Wikipedia sqwiki https://sq.wikipedia.org/wiki/Faqja_kryesore MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter Media Speciale Diskutim Përdoruesi Përdoruesi diskutim Wikipedia Wikipedia diskutim Skeda Skeda diskutim MediaWiki MediaWiki diskutim Stampa Stampa diskutim Ndihmë Ndihmë diskutim Kategoria Kategoria diskutim Portal Portal diskutim TimedText TimedText talk Moduli Moduli diskutim Event Event talk Ushtria 0 13719 3053196 3049018 2026-10-02T23:47:13Z InternetArchiveBot 115207 Adding 2 books for [[Wikipedia:Vërtetueshmëria]] (20261002sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 3053196 wikitext text/x-wiki {{Duhen më shumë referime|date=August 2008}} [[Skeda:141113-A-QS211-509 - Soldiers of the 1st Brigade Combat Team, 1st Cavalry Division, and 2nd Cavalry Regiment participate in the closing ceremony for Iron Sword 2014.jpg|thumb|upright=1.35|Ceremoni ushtarake e NATO-s në Pabradė, [[Lituania|Lituaninë]], nëntor 2014]] '''Ushteria''', e njohur kolektivisht edhe si '''forcat e armatosura''', është një forcë shumë [[Armatimi|e armatosur]], e organizuar ngushtë, e destinuar kryesisht për [[Lufta|luftën]]. Ushtritë zakonisht autorizohen dhe mbahen nga një [[Shteti i pavarur|shtet sovran]], me anëtarët e tyre të identifikueshëm nga një [[Uniforma ushtarake|uniformë ushtarake]] e veçantë. Ato mund të përbëhen nga një ose më shumë [[dega ushtarake]], të tilla si [[ushtria]], [[forca detare]], [[forca ajrore]], {{ill|Forca Hapësinore|en|Space force|lt=forca hapësinore}}, [[marinsat]] ose [[roja bregdetare]]. Detyra kryesore e ushtrisë zakonisht përkufizohet si mbrojtja e shtetit dhe e interesave të tij kundër kërcënimit të jashtëm të armatosur. Në përdorim të gjerë, termat "forcat e armatosura" dhe "ushteria" shpesh janë sinonime, ndonëse në përdorim teknik ndonjëherë bëhet një dallim sipas të cilit forcat e armatosura të një shteti mund të përfshijnë edhe [[Organizata paraushtarake|forca paraushtarake]] të tjera, si policia e armatosur. [[Skeda:Countries by soldier count.svg|thumb|upright=1.35|Shtetet sipas numrit të ushtarëve aktivë (2009)]] Përtej luftës, ushtria mund të përdoret edhe në funksione të tjera, të sankcionuara dhe jo të sankcionuara, brenda shtetit, duke përfshirë kërcënimet ndaj sigurisë së brendshme, kontrollin e turmave, përhapjen e [[Axhenda politike|axhendave politike]], shërbimet e urgjencës dhe rindërtimin, mbrojtjen e interesave ekonomike të korporatave, ceremonitë shoqërore dhe rojet e nderit kombëtare.<ref>{{cite book |last1=Jordan |first1=David |last2=Kiras |first2=James D. |last3=Lonsdale |first3=David J. |last4=Speller |first4=Ian |last5=Tuck |first5=Christopher |last6=Walton |first6=C. Dale |title=Understanding Modern Warfare |date=2016 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-13419-5 |page=66 |edition=2 |language=en}}</ref> Ushtria e një kombi mund të funksionojë si një [[Nënkultura|nënkulturë]] shoqërore e veçantë, me infrastrukturë të dedikuar, si banesa ushtarake, [[Akademia ushtarake|shkolla]] ushtarake, shërbime publikе, [[Logjistika|logjistikë]], [[Spitali ushtarak|spitalet ushtarake]], shërbime ligjore, prodhim ushqimor, financë dhe shërbime bankare. Profesioni ushtarak është më i vjetër se [[historia e regjistruar]].<ref>{{cite web|url=https://www.worldhistory.org/war/|title=War in Ancient Times|last=Mark|first=Joshua J.|date=2009-09-02|website=World History Encyclopedia|access-date=2021-04-20|archive-date=2021-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420183031/https://www.worldhistory.org/war/|url-status=live|language=en}}</ref> Disa përfaqësime të [[Lashtësia klasike|lashtësisë klasike]] pasqyrojnë fuqinë dhe veprat e [[Udhëheqja|udhëheqësve]] ushtarakë. [[Beteja e Kadeshit]] në 1274 p.e.s., gjatë mbretërimit të [[Ramsesi II|Ramsesit II]], shfaqet në monumente me [[Relievi (skulpturë)|basreliev]]. {{ill|Perandori i Kinës|en|Emperor of China|lt=Perandori i parë i një Kine të bashkuar}}, [[Qin Shi Huang]], krijoi {{ill|Ushtria e terakotës|en|Terracotta Army|lt=Ushtrinë e terakotës}} për të përfaqësuar fuqinë e tij ushtarake.<ref name="ReferenceA">{{cite web |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Terrakotta_2006_3.jpg |title=Terra cotta of massed ranks of Qin Shi Huang's terra cotta soldiers |website=Wikimedia Commons |language=en}}</ref> [[Roma e Lashtë|Romakët e lashtë]] shkruan shumë trajtate dhe vepra mbi luftën, ashtu edhe shumë harqe triumfale dhe kolona fitoreje të zbukuruara. == Etimologjia dhe përkufizimet == Përdorimi i parë i regjistruar i fjalës angleze "military", e shkruar {{lang|enm|militarie}}, është viti 1582.<ref name="OED">{{citation |title=military |work=Oxford English Dictionary |edition=3rd |publisher=Oxford University Press |language=en}}</ref> Ajo vjen nga latinishtja {{lang|la|militaris}} (nga latinishtja {{lang|la|miles}}, "ushtar") përmes frëngjishtes, por është me etimologji të pasigurt; një hipotez e gjene nga ''*mil-it-'' – të shkuarit në grup ose grumbull.<ref>{{OEtymD|military}}</ref><ref>{{citation |last=Tucker |first=T. G. |title=Etymological dictionary of Latin |publisher=Ares Publishers Inc. |location=Chicago |year=1985 |page=156 |language=en}}</ref> Si frazë emërore, "the military" ("ushteria") i referohet zakonisht, në kuptim të gjerë, forcave të armatosura të një shteti, ndërsa ndonjëherë, në kuptim më të ngushtë, oficerëve të lartë që i komandojnë ato.<ref name="OED" /><ref name="Webster">{{cite web|url=http://www.merriam-webster.com/|title=Merriam Webster Dictionary online|website=Merriam-Webster.com|access-date=2011-08-01|archive-date=2017-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170922151722/https://www.merriam-webster.com/|url-status=live|language=en}}</ref> Në përgjithësi, ajo i referohet aspektit fizik të forcave të armatosura, [[Personeli ushtarak|personelit]] të tyre, [[Teknologjia ushtarake|pajisjeve]] dhe hapësirës fizike që ato zënë. Si mbiemër, "military" fillimisht i referohej vetëm ushtarakëve dhe profesionit ushtarak, por kuptimi u zgjerua për të përfshirë forcat tokësore në përgjithësi dhe çdo gjë të lidhur me profesionin e tyre.<ref name="OED" /> Emrat e Akademisë Mbretërore Ushtarake (1741) dhe të [[Akademia Ushtarake e Shteteve të Bashkuara|Akademisë Ushtarake të Shteteve të Bashkuara]] (1802) e pasqyrojnë këtë. Megjithatë, rreth kohës së [[Luftërat Napoleonike|luftërave napoleonike]], fjala ''military'' filloi të përdoret në lidhje me forcat e armatosura në tërësi, si në "shërbim ushtarak" ([[Shërbimi ushtarak]]), "inteligjencë ushtarake" ([[Inteligjenca ushtarake]]) dhe "histori ushtarake" ([[Historia ushtarake]]). Si rrjedhojë, sot ajo nënkupton çdo aktivitet të kryer nga personeli i forcave të armatosura.<ref name="OED" /> == Historia == {{Kryesor|Historia ushtarake}} [[Skeda:Рисунок № 2 к статье «Египетские войны». Военная энциклопедия Сытина (Санкт-Петербург, 1911-1915).jpg|thumb|right|Depiktim i formacionit të ushtrisë së [[Egjipti i Lashtë|Egjiptit të Lashtë]]]] Historia ushtarake shpesh konsiderohet si historia e të gjitha konflikteve, jo vetëm e ushtrive shtetërore. Ajo dallon pak nga {{ill|Historia e luftës|en|History of war|lt=historia e luftës}}, me historinë ushtarake që fokusohet te njerëzit dhe institucionet e bërjes së luftës, ndërsa historia e luftës fokusohet te evolucioni i vetë luftës përballë ndryshimeve në teknologji, qeverisje dhe gjeografi. Historia ushtarake ka disa aspekte. Një aspekt kryesor është mësimi nga arritjet dhe gabimet e kaluara, që lufta të zhvillohet më me efikasitet në të ardhmen. Një tjetër është krijimi i një ndjenje [[Tradita ushtarake|tradite ushtarake]], e cila përdoret për të krijuar forca të bashkuara ushtarake. Edhe një tjetër është mësimi i parandalimit më efikas të luftërave. Njohuritia njerëzore mbi ushtrinë bazohet në një masë të madhe si në historinë e regjistruar ashtu edhe në [[Tradita gojore|historinë gojore]] të konflikteve ushtarake (luftës), të [[Ushtria|ushtrive]] dhe [[Forca detare|flotave]] që morën pjesë në to dhe, më së fundi, të [[Forca ajrore|forcave ajrore]].<ref>{{cite book |last1=Morillo |first1=Stephen |last2=Pavkovic |first2=Michael F. |title=What is Military History? |date=2006 |publisher=Polity Press |location=Cambridge |isbn=0-7456-3390-0 |pages=2, 6–7 |edition=1 |language=en}}</ref> == Organizimi == {{Hatnote|Shih më tepër: {{ill|Organizimi ushtarak|en|Military organization}}}} === Personeli dhe njësitë === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Personeli ushtarak|en|Military personnel}}}} {{Hatnote|Shih edhe: {{ill|Rezerva ushtarake|en|Military reserve}}, {{ill|Shërbimi ushtarak|en|Military service}} dhe {{ill|Gratë në ushtri|en|Women in the military}}}} Pavarësisht rëndësisë gjithnjë e në rritje të [[Teknologjia ushtarake|teknologjisë ushtarake]], veprimtaria ushtarake varet mbi të gjitha nga njerëzit. Për shembull, në vitin 2000 Ushtria Britanike shpalli: "Njeriu mbetet ende armja e parë e luftës."<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/395358/2000-ADPvol5_Soldiering_the_Military_Covenant_Ver2.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221010/https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/395358/2000-ADPvol5_Soldiering_the_Military_Covenant_Ver2.pdf |archive-date=2022-10-10 |url-status=live|title=Soldiering: The military covenant|last=British Army|date=2000|access-date=2017-12-13|language=en}}</ref> ==== Grada dhe roli ==== Organizimi ushtarak karakterizohet nga një [[Hierarkia e komandës|hierarki komande]] e ndarë sipas [[Grada ushtarake|gradës ushtarake]], ku gradat grupohen zakonisht (në rend zbritës autori&shy;te&shy;ti) si [[Oficeri (forcat e armatosura)|oficerët]] (p.sh. [[koloneli]]), {{ill|Nënoficeri|en|Non-commissioned officer|lt=nënoficerët}} (p.sh. [[rreshteri]]) dhe personeli në gradën më të ulët (p.sh. ushtarakët). Ndërsa oficerët e lartë marrin vendime strategjike, personeli ushtarak i nënshtruar ([[Ushtari|ushtarët]], [[Detari|detarët]], marinsat ose ajrorët) i zbaton ato. Edhe pse emërtimet e gradave ndryshojnë sipas [[Dega ushtarake|degës ushtarake]] dhe vendit, hierarkia e gradave është e përbashkët për të gjitha forcat e armatosura shtetërore në mbarë botën. Përveç gradës së tyre, personeli mban një nga shumë role profesionale, të cilat shpesh grupohen sipas natyrës së detyrave ushtarake të rolit gjatë operacioneve luftarake: role [[Luftimi|luftarake]] (p.sh. [[këmbësoria]]), role {{ill|Mbështetja luftarake|en|Combat support|lt=të mbështetjes luftarake}} (p.sh. [[Inxhinieri luftarak|inxhinierët luftarakë]]) dhe role {{ill|Mbështetja e shërbimeve luftarake|en|Combat service support|lt=të mbështetjes së shërbimeve luftarake}} (p.sh. [[Logjistika ushtarake|mbështetje logjistike]]). ==== Rekrutimi ==== {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Rekrutimi ushtarak|en|Military recruitment}}}} Personeli mund të {{ill|Rekrutimi ushtarak|en|Military recruitment|lt=rekrutohet}} ose [[Rekrutimi|të thirret në ushtri me detyrim]], sipas sistemit që zgjedh shteti. Shumica e personelit ushtarak janë meshkuj; proporcioni i vogël i personelit femërore ndryshon ndërkombëtarisht (rreth 3% në Indi,<ref>{{Cite news|url=https://thediplomat.com/2016/02/indias-military-to-allow-women-in-combat-roles/|title=India's Military to Allow Women in Combat Roles|last=Franz-Stefan Gady|work=The Diplomat|access-date=2017-12-12|language=en-US|archive-date=2019-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213114107/https://thediplomat.com/2016/02/indias-military-to-allow-women-in-combat-roles/|url-status=live}}</ref> 10% në Mbretërinë e Bashkuar,<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.uk/government/statistics/uk-armed-forces-biannual-diversity-statistics-2017|title=UK armed forces biannual diversity statistics: 2017|date=2017|website=www.gov.uk|language=en|access-date=2017-12-12|archive-date=2019-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20190831130120/https://www.gov.uk/government/statistics/uk-armed-forces-biannual-diversity-statistics-2017|url-status=live}}</ref> 13% në Suedi,<ref>{{Cite web|url=https://www.forsvarsmakten.se/sv/om-myndigheten/vara-varderingar/jamstalldhet-och-jamlikhet/historik/|title=Historik|last=Försvarsmakten|website=Försvarsmakten|language=sv-SE|access-date=2017-12-12|archive-date=2017-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170716132851/http://www.forsvarsmakten.se/sv/om-myndigheten/vara-varderingar/jamstalldhet-och-jamlikhet/historik/|url-status=live}}</ref> 16% në SHBA,<ref>{{Cite web|url=http://www.usarec.army.mil/support/faqs.htm|title=Support Army Recruiting|last=US Army|date=2013|website=www.usarec.army.mil|access-date=2017-12-12|language=en|archive-date=2018-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20181109101909/http://www.usarec.army.mil/support/faqs.htm|url-status=dead}}</ref> dhe 27% në Afrikën e Jugut<ref>{{Cite web|url=http://www.defenceweb.co.za/index.php?option=com_content&view=article&id=16708:fact-file-sandf-regular-force-levels-by-race-a-gender-april-30-2011-&catid=79:fact-files&Itemid=159|title=Fact file: SANDF regular force levels by race & gender: April 30, 2011 {{!}} defenceWeb|last=Engelbrecht|first=Leon|website=www.defenceweb.co.za|date=2011-06-29|language=en-gb|access-date=2017-12-12|archive-date=2014-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20140201183919/http://www.defenceweb.co.za/index.php?option=com_content&view=article&id=16708:fact-file-sandf-regular-force-levels-by-race-a-gender-april-30-2011-&catid=79:fact-files&Itemid=159|url-status=live}}</ref>). Ndërsa dy të tretat e shteteve tani rekrutojnë ose thërrasin në ushtri vetëm të rriturit, që nga viti 2017 50 shtete janë mbështetur ende pjesërisht te fëmijët nën moshën 18 vjeç (zakonisht 16 ose 17 vjeç) për të kompletuar forcat e tyre të armatosura.<ref name="CSIntl-2018">{{Cite news|url=https://www.child-soldiers.org/where-are-there-child-soldiers|title=Where are child soldiers?|work=Child Soldiers International|access-date=2017-12-08|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201210707/https://www.child-soldiers.org/where-are-there-child-soldiers|archive-date=2018-02-01|url-status=usurped}}</ref> Ndërsa të rekrutuarit që hyjnë si [[Oficeri (forcat e armatosura)|oficerë]] priren të jenë në ngjitje sociale,<ref name="Segal-1998">{{Cite journal|last=Segal, D R|display-authors=etal|date=1998|title=The all-volunteer force in the 1970s|jstor=42863796|journal=Social Science Quarterly|volume=72 |issue=2|pages=390–411|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Bachman|first1=Jerald G.|last2=Segal|first2=David R.|last3=Freedman-Doan|first3=Peter|last4=O'Malley|first4=Patrick M.|title=Who chooses military service? Correlates of propensity and enlistment in the U.S. Armed Forces.|url=https://archive.org/details/sim_military-psychology_2000_12_1/page/1|journal=Military Psychology|language=en|volume=12|issue=1|pages=1–30|doi=10.1207/s15327876mp1201_1|year=2000|s2cid=143845150}}</ref> shumica e personelit të regjistruar kanë sfond fëmirie me privim relativ socio-ekonomik.<ref name="Brett-2004">Brett, Rachel, and Irma Specht. ''Young Soldiers: Why They Choose to Fight''. Boulder: Lynne Rienner Publishers, 2004. {{ISBN|1-58826-261-8}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.unicef.org/publications/index_49985.html|title=Machel Study 10-Year Strategic Review: Children and conflict in a changing world|website=UNICEF|access-date=2017-12-08|language=en|archive-date=2017-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20171209100213/https://www.unicef.org/publications/index_49985.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Iversen|first1=Amy C.|last2=Fear|first2=Nicola T.|last3=Simonoff|first3=Emily|last4=Hull|first4=Lisa|last5=Horn|first5=Oded|last6=Greenberg|first6=Neil|last7=Hotopf|first7=Matthew|last8=Rona|first8=Roberto|last9=Wessely|first9=Simon|date=2007-12-01|title=Influence of childhood adversity on health among male UK military personnel|url=http://bjp.rcpsych.org/content/191/6/506|journal=The British Journal of Psychiatry|language=en|volume=191|issue=6|pages=506–511|doi=10.1192/bjp.bp.107.039818|issn=0007-1250|pmid=18055954|doi-access=free|archive-date=2017-12-12|access-date=2017-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20171212193308/http://bjp.rcpsych.org/content/191/6/506|url-status=live}}</ref>&nbsp;Për shembull, pasi SHBA-ja pezulloi thirrjen në ushtri me detyrim në vitin 1973, "ushtria tërhoqi në mënyrë jo-proporcionale burra afrikano-amerikanë, burra prej sfide socio-ekonomike me status më të ulët, burra që kishin qenë në programe jo-akademike të shkollës së mesme, dhe burra notat e të cilëve në shkollën e mesme prireshin të ishin të ulëta".<ref name="Segal-1998" /> Megjithatë, një studim i publikuar në vitin 2020 mbi sfidet socio-ekonomike të personelit të Forcave të Armatosura të SHBA-së sugjeron se ai është në barazi ose pak më i lartë se popullsia civile sa i përket indikatorëve socio-ekonomikë si të ardhurat prindërore, pasuria prindërore dhe aftësitë njohëse. Studimi zbuloi se ndryshimet teknologjike, taktike, operative dhe doktrinare kanë çuar në një ndryshim të kërkesës për personel. Për më tepër, studimi sugjeron se grupet më të privuara socio-ekonomikisht kanë më pak gjasa të plotësojnë kërkesat e ushtrisë moderne të SHBA-së.<ref>{{Cite journal|last1=Asoni|first1=Andrea|last2=Gilli|first2=Andrea|last3=Gilli|first3=Mauro|last4=Sanandaji|first4=Tino|date=2020-01-30|title=A mercenary army of the poor? Technological change and the demographic composition of the post-9/11 U.S. military|journal=Journal of Strategic Studies|language=en|volume=45 |issue=4 |pages=568–614|doi=10.1080/01402390.2019.1692660|issn=0007-1250 |s2cid=213899510 |language=en}}</ref> ==== Detyrimet ==== Detyrimet e punësimit ushtarak janë të shumta. Punësimi ushtarak me kohë të plotë zakonisht kërkon një periudhë minimale shërbimi prej disa vitesh; për shembull, dy deri në gjashtë vite është tipike për forcat e armatosura në Australi, Mbretërinë e Bashkuar dhe Shtetet e Bashkuara, varësisht nga roli, dega dhe rangu.<ref>{{Cite web|url=https://army.defencejobs.gov.au/jobs/artillery-air-defender?ci=0|title=Army – Artillery – Air Defender|website=army.defencejobs.gov.au|language=en|access-date=2017-12-09}} {{Lidhje e vdekur}}</ref><ref name="Gee-2016">{{Cite journal|last1=Gee|first1=David|last2=Taylor|first2=Rachel|date=2016-11-01|title=Is it Counterproductive to Enlist Minors into the Army?|journal=The RUSI Journal|volume=161|issue=6|pages=36–48|doi=10.1080/03071847.2016.1265837|s2cid=157986637|issn=0307-1847|language=en}}</ref><ref name="Findlaw-2017">{{Cite news|url=http://military.findlaw.com/administrative-issues-benefits/what-is-a-military-enlistment-contract.html|title=What is a Military Enlistment Contract?|work=Findlaw|access-date=2017-12-09|archive-date=2019-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20190713062244/https://military.findlaw.com/administrative-issues-benefits/what-is-a-military-enlistment-contract.html|url-status=live|language=en}}</ref> Disa forca të armatosura lejojnë një {{ill|Largimi nga shërbimi ushtarak|en|Military discharge|lt=periudhë të shkurtër largimi}}, zakonisht gjatë stërvitjes, kur rekrutët mund të largohen me të drejtë nga forca e armatosur.<ref name="UK legislation-2007">{{Cite web|url=https://www.legislation.gov.uk/uksi/2007/3382/contents/made|title=The Army Terms of Service Regulations 2007|website=www.legislation.gov.uk|language=en|access-date=2017-12-09|archive-date=2019-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20190218200317/http://www.legislation.gov.uk/uksi/2007/3382/contents/made|url-status=live}}</ref> Në mënyrë alternative, punësimi ushtarak me kohë të pjesshme, i njohur si [[Forca rezervë ushtarake|shërbim rezervë]], i lejon rekrutit të mbajë një punë civile ndërsa stërvitet nën disiplinë ushtarare gjatë fundjavave; ai apo ajo mund të thirret që [[Operacioni ushtarak|të dërgohet në operacione]] për të plotësuar numrin e personelit me kohë të plotë. Pasi të largohen nga forcat e armatosura, rekrutët mund të mbeten gjithashtu të ngarkuar me obligimin e rikthimit të detyrueshëm në punësimin ushtarak me kohë të plotë, në mënyrë që të stërviten ose të dërgohen në [[Operacioni ushtarak|operacione]].<ref name="UK legislation-2007" /><ref name="Findlaw-2017" /> E drejta ushtarake parashikon vepra penale që nuk njihen nga gjykatat civile, të tilla si mungesa pa leje (AWOL), [[dezertimi]], veprimet politike, simulimi i sëmundjes për të shmangur detyrën, sjellja e pairespektshme dhe mosbindja (shih, për shembull, veprat penale kundër së drejtës ushtarake në Mbretërinë e Bashkuar).<ref name="UK Ministry Defence-2017">{{Cite web|url=https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/440632/20150529-QR_Army_Amdt_31_Jul_2013.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221010/https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/440632/20150529-QR_Army_Amdt_31_Jul_2013.pdf |archive-date=2022-10-10 |url-status=live|title=Queen's Regulations for the Army (1975, as amended)|last=UK, Ministry of Defence|date=2017|access-date=2017-12-09|language=en}}</ref> Ndëshkimet variojnë nga qortimi i shkurtër deri në burgim për disa vite pas {{ill|Gjyqi ushtarak|en|Court-martial|lt=një gjyqi ushtarak}}.<ref name="UK Ministry Defence-2017" /> Disa të drejta gjithashtu kufizohen ose pezullohen, midis tyre liria e asociimit (p.sh. organizimi sindical) dhe liria e fjalës (folja për median).<ref name="UK Ministry Defence-2017" /> Personeli ushtarak në disa vende ka të drejtën e {{ill|Rezistenca ndërgjegjore|en|Conscientious objector|lt=rezistencës ndërgjegjore}} nëse beson se një urdhër është jomoral ose i paligjshëm, ose nuk mund ta ekzekutojë me ndërgjegje të qetë. Personeli mund të vendoset në baza në vendin e vet ose jashtë shtetit, sipas nevojave operative, dhe mund të dërgohet nga ato baza në [[Stërvitja ushtarake|stërvitje]] ose [[Operacioni ushtarak|operacione]]. Gjatë kohës së paqes, kur personeli ushtarak zakonisht është i stacionuar në {{ill|Garnizoni|en|Garrison|lt=garnizone}} ose në struktura të tjera ushtarake të përhershme, ai kryen detyra administrative, aktivitete stërvitore dhe arsimore, mirëmbajtje teknologjike, si dhe rekrutim. ==== Stërvitja ==== {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Stërvitja e rekrutëve ushtarakë|en|Military recruit training}}}} Stërvitja fillestare i përgatit rekrutët për kërkesat e jetës ushtarake, përfshirë gatishmërinë për të plagosur dhe për të vrarë njerëz të tjerë, dhe për të përballur rrezikun vdekjeprurës pa ikur. Është një proces intensiv fizikisht dhe psikologjikisht që {{ill|Risocializimi|en|Resocialization|lt=risocializon}} rekrutët për natyrën unike të kërkesave ushtarake.{{Citim i duhur|date=May 2023}} Për shembull: * Individualiteti shtypet (p.sh. me rakuara e kokës së rekrutëve të rinj, me shpërndarjen e uniformave, me mohimin e intimitetit dhe me ndalimin e përdorimit të emrave personalë);<ref name="McGurk-2006">{{Cite book|chapter=Joining the ranks: The role of indoctrination in transforming civilians to service members|title = Military life: The psychology of serving in peace and combat |volume = 2|last1=McGurk|first1= Dennis|last2=Cotting |first2 = Dave I.|last3= Britt|first3=Thomas W.|last4= Adler|first4 = Amy B.|display-authors=1|publisher=Praeger Security International |year=2006|isbn=978-0-275-98302-4|location=Westport, Connecticut|pages=13–31|chapter-url = https://books.google.com/books?id=mwuEuGG1-1UC&pg=PA13|language=en}}</ref><ref name="Hockey-1986">{{Cite book|title=Squaddies : portrait of a subculture|last=Hockey|first=John|date=1986 |publisher= University of Exeter|isbn=978-0-85989-248-3|location=Exeter, Devon|oclc=25283124|language=en}}</ref> * Rutina e përditshme kontrollohet rreptë (p.sh. rekrutët duhet të rregullojnë krevatet, të lustrin çizmet dhe të palosin rrobat në një mënyrë të caktuar, dhe gabimet ndëshkohen);<ref name="Bourne-1967">{{Cite journal|last=Bourne|first=Peter G.|date=1967-05-01|title=Some Observations on the Psychosocial Phenomena Seen in Basic Training|url=https://archive.org/details/sim_psychiatry_1967-05_30_2/page/187|journal=Psychiatry|volume=30|issue=2|pages=187–196|doi=10.1080/00332747.1967.11023507|issn=0033-2747|pmid=27791700|language=en}}</ref><ref name="Hockey-1986" /> * Stresorët e vazhdueshëm e rraskapitin rezistencën psikologjike ndaj kërkesave të instruktorëve të tyre (p.sh. mohimi i gjumit, i ushqimit ose i strehës për rekrutët, ulërimet me fyerje dhe dhënia e urdhrave me qëllim nënçmimin)<ref name="Grossman-2009">{{Cite book|title=On killing : the psychological cost of learning to kill in war and society|last=Grossman|first=Dave|date=2009|publisher=Little, Brown and Co|isbn=978-0-316-04093-8|edition=Rev.|location=New York|oclc=427757599|language=en}}</ref><ref name="Hockey-1986" /><ref name="Bourne-1967" /> * Ndëshkimet e shpeshta shërbejnë për të formësuar konformizmin e grupit dhe për të dekurajuar rezultatet e dobëta;<ref name="Hockey-1986" /> * Instruktori disiplinuar i stërvitjes prezantohet si model i ushtarit ideal.<ref>{{Cite journal|last=Faris|first=John H.|date=2016-09-16|title=The Impact of Basic Combat Training: The Role of the Drill Sergeant in the All-Volunteer Army|journal=Armed Forces & Society|language=en|volume=2|issue=1|pages=115–127|doi=10.1177/0095327x7500200108|s2cid=145213941}}</ref> === Inteligjenca === {{Kryesor|Inteligjenca ushtarake}} Kërkesa tjetër vjen si një nevojë mjaft bazike e ushtrisë për të identifikuar {{ill|Kërcënim ushtarak|en=Military threat|lt=kërcënimet}} e mundshme që mund të thirret t'i përballë. Për këtë qëllim, në identifikimin e këtyre kërcënimeve marrin pjesë disa nga forcat komanduese dhe ushtarakë të tjerë, si dhe shpesh personel civil. Ky është njëkohësisht një organizim, një sistem dhe një proces që quhet [[Inteligjenca ushtarake|inteligjencë ushtarake]]. Fushat e studimit në inteligjencën ushtarake mund të përfshijnë mjedisin operacional, forcat armike, mike dhe neutrale, popullatën civile në një zonë të operacioneve luftarake, dhe fusha të tjera më të gjera objekt interesimi.<ref>{{cite web| title = University Catalog 2011/2012, Master Courses: pp.99, size: 17MB| url = http://www.ni-u.edu/pdf/NIU_Catalog_2011.pdf| publisher = US National Intelligence University| access-date = 2012-03-28| url-status = dead| archive-url = https://web.archive.org/web/20120123164032/http://www.ni-u.edu/pdf/NIU_Catalog_2011.pdf| archive-date = 2012-01-23| language = en}}</ref> Vështirësia në përdorimin e koncepteve dhe metodave të inteligjencës ushtarake qëndron në natyrën e [[Siguria e informacionit|sekretit]] të informacionit që ato kërkojnë, dhe në natyrën klandestine në të cilën punojnë agjentët e inteligjencës për të siguruar atë që mund të jenë plane për [[Përshkallëzimi i konfliktit|përshkallëzimin e konfliktit]], fillimin e luftimeve, ose një [[Pushtimi ushtarak|pushtim]]. Një pjesë e rëndësishme e rol-it të inteligjencës ushtarake është analiza ushtarake që kryhet për të vlerësuar aftësinë ushtarake të agresorëve të mundshëm të ardhshëm, dhe për të ofruar modellim lufte që ndihmon të kuptohen faktorët mbi të cilët mund të bëhet krahasimi i forcave. Kjo ndihmon të kuantifikohen dhe kualifikohen shprehje të tilla si: «[[Ushtria Çlirimtare Popullore|Kina]] dhe India mbajnë forcat e armatosura më të mëdha në botë» ose se «ushtaria e Shteteve të Bashkuara konsiderohet më e forta në botë».<ref>[http://www.statista.com/statistics/220318/opinion-of-americans-on-the-us-being-the-no1-military-power-in-the-world/ Statistika për opinionin e amerikanëve që SHBA-ja është fuqia ushtarake nr. 1 në botë] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010065827/https://www.statista.com/statistics/220318/opinion-of-americans-on-the-us-being-the-no1-military-power-in-the-world/ |date=2017-10-10 }}, Gallup, mars 2012. Marrë më 3 maj 2013.</ref> Edhe pse disa grupe të angazhuara në luftime, të tilla si militantët ose [[Lëvizja e rezistencës|lëvizjet e rezistencës]], i referohen vetes me terminologji ushtarake, sidomos «Ushtri» ose «Front», asnjëra nuk ka pasur strukturën e një ushtrie kombëtare që ta justifikojë këtë emërtim, dhe zakonisht kanë qenë të detyruara të mbështeten te ushtritë kombëtare të huaja. Ato përdorin gjithashtu këto terma për t'i fshehur inteligjencës ushtarake aftësitë e tyre të vërteta, dhe për të mbresëlendur rekrutë të mundshëm ideologjikë. Pjesëmarrja e përfaqësuesve të inteligjencës ushtarake në zbatimin e politikës së mbrojtjes kombëtare e ka rëndësinë e vet, sepse inteligjenca bëhet pala e parë që përgjigjet dhe komenton mbi objektivin strategjik të pritur të politikës, përballë realitetit të kërcënimeve të identifikuara. Kur raportimet e inteligjencës krahasohen me politikën, udhëheqjes kombëtare i bëhet e mundur të shqyrtojë alokimin e burimeve përtej pagesës ushtarake të oficerëve dhe nënrenditësve të tyre, dhe të shpenzimeve për mirëmbajtjen e strukturave ushtarake dhe të shërbimeve mbështetëse ushtarake për to. === Buxheti === {{Hatnote|Shih edhe: [[Buxheti ushtarak]], {{ill|Lista e shteteve sipas shpenzimeve ushtarake|en|List of countries by military expenditures}}, {{ill|Lista e shteteve sipas shpenzimeve ushtarake në të kaluarën|en|List of countries by past military expenditure}} dhe {{ill|Lista e shteteve sipas shpenzimeve ushtarake për frymë|en|List of countries by military expenditure per capita}}}} {{ill|Ekonomia e mbrojtjes|en|Economics of defense}} është të gjitha përpjekjet financiare dhe monetare që bëhen për të furnizuar dhe mbajtur ushtritë, dhe për të financuar [[Operacioni ushtarak|operacionet ushtarake]], duke përfshirë luftën. Procesi i alokimit të burimeve kryhet duke përcaktuar një [[Buxheti ushtarak|buxhet ushtarak]], i cili administrohet nga një organizim financiar ushtarak brenda ushtrisë. Prokurimi ushtarak autorizohet më pas të blejë ose të kontratojë furnizimin me mallra dhe shërbime për ushtrinë, qoftë në kohë paqeje në një bazë të përhershme, ose në një zonë luftimeje nga popullata lokale. <gallery mode="packed" widths="300"> Skeda:Military Expenditures as percent of GDP 2017.png|Harta e shpenzimeve ushtarake si përqindje e [[Prodhimi i Brendshëm Bruto|PBB]] sipas shteteve, 2017<ref>'''2017''' data from: {{cite web|url=http://data.worldbank.org/indicator/MS.MIL.XPND.GD.ZS|title=Military expenditure (% of GDP). Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI), Yearbook: Armaments, Disarmament and International Security.|website=[[Banka Botërore]]|access-date=2019-03-08|archive-date=2010-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20100425022456/http://data.worldbank.org/indicator/MS.MIL.XPND.GD.ZS|url-status=live|language=en}}</ref> Skeda:U.S - China - Russia, Military Spending.svg|Historiku i buxheteve ushtarake sipas shteteve </gallery> === Zhvillimi i aftësive === Zhvillimi i aftësive, i cili shpesh quhet «fuqi» ushtarake, është ndoshta një nga aktivitetet më komplekse të njohura nga njerëzimi; sepse kërkon të përcaktohen: kërkesat për aftësi strategjike, operative dhe taktike për të përballuar kërcënimet e identifikuara; doktrinat strategjike, operative dhe taktike sipas të cilave do të përdoren aftësitë e fituara; identifikimi i koncepteve, metodave dhe sistemeve të përfshira në zbatimin e doktrinave; krijimi i specifikimeve të projektimit për prodhuesit që do t'i prodhojnë ato me sasi dhe cilësi të mjaftueshme për përdorimin e tyre në luftime; blerja e koncepteve, metodave dhe sistemeve; krijimi i një strukture forcash që do t'i përdorë konceptet, metodat dhe sistemet sa më me efektivitet dhe efikasitet; integrimi i këtyre koncepteve, metodave dhe sistemeve në strukturën e forcave duke ofruar arsim ushtarak, trajnim dhe [[Stërvitja ushtarake|ushtrime]] që, sa të jetë e mundur, i ngjanin mjedisit luftarak të përdorimit të synuar; krijimi i sistemeve të [[Logjistika ushtarake|logjistikës ushtarake]] që lejojnë funksionimin e vazhdueshëm dhe të pa ndërprerë të [[Organizimi ushtarak|organizmave ushtarake]] në kushte luftimeje, duke përfshirë ofrimin e shërbimeve shëndetësore për personelin dhe mirëmbajtjen e pajisjeve; shërbimet për të ndihmuar shërimin e personelit të plagosur dhe riparimin e pajisjeve të dëmtuara; dhe së fundi, [[çmobilizimi]] pas konfliktit dhe asgjësimi i stokut të luftës që tejkalon nevojat e kohës së paqes. Zhvillimi i [[Doktrina ushtarake|doktrinës ushtarake]] është ndoshta më i rëndësishmi nga të gjitha aktivitetet e zhvillimit të aftësive, sepse përcakton se si përdoren forcat ushtarake në konflikte, konceptet dhe metodat që përdor komanda për të angazhuar siç duhet personelin me aftësi ushtarake, të [[Ushtari|armatosur]] dhe të pajisur, në arritjen e qëllimeve dhe objektivave konkrete të [[Lufta|luftës]], [[Fushata ushtarake|fushatës ushtarake]], [[Beteja|betejës]], përplasjeve dhe veprimeve luftarake.<ref name="p.67, Dupuy">Dupuy, T.N. (1990) ''Understanding war: History and Theory of combat'', Leo Cooper, London, p. 67</ref> Vija që ndan strategjinë nga taktika nuk mjegullohet lehtë, megjithëse vendosja se cila prej tyre po diskutohej ka qenë ndonjëherë çështje e gjykimit personal të disa komentatorëve dhe historianëve ushtarakë. Përdorimi i forcave në nivelin e organizimit midis strategjikut dhe taktikut quhet lëvizshmëri operative. Vetëkënaqësia dhe perceptimet e pasakta për aftësitë mund të ulin {{ill|Efektiviteti luftarak|en|Combat effectiveness|lt=efektivitetin luftarak}}.<ref name="h110">{{cite journal | last1=Milshtein | first1=Dalit | last2=Henik | first2=Avishai | last3=Ben-Zedeff | first3=Eviathar H. | last4=Milstein | first4=Uri | title=Mind on the battlefield: what can cognitive science add to the military lessons-learned process? | journal=Defence Studies | volume=24 | issue=2 | date=2024 | issn=1470-2436 | doi=10.1080/14702436.2024.2316138 | pages=277–298 | url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14702436.2024.2316138 | access-date=2026-03-28| url-access=subscription | doi-access=free | language=en }}</ref> === Shkenca === {{Kryesor|Teknologjia ushtarake}}[[Skeda:UA EDM4S anti-drone rifle 01.jpg|thumb|Ushtar ukrainas në vijën e parë të frontit me një pushkë kundër dronëve, e cila përdor energjinë e drejtuar për ta çaktivizuar objektivin. Përdorimi në shkallë të gjerë i teknologjisë së [[Automjeti ajror pa pilot|dronëve]] gjatë invizionit rus të Ukrainës solli nevojën për të studiuar, zhvilluar dhe vendosur në shërbim masa efektive kundërshtuese.<ref>{{Cite web |title=Ukraine Deploys Anti-Drone Jamming Guns to its Forces on the Donbas Frontline |url=https://en.defence-ua.com/news/ukraine_deploys_anti_drone_jamming_guns_to_its_forces_on_the_donbas_frontline-1986.html |website=Defense Express |access-date=2024-07-25 |language=en}}</ref>]]Meqenëse shumica e koncepteve dhe metodave që përdor ushtria, si dhe shumë prej sistemeve të saj, nuk gjenden në degët komerciale, pjesa më e madhe e materialit kërkohet, projectohet, zhvillohet dhe ofrohet për t'u përfshirë në {{ill|Arsenali|en|Arsenal|lt=arsele}} nga organizata të [[Shkenca ushtarake|shkencës ushtarake]] brenda strukturës së përgjithshme të ushtrisë. Prandaj, shkencëtarët ushtarakë mund të gjenden duke ndërvepruar me të gjitha armët dhe shërbimet e forcave të armatosura, në të gjitha nivelet e hierarkisë ushtarake të komandës. Edhe pse merret me kërkime në {{ill|Psikologjia ushtarake|en|Military psychology|lt=psikologjinë ushtarake}}, veçanërisht {{ill|Stresi i betejës|en|Combat stress reaction|lt=stressin e betejës}} dhe mënyrën se si ai ndikon te {{ill|Morali|en|Morale|lt=morali i trupave}}, shpesh pjesa më e madhe e veprimtarisë së shkencës ushtarake është e orientuar nga teknologjia e zbulimit ushtarak, [[komunikimet ushtarake]] dhe përmirësimi i aftësisë ushtarake nëpërmjet kërkimit. Projektimi, zhvillimi dhe ndërtimi i prototipeve të [[Armatimi|armëve]], të pajisjeve mbështetëse ushtarake dhe të [[Teknologjia ushtarake|teknologjisë ushtarake]] në përgjithësi, është gjithashtu një fushë në të cilën investohet shumë punë – përfshin gjithçka, nga rrjetet globale të komunikimit dhe [[Avionmbajtësja|avionmbajtëset]] deri te bojtja dhe ushqimi. === Logjistika === {{Kryesor|Logjistika ushtarake}} {{Seksion pa referenca|date=March 2017}} [[Skeda:Combat Logistics Patrol in Afghanistan MOD 45152764.jpg|thumb|Kamionë kargosh ushtarakë afganë dhe britanikë që përgatisin një konvoj për të rifurnizuar një bazë operative të përparuar në [[Afganistani]]n, 2011]] [[Skeda:JASDF C-2(78-1205) PDS airdrop demonstration at Miho Air Base May 27, 2018 03.jpg|thumb|Një [[Avioni ushtarak i transportit|avion ushtarak transporti]] Kawasaki C-2 i Forcës Ajrore të Vetëmbrojtjes së Japonisë që zhvillon një demonstrim hidhjeje nga ajri mbi Bazën Ajrore Miho, 2018]] Zotërimi i një aftësie ushtarake nuk mjafton nëse kjo aftësi nuk mund të vendoset dhe të përdoret në operacionet luftarake. Për ta arritur këtë, [[logjistika ushtarake]] merret me menaxhimin dhe planifikimin logjistik të zinxhirit ushtarak të furnizimit të forcave, të materialeve të konsumueshme dhe të pajisjeve kapitale të trupave. Edhe pse merret kryesisht me transportin ushtarak, si mjet dërgese që përdor moda të ndryshme transporti — nga kamionët ushtarakë deri te [[Anija e kontejnerëve|anijet e kontejnerëve]] që veprojnë nga [[Baza ushtarake|bazat ushtarake]] të përhershme — ajo përfshin gjithashtu krijimin e depove të furnizimit në terren në prapavijën e zonës së [[luftimi]]t, si dhe pika furnizimi përparuese në zonën taktike të përgjegjësisë së një njësie të caktuar. Këto pika furnizimi përdoren gjithashtu për të ofruar shërbime të {{ill|Inxhinieria ushtarake|en|Military engineering|lt=inxhinierisë ushtarake}}, të tilla si rikuperimi i mjeteve dhe armëve defektive e të braktisura, mirëmbajtja e armëve në terren, riparimi dhe modifikimi në terren i armëve dhe i pajisjeve; si dhe, në kohë paqeje, programet e zgjatjes së jetës së pajisjeve që ndërmerren për të lejuar përdorimin e vazhdueshëm të tyre. Një nga rolet më të rëndësishme të logjistikës është furnizimi me mundicione si lloji kryesor i materialeve të konsumueshme, ruajtja dhe shkatërrimi i tyre. == Në luftim == Arsyeja kryesore e ekzistencës së ushtrisë është të angazhohet në [[Luftimi|luftim]], nëse e kërkon politika e mbrojtjes kombëtare, dhe të fitojë. Kjo përfaqëson një qëllim organizativ të çdo ushtrie, si dhe fokusin kryesor të mendimit ushtarak përgjate [[Historia ushtarake|historisë ushtarake]]. Mënyra se si arrihet [[fitorja]] dhe forma që merr ajo studiohen nga shumica, nëse jo nga të gjitha, grupet ushtarake në tre nivele. === Fitorja strategjike === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Fitorja strategjike|en|Strategic victory}}}} [[Skeda:Mahratta pirates attacking the sloop 'Aurora', of the Bombay Marine, 1812; end of the action RMG BHC1085.tiff|thumb|Marina e Marathës, e cila konsiderohet themeli i Marinës moderne të Indisë, shpesh ndiqte taktika koordinimi tokë–det gjatë sulmeve, gjë që i sjelli asaj shumë fitore kundër [[Perandoria Mogule|Mogulëve]] dhe [[Perandoria Portugeze|Portugezëve]]]] [[Strategjia ushtarake]] është menaxhimi i forcave në [[Lufta|luftëra]] dhe [[fushata ushtarake]] nga një [[Komandanti i përgjithshëm|komandant i përgjithshëm]], duke përdorur forca të mëdha ushtarake — qofshin ato kombëtare dhe aleate në tërësi, apo elementë përbërës të [[Ushtria|ushtrive]], [[Forca detare|forcave detare]] dhe [[Forca ajrore|forcave ajrore]] — të tilla si grupet e ushtrive, [[Flota detare|flotat detare]] dhe numra të mëdhenj [[Avioni|avionësh]]. Strategjia ushtarake është një projektim afatgjatë i politikës së palëve ndërluftuese, me një pasqyrim të gjerë të pasojeve të rezultateve, edhe përtej shqetësimeve të komandës ushtarake. Ajo merret më shumë me [[Logjistika|furnizimin e luftës]] dhe planifikimin sesa me menaxhimin e forcave në terren dhe përplasjen midis tyre.Efiku i planifikimit ushtarak strategjik mund të zgjasë javë, por më shpesh muaj apo edhe vite.<ref name="p.67, Dupuy" /> {{Clear}} === Fitorja operative === Lëvizshmëria operative është, brenda [[Lufta|luftës]] dhe [[Doktrina ushtarake|doktrinës ushtarake]], niveli i komandës që koordinon hollësitë më të imëta të [[Taktikat ushtarake|taktikave]] me qëllimet e përgjithshme të [[Strategjia|strategjisë]]. Një sinonim i zakonshëm është arti operativ. Niveli operativ është në një shkallë më të madhe se ai ku vija e shikimit dhe koha e ditës kanë rëndësi, dhe më i vogël se niveli strategjik, ku prodhimi dhe politika janë konsiderata. Formacionet janë të nivelit operativ nëse janë të afta të kryejnë operacione vetë, dhe kanë madhësi të mjaftueshme për t'u trajtuar drejtpërdrejt ose për të pasur ndikim të rëndësishëm në nivelin strategjik. Ky koncept u iniciua nga ushtria [[Gjermania|gjermane]] para dhe gjatë [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]]. Në këtë nivel, planifikimi dhe kohëzgjatja e aktiviteteve marrin nga një javë deri në një muaj, dhe ekzekutohen nga ushtritë fushore dhe korpet e ushtrisë, si dhe nga ekuivalentët e tyre detarë dhe ajrorë.<ref name="p.67, Dupuy" /> === Fitja taktike === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Fitja taktike|en|Tactical victory}}}} [[Taktikat ushtarake]] merren me metodat për ta përballur dhe mposhtur armikun në luftime të drejtpërdrejta. Taktikat ushtarake zakhtirisht zbatohen nga njësi përgjatë orësh ose ditësh, dhe përqendrohen te detyrat dhe objektivat specifikë të eskadroneve, [[Kompania (njësi ushtarake)|kompanive]], [[Batalioni (njësi ushtarake)|batalioneve]], [[Regjimenti|regjimenteve]], [[Brigada (njësi ushtarake)|brigadave]] dhe [[Divizioni (njësi ushtarake)|divizioneve]], si dhe te ekuivalentet e tyre detare dhe ajrore.<ref name="p.67, Dupuy" /> Një nga botimet ushtarake më të vjetra është ''[[Arti i Luftës]]'', nga filozofi kinez [[Sun Tzu]].<ref>{{cite web|url=http://www.mypivots.com/articles/booktext.aspx?bookname=The%20Art%20of%20War|title=The Art of War|website=Mypivots.com|date=2011-06-11|access-date=2011-08-01|language=en}}</ref> E shkruar në shekullin e VI p.e.s., libri me 13 kapituj është menduar si udhëzim ushtarak, e jo si teori ushtarake, por ka pasur ndikim të madh në doktrinën ushtarake aziatike, dhe nga fundi i shekullit XIX, në planifikimin ushtarak evropian dhe atë të Shteteve të Bashkuara. Ai është përdorur madje edhe për formulimin e taktikave të biznesit, dhe mund të zbatohet edhe në fusha shoqërore dhe politike. [[Skeda:Macedonian battle formation-en.svg|thumb|Formacioni i betejës dhe taktikat e Maqedonisë së lashtë<ref>{{cite web|url=http://www.westpoint.edu/history/SitePages/Home.aspx|title=Welcome to the Department of History|website=westpoint.edu|access-date=2011-08-01|archive-date=2012-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20120518101505/http://www.westpoint.edu/history/SitePages/Home.aspx|url-status=dead|language=en}}</ref>]] Grekët klasikë dhe romakët shkruanin shumë për [[Fushata ushtarake|fushatat ushtarake]]. Në mesin e veprave romake më të njohura janë komentet e [[Jul Çezari]]t mbi Luftërat Galike dhe mbi Luftën Civile Romake – të shkruara rreth vitit 50 p.e.s. Dy vepra të mëdha mbi taktikat vijnë nga periudha e vonë romake: ''Taktike Theoria'' nga Aelianus Tacticus, dhe ''De Re Militari'' (Mbi çështjet ushtarake) nga Vegetius. ''Taktike Theoria'' shqyrtonte taktikat ushtarake greke, dhe pati ndikim të veçantë në botën bizantine dhe gjatë [[Epoka e Artë Islame|Epokës së Artë Islame]]. ''De Re Militari'' përbënte bazën e taktikave ushtarake evropiane deri në fund të shekullit XVII. Ndoshta motoja e saj më jetëgjatë është ''Igitur qui desiderat pacem, praeparet bellum'' (ai që dëshiron paqen, le të përgatisë luftën). Për shkak të natyrës në ndryshim të luftimeve me futjen e [[Artileria|artilerisë]] në [[Mesjeta|Mesjetën]] evropiane dhe të armëve të zjarrit për këmbësori gjatë [[Rilindja|Rilindjes]], u bënë përpjekje të përkufizoheshin dhe identifikoheshin ato strategji, taktika të mëdha dhe taktika që do të jepnin fitore më shpesh sesa sa arrinin romakët duke u lypur hyjnive para betejës. Më vonë kjo u njoh si [[Shkenca ushtarake|shkencë ushtarake]], dhe edhe më vonë do të përqafonte qasjen e [[Metoda shkencore|metodës shkencore]] në zhvillimin e operacioneve ushtarake, ndikuar nga ideotë [[Revolucioni Industrial|Revolucionit Industrial]]. Në librin e tij kapital ''{{ill|Mbi luftën|en|On War}}'', gjeneralmajori [[prusia]]s dhe ekspert kryesor i [[Strategjia ushtarake|strategjisë ushtarake]] moderne, Carl von Clausewitz, e përkufizoi strategjinë ushtarake si 'përdorimin e betejave për të arritur qëllimin e luftës'.<ref>{{cite journal|last=MacHenry|first=Robert|title=The New Encyclopædia Britannica|journal=Chicago: Encyclopaedia Britannica Inc|year=1993|page=305|bibcode=1991neb..book.....G|language=en}}</ref> Sipas Clausewitzit: <blockquote> strategjia formon planin e Luftës, dhe për këtë qëllim i lidh në një serish aktet që duhet të çojnë te vendimi përfimtar, pra, ajo bëjn planet për fushatat e veçanta dhe rregullon përballjet që do të zhvillohen në secilën.<ref>{{cite book|url=http://www.gutenberg.org/files/1946/1946-h/1946-h.htm#2H_4_0023|title=''On War'' by General Carl von Clausewitz|access-date=2007-05-31|via=Gutenberg.org|date=2006-02-26|language=en}}</ref> </blockquote> Kështu, Clausewitz i vendosi objektivat politike mbi qëllimet ushtarake, duke siguruar kontrollin civil mbi ushtrinë. Strategjia ushtarake ishte pjesë e një triumvirati të «arteve» ose «shkencave» që rregullonin zhvillimin e luftës, të tjerat ishin: [[taktikat ushtarake]], ekzekutimi i planeve dhe manovrimi i forcave në betejë, si dhe mirëmbajtja e një ushtrie. [[Skeda:Combined Arms Training.jpg|thumb|Ushtarë të Forcave të Armatosura të Ukrainës që kryejnë stërvitje taktike të [[Armët e kombinuara|armëve të kombinuara]] me një [[BMP-2]] [[Automjeti luftarak i këmbësorisë|automjet luftarak këmbësorie]]]] Kuptimi i taktikave ushtarake ka ndryshuar me kalimin e kohës; nga stacionimi dhe manovrimi i ushtrive të tëra tokësore në fushat e betejave të lashta, dhe i floteve me galere, te përdorimi modern i [[prita]]ve të njësive të vogla, [[Rrethimi (strategji ushtarake)|rrethimeve]], [[Bombardimi|bombardimeve]], sulmeve frontale, [[Sulmi ajror|sulmeve ajrore]], taktikave «qëllo dhe ik» që përdoren kryesisht nga forcat guerile, dhe, në disa raste, sulmeve vetëvrasëse në tokë dhe në det. Evolucioni i [[Lufta ajrore|luftës ajrore]] solli edhe taktikat e veta të luftimeve ajrore. Shpesh, mashtrimi ushtarak – në formën e [[Kamuflazhi ushtarak|kamuflazhit ushtarak]] ose të shpërqendrimit me maquete – përdoret si taktikë për të ngatërruar armikun. Një zhvillim i rëndësishëm në taktikat e këmbësorisë erdhi me përdorimin gjithnjë e më të gjerë të [[Lufta në llogore|luftës në llogore]] në shekujt XIX dhe XX. Kjo u aplikua kryesisht gjatë [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]], në fushatën e Gallipolit dhe në Frontin Perëndimor. Lufta në llogore shpesh përfundonte në qorrsokak, që zbërthehej vetëm me humbje të mëdha në jetë, sepse, për të sulmuar një pozicion të fortifikuar armik, ushtarët duhej të përshkonin një «tokë të asnjërit» të hapur, nën zjarr të rëndë nga armiku kundërshtar, i fortifikuar përballë. {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Teknologjia ushtarake|en|Military technology}}}} [[Skeda:Arrow-head Olynthus BM GR1912.4-19.4.jpg|thumb|Një majë shigjete bronzi nga shekulli IV p.e.s., e gjetur në Olint, Halkidiki, [[Greqia|Greqi]]]] Ashtu si çdo profesion, që nga lashtësia, ushtria është dalluar nga anëtarët e tjerë të shoqërisë prej veglave të saj: [[Armatimi|armët]] dhe {{ill|Pajisjet ushtarake|en|Military equipment}} të përdorura në betejë. Kur njerëzit e [[Koha e Gurit|Kohës së Gurit]] morën për herë të parë zjarrorin për t'i vënë majë [[Shtiza|shtizës]], ai ishte shembulli i parë i [[Kërkimet aplikative|zbatimit të teknologjisë]] për përmirësimin e armës. Që atëherë, përparimet e ndërmara nga shoqëritë njerëzore dhe ato të armëve kanë qenë ngushtë të lidhura. Armët e gurit i lanë vendin armëve të [[Koha e Bronzit|Kohës së Bronzit]] dhe [[Koha e Hekurit|Kohës së Hekurit]], si [[shpata]] dhe [[mburoja]]. Me çdo ndryshim teknik realizohej ndonjë rritje e prekshme e aftësive ushtarake, përmes efikasitetit më të madh të një mprehtësie që përballonte {{ill|Armatura|en|Armour|lt=armaturën}}, ose i densitetit të përmirësuar të materialeve të përdorura në prodhimin e armëve.[[Skeda:Armor for Man and Horse, Italy (probably Milan), c. 1565, and Field armor for horseman, Italy, c. 1575 - Nelson-Atkins Museum of Art - DSC08601.JPG|thumb|Një kalorës mbi kalë dhe një kalorës këmbësor me armaturë të plotë pllakash. Armatura dhe [[kalorësia]] dominuan fushëbetejën deri në shpikjen e [[Arma e zjarrit|armëve të zjarrit]]]] Në [[Lufta tokësore|luftën tokësore]], përparimi i parë i rëndësishëm teknik në luftërmë në distancë, sidomos [[Hobe (Armë)|hoba]] dhe më vonë [[harku dhe shigjeta]]. Përparimi tjetër i rëndësishëm erdhi me perdhosjen e kalit dhe zotërimin e kalërimit, duke krijuar [[Kalorësia|kalorësinë]] dhe duke lejuar lëvizje më të shpejta ushtarake dhe logjistikë më të mirë. Ndoshta përparimi më i rëndësishëm ishte [[rrota]], shtylla kurrizore e transportit, duke filluar nga karroca e më pas nga pajisjet e rrethimit. Harku u prodhua në versione gjithnjë e më të mëdha e më të fuqishme për të rritur si rrezen e armës ashtu edhe aftësinë për të depërtuar armaturën, duke u zhvilluar në harqet e përbërë, harqet me lug, harqet e gjatë dhe [[Harku kryq|harqet kryq]]. Këto resulton veçanërisht të dobishme gjatë ngritjes së kalorësisë, pasi kalorësit të veshur me armaturë gjithnjë e më të avancuar vunë në dominim fushëbetejën. Forma më e avancuar e armaturës së çelikut ishte {{ill|Armatura e pllakave|en|Plate armour|lt=armatura e plotë pllakash}}. Ajo e mbështillte mbajtësin në një veshje çeliku dhe ishte projektuar t'i lejonte nyjet dhe muskujt të lëviznin sa më lirshëm, duke ruajtur kështu marrëdhënien e tyre harmonike reciproke. Kjo nënkuptonte se ulja e shkathtësisë së mbajtësit për shkak të peshës së armaturës minimizohej, ndërsa mbrojtja maksimizohet.<ref>{{cite book |last1=Jens Hill and Jonas Freiberg |title=The Medieval Fighting Man: Costume and Equipment 800-1500 (Njeriu luftëtar i mesjetës: veshjet dhe pajisjet 800–1500) |date=2015 |publisher=Crowood |location=Ramsbury |isbn=978-1-78500-010-2 |chapter=The suit of complete plate |language=en}}</ref> Në [[Historia e Kinës|Kinën mesjetare]] ishte shpikur [[baruti]]a dhe po përdorej gjithnjë e më shumë nga ushtria në betejë. Përdorimi i barutit në [[mortaja]]t e hershme në formë vaze në Evropë, si dhe versionet e avancuara të harkut të gjatë dhe harkut kryq me maja shigjetash që depërtonin armaturën, i dhanë fund dominimit të kalorësit të armaturuar. Baruti çoi në zhvillimin dhe vendosjen në fushë të [[Mushqeta (armë)|mushketës]], e cila mund të përdorej me efikasitet me pak trajnime. Me kalimin e kohës, pasuesit e mushketave dhe [[Topi (armë)|topave]], në formën e [[pushka]]ve dhe [[Artileria|artileries]], do të bëheshin teknologjia kryesore e fushëbetejës.[[Skeda:BattleOfVirginiaCapes.jpg|thumb|right|Luftanije të Francës dhe Britanisë që shkëmbejnë zjarr gjatë Betejës së Chesapeake më 1781]]Ndërsa përparimet teknologjike përshpejtoheshin në zbatimet civile, e njëjta ndodhi edhe me ushtrinë, dhe lufta u [[Lufta industriale|industrializua]]. I saposhpikuri [[Mitralozi|mitraloz]] dhe pushka përsëritëse ri-përcaktuan fuqinë e zjarrit në fushëbetejë dhe shpjegojnë pjesërisht shkallën e lartë të humbjeve të [[Lufta Civile Amerikane|Luftës Civile Amerikane]] dhe rënien e përleshjes trup për trup në luftërim. Zbulimi tjetër revolucionar ishte kalimi i parketeve të artilerisë nga topat me ngarkim nga goja te topat me ngarkim të pasëm, më të shpejtë, me tyta që ktheheshin mbrapsht me goditjen, gjë që lejonte zjarr më të shpejtë e të qëlluar dhe përdorimin e një mburoje. Futja e gjerë e barutave shtytëse me pak tym (pa tym) që nga vitet 1880 lejoi gjithashtu një përmirësim të madh të rrezes së artilerisë. Zhvillimi i ngarkimit të pasëm pati, për herë të parë që nga [[Mesjeta]], efektin më të madh në [[Lufta detare|luftën detare]], duke ndryshuar mënyrën se si armët pozicionoheshin në [[Luftanija|luftanije]]. Taktikat detare u shkëputën nga varësia ndaj [[Epoka e Lundrimit me Vela|velave]] me shpikjen e [[Motori me djegie të brendshme|motorit me djegie të brendshme]]. Përparim tjetër në teknologjinë ushtarake detare ishin [[nëndetësja]]t dhe [[siluri]].[[Skeda:USAF F-15C fires AIM-7 Sparrow.jpg|thumb|[[Raketa ajër-ajër]] me rreze të mesme AIM-7 Sparrow, e lëshuar nga një F-15 Eagle]]Gjatë [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]], nevoja për të thyer ngërçin e luftës së llogoreve solli zhvillimin e shpejtë të shumë teknologjive të reja, veçanërisht [[Tanku|tanket]]. Aviacioni ushtarak u përdor gjerësisht, dhe [[bombarduesi]]t u bënë vendimtarë në shumë beteja të [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]], e cila shënoi periudhën më të nxituar të zhvillimit të armëve në histori. Shumë dizajne dhe koncepte të reja u përdorën në betejë, dhe të gjitha teknologjitë ekzistuese të luftës u përmirësuan midis viteve 1939 dhe 1945. Gjatë Luftës së Dytë Botërore u bënë përparime të rëndësishme në [[komunikimet ushtarake]] përmes përdorimit në rritje të radios, në zbulimin ushtarak përmes përdorimit të [[radari]]t, dhe në [[Mjekësia ushtarake|mjekësinë ushtarake]] përmes përdorimit të [[Penicilina|penicilinës]], ndërsa në ajër u parën për herë të parë [[Raketa (armë)|raketat e udhëhequra]], avionët reaktivë dhe [[Helikopteri|helikopterët]]. Ndoshta më e famshmja ndër të gjitha teknologjitë ushtarake ishte krijimi i [[Arma bërthamore|armëve bërthamore]], megjithëse efektet e sakta të [[rrezatimi]]t të tyre ishin të panjohura deri në fillim të viteve 1950. Përdorimi shumë më i gjerë i [[Automjeti ushtarak|automjeteve ushtarake]] e kishte eliminuar përfundimisht kalorësinë nga struktura e forcave të armatosura. Pas Luftës së Dytë Botërore, me fillimin e [[Lufta e Ftohtë|Luftës së Ftohtë]], zhvillimi i vazhdueshëm teknik i armëve të reja u institucionalizua, pasi pjesëmarrësit u angazhuan në një [[Gara e armatimeve|garë të vazhdueshme armatimesh]] në zhvillimin e kapaciteteve. Ky gjendje e përhershme zhvillimi i armëve vazhdon deri më sot. [[Tanku kryesor i betejës|Tanket kryesore të betejës]] dhe pajisje të tjera të rënda, si [[Automjeti luftarak i blinduar|automjetet luftarake të blinduara]], [[Avioni ushtarak|avionët ushtarakë]] dhe [[Anija|anijet]], janë karakteristike të forcave të organizuara ushtarake. [[Skeda:2-14 CAV Fire Support Coordination Exercise Image 3 of 19.jpg|thumb|Ushtarakë të Ushtrisë Amerikane me pajisje moderne. Ushtari në të djathtë po përdor një [[Lazeri përcaktues|lazer përcaktues]] për të vëzhguar dhe shënuar objektivat, ndërsa ushtari në skajin e majtë po përdor një [[Komunikimet ushtarake|radio]] për të koordinuar mbështetjen zjarrë.]] Zhvillimet më të rëndësishme teknologjike që ndikuan në luftime kanë qenë raketat e udhëhequra, të cilat mund të përdoren nga të gjitha degët e forcave të armatosura. Më së fundmi, teknologjia e informacionit dhe përdorimi i saj në mbikëqyrje, përfshirë sistemet e zbulimit hapësinor, kanë luajtur rol gjithnjë e më të rritur në operacionet ushtarake. Ndikimi i luftës së informacionit, e cila përqendrohet në sulmin ndaj sistemeve të komunikimit të komandës dhe bazave të të dhënave ushtarake, ka shoqëruar përdorimin e sistemeve robotike në luftime, si mjetet ajrore luftarake pa pilot dhe mjetet tokësore pa pilot. Së fundmi, ka pasur gjithashtu një fokus të veçantë ndaj përdorimit të karburanteve të ripërtërishme për funksionimin e automjeteve ushtarake. Ndryshe nga karburantet fosile, karburantet e ripërtërishme mund të prodhohen në çdo vend, duke krijuar një avantazh strategjik. Ushtria e SHBA-ve është angazhuar që 50% e konsumit të saj të energjisë të vijë nga burime alternative.<ref>{{cite web|author=Craig Hooper|url=http://nextnavy.com/air-force-cedes-the-green-lead-and-the-lede-to-navy/|title=Ray Mabus greening the military|website=NextNavy.com|access-date=2012-05-22|archive-date=2012-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20120111171611/http://nextnavy.com/air-force-cedes-the-green-lead-and-the-lede-to-navy/|url-status=live|language=en}}</ref> == Si pjesë e shoqërisë == [[Skeda:Samurai and Ainu Fuzoku Ema.jpg|thumb|[[Samurai]], anëtar i kastës luftëtare japoneze]] [[Skeda:02019 0695 (2) Poland marks Armed Forces Holiday with military parade in Katowice.jpg|thumb|Një [[M1 Abrams]] i [[Forcat e Armatosura Polake|ushtrisë polake]] që merr pjesë në një [[Parada ushtarake|paradë ushtarake]] për [[Dita e Forcave të Armatosura|Ditën e Forcave të Armatosura]] në [[Katovica]], 2019]] Për pjesën më të madhe të [[Historia ushtarake|historisë ushtarake]], forcat e armatosura konsideroheshin si në dispozicion të drejtuesve të shoqërive të tyre, e deri kohët e fundit të [[Monarkia|sovereunë me kurorë]]. Në një demokraci ose në një sistem tjetër politik që sundohet në interes publik, ushtria është një forcë publike. Marrëdhënia midis ushtrisë dhe [[Shoqëria|shoqërisë]] që ajo shërben është e ndërlikuar dhe në vazhdim e sipër të evoluar. Sondazhet e opinionit tregojnë se shumicatë e mbështesin. Shumë varet nga natyra e vetë shoqërisë, dhe nga fakti nëse ajo e sheh ushtrinë të rëndësishme — si, për shembull, në kohë kërcnimi ose lufte — ose si një ngarkesë, siç ilustron rastin në kohë paqeje shkurtimet e buxhetit të mbrojtjes. Sondazhet e opinionit tregojnë se mbështetja e {{ill|votuesit median|en|median voter theorem}} për rolet e ushtrisë ndryshon nga vendi në vend, nga taktikat<ref name="s849" /> dhe nga kostot.<ref name="z219" /> Mbështetja publike mund të përfshijë {{ill|mbrojtjen kundërajsore|en|Anti-aircraft warfare}},<ref name="z219">{{cite journal | last1=Qari | first1=Salmai | last2=Börger | first2=Tobias | last3=Lohse | first3=Tim | last4=Meyerhoff | first4=Jürgen | title=The value of national defense: Assessing public preferences for defense policy options | journal=European Journal of Political Economy | volume=85 | date=2024 | doi=10.1016/j.ejpoleco.2024.102595 | article-number=102595 | url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0176268024000971 | access-date=2026-08-17 | language=en}}</ref> [[militarizimi]]n e [[Kontrolli kufitar|sigurimit kufitar]],<ref name="y120">{{cite web | last=Jackson | first=Anna | title=State of the Union 2026: Where Americans stand on key issues facing the nation | publisher=Pew Research Center | date=2026 | url=https://www.pewresearch.org/short-reads/2026-02-23/state-of-the-union-2026-where-americans-stand-on-key-issues-facing-the-nation/ | access-date=2026-08-16 | language=en}}</ref> dhe {{ill|militarizimin e policisë|en|militarization of police}}.<ref name="s849">{{cite journal | last1=Masullo | first1=Juan | last2=Morisi | first2=Davide | title=The Human Costs of the War on Drugs. Attitudes Towards Militarization of Security in Mexico | journal=Comparative Political Studies | volume=57 | issue=6 | date=2024 | issn=0010-4140 | doi=10.1177/00104140231192056 | pages=887–920 | url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/00104140231192056 | access-date=2026-08-17 | hdl=2434/1121944 | hdl-access=free | language=en}}</ref> Veprimet ushtarake ndonjëherë argumentohet se justified nga nxitja e një cause humanitare, si operacionet e {{ill|ndihmës në fatkeqësi|en|disaster relief}} për mbrojtjen e refugjatëve; veprime të tilla quhen humanizëm ushtarak. Një çështje e vështirë në marrëdhënien midis ushtrisë dhe shoqërisë është kontrolli dhe transparenja. Në disa vende, informacioni i kufizuar mbi operacionet dhe buxhetin ushtarak është i aksesueshëm për publikun. Megjithatë, transparenca në sektorin ushtarak është thelbësore për të luftuar [[korrupsioni]]n. Këtë e tregoi Indeksi i Mburojes Qeveritare kundër Korrupsionit që [[Transparency International]] UK botoi në 2013.<ref>{{cite web|title=Transparency is feasible|last=Pyman|first=Mark|url=https://www.dandc.eu/en/article/transparency-international-assesses-82-governments-defence-related-corruption-risks-first|website=www.DandC.eu|publisher=D+C Development and Cooperation, Engagement Global GmbH|date=2013-03-05|access-date=2017-03-02|language=en}}</ref> Ushtritë shpesh funksionojnë si shoqëri brenda shoqërive, duke pasur komunitete të tyre ushtarake, {{ill|ekonominë|en|military–industrial complex}}, [[Edukimi dhe trajnimi ushtarak|arsimim]], [[Mjekësia ushtarake|mjekësi]] dhe aspekte të tjera të një [[Shoqëria civile|shoqërie civile]] funksionale. Një ushtri nuk kufizohet vetëm te shtetet, pasi shumë {{ill|kompani private ushtarake|en|Private military company|lt=kompani private ushtarake}} (PMC) mund të përdoren ose të punësohen nga organizata dhe personalitete si mjete sigurie, shoqërimi ose mbrojtjeje tjetër, aty ku policia, agjencitë ose ushtritë mungojnë ose nuk gëzojnë besim. [[Militarizmi]] është qëndrimi [[Shoqëria|shoqëror]] se shoqëria shërbehet më së miri — ose përfiton — nga një [[Qeveria|qeveri]], ose udhëhiqet nga konceptet që mishërohen në ''kulturën, doktrinën, sistemin'' ose ''udhëheqësit'' ushtarakë. Qoftë për shkak të {{ill|memories kulturore|en|cultural memory}}, historisë kombëtare ose mundësisë së një kërcnimi ushtarak, argumenti militarist pohohet se popullsia [[Civili|civilë]] është e varur nga nevojat dhe qëllimet e ushtrisë së saj, dhe për rrjedhojë i nënshtrohet atyre, për të ruajtur [[Pavarësia|pavarësinë]]. [[Militarizmi]] kundërvihet ndonjëherë me konceptet e fuqisë kombëtare gjithëpërfshirëse, {{ill|fuqisë së butë|en|soft power}} dhe {{ill|fuqisë së fortë|en|hard power}}. === Ligjet dhe etika ushtarake === Shumica e kombeve kanë ligje të veçanta ushtarake që rregullojnë sjelljen në luftë dhe në kohë paqeje. Një ndër eksponentët e hershëm ishte [[Hugo Grotius]], vepra e të cilit ''Mbi ligjin e luftës dhe të paqes'' (1625) pati ndikim të madh në zhvillimin e qasjes humanitare ndaj luftës. Tema e tij përjetoi jehonë tek [[Gustavus Adolphus]]. Etika e luftës është zhvilluar që nga viti 1945, duke krijuar kufizime në trajtimin ushtarak të të burgosurve dhe të civilëve, kryesisht me [[Konventat e Gjenevës]]; por rrallë zbatohen për përdorimin e forcave ushtarake si trupa sigurie të brendshme gjatë konflikteve politike që çojnë në protesta popullore dhe në nxitje për kryengritje popullore. Protokollet ndërkombëtare kufizojnë përdorimin, ose madje kanë krijuar ndalime ndërkombëtare, për disa lloje armësh, kryesisht për {{ill|armët e shkatërrimit në masë|en|weapons of mass destruction}} (WMD). [[Konventat ndërkombëtare]] përcaktojnë çfarë konsiderohet [[Krimet e luftës|krim lufte]] dhe parashikojnë ndjekjen penale të krimeve të luftës. Shtetet e veçanta kanë gjithashtu kode të ndërlikuara të [[Drejtësia ushtarake|drejtësisë ushtarake]], një shembull i të cilës është {{ill|Kodi i Njëshët i Drejtësisë Ushtarake|en|Uniform Code of Military Justice}} i Shteteve të Bashkuara, që mund të çojë në [[gjyqi ushtarak|gjykim nga gjyqi ushtarak]] për personalin ushtarak i cili gjendet fajtor për krime lufte. == Shiko edhe == {{Clear}} {{Div col|colwidth=20em}} * [[Industria e armëve]] * {{ill|Shefi i Mbrojtjes|en|Chief of defence}} * [[Mbrojtja civile]] * {{ill|Kontrolli civil mbi ushtrinë|en|Civilian control of the military}} * [[Komanda dhe kontrolli]] * [[Rekrutimi]] * {{ill|Teoria e dhënies pas|en|Deterrence theory}} * [[Artet marciale]] * [[Ligji ushtarak]] * [[Mercenari]] * {{ill|Militaria|en|Militaria}} * [[Akademia ushtarake]] * {{ill|Këshilltar ushtarak|en|Military advisor}} * {{ill|Ndihma ushtarake|en|Military aid}} * {{ill|Ndihma ushtarake për komunitetin civil|en|Military aid to the civil community}} (MACC) * {{ill|Ndihma ushtarake për pushtetin civil|en|Military aid to the civil power}} (MACP) * [[Aleanca ushtarake]] * [[Diktatura ushtarake]] * {{ill|Rreth ushtarak|en|Military district}} * {{ill|Inxhinieria ushtarake|en|Military engineering}} * [[Stërvitja ushtarake]] * {{ill|Dekret ushtarak|en|Military fiat}} * {{ill|Paaftësia ushtarake|en|Military incompetence}} * {{ill|Kompleksi ushtarak-industrial|en|Military–industrial complex}} * [[Junta ushtarake]] * {{ill|Meteorologjia ushtarake|en|Military meteorology}} * {{ill|Operacione ushtarake përveç luftës|en|Military operations other than war}} * [[Policia Ushtarake]] * {{ill|Burg ushtarak|en|Military prison}} * {{ill|Revolucioni ushtarak|en|Military Revolution}} * {{ill|Sociologjia ushtarake|en|Military sociology}} * [[Terminologjia ushtarake]] * {{ill|Militarizimi i policisë|en|Militarization of police}} * [[Milicia]] * [[Ministria e mbrojtjes]] * [[Mobilizimi]] * [[Policia]] * [[Stafi (ushtarak)]] * {{ill|Ushtri e qëndrueshme|en|Standing army}} * [[Armatimi]] {{Div col end}} ; Forcat e armatosura në botë * {{ill|Lista e shteteve nga numri i personelit ushtarak dhe paramilitar|en|List of countries by number of military and paramilitary personnel}} * {{ill|Lista e shteteve nga niveli i pajisjeve ushtarake|en|List of countries by level of military equipment}} * {{ill|Lista e shteteve nga Indeksi i Militarizimit Global|en|List of countries by Global Militarization Index}} * {{ill|Lista e shteteve pa forca të armatosura|en|List of countries without armed forces}} * {{ill|Lista e ushtrive sipas shtetit|en|List of militaries by country}} * {{ill|Lista e aviacioneve ushtarake|en|List of air forces}} * {{ill|Lista e ushtrive të tokës sipas shtetit|en|List of armies by country}} * {{ill|Lista e marinave|en|List of navies}} == Referime == {{Reflist}} == Shënime == {{Reflist|group=note}} == Lidhje të jashtme == {{Sisterlinks|military}} * [http://lebanese-economy-forum.com/wdi-gdf-advanced-data-display/show/MS-MIL-XPND-GD-ZS/ Shpenzimet ushtarake si % e PBB-së] hostuar nga Lebanese Economy Forum, të marra nga të dhënat publike të Bankës Botërore. [[Kategoria:Ushtri| ]] [[Kategoria:Institucione qeveritare]] [[Kategoria:Sekuriteti ndërkombëtar]] [[Kategoria:Sekuriteti kombëtar]] ozpet68cn2i2m1q0shgtle9nx2lf2y6 Fenerbahçe S.K. 0 23146 3053272 3049824 2026-10-03T11:03:49Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3053272 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | frame color = #0000CD | clubname = Fenerbahçe | image = Fenerbahce hqfl logo.png | fullname = Fenerbahçe Spor Kulübü | nickname = Yellow Canaries | founded = [[13 maj]] [[1907]] | ground = [[Fenerbahçe Şükrü Saracoğlu]],<br /> [[Stambolli]], [[Turqi]] | capacity = 52,500 | chairman = {{flagicon|Turkey}} [[Aziz Yıldırım]] | mgrtitle = Trajner kryesorë | manager = [[İsmail Kartal]] | league = [[Süper Lig]] | season = 2025/26 | position = [[Süper Lig]], 2.| | pattern_la1 = _fener2021h | pattern_b1 = _fener2021h | pattern_ra1 = _fener2021h | pattern_sh1 = _fener2021h | pattern_so1 = _fener1920t | leftarm1 = 000060 | body1 = 000060 | rightarm1 = 000060 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _fener2021a | pattern_b2 = _fener2021a | pattern_ra2 = _fener2021a | pattern_sh2 = _fener2021a | pattern_so2 = _fener2021a | leftarm2 = EFD990 | body2 = EFD990 | rightarm2 = EFD990 | shorts2 = EFD990 | socks2 = EFD990 | pattern_la3 = _fener2021t | pattern_b3 = _fener2021t | pattern_ra3 = _fener2021t | pattern_sh3 = _fener2021t | pattern_so3 = _fener2021t | leftarm3 = 021748 | body3 = 021748 | rightarm3 = 021748 | shorts3 = 021748 | socks3 = 021748 }} '''Fenerbahçe Spor Kulübü.''' është një klub futbolli turk në veri të [[Stambolli]]t,[[Turqia|Turqi]]. ==Historia== ===1907–1959: Vitet e hershme=== Fenerbahçe u themelua në vitin 1907 në [[Kadıköy]] të [[Stambolli]]t nga banorët e qytetit [[Ziya Songülen]], [[Ayetullah Bey]] dhe [[Necip Okaner]]. Ky grup e krijoi klubin në mënyrë të fshehtë për të mbajtur një profil të ulët me qëllim që të mos shkaktonin asnjë problem me regjimin e ashpër osman. Ky regjim ishte aq i ashpër saqë sulltani [[Abdyl Hamiti II]] i pengonte të rinjtë turq të krijonin ekipe futbolli ose të angazhoheshin në ndeshje futbolli që luheshin nga familjet angleze, të cilat shiheshin me zili. Tre të rinjtë dolën në përfundimin se Kadıköy e kishte të nevojshme një ekip futbolli, ku banorët e saj do të kishin mundësinë të praktikonin lojën e futbollit. Ziya Songülen u zgjodh [[Lista e presidentëve të Fenerbahçe S.K.|presidenti i parë]] i klubit, Ayetullah Bey u bë sekretari i parë kurse Necip Okaner iu dha posti kapiteni i përgjithshëm.<ref name="Historia">{{cite web|url=http://www.fenerbahce.org/kurumsaldetay.asp?ContentID=6|title=Tarihçe|language=tr|date=15 prill 2007|accessdate=7 janar 2013|publisher=fenerbahce.org|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080222050722/http://www.fenerbahce.org/kurumsaldetay.asp?ContentID=6|archivedate=22 shkurt 2008}}</ref> Fari i lagjes Fenerbahçe në Stamboll pati një ndikim të madh në stemën e parë të klubit, e cila gjithashtu kishte dhe ngjyrën e verdhë dhe të bardhë rreth farit. Fanellat gjithashtu u modeluan me vija të verdha dhe të bardha.<ref name="Historia"/> Stema e klubit u ndryshua në vitin 1910 kur [[Hikmet Topuzer]] rimodeloi stemën pasi Ziya Songülen kishte ndryshuar ngjyrat, që tani ishin e verdhë dhe blu e errët, që ende janë pjesë e klubit edhe në ditët e sotme. Aktivitetet e klubit u mbajtën të fshehura deri kur në vitin 1908 u krye një reformë legjislacion që detyronte të gjitha klubet e futbollit të regjistroheshin në mënyrë që të ekzistonin.<ref name="Historia"/> Formacioni i parë në historinë e klubit ishte: [[Ziya Songülen]], [[Ayetullah Bey]], [[Necip Okaner]], [[Galip Kulaksızoğlu]], [[Hassan Sami Kocamemi]], [[Asaf Beşpınar]], Enver Yetiker, Şevkati Hulusi Bey, [[Fuat Hüsnü Kayacan]], Hamit Hüsnü Kayacan dhe Nasuhi Baydar.<ref name="HIST7">{{cite web|url=http://www.fenerbahce.org/kurumsaldetay.asp?ContentID=7|title=Tarihçe - 4. Sayfa|language=tr|date=15 prill 2007|access-date=7 janar 2013|website=fenerbahce.org|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121120122417/http://www.fenerbahce.org/kurumsaldetay.asp?ContentID=7|archivedate=20 nëntor 2012}}</ref> Edhe pse vuante nga probleme financiare, Fenerbahçe hyri në [[Liga e Futbollit të Stambollit|Ligën e Futbollit të Stambollit]] në vitin 1909, duke përfunduar e pesta në vitin e parë. Fenerbahçe triumfoi për herë të parë në këtë kompedicion në [[1911–12 Liga e Futbollit të Stambollit|sezonin 1911–12]], duke shënuar kështu suksesin e parë në historinë e gjatë të klubit. [[Mustafa Elkatipzade]] prenzatoi sporte të reja në klub duke reflektuar se futbollit nuk duhej të ishte sporti i vetëm që duhej të praktikohej; Fenerbahçe Sports Club lindi falë përpjekjeve të tij.<ref>{{cite web|url=http://www.fenerbahce.org/kurumsal/detay.asp?ContentID=7|title=Tarihçe - 4. Sayfa|language=tr|date=14 janar 2017|access-date=7 janar 2017|website=fenerbahce.org}}</ref> Fenerbahçe luajti kundër stafit të marinës mbretërore britanike që pushtoi Stambollin gjatë [[Lufta e Pavarësisë së Turqisë|Luftës së Pavarësisë së Turqisë]]. Disa ushtarë britanikë formuan ekipe futbolli që u emëruan sipas specialiteteve të ushtrarëve, për shëmbull Inxhinjerët Essex, Rojet irlandeze, Granadierët dhe Artileria. Këto ekipe luajtën ndaj njëra-tjetrës dhe ndaj ekipeve lokale të Stambollit. Fenerbahçe fitoi shumë nga këto ndeshje.<ref name="NAVY">{{cite web|url=http://www.angelfire.com/d20/tfab/1922/ana.html|title=Müttefik Kuvvetler ile Yapilan Maçlar|language=tr|date=14 qershor 2007|access-date=7 janar 2013|website=angelfire.com}}</ref> Ndeshja më e njohur nga këto ishte ndeshja ndaj ekipit britanik që do të vendoste fituesin e [[Kupa Gjenerali Harrington|Kupës Gjenerali Harrington]].<ref>{{cite web|url=https://www.fenerbahce.org/eng/detay.asp?ContentID=980|title=84th Anniversary of the Harington Cup|trans-title=Përvjetori i 84të i Kupës Harriongton|publisher=Fenerbahçe S.K.|language=en|date=30 qershor 2007|accessdate=3 mars 2019}}</ref> Fenerbahçe fitoi Ligën e Futbollit të Stambollit 16 herë, [[Divizioni Kombëtar Turk|Divizionin Kombëtar Turk]] 6 herë dhe ish [[Kampionati i Futbollit Turk|Kampionatin e Futbollit Turk]] 3 herë, të gjitha rekorde kombëtare, duke e vendosur veten si dominuese të futbollit turk para prezantimit të futbollit profesionist në vitin 1959.<ref name="Kampionatet turke">{{cite web|url=https://www.fenerbahce.org/futbolda-turkiye-sampiyonluklarimiz/|title=Futbolda Türkiye Şampiyonluklarımız|website=fenerbahce.org|publisher=Uebfaqja zyrtare e Fenerbahçe SK|access-date=14 shkurt 2019|language=tr}}</ref><ref name="RSSSF">{{cite web|url=http://www.rsssf.com/tablest/turkchamp.html|title=Turkey – List of Champions|trans-title=Turqia – Lista e Kampionëve|website=rsssf.com|publisher=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation|RSSSF]]|language=en|access-date=25 shkurt 2018}}</ref> ===Fitimi i kampionatit të parë profesionist=== [[Skeda:Ignác Molnár (1968).jpg|parapamje|djathtas|150px|Trajneri i famshëm hungarez [[Ignác Molnár]], me të cilin ekipi fitoi disa trofe.]] [[Federata Turke e Futbollit]] themeloi një ligë të re profesionale në vitin 1959, e cila vanzhdon ende të mbahet nën emrin [[Süper Lig]]. Fenerbahçe fitoi [[Liga Kombëtare Turke 1959|kampionatin e parë]] duke mposhtur klubin rival [[Galatasaray S.K.|Galatasaray]] me rezultatin e përgjithshëm 4–1.<ref name="CHAMP1">{{cite web|url=http://www.angelfire.com/nj/sivritepe/5859/tl.html|title=1959 Milli Lig|date=17 qershor 2007|accessdate=7 janar 2013|language=tr|publisher=angelfire.com}}</ref> Në vitin e ardhshëm, Fenerbahçe mori pjesë në [[Kupa Evropiane 1959–60|Kupën Evropiane]] për herë të parë. Ata u kualifikuan falë fitores 4–3 kundër [[Csepel SC]], duke u bërë ekipi i parë turk që avancon në një raund duke eliminuar një kundërshtar. Ata më pas u mposhtën nga [[OGC Nice|Nice]] në raundin e parë me rezultatin 5–1 në një ndeshje play-off pasi rezultati i përgjithshëm ishte i barabartë.<ref name="EURO">{{cite web|url=http://www.rsssf.com/ec/ec195960.html|title=European Competitions 1959-60|trans-title=Kompedicionet Evropiane 1959-60|date=17 qershor 2007|accessdate=7 janar 2013|publisher=rsssf.com|language=en}}</ref> Fenerbahçe arriti çerek-finalen e Kupës Evropiane të Fituesve të Kupës në sezonin 1963–64 ku u eliminuan nga [[MTK Budapest FC|MTK Budapest]]. Klubi fitoi edhe katër kampionate të tjera në vitet 1960' dhe ishin ndjekës tre herë, duke u bërë klubi më i suksesshëm i asaj epoke.<ref name="Arkiva">{{cite web|url=http://www.angelfire.com/nj/sivritepe/artl.html|title=Archives|trans-title=Arkiva|date=5 maj 2007|accessdate=7 janar 2013|website=turkish-soccer.com|language=en}}</ref><ref name="TSL">{{cite web|url=http://www.tff.org/default.aspx?pageID=379|title=SÜPER LİG ŞAMPİYONLUKLARI|language=tr|date=10 janar 2013|accessdate=10 janar 2013|website=tff.org|publisher=[[Federata Turke e Futbollit]]}}</ref> Fenerbahçe kishte trajner [[Ignác Molnár]] në atë kohë, një trajner i famshëm hungarez i cili prezantoi një stil të ri futbolli në Turqi. Nën drejtimin e tij, Fenerbahçe arriti të eliminojë kampionët e Anglisë [[Manchester City F.C.|Manchester City]] në raundin e parë të [[1968–69 Kupa Evropiane|Kupës Evropiane 1968–69]]. ===Fitorja në Kupën Ballkanike=== Në [[1967–68 Kupa Ballkanike|Kupën Ballkanike 1967–68]] (një kompedicion për klubet evropiane ballnike nga shtete si Bullgaria, Greqia, Jugosllavia, Rumania dhe Shqipëria që ekzsitoi nga sezoni 1960–61 e deri në sezonin 1993–94), Fenerbahçe fitoi trofeun pas tre ndeshjesh finale kundër klubit grek [[AEK Athens F.C.|AEK Athens]], duke u bërë klubi i parë turk që fiton një trofe jo-vendor. Ky sukses, megjithatë, u përsërit nga klubet e tjera turke [[Sarıyer G.K.|Sarıyer]] dhe [[Samsunspor]] në vitet 1990', kohë ku ky kompedicion e kishte humbur interesin dhe rëndësinë.<ref>{{cite web|url=http://www.turkfutbolu.net/avrupakupalari/balkan.htm|title=BALKAN KUPASI|trans-title=Kupa Ballkanike|language=tr|date=2 shkurt 2017|accessdate=2 shkurt 2017|website=turkfutbolu.net|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121028062443/http://www.turkfutbolu.net/avrupakupalari/balkan.htm|archivedate=28 tetor 2012|df=dmy-all}}</ref> ===Vitet në vazhdim=== [[Skeda:Waldir Pereira 1958.jpg|parapamje|majtas|150px|[[Waldir Pereira|Didi]] drejtoi klubin nga viti 1972 e deri në 1975, duke fituar tetë trofe]] Vitet 1970' panë Fenerbahçen të drejtohej nga trajneri i famshëm brazilian [[Waldyr Pereira|Didi]]. Fenerbahçe fitoi edhe katër kampionate të tjera, përfshirë një dopietë me [[Cemil Turan]] si golashënuesin më të mirë në tre vite. Në këtë periudhë, klubi krijoi një rivalitet me [[Trabzonspor]]in, ekip me të cilin Fenerbahçe luftoi vazhdimisht për titullin kampion për një dekadë rresht. Në vitet 1980' Fenerbahçe fitoi tre kampionate. Nën drejtimin e [[Kálmán Mészöly]], ekipi arriti të eliminojë kampionët e Francës [[FC Girondins de Bordeaux|Bordeaux]] në raundin e parë të [[1985–86 Kupa Evropiane|Kupës Evropiane 1985–86]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1985/matches/round=1044/match=63935/index.html|title=Bordeaux 2–3 Fenerbahçe|publisher=UEFA.com|language=en|accessdate=7 mars 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1985/matches/round=1044/match=63936/events/|title=Fenerbahçe 0–0 Bordeaux|publisher=UEFA.com|language=en|accessdate=7 mars 2019}}</ref> Kjo fitore ishte një pikë kthese pasi për gati një dekadë asnjë klub turk nuk kishte arritur të kalonte raundin e parë të një kompedicioni evropian. Galatasaray dhe [[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]] dominuan kampionatin turk në vitet 1990', duke fituar sëbashku nëntë nga dhjetë kampionate të zhvilluara. Suksesi i vetëm në kampionat për Fenerbahçen erdhi në [[1995–96 1.Lig|sezonin 1995–96]] nën drejtimin e trajnerit [[Carlos Alberto Parreira]].<ref name="Arkiva"/><ref name="TSL"/> Në [[1996–97 UEFA Liga e Kampioneve#Grupi C|sezonin 1996–97 të UEFA Ligës së Kampioneve]], Fenerbahçe mblodhi shtatë pikë në fazën e grupeve,<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/competitions/ucl/history/season=1996/round=76/group=17.html|title=UEFA Champions League 1996–97 Season|trans-title=Sezoni 1996–97 i UEFA Ligës së Kampioneve|date=10 janar 2013|accessdate=10 janar 2013|publisher=UEFA.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20100124013956/http://www.uefa.com/competitions/ucl/history/season=1996/round=76/group=17.html|archive-date=24 janar 2010|url-status=dead}}</ref> si dhe arriti një fitore të madhe 1–0 kundër [[Manchester United F.C.|Manchester United]] në [[Old Trafford]], duke i shkaktuar britanikëve humbjen e parë në shtëpi në këtë kompedicion pas 40 vitesh.<ref>{{cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/unb-manutd-euro-home-56.html|title=Manchester United's series of 56 home matches unbeaten in Europe|trans-title=Seria e Manchester United me 56 ndeshje pa humbje në shtëpi në Evropë|website=Rsssf.com|publisher=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation|RSSSF]]|language=en|accessdate=27 janar 2019}}</ref> Fenerbahçe fitoi kampionatin në vitin 2001, duke i mohuar Galatasarayt titullin e pestë rresht. Ky rezultat u pasua me një vend të dytë mbrapa Galatasaray në sezonin e ardhshëm nën drejtimin e trajnerit të ri [[Werner Lorant]]. [[2002–03 Süper Lig|Sezoni 2002–03]] nuk shkoi sipas planit: Fenerbahçe arriti vetëm një vend të gjashtë në kampionat.<ref name="LIG1">{{cite web|url=http://www.angelfire.com/nj/sivritepe/0203/1.html|title=2002-2003 1.Süper Lig|date=17 qershor 2007|accessdate=10 janar 2013|website=angelfire.com|language=en}}</ref> Pavarësisht kësaj, ekipi arriti një rezultat historik 6–0 kundër rivalëve të qytetit Galatasaray në [[Stadiumi Şükrü Saracoğlu|Stadiumin Şükrü Saracoğlu]] më 6 nëntor 2002.<ref name="6-0">{{cite web|url=http://klasikfutbol.blogspot.com/2008/11/efsane-malar-no1-fenerbahe-6.html|title=Fenerbahçe 6–0 Galatasaray|language=tr|date=10 janar 2013|access-date=10 janar 2013|website=klasikfutbol.blogspot.com|archive-date=17 korrik 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130717221041/http://klasikfutbol.blogspot.com/2008/11/efsane-malar-no1-fenerbahe-6.html|url-status=dead}}</ref> Pasi shkarkoi Werner Lorant, klubi punësoi një tjetër trajner gjerman, [[Christoph Daum]]. Daum kishte pasur një përvojë si trajner në Turqi, duke fituar kampionatin në sezonin 1994–95 me Beşiktaşin. Fenerbahçe afroi disa lojtarë si [[Pierre van Hooijdonk]], [[Mehmet Aurélio]] dhe [[Fabio Luciano]] si pjesë e proçesit rindërtues. Lojtarët e rinjë e udhëhoqën Fenerbahçen drejt titullit të 15të dhe yllit të tretë në fanellë (një yll jepet për çdo pesë kampionate të fituara).<ref name="LIG2">{{cite web|url=http://www.angelfire.com/nj/sivritepe/0304/1.html|title=2003–2004 1.Süper Lig|date=17 qershor 2007|access-date=10 janar 2013|website=angelfire.com|language=tr}}</ref> Në [[2004–05 Süper Lig|vitin e ardhshëm]] klubi arriti një sukses të ngushtë në kampionat ndaj Trabzonspor, duke triumfuar për herë të 16të, një rekord.<ref name="LIG3">{{cite web|url=http://www.angelfire.com/nj/sivritepe/0405/1.html|title=2004–2005 1.Süper Lig|date=17 qershor 2007|access-date=10 janar 2013|website=angelfire.com|language=tr}}</ref> Fenerbahçe humbi titullin e [[2005–06 Süper Lig|sezonit 2005–06]] ndaj Galatasarayt vetëm në javën e fundit. Për të fituar kampionatin, Fenerbahçes i duhej një fitore por ata arritën vetëm një barazim 1–1 kundër [[Denizlispor]] kurse Galatasaray fitoi 3–0 me [[Kayserispor]]. Pas kësaj, Christoph Daum dha dorëheqjen si trajner i ekipit,<ref name="DAUM">{{cite web|url=http://www.fenerbahce.org/fb2008/detay.asp?ContentID=3864|title=Teşekkürlerimizle...|language=tr|date=16 qershor 2006|access-date=10 janar 2013|website=fenerbahce.org}}</ref> dhe u zëvëndësua nga braziliani [[Zico]] më 4 korrik 2006.<ref name="ZICO">{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=373241&cc=5739|title=Zico signs two-year Fenerbahçe coaching deal|trans-title=Zico firmos një marrëveshje dy-vjeçare si trajner i Fenerbahçes|date=4 korrik 2006|accessdate=10 janar 2013|publisher=ESPN FC|language=en|archive-date=26 tetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121026121000/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=373241&cc=5739|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.fenerbahce.org/fb2008/detay.asp?ContentID=4034|title=Yeni Teknik Direktörümüz ZICO|language=tr|date=4 korrik 2006|access-date=10 janar 2013|website=fenerbahce.org}}</ref> Zico filloi punën e tij duke firmosur me dy mbrojtësa: lojtarin e kombëtares uruguajiane [[Diego Lugano]] dhe brazilianin [[Edu Dracena]].<ref name="EDU">{{cite web|url=http://www.taipeitimes.com/News/sport/archives/2006/08/28/2003325300|title=Dracena to Fenerbahçe|trans-title=Dracena te Fenerbahçe|date=28 gusht 2006|accessdate=10 janar 2013|publisher=taipeitimes.com|language=en}}</ref> Ekipi u përforcua edhe në sulm, me serbin [[Mateja Kežman]] dhe brazilian [[Deivid]] që u prezantuan si përforcimet e reja.<ref name="KEZMAN">{{cite web|url=http://english.people.com.cn/200608/29/eng20060829_297735.html|title=Fenerbahçe soccer club signs four-year contract with Mateja Kezman|trans-title=Klubi i futbollit Fenerbahçe firmos një kontratë katër-vjeçare me Mateja Kezman|date=29 gusht 2006|access-date=10 janar 2013|website=english.people.com.cn|language=en}}</ref> Fenerbahçe e nisi [[2006–07 Süper Lig|sezonin 2006–07]] me një fitore 6–0 ndaj [[Kayseri Erciyesspor]], që ishin në garë për të mbijetuar.<ref name="KAYERC">{{cite web|url=http://www.ligtv.com.tr/MacRaporu.aspx?m=14719|title=Maç Raporu|language=tr|date=5 gusht 2006|access-date=10 janar 2013|website=ligtv.com.tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120205215217/http://www.ligtv.com.tr/MacRaporu.aspx?m=14719|archive-date=5 shkurt 2012}}</ref> Në javën e 32të të kampionatit, ekipi barazoi 2–2 me Trabzonsporin kurse Beşiktaş u mposht 0–3 nga [[Bursaspor]], duke nxjerrë këtë të fundit nga gara për titullin dhe i hapi rrugë suksesit të 17të të Fenerbahçes.<ref name="FENTRB">{{cite web|url=http://www.ligtv.com.tr/MacRaporu.aspx?m=15218|title=Maç Raporu|language=tr|date=13 maj 2007|access-date=10 janar 2013|website=ligtv.com.tr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120112125327/http://www.ligtv.com.tr/MacRaporu.aspx?m=15218|archive-date=12 janar 2012|df=dmy-all}}</ref><ref name="BURBJK">{{cite web|url=http://www.ligtv.com.tr/MacRapoasdfasfsfasfru.aspx?m=15220|title=Maç Raporu|language=tr|date=13 maj 2007|access-date=10 janar 2013|website=ligtv.com.tr}}{{Lidhje e vdekur}}</ref><ref name="SEVENTEENTH">{{cite web|url=http://www.uefa.com/footballeurope/news/kind=2/newsid=537891.html|title=Fenerbahçe handed Turkish crown|trans-title=Fenerbahçes i jepet kurora turke|date=13 maj 2007|access-date=10 janar 2013|website=uefa.com|publisher=[[UEFA]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20070515044650/http://www.uefa.com/footballeurope/news/kind=2/newsid=537891.html|archive-date=15 maj 2007|url-status=dead}}</ref> ===2007–vazhdon=== [[Skeda:Zico6.jpg|parapamje|djathtas|150px|[[Zico]] drejtoi klubin për dy vite (2006–2008)]] Më 11 janar 2007, Fenerbahçe u ftua zyrtarisht të bëhej pjesë e [[G-14]].<ref name="G14">{{cite web|url=http://www.fenerbahce.org/eng/detay.asp?ContentID=652|title=G-14 invite Fenerbahçe to conference|trans-title=G-14 fton Fenerbahçen në konferencë|publisher=Fenerbahçe S.K.|language=en|date=31 maj 2007|accessdate=10 janar 2013}}</ref> G-14 ishte një organizatë që përbëhej nga klubet më të mira evropiane. Fenerbahçe ishte i vetmi klub nga Turqia që u ftua të bashkohej. Në mars 2008, aplikimi i Fenerbahçes për rekordin e trofeve dhe medaljeve të fituara u pranua nga [[Rekordet Botërore Guinness|stafi drejtues i rekordeve botërore Guinness]]; klubi në atë kohë, duke llogaritur të nëntë degët sportive, ishte klubi më i suksesshëm i botës me 1,134 trofe dhe medalje gjithsej.<ref>{{cite web|url=http://www.hurriyet.com.tr/spor/futbol/8487765.asp?gid=229&sz=3827|title=Fenerbahçe en fazla kupa kazanan takım|publisher=[[Hürriyet]]|language=tr|date=18 mars 2008|access-date=10 janar 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018230613/http://www.hurriyet.com.tr/spor/futbol/8487765.asp?gid=229&sz=3827|archive-date=18 tetor 2012|url-status=dead}}</ref> Nën komandën e Zicos, Fenerbahçe kaloi [[2007–08 UEFA Champions League#Group G|fazën e grupeve]] të [[2007–08 UEFA Champions League#Group G|UEFA Ligës së Kampioneve]] për herë të parë në histori në sezonin 2007–08 dhe më pas mposhtën [[Sevilla FC|Seviljen]] për të shkuar në çerek-finale. Kjo gjë e bëri Zicon trajnerin më të suksesshëm në klub për Ligën e Kampioneve. Pas rezultateve të suksesshëm në futbollin turk dhe evropian, Zico mori një pseudonim të ri nga tifozët e Fenerbahçes: ''Kral Arthur'' (në [[Gjuha shqipe|shqip]]: Mbreti Artur).<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/sport/2008/apr/06/football.comment|title=Zico still a man of style|trans-title=Zico ende një burr me klas|publisher=The Guardian|language=en|author=Julio Gomes Filho|date=6 prill 2008|accessdate=9 mars 2019}}</ref> Në shkurt 2009, Fenerbahçe u bë klubi i parë turk që bëhet pjesë e [[Deloitte Football Money League]].<ref>{{cite web|url=http://www.todayszaman.com/sports_fenerbahce-first-turkish-club-in-football-money-league_166813.html|title=Archived copy|trans-title=Kopje e arkivuar|language=en|access-date=26 shkurt 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303133257/http://www.todayszaman.com/sports_fenerbahce-first-turkish-club-in-football-money-league_166813.html|archive-date=3 mars 2016|df=dmy}}</ref> Që nga viti 2000, Fenerbahçe përmirësoi financat dhe infrastrukturën, si dhe ishte e aftë të afronte lojtarë të profilit të lartë si [[Ariel Ortega]], [[Pierre van Hooijdonk]], [[Alexsandro de Souza|Alex]], [[Stephen Appiah]], [[Nicolas Anelka]] dhe, së fundmi, [[Mateja Kežman]], [[Roberto Carlos da Silva|Roberto Carlos]], [[Daniel Güiza]], [[Dirk Kuyt]], [[Diego Ribas]], [[Nani]] dhe [[Robin van Persie]]. [[Skeda:Roberto Carlos in Moscow 3.jpg|parapamje|majtas|Mbrojtësi legjendar [[Roberto Carlos da Silva|Roberto Carlos]] luajti tre sezone me klubin]] Në [[2009–10 Süper Lig|sezonin 2009–10]], Fenerbahçe humbi titullin në javën e fundit; lojtarëve iu tha nga fundi i ndeshjes së tyre se edhe një barazim do të ishte në favorin e tyre por ata më pas morën vesh se ndeshja tjetër kritike kishte shkuar kundër interesave të tyre, pasi Bursaspori mposhti Beşiktaşin 2–1 për të fituar titullin. Pavarësisht kësaj, ekipi e mbylli kampionatin me më shumë ndeshje pa pësuar gol (10), si dhe kishte rekordin për numrin e fitoreve rresht (8).<ref>{{cite web|url=http://www.whoscored.com/Regions/225/Tournaments/17/Seasons/1919|title=Superlig Tables|trans-title=Tabelta e Superligës|date=10 janar 2013|access-date=10 janar 2013|website=whoscored.com|language=en}}</ref> Në korrik 2011, tifozët e Fenerbahçes pushtuan fushën gjatë një ndeshje miqësore me ekipin ukrainas [[FC Shakhtar Donetsk|Shakhtar Donetsk]]. Si ndëshkim, klubi u dënua të luante dy ndeshje në kampionat me dyer të mbyllura. [[Federata Turke e Futbollit|FTF]] më pas i lejoi që këto dy ndeshje të luheshin me spektatorë; burrat u ndaluan kurse gratë dhe fëmijët nën 12 vjeç u lejuan falas.<ref>{{cite news|url=https://www.foxsports.com/soccer/story/only-women-and-children-allowed-at-turkish-grounds-53084858-092111|title=Turkey wants more women and children at stadiums|trans-title=Turqia do më shumë gra dhe fëmijë në stadiume|website=Fox Sports|language=en|date=21 shtator 2011|access-date=10 janar 2013}}</ref> Më 29 tetor 2012, [[Antalyaspor]] i dha fund rekordit të 47 ndeshjeve pa humbje në ndeshjet e kampionatit në shtëpi Fenerbahçes. Ekipi nuk kishte humbur një ndeshje kampionati në shtëpi që nga 22 shkurt 2010 kur u mposhtën 2–3 nga Bursaspori kampion në javën e 22të. Në këto 47 ndeshje, Fenerbahçe kishte fituar 38 dhe kishte barazuar 9; këto ndeshje, ishin luajtur brënda 980 ditëve që nga 22 shkurti 2010.<ref>{{cite web|url=http://www.todayszaman.com/newsDetail_getNewsById.action?newsId=296608|title=Antalya ends Fener’s 47-match unbeaten run at Şükrü Saracoğlu|trans-title=Antalya i jep fundit rekordit të Fenerit me 47 ndeshje pa humbje në Şükrü Saracoğlu|publisher=[[Today's Zaman]]|language=en|date=30 tetor 2012|access-date=5 nëntor 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121031142219/http://www.todayszaman.com/newsDetail_getNewsById.action?newsId=296608|archive-date=31 tetor 2012|df=dmy}}</ref> Më 2 maj 2013, Fenerbahçe u eliminua me rezultatin e përgjithshëm 3–2 nga [[S.L. Benfica|Benfica]] në gjysëm-finalen e [[2012–13 UEFA Europa League|Ligës së Evropës 2012–13]], duke regjistuar një nga arritjet më historike në kompedicionet evropiane.<ref>{{cite web|url=https://topsporti.com/artikulli/benfica-shkon-ne-finale/europa-league|title=Benfica shkon në finale|publisher=TopSporti.com|language=sq|date=2 maj 2013|accessdate=9 mars 2019|archive-date=15 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200115130658/https://topsporti.com/artikulli/benfica-shkon-ne-finale/europa-league|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://sport.albeu.com/europa-league/benfica-dhe-chelsea-ne-finalen-e-europa-league-video/109494/|title=Benfica dhe Chelsea në finalen e Europa League (VIDEO)|publisher=Sport.albeu.com|language=sq|date=2 maj 2013|accessdate=9 mars 2019|archive-date=15 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200115130814/http://sport.albeu.com/europa-league/benfica-dhe-chelsea-ne-finalen-e-europa-league-video/109494/|url-status=dead}}</ref> Më 28 qershor 2013, [[Ersun Yanal]] pranoi të bëhej trajner i ri i ekipit për të zëvëndësuar [[Aykut Kocaman]], i cili dha dorëheqjen në fund të majit.<ref>{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/troubled-fenerbahce-appoint-ersun-yanal-as-coach/402528-5-21.html|title=Troubled Fenerbahce appoint Ersun Yanal as coach|trans-title=Fenerbahce e shqetësuar punëson Ersun Ynal si trajner|date=28 qershor 2013|access-date=29 qershor 2013|website=ibnlive.in.com|language=en|archive-date=10 tetor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010002343/http://ibnlive.in.com/news/troubled-fenerbahce-appoint-ersun-yanal-as-coach/402528-5-21.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.fenerbahce.org/detay.asp?ContentID=35251|title=Hocamız Ersun Yanal|publisher=Fenerbahçe S.K.|language=tr|date=28 qershor 2013|access-date=29 qershor 2013}}</ref> Yanal erdhi në kohë të vështira për klubin, që ishte pezulluar për dy vite nga [[UEFA#Klubet|kompedicionet evropiane]] për shkak të akuzave për përfshirjen e tyre në një aferë korruptive sportive dy vite më parë. Fenerbahçe arriti një vend të dytë në kampionat në sezonin 2012–13, por humbi Ligën e Kampioneve të edicionit 2013–14, ku ekipi do të niste rrugëtimin në raundin e tretë kualifikues.<ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/trukimet-fenerbahce-perjashtohet-nga-champions-i/|title=Trukimet, Fenerbahçe përjashtohet nga Champions-i|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=26 qershor 2013|accessdate=9 mars 2019}}</ref> Fenerbahçe arriti një tjetër vend të dytë në kampionat në [[2014–15 Süper Lig|sezonin 2014–15]], gjë që shtyu stafin drejtues të bënte disa ndryshime madhore. Për [[2015–16 Süper Lig|sezonin 2015–16]], klubi solli [[Vítor Pereira|Vítor Pereirën]] si trajnerin e ri të ekipit. Ylli portugez [[Nani]], mbrojtësi danez [[Simon Kjær]] dhe bomberi holandez [[Robin van Persie]] ishin përforcimet e klubit që kishte projektin ambicioz e të qënit të suksesshëm në kampionat dhe në kompedicionet evropiane.<ref>{{cite web|url=https://telesport.al/van-persi-prezantohet-dua-trofe-me-fenerbahce|title=Van Persie prezantohet: Dua trofe me Fenerbahce|publisher=Telesport.al|language=sq|author=Ergi Lubani|date=14 korrik 2015|accessdate=9 mars 2019}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Më 10 dhjetor 2015, Fenerbahçe luajti ndeshjen e 200të në kompedicionet evropiane kundër skocezëve të [[Celtic F.C.|Celtic]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/35020011|title=Fenerbahçe 1–1 Celtic|publisher=BBC Sport|language=en|author=Alasdair Lamont|date=10 dhjetor 2015|accessdate=9 mars 2019}}</ref> ==Ish lojtarët== {{main|Lista e lojtarëve të Fenerbahçe S.K.}} [[Skeda:Zeki300.jpg|parapamje|200px|[[Zeki Rıza Sporel]], golashënuesi më i mirë i të gjitha kohërave i Fenerbahçes]] Kur u themelua në vitin 1907, Fenerbahçe kishte një ekip të madhë. Një nga këto lojtarë, [[Galip Kulaksızoğlu]], ishte lojtari i cili qëndroi më gjatë në klub. Ai shpenzoi plot 17 vite në ekipin e parë origjinal, duke u pensionuar në vitin 1924 pas 216 ndeshjesh të zhvilluara.<ref name="OYUNCULAR">{{cite web|url=http://www.fenerbahcecumhuriyeti.org/Fenerbahcenin_En_Cok_Forma_Giyen_Futbolculari.asp|title=FENERBAHÇE'NİN EN UZUN SÜRE FORMA GİYEN FUTBOLCULAR|publisher=fenerbahcecumhuriyeti.org|language=tr|accessdate=27 korrik 2017|archive-date=1 shtator 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130901094657/http://fenerbahcecumhuriyeti.org/Fenerbahcenin_En_Cok_Forma_Giyen_Futbolculari.asp|url-status=dead}}</ref> [[Zeki Rıza Sporel]] dhe [[Bekir Refet]], të cilët ishin lojtarët e parë turq që luajtën jashtë shtetit, janë disa nga produktet e akademisë së klubit. Gjatë 18 viteve të tij në klub, Zeki Rıza shënoi 470 gola në 352 ndeshje, duke regjistuar 1.3 gola për ndeshje, duke e bërë golashënuesin më të mirë në historinë e klubit.<ref name="OYUNCULAR" /> Zeki Rıza gjithashtu luajti edhe 16 ndeshje për [[Kombëtarja turke e futbollit|kombëtaren turke]], duke shënuar 15 gola. [[Cihat Arman]] u bë [[Portieri|portieri]] më jetëgjatë i klubit, duke regjistuar 308 ndeshje në 12 sezone në klub.<ref name="OYUNCULAR" /> [[Lefter Küçükandonyadis]] ishte një futbollistët e parë turk që luajti në [[Evropa|Evropë]]. Lefter shpenzoi dy sezone në Evropë, duke përfaqësuar [[ACF Fiorentina|Fiorentinën]] dhe [[OGC Nice|Nicen]] para se të kthehej te Fenerbahçe. Gjithsej, ai zhvilloi 615 ndeshje dhe shënoi 423 gola, duke kontribuar në titimin e dy titujve të Ligës së Futbollit të Stambollit dhe tre [[Süper Lig|kampionateve]]. Një tjetër lojtar i dalluar, [[Can Bartu]], u bë eksporti i rradhës nga Turqia për në Evropë. Ai ishte lojtari i parë turk që luajti në një finale të kompedicioneve evropiane, duke e arritur këtë gjë me Fiorentinën kundër [[Atlético Madrid]] në vitin 1962. Can shpenzoi disa sezone duke luajtur me [[Venezia F.C.|Venezian]] dhe [[S.S. Lazio|Lazion]] para se të kthehej te Fenerbahçe në vitin 1967. Ai ishte katër herë fitues i kampionatit me ekipin dhe shënoi 162 gola në 330 ndeshje. Disa lojtarë të tjerë të mëdhenj që kanë luajtur me Fenerbahçen janë: [[Fikret Arıcan]], [[Fikret Kırcan]], [[Halit Deringör]], [[Melih Kotanca]], [[Burhan Sargun]], [[Nedim Doğan]], [[Cemil Turan]], [[Selçuk Yula]], [[Müjdat Yetkiner]], [[Oğuz Çetin]], [[Aykut Kocaman]], [[Rüştü Reçber]] dhe [[Tuncay Şanlı]]. [[Skeda:Alexsandro de Souza.jpg|parapamje|majtas|220px|Alex është lojtari i huaj më i suksesshëm i klubit]] Ish portieri i Rumanisë [[Ilie Datcu]] u bë i huaji i parë që arrin 100 ndeshje për Fenerbahçen. Në dekadat e fundit, Fenerbahçe ka pasur shumë të huaj në skuadër të cilët e kanë ndihmuar atë të arrijnë 19 tituj të Süper Lig. Mes këtyre të huajve është [[Uche Okechukwu]], i cili pas 13 sezoneve me Fenerbahçen dhe [[İstanbulspor]] u bë lojtari që ka luajtur më gjatë në Turqi. Gjatë kohës së Uches me Fenerbahçe, ai fitoi dy kampionate dhe u bë i parapëlqyeri i tifozëve. Së fundmi, Fenerbahçe ka qënë shtëpia e lojtarit të lindur në Brazil, [[Mehmet Aurélio]], i cili u bë lojtari i parë i natyralizuar në turk që luan për kombëtaren turke.<ref>{{cite web|url=https://www.refworld.org/docid/46ef87ae8.html|title=A naturalized citizen plays for Turkish national soccer team, and not everyone is happy|trans-title=Një qytetar i natyralizuar luan për kombëtaren turke të futbollit, dhe jo çdokush është i lumtur|publisher=EurasiaNet|language=en|author=Nicolas Birch|date=21 gusht 2006|accessdate=10 mars 2019}}</ref> Alex është një tjetër futbollist brazilian i cili mban rekordin si lojtari i huaj që ka shënuar më shumë për fanellën e Fenerbahçes. Ai u shpall golashënuesi më i mirë i kampionatit në dy sezone ([[2006–07 Süper Lig|2006–07]] dhe [[2010–11 Süper Lig|2010–11]]), si dhe u shpall Futbollisti turk i vitit dy herë (në vitet 2005 dhe 2010); ai gjithashtu u shpall edhe asistuesi më i mirë i [[UEFA Liga e Kampioneve|Ligës së Kampioneve]] në [[2007–08 UEFA Liga e Kampioneve|sezonin 2007–08]].<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2008/statistics/round=15105/players/type=assists/index.html|title=Statistics — Tournament phase — Assists|trans-title=Statistikat – faza e turnamentit – asistet|publisher=Union of European Football Associations|website=UEFA.com|language=en|accessdate=14 prill 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20180219234413/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2008/statistics/round=15105/players/type=assists/index.html|archive-date=19 shkurt 2018|url-status=dead}}</ref> Bazuar në këto arritje, si dhe karakterit dhe sportivitetin brënda dhe jashtë fushe, i njohur nga tifozët e Fenerbahçes dhe nga tifozeritë e tjera, Alex është lojtar i huaj më i suksesshëm dhe më i respektuar i klubit.<ref>{{cite web|url=http://de.uefa.com/memberassociations/association=tur/news/newsid=2197418.html|title=Mitgliedsverbände - Türkei - News – UEFA.com|publisher=UFEA.com|language=de|date=15 dhjetor 2014|accessdate=10 mars 2019|archive-date=12 qershor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612142751/http://de.uefa.com/memberassociations/association=tur/news/newsid=2197418.html|url-status=dead}}</ref> Disa lojtarë të huaj të mëdhenj që kanë luajtur për klubin janë: [[Harald Schumacher|Toni Schumacher]] (1988–91), [[Jes Høgh]] (1995–99), [[Jay-Jay Okocha]] (1996–98), [[Elvir Bolić]] (1995–2000), [[Kennet Andersson]] (2000–02), Ariel Ortega (2002–03), [[Pierre van Hooijdonk]] (2003–05), [[Nicolas Anelka]] (2005–06), Stephen Appiah (2005–08), [[Mateja Kežman]] (2006–09), [[Diego Lugano]] (2006–11), Roberto Carlos (2007–09), [[Dirk Kuyt]] (2012–15) dhe Nani (2015–16). ==Tifozeria== {{Main|Tifozeria e Fenerbahçe S.K.}} [[Skeda:FB-BJK.jpg|parapamje|djathtas|220px|Tifozët e Fenerbahçes gjatë ndeshjes [[Rivaliteti Fenerbahçe–Beşiktaş|derbi]] kundër [[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]]] Fenerbahçe ka pasur tifozeri të madhe që nga themelimi në vitin 1907. Ata janë një nga klubet më popullore në Turqi, me 35% të tifozëve që i mbështesin. Klubi është shum popullor në [[Ankara]] dhe [[Stamboll]].<ref>{{cite web|url=http://www.aksam.com.tr/spor/iste-turkiyenin-taraftar-haritasi-en-cok-taraftari-olan-takim-hangisi/haber-187790|title=İşte Türkiye'nin taraftar haritası! En çok taraftarı olan takım hangisi?|website=aksam.com.tr|publisher=[[Akşam]]|accessdate=7 qershor 2018|language=tr}}</ref> Ata kanë një fanbazë të madhe në Turqi, [[Qiproja Veriore|Qipron Veriore]], [[Azerbajxhani|Azerbajxhan]] si dhe në diasporën turke.<ref>{{cite web|url=http://haberkibris.com/fenerbahce-taraftari-dernegini-bagrina-basti--2012-08-14.html|title=Fenerbahçe taraftarı derneğini bağrına bastı|website=haberkibris.com|publisher=HaberKıbrıs|accessdate=7 qershor 2018|language=tr}}</ref> Tifozët e klubit njihen për mbështetjen e tyre pasionante, të zjarrtë dhe të patundur. Që nga ndërtimi i [[Stadiumi Şükrü Saracoğlu|Stadiumit Şükrü Saracoğlu]], mesatarja e tifozëve për ndeshje ka qënë më e larta në Turqi.<ref>{{cite web|url=http://www.samanyoluhaber.com/haber-42907.html|title=Samanyolu Haber: Son Dakika ve En Son Haberler|website=www.samanyoluhaber.com|language=tr|accessdate=7 qershor 2018|archive-date=24 mars 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120324105547/http://www.samanyoluhaber.com/haber-42907.html|url-status=dead}}</ref> Fenerbahçe ka disa grupe tifozerie, ku më të dalluarat janë: Genç Fenerbahçeliler (GFB), Kill For You (KFY), Antu/Fenerlist, EuroFeb (Tifozët e Fenerbahçes në Evropë), Group CK (Cefakâr Kanaryalar), 1907 ÜNİFEB, Vamos Bien dhe SUADFEB. Shumë revista, [[blog]]e, [[podcast]]a, forume dhe uebfaqe tifozësh janë të dedikuara për klubin. ===Marrëdhënjet me klubet e tjera=== Së fundmi, në nëntor 2011, grupi Genç Fenerbahçeliler i Fenerbahçes krijoi një marrëdhënje miqësore me [[Torcida Sandžak]], një grup tifozësh serb që mbështesin [[FK Novi Pazar]]. Gjatë një ndeshje kampionati kundër [[İstanbul Büyükşehir Belediyespor]] në Stadiumin Şükrü Saraçoğlu, Genç Fenerbahçeliler dhe Gençlik 1907 hapën një banderolë të madhe që shkruante ''"Kalbimiz Seninle Novi Pazar"'' (Novi Pazar, zemrat tona janë me ju),<ref>{{cite web|url=http://www.gencfb.org/fenerbahce/haber/novi-pazara-gidiyoruz/4104/|title=Novi Pazar'a Gidiyoruz!|language=tr|date=28 shkurt 2012|accessdate=10 janar 2013|publisher=gencfb.org|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120502143517/http://www.gencfb.org/fenerbahce/haber/novi-pazara-gidiyoruz/4104/|archivedate=2 maj 2012|df=dmy-all}}</ref> dhe pas kësaj, në një ndeshje të kampionatit serb kundër [[Radnicki Kragujevac]], grupi Torcida Sandžak u përgjigj me një banderolë që lexonte ''"Sancak'ta atıyor, Fenerbahçe'nin kalbi"'' (Zemra e Fenerbahçes rreh në Sanxhak).<ref>{{cite web|url=http://www.gencfb.org/fenerbahce/haber/volimo-te-torcida-1989-sand-ak/3883/|title=Volimo Te Torcida 1989 Sandžak!|language=tr|date=11 tetor 2011|accessdate=10 janar 2013|publisher=gencfb.org|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120117031512/http://www.gencfb.org/fenerbahce/haber/volimo-te-torcida-1989-sand-ak/3883/|archivedate=17 janar 2012|df=dmy-all}}</ref> Më 2 mars 2012, anëtarët e Genç Fenerbahçeliler dhe Gençlik 1907 u ftuan në Novi Pazar për të parë një ndeshje të kampionatit serb kundër [[FK Partizan|Partizanit të Beogradit]]. Mijëra anëtarë Torcida Sandžak mikpritën anëtarët e Genç Fenerbahçeliler dhe Gençlik 1907.<ref>{{cite web|url=http://www.gencfb.org/fenerbahce/haber/novi-pazarda-muhtesem-karsilama/4111/|title=Novi Pazar'da Muhteşem Karşılama!|language=tr|date=3 mars 2012|accessdate=10 janar 2013|publisher=gencfb.org|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120306013117/http://www.gencfb.org/fenerbahce/haber/novi-pazarda-muhtesem-karsilama/4111/|archivedate=6 mars 2012|df=dmy-all}}</ref> ===Rivalitetet=== [[Skeda:Fenerbahçe-Galatasaray karşılaşması, 4 Ocak 1914.jpg|parapamje|djathtas|Fenerbahçe kundër Galatasarayt në vitin 1914]] {{Main|Derbi Interkontinental|Rivaliteti Beşiktaş–Fenerbahçe}} Tre klubet e mëdhaja të Stambollit, [[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]], [[Galatasaray S.K.|Galatasaray]] dhe Fenerbahçe, kanë një rivalitet shekullor midis tyre. Rivaliteti Fenerbahçe–Galatasaray është i pari në Stamboll, me derbin e tyre që konsiderohet i pari i qytetit si dhe rivaliteti më i rëndësishëm i [[Futbolli në Turqi|futbollit turk]]; derbi ndërmjet dy ekipeve njihet si ''[[Derbi Interkontinental]]'' (<small>Turqisht:</small> [[Gjuha turke|[Kıtalararası Derbi]]]). Rivaliteti filloi më 23 shkurt 1934, kur një ndeshje miqësore ndërmjet të dyja u kthye në një trazirë, gjë që solli ndërprerjen e ndeshjes. Rivaliteti ka shkaktuar dhunë midis tifozerive përkatëse në disa raste.<ref>{{cite web|url=http://www.cbc.ca/sports/story/2000/04/17/galatasaray_leeds000417.html|title=Turkey to send anti-terror police to Leeds to protect Galatasaray|trans-title=Turqia do të dërgojë policinë anti-terror në Ledds për të mbrojtur Galatasarayn|date=11 tetor 2000|accessdate=10 janar 2013|publisher=cbc.ca|language=en}}</ref> Flakadanët, tymueset, flamujt janë disa nga sendet që përdoren për të krijuar një atmosferë madhështore, edhe pse mbytëse, si dhe për të krijuar presion psikologjik për ekipin mik, që tifozët parapëlqejnë ta quajnë ''mirëseerdhe në ferr''.<ref>{{cite web|url=http://www.espn.com/soccer/columns/story/_/id/1162997/rewind-to-1993:-'welcome-to-hell'|title='Welcome to Hell'|trans-title='Mirëseerdhe në ferr'|publisher=ESPN FC|language=en|author=Jon Carter|date=18 shtator 2012|accessdate=12 mars 2019}}</ref> ==Stadiumi== {{main|Stadiumi Şükrü Saracoğlu}} [[Skeda:FB-GS Seramoni.jpg|parapamje|majtas|Ceremonia para fillimit të Derbit Interkontinental kundër Galatasarayt]] Fenerbahçe luan ndeshjet si vendas në [[Stadiumi Şükrü Saracoğlu|Stadiumin Şükrü Saracoğlu]],<ref name="STAD">{{cite web|url=http://www.fenerbahce.org/stadyum/tr/index.asp|title=Wiew Saraçoglu|language=tr|date=15 prill 2007|accessdate=10 janar 2013|publisher=fenerbahce.org|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070825042631/http://www.fenerbahce.org/stadyum/tr/index.asp|archivedate=25 gusht 2007}}</ref> e cila është shtëpia tradicione e klubit në qarkun Kadıköy të Stambollit që nga viti 1908. Stadiumi është rinovuar në vitet 1999 dhe 2006 dhe ka kapacitet 50,509 ulëse.<ref name="kapaciteti">{{cite web|url=http://www.tff.org/Default.aspx?pageID=394&stadID=86|title=Turkish Football Federation Information|trans-title=Informacioni i Federatës Turke të Futbollit|language=tr|date=13 maj 2007|accessdate=7 janar 2013|publisher=tff.org}}</ref> Stadiumi nuk ka pistë atletike përrreth, diçka jo e zakontë për stadiumet turke. Muzeu i klubit ndodhet në stadium që nga viti 2005, pasi më parë ka qënë në disa vendndodhje.<ref name="Muzeumi">{{cite web|url=http://www.fenerbahce.org/fbmuze/|title=FENERBAHÇE MÜZESİ TARİHİ|language=tr|date=15 prill 2007|accessdate=10 janar 2013|publisher=fenerbahce.org}}</ref> Para se Stadiumi Şükrü Saracoğlu të ndërtohej, fusha njihej me emrin ''Papazın Çayırı'' ("Fusha e priftit"). Kjo fushë më pas u bë terreni i parë futbollistik në Turqi, ku të gjitha ndeshjet e [[Liga e Futbollit të Stambollit|Ligës së Futbollit të Stambollit]] u zhvilluan në mënyrë të suksesshme. Në vitin 1908, ekipet lokale të ligës donin një fushë të përherëshme futbolli, pasi fusha aktuale përdorej në këmbim të parave që i paguheshin sulltanit Abdyl Hamiti II. Ndërtimi i fushës së re kushtoi 3,000 monedha ari osmane. Fusha mori edhe emrin e ri Union Club Field pas klubit që investoi më shumë për ndërtimin e saj. Fusha Union Club u përdor nga shumë ekipe në Stamboll, përfshirë edhe nga pronari i saj, Union Club (që ndryshoi emrin në İttihatspor pas [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]]), Fenerbahçe, Galatasaray dhe Beşiktaş. Megjithatë, kjo fushë humbi vlerën e saj pas ndërtimit të [[Stadiumi Taksim|Stadiumit Taksim]] në vitin 1922, brënda oborrit të Taksim Topçu Kışlası, ku në ditët e sotme ndodhet [[Sheshi Taksim|Taksim Gezi Parkı]] (parku Taksim). İttihatspor (që kishte marrëdhënje të ngushta politike me [[İttihat ve Terakki]]), u detyrua t'ja shiste shtetit, pjesë e të cilës ishte edhe [[Şükrü Saracoğlu]]. Kështu, pronësia e stadiumit i kaloi shtetit, duke bërë që fusha ti kalonte Fenerbahçes. Më vonë, 27 maj 1933, Fenerbahçe u bleu stadiumin nga qeveria kur Şükrü Saracoğlu ishte president i klubit; stadiumi i kushtoi 9,000 [[Lira turke|lira turke]].<ref>{{cite web|url=http://www.fenerbahce.org/stadyum/tr/popdetay.asp?ContentID=3866|title=Fenerbahçe Şükrü Saraçoğlu Stadium Official Web Site – History|trans-title=Stadiumi Fenerbahçe Şükrü Saraçoğlu|publisher=Fenerbahçe S.K.|language=en|accessdate=12 mars 2019}}</ref> Emri i fushës ndryshoi, duke u bërë Stadiumi Fenerbahçe, duke e bërë Fenerbahçen klubin e parë turk që ishte në pronësi të një stadiumi, me ndihmën e qeverisë. Në vitet e ardhshme, Fenerbahçe e rinovoi stadiumin si dhe i shtoi kapacitetin. Nga viti 1949, Stadiumi Fenerbahçe ishte stadiumi me kapacitetin më të madhë në Turqi, me kapacitet 25,000 ulëse. Emri i stadiumit u ndryshua sërisht në vitin 1998, duke u bërë Stadiumi Fenerbahçe Şükrü Saracoğlu, i emëruar në ndër të presidentit të klubit dhe kryeministrit të pestë të vendit, Şükrü Saracoğlu. Në vitin 1999, filloi projekti i rradhës i rinovimit të stadiumit dhe rritjes së kapacitetit. Tribunat në të katër anët e stadiumit u shëmbën në të njëjtën kohë, dhe me kampionatin që vazhdonte, punimet e stadiumit u mbyllën vetëm në vitin 2006, kjo falë përpjekjeve të presidentit [[Aziz Yıldırım]] dhe drejtuesve të tjerë të klubit. [[Skeda:Fenerbahçe Şükrü Saracoğlu Stadyumu Panorama 2014-12-23.jpg|center|border|900px|parapamje|Stadiumi Şükrü Saracoğlu në vitin 2014]] ===Şükrü Saracoğlu=== {{Main|Şükrü Saracoğlu}} [[Şükrü Saracoğlu|Mehmet Şükrü Saracoğlu]] ishte një politikan turk dhe kryeministri i pestë i Turqisë. Ai lindi në [[Ödemiş]] në vitin 1887. Me kalimin e kohës ai u bë mësues para se të diplomohej nga fakultetet e huaja. Ai u bë ministër i edukimit në vitin 1924. Saracoğlu ishte i suksesshëm në çdo fushë, madje edhe në politikë, duke qënë një zyrtar i shtetit turk. Ai ishte një tifoz i devotshëm i Fenerbahçes dhe u bë president i saj nga viti 1934 deri në vitin 1950. Kjo gjë e bëri atë presidentin më jetëgjatë të klubit. Në vitin 1953, tre vite pasi u pensionua nga politika, ai vdiq në Stamboll më 27 dhjetor.<ref>{{cite web|url=http://www.fenerbahce.org/eng/detay.asp?ContentID=24|title=A Legend: Şükrü Saracoğlu|trans-title=Një legjendë: Şükrü Saracoğlu|date=15 prill 2007|accessdate=20 qershor 2013|publisher=fenerbahce.org|language=en}}</ref> ==Stema dhe ngjyrat== Që nga themelimi i klubit, Fenerbahçe ka përdorur të njëjtën stemë, e cila ndër vite ka pësuar ndryshime të vogla. Ajo u modelua nga Hikmet Topuzer, i cili e kishte pseudonimin Topuz Hikmet dhe luante si anësor i majtë. Stema kishte pesë ngjyra. E bardha shkruante ''Fenerbahçe Spor Kulübü ★ 1907 ★'' dhe përfaqsonte pastërtinë dhe zemërgjerësinë. == Aktivitet i sukseshem == === Ndërkombëtare sukses === * '''Ballkan Kupën:''' ** ''' Fituesit (1):''' 1966-67 === Domestic sukses === ==== Turk Kampionatet ==== * '''Super Liga Turke:''' '''(ndahet rekord)''' ** ''' Fituesit (19):''' 1959, 1960-61, 1963-64, 1964-65, 1967-68, 1969-70, 1973-74, 1974-75, 1977-78, 1982-83 , 1984-85, 1988-89, 1995-96, 2000-01, 2003-04, 2004-05, 2010-11, 2013-14 ** '''2nd (16):''' 1960, 1961-62, 1966-67, 1970-71, 1972-73, 1975-76, 1976-77, 1979-80, 1983-84, 1989 -90, 1991-92, 1993-94, 1997-98, 2001-02, 2005-06, 2007-08 ==== Tjera konkurse ==== * '''Turqisht Kupën:''' ** ''' Fituesit (4):''' 1967-68, 1973-74, 1978-79, 1982-83 ** '''2nd (7):''' 1962-63, 1964-1965, 1988-89, 1995-96, 2000-01, 2004-05, 2005-06 * '''Turk Super Kupën / Presidenti Kupën:''' ** ''' Fituesit (7):''' 1968, 1973, 1975, 1984, 1985, 1990, 2007 ** '''2nd (7):''' 1970, 1974, 1978, 1979, 1983, 1989, 1996 * '''Kancelari Kupën:''' '''(rekord)''' ** ''' Fituesit (8):''' 1944-45, 1945-46, 1949-50, 1972-73, 1979-80, 1988-89, 1992-93, 1997-98 ** ''' 2nd (7):''' 1943-44, 1970-71, 1975-76, 1976-77, 1991-92, 1993-94, 1994-95 '''Turke të Futbollit Kampionati:''' '''(rekord)''' *** ''' Fituesit (3):''' 1933, 1935, 1944 *** '''2nd (2):''' 1940, 1947 ** '''Kombëtare grumbull:''' '''(rekord)''' *** ''' Fituesit (6):''' 1936-37, 1939-40, 1942-43, 1944-45, 1945-46, 1949-50 *** '''2nd (2):''' 1943-44, 1946-47 * '''TSYD Kupën:''' '''(ndahet rekord)''' ** ''' Fituesit (12):''' 1969-70, 1973-74, 1975-76, 1976-77, 1978-79, 1979-80, 1980-81, 1982-83, 1985-86, 1986 -87, 1994-95, 1995-96 * '''Atatürkut Kupën:''' '''(rekord)''' ** ''' Fituesit (2):''' 1963-1964, 1998 * '''Stamboll Football Lidhjes:''' '''(rekord)''' ** ''' Fituesit (16):''' 1911-12, 1913-14, 1914-15, 1920-21, 1922-23, 1929-30, 1932-33, 1934-35, 1935-36, 1936 -37, 1943-44, 1946-47, 1947-48, 1952-53, 1956-57, 1958-59 ** '''2nd (18):''' 1915-16, 1917-18, 1921-22, 1925-26, 1926-27, 1928-29, 1930-31, 1933-34, 1937-38 , 1938-39, 1939-40, 1940-41, 1942-43, 1944-45, 1945-46, 1949-50, 1955-56, 1957-58 * '''Stamboll Kupën:''' ** ''' Fituesit (1):''' 1945 * '''Stamboll mburojës:''' '''(rekord)''' ** ''' Fituesit (4):''' 1930, 1934, 1938, 1939 * '''Spor-Toto Kupës:''' ** ''' Fituesit (1):''' 1967 * '''Flotës Kupën:''' '''(rekord)''' ** ''' Fituesit (4):''' 1982, 1983, 1984, 1985 ==Lojtarët== ===Skuadra aktuale=== [[File:Fenerbahçe SK 20260805 (20) (cropped).JPG|thumb|260px|Fenerbahçe 2026]] {{updated|28 janar 2019}}<ref>{{cite web|url=http://www.fenerbahce.org/futbola/takim.asp|title=A Takımı|language=tr|date=2 shkurt 2017|accessdate=2 shkurt 2017|publisher=fenerbahce.org}}</ref> {{fs start}} {{fs player|no=1|pos=GK|nat=TUR|name=[[Volkan Demirel]]|other=[[Kapiteni (futboll)|kapiten]]}} {{fs player|no=3|pos=DF|nat=TUR|name=[[Hasan Ali Kaldırım]]|other=[[Kapiteni (futboll)|kapiteni i 3të]]}} {{Fs player|no=4|pos=DF|nat=Chile|name=[[Mauricio Isla]]}} {{fs player|no=5|pos=MF|nat=TUR|name=[[Mehmet Topal]]|other=[[Kapiteni (futboll)|zëv-kapiten]]}} {{fs player|no=6|pos=DF|nat=TUR|name=[[İsmail Köybaşı]]}} {{fs player|no=7|pos=MF|nat=TUR|name=[[Alper Potuk]]}} {{fs player|no=8|pos=MF|nat=Nigeria|name=[[Victor Moses]]|other=në huazim nga [[Chelsea F.C.|Chelsea]]}} {{fs player|no=9|pos=FW|nat=ESP|name=[[Roberto Soldado]]}} {{fs player|no=11|pos=MF|nat=TUR|name=[[Mehmet Ekici]]}} {{Fs player|no=13|pos=GK|nat=Cameroon|name=[[Carlos Kameni]]}} {{Fs player|no=14|pos=MF|nat=TUR|name=[[Mahsun Çapkan]]}} {{Fs player|no=15|pos=DF|nat=TUR|name=[[Serdar Aziz]]}} {{fs player|no=16|pos=MF|nat=NED|name=[[Ferdi Kadioglu|Ferdi Kadıoğlu]]}} {{fs player|no=17|pos=MF|nat=MAR|name=[[Nabil Dirar]]}} {{fs player|no=18|pos=MF|nat=TUR|name=[[Tolgay Arslan]]}} {{Fs player|no=19|pos=DF|nat=TUR|name=[[Şener Özbayraklı]]}} {{Fs player|no=20|pos=MF|nat=GHA|name=[[André Ayew]]|other=në huazim nga [[Swansea City F.C.|Swansea City]]}} {{Fs player|no=21|pos=MF|nat=SLO|name=[[Miha Zajc]]}} {{fs mid}} {{Fs player|no=22|pos=FW|nat=Switzerland|name=[[Michael Frey (futbollist)|Michael Frey]]}} {{fs player|no=25|pos=GK|nat=TUR|name=[[Berke Özer]]}} {{Fs player|no=26|pos=MF|nat=TUR|name=[[Tolga Ciğerci]]}} {{fs player|no=28|pos=MF|nat=FRA|name=[[Mathieu Valbuena]]}} {{Fs player|no=31|pos=FW|nat=Algeria|name=[[Islam Slimani]]|other=në huazim nga [[Leicester City F.C.|Leicester City]]}} {{fs player|no=32|pos=MF|nat=BRA|name=[[Jailson Siqueira|Jailson]]}} {{fs player|no=33|pos=DF|nat=RUS|name=[[Roman Neustädter]]}} {{fs player|no=35|pos=GK|nat=TUR|name=[[Harun Tekin (futbollist)|Harun Tekin]]}} {{fs player|no=37|pos=DF|nat=SVK|name=[[Martin Škrtel]]}} {{Fs player|no=39|pos=FW|nat=Algeria|name=[[Yassine Benzia]]|other=në huazim nga [[Lille OSC|Lille]]}} {{Fs player|no=41|pos=DF|nat=TUR|name=[[Ömer Çakı]]}} {{Fs player|no=44|pos=DF|nat=TUR|name=[[Sadık Çiftpınar]]}} {{Fs player|no=53|pos=DF|nat=TUR|name=[[Yiğithan Güveli]]}} {{Fs player|no=54|pos=GK|nat=TUR|name=[[Erten Ersu]]}} {{Fs player|no=66|pos=MF|nat=TUR|name=[[Oğuz Kağan Güçtekin]]}} {{fs player|no=80|pos=DF|nat=TUR|name=[[Serhat Kot]]}} {{Fs player|no=99|pos=MF|nat=MKD|name=[[Elif Elmas]]}} {{fs end}} ===Në huazim=== {{Fs start}} {{fs player|no=|pos=DF|nat=MEX|name=[[Diego Antonio Reyes|Diego Reyes]]|other=te {{flamuri|Spanja}} [[CD Leganés|Leganés]] deri më 30 qershor 2019}} {{fs player|no=|pos=MF|nat=TUR|name=[[Baris Alici]]|other=te {{flamuri|Turqia}} [[Yeni Malatyaspor|Yeni Malatyaspor]] deri më 30 qershor 2019}} {{fs player|no=|pos=MF|nat=TUR|name=[[Ozan Tufan]]|other=te {{flamuri|Turqia}} [[Alanyaspor|Alanyaspor]] deri më 30 qershor 2019}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=|pos=MF|nat=TUR|name=[[Samed Karakoç]]|other=te {{flamuri|Turqia}} [[Tarsus İdmanyurdu|Tarsus İY]] deri më 31 maj 2019}} {{Fs player|no=|pos=MF|nat=TUR|name=[[Ramazan Civelek]]|other=te {{flamuri|Turqia}} [[Fatih Karagümrük S.K.|Karagümrük]] deri më 31 maj 2019}} {{Fs player|no=|pos=FW|nat=TUR|name=[[Ahmethan Köse]]|other=te {{flamuri|Turqia}} [[Kırklarelispor|Kırklarelispor]] deri më 31 maj 2019}} {{Fs end}} == Referime == {{reflist|3}} == Lidhje të jashtme == {{commons}} * http://www.fenerbahce.org/eng/ * http://www.fenerbahce.org/de/ * https://web.archive.org/web/20100618105916/http://www.fenertribun.com/ {{fut-cung}} [[Kategoria:Fenerbahçe S.K.]] [[Kategoria:Klube futbolli në Turqi]] [[Kategoria:Sporti në Stamboll]] c9t0pudnuxrekizy4gcf1hxtltzozj5 Udhëtimi yjor 0 27426 3053059 2905790 2026-10-02T16:40:57Z K7yz3 178768 3053059 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Star Trek Logo 1.png|parapamje|Logoja e franshizës]] '''Udhëtimi yjor''' ([[Anglishtja|ang]] : ''Star trek'') është një [[Filmseri|seri filmash]] [[Fanta-shkenca|fantastiko-shkencorë]] amerikane. U krijua nga [[Gjin Rodenberi]] dhe shfaqjet e para u dhanë në [[SHBA|Amerikë]] nga viti [[1966]]—[[1969]], dhe frymëzuan pesë seri të tjera [[Televizioni|televizive]] dhe dhjetë filma si edhe shumë romane, lojëra kompjuterike dhe vepra te tjera. [[Skeda:Star Trek TOS Logo.svg|parapamje|[[Skeda:Leonard_Nimoy.jpg|frameless]]Leonard Nimoy (Zoti Spok) nga seriali origjinal]] == Seritë televizive == * ''[[Udhëtimi yjor: Seritë origjinale]]'' ({{TV|1966}} - {{TV|1969}}) * ''[[Udhëtimi yjor: Seritë vizatimore]]'' ({{TV|1973}} - {{TV|1974}}) * ''[[Udhëtimi yjor: Brezi tjetër]]'' ({{TV|1987}} - {{TV|1994}}) * ''[[Udhëtimi yjor: Hapësirë e thellë nëntë]]'' ({{TV|1993}} - {{TV|1999}}) * ''[[Udhëtimi yjor: Rrugëtari]]'' ({{TV|1995}} - {{TV|2001}}) * ''[[Udhëtimi yjor: Sipërmarrja]]'' ({{TV|2001}} - {{TV|2005}}) == Filmat == {| border="1" !No. !Titulli !Viti !Ekuipazhi !Drejtori |- |I || ''[[Udhëtimi yjor: Filmi|Filmi]]'' || [[1979 në film|1979]] || [[Udhëtimi yjor: Seritë origjinale Seritë|Seritë origjinale]] || [[Robert Uajs]] |- |II || ''[[Udhëtimi yjor II: Zemërimi i Khanit|Zemërimi i Khanit]]'' || [[1982 në film|1982]] || Seritë origjinale || [[Nikolas Majer]] |- |III || ''[[Udhëtimi yjor III: Kërkimi për Spokun|Kërkimi për Spokun]]'' || [[1984 në film|1984]] || Seritë origjinale || [[Leonard Nimoj]] |- |IV || ''[[Udhëtimi yjor IV: Udhëtimi në shtëpi|Udhëtimi në shtëpi]]'' || [[1986 në film|1986]] || Seritë origjinale || [[Leonard Nimoj]] |- |V || ''[[Udhëtimi yjor V: Kufiri i fundit|Kufiri i fundit]]'' || [[1989 në film|1989]] || Seritë origjinale || [[Uilljam Shatner]] |- |VI ||style="white-space: nowrap;"| ''[[Udhëtimi yjor VI: Vendi i pazbuluar|Vendi i pazbuluar]]'' || [[1991 në film|1991]] || Seritë origjinale || [[Nikolas Majer]] |- |VII || ''[[Udhëtimi yjor : Brezat|Brezat]]'' || [[1994 në film|1994]] || [[Udhëtimi yjor : Brezi tjetër|Brezi tjetër]] || [[David Karson (drejtor)|David Karson]] |- |VIII || ''[[Udhëtimi yjor: Kontakti i parë|Kontakti i parë]]'' || [[1996 në film|1996]] || Brezi tjetër|| [[Gjonatan Frejks]] |- |IX || ''[[Udhëtimi yjor: Kryengritja|Kryengritja]]'' || [[1998 në film|1998]] || Brezi tjetër || [[Gjonatan Frejks]] |- |X || ''[[Udhëtimi yjor: Nemesis|Nemesis]]'' || [[2002 në film|2002]] || Brezi tjetër|| [[Stjuart Beërd]] |} == Lidhje të jashtme == * [http://www.startrek.com StarTrek.com] - Faqja zyrtare e Udhëtimit yjor (ang). * [http://www.trekcore.com TrekCore.com] - Shkarkimi më i madh multimedial i Udhëtimit yjor (ang). [[Kategoria:Seriale]] [[Kategoria:Filma me seri]] bd2bscm8vtmtogok4dukolnwf0igjzb Diskutim:Fenerbahçe S.K. 1 27545 3053273 3049825 2026-10-03T11:03:50Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3053273 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Fenerbahçe S.K./Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} Fenerbahce Logo from HQFL. http://en.wikipedia.org/wiki/Image:Fenerbahce_hqfl_logo.png == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Fenerbahçe S.K.]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3049824 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100124013956/http://www.uefa.com/competitions/ucl/history/season=1996/round=76/group=17.html për lidhjen http://www.uefa.com/competitions/ucl/history/season=1996/round=76/group=17.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070515044650/http://www.uefa.com/footballeurope/news/kind=2/newsid=537891.html për lidhjen http://www.uefa.com/footballeurope/news/kind=2/newsid=537891.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180219234413/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2008/statistics/round=15105/players/type=assists/index.html për lidhjen http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2008/statistics/round=15105/players/type=assists/index.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 shtator 2026 17:52 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Fenerbahçe S.K.]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3053272 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20121018230613/http://www.hurriyet.com.tr/spor/futbol/8487765.asp?gid=229&sz=3827 për lidhjen http://www.hurriyet.com.tr/spor/futbol/8487765.asp?gid=229&sz=3827. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 tetor 2026 13:03 (CEST) o6jbsyahlx2vx9t4vdu0ro3ihgl0qwl Çmimi i Madh i Malajzisë 0 30498 3053211 3019282 2026-10-03T02:50:48Z Cherkash 64491 proper modern SVG map 3053211 wikitext text/x-wiki {{F1 qarku | Name = F1 [[Malajzia]]| Flag = Flag of Malaysia.svg | Circuit = [[Sepang International Circuit]] | Circuit_image = Sepang.svg | Laps = 56 | Circuit_length_km = 5.54 | Circuit_length_mi = 3.44 | Race_length_km = 310.41 | Race_length_mi = 192.88 | Most_wins_driver = [[Michael Schumacher]] (3) | Most_wins_constructor = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] (4) | Current_year = 2006 | Winning_time = 1:30:40.529 | Winner = [[Giancarlo Fisichella]] | Winning_team = [[Renault F1|Renault]] | Pole_time = 1:33.840 | Pole_driver = [[Giancarlo Fisichella]] | Pole_team = [[Renault F1|Renault]] | Fastest_lap = 1:34.803 | Fastest_lap_driver = [[Fernando Alonso]] | Fastest_lap_team = [[Renault F1|Renault]] | }} '''Çmimi i Madh i [[Malajzia|Malajzisë]]''' në garat e kampionatit botërorë në [[Formula 1]] për herë të parë u mbajt në vitin [[Rezultatete e F1 1999|1999]] në qarkun modern [[Sepang International Circuit]] në [[Sepang]] në [[Malajzia|Malajzi]] afër [[Kuala Lumpur]]it. == Historiku == Shtatë çmimet e ndara në Malajzi kishi një entuziazëm të posaçëm duke përfshirë qarkun dhe motin e ndryshueshëm që bënin garën atraktive. Gara më e evidente është ajo e mbajtur në vitin inagurues të çmimit dhe qarkut në Malajzi, 1999. [[Michael Schumacher]] u kthye në garim në [[Formula 1]] pas thyerjes së këmbës gjat mbajtjes së garës për çmimin e [[F1 Anglia - 1999|Anglisë]] duke dominuar në garë dhe duke i dorëzuar fitoren kolegut të tijë [[Eddie Irvine]] i cili shpresonte të arrinte titullin e kampionit botërorë. Garën e vitit [[F1 Malajzia - 2001|2001]] në mes të zhvillimit të sajë e përfshiu një fortunë e madhe shiu që vështirësoi kushtet e garimit. Kushtet ishin aq të këqia kështu që pilotët e Ferrarit [[Michael Schumacher]] dhe [[Rubens Barrichello]] rrëshqitën nga pista gati ngjashëm në këndin e njejtë të qarkut. Pabesueshëm tëdy arritën fitore '1-2' për Feerarin ku Schumacher u radhit i pari == Statisikat e fituesve == [[Figura:Scott Speed Toro Rosso 2006 Malaysia.jpg|thumb|300px|[[Scott Speed]] nga ekipi [[Toro Rosso]] në qarkun në [[Malajzia|Malajzi]]]] == Top pilotët fitues == {| class="wikitable" ! Fitore ! Piloti ! Vitet e fitoreve |- ! 4 | {{flagicon|Hong Kong|colonial}} [[John MacDonald (racer)|John MacDonald]] | 1970, 1971, 1973, 1975 |- ! 3 | {{flagicon|Germany}} [[Michael Schumacher]] | [[F1 Malajzia - 2000|2000]], [[F1 Malajzia - 2001|2001]], [[F1 Malajzia - 2004|2004]] |- !rowspan=4| 2 | {{flagicon|Hong Kong|colonial}} [[Albert Poon]] | 1963, 1965 |- | {{flagicon|Australia}} [[Andrew Miedecke]] | 1981, 1982 |- | {{flagicon|Spain}} [[Fernando Alonso]] | [[F1 Malajzia - 2005|2005]], [[F1 Malajzia - 2007|2007]] |- | {{flagicon|Finland}} [[Kimi Räikkönen]] | [[F1 Malajzia - 2003|2003]], [[F1 Malajzia - 2008|2008]] |} === Top ekipet fituese === {| class="wikitable" style="font-size: 95%;" |- ! Fitore ! Ekipet ! Vitet e fitoreve |- !5 |{{flagicon|Italy}} '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | [[F1 Malajzia - 1999|1999]], [[F1 Malajzia - 2000|2000]], [[F1 Malajzia - 2001|2001]], [[F1 Malajzia - 2004|2004]], [[F1 Malajzia - 2008|2008]] |- !rowspan=2| 4 | {{flagicon|UK}} [[March Engineering|March]] | 1972, 1977, 1978, 1979 |- | {{flagicon|UK}} [[Ralt]] | 1975, 1980, 1981, 1982 |- ! 3 | {{flagicon|UK}} [[Brabham]] | 1970, 1971, 1973 |- !rowspan=4| 2 | {{flagicon|UK}} [[Lotus Cars|Lotus]] | 1963, 1965 |- | {{flagicon|Australia}} [[Elfin Sports Cars|Elfin]] | 1968, 1969 |- | {{flagicon|UK}} '''[[McLaren]]''' | [[F1 Malajzia - 2003|2003]], [[F1 Malajzia - 2007|2007]] |- | {{flagicon|France}} '''[[Renault F1|Renault]]''' | [[F1 Malajzia - 2005|2005]], [[F1 Malajzia - 2006|2006]] |} == Fituesit sipas viteve == === Gara të mbajtura në [[Formula Një]] === {| class="wikitable" style="font-size: 95%;" ! Sezoni ! Piloti fitues ! Ekipi fitues ! Qarku ! F1 majalzia |- ! [[Rezultatet e F1 2008|2008]] | {{flagicon|Finland}} [[Kimi Räikkönen]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | [[Sepang International Circuit|Sepang]] ! [[F1 Malajzia - 2008|2008]] |- ! [[Rezultatet e F1 2007|2007]] | {{flagicon|Spain}} [[Fernando Alonso]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | [[Sepang International Circuit|Sepang]] ! [[F1 Malajzia - 2007|2007]] |- ! [[Rezultatet e F1 2006|2006]] | {{flagicon|Italy}} [[Giancarlo Fisichella]] | [[Renault F1|Renault]] | [[Sepang International Circuit|Sepang]] ! [[F1 Malajzia - 2006|2006]] |- ! [[Rezultatet e F1 2005|2005]] |{{flagicon|Spain}} [[Fernando Alonso]] |[[Renault F1|Renault]] |[[Sepang International Circuit|Sepang]] ! [[F1 Malajzia - 2005|2005]] |- ! [[Rezultatet e F1 2004|2004]] |{{flagicon|Germany}} [[Michael Schumacher]] |[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |[[Sepang International Circuit|Sepang]] ! [[F1 Malajzia - 2004|2004]] |- ! [[Rezultatet e F1 2003|2003]] |{{flagicon|Finland}} [[Kimi Räikkönen]] |[[Team McLaren|McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] |[[Sepang International Circuit|Sepang]] ! [[F1 Malajzia - 2003|2003]] |- ! [[Rezultatet e F1 2002|2002]] |{{flagicon|Germany}} [[Ralf Schumacher]] |[[WilliamsF1|Williams]]-[[BMW]] |[[Sepang International Circuit|Sepang]] ! [[F1 Malajzia - 2002|2002]] |- ! [[Rezultatet e F1 2001|2001]] |{{flagicon|Germany}} [[Michael Schumacher]] |[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |[[Sepang International Circuit|Sepang]] ! [[F1 Malajzia - 2001|2001]] |- ! [[Rezultatet e F1 2000|2000]] |{{flagicon|Germany}} [[Michael Schumacher]] |[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |[[Sepang International Circuit|Sepang]] ! [[F1 Malajzia - 2000|2000]] |- ! [[Rezultatet e F1 1999|1999]] |{{flagicon|England}} [[Eddie Irvine]] |[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |[[Sepang International Circuit|Sepang]] ! [[F1 Malajzia - 1999|1999]] |} === Gara jo të mbajtura në [[Formula Një]] === {| class="wikitable" style="font-size: 95%;" ! Sezoni ! Piloti fitues ! Ekipi fitues ! Qarku ! F1 majalzia |- style="background-color:#ffcccc;color:#000" ! [[1995]] |{{flagicon|Australia}} [[Paul Stokell]] |[[Reynard Motorsport|Reynard]]-[[Holden]] |[[Shah Alam Circuit|Shah Alam]] ![[F1 Malajzia - 1995|1995]] |- style="background-color:#ffcccc;color:#000" ! [[1982]] |{{flagicon|Australia}} [[Andrew Miedecke]] |[[Ralt]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |[[Shah Alam Circuit|Shah Alam]] ![[F1 Malajzia - 1982|1982]] |- style="background-color:#ffcccc;color:#000" ! [[1981]] |{{flagicon|Australia}} [[Andrew Miedecke]] |[[Ralt]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |[[Shah Alam Circuit|Shah Alam]] ![[F1 Malajzia - 1981|1981]] |- style="background-color:#ffcccc;color:#000" ! [[1980]] |{{flagicon|New Zealand}} [[Steve Millen]] |[[Ralt]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |[[Shah Alam Circuit|Shah Alam]] ![[F1 Malajzia - 1980|1980]] |- style="background-color:#ffcccc;color:#000" ! [[1979]] |{{flagicon|New Zealand}} [[Kenny Smith (racing driver)|Kenny Smith]] |[[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |[[Shah Alam Circuit|Shah Alam]] ![[F1 Malajzia - 1979|1979]] |- style="background-color:#ffcccc;color:#000" ! [[1978]] |{{flagicon|New Zealand}} [[Graeme Lawrence]] |[[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |[[Shah Alam Circuit|Shah Alam]] ![[F1 Malajzia - 1978|1978]] |- style="background-color:#ffcccc;color:#000" ! [[1977]] |{{flagicon|France}} [[Patrick Tambay]] |[[March Engineering|March]]-[[BMW]] |[[Shah Alam Circuit|Shah Alam]] ![[F1 Malajzia - 1977|1977]] |- style="background-color:#ffcccc;color:#000" ! [[1975]] |[[Figura:Flag_of_Hong_Kong_(1959-1997).svg|22px]] [[John MacDonald (racer)|John MacDonald]] |[[Ralt]]-[[Ford]] |[[Shah Alam Circuit|Shah Alam]] ![[F1 Malajzia - 1975|1975]] |- style="background-color:#ffcccc;color:#000" ! [[1974]] | | |[[Shah Alam Circuit|Shah Alam]] ![[F1 Malajzia - 1974|1974]] |- style="background-color:#ffcccc;color:#000" ! [[1973]] |[[Figura:Flag_of_Hong_Kong_(1959-1997).svg|22px]] [[John MacDonald (racer)|John MacDonald]] |[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |[[Shah Alam Circuit|Shah Alam]] ![[F1 Malajzia - 1973|1973]] |- style="background-color:#ffcccc;color:#000" ! [[1972]] |{{flagicon|Malaysia}} [[Sonny Rajah]] |[[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |[[Shah Alam Circuit|Shah Alam]] ![[F1 Malajzia - 1972|1972]] |- style="background-color:#ffcccc;color:#000" ! [[1971]] |[[Figura:Flag_of_Hong_Kong_(1959-1997).svg|22px]] [[John MacDonald (racer)|John MacDonald]] |[[Brabham]]-[[Ford]] |[[Shah Alam Circuit|Shah Alam]] ![[F1 Malajzia - 1971|1971]] |- style="background-color:#ffcccc;color:#000" ! [[1970]] |[[Figura:Flag_of_Hong_Kong_(1959-1997).svg|22px]] [[John MacDonald (racer)|John MacDonald]] |[[Brabham]]-[[Ford]] |[[Shah Alam Circuit|Shah Alam]] ![[F1 Malajzia - 1970|1970]] |- style="background-color:#ffcccc;color:#000" ! [[1969]] |{{flagicon|Malaysia}} [[Tony Maw]] |[[Elfin Sports Cars|Elfin]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |[[Shah Alam Circuit|Shah Alam]] ![[F1 Malajzia - 1969|1969]] |- style="background-color:#ffcccc;color:#000" ! [[1968]] |{{flagicon|Indonesia}} [[Hengkie Iriawan]] |[[Elfin Sports Cars|Elfin]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |[[Shah Alam Circuit|Shah Alam]] ![[F1 Malajzia - 1968|1968]] |- style="background-color:#ffcccc;color:#000" ! [[1965]] |[[Figura:Flag_of_Hong_Kong_(1959-1997).svg|22px]] [[Albert Poon]] |[[Lotus Cars|Lotus]] |[[Thomson Road Grand Prix circuit|Thomson Road]] ![[F1 Malajzia - 1965|1965]] |- style="background-color:#ffcccc;color:#000" ! [[1964]] !colspan=3|U ndërpre pas ushtrimeve. !1964 |- style="background-color:#ffcccc;color:#000" ! [[1963]] |[[Figura:Flag_of_Hong_Kong_(1959-1997).svg|22px]] [[Albert Poon]] |[[Lotus Cars|Lotus]] |[[Thomson Road Grand Prix circuit|Thomson Road]] ![[F1 Malajzia - 1963|1963]] |- style="background-color:#ffcccc;color:#000" ! [[1962]] |{{flagicon|Singapore}} [[Yong Nam Kee]] |[[Jaguar]] |[[Thomson Road Grand Prix circuit|Thomson Road]] ![[F1 Malajzia - 1962|1962]] |} == Shtesë == == Lidhje të jashtme == * [http://www.malaysiangp.com.my/ Sepang International Circuit official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061004080430/http://malaysiangp.com.my/ |date=4 tetor 2006 }} * [https://web.archive.org/web/20020415071409/http://members.ozemail.com.au/~rodeime/Asian_Way/ Motorsport The Asian Way] by Roderick Eime * [https://web.archive.org/web/20050521024400/http://www.f1db.com/f1/page/Petronas_Malaysian_Grand_Prix_2005 Malaysian Grand Prix Statistics] * [http://www.4mula1.ro/history/track/Sepang Malaysia statistics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171101040647/http://www.4mula1.ro/history/track/sepang |date=1 nëntor 2017 }} [[Kategoria:Çmimi i madh i Malajzisë]] gxximbf9iabn1xxljxn3faskcnwamy5 Ruzhdi Pulaha 0 31156 3053080 2185282 2026-10-02T17:27:51Z ~2026-53157-95 193795 The most important things ever 3053080 wikitext text/x-wiki '''This is Aiden Pulahas dads uncle aint that tuff''' Pas studimeve për gjuhë e letërsi në Universitetin e Tiranës, Pulaha punoi për rreth dhjetë vjet në Radio Televizionin Shqiptar. Më 1975 u emërua mësues në Pogradec. Pas katër vjetësh u rikthye në Tiranë, këtë herë si autor në Teatrin Kombëtar, funksion që e kreu deri më 1986, kur doli në krijimtari të lirë. Më 1992 u zgjodh deputet. Në mbarim të legjislaturës u tërhoq nga politika. Autor i angazhuar, Pulaha shquhet për frymën polemiste në trajtimin e konflikteve të mprehta të ditës në dramat e tij. Veprimi në këto vepra shpesh provokon debate sociale e politike të ndezura, si në një sallë gjyqi. Përmes tyre synohet një efekt kathartik tek audienca, që duhet të nxisë frymën e kundërshtimit ndaj padrejtësive të çdo lloji. Stili i këtij autori dallon për kompozicionin e thjeshtë, veprimin e qartë e të rrjedhshëm, dialogun konkret e të drejpërdrejtë, vizatimin e shkëlqyer të karaktereve, si edhe tempin e lartë. I lidhur fort pas realizmit, nuk ka tentuar fare të eksperimentojë metoda alternative. Talenti dhe angazhimi qytetar e kanë bërë të kapërcejë me sukses ndryshimin e sistemit politik në Shqipëri. Pas disa dramave të suksesshme para vitit 1991, si “Maro Mokra”, “Mësuesi i letërsisë”, “Përballë vetes”, “Nën dritat e skenës”, “Doktori pacient”, “Nesër është vonë”, “Shkallët” apo komedia , kalon një periudhë “tranzicioni” si skenarist i radionovelës së parë shqiptare “Rruga me pisha” (në bashkëpunim me Radio BBC). Në vitin 2000 rikthehet në skenë me “Kohë e çmendur” dhe arrin të bëhet sërish i kërkuar dhe i vënë në skenë, me , “Streha e të harruarve” (2004). Në vitet 2001 – 2002 është skenarist edhe i telenovelës së parë shqiptare, “Njerëz dhe fate” Ruzhdi Pulaha është shkrimtari më i njohur i shqipërisë, ai ka shkruar filma shumë të njohur si "Zonja nga qyteti" dhe "Shoqja nga fshati". {{DEFAULTSORT:Pulaha, Ruzhdi}} [[Kategoria:Satiristë shqiptarë]] [[Kategoria:Komediografë shqiptarë]] [[Kategoria:Dramaturgë shqiptarë]] [[Kategoria:Njerëz nga Korça]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Lindje 1942]] kphllm85eqczvvf70gpt7c96ytucngo 3053081 3053080 2026-10-02T17:28:01Z Automoderatori 187516 U kthye redaktimi nga [[Special:Contributions/~2026-53157-95|~2026-53157-95]] ([[User talk:~2026-53157-95|diskuto]]) në versionin e fundit nga [[User:Ikranjani|Ikranjani]] 2185282 wikitext text/x-wiki '''Ruzhdi Pulaha''' (lindur më [[1942]] në [[Korçë]]) është shkrimtar shqiptar që ka krijuar kryesisht në gjininë e dramës. Dramat dhe komeditë e tij janë vënë në skenë jo vetëm në Teatrin Kombëtar, por edhe në Korçë e teatro të tjerë të vendit. Pas studimeve për gjuhë e letërsi në Universitetin e Tiranës, Pulaha punoi për rreth dhjetë vjet në Radio Televizionin Shqiptar. Më 1975 u emërua mësues në Pogradec. Pas katër vjetësh u rikthye në Tiranë, këtë herë si autor në Teatrin Kombëtar, funksion që e kreu deri më 1986, kur doli në krijimtari të lirë. Më 1992 u zgjodh deputet. Në mbarim të legjislaturës u tërhoq nga politika. Autor i angazhuar, Pulaha shquhet për frymën polemiste në trajtimin e konflikteve të mprehta të ditës në dramat e tij. Veprimi në këto vepra shpesh provokon debate sociale e politike të ndezura, si në një sallë gjyqi. Përmes tyre synohet një efekt kathartik tek audienca, që duhet të nxisë frymën e kundërshtimit ndaj padrejtësive të çdo lloji. Stili i këtij autori dallon për kompozicionin e thjeshtë, veprimin e qartë e të rrjedhshëm, dialogun konkret e të drejpërdrejtë, vizatimin e shkëlqyer të karaktereve, si edhe tempin e lartë. I lidhur fort pas realizmit, nuk ka tentuar fare të eksperimentojë metoda alternative. Talenti dhe angazhimi qytetar e kanë bërë të kapërcejë me sukses ndryshimin e sistemit politik në Shqipëri. Pas disa dramave të suksesshme para vitit 1991, si “Maro Mokra”, “Mësuesi i letërsisë”, “Përballë vetes”, “Nën dritat e skenës”, “Doktori pacient”, “Nesër është vonë”, “Shkallët” apo komedia , kalon një periudhë “tranzicioni” si skenarist i radionovelës së parë shqiptare “Rruga me pisha” (në bashkëpunim me Radio BBC). Në vitin 2000 rikthehet në skenë me “Kohë e çmendur” dhe arrin të bëhet sërish i kërkuar dhe i vënë në skenë, me , “Streha e të harruarve” (2004). Në vitet 2001 – 2002 është skenarist edhe i telenovelës së parë shqiptare, “Njerëz dhe fate”. Ruzhdi Pulaha është shkrimtari më i njohur i shqipërisë, ai ka shkruar filma shumë të njohur si "Zonja nga qyteti" dhe "Shoqja nga fshati". {{DEFAULTSORT:Pulaha, Ruzhdi}} [[Kategoria:Satiristë shqiptarë]] [[Kategoria:Komediografë shqiptarë]] [[Kategoria:Dramaturgë shqiptarë]] [[Kategoria:Njerëz nga Korça]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Lindje 1942]] 7xkzicywo71d6x13hwk7ju6q7xv565y Ilovica 0 32444 3053083 2993919 2026-10-02T18:18:07Z Ehrlich91 34047 3053083 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''{{PAGENAME}}''' | native_name = Иловица | settlement_type = Fshat | image_flag = <!--Pa ''Skeda:'' në fillim--> | flag_link = | image_seal = <!--Pa ''Skeda:'' në fillim--> | seal_link = |Stema_gjerësia = | image_skyline = Воздушен поглед на Иловица 2.jpg | image_caption = <!--Administrimi territorial--> |Rajoni = [[Rajoni juglindor (Maqedoni)|Juglindor]] |Komuna = [[Komuna e Bosilovës|Bosilovë]] |Kryetari i Komunës = |Partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = | population_total = 1907 | population_total_viti = 2002 |Dendësia = <!-- Të dhëna dhe statistika --> | population_demonym = |Krahina = [[Rajoni juglindor (Maqedoni)|Rajoni juglindor]] |Lartësia = 286 |Zona Kohore = [[Zona Kohore e Evropës Qendrore|CET]]([[UTC+1]]) |Ora Verore = [[Ora Verore e Evropës Qendrore|CEST]]([[UTC+2]]) | postal_code = 2431 |Prefiksi = (+389) 034 | registration_plate = SR | website = |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = Republika e Maqedonisë <!--Parametri të mos ndërrohet--> | image_map_fizike = Yes | image_map = | image_map_shënimi = | map_caption = | image_map_gjerësi = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g=41 | gjer_m=28 | gjer_s=14 | gjer_dr =N | gjat_g=22 | gjat_m=47 | gjat_s=55 | gjat_dr =E <!--Koordinatat Mënyra #2--> |gjerësi = |gjatësi = }} <!-- == Gjeografia == --> <!-- == Demografia == --> <!-- == Ekonomia == --> <!-- == Kultura == --> <!-- == Historia == --> <!-- == Shih edhe == --> <!-- == Burimet == --> {{reflist}} <!-- == Lidhje të jashtme == --> {{ Komuna e Bosilovës}} [[Kategoria:Fshatra në Komunën e Bosilovës]] {{MKD-gjeo-cung}} 2cqhn4nq7tgev55stgofib8l6cqaebr Popojani 0 33587 3053053 2993335 2026-10-02T16:09:31Z Trojet15 93800 /* Demografia */ Shtova përmbajtje 3053053 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Popojan''' | native_name = Поповјани | settlement_type = Fshat | image_flag = <!--Pa ''Skeda:'' në fillim--> | flag_link = | image_seal = <!--Pa ''Skeda:'' në fillim--> | seal_link = |Stema_gjerësia = | image_skyline = Pict0942.jpg | image_caption = <!--Administrimi territorial--> |Rajoni = [[Rajoni jugperëndimor (Maqedoni)|Jugperëndimor]] |Komuna = [[Komuna e Kërçovës|Kërçovë]] |Kryetari i Komunës = |Partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = | population_total = 399 | population_total_viti = 2002 |Dendësia = <!-- Të dhëna dhe statistika --> | population_demonym = |Krahina = |Lartësia = 1263 |Zona Kohore = [[Zona Kohore e Evropës Qendrore|CET]]([[UTC+1]]) |Ora Verore = [[Ora Verore e Evropës Qendrore|CEST]]([[UTC+2]]) | postal_code = |Prefiksi = (+389) 045 | registration_plate = KL | website = [http://www.popojan.com] |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = Republika e Maqedonisë <!--Parametri të mos ndërrohet--> | image_map_fizike = Yes | image_map = | image_map_shënimi = | map_caption = | image_map_gjerësi = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g=41 | gjer_m=36 | gjer_s=51 | gjer_dr =N | gjat_g=21 | gjat_m=04 | gjat_s=19 | gjat_dr =E <!--Koordinatat Mënyra #2--> |gjerësi = |gjatësi = }} '''Popojan''' edhe '''Popojon''', ({{lang-mk|Поповјани}}) është fshat në [[Komuna e Kërçovës|komunën e Kërçovës]], [[Republika e Maqedonisë|Maqedoni]]. [[Kërçova]] ndodhet rreth 13&nbsp;km në jug të fshatit. == Gjeografia == Ky fshat ka një pozitë shumë të volitshme gjeografike meqenëse është i rrethuar nga male tepër të lartë siç është [[Ujmiri]] që pasurojnë këtë fshat me lumin e fshatit i cili e ndan fshatin në dy pjesë. Kështu është e mundur për fshatarët që të punojnë tokat tepër pjellore ndër të cilat veçohen tokat ne jug të fshatit të ashtuquajtura "Kobelli", "Llagu", dhe "Bërraka". Në veri kufizohet me fshatin [[Jagolli|Jagoll]], në lindje me fshatrat [[Tuhini|Tuhin]] dhe [[Haranjelli|Aranjell]], kurse në jug me fshatin [[Zhubrina|Zhubrinë]]. == Demografia == [[Skeda:Поповјани, куќи.jpg|thumb|200px|right|Pjesa veriore e fshatit dhe lumi.]] Sipas regjistrimit të popullsisë së viti 2002, fshati kishte 399 banorë nga të cilët 397 ishin [[Shqiptarët|Shqiptarë]] dhe 2 Maqedonas.<ref>[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf ''Book 5 - Total population according to the Ethnic Affiliation, Mother Tongue and Religion'', The State Statistical Office, Skopje, 2002, f. 149.]</ref> Ashtu siç fshatrat tjerë në rrethinën e Kërçovës, poashtu edhe ky fshat është tepër i goditur nga mërgimi dhe si rezultat popullsia është zvogluar kohëve të fundit. Ky fshat supozohet të jetë i banuar së paku që nga shekulli XV. Banorët më të hershëm njiheshin si "bejlerë", të cilët nga fundi i sundimit të Perandorisë Osmane u shpërngulën në Turqi. Banorët e sotëm janë vendosur këtu më vonë nga fshatrat përreth. Ndër lagjet dhe familjet përmenden: '''Halimet''' (mbiemri Veseli) – të vendosur nga lagjja Hyse e fshatit Tuhin (i pari i tyre: Halimi). '''Bashet''' (mbiemri Osmani) – të vendosur nga lagjja Bashet e Poshtme e fshatit Tuhin. '''Pilet''' (mbiemri Jonuzi), '''Iseini''', '''Tafa''' dhe '''Malja''' – të vendosur nga fshati Prapadisht. '''Elezi''' – të vendosur nga lagjja Ballazhi e fshatit Novosellë. '''Veliu''' dhe '''Halili''' – të vendosur nga fshati Jagoll. '''Shabani''' – të vendosur nga lagjja Kaleshe e fshatit Tuhin. '''Zeneli''' – të vendosur nga Peshkopia e Dibrës së Vogël. '''Neziri''' – të vendosur nga fshati Berikovë. '''Useini''' – të vendosur nga lagjja Bashet e Poshtme e fshatit Tuhin. == Ekonomia == Shumica e popullsisë merret me bujqësi dhe blektori. Një pjesë tjetër shumë e madhe gjendet në gurbet dhe gjatë sezonit të verës kthehet në vendlindje dhe pikërisht gjatë kësaj sezone ekonomia lokale përfiton më së shumti. Sikurse fshatrat tjerë e [[Komuna e Osllomejit|komunës së Osllomesë]], poashtu edhe ky është lënë pas dore nga qeveria e udhëhequr nga maqedonët e cila ende përdor diskriminimet e palejuara në botën e shekullit të XXI. Si shembull i thjeshtë mund të përdoret fabrika në TE e Osllomesë në të cilën prej më se 1000 punëtorëve, 95% janë Maqedonë, ndonëse popullsia e [[Komuna e Osllomejit|komunës së Osllomesë]] është përkundrazi. Si rezultat popullsia Shqiptare e këtij rajoni ka shkatrrimin e fushave nga ana TE e Osllomesë dhe ndotjen e ajrit. Pas kërkesave të shumta nga popullsia Shqiptare që të punësohen më shumë punëtorë në këtë fabrikë, popullsia lokale ka vendosur që të organizojë protesta me bllokimin e rrugës kryesore [[Kërçova|Kërçovë]]- Osllome. == Kultura == [[Skeda:IMG 1297.JPG|thumb|200px|right|Stadiumi i fshatit.]] [[Skeda:Džamijata vo Popovjani.JPG|thumb|200px|right|Xhamia e fshatit.]] Fshati Popojan ka një traditë të jashtëzakonshme sportive, është edhe vendlindja e pelivanit legjendar [[Rexhep Elezi]]. Rinia e këtij fshati është shumë aktive dhe më së shumti merret me sport. Si sport më i popullarizuar është patjetër fudbolli. Ky fshat ka edhe ekipin e vet në këtë sport i quajtur "Teuta" me të cilin ekip ka pas shumë suksese nëpër turniret të zhvilluar në sezonën e verës. Pra, ndonëse është një fshat i vogël sipas popullsisë në krahasim me fshatrat tjerë të rrethinës së [[Kërçova|Kërçovës]], ekipi i këtij fshati në fudboll të vogël ka pasur shumë suksese nëpër turniret të organizuar gjatë viteve 1990-ta. Ekipi i Teutës konsiderohet si një ndër ekipet më të suksesshëm në rrethinën e [[Kërçova|Kërçovës]]. Një ndër turniret më të famshëm që e ka fituar ky ekip mund të dallohet turniri i madh në fudboll të vogël i organizuar në verë të vitit 1996 në fshatin [[Sërbica|Sërbicë]] ku morrën pjesë më se 16 ekipe. Në finale luajtën ekipi i [[Sërbica|Sërbicës]] kundër këtij ekipi dhe në fund "Teuta" e mundi kundërshtarin me rezultat 2-0 (me gola të shënuar nga Vesel Veseli dhe Idriz Neziri) edhe pse ekipi i [[Sërbica|Sërbicës]] luante me lojtarë të zgjedhur nga të gjitha fshatrat tjerë. <!-- == Historia == --> <!-- == Shih edhe == --> == Burimet == {{reflist}} <!-- == Lidhje të jashtme == --> {{Komuna e Kërçovës}} [[Kategoria:Kërçovë]] [[Kategoria:Fshatra në Komunën e Kërçovës]] [[Kategoria:Komunitete shqiptare në Maqedoni të Veriut]] {{MKD-gjeo-cung}} 3r9tqyiru1swpa5luniy2urrdk11kyu 3053054 3053053 2026-10-02T16:12:31Z Trojet15 93800 /* Demografia */ 3053054 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Popojan''' | native_name = Поповјани | settlement_type = Fshat | image_flag = <!--Pa ''Skeda:'' në fillim--> | flag_link = | image_seal = <!--Pa ''Skeda:'' në fillim--> | seal_link = |Stema_gjerësia = | image_skyline = Pict0942.jpg | image_caption = <!--Administrimi territorial--> |Rajoni = [[Rajoni jugperëndimor (Maqedoni)|Jugperëndimor]] |Komuna = [[Komuna e Kërçovës|Kërçovë]] |Kryetari i Komunës = |Partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = | population_total = 399 | population_total_viti = 2002 |Dendësia = <!-- Të dhëna dhe statistika --> | population_demonym = |Krahina = |Lartësia = 1263 |Zona Kohore = [[Zona Kohore e Evropës Qendrore|CET]]([[UTC+1]]) |Ora Verore = [[Ora Verore e Evropës Qendrore|CEST]]([[UTC+2]]) | postal_code = |Prefiksi = (+389) 045 | registration_plate = KL | website = [http://www.popojan.com] |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = Republika e Maqedonisë <!--Parametri të mos ndërrohet--> | image_map_fizike = Yes | image_map = | image_map_shënimi = | map_caption = | image_map_gjerësi = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g=41 | gjer_m=36 | gjer_s=51 | gjer_dr =N | gjat_g=21 | gjat_m=04 | gjat_s=19 | gjat_dr =E <!--Koordinatat Mënyra #2--> |gjerësi = |gjatësi = }} '''Popojan''' edhe '''Popojon''', ({{lang-mk|Поповјани}}) është fshat në [[Komuna e Kërçovës|komunën e Kërçovës]], [[Republika e Maqedonisë|Maqedoni]]. [[Kërçova]] ndodhet rreth 13&nbsp;km në jug të fshatit. == Gjeografia == Ky fshat ka një pozitë shumë të volitshme gjeografike meqenëse është i rrethuar nga male tepër të lartë siç është [[Ujmiri]] që pasurojnë këtë fshat me lumin e fshatit i cili e ndan fshatin në dy pjesë. Kështu është e mundur për fshatarët që të punojnë tokat tepër pjellore ndër të cilat veçohen tokat ne jug të fshatit të ashtuquajtura "Kobelli", "Llagu", dhe "Bërraka". Në veri kufizohet me fshatin [[Jagolli|Jagoll]], në lindje me fshatrat [[Tuhini|Tuhin]] dhe [[Haranjelli|Aranjell]], kurse në jug me fshatin [[Zhubrina|Zhubrinë]]. == Demografia == [[Skeda:Поповјани, куќи.jpg|thumb|200px|right|Pjesa veriore e fshatit dhe lumi.]] Sipas regjistrimit të popullsisë së viti 2002, fshati kishte 399 banorë nga të cilët 397 ishin [[Shqiptarët|Shqiptarë]] dhe 2 Maqedonas.<ref>[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf ''Book 5 - Total population according to the Ethnic Affiliation, Mother Tongue and Religion'', The State Statistical Office, Skopje, 2002, f. 149.]</ref> Ashtu siç fshatrat tjerë në rrethinën e Kërçovës, po ashtu edhe ky fshat është tepër i goditur nga mërgimi dhe si rezultat popullsia gradualisht po zvogëlohet kohëve të fundit. Ky fshat supozohet të jetë i banuar së paku që nga shekulli XVI. Banorët më të hershëm njiheshin si "bejlerë", të cilët nga fundi i sundimit të Perandorisë Osmane u shpërngulën në Turqi. Banorët e sotëm janë vendosur këtu më vonë nga fshatrat përreth. Ndër lagjet dhe familjet përmenden: '''Halimet''' (mbiemri Veseli) – të vendosur nga lagjja Hyse e fshatit Tuhin (i pari i tyre: Halimi). '''Bashet''' (mbiemri Osmani) – të vendosur nga lagjja Bashet e Poshtme e fshatit Tuhin. '''Pilet''' (mbiemri Jonuzi), '''Iseini''', '''Tafa''' dhe '''Malja''' – të vendosur nga fshati Prapadisht. '''Elezi''' – të vendosur nga lagjja Ballazhi e fshatit Novosellë. '''Veliu''' dhe '''Halili''' – të vendosur nga fshati Jagoll. '''Shabani''' – të vendosur nga lagjja Kaleshe e fshatit Tuhin. '''Zeneli''' – të vendosur nga Peshkopia e Dibrës së Vogël. '''Neziri''' – të vendosur nga fshati Berikovë. '''Useini''' – të vendosur nga lagjja Bashet e Poshtme e fshatit Tuhin. == Ekonomia == Shumica e popullsisë merret me bujqësi dhe blektori. Një pjesë tjetër shumë e madhe gjendet në gurbet dhe gjatë sezonit të verës kthehet në vendlindje dhe pikërisht gjatë kësaj sezone ekonomia lokale përfiton më së shumti. Sikurse fshatrat tjerë e [[Komuna e Osllomejit|komunës së Osllomesë]], poashtu edhe ky është lënë pas dore nga qeveria e udhëhequr nga maqedonët e cila ende përdor diskriminimet e palejuara në botën e shekullit të XXI. Si shembull i thjeshtë mund të përdoret fabrika në TE e Osllomesë në të cilën prej më se 1000 punëtorëve, 95% janë Maqedonë, ndonëse popullsia e [[Komuna e Osllomejit|komunës së Osllomesë]] është përkundrazi. Si rezultat popullsia Shqiptare e këtij rajoni ka shkatrrimin e fushave nga ana TE e Osllomesë dhe ndotjen e ajrit. Pas kërkesave të shumta nga popullsia Shqiptare që të punësohen më shumë punëtorë në këtë fabrikë, popullsia lokale ka vendosur që të organizojë protesta me bllokimin e rrugës kryesore [[Kërçova|Kërçovë]]- Osllome. == Kultura == [[Skeda:IMG 1297.JPG|thumb|200px|right|Stadiumi i fshatit.]] [[Skeda:Džamijata vo Popovjani.JPG|thumb|200px|right|Xhamia e fshatit.]] Fshati Popojan ka një traditë të jashtëzakonshme sportive, është edhe vendlindja e pelivanit legjendar [[Rexhep Elezi]]. Rinia e këtij fshati është shumë aktive dhe më së shumti merret me sport. Si sport më i popullarizuar është patjetër fudbolli. Ky fshat ka edhe ekipin e vet në këtë sport i quajtur "Teuta" me të cilin ekip ka pas shumë suksese nëpër turniret të zhvilluar në sezonën e verës. Pra, ndonëse është një fshat i vogël sipas popullsisë në krahasim me fshatrat tjerë të rrethinës së [[Kërçova|Kërçovës]], ekipi i këtij fshati në fudboll të vogël ka pasur shumë suksese nëpër turniret të organizuar gjatë viteve 1990-ta. Ekipi i Teutës konsiderohet si një ndër ekipet më të suksesshëm në rrethinën e [[Kërçova|Kërçovës]]. Një ndër turniret më të famshëm që e ka fituar ky ekip mund të dallohet turniri i madh në fudboll të vogël i organizuar në verë të vitit 1996 në fshatin [[Sërbica|Sërbicë]] ku morrën pjesë më se 16 ekipe. Në finale luajtën ekipi i [[Sërbica|Sërbicës]] kundër këtij ekipi dhe në fund "Teuta" e mundi kundërshtarin me rezultat 2-0 (me gola të shënuar nga Vesel Veseli dhe Idriz Neziri) edhe pse ekipi i [[Sërbica|Sërbicës]] luante me lojtarë të zgjedhur nga të gjitha fshatrat tjerë. <!-- == Historia == --> <!-- == Shih edhe == --> == Burimet == {{reflist}} <!-- == Lidhje të jashtme == --> {{Komuna e Kërçovës}} [[Kategoria:Kërçovë]] [[Kategoria:Fshatra në Komunën e Kërçovës]] [[Kategoria:Komunitete shqiptare në Maqedoni të Veriut]] {{MKD-gjeo-cung}} 6dlrxjw14oecxyesqh21625sokm64mc 3053055 3053054 2026-10-02T16:29:37Z Trojet15 93800 /* */ 3053055 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Popojan''' | native_name = Поповјани | settlement_type = Fshat | image_flag = <!--Pa ''Skeda:'' në fillim--> | flag_link = | image_seal = <!--Pa ''Skeda:'' në fillim--> | seal_link = |Stema_gjerësia = | image_skyline = Pict0942.jpg | image_caption = <!--Administrimi territorial--> |Rajoni = [[Rajoni jugperëndimor (Maqedoni)|Jugperëndimor]] |Komuna = [[Komuna e Kërçovës|Kërçovë]] |Kryetari i Komunës = |Partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = | population_total = 399 | population_total_viti = 2002 |Dendësia = <!-- Të dhëna dhe statistika --> | population_demonym = |Krahina = |Lartësia = 1263 |Zona Kohore = [[Zona Kohore e Evropës Qendrore|CET]]([[UTC+1]]) |Ora Verore = [[Ora Verore e Evropës Qendrore|CEST]]([[UTC+2]]) | postal_code = |Prefiksi = (+389) 045 | registration_plate = KL | website = [http://www.popojan.com] |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = Republika e Maqedonisë <!--Parametri të mos ndërrohet--> | image_map_fizike = Yes | image_map = | image_map_shënimi = | map_caption = | image_map_gjerësi = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g=41 | gjer_m=36 | gjer_s=51 | gjer_dr =N | gjat_g=21 | gjat_m=04 | gjat_s=19 | gjat_dr =E <!--Koordinatat Mënyra #2--> |gjerësi = |gjatësi = }} '''Popojan''' edhe '''Popojon''', ({{lang-mk|Поповјани}}) është fshat në [[Komuna e Kërçovës|komunën e Kërçovës]], [[Republika e Maqedonisë|Maqedoni]]. [[Kërçova]] ndodhet rreth 13&nbsp;km në jug të fshatit. == Gjeografia == Ky fshat ka një pozitë shumë të volitshme gjeografike meqenëse është i rrethuar nga male tepër të lartë siç është [[Ujmiri]] që pasurojnë këtë fshat me lumin e fshatit i cili e ndan fshatin në dy pjesë. Kështu është e mundur për fshatarët që të punojnë tokat tepër pjellore ndër të cilat veçohen tokat ne jug të fshatit të ashtuquajtura "Kobelli", "Llagu", dhe "Bërraka". Në veri kufizohet me fshatin [[Jagolli|Jagoll]], në lindje me fshatrat [[Tuhini|Tuhin]] dhe [[Haranjelli|Aranjell]], kurse në jug me fshatin [[Zhubrina|Zhubrinë]]. == Demografia == [[Skeda:Поповјани, куќи.jpg|thumb|200px|right|Pjesa veriore e fshatit dhe lumi.]] Sipas regjistrimit të popullsisë së viti 2002, fshati kishte 399 banorë nga të cilët 397 ishin [[Shqiptarët|Shqiptarë]] dhe 2 Maqedonas.<ref>[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf ''Book 5 - Total population according to the Ethnic Affiliation, Mother Tongue and Religion'', The State Statistical Office, Skopje, 2002, f. 149.]</ref> Ashtu siç fshatrat tjerë në rrethinën e Kërçovës, po ashtu edhe ky fshat është tepër i goditur nga mërgimi dhe si rezultat popullsia gradualisht po zvogëlohet kohëve të fundit. Ky fshat supozohet të jetë i banuar së paku që nga shekulli XVI. Banorët më të hershëm njiheshin si "bejlerë", të cilët nga fundi i sundimit të Perandorisë Osmane u shpërngulën në Turqi. Banorët e sotëm janë vendosur këtu më vonë nga fshatrat përreth. Ndër lagjet dhe familjet përmenden: '''Halimet''' (mbiemri Veseli) – të vendosur nga lagjja Hyse e fshatit Tuhin (i pari i tyre: Halimi). '''Bashet''' (mbiemri Osmani) dhe '''Useini''' – të vendosur nga lagjja Bashet e Poshtme e fshatit Tuhin. '''Pilet''' (mbiemri Jonuzi), '''Iseini''', '''Tafa''' dhe '''Malja''' – të vendosur nga fshati Prapadisht. '''Elezi''' – të vendosur nga lagjja Ballazhi e fshatit Novosellë. '''Veliu''' dhe '''Halili''' – të vendosur nga fshati Jagoll. '''Shabani''' – të vendosur nga lagjja Kaleshe e fshatit Tuhin. '''Zeneli''' – të vendosur nga Peshkopia e Dibrës së Vogël. '''Neziri''' – të vendosur nga fshati Berikovë. == Ekonomia == Shumica e popullsisë merret me bujqësi dhe blektori. Një pjesë tjetër shumë e madhe gjendet në gurbet dhe gjatë sezonit të verës kthehet në vendlindje dhe pikërisht gjatë kësaj sezone ekonomia lokale përfiton më së shumti. Sikurse fshatrat tjerë e [[Komuna e Osllomejit|komunës së Osllomesë]], poashtu edhe ky është lënë pas dore nga qeveria e udhëhequr nga maqedonët e cila ende përdor diskriminimet e palejuara në botën e shekullit të XXI. Si shembull i thjeshtë mund të përdoret fabrika në TE e Osllomesë në të cilën prej më se 1000 punëtorëve, 95% janë Maqedonë, ndonëse popullsia e [[Komuna e Osllomejit|komunës së Osllomesë]] është përkundrazi. Si rezultat popullsia Shqiptare e këtij rajoni ka shkatrrimin e fushave nga ana TE e Osllomesë dhe ndotjen e ajrit. Pas kërkesave të shumta nga popullsia Shqiptare që të punësohen më shumë punëtorë në këtë fabrikë, popullsia lokale ka vendosur që të organizojë protesta me bllokimin e rrugës kryesore [[Kërçova|Kërçovë]]- Osllome. == Kultura == [[Skeda:IMG 1297.JPG|thumb|200px|right|Stadiumi i fshatit.]] [[Skeda:Džamijata vo Popovjani.JPG|thumb|200px|right|Xhamia e fshatit.]] Fshati Popojan ka një traditë të jashtëzakonshme sportive, është edhe vendlindja e pelivanit legjendar [[Rexhep Elezi]]. Rinia e këtij fshati është shumë aktive dhe më së shumti merret me sport. Si sport më i popullarizuar është patjetër fudbolli. Ky fshat ka edhe ekipin e vet në këtë sport i quajtur "Teuta" me të cilin ekip ka pas shumë suksese nëpër turniret të zhvilluar në sezonën e verës. Pra, ndonëse është një fshat i vogël sipas popullsisë në krahasim me fshatrat tjerë të rrethinës së [[Kërçova|Kërçovës]], ekipi i këtij fshati në fudboll të vogël ka pasur shumë suksese nëpër turniret të organizuar gjatë viteve 1990-ta. Ekipi i Teutës konsiderohet si një ndër ekipet më të suksesshëm në rrethinën e [[Kërçova|Kërçovës]]. Një ndër turniret më të famshëm që e ka fituar ky ekip mund të dallohet turniri i madh në fudboll të vogël i organizuar në verë të vitit 1996 në fshatin [[Sërbica|Sërbicë]] ku morrën pjesë më se 16 ekipe. Në finale luajtën ekipi i [[Sërbica|Sërbicës]] kundër këtij ekipi dhe në fund "Teuta" e mundi kundërshtarin me rezultat 2-0 (me gola të shënuar nga Vesel Veseli dhe Idriz Neziri) edhe pse ekipi i [[Sërbica|Sërbicës]] luante me lojtarë të zgjedhur nga të gjitha fshatrat tjerë. <!-- == Historia == --> <!-- == Shih edhe == --> == Burimet == {{reflist}} <!-- == Lidhje të jashtme == --> {{Komuna e Kërçovës}} [[Kategoria:Kërçovë]] [[Kategoria:Fshatra në Komunën e Kërçovës]] [[Kategoria:Komunitete shqiptare në Maqedoni të Veriut]] {{MKD-gjeo-cung}} 4vqgkjmmkhwsq4talsvkwy381bfes42 Ernest Rutherford 0 39043 3053179 3030239 2026-10-02T22:50:23Z InternetArchiveBot 115207 Adding 1 book for [[Wikipedia:Vërtetueshmëria]] (20261002sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 3053179 wikitext text/x-wiki {{Short description|Fizikant dhe kimist neozelandez (1871–1937)}} {{Infobox scientist | name = Ernest Rutherford, Baroni i parë Rutherford i Nelsonit | image = Sir Ernest Rutherford LCCN2014716719 - restoration1.jpg | caption = Rutherford, rreth viteve 1920 | birth_date = {{Birth date|1871|08|30|df=yes}} | birth_place = Brightwater, Krahina e Nelsonit, Koloni e Zelandës së Re | death_date = {{Death date and age|1937|10|19|1871|08|30|df=yes}} | death_place = [[Kembrixhi]], [[Anglia]], MB | resting_place = {{ill|Abacia e Uestminsterit|en|Westminster Abbey}}, [[Londra]] | spouse = {{Marriage|Mary Georgina Newton|1900}} | children = 1 (vajzë) | relatives = [[Ralph Fowler]] (dhëndër) | education = Nelson College | alma_mater = {{Indented plainlist| * Canterbury College (BA, MA, BSc) * Trinity College, Cambridge (BA)}} | known_for = {{Indented plainlist| * Zbulimi i [[Bërthama e atomit|bërthamës atomike]] * Zbulimi i [[Protoni|protonit]] * Zbulimi i [[Radoni|radonit]] * Teoria e [[Neutroni|neutronit]]}} | field = {{Indented plainlist| * Fizika atomike * [[Fizika bërthamore]] * Radiokimia}} | work_institutions = {{Indented plainlist| * {{ill|McGill University|en|McGill University}} (1898–1907) * Victoria University of Manchester (1907–1919) * [[Universiteti i Kembrixhit]] (1919–1937)}} | awards = {{Indented plainlist| * Medalja Rumford (1904) * {{ill|Çmimi Nobel për Kimi|en|Nobel Prize in Chemistry}} (1908) * Medalja Elliott Cresson (1910) * Medalja Matteucci (1913) * Medalja Përkujtimore Hector (1916) * Medalja Copley (1922) * Medalja Franklin (1924) * Medalja Albert (1928) * Medalja Faraday (1930) * Çmimi i Leksionit Faraday (1936) * Medalja Wilhelm Exner (1936)}} | doctoral_students = {{Collapsible list|title={{Nobold|''Shiko listën''}} | [[James Chadwick]] (1921) | Henry DeWolf Smyth (1923) | Nazir Ahmed (1925) | Leslie H. Martin (1926) | Cecil Powell (1927) | John Cockcroft (1928) | Mark Oliphant (1929) | Norman Feather (1931) | Ernest Walton (1931) | Rafi Chaudhry (1932) | Zhang Wenyu (1938) }} | notable_students = {{Collapsible list|title={{Nobold|''Shiko listën''}} | Kenneth Bainbridge | Patrick Blackett | [[Niels Bohr]] | Charles Galton Darwin | Maria Goeppert Mayer | Charles Drummond Ellis | Kazimierz Fajans | George Gamow | Hans Geiger | [[Otto Hahn]] | George de Hevesy | Ernest Marsden | Philip Burton Moon | Henry Moseley | [[Frederick Soddy]]}} | signature = Ernest-Rutherford-signature.svg }} '''Ernest Rutherford, Baroni i parë Rutherford i Nelsonit''' (30 gusht 1871 – 19 tetor 1937),<ref>{{cite news|title=LORD RUTHERFORD, PHYSICIST, IS DEAD; British Nobel Winner, 66, Famous As Atom-Smasher, Dies After Operation|date=20 tetor 1937|last=Laurence|first=William|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/1937/10/20/archives/lord-rutherford-physicist-is-dead-british-nobel-prize-winner-66.html|language=en}}</ref> ishte fizikant dhe kimist neozelandez, studiues pionier si në fizikën atomike ashtu edhe në fizikën bërthamore. Është përshkruar si "ati i fizikës bërthamore"<ref name="Father">{{cite web|title=Ernest Rutherford|url=https://ehs.msu.edu/lab-clinic/rad/hist-figures/rutherford.html|website=Environmental Health and Safety Office of Research Regulatory Support|publisher=Michigan State University|access-date=23 qershor 2023|language=en}}</ref> dhe "eksperimentuesi më i madh që nga [[Michael Faraday]]".<ref name="eb">{{cite web|last1=Badash|first1=Lawrence|title=Ernest Rutherford {{!}} Accomplishments, Atomic Theory, & Facts {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/biography/Ernest-Rutherford|website=Encyclopedia Britannica|access-date=23 qershor 2023|language=en}}</ref> Në vitin 1908 ai u nderua me {{ill|Çmimi Nobel për Kimi|en|Nobel Prize in Chemistry|lt=Çmimin Nobel për Kimi}} "për hulumtimet e tij mbi zbërthimin e elementeve dhe kiminë e substancave radioaktive."<ref name="Nobel Prize">{{Cite web|title=Nobel Prize in Chemistry 1908|url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1908/summary/|publisher=Nobel Foundation|access-date=2008-10-06|language=en}}</ref> Ndër zbulimet e Rutherfordit është koncepti i gjysmëjetës radioaktive, elementi radioaktiv [[Radoni|radoni]], si dhe dallimi dhe emërtimi i rrezatimit alfa dhe beta. Së bashku me Thomas Roydsin, Rutherfordit i njihet merita e vërtetimit se rrezatimi alfa përbëhet nga bërthama [[Heliumi|heliumi]].<ref name="rutherford.org.nz">{{cite web|last=Campbell|first=John|title=Rutherford – A Brief Biography|url=http://www.rutherford.org.nz/biography.htm|website=Rutherford.org.nz|access-date=4 mars 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|doi=10.1080/14786440808636511|title=Spectrum of the radium emanation|journal=Philosophical Magazine|series=Series 6|volume=16|issue=92|pages=313|year=1908|last1=Rutherford|first1=E.|last2=Royds|first2=T.|url=https://zenodo.org/record/1430840|access-date=28 qershor 2019|language=en}}</ref> Në vitin 1911, ai teorizoi se [[Atomi|atomet]] e kanë [[Ngarkesa elektrike|ngarkesën elektrike]] të përqendruar në një [[Bërthama e atomit|bërthamë]] shumë të vogël.<ref>{{cite book|title=Theoretical concepts in physics: an alternative view of theoretical reasoning in physics|last=Longair|first=M. S.|publisher=Cambridge University Press|year=2003|isbn=978-0-521-52878-8|pages=377–378|language=en}}</ref> Ai arriti në këtë teori nëpërmjet zbulimit dhe interpretimit të tij të shpërndarjes Rutherford gjatë eksperimentit të fletës së artë, kryer nga Hans Geiger dhe Ernest Marsden. Në vitin 1912, ai e ftoi [[Niels Bohr]]in të bashkohej me laboratorin e tij, çka çoi te modeli Bohr i atomit. Në vitin 1917, ai kreu reaksionin e parë bërthamor të shkaktuar artificialisht, duke bombarduar bërthama azoti me grimca alfa. Këto eksperimente e çuan në zbulimin e emetimit të një grimce nënatomike, të cilën fillimisht e quajti "atom hidrogjeni", por më vonë (më saktësisht) e riemërtoi [[Protoni|protonin]].<ref>{{Cite journal|doi=10.1080/14786440608635919|title=Collision of α particles with light atoms. IV. An anomalous effect in nitrogen|journal=The London, Edinburgh, and Dublin Philosophical Magazine and Journal of Science|series=Series 6|volume=37|issue=222|pages=581–587|year=1919|last1=Rutherford|first1=E.|url=https://zenodo.org/record/1430800|access-date=2 nëntor 2019|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|doi=10.1098/rspa.1920.0040|title=Bakerian Lecture. Nuclear Constitution of Atoms|journal=Proceedings of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences|volume=97|issue=686|pages=374–400|year=1920|last1=Rutherford|first1=E.|bibcode=1920RSPSA..97..374R|doi-access=free|language=en}}</ref> Atij i njihet gjithashtu merita e zhvillimit të sistemit të numërimit atomik, së bashku me Henry Moseleyn. Arritjet e tij të tjera përfshijnë përparimin e fushave të komunikimeve radio dhe teknologjisë së ultratingullit. Rutherfordi u bë Drejtor i {{ill|Laboratori Cavendish|en|Cavendish Laboratory|lt=Laboratorit Cavendish}} në [[Universiteti i Kembrixhit|Universitetin e Kembrixhit]] në vitin 1919. Nën udhëheqjen e tij, [[Neutroni|neutroni]] u zbulua nga [[James Chadwick]] në vitin 1932. Po atë vit, eksperimenti i parë i kontrolluar për të ndarë bërthamën u krye nga John Cockcroft dhe Ernest Walton, duke punuar nën drejtimin e tij. Në nderim të përparimeve të tij shkencore, Rutherfordi u nderua me titullin baron të Mbretërisë së Bashkuar. Pas vdekjes së tij në 1937, ai u varros në {{ill|Abacia e Uestminsterit|en|Westminster Abbey|lt=Abacinë e Uestminsterit}} pranë [[Charles Darwin|Çarls Darvinit]] dhe [[Isak Njutoni]]t. Elementi kimik [[Rutherfordiumi]] (<sub>104</sub>Rf) u emërtua në nder të tij në vitin 1997. Në 1999, ai u shpall fizikanti i dhjetë më i madh i të gjitha kohërave.<ref>{{cite news|title=Physics: past, present, future|work=Physics World|date=6 dhjetor 1999|url=https://physicsworld.com/a/physics-past-present-future/|language=en}}</ref> Portreti i tij ndodhet në kartëmonedhën prej njëqind dollarësh të Zelandës së Re që nga viti 1999.<ref name=":1">{{Cite web|date=6 gusht 2024|title=$100 banknote|url=https://www.rbnz.govt.nz/money-and-cash/banknotes-and-coins/banknotes-in-circulation/100-banknote|access-date=8 maj 2026|website=Reserve Bank of New Zealand|language=en}}</ref> == Fëmijëria dhe arsimimi == Ernest Rutherford lindi më 30 gusht 1871 në Brightwater, Zelanda e Re,<ref name="McLintock">{{cite encyclopedia|author=A.H. McLintock|encyclopedia=An Encyclopaedia of New Zealand|title=Rutherford, Sir Ernest (Baron Rutherford of Nelson, O.M., F.R.S.)|edition=1966|date=18 shtator 2007|url=http://www.teara.govt.nz/en/1966/rutherford-sir-ernest/1|publisher=Te Ara – The Encyclopedia of New Zealand|isbn=978-0-478-18451-8|access-date=2 prill 2008|language=en|archive-date=3 dhjetor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111203225115/http://www.teara.govt.nz/en/1966/rutherford-sir-ernest/1|url-status=dead}}</ref> i katërti nga dymbëdhjetë fëmijë të James Rutherfordit, emigrant, fermer dhe mekanik nga Perth, Skoci, dhe Martha Thompsonit, mësuese nga Hornchurch, Angli.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=_vNW1wg9npgC&pg=PA12|page=12|author=J.L. Heilbron|title=Ernest Rutherford And the Explosion of Atoms|date=12 qershor 2003|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-512378-6|access-date=22 shkurt 2016|language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Rutherford, Ernest 1871–1937|url=https://teara.govt.nz/en/biographies/3r37/rutherford-ernest|access-date=4 prill 2011|website=Dictionary of New Zealand Biography|language=en}}</ref> Certifikata e lindjes së Rutherfordit u shkrua gabimisht si 'Earnest'. Familja e njihte me nofkën Ern.<ref name="McLintock"/><ref name=":0"/> Kur Rutherfordi ishte 5 vjeç, familja u zhvendos në Foxhill, Tasman, Zelanda e Re, ku ai ndoqi shkollën Foxhill. Në moshën 11-vjeçare, në 1883, familja Rutherford u zhvendos në Havelock, në Marlborough Sounds, ku Ernesti ndoqi shkollën Havelock.<ref>{{Cite news|date=7 tetor 1886|title=Local and General News.|volume=22|page=2|work=Marlborough Express|issue=186|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/MEX18861007.2.8?|access-date=1 tetor 2023|language=en}}</ref> Zhvendosja u bë për t'u afruar me mullirin e lirit që drejtonte i ati i Rutherfordit.<ref name=":0"/> Në 1887, në përpjekjen e tij të dytë, ai fitoi një bursë për të studiuar në Nelson College.<ref name=":0"/> Në përpjekjen e parë të provimit, ai kishte notën më të lartë të çdokujt nga Nelsoni.<ref>{{Cite web|title=The Marlborough Express. Published Every Evening. Monday, December 28, 1885. Local and General News.|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/MEX18851228.2.5|access-date=8 gusht 2023|website=paperspast.natlib.govt.nz|language=en}}</ref> Kur iu dha bursa, ai kishte marrë 580 nga 600 pikë të mundshme.<ref>{{Cite web|title=The Marlborough Express. Published Every Evening Wednesday, January 5, 1887. Local and General News.|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/MEX18870105.2.6|access-date=8 gusht 2023|website=paperspast.natlib.govt.nz|language=en}}</ref> Pas dhënies së bursës, shkolla Havelock i dhuroi një koleksion prej pesë vëllimesh me titullin ''The Peoples of the World''.<ref>{{Cite web|title=Papers Past {{!}} Newspapers {{!}} Marlborough Express {{!}} 25 January 1887 {{!}} Local and General News.|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/MEX18870125.2.6|access-date=8 gusht 2023|website=paperspast.natlib.govt.nz|language=en}}</ref> Ai studioi në Nelson College nga 1887 deri në 1889, dhe ishte kryenxënës në 1889. Luajti gjithashtu në ekipin e ragbit të shkollës.<ref name=":0"/> Iu ofrua një vend pune në shërbimin qeveritar, por e refuzoi pasi i mbeteshin edhe 15 muaj shkollë.<ref>{{Cite web|title=Papers Past {{!}} Newspapers {{!}} Marlborough Express {{!}} 4 October 1887 {{!}} Marlborough Express. Published Every Evening....|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/MEX18871004.2.7|access-date=8 gusht 2023|website=paperspast.natlib.govt.nz|language=en}}</ref> Në 1889, në përpjekjen e tij të dytë, fitoi një bursë për të studiuar në Canterbury College, Universiteti i Zelandës së Re, midis 1890 dhe 1894. Mori pjesë në shoqërinë e debatit dhe në Shoqërinë e Shkencës.<ref name=":0"/> Në Canterbury, ai u nderua me një B.A. në latinisht, anglisht dhe matematikë në 1892, një M.A. në matematikë dhe shkencë fizike në 1893, dhe një B.Sc. në kimi dhe gjeologji në 1894.<ref name="Nobel Rutherford Biography">{{cite web|title=Ernest Rutherford Biographical|url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1908/rutherford/biographical/|website=The Nobel Prize|publisher=Nobel Prize Outreach AB|access-date=5 tetor 2023|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Famous Canterbury graduate Ernest Rutherford turns 150|url=https://www.canterbury.ac.nz/news/2021/famous-canterbury-graduate-ernest-rutherford-turns-150.html|website=The University of Canterbury|access-date=3 korrik 2023|language=en-nz|date=27 gusht 2021}}</ref> Më pas, Rutherfordi shpiku një lloj të ri marrësi radioje, dhe në 1895 iu dha një Bursë Kërkimore 1851 nga Komisioni Mbretëror për Ekspozitën e 1851-shit, për të udhëtuar në Angli për studime pasuniversitare në {{ill|Laboratori Cavendish|en|Cavendish Laboratory|lt=Laboratorin Cavendish}} të [[Universiteti i Kembrixhit|Universitetit të Kembrixhit]].<ref name="Venn">{{Cite web|title=Rutherford, Ernest|url=https://venn.lib.cam.ac.uk/cgi-bin/search-2018.pl?sur=&suro=w&fir=&firo=c&cit=&cito=c&c=all&z=all&tex=RTRT895E&sye=&eye=&col=all&maxcount=50|website=A Cambridge Alumni Database|language=en}}</ref> Në 1897, iu dha një gradë kërkimore B.A. dhe Bursa Coutts-Trotter nga Trinity College, Cambridge.<ref name="Nobel Rutherford Biography"/> == Karriera dhe kërkimi == [[File:Ernest Rutherford 1892.jpg|thumb|right|Rutherfordi në 1892]] Kur Rutherfordi filloi studimet në Kembrixh, ishte ndër të parët 'të huaj' (pa diplomë nga Kembrixhi) të lejuar të bënin kërkim në universitet, dhe pati gjithashtu nderin të studionte nën J. J. Thomson.<ref name="aps">{{Cite web|url=https://www.aps.org/programs/outreach/history/historicsites/rutherfordsoddy.cfm|title=Ernest Rutherford and Frederick Soddy|language=en}}</ref> Me inkurajimin e Thomsonit, Rutherfordi zbuloi valë radioje në një distancë prej rreth 800 metrash, dhe për një kohë të shkurtër mbajti rekordin botëror për distancën në të cilën mund të zbuloheshin valët elektromagnetike, megjithëse kur i paraqiti rezultatet e tij në takimin e British Association në 1896, zbuloi se ishte tejkaluar nga Guglielmo Marconi, valët radio të të cilit kishin dërguar një mesazh në një distancë prej gati 16 kilometrash.<ref>{{cite news|last1=Holmes|first1=Jonathan|title=Marconi's first radio broadcast made 125 years ago|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-somerset-61327062|access-date=16 qershor 2023|work=BBC News|date=13 maj 2022|language=en}}</ref> === Radioaktiviteti === Përsëri nën drejtimin e Thomsonit, Rutherfordi punoi mbi efektet përcjellëse të rrezeve X mbi gazrat, çka çoi në zbulimin e [[Elektroni|elektronit]], rezultatet e të cilit u paraqitën së pari nga Thomsoni në 1897.<ref>{{cite book|last1=Buchwald|first1=Jed Z.|last2=Warwick|first2=Andrew|title=Histories of the electron: the birth of microphysics|date=30 janar 2004|publisher=MIT Press|location=Cambridge, Mass.|isbn=0262524244|pages=21–30|language=en}}</ref> Duke dëgjuar për përvojën e Henri Becquerelit me uranin, Rutherfordi filloi të eksploronte radioaktivitetin e tij, duke zbuluar dy lloje që dallonin nga rrezet X në fuqinë e tyre depërtuese. Duke vazhduar kërkimin e tij në Kanada, në 1899 ai i shpiku termat "rreze alfa" dhe "rreze beta" për të përshkruar këto dy lloje të dallueshme rrezatimi.<ref name="abg">{{Cite journal|last=Trenn|first=Thaddeus J.|date=1976|title=Rutherford on the Alpha-Beta-Gamma Classification of Radioactive Rays|journal=Isis|volume=67|issue=1|pages=61–75|jstor=231134|doi=10.1086/351545|language=en}}</ref> Në 1898, Rutherfordi pranoi Katedrën e Fizikës Macdonald në {{ill|McGill University|en|McGill University}} në Montreal të Kanadasë, me rekomandimin e Thomsonit.<ref>{{cite book|first=Robin|last=McKown|title=Giant of the Atom, Ernest Rutherford|year=1962|publisher=Julian Messner Inc, New York|page=57|language=en}}</ref> Nga 1900 deri në 1903, iu bashkua në McGill kimisti i ri Frederick Soddy ([[Çmimi Nobel|Çmimi Nobel për Kimi]], 1921), të cilit i vuri problemin e identifikimit të gazit inert të emetuar nga elementi radioaktiv toriumi, substancë që ishte vetë radioaktive dhe mbulonte substanca të tjera. Pasi eliminoi të gjitha reaksionet e zakonshme kimike, Soddy sugjeroi se duhej të ishte një nga gazrat inertë, të cilin e quajtën thoron. Kjo substancë u gjet më vonë të ishte <sup>220</sup>Rn, një izotop i [[Radoni|radonit]].<ref name="Kragh">{{Cite arXiv|last=Kragh|first=Helge|date=5 shkurt 2012|title=Rutherford, Radioactivity, and the Atomic Nucleus|eprint=1202.0954|class=physics.hist-ph|language=en}}</ref><ref name="Nobel Rutherford Biography"/> Ata gjetën gjithashtu një substancë tjetër, të cilën e quajtën Thorium X, identifikuar më vonë si <sup>224</sup>Rn, dhe vazhduan të gjenin gjurmë heliumi. Punuan gjithashtu me mostra të "Uranium X" (protaktini), nga William Crookes, dhe radium, nga Marie Curie. Rutherfordi hetoi më tej thoronin së bashku me R.B. Owensin dhe zbuloi se një mostër e çfarëdo madhësie e materialit radioaktiv merrte gjithnjë të njëjtën kohë që gjysma e mostrës të dezintegrohej (në këtë rast, 11 minuta e gjysmë), dukuri për të cilën shpiku termin "gjysmëjetë".<ref name="Kragh"/> Rutherfordi dhe Soddy botuan punimin e tyre "Ligji i Ndryshimit Radioaktiv" për të shpjeguar të gjitha eksperimentet e tyre. Deri atëherë, atomet supozoheshin të ishin baza e pashkatërrueshme e çdo lënde; dhe megjithëse Curie kishte sugjeruar se radioaktiviteti ishte dukuri atomike, ideja se atomet e substancave radioaktive po shpërbëheshin ishte një ide krejt e re. Rutherfordi dhe Soddy treguan se radioaktiviteti përfshinte dezintegrimin spontan të atomeve në lëndë tjetër, ende të paidentifikuar.<ref name="Nobel Rutherford Biography"/> Në 1903, Rutherfordi konsideroi një lloj rrezatimi, të zbuluar (por të paemërtuar) nga kimisti francez Paul Villard në 1900, si emetim nga radiumi, dhe kuptoi se ky vëzhgim duhej të përfaqësonte diçka të ndryshme nga rrezet e tij alfa dhe beta, për shkak të fuqisë së tij shumë më të madhe depërtuese. Rutherfordi ia dha kështu këtij lloji të tretë rrezatimi emrin "rreze gama".<ref name="abg"/> Të tri termat e Rutherfordit janë ende në përdorim standard sot — lloje të tjera të dezintegrimit radioaktiv janë zbuluar që atëherë, por tri llojet e Rutherfordit mbeten ndër më të zakonshmet. Në 1904, Rutherfordi sugjeroi se radioaktiviteti siguron një burim energjie të mjaftueshëm për të shpjeguar ekzistencën e Diellit gjatë miliona viteve të nevojshme për evolucionin e ngadaltë biologjik në Tokë, siç propozohej nga biologë si Charles Darvini. Fizikani Lord Kelvin kishte argumentuar më herët për një Tokë shumë më të re, bazuar në pamjaftueshmërinë e burimeve të njohura të energjisë, por Rutherfordi tregoi, në një leksion ku ishte i pranishëm Kelvini, se radioaktiviteti mund ta zgjidhte këtë problem.<ref>{{cite journal|author1=England, P.|author2=Molnar, P.|author3=Righter, F.|title=John Perry's neglected critique of Kelvin's age for the Earth: A missed opportunity in geodynamics|journal=GSA Today|date=janar 2007|volume=17|issue=1|pages=4–9|doi=10.1130/GSAT01701A.1|language=en}}</ref> Në 1907, u kthye në Britani për të marrë katedrën Langworthy në Victoria University of Manchester.<ref>{{cite web|title=Ernest Rutherford: Heritage Heroes at The University of Manchester|url=https://www.manchester.ac.uk/discover/history-heritage/history/heroes/ernest-rutherford/|website=The University of Manchester|access-date=27 qershor 2023|language=en}}</ref> Në Mançester, Rutherfordi vazhdoi punën me rrezatimin alfa. Së bashku me Hans Geigerin, zhvilloi ekrane szintiluese sulfuri zinku dhe dhoma jonizimi për të numëruar grimcat alfa. Duke pjesëtuar ngarkesën totale të grumbulluar në ekran me numrin e numëruar, Rutherfordi përcaktoi se ngarkesa e grimcës alfa ishte dy.<ref>{{Cite journal|date=1908-08-27|title=The charge and nature of the α-particle|journal=Proceedings of the Royal Society of London. Series A, Containing Papers of a Mathematical and Physical Character|language=en|volume=81|issue=546|pages=162–173|doi=10.1098/rspa.1908.0066|last1=Rutherford|first1=E.|last2=Geiger|first2=Hans}}</ref><ref name="PaisInwardBound">{{Cite book|last=Pais|first=Abraham|title=Inward bound: of matter and forces in the physical world|date=2002|publisher=Clarendon Press|isbn=978-0-19-851997-3|edition=Reprint|location=Oxford|language=en}}</ref> Në fund të 1907-s, Ernest Rutherford dhe Thomas Royds lejuan grimca alfa të depërtonin nëpër një dritare shumë të hollë në një tub të zbrazët. Ndërsa e shkarkonin tubin me elektricitet, spektri i marrë prej tij ndryshoi, ndërsa grimcat alfa grumbulloheshin në tub. Përfundimisht, u shfaq spektri i qartë i gazit të heliumit, duke provuar se grimcat alfa ishin të paktën atome heliumi të jonizuara, dhe ndoshta bërthama heliumi.<ref>{{cite journal|last1=Rutherford|first1=E.|last2=Royds|first2=T.|title=XXI. The nature of the α particle from radioactive substances|journal=The London, Edinburgh, and Dublin Philosophical Magazine and Journal of Science|date=shkurt 1909|volume=17|issue=98|pages=281–286|doi=10.1080/14786440208636599|language=en}}</ref> Në 1910 Rutherfordi, me Geigerin dhe matematicienin Harry Bateman, botuan<ref>{{cite journal|last1=Rutherford|first1=E.|last2=Geiger|first2=H.|last3=Bateman|first3=H.|title=LXXVI. The probability variations in the distribution of α particles|journal=The London, Edinburgh, and Dublin Philosophical Magazine and Journal of Science|date=tetor 1910|volume=20|issue=118|pages=698–707|doi=10.1080/14786441008636955|language=en}}</ref> punimin e tyre klasik<ref>Bulmer, M. G. (1979). Principles of Statistics. United Kingdom: Dover Publications.</ref> që përshkruante analizën e parë të shpërndarjes në kohë të emetimit radioaktiv, shpërndarje e njohur sot si [[Shpërndarja Poisson]]. === Modeli i atomit === [[File:Gold foil experiment conclusions.svg|right|thumb|''Sipër:'' Rezultatet e pritura: grimcat alfa duke kaluar pa u penguar nëpër modelin e "pudingut me kumbulla" të atomit.<br /> ''Poshtë:'' Rezultatet e vëzhguara: një pjesë e vogël e grimcave u devijuan, çka tregonte një ngarkesë të vogël dhe të përqendruar. Diagrami nuk është në shkallë; në realitet bërthama është shumë më e vogël se guaska elektronike.]] Rutherfordi vazhdoi të bënte zbulime revolucionare shumë kohë pas marrjes së Çmimit Nobel në 1908.<ref name="PaisInwardBound"/> Nën drejtimin e tij, në 1909, Hans Geiger dhe Ernest Marsden kryen eksperimentin Geiger–Marsden, i cili demonstroi natyrën bërthamore të atomeve duke matur devijimin e grimcave alfa që kalonin nëpër një fletë të hollë ari.<ref>{{cite web|last1=Pestka|first1=Jessica|title=About Rutherford's Gold Foil Experiment|url=https://sciencing.com/rutherfords-gold-foil-experiment-4569065.html|website=Sciencing|access-date=27 qershor 2023|language=en|date=25 prill 2017}}</ref> Rutherfordi i frymëzoi Geigerin dhe Marsdenin që në këtë eksperiment të kërkonin grimca alfa me kënde shumë të larta devijimi, çka nuk pritej sipas asnjë teorie të lëndës në atë kohë.<ref>{{cite book|last1=Dragovich|first1=Branko|title=Ernest Rutherford and the Discovery of the Atomic Nucleus|publisher=Institute of Physics|location=Belgrade|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Davidson|first1=Michael W.|title=Pioneers in Optics: Johann Wilhelm Ritter and Ernest Rutherford|journal=Microscopy Today|date=mars 2014|volume=22|issue=2|pages=48–51|doi=10.1017/S1551929514000029|publisher=Cambridge University Press|language=en}}</ref> Kënde të tilla devijimi, edhe pse të rralla, u gjetën. Duke reflektuar mbi këto rezultate në një nga leksionet e tij të fundit, Rutherfordi u citua duke thënë: "Ishte ngjarja më e pabesueshme që më ka ndodhur ndonjëherë në jetë. Ishte pothuajse aq e pabesueshme sikur të gjuaje një predhë 15-inç mbi një copë letre mëndafshi dhe ajo të kthehej e të të godiste." Ishte interpretimi i Rutherfordit i këtyre të dhënave që e çoi të propozonte [[Bërthama e atomit|bërthamën]], një rajon shumë të vogël dhe të ngarkuar që përmban pjesën më të madhe të masës së atomit.<ref name="charge">{{Cite journal|last1=Rutherford|first1=E.|year=1911|title=The scattering of α and β particles by matter and the structure of the atom|journal=The London, Edinburgh, and Dublin Philosophical Magazine and Journal of Science|series=Series 6|volume=21|issue=125|pages=669–688|doi=10.1080/14786440508637080|language=en}}</ref> Në 1912, Rutherfordit iu bashkua Niels Bohr (i cili postuloi se elektronet lëviznin në orbita specifike rreth bërthamës kompakte). Bohri e përshtati strukturën bërthamore të Rutherfordit që të përputhej me hipotezën kuantike të Max Planckut. Modeli Bohr rezultues u bë baza për fizikën atomike kuantike-mekanike të Heisenbergut, që mbetet i vlefshëm edhe sot.<ref name="Nobel Rutherford Biography"/> === Piezoelektriciteti === Gjatë Luftës së Parë Botërore, Rutherfordi punoi në një projekt tepër sekret për të zgjidhur problemet praktike të zbulimit të nëndetëseve. Si Rutherfordi ashtu edhe Paul Langevin sugjeruan përdorimin e piezoelektricitetit, dhe Rutherfordi zhvilloi me sukses një pajisje që matte prodhimin e tij. Përdorimi i piezoelektricitetit u bë më pas thelbësor për zhvillimin e [[Ultratingulli|ultratingullit]] siç njihet sot. Pretendimi se Rutherfordi zhvilloi sonarin, megjithatë, është keqkuptim, pasi teknologjitë e zbulimit nënujor përdorin transduktorin e Langevinit.<ref>{{cite journal|last1=Katzir|first1=Shaul|title=Who knew piezoelectricity? Rutherford and Langevin on submarine detection and the invention of sonar|journal=Notes and Records of the Royal Society|date=20 qershor 2012|volume=66|issue=2|pages=141–157|doi=10.1098/rsnr.2011.0049|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Duck|first1=Francis|title=Paul Langevin, U-boats, and ultrasonics|journal=Physics Today|date=1 nëntor 2022|volume=75|issue=11|pages=42–48|doi=10.1063/PT.3.5122|language=en}}</ref> === Zbulimi i protonit === Së bashku me H.G. Moseleyn, Rutherfordi zhvilloi sistemin e numërimit atomik në 1913. Eksperimentet e Rutherfordit dhe Moseleyt përdorën rreze katodike për të bombarduar elemente të ndryshme me rrjedha elektronesh dhe vunë re se çdo element përgjigjej në mënyrë të qëndrueshme dhe të dallueshme. Kërkimi i tyre ishte i pari që pohoi se çdo element mund të përkufizohej nga vetitë e strukturave të tij të brendshme — vëzhgim që më vonë çoi në zbulimin e [[Bërthama e atomit|bërthamës atomike]].<ref name="Nobel Rutherford Biography"/> Ky kërkim e çoi Rutherfordin të teorizonte se atomi i hidrogjenit (në atë kohë entiteti më i lehtë i njohur që mbante ngarkesë pozitive) ishte një lloj "elektroni pozitiv" — përbërës i çdo elementi atomik.<ref>{{cite journal|last1=Rutherford|first1=Ernest|title=The structure of the atom|journal=Philosophical Magazine|date=1914|volume=27|pages=488–498|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Whittaker|first1=Edmund|title=A History of the Theories of Aether and Electricity|date=1989|volume=2|publisher=Courier Dover Publications|isbn=0-486-26126-3|page=87|language=en}}</ref> Vetëm në 1919 Rutherfordi e zgjeroi teorinë e tij të "elektronit pozitiv" me një seri eksperimentesh që filluan pak para përfundimit të kohës së tij në Mançester. Zbuloi se azoti, dhe elemente të tjera të lehta, nxirrnin një proton, të cilin e quajti "atom hidrogjeni", kur goditeshin me grimca alfa (α).<ref name="Nobel Rutherford Biography"/> Në veçanti, ai tregoi se grimcat e nxjerra nga përplasja e grimcave alfa me hidrogjenin kishin ngarkesë njësi dhe 1/4 e vrullit të grimcave alfa.<ref>{{cite journal|last1=Rutherford|first1=Ernest|title=LII. Collision of α particles with light atoms II. Velocity of the hydrogen atom|journal=The London, Edinburgh, and Dublin Philosophical Magazine and Journal of Science|date=8 prill 2009|volume=37|issue=222|pages=562–571|doi=10.1080/14786440608635917|series=6|language=en}}</ref> Rutherfordi u kthye në {{ill|Laboratori Cavendish|en|Cavendish Laboratory|lt=Laboratorin Cavendish}} në 1919, duke e pasuar J. J. Thomsonin si Profesor Cavendish i Fizikës, pozicion që e mbajti deri në vdekjen e tij në 1937.<ref name="cam">{{cite web|url=http://www.phy.cam.ac.uk/history/cavprof.php|title=The Cavendish Professorship of Physics|publisher=University of Cambridge|language=en|access-date=1 shtator 2026|archive-date=3 korrik 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130703172354/http://www.phy.cam.ac.uk/history/cavprof.php|url-status=dead}}</ref> Gjatë periudhës së tij, çmime Nobel iu dhanë James Chadwickut për zbulimin e neutronit (në 1932), John Cockcroftit dhe Ernest Waltonit për një eksperiment që do të njihej si "ndarja e atomit" duke përdorur një përshpejtues grimcash, dhe Edward Appletonit për demonstrimin e ekzistencës së jonosferës. === Zhvillimi i teorisë së protonit dhe neutronit === Në 1919–1920, Rutherfordi vazhdoi kërkimin mbi "atomin e hidrogjenit" për të konfirmuar se grimcat alfa i thyenin bërthamat e azotit dhe për të vërtetuar natyrën e produkteve. Ky rezultat i tregoi Rutherfordit se bërthamat e hidrogjenit ishin pjesë e bërthamave të azotit (dhe, me përfundim logjik, ndoshta edhe e bërthamave të tjera). Një ndërtim i tillë ishte dyshuar prej vitesh, bazuar në peshat atomike që ishin shumëfisha të plotë të asaj të hidrogjenit; shih hipotezën e Proutit. Hidrogjeni njihej si elementi më i lehtë, dhe bërthamat e tij supozoheshin bërthamat më të lehta. Tani, për shkak të gjithë këtyre konsideratave, Rutherfordi vendosi se një bërthamë hidrogjeni ishte ndoshta një bllok themelor ndërtimi për çdo bërthamë, dhe gjithashtu ndoshta një grimcë e re themelore, pasi asgjë nuk njihej si më e lehtë se ajo bërthamë. Kështu, duke konfirmuar dhe zgjeruar punën e Wilhelm Wienit, i cili në 1898 zbuloi protonin në rrjedha gazi të jonizuar,<ref>{{Cite journal|doi=10.1002/andp.18943180404|title=Über positive Elektronen und die Existenz hoher Atomgewichte|journal=Annalen der Physik|volume=318|issue=4|pages=669–677|year=1904|last1=Wien|first1=W.|language=de}}</ref> në 1920 Rutherfordi postuloi se bërthama e hidrogjenit ishte një grimcë e re, të cilën e pagëzoi ''protoni''.<ref>{{cite journal|author=Orme Masson|date=1921|title=The Constitution of Atoms|journal=The London, Edinburgh, and Dublin Philosophical Magazine and Journal of Science|volume=41|issue=242|pages=281–285|doi=10.1080/14786442108636219|language=en}}</ref> Në 1921, ndërsa punonte me Niels Bohrin, Rutherfordi teorizoi mbi ekzistencën e neutroneve (të cilat i pagëzoi në Leksionin e tij Bakerian të vitit 1920), të cilat mund të kompensonin disi efektin zmbrapsës të ngarkesave pozitive të protoneve, duke shkaktuar një forcë bërthamore tërheqëse dhe kështu duke i mbajtur bërthamat nga shpërbërja, për shkak të zmbrapsjes mes protoneve. Alternativa e vetme ndaj neutroneve ishte ekzistenca e "elektroneve bërthamore", që do të neutralizonin një pjesë të ngarkesave protonike në bërthamë, pasi tashmë dihej se bërthamat kishin rreth dyfishin e masës që mund të shpjegohej nëse do të ishin thjesht të përbëra nga bërthama hidrogjeni (protone). Por si mund të kapeshin këto elektrone bërthamore brenda bërthamës, mbetej mister. Në 1932, teoria e Rutherfordit për neutronet u vërtetua nga bashkëpunëtori i tij James Chadwick, i cili i njohu neutronet menjëherë kur ato u prodhuan nga shkencëtarë të tjerë dhe më vonë nga vetë ai, duke bombarduar berilium me grimca alfa. Në 1935, Chadwick u nderua me Çmimin Nobel në Fizikë për këtë zbulim.<ref>{{cite web|title=James Chadwick – Facts|url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1935/chadwick/facts/|website=The Nobel Prize|publisher=Nobel Prize Outreach AB|access-date=16 qershor 2023|language=en}}</ref> === Reaksioni bërthamor i shkaktuar dhe hetimi i bërthamës === Në artikullin katërpjesësh të Rutherfordit mbi "Përplasjen e grimcave α me atome të lehta" ai raportoi dy zbulime shtesë, themelore dhe me pasoja të gjera.<ref name="PaisInwardBound"/> Së pari, ai tregoi se në kënde të larta shpërndarja e grimcave alfa nga hidrogjeni ndryshonte nga rezultatet teorike që ai vetë kishte botuar në 1911. Këto ishin rezultatet e para që hetuan ndërveprimet që e mbajnë bërthamën të bashkuar. Së dyti, ai tregoi se grimcat α që përplaseshin me bërthama azoti reagonin në vend që thjesht të kërcenin mënjanë. Njëri produkt i reaksionit ishte protoni; produkti tjetër u tregua nga Patrick Blackett, koleg dhe ish-student i Rutherfordit, se ishte oksigjeni: :<sup>14</sup>N + α → <sup>17</sup>O + p. Rutherfordi kështu njohu "se bërthama mund të rritet në masë, në vend që të zvogëlohet, si rezultat i përplasjeve në të cilat nxirret protoni".<ref>{{cite journal|last1=Rutherford|first1=Sir Ernest|title=Studies of Atomic Nuclei|date=27 mars 1925|journal=Science|volume=62|issue=1601|pages=73–76|publisher=The Royal Institution Library of Sciences|doi=10.1126/science.62.1601.209|language=en}}</ref> Blackett u nderua me Çmimin Nobel në 1948 për punën e tij në përsosjen e dhomës së resë me shpejtësi të lartë, aparat i përdorur për të bërë atë zbulim dhe shumë të tjerë.<ref>{{cite journal|title=Nobel Prize for Physics : Prof. P. M. S. Blackett, F.R.S|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1948-11-27_162_4126/page/841|journal=Nature|volume=162|issue=4126|year=1948|pages=841|doi=10.1038/162841b0|language=en}}</ref> == Jeta personale dhe vdekja == Në 1900, në kishën anglikane St Paul's në Papanui, Christchurch, Rutherfordi u martua me Mary Georgina Newton (1876–1954),<ref>{{Cite web|last=Intergen|title=General|url=https://www.bdmhistoricalrecords.dia.govt.nz/|access-date=8 shkurt 2023|website=www.bdmhistoricalrecords.dia.govt.nz|language=en}}</ref> me të cilën ishte fejuar para se të largohej nga Zelanda e Re.<ref>{{cite web|url=http://www.stuff.co.nz/the-press/christchurch-life/560019/Family-history-in-from-the-cold|title=Family history in from the cold|date=18 mars 2009|access-date=3 July 2017|language=en}}</ref><ref>{{cite web|first=Fiona|last=Summerfield|url=http://anglicantaonga.org.nz/news/tikanga_pakeha/new_lease_of_life_for_historic_chch_church|title=Historic St Paul's Church in the Christchurch suburb of Papanui is being fully restored|website=Anglican Taonga|date=9 nëntor 2012|access-date=5 February 2019|language=en}}</ref> Patën një vajzë, Eileen Mary (1901–1930); ajo u martua me fizikantin Ralph Fowler, dhe vdiq gjatë lindjes së fëmijës së saj të katërt. Hobet e Rutherfordit përfshinin golfin dhe ngasjen e automjeteve.<ref name="Nobel Rutherford Biography" /> Ndërsa punonte në Mançester, Rutherfordi jetoi në lagjen Withington, në Wilmslow Road. Shtëpia njihet sot si Rutherford Lodge dhe mori një pllakë përkujtimore blu në 2012.<ref>{{cite web|title=Famous Withingtonians|publisher=Withington Civic Society|location=UK|url=https://withingtoncivicsociety.co.uk/famous-withingtonians.html|language=en}}</ref> Ka gjithashtu një përmendore të vendosur në trotuar përpara Bibliotekës Withington. Për ca kohë para vdekjes së tij, Rutherfordi kishte një hernie të vogël, të cilën e la pa operuar, dhe përfundimisht u strangulua, duke e sëmurur rëndë. Iu bë një operacion urgjent në Londër, por vdiq në Kembrixh katër ditë më vonë, më 19 tetor 1937, në moshën 66-vjeçare, nga ajo që mjekët e quajtën "paralizë intestinale".<ref name="compeerage">{{cite book|title=The Complete Peerage, Volume XIII – Peerage Creations, 1901–1938|year=1949|publisher=St Catherine's Press|page=495|language=en}}</ref> Pas kremacionit në Golders Green Crematorium,<ref name="compeerage"/> iu dha nderi i lartë i varrimit në {{ill|Abacia e Uestminsterit|en|Westminster Abbey|lt=Abacinë e Uestminsterit}}, pranë Isak Njutonit, Çarls Darvinit, dhe shkencëtarëve të tjerë të shquar britanikë.<ref name="Nobel Rutherford Biography"/><ref>{{Cite book|last=Heilbron|first=J. L.|title=Ernest Rutherford: And the Explosion of Atoms|url=https://archive.org/details/ernestrutherford0000heil|date=2003-06-12|publisher=Oxford University Press|pages=123–124|isbn=978-0-19-512378-4|language=en}}</ref> == Njohja == === Anëtarësimet === {| class="wikitable" ! Viti ! Organizata ! Lloji ! Referimi |- | 1903 | {{Flagicon|UK}} {{ill|Royal Society|en|Royal Society}} | Anëtar (''Fellow'') |<ref>{{Cite web|title=Search Results|url=https://catalogues.royalsociety.org/CalmView/Record.aspx?src=CalmView.Persons&id=NA8278&pos=1|website=catalogues.royalsociety.org|access-date=2025-11-11|language=en}}</ref> |- | 1904 | {{Flagicon|US|1896}} American Philosophical Society | Anëtar ndërkombëtar |<ref>{{Cite web|title=APS Member History|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=ernest+rutherford&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=1904&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced|website=search.amphilsoc.org|access-date=2025-11-16|language=en}}</ref> |- | 1921 | {{Flagicon|UK}} Royal Society of Edinburgh | Anëtar nderi |<ref>{{Cite book|title=Biographical Index of Former Fellows of the Royal Society of Edinburgh 1783 – 2002|publisher=Royal Society of Edinburgh|date=korrik 2006|page=325|language=en}}</ref> |} === Çmimet === {| class="wikitable" ! Viti ! Organizata ! Çmimi ! Arsyetimi ! Referimi |- | 1904 | {{Flagicon|UK}} {{ill|Royal Society|en|Royal Society}} | Medalja Rumford | "Për kërkimet e tij mbi radioaktivitetin, veçanërisht për zbulimin e ekzistencës dhe vetive të emanacioneve gazore nga trupat radioaktivë." |<ref>{{Cite web|title=Rumford Medal|url=https://royalsociety.org/medals-and-prizes/rumford-medal/|website=royalsociety.org|access-date=2024-06-19|language=en}}</ref> |- | 1908 | {{Flagicon|Sweden}} Royal Swedish Academy of Sciences | {{ill|Çmimi Nobel për Kimi|en|Nobel Prize in Chemistry}} | "Për hulumtimet e tij mbi zbërthimin e elementeve dhe kiminë e substancave radioaktive." |<ref name="Nobel Prize"/> |- | 1910 | {{Flagicon|US|1908}} Franklin Institute | Medalja Elliott Cresson | "Për punë të shquar në teorinë elektrike." |<ref>{{Cite web|title=Ernest Rutherford|url=https://fi.edu/en/awards/laureates/ernest-rutherford|publisher=Franklin Institute|access-date=2025-11-11|language=en}}</ref> |- | 1913 | {{Flagicon|Kingdom of Italy}} Accademia dei XL | Medalja Matteucci | align=center | — |<ref>{{Cite web|title=Medaglie|url=https://www.accademiaxl.it/attivita/medaglie/|website=www.accademiaxl.it|language=it|access-date=2025-11-04}}</ref> |- | 1916 | {{Flagicon|New Zealand}} Royal Society of New Zealand | Medalja Përkujtimore Hector | align=center | — |<ref>{{Cite web|title=Recipients|url=https://www.royalsociety.org.nz/what-we-do/medals-and-awards/hector-medal/recipients-3/|publisher=Royal Society of New Zealand|access-date=2021-02-16|language=en}}</ref> |- | 1922 | {{Flagicon|UK}} {{ill|Royal Society|en|Royal Society}} | Medalja Copley | "Për kërkimet e tij në radioaktivitet dhe strukturën atomike." |<ref>{{Cite web|title=Copley Medal|url=https://royalsociety.org/medals-and-prizes/copley-medal/|website=royalsociety.org|access-date=2016-10-19|language=en}}</ref> |- | 1924 | {{Flagicon|US|1912}} Franklin Institute | Medalja Franklin | "Për njohuritë mbi elementet kimike, përbërjen dhe marrëdhëniet e tyre." |<ref>{{Cite web|title=Ernest Rutherford|url=https://fi.edu/en/awards/laureates/ernest-rutherford-0|publisher=Franklin Institute|access-date=2025-11-11|language=en}}</ref> |- | 1928 | {{Flagicon|UK}} Royal Society of Arts | Medalja Albert | align=center | — |<ref>{{Cite web|title=The Albert Medal|publisher=Royal Society of Arts|url=http://www.thersa.org/about-us/history-and-archive/medals/albert-medal|access-date=2011-03-09|language=en}}</ref> |- | 1930 | {{Flagicon|UK}} Institution of Electrical Engineers | Medalja Faraday | align=center | — |<ref>{{Cite web|title=The Faraday Medallists|url=https://www.theiet.org/membership/library-and-archives/the-iet-archives/iet-history/awards-and-prizes-index/the-faraday-medallists|website=www.theiet.org|access-date=2025-10-31|language=en}}</ref> |- | 1936 | {{Flagicon|UK}} Royal Society of Chemistry | Çmimi i Leksionit Faraday | align=center | — |<ref>{{Cite web|title=Faraday Lectureship Prize - previous winners|url=http://www.rsc.org/ScienceAndTechnology/Awards/FaradayLectureshipPrize/PreviousWinners.asp|url-status=dead|publisher=Royal Society of Chemistry|archive-url=https://web.archive.org/web/20241108220123/https://www.rsc.org/prizes-funding/prizes/find-a-prize/faraday-division-open-award-faraday-lectureship-prize/previous-winners/|archive-date=2024-11-08|access-date=2010-03-05|language=en}}</ref> |- | 1936 | {{Flagicon|Austria}} Shoqata Tregtare Austriake | Medalja Wilhelm Exner | align=center | — |<ref>{{Cite web|title=Lord Ernest Rutherford of Nelson|url=https://www.wilhelmexner.org/en/medalists/lord-ernest-rutherford-of-nelson/|publisher=Austrian Trade Association|access-date=2025-11-11|language=en}}</ref> |} === Kalorësia === {| class="wikitable" ! Viti ! Kreu i shtetit ! Titulli/Urdhri ! Referimi |- | 1914 | {{Flagicon|UK}} George V | Kalorës (''Knight Bachelor'') |<ref>{{Cite magazine|title=No. 12647|url=https://www.thegazette.co.uk/Edinburgh/issue/12647/page/269|magazine=The Edinburgh Gazette|date=1914-02-27|page=269|language=en}}</ref> |- | 1925 | {{Flagicon|UK}} George V | Urdhri i Meritës |<ref>{{Cite magazine|title=No. 14089|url=https://www.thegazette.co.uk/Edinburgh/issue/14089/page/4|magazine=The Edinburgh Gazette|date=1925-01-02|page=4|language=en}}</ref> |- | 1931 | {{Flagicon|UK}} George V | [[Baroni]] |<ref>{{Cite magazine|title=No. 33683|url=https://www.thegazette.co.uk/London/issue/33683/page/533|magazine=The London Gazette|date=1931-01-23|page=533|language=en}}</ref> |} == Trashëgimia == [[File:Statue of Ernest Rutherford.JPG|right|thumb|Statujë e Ernest Rutherfordit të ri, pranë përmendores së tij në Brightwater, Zelanda e Re.]] Në sesionin hapës të Kongresit Indian të Shkencës të vitit 1938, ku Rutherfordi pritej të kryesonte para vdekjes së tij, astrofizikani James Jeans foli në vend të tij dhe e vlerësoi si "një nga shkencëtarët më të mëdhenj të të gjitha kohërave", duke thënë: {{blockquote|Në aftësinë e tij për të gjetur linjën e duhur të qasjes ndaj një problemi, si dhe në thjeshtësinë e drejtpërdrejtë të metodave të tij të sulmit, [Rutherfordi] shpesh na kujton Faradayn, por kishte dy avantazhe të mëdha që Faradayi nuk i kishte: së pari, shëndet dhe energji të bollshme trupore, dhe së dyti, mundësinë dhe kapacitetin për të drejtuar një grup bashkëpunëtorësh entuziastë. Sado i madh të ketë qenë prodhimi i punës së Faradayt, më duket se për ta barazuar punën e Rutherfordit në sasi po aq sa në cilësi, duhet të kthehemi te Njutoni. Në disa aspekte ai qe më me fat se Njutoni. Rutherfordi ishte gjithnjë luftëtari i lumtur — i lumtur në punën e tij, i lumtur në rezultatin e saj, dhe i lumtur në kontaktet e saj njerëzore.<ref>{{cite news|title=Viceroy Opens The Congress – Sir James Jeans's Address|work=The Times|location=Calcutta|date=3 janar 1938|language=en}}</ref>}} Rutherfordi ka qenë i paraqitur në pulla postare nga të paktën katër vende.<ref name="McLintock" /> Që nga viti 1999 shfaqet në kartëmonedhën prej njëqind dollarësh të Zelandës së Re.<ref name=":1" /> === Fizika bërthamore === Rutherfordi njihet si "ati i fizikës bërthamore" sepse kërkimi i tij, dhe puna e kryer nën të si drejtor laboratori, vendosën strukturën bërthamore të atomit dhe natyrën thelbësore bërthamore të dezintegrimit radioaktiv.<ref name="Father"/><ref>{{cite web|title=Ernest Rutherford: father of nuclear science|url=https://media.newzealand.com/en/story-ideas/ernest-rutherford-father-of-nuclear-science/|website=New Zealand Media Resources|language=en|access-date=1 shtator 2026|archive-date=12 qershor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210612184534/https://media.newzealand.com/en/story-ideas/ernest-rutherford-father-of-nuclear-science/|url-status=dead}}</ref><ref name="Hindu">{{cite web|title=Know the scientist: Ernest Rutherford|url=https://www.thehindu.com/children/know-the-scientist-ernest-rutherford/article34837002.ece|website=The Hindu|access-date=23 qershor 2023|language=en-IN|date=17 qershor 2021}}</ref> Patrick Blackett, bashkëpunëtor kërkimor nën Rutherfordin, duke përdorur grimca alfa natyrore, demonstroi transmutacionin bërthamor ''të shkaktuar''. Më vonë, ekipi i Rutherfordit, duke përdorur protone nga një përshpejtues, demonstroi reaksione bërthamore dhe transmutacion ''të shkaktuar artificialisht''.<ref>{{cite web|last1=Giunta|first1=Carmen|title=Rutherford and Blackett artificial transmutation|url=https://web.lemoyne.edu/giunta/classicalcs/ruthblack.html|website=web.lemoyne.edu|access-date=27 qershor 2023|date=2019|language=en}}</ref> Rutherfordi vdiq shumë herët për të parë realizimin e idesë së Leó Szilárdit për reaksione zinxhir bërthamore të kontrolluara. Megjithatë, një fjalim i Rutherfordit mbi transmutacionin e shkaktuar artificialisht të litiumit, botuar në numrin e 12 shtatorit 1933 të ''The Times'', u raportua nga Szilárdi si frymëzimi i tij për të menduar mbi mundësinë e një reaksioni zinxhir bërthamor, energji-prodhues dhe të kontrolluar.<ref>{{cite web|title=September 12, 1933 – Leó Szilárd conceives the idea of the nuclear chain reaction|url=https://rinconeducativo.org/en/anniversaries/september-12-1933-leo-szilard-conceives-the-idea-of-the-nuclear-chain-reaction/|website=Rincón educativo|access-date=27 qershor 2023|language=es, en}}</ref> Fjalimi i Rutherfordit prekte punën e vitit 1932 të studentëve të tij John Cockcroft dhe Ernest Walton në "ndarjen" e litiumit në grimca alfa nëpërmjet bombardimit me protone nga një përshpejtues grimcash që kishin ndërtuar vetë. Rutherfordi e kuptoi se energjia e çliruar nga atomet e ndara të litiumit ishte e jashtëzakonshme, por kuptoi gjithashtu se energjia e nevojshme për përshpejtuesin, dhe joefikasiteti i tij thelbësor në ndarjen e atomeve në këtë mënyrë, e bënin projektin një pamundësi si burim praktik energjie (fisioni i shkaktuar nga përshpejtuesi i elementeve të lehta mbetet shumë joefikas për t'u përdorur në këtë mënyrë, edhe sot). Fjalimi i Rutherfordit, pjesërisht, thoshte: {{blockquote|Në këto procese mund të merrnim shumë më tepër energji sesa ajo e siguruar nga protoni, por mesatarisht nuk mund të prisnim të merrnim energji në këtë mënyrë. Ishte një mënyrë shumë e dobët dhe joefikase e prodhimit të energjisë, dhe kushdo që kërkonte një burim fuqie në transformimin e atomeve po fliste marrëzi. Por tema ishte shkencërisht interesante sepse jepte njohuri mbi atomet.<ref>{{Cite news|work=The Times|title=The British association – breaking down the atom|date=12 shtator 1933|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Rhodes|first=Richard|title=The Making of the Atomic Bomb|url=https://archive.org/details/makingofatomicbo0000rhod|location=New York|publisher=Simon and Schuster|year=1986|page=[https://archive.org/details/makingofatomicbo0000rhod/page/27 27]|isbn=0-671-44133-7|language=en}}</ref>}} Elementi [[Rutherfordiumi]], Rf, Z=104, u emërtua në nder të Rutherfordit në 1997.<ref>{{cite news|author=Freemantle, Michael|title=ACS Article on Rutherfordium|url=http://pubs.acs.org/cen/80th/print/rutherfordium.html|work=Chemical & Engineering News|publisher=American Chemical Society|year=2003|access-date=2 prill 2008|language=en}}</ref> == Në kulturën popullore == Andrew Hodwitz e portretizon Rutherfordin në episodin 11 të sezonit 13 të serisë detektive kanadeze ''Murdoch Mysteries'' (13 janar 2020). == Botime == === Libra === * [https://archive.org/details/radioactivity00ruthgoog ''Radio-activity''] (1904),<ref>{{cite journal|url=https://books.google.com/books?id=WTPmAAAAMAAJ&pg=PA347|page=347|volume=23|title=Review of ''Radio-activity'' by Ernest Rutherford|journal=The Oxford Magazine|date=25 janar 1905|publisher=The Proprietors|access-date=22 mars 2023|language=en}}</ref> botimi i 2-të (1905), {{ISBN|978-1-60355-058-1}} * [https://archive.org/details/radioactivetran02ruthgoog ''Radioactive Transformations'' (1906)], {{ISBN|978-1-60355-054-3}} * {{Cite book|title=Radioaktive Substanzen und ihre Strahlungen|publisher=University press|location=Cambridge|year=1933|language=en|url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=11020002}} * {{Cite book|title=Radioaktive Substanzen und ihre Strahlungen|publisher=Akademische Verlaggesellschaft|location=Leipzig|year=1913|language=de|url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=6739518}} * [https://archive.org/details/radioactivesubst00ruthuoft ''Radioactive Substances and their Radiations'' (1913)]<ref>{{cite journal|author=Carmichael, R. D.|title=Book Review: Radioactive Substances and their Radiations|journal=Bulletin of the American Mathematical Society|year=1916|volume=22|issue=4|page=200|url=https://www.ams.org/journals/bull/1916-22-04/S0002-9904-1916-02762-5/S0002-9904-1916-02762-5.pdf|doi=10.1090/s0002-9904-1916-02762-5|doi-access=free|access-date=28 prill 2021|language=en}}</ref> * ''The Electrical Structure of Matter'' (1926) * ''The Artificial Transmutation of the Elements'' (1933) * ''The Newer Alchemy'' (1937) === Artikuj === * {{cite journal|author=Ernest Rutherford|year=1899|title=Uranium Radiation and the Electrical conduction Produced by it|journal=Philosophical Magazine|volume=47|issue=284|pages=109–163|url=https://archive.org/details/londonedinburgh5471899lon/page/108/mode/2up|language=en}} * {{cite journal|author=Ernest Rutherford|date=1903|title=XV. The Magnetic and Electric Deviation of the easily absorbed Rays from Radium|journal=Philosophical Magazine|series=6|volume=5|page=177-187|url=https://archive.org/details/londonedinburgh651903lond/page/176/mode/2up|language=en}} * {{cite journal|author1=Ernest Rutherford|year=1906|title=The Mass and Velocity of the α particles expelled from Radium and Actinium|journal=Philosophical Magazine|series=Series 6|volume=12|issue=70|pages=348–371|doi=10.1080/14786440609463549|url=https://zenodo.org/record/1430814|ref=refRutherford1906|language=en}} * {{Cite journal|author1=Ernest Rutherford|author2=Thomas Royds|date=1909|title=XXI. The nature of the α particle from radioactive substances|url=https://archive.org/details/londonedinburg6171909lond/page/280/mode/2up|journal=The London, Edinburgh, and Dublin Philosophical Magazine and Journal of Science|language=en|volume=17|issue=98|pages=281–286|doi=10.1080/14786440208636599|issn=1941-5982}} * {{cite journal|author1=Ernest Rutherford|year=1911|title=The Scattering of α and β Particles by Matter and the Structure of the Atom|url=https://web.mit.edu/8.13/8.13c/references-fall/rutherford/rutherford-scattering-of-alpha-and-beta-particles.pdf|journal=Philosophical Magazine|series=Series 6|volume=21|issue=125|pages=669–688|doi=10.1080/14786440508637080|ref=refRutherford1911|language=en|access-date=1 shtator 2026|archive-date=30 maj 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250530021000/https://web.mit.edu/8.13/8.13c/references-fall/rutherford/rutherford-scattering-of-alpha-and-beta-particles.pdf|url-status=dead}} * {{cite journal|author1=Ernest Rutherford|year=1912|title=The origin of β and γ rays from radioactive substances|url=https://zenodo.org/record/1430890|journal=Philosophical Magazine|series=Series 6|volume=24|issue=142|pages=453–462|doi=10.1080/14786441008637351|ref=refRutherford1912|language=en}} * {{cite journal|author1=Ernest Rutherford|author2=John Mitchell Nuttal|year=1913|title=Scattering of α-Particles by Gases|url=https://archive.org/details/ClassicalScientificPapersPhysics|journal=Philosophical Magazine|series=Series 6|volume=26|issue=154|pages=702–712|doi=10.1080/14786441308635014|ref=refRutherfordNuttal1913|language=en}} * {{cite journal|author1=Ernest Rutherford|year=1914|title=The Structure of the Atom|url=http://www.chemteam.info/Chem-History/Rutherford-1914.html|journal=Philosophical Magazine|series=Series 6|volume=27|issue=159|pages=488–498|doi=10.1080/14786440308635117|language=en}} * {{cite book|author1=Ernest Rutherford|year=1938|chapter=Forty Years of Physics|editor-last1=Needham|editor-first1=Joseph|editor-last2=Pagel|editor-first2=Walter|title=Background to Modern Science: Ten Lectures at Cambridge arranged by the History of Science Committee 1936|chapter-url=https://archive.org/details/backgroundtomode032734mbp/page/n85/mode/2up|publisher=Cambridge University Press|language=en}} * {{cite book|author1=Ernest Rutherford|year=1913|title=Radioactive Substances and their Radiations|url=https://archive.org/details/radioactivesubst00ruthuoft|publisher=Cambridge University Press|language=en}} * {{cite journal|author1=Ernest Rutherford|year=1936|title=Radioactivity and Atomic Structure|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-chemical-society_1936/page/508|journal=Journal of the Chemical Society|volume=1936|pages=508–516|doi=10.1039/JR9360000508|ref=refRutherford1936|language=en}} * "Disintegration of the Radioactive Elements" ''Harper's Monthly Magazine,'' janar 1904, faqe 279–284. == Shiko edhe == * {{ill|Ekuacioni Bateman|en|Bateman equation}} * {{ill|Hidrofoni|en|Hydrophone}} * {{ill|Detektori magnetik|en|Magnetic detector}} * {{ill|Gjeneratori i neutroneve|en|Neutron generator}} * {{ill|Royal Society of New Zealand|en|Royal Society of New Zealand}} * {{ill|Rutherford (njësi)|en|Rutherford (unit)}} * {{ill|Rutherfordina|en|Rutherfordine}} * ''{{ill|The Rutherford Journal|en|The Rutherford Journal}}'' * {{ill|Lista e presidentëve të Royal Society|en|List of presidents of the Royal Society}} == Referime == {{Reflist}} == Lexime shtesë == * {{Cite journal|last1=Cragg|first1=R. H.|title=Lord Ernest Rutherford of Nelson (1871–1937)|url=https://archive.org/details/ric-reviews_1971-10_4_2/page/129|doi=10.1039/RR9710400129|journal=Royal Institute of Chemistry, Reviews|volume=4|issue=2|page=129|year=1971|language=en}} * Campbell, John. (1999) [http://www.rutherford.org.nz/bkcamrss.htm ''Rutherford: Scientist Supreme''], AAS Publications, Christchurch, {{ISBN|0-4730-5700-X}} * {{Cite journal|last1=Marsden|first1=E.|year=1954|title=The Rutherford Memorial Lecture, 1954. Rutherford-His Life and Work, 1871–1937|journal=Proceedings of the Royal Society A|volume=226|issue=1166|pages=283–305|doi=10.1098/rspa.1954.0254|language=en}} * Reeves, Richard (2008). ''A Force of Nature: The Frontier Genius of Ernest Rutherford''. New York: W. W. Norton. {{ISBN|0-393-33369-8}} * Rhodes, Richard (1986). ''The Making of the Atomic Bomb''. New York: Simon & Schuster. {{ISBN|0-671-44133-7}} * Wilson, David (1983). ''Rutherford. Simple Genius'', Hodder & Stoughton, {{ISBN|0-340-23805-4}} * Wright, Matthew (2025). ''Ernest Rutherford and the Birth of Modern Physics'', Scribe, {{ISBN|978-1-915590-96-1}} == Lidhje të jashtme == * [https://history.aip.org/exhibits/rutherford/ Biografi dhe ekspozitë web] American Institute of Physics * [https://www.nobelprize.org/laureate/167 Ernest Rutherford] në NobelPrize.org — përfshirë Leksionin Nobel, 11 dhjetor 1908, ''The Chemical Nature of the Alpha Particles from Radioactive Substances'' * [http://www.physics.mcgill.ca/museum/rutherford_museum.htm The Rutherford Museum] * [http://www.rutherford.org.nz/ Rutherford Scientist Supreme] * {{Cite web|title=Ernest Rutherford, 150th anniversary|url=https://sebastienfritsch.wixsite.com/ernestrutherford150?lang=en|access-date=2024-06-29|language=en}} — Faqe e mirëdokumentuar me detaje mbi jetën e Rutherfordit. {{S-start}} {{S-aca}} {{S-bef|before=Arthur Schuster}} {{S-ttl|title=Profesor Langworthy<br />në University of Manchester| years=1907–1919}} {{S-aft|after=Lawrence Bragg}} {{S-bef|before=J. J. Thomson}} {{S-ttl|title=Profesor Cavendish i Fizikës Eksperimentale, [[Universiteti i Kembrixhit]]|years=1919–1937}} {{S-aft|after=Lawrence Bragg}} {{S-end}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Rutherford, Ernest}} [[Kategoria:Ernest Rutherford| ]] [[Kategoria:Lindje 1871]] [[Kategoria:Vdekje 1937]] [[Kategoria:Fizikanë eksperimentalë]] [[Kategoria:Fizikanë bërthamorë neozelandezë]] [[Kategoria:Pionierë të radios]] [[Kategoria:Nobelistë të Kimisë]] [[Kategoria:Marrës të Medaljes Copley]] [[Kategoria:Presidentë të Royal Society]] [[Kategoria:Baronë në Kryelordësinë e Mbretërisë së Bashkuar]] [[Kategoria:Njerëz nga Brightwater]] [[Kategoria:Nobelistë britanikë]] [[Kategoria:Nobelistë neozelandezë]] [[Kategoria:Varrime në Abacinë e Uestminsterit]] [[Kategoria:Zbulues të elementeve kimike]] qion90ct0gjfckqyvhlmvsftlfpkzi0 Gjuha markup 0 45633 3053242 2770266 2026-10-03T07:38:54Z ~2026-53176-24 193823 /* Shikoni edhe */ 3053242 wikitext text/x-wiki [[Skeda:RecipeBook_XML_Example.svg|right|framed|Një shëmbull i gjuhës markup, e bazuar në [[XML]] për tÙ krijuar receta. Markup-i mund të kthehet në [[HTML]], [[Portable Document Format|PDF]] dhe [[Rich Text Format]] (RTF) duke përdorur [[Extensible Stylesheet Language|XSL]]]] Një '''gjuhë markup''' ([[sqt.]] ''markap'', '''gjuhë shënimi'''; [[Anglishtja|en.]] '''Markup language''') kombinon tekstin me informacione të mëtejshme reth tekstit. Informacioni e mëtejshëm, si përshëmbull reth strukturës ose prezantimit së tekstit, është i shprehur nga shënimi (evidencim, etj), që përzihet me textin fillimor. Gjuha markup më e njohur është [[HTML]] ([[HyperText]] Markup Language), një nga themeluesit e [[World Wide Web]] (Rrjeti Mbarëbotëror i botës). == Shikoni edhe == * [[HTML]] * [[XML]] * [[Gjuhë programimi]] * [[Informatika]] * [[Interneti]] == Lidhje të jashtme == {{GjuProg-cung}}INTERVIST ME AFRIM JUPI [[Kategoria:Gjuhë programimi]] [[Kategoria:Internet]] 2i2zq0wn9mb0zj5bth1nwmuxe4dwap8 Franjo Tugjman 0 71189 3053111 2783899 2026-10-02T20:21:29Z Edukatori 112234 added [[Category:Absolventë të Universitetit të Zarës]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3053111 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Franjo Tudjman 1995.jpg|parapamje|220px|Franjo Tugjman]] '''Franjo Tugjman''' ({{lang-hr|Franjo Tuđman}}; lindi në [[Veliko Trgovišće]], [[14 maj]], [[1922]]; vdiq në [[Zagreb]], [[10 dhjetor]], [[1999]]), ishte historian, gjeneral-major, kryetar i parë i [[Kroacia|Kroacisë]]. Në zgjedhjet e para pluraliste në Kroaci në vitin 1990, ngadhënjeu partia e tij [[HDZ]]. Franjo Tugjman, u bë [[Kreu i Shtetit|kryetar i parë shteti]] në Kroacinë postkomuniste. Franjo Tugjman, njihet si kryetar dhe strateg, i cili iu kundërvë makinerisë luftarake të [[Sllobodan Millosheviç|Millosheviqit]] për krijimin e [[Serbia e Madhe|Serbisë së madhe]] në vitet e 90-ta. == Shiko edhe == == Referimet == {{biografi-cung}} [[Kategoria:Politikanë kroatë]] [[Kategoria:Kryetarë të Kroacisë]] [[Kategoria:Lindje 1922]] [[Kategoria:Vdekje 1999]] [[Kategoria:Anëtarë të Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Kroacisë]] [[Kategoria:Absolventë të Universitetit të Zarës]] 5wf5ki2ptvdrwc6kojne6jqtfwv2g0w Urdhri Hero i Kosovës 0 75949 3053061 2983764 2026-10-02T16:42:47Z ~2026-53170-23 193793 /* Personalitete të cilave u është akorduar urdhri “Hero i Kosovës” nga presidentja Atifete Jahjaga */ 3053061 wikitext text/x-wiki Urdhri “'''Hero i Kosovës'''” është dekoratë shtetërore e Kosovës që u jepet figurave historike shqiptare dhe të Kosovës të kohëve moderne nga [[Lidhja e Prizrenit]] e këndej, si dhe qytetarëve të Kosovës që kanë bërë vepra trimërie për lirinë dhe pavarësinë e Kosovës. Përmban portretin e [[Skënderbeu]]t. Është i punuar në ar.<ref name=PresKos>Urdhri Hero i Kosovës; [http://www.president-ksgov.net/?id=50,98,98,98,a Amëza president-ksgov.net]; qershor 2009</ref> Shprehja e mirënjohjes dhe nderimi i indivdëve me këtë dekoratë bëhet nga [[Presidenti i Kosovës]]. Të drejtën për të paraqitur propozim për dekorim para Presidentit të Kosovës e kanë: * [[Kryetari i Kuvendit]], * [[Kryetari i Qeverisë]], * [[Kryetari i Gjykatës Supreme]] dhe i Kolegjit Kushtetues, * [[Prokurori i Kosovës]], * [[Ministri]], * [[Shefi i Shtabit të Përgjithshëm]], * [[Drejtori i Drejtorisë së Përgjithshme të Policisë]], * [[Kryetari i Kuvendit të Komunës]], * [[Kryetari i Akademisë së Shkencave dhe të Arteve të Kosovës]] ==Personalitete të cilave u është akorduar urdhri “Hero i Kosovës” nga presidenti [[Ibrahim Rugova]]== * [[Abdyl Frashëri]] * [[Adem Jashari]] * [[Enver Hadri]] * [[Fehmi Agani]] * [[Ferid Currri]] * [[Sali Çeku]] * [[Shaqir Curri]] * [[Sylejman Vokshi]] * [[Vaso Pashë Shkodrani]] * [[Ymer Prizreni]] ==Personalitete të cilave u është akorduar urdhri “Hero i Kosovës” nga presidenti [[Fatmir Sejdiu]]== * [[Agim Ramadani]] * [[Ahmet Krasniqi]] * [[Azem Galica]] * [[Bajram Curri]] * [[Bekim Berisha (Abeja)]] * [[Fehmi Lladrofci]] * [[Hasan Prishtina]] * [[Ibrahim Rugova]] * [[Ilaz Kodra]] * [[Ilir Konushevci]] * [[Isa Boletini]] * [[Remzi Bajram Ademaj]] * [[Ismet Jashari (Kumanova)]] * [[Luan Haradinaj]] * [[Mujë Krasniqi]] * [[Rasim Kiqina]] * [[Përmet Vulaj]] * [[Rifat Berisha]] * [[Shaban Polluzha]] * [[Shote Galica]] * [[Tahir Zemaj]] * [[Xhevë Lladrofci]] * [[Zahir Pajaziti]] ==Personalitete të cilave u është akorduar urdhri “Hero i Kosovës” nga u. d. i presidentit [[Jakup Krasniqi]]== * [[Adem Demaçi]] * [[Bardhosh Gërvalla]] * [[Fazli Grajçevci]] * [[Hamëz Jashari]] * [[Jusuf Gërvalla]] * [[Kadri Zeka]] * [[Nuhi Berisha]] * [[Rexhep Mala]] * [[Shaban Shala]] * [[Xhavit Haziri]] ==Personalitete të cilave u është akorduar urdhri “Hero i Kosovës” nga presidentja [[Atifete Jahjaga]]== {{div col}} * [[Adrian Krasniqi]] * [[Afrim Zhitia]] * [[Agim Binak Çelaj]] * [[Agron Muharrem Rrahmani]] * [[Agron Rama]] * [[Ahmet Haxhiu]] * [[Ahmet Hoxha]] * [[Ahmet Shaban Kaçiku]] * [[Basri Halil Canolli]] * [[Bedrush Gashi]] * [[Behajdin Allaqi]] * [[Edmond Hoxha]] * [[Enver Maloku]] * [[Enver Zymberi]] * [[Fahri Rrahman Fazliu]] * [[Hakif Zejnullahu]] * [[Hasan Ramadani]] * [[Ismail Dumoshi]] * [[Ismet Asllani]] * [[Jashar Salihu]] * [[Mehë Ramë Uka]] * [[Mensur Zyberaj]] * [[Metush Krasniqi]] * [[Qamil Hafiz Iljazi]] * [[Rexhep Bislimi]] * [[Rexhep Halimi]] * [[Rrustem Bruqi]] * [[Sabit Veseli]] * [[Selajdin Mullabazi]] * [[Shaban Veli Shala]] * [[Shefko Salkoviq]] * [[Shejh Mihidin Jonuz Shehu]] * [[Shemsi Ahmeti]] * [[Shkëlzen Haradinaj]] * [[Skënder Çeku]] * [[Xheladin Gashi]] * [[Xhelal Bajram Ajda]] * [[Xhemail Mustafa]] * [[Xhemajl Fetahaj]] * [[Xhevat Ahmet Berisha]] * [[Xhevat Jusufi]] {{div col end}} ==Personalitete të cilave u është akorduar urdhri “Hero i Kosovës” nga presidenti [[Hashim Thaçi]]== {{div col}} * [[Abdullah Tahiri]] * [[Abedin S. Rexha]] * [[Adnan S. Shyti]] * [[Afrim A. Vitia]] * [[Afrim M. Kiçina]] * [[Afrim S. Gashi]] * [[Agim Ç. Bajrami]] * [[Agim Rr. Ramadani]] * [[Agron N. Mehmetaj]] * [[Ajet H. Rukiqi]] * [[Arben A. Haliti]] * [[Arif B. Vokshi]] * [[Arif D. Gjocaj]] * [[Arsim N. Muzaqi]] * [[Asllan Z. Fazliu]] * [[Avdi S. Mujaj]] * [[Avdyl A. Jasiqi]] * [[Avni H. Klinaku]] * [[Avni R. Shabani]] * [[Azem H. Babiqi]] * [[Azem H. Kastrati]] * [[Bajram H. Bahtiri]] * [[Bajram Xh. Mazrekaj]] * [[Bajram Xh. Musa]] * [[Bedri F. Ahmeti]] * [[Bedri M. Demaku]] * [[Bedri (Veli) Shala]] * [[Beqir Brahim Rexhepi]] * [[Besnik V. Maroca]] * [[Bexhet M. Brajshori]] * [[Bislim K. Imeri]] * [[Bislim L. Zekolli]] * [[Blerim S. Lokaj]] * [[Brahim A. Nura]] * [[Burim I. Vitia]] * [[Dalip H. Alshiqi]] * [[Demir Ngucati]] * [[Driton K. Islami – Toni]] * Dr. [[Lec Gradica]] * [[Emrush E’tem Haziri]] * [[Fadil B. Nimani]] * [[Fadil H. Maloku]] * [[Faruk N. Beqiri]] * [[Fehmi Kastrati]] * [[Feim A. Gashi]] * [[Fetah A. Gega]] * [[Gani Xh. Paqarizi]] * [[Gani Sh. Kastrati]] * [[Gazmend H. Mehmetaj]] * [[Gazmend Z. Zeqiri]] * [[Habib B. Zogaj]] * [[Hajdin S. Haliti]] * [[Halim N. Ahmetaj]] * [[Halit R. Coka]] * [[Hamdi S. Berisha]] * [[Him R. Haradinaj]] * [[Hisni D. Murseli ]] * [[Hyrë Emini – Mira]] * [[Hyzri H. Talla]] * [[Idriz Seferi]] * [[Ilir R. Merturi]] * [[Ilir S. Lushtaku]] * [[Ilmi S. Aliu]] * [[Imer M. Alushani]] * [[Imer R. Krasniqi]] * [[Imer Berisha]] * [[Isë Havolli|Isa A. Havolli]] * [[Isa S. Kastrati]] * [[Islam Kastrati]] * [[Ismail (Adem) Luma]] * [[Ismet H. Ukaj]] * [[Ismet S. Rama]] * [[Ismet S. Uka]] * [[Ibrahim Fejzullahu]] * [[Jashar Z. Jashari]] * [[Jetë A. Hasani - Shtime]] * [[Jonuz S. Zeneli]] * [[Kadri S. Kokollari]] * [[Kapllan Ahmetaj]] * [[Luljeta Shala]] * [[Lulzim G. Morina]] * [[Malë Bashota]] * [[Mehmet B. Rrustemi]] * [[Memë Z. Lleshi]] * [[Mentor A. Tolaj]] * [[Mentor O. Dervishaj]] * [[Mervete S. Maksutaj]] * [[Muharrem M. Misini]] * [[Murat M. Haliti]] * [[Mustaf M. Haxhiu]] * [[Mustafë Abazi]] * [[Myrt R. Zeneli]] * [[Naim Sh. Beka]] * [[Naser H. Lani]] * [[Ndue Përlleshi]] * [[Nuhi Z. Mazreku]] * [[Pajazit M. Ahmeti]] * [[Pren Z. Lleshi]] * [[Ramiz I. Shala]] * [[Ramiz S. Batusha]] * [[Reshat M. Muqa]] * [[Rexhep F. Kukaj]] * Remzi R. Gllareva * [[Rexhep Ajet Rexhepi]] * [[Rrustem R. Hoti]] * [[Sadik H. Shala]] * [[Sadik M. Bega]] * [[Sadik Rama]] * [[Sadri A. Zeneli]] * [[Sami N. Plakolli]] * [[Sejdi (Fazli) Shala - Reka]] * [[Selajdin H. Berisha]] * [[Shefket A. Muhadini]] * [[Shefqet F. Mustafaj]] * [[Shkëlzen R. Gacaferri]] * [[Skender M. Rexhepi]] * [[Skender Z. Salihaj]] * [[Sokol M. Sopi]] * [[Sylejman N. Jashari]] * [[Shaip S. Gllareva]] * [[Valdet S. Xhemaili]] * [[Xhafer Noci]] * [[Xhavit Bajraktari]] * [[Xhavit H. Gashi]] * [[Xhavit J. Sylaj]] * [[Xhemajl R. Rexha]] * [[Xhevat H. Demaku]] * [[Xhevat M. Sejfijaj]] * [[Yll A. Morina]] * [[Zenel T. Mziu]] * [[Zymer F. Tolaj]] {{div col end}} == Shih edhe == * [[Titulli "Hero i Popullit" në Shqipëri]] == Burimi i të dhënave == <references /> [[Kategoria:Mirënjohje shtetërore në Kosovë]] [[Kategoria:Hero i Kosovës]] [[Kategoria:Kosovë]] cwtdjm6eqkgb2z5djsg2fj26xi1c2eg Alessandro Del Piero 0 78131 3053040 3053029 2026-10-02T13:01:23Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 3 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3053040 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography |name = Alessandro Del Piero |image = [[Skeda:Alex Del Piero Sydney FC 2 cropped.jpg|250px]] |caption = Del Piero me [[Sydney FC]] në vitin 2013. |fullname = Alessandro Del Piero |birth_date = {{Birth date and age|9|11|1974|df=y}} |birth_place = [[Conegliano]], [[Itali]] |height = 1.74 m<ref>{{cite web|url=http://www.alessandrodelpiero.com/profilo/passaporto.html|title=Alessandro Del Piero, passaporto|language=it|publisher=Alessandrodelpiero.com|accessdate=2013-04-22|archive-date=15 shtator 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170915114207/http://www.alessandrodelpiero.com/profilo/passaporto.html|url-status=dead}}</ref> |position = [[Sulmuesi (futboll)|Sulmues]] |currentclub = |clubnumber = |youthyears1 = 1982–1988 |youthyears2 = 1988–1993 |youthyears3 = 1993–1994 |youthclubs1 = San Vendemiano |youthclubs2 = [[Calcio Padova|Padova]] |youthclubs3 = [[Juventus F.C.|Juventus]] | years1 = 1991–1993 | clubs1 = [[Calcio Padova|Padova]] | caps1 = 14 | goals1 = 1 | years2 = 1993–2012 | clubs2 = [[Juventus F.C.|Juventus]] | caps2 = 513 | goals2 = 208 | years3 = 2012–2014 | clubs3 = [[Sydney FC]] | caps3 = 48 | goals3 = 24 | years4 = 2014 | clubs4 = [[Odisha FC|Delhi Dynamos]] | caps4 = 10 | goals4 = 1 | totalcaps = 585 | totalgoals = 234 |nationalyears1 = 1991 |nationalyears2 = 1992–1993 |nationalyears3 = 1993–1996 |nationalyears4 = 1995–2008 |nationalteam1 = [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia U17]] |nationalteam2 = [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia U18]] |nationalteam3 = [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia U21]] |nationalteam4 = [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] |nationalcaps1 = 3|nationalgoals1= 1 |nationalcaps2 = 14|nationalgoals2=12 |nationalcaps3 = 12|nationalgoals3=3 |nationalcaps4 = 91|nationalgoals4=27 |pcupdate = }} '''Alessandro Del Piero''' (lindur më [[9 nëntor]] [[1974]]) është një ish [[futbolli]]st profesionist italian i cili luante kryesisht si [[Sulmuesi (futboll)|sulmues i dytë]]. Ai aktualisht punon si analist për [[Sky Sport Italia]].<ref name="Del Piero wants coaching career">{{cite news|url=http://gazzettaworld.gazzetta.it/news/del-piero-coaching-career/?refresh_ce-cp|title=Del Piero wants coaching career|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=en|author1=David Schiavone|date=10 tetor 2015|access-date=15 tetor 2015|archive-date=20 nëntor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151120163329/http://gazzettaworld.gazzetta.it/news/del-piero-coaching-career/?refresh_ce-cp|url-status=live}}</ref> Del Piero njihej për talentin e tij, driblimet dhe krijueshmërinë, duke u konsideruar një nga lojtarët më të mirë të të gjitha kohërave. Ai është golashënuesi i dytë italian më i mirë i të gjitha kohërave me 349 gola, duke u renditur mbrapa [[Silvio Piola|Silvio Piolës]], i cili ka 390 gola.<ref>{{Cite web|date=11 mars 2022|title=Serie A all-time top scorers: Piola, Totti, Del Piero & players with over 150 goals|publisher=Goal.com|language=en|url=https://www.goal.com/en-gb/news/serie-a-all-time-top-scorers-piola-totti-del-piero-and-players-with-over-150-goals/blta4f91a887debc252|access-date=17 korrik 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://docs.ufpr.br/~mmsabino/sstatistics/del_piero.html|title=Del Piero|language=en|access-date=27 nëntor 2021|archive-date=27 nëntor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211127195640/https://docs.ufpr.br/~mmsabino/sstatistics/del_piero.html|url-status=live}}</ref> Del Piero e nisi karrierën e tij në [[Serie B]] me [[Calcio Padova|Padovën]] por në vitin 1993 u ble nga [[Juventus F.C.|Juventusi]]. Ai menjëherë u bë një lojtar i rëndësishëm në ekip, duke kontribuar në arritjen e tre finaleve rresht të [[UEFA Liga e Kampionëve|Ligës së Kampionëve]] (1996, 1997, 1998), duke fituar finalen e vitit 1996. Ai shënoi 20 gola në 27 ndeshje në këtë kompeticion gjatë atyre tre viteve, duke u shpallur golashënuesi më i mirë në sezonin 1997–98. Pas kësaj, Del Piero ndihmoi ekipin të fitonte dy tituj rresht të Serie A në vitet 2002 dhe 2003 si dhe arriti finalen e katërt të Ligës së Kampionëve, duke u mposhtur sërisht. Juventusi u dënua me rënje në Serie B për shkak të rolit të tyre në skandalin e [[Calciopoli]]t në vitin 2006, por Del Piero tregoi besnikëri duke zgjedhur të qëndronte. Del Piero luajti gjithsej 19 sezone me Juventusin (11 si kapiten), duke qënë lojtari me më shumë gola (290) dhe ndeshje (705) i klubit. Ai fitoi 16 trofe, përfshirë 6 tituj të Serie A, si dhe u shpall Futbollisti Italian i Vitit në Serie A në vitet 1998 dhe 2008. Pas u largua nga klubi në vitin 2012, Del Piero luajti për dy sezone në Australi me [[Sydney FC|Sydney]]. Ai u tërhoq në vitin 2014 pasi shpenzoi një sezon në Super Ligën Indiane me Dehli Dynamos. Në nivel ndërkombëtar, Del Piero mori pjesë në tre edicione të [[FIFA Kupa e Botës|FIFA Kupës së Botës]] dhe katër edicione të [[UEFA Kampionati Evropian i Futbollit|UEFA Kampionatit Evropian]], duke fituar Kupën e Botës 2006. Ai është golashënuesi i katërt më i mirë i Italisë me 27 gola. Në vitin 2004, Del Piero u emërua nga [[Pelé]] në listën [[FIFA 100]], të përbërë nga lojtarët më të mirë të të gjitha kohërave të zgjedhur nga braziliani.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/3533833.stm|title=Fifa names greatest list|publisher=BBC Sport|language=en|date=4 mars 2004|access-date=12 prill 2010|archive-date=30 prill 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120430063848/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/3533833.stm|url-status=live}}</ref> Në të njëjtin vit, ai u zgjodh në sondazhin "Golden Jubilee" të UEFA-s e cila ishte një listë e 50 lojtarëve më të mirë evropian të 50 viteve të fundit.<ref>[https://www.rsssf.org/miscellaneous/uefa-awards.html "UEFA Awards"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181003195325/http://www.rsssf.com/miscellaneous/uefa-awards.html |date=3 tetor 2018 }}. ''RSSSF'' (në anglisht).</ref> Del Piero fitoi disa çmime në karrierë për përulësinë dhe profesionalitetin e tij brënda dhe jashtë fushe, përfshirë çmimin prestigjoz [[Golden Foot]].<ref>[https://web.archive.org/web/20051031145935/http://www.juventus.com/fmknet/View.aspx?da_id=4871 "Comunicato Stampa"] (në italisht). Marrë më 26 maj 2012.</ref> ==Jeta e hershme== Del Piero ka lindur në Conegliano të Italisë nga Gino, një elektriçisht, dhe Bruna, një pastruese.<ref name="Sportstar"/> Si fëmijë, ai luante rregullisht futboll në oborrin e shtëpisë sëbashku me dy shokët e tij, Nelso dhe Pierpaolo. Të tre ëndërronin për t'u bërë futbollist por vetëm Del Piero ja doli.<ref>{{cite web|url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200106/28/3b3b488301d3a/|title=Le luci di Del Piero|publisher=Rai Sport|language=it|date=28 qershor 2001|access-date=26 maj 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120513201816/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200106/28/3b3b488301d3a/|archive-date=13 maj 2012|url-status=dead}}</ref> Vëllai i tij i madh, Stefano, luajti për pak kohë si profesionist te [[U.C. Sampdoria|Sampdoria]] para se një dëmtim t'i jepte fund karrierës; ai më pas u bë agjenti i Alessandros.<ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Juventus/18-07-2009/stefano-piero-juve-scelta-cuore-50796353526.shtml|title=Stefano Del Piero: "Juve scelta di cuore"|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=18 korrik 2009|access-date=3 qershor 2015}}</ref> Del Piero u rrit në fshatin e vogël Saccon, pjesë e San Vendemianos.<ref name=itbiografie.com>{{cite web|url=http://itbiografie.com/biografie/Alessandro%20Del%20Piero-1399.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20060715145522/http://itbiografie.com/biografie/Alessandro%20Del%20Piero-1399.html|archive-date=15 korrik 2006|title=Del Piero biografie |publisher=ItBiografie.com|language=it|access-date=26 maj 2012}}</ref> Familja e tij nuk ishte e pasur dhe nuk kishte para për të udhëtuar jashtë shtetit. Për shkak të kësaj, Del Piero dëshironte të bëhej shofer kampioni që të shihte botën.<ref>{{cite magazine|title=Alessandro Del Piero: 'Se avessi saputo dire: Papà, ti voglio bene'|url=http://www.vanityfair.it/people/italia/2012/04/17/alessandro-del-piero-intervista-vanity-fair|magazine=Vanity Fair|language=it|author1=Giovanni Audiffredi|date=17 prill 2012|access-date=3 qershor 2014|archive-date=10 nëntor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141110232719/http://www.vanityfair.it/people/italia/2012/04/17/alessandro-del-piero-intervista-vanity-fair|url-status=dead}}</ref> Del Piero hodhi hapat e parë në futboll në vitin 1982 kur ai filloi të luante si portier me klubin lokal San Vendemiano.<ref name="kicker">{{cite web|url=http://www.kicker.de/news/fussball/wm/spielplan/spielersteckbrief/object/22317/saison/2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071014062013/http://www.kicker.de/news/fussball/wm/spielplan/spielersteckbrief/object/22317/saison/2006|url-status=dead|archive-date=14 tetor 2007|title=Del Piero profile|publisher=[[Kicker (magazine)|Kicker]].de|language=de|access-date=26 maj 2012}}</ref> Ky rol u zgjodh nga mamaja e tij, e cila mendoi se duke luajtur si portier, Del Piero nuk do të djersitej shumë ose të dëmtohej. Megjithatë, vllai i madh Stefano pa talentin e Alessandros, duke sygjeruar një rol në sulm, dhe falë kësaj, ai filloi të luaj si sulmues.<ref name=itbiografie.com/> ==Karriera me klube== ===Padova=== Karriera futbollistike e Del Pieros nisi në vitin 1981 me San Vendemianon. Në vitin 1988, ai u zbulua nga zbuluesit e talenteve të [[Calcio Padova|Padovës]]; në moshën 13 vjeç, ai u largua nga shtëpia për t'u bërë pjesë e akademisë së klubit.<ref name="iht"/> Ai u bë pjesë e ekipit të parë gjatë sezonit 1991–92 kur ishte vetëm 16 vjeç, duke bërë debutimin e tij në Serie B më 15 mars 1992 në ndeshjen kundër [[Messina F.C.|Messinës]] nën drejtimin e trajnerit Mauro Sandreani.<ref>{{cite web|url=http://www.padovaoggi.it/sport/alessandro-del-piero-compleanno-40-anni-esordio.html|title=Auguri Del Piero, dal Padova alla Juve: come si divente leggenda|website=padovaoggi.it|publisher=Padova Oggi|language=it|author=Gloria Callarelli|date=9 nëntor 2014|access-date=28 shkurt 2015}}</ref> Më 22 nëntor, Del Piero shënoi golin e parë si profesionist në fitoren 5–0 kundër [[Ternana Calcio|Ternanës]].<ref>{{cite news|url=http://www.padova24ore.it/eventi-e-mondanita/2161-alessandro-del-piero-racconta-i-primi-anni-nel-calcio-che-conta-a-padova.html|title=Alessandro Del Piero racconta i primi anni nel calcio che conta a Padova|publisher=Padova 24 Ore|language=it|access-date=16 mars 2010|archive-date=11 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130511181242/http://www.padova24ore.it/eventi-e-mondanita/2161-alessandro-del-piero-racconta-i-primi-anni-nel-calcio-che-conta-a-padova.html|url-status=live}}</ref> Në vitin 1993, Del Piero u ble nga Juventusi për 5 miliard lira. Transferimi u krye nga [[Giampiero Boniperti]]. Lojtari do të përfitonte 150 milion lira në sezon.<ref name=TrePassiNelFuturoJuve>{{cite news|url=http://archiviostorico.corriere.it/1994/marzo/21/Del_Piero_tre_passi_nel_co_0_94032115764.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20130616134806/http://archiviostorico.corriere.it/1994/marzo/21/Del_Piero_tre_passi_nel_co_0_94032115764.shtml|archive-date=16 qershor 2013|title=Del Piero, tre passi nel futuro Juve|periodical=Il Corriere della Sera|language=it|date=21 mars 1994|access-date=17 gusht 2009}}</ref> ===Juventus=== ====1993–1998: Suksesi i hershëm vendor dhe evropian==== Del Piero u transferua te Juventusi në verën e vitit 1993.<ref>{{Cite news|title=Festa per il capitano Del Piero|url=http://www3.lastampa.it/sport/sezioni/quijuve/articolo/lstp/322452/|publisher=La Stampa|date=12 shtator 2010|language=it|access-date=13 shtator 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100914211219/http://www3.lastampa.it/sport/sezioni/quijuve/articolo/lstp/322452/|archive-date=14 shtator 2010|url-status=dead}}</ref> Edhe pse trajneri [[Giovanni Trapattoni]] këmbënguli që ai të stërvitej me ekipin e parë, Del Piero fillimisht u bë pjesë e ekipit Primavera me trajner [[Antonello Cuccureddu]]. Ai ndihmoi ekipin të fitonte [[Torneo di Viareggio|Turneun e Viareggios]] si dhe kampionatin nën-20 në vitin 1994.<ref>{{cite web|url=http://www.juventus.com/juve/it/news/accadde%20oggi%20primavera%2025giugno2011%20news|archive-url=https://web.archive.org/web/20150602010434/http://www.juventus.com/juve/it/news/accadde%20oggi%20primavera%2025giugno2011%20news|url-status=dead|archive-date=2 qershor 2015|title=25 giugno 1994, Primavera tricolore|publisher=Juventus F.C.|language=it|access-date=7 janar 2015}}</ref> Më 12 shtator 1993, Del Piero luajti ndeshjen e tij të parë në Serie A kundër [[Foggia Calcio|Foggias]]. Një javë më pas, në ndeshjen e tij të dytë, ai shënoi golin e parë me klubin në sfidën kundër [[A.C. Reggiana 1919|Reggianës]], duke hyrë sërisht nga stoli. Në ndeshjen e tij të parë si titullar, Del Piero shënoi tre gola kundër [[Parma F.C.|Parmës]].<ref>{{cite web|url=http://www.thehardtackle.com/2012/juventus-corner-what-del-piero-means-to-fans/|title=Juventus Corner : What Del Piero Means To Fans|publisher=The Hard Tackle|language=en|date=21 maj 2012|access-date=10 korrik 2012|archive-date=31 maj 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120531024948/http://www.thehardtackle.com/2012/juventus-corner-what-del-piero-means-to-fans/|url-status=live}}</ref> Falë këtyre paraqitjeve premtuese, Del Piero filloi të luante më shpesh me ekipin e parë, duke u aktivizuar në 14 ndeshje në sezonin e tij të parë në [[Torino]].<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1994/marzo/21/Del_Piero_tre_passi_nel_co_0_94032115764.shtml|title=Del Piero, tre passi nel futuro Juve Del Piero, tre passi nel futuro Juve|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=21 mars 1994|access-date=7 janar 2015|archive-date=26 maj 2012|archive-url=https://archive.today/20120526080358/http://archiviostorico.corriere.it/1994/marzo/21/Del_Piero_tre_passi_nel_co_0_94032115764.shtml|url-status=live}}</ref> [[Marcelo Lippi]] u bë trajneri i ri i Juventusit në sezonin 1994–95. Kjo, si dhe dëmtimi i [[Roberto Baggio]]s në nëntor 1994, bënë që Del Piero të merrte një rol të rëndësishëm në ekip. Ai u bë pjesë e sulmit sëbashku me [[Gianluca Vialli]]n dhe [[Fabrizio Ravanellin]], duke shënuar 8 gola në kampionat, përfshirë golin e fitores në ndeshjen vendimtare kundër [[ACF Fiorentina|Fiorentinës]].<ref>{{cite web|url=http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/fiorentina/2014/articoli/1052877/fiorentina-juventus-20-anni-fa-il-super-gol-di-del-piero.shtml|title=Fiorentina-Juventus, 20 anni fa il super gol di Del Piero|publisher=Mediaset.it|language=it|access-date=5 dhjetor 2014|archive-date=8 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141208184904/http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/fiorentina/2014/articoli/1052877/fiorentina-juventus-20-anni-fa-il-super-gol-di-del-piero.shtml|url-status=dead}}</ref> Juventus u shpall kampion i Serie A dhe ky ishte titulli i parë në karrierën e Del Pieros. Në qershor 1995, ai fitoi edhe [[Coppa Italia|Kupën e Italisë]], duke u aktivizuar si titullar në të dyja finalet e fituara nga Parma. Megjithatë, Parma arriti të fitonte Kupën UEFA në finalen kundër Juventusit.<ref name="Euro 2008: Alex Del Piero">{{cite news|url=http://temi.repubblica.it/nuovavenezia-europei2008/2008/05/23/alex-del-piero/?h=1|title=Euro 2008: Alex Del Piero|newspaper=La Repubblica|language=it|date=23 maj 2008|access-date=13 maj 2015}}</ref> Del Piero u nominua për Topin e Artë 1995, duke u renditur në vendin e katërt.<ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/europa-poy95.html|title=European Footballer of the Year ("Ballon d'Or") 1995|publisher=RSSSF|language=en|author1=José Luis Pierrend|date=26 mars 2005|access-date=25 gusht 2015|archive-date=1 tetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221001010233/https://www.rsssf.org/miscellaneous/europa-poy95.html|url-status=live}}</ref> Gjatë kësaj kohe ai fitoi pseudonimin ''Pinturicchio'' falë stilit të lojës të ngjashëm me yllin Roberto Baggio.<ref name="DEL PIERO, FESTA TRADITA">{{cite news|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1994/03/14/del-piero-festa-tradita.html|title=DEL PIERO, FESTA TRADITA|newspaper=La Repubblica|language=it|date=14 mars 1994|access-date=5 dhjetor 2014}}</ref> [[Skeda:Juventus FC - Champions League 1995-96 - Alessandro Del Piero e Paulo Sousa.jpg|parapamje|majtas|200px|Del Piero me trofeun e Ligës së Kampionëve, maj 1996.]] Në sezonin e rradhës, Del Piero shijoi suksese në Superkupën Evropiane dhe Kupën Ndërkontinentale, duke shënuar në të dyja finalet.<ref name="IC-MotM">{{cite web|url=https://www.rsssf.org/tablest/toyotamvp.html|title=Toyota Cup – Most Valuable Player of the Match Award|publisher=RSSSF|language=en|author1=Marcelo Leme de Arruda|date=29 dhjetor 2008|access-date=5 maj 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090414090937/http://rsssf.com/tablest/toyotamvp.html|archive-date=14 prill 2009|url-status=live}}</ref> Në nivel vetjak, ai fitoi [[Çmimi Bravo|Çmimin Bravo]] (i dhënë lojtarit më të mirë nën-23 në kompeticionet evropiane) si dhe u rendit sërisht i katërti për Topin e Artë.<ref name="Euro 2008: Alex Del Piero"/><ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/europa-poy96.html|title=European Footballer of the Year ('Ballon d'Or') 1996|publisher=RSSSF|language=en|author1=José Luis Pierrend|date=26 mars 2005|access-date=25 gusht 2015|archive-date=14 mars 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130314042324/http://rsssf.com/miscellaneous/europa-poy96.html|url-status=live|ref=none}}</ref> Del Piero ndihmoi Juventusin të fitonte një tjetër kampionat si dhe e udhëhoqi në finalen e dytë rresht të Ligës së Kampionëve; Juventusi, me Del Pieron në stol, u mposht nga [[Borussia Dortmund]]i.<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1996/overview/index.html#199697+riedle+makes+dortmunds|archive-url=https://web.archive.org/web/20111206182305/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1996/overview/index.html#199697+riedle+makes+dortmunds|url-status=dead|archive-date=6 dhjetor 2011|title=Riedle makes Dortmund's day|publisher=UEFA|language=en|date=28 maj 1997|access-date=10 tetor 2015}}</ref> Ai hyri në fushë si zëvëndësues dhe shënoi golin e vetëm të ekipit të tij.<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1997/maggio/29/Peccato_resta_anno_eccezionale_co_0_9705299999.shtml|title=Peccato, ma resta un anno eccezionale|website=corriere.it|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|author=Roberto Perrone|date=29 maj 1997|access-date=28 shkurt 2015|archive-date=8 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208151912/http://archiviostorico.corriere.it/1997/maggio/29/Peccato_resta_anno_eccezionale_co_0_9705299999.shtml|url-status=live}}</ref> Gjatë rrugës për në finale, Del Piero shënoi një gol të shquar në [[Old Trafford]] kundër [[Manchester United F.C.|Manchester United]] në fazën e grupeve, duke i dhënë Juventusit fitoren 1–0; kjo ishte fitorja e parë e një klubi italian në Old Trafford.<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1997/ottobre/01/Del_Piero_forza_del_passato_ga_0_9710013139.shtml|title=Del Piero la forza del passato|website=gazzetta.it|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Salvatore Lo Presti|author2=Lodovico Maradei|date=1 tetor 1997|access-date=28 shkurt 2015|archive-date=2 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402161225/http://archiviostorico.gazzetta.it/1997/ottobre/01/Del_Piero_forza_del_passato_ga_0_9710013139.shtml|url-status=live}}</ref> Në përfundim të sezonit, Del Piero u rendit i gjashti për çmimin [[FIFA Lojtari Botëror i Vitit]] si dhe u nominua sërisht për Topin e Artë.<ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/fifa-awards.html|title=FIFA Awards – World Player of the Year – Top 10|publisher=RSSSF|language=en|access-date=31 mars 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160112042845/http://www.rsssf.com/miscellaneous/fifa-awards.html|archive-date=12 janar 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/europa-poy97.html|title=European Footballer of the Year ("Ballon d'Or") 1997|author=José Luis Pierrend|publisher=RSSSF|language=en|date=26 mars 2005|access-date=5 nëntor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130314042148/http://rsssf.com/miscellaneous/europa-poy97.html|archive-date=14 mars 2013|ref=none}}</ref> Del Piero e nisi sezonin 1997–98 duke fituar Superkupën e Italisë. Ai vendosi një rekord personal golash në Serie A me 21 rrjeta si dhe u shpall golashënuesi më i mirë në Ligën e Kampionëve me 10 gola.<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/1717/editorial/2011/04/25/2457361/alessandro-del-pieros-283-goals-for-juventus-make-him-the|title=Alessandro Del Piero's 283 goals for Juventus make him the greatest one-club marksman in Italy|publisher=Goal.com|language=en|date=25 prill 2011|access-date=11 korrik 2012|archive-date=15 gusht 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110815092201/http://www.goal.com/en/news/1717/editorial/2011/04/25/2457361/alessandro-del-pieros-283-goals-for-juventus-make-him-the|url-status=live}}</ref> Në këtë kompeticion, ai shënoi një tregolësh në gjysëm-finalen kundër [[AS Monaco FC|Monacos]], duke i dhënë Juventusit një tjetër finale.<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/1717/editorial/2009/01/06/1044602/calcio-flashback-juventus-4-1-monaco-champions-league-semi-final|title=Calcio Flashback: Juventus 4–1 Monaco (Champions League Semi-final 1998)|publisher=Goal.com|language=en|date=6 janar 2009|access-date=15 qershor 2012|archive-date=26 shkurt 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140226152633/http://www.goal.com/en/news/1717/editorial/2009/01/06/1044602/calcio-flashback-juventus-4-1-monaco-champions-league-semi-final|url-status=live}}</ref> Në finalen e madhe kundër [[Real Madrid C.F.|Real Madridit]] më 20 maj 1998, Juventus u mposht 1–0 nga goli i [[Predrag Mijatović]].<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1998/maggio/22/ansia_per_Del_Piero_ga_0_9805227687.shtml|title=in ansia per Del Piero|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=22 maj 1998|access-date=20 tetor 2014|archive-date=14 korrik 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714173041/http://archiviostorico.gazzetta.it/1998/maggio/22/ansia_per_Del_Piero_ga_0_9805227687.shtml|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1997/overview/index.html#199798+seventh+heaven+madrid|archive-url=https://web.archive.org/web/20111207102219/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1997/overview/index.html#199798+seventh+heaven+madrid|url-status=dead|archive-date=7 dhjetor 2011|title=1997/98: Seventh heaven for Madrid|publisher=UEFA|language=en|date=20 maj 1998}}</ref> Në kampionat, Juventus u shpall sërisht kampion pas një beteje të fortë me [[F.C. Internazionale Milano|Interit]]; në ''[[Derby d'Italia|Derbin e Italisë]]'' e cila u karakterizua nga polemikat e shumta, Del Piero shënoi golin e vetëm të takimit që rezultoi vendimtar për fitimin e titullit.<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/10/italy/2009/04/20/1219294/scudetto-of-1998-belongs-to-inter-not-juventus-gigi-simoni|title=Scudetto of 1998 Belongs To Inter, Not Juventus – Gigi Simoni|publisher=Goal.com|language=en|date=20 prill 2009|access-date=11 korrik 2012|archive-date=19 korrik 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130719210045/http://www.goal.com/en/news/10/italy/2009/04/20/1219294/scudetto-of-1998-belongs-to-inter-not-juventus-gigi-simoni|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1998/aprile/27/Juve_scudetto_dei_veleni_vicino_co_0_9804271357.shtml|title=Juve, lo scudetto dei veleni e' vicino|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=27 prill 1998|access-date=5 dhjetor 2014|archive-date=7 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141207152400/http://archiviostorico.corriere.it/1998/aprile/27/Juve_scudetto_dei_veleni_vicino_co_0_9804271357.shtml|url-status=live}}</ref> Del Piero gjithashtu shënoi një gol në çerek-finalen e kupës dhe e mbylli sezonin me 32 gola në të gjitha kompeticionet. Në përfundim të sezonit, ai u shpall [[Lojtari Italian i Vitit në Serie A]] si dhe u nominua sërisht për Topin e Artë.<ref>{{cite web|url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199809/22/3607ef0f06e63/|title=La notte degli Oscar|trans-title=Oscar night|website=rai.it|publisher=Rai Sport|language=it|date=22 shtator 1998|access-date=28 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208154017/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199809/22/3607ef0f06e63/|archive-date=8 dhjetor 2015|url-status=dead}}</ref> Gjatë këtij sezoni, Del Piero u quajt nga tifozët e klubit "Il Fenomeno Vero" (Fenomeni i Vërtetë),<ref>{{cite web|url=http://www.kom.it/eurocalcio/dbase/200.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160314012056/http://www.kom.it/eurocalcio/dbase/200.html|url-status=dead|archive-date=14 mars 2016|title=Alex Del Piero Fenomeno Vero|publisher=Eurocalcio News|language=it|access-date=26 maj 2012}}</ref> si një lojë fjalësh ndaj sulmuesit brazilian të Interit, [[Ronaldo Nazario|Ronaldo]], i cili njihej me pseudonimin "Il Fenomeno" nga tifozët e Interit.<ref>{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2008/02_Febbraio/13/ronaldoinfortuni_1302.shtml|title=Un Fenomeno di sfortuna Tutti gli infortuni di Ronaldo|website=gazzetta.it|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=13 shkurt 2008|access-date=28 shkurt 2015|archive-date=14 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141214142139/http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2008/02_Febbraio/13/ronaldoinfortuni_1302.shtml|url-status=live}}</ref> ====1998–2001: Dëmtimet e shumta==== Del Piero e nisi sezonin 1998–99 me ndeshjen e Superkupës Italiane, duke shënuar golin e vetëm të ekipit të tij me penallti në humbjen 2–1 kundër [[S.S. Lazio|Lazios]].<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1998/agosto/30/Lazio_una_Supercoppa_aspettando_Vieri_co_0_9808305771.shtml|title=Lazio, una Supercoppa aspettando Vieri|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|author1=Giancarlo Padovan|author2=Stefano Agresti|date=30 gusht 1998|access-date=26 gusht 2015|archive-date=13 prill 2013|archive-url=https://archive.today/20130413021211/http://archiviostorico.corriere.it/1998/agosto/30/Lazio_una_Supercoppa_aspettando_Vieri_co_0_9808305771.shtml|url-status=live}}</ref> Më 8 nëntor 1998, ai pësoi një dëmtim të rëndë në gju në barazimin 2–2 kundër [[Udinese Calcio|Udineses]], duke e mbyllur sezonin para kohe.<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1998/novembre/10/Campionato_gia_finito_per_Del_co_0_9811107957.shtml|title=Campionato gia' finito per Del Piero infortunato|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=10 nëntor 1998|access-date=26 gusht 2015|archive-date=26 maj 2012|archive-url=https://archive.today/20120526080403/http://archiviostorico.corriere.it/1998/novembre/10/Campionato_gia_finito_per_Del_co_0_9811107957.shtml|url-status=live}}</ref><ref name=footballspeak.com>{{cite web|url=http://footballspeak.com/post/2012/03/25/Flashback-Juventus-2-3-Man-Utd.aspx|title=Flashback – Juventus 2–3 Man Utd. 1999 CL semi final|publisher=Football Speak|language=en|date=25 mars 2012|access-date=11 korrik 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120625162145/http://footballspeak.com/post/2012/03/25/Flashback-Juventus-2-3-Man-Utd.aspx|archive-date=25 qershor 2012|url-status=dead}}</ref> Juventusi hasi vëshirësi pa praninë e tij, duke e mbyllur kampionatin në vendin e gjashtë.<ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/tablesi/ital99.html|title=Italy 1998/99|publisher=RSSSF|language=en|access-date=22 korrik 2016|archive-date=20 korrik 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220720002028/https://www.rsssf.org/tablesi/ital99.html|url-status=live}}</ref> Pas dëmtimit të tij, Del Piero iu nënshtrua një regjimi për forcimin e muskujve në mënyrë që të përshtatej me kërkesat gjithnjë e më fizike dhe atletike të futbollit të shekullit të 21të, gjë që e lejoi të kompensonte humbjen e një pjese të shpejtësisë dhe shkathtësisë së tij.<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/sport/football-drugs-in-serie-a---italy-sinking-deeper-into-scandal-1178042.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20110715005737/http://www.independent.co.uk/sport/football-drugs-in-serie-a---italy-sinking-deeper-into-scandal-1178042.html|archive-date=15 korrik 2011|url-access=limited |url-status=live|title=Football: Drugs in Serie A – Italy sinking deeper into scandal|website=independent.co.uk|publisher=The Independent|author=Andrew Warshaw|language=en|date=13 tetor 1998|access-date=28 shkurt 2015}}</ref> Për shkak të shtimit dramatik të peshës dhe zhvillimit fizik gjatë kësaj periudhe, si dhe suksesit të klubit gjatë mesit dhe fundit të viteve '90,<ref name=UEFA>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/01a3-0e6b4edc9574-3df3d46b21c5-1000--juve-doctor-convicted-of-doping/|title=Juve doctor convicted of doping|date=26 nëntor 2004|publisher=UEFA|language=en|access-date=26 nëntor 2004|archive-date=24 shtator 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220924215801/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/01a3-0e6b4edc9574-3df3d46b21c5-1000--juve-doctor-convicted-of-doping/|url-status=live}}</ref> Del Piero, së bashku me disa lojtarë të tjerë të Juventusit dhe anëtarë të stafit, u akuzuan për përdorim dopingu;<ref name=UEFA/> pas një hetimi të gjatë, anëtarët e stafit të klubit të akuzuar u liruan përfundimisht nga të gjitha akuzat për doping në vitin 2005.<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2010/11/01/sports/soccer/01iht-SOCCER.html|title=A Reminder of the Beautiful Game|publisher=The New York Times|language=en|author=Bob Hughes|date=31 tetor 2010|access-date=28 shkurt 2015|archive-date=2 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402234110/http://www.nytimes.com/2010/11/01/sports/soccer/01iht-SOCCER.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/story/352199/juventus-team-doctor-acquitted-in-doping-case|title=Juventus team doctor acquitted in doping case|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924135551/http://www.espnfc.com/story/352199/juventus-team-doctor-acquitted-in-doping-case|archive-date=24 shtator 2015|publisher=ESPN FC|language=en|date=14 dhjetor 2005|access-date=28 shkurt 2015}}</ref> [[Skeda:Serie A 1999-09-25 Lecce x Juventus - Savino x Del Piero.jpg|parapamje|djathtas|Del Piero në aksion gjatë sezonit 1999–2000, 25 shtator 1999.]] Del Piero dhuroi 14 asiste në kampionat dhe 20 asiste në të gjitha kompeticionet në sezonin 1999–2000, i pari i ekipit me [[Carlo Ancelotti]]n si trajner.<ref name="Serie A 1999/2000">{{cite web|url=http://www.football-lineups.com/tourn/Serie_A_1999-2000/stats/top_goal_scorers/|title=Serie A 1999/2000|publisher=football-lineups.com|language=en|access-date=20 tetor 2014|archive-date=29 mars 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220329191613/https://www.football-lineups.com/tourn/Serie_A_1999-2000/stats/top_goal_scorers/|url-status=live}}</ref> Megjithatë, ai u kritikua për mungesën e golave në lojën e hapur; ai shënoi gjithsej 12 gola në këtë sezon, 9 prej të cilave me aksion.<ref name="Serie A 1999/2000"/> Partneriteti i tij me sulmuesin [[Filippo Inzaghi]] pësoi rënje për shkak të mosmarrëveshjeve brënda dhe jashtë fushe si dhe për shkak të stilit të lojës vetjak të Inzaghit.<ref name="tale">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2000/apr/09/sport.comment1|title=The wonderful tale of Mamma Inzaghi and her boys|newspaper=The Guardian|language=en|author1=Simon Kuper|date=9 prill 2000|access-date=27 mars 2017|archive-date=28 mars 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170328023512/https://www.theguardian.com/football/2000/apr/09/sport.comment1|url-status=live}}</ref><ref name="blob">{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/15-09-2016/blob-trapattoni-strunz-era-tutto-programmato-piero-sfotte-17063198270.shtml|title=Il blob: Trapattoni-Strunz, era tutto programmato. E Del Piero sfotte...|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Ivan Palumbo|date=16 shtator 2016|access-date=18 mars 2017|archive-date=19 mars 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170319112611/http://www.gazzetta.it/Calcio/15-09-2016/blob-trapattoni-strunz-era-tutto-programmato-piero-sfotte-17063198270.shtml|url-status=live}}</ref><ref name="feeling">{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2000/aprile/05/Del_Piero_Inzaghi_poco_feeling_ga_0_00040512322.shtml|title=Del Piero Inzaghi, poco feeling|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Silvano Stella|author2=Paolo Forcolin|date=5 prill 2000|access-date=19 mars 2017|archive-date=20 mars 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170320052149/http://archiviostorico.gazzetta.it/2000/aprile/05/Del_Piero_Inzaghi_poco_feeling_ga_0_00040512322.shtml|url-status=live}}</ref> Gjatë kësaj kohe, Del Piero u bë lojtari më i paguar në botë.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2000/jun/24/euro2000.sport8|title=Del Piero fuels passionate debate|newspaper=The Guardian|language=en|author1=Paddy Agnew|date=24 qershor 2000|access-date=3 qershor 2015}}</ref> Ai ndihmoi ekipin të fitonte Kupën Intertoto, gjë që kualifikoi ekipin në [[UEFA Liga e Evropës|Kupën UEFA]] për sezonin e ardhshëm. Del Piero e nisi sezonin e ri në formë të mirë, duke shënuar golin e fitores kundër [[S.S.C. Napoli|Napolit]] në ndeshjen e tij të parë më 30 shtator.<ref>{{cite web|url=http://azzurrissimo.it/2011/11/29/napoli-juventus-i-precedenti-e-le-curiosita/|title=NAPOLI-JUVENTUS. I precedenti e le curiosità|publisher=azzurrissimo.it|language=it|date=29 nëntor 2011|access-date=20 tetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020190358/http://azzurrissimo.it/2011/11/29/napoli-juventus-i-precedenti-e-le-curiosita/|archive-date=20 tetor 2014|url-status=dead}}</ref> Ai u dëmtua në të njëjtën ndeshje dhe pësoi një rënje në formë, duke mos shënuar për disa muaj. Më 18 shkurt 2001, Del Piero u zhbllokua duke shënuar në transfertën kundër [[A.S. Bari|Barit]]; ai ja dedikoi golin babait të tij, i cili sapo kishte ndërruar jetë.<ref name="è tornato Del Piero">{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/2001/febbraio/19/Esulta_Juve_tornato_Del_Piero_co_0_0102198415.shtml|title=Esulta la Juve, è tornato Del Piero|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=19 shkurt 2001|access-date=20 tetor 2014|archive-date=20 tetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020191318/http://archiviostorico.corriere.it/2001/febbraio/19/Esulta_Juve_tornato_Del_Piero_co_0_0102198415.shtml|url-status=live}}</ref> Del Piero më pas rigjeti formën e tij në fundin e sezonit, duke shënuar në ndeshjen vendimtare kundër rivalëve për titull [[A.S. Roma|Romës]] në barazimin 2–2.<ref>{{cite news|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2001/03/17/del-piero-torna-leader-restero-alla-juventus.html|title=Del Piero torna leader Resterò alla Juventus|newspaper=La Repubblica|language=it|date=17 mars 2001|access-date=20 tetor 2014|archive-date=22 dhjetor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222053054/http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2001/03/17/del-piero-torna-leader-restero-alla-juventus.html|url-status=live}}</ref> Juventusi e humbi kampionatin për dy pikë ndaj ekipit kryeqytetas. ====2001–2004: Sukseset e reja==== Me rikthimin e trajnerit Lippi në krye të pankinës, Del Piero u emërua kapiteni i ri i ekipit për sezonin e ri. Ai formoi një dyshe të fuqishme në sulm sëbashku me francezin [[David Trezeguet]], i cili kishte mbërritur në ekip vitin e kaluar. Ata u mbështetën nga fantazisti çek [[Pavel Nedvěd]], i cili kishte ardhur nga Lazio. Del Piero kontriboi me 16 gola dhe 10 asiste në kampionat. Juventus u shpall fitues në javën e fundit më 5 maj 2002 duke fituar 2–0 kundër Udineses falë golave të Trezeguet dhe Del Pieros;<ref>{{cite web|url=http://thesefootballtimes.co/2016/07/16/the-great-serie-a-title-race-of-2001-02/|title=The great Serie A title race of 2001–02|publisher=These Football Times|language=en|date=16 korrik 2016|access-date=20 nëntor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161121172143/http://thesefootballtimes.co/2016/07/16/the-great-serie-a-title-race-of-2001-02/|archive-date=21 nëntor 2016|url-status=dead}}</ref> ''Bardhezinjtë'' e mbyllën kampionatin me vetëm një pikë më shumë se Roma dhe Interi. Gjatë këtij sezoni, Del Piero shënoi golin e 100të dhe të 101të me klubin kundër [[Venezia F.C.|Venezias]] në javën hapëse të sezonit.<ref name="Del Piero bussa alla storia">{{cite web|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2006/ottobre/16/Del_Piero_bussa_alla_storia_ga_10_061016067.shtml|title=Del Piero bussa alla storia|website=gazzetta.it|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Forcolin Paolo|date=16 tetor 2006|access-date=13 prill 2015}}</ref> Del Piero gjithashtu ndihmoi ekipin të shkonte në finalen e kupës, ku u mposhtën nga Parma.<ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/competition/ro19697/md2/results-and-standings/|title=Coppa Italia 2001/2002 » Final|publisher=World Football|language=en|access-date=20 nëntor 2016}}</ref> Me suksesin në kampionat Juventus u rikthye në Ligën e Kampionëve. Ekipi i nisi sezonin 2002–03 duke triumfuar në Superkupën e Italisë kundër Parmës, kjo falë dopjetës së Del Pieros.<ref>{{cite web|url=http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2013/08/16-270094/Supercoppa+Italiana,+la+Juve+cerca+l%27aggancio+al+Milan|title=Supercoppa Italiana, la Juve cerca l'aggancio al Milan|website=tuttosport.com/|publisher=Tuttosport|language=it|date=16 gusht 2013|access-date=13 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150414015025/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2013/08/16-270094/Supercoppa+Italiana,+la+Juve+cerca+l%27aggancio+al+Milan|archive-date=14 prill 2015|url-status=dead}}</ref> Juventus arriti të fitonte një tjetër kampionat,<ref name="Tutti i trofei vinti da Alessandro Del Piero">{{cite web|url=https://www.ilpost.it/2014/11/09/alessandro-del-piero-trofei/|title=Tutti i trofei vinti da Alessandro Del Piero|publisher=Il Post|language=it|date=9 nëntor 2014}}</ref> me Del Pieron i cili shënoi 16 gola në 24 ndeshje, përfshirë edhe golin e tij të 100të në Serie A kundër [[Brescia Calcio|Brescias]] më 27 prill 2003.<ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/online/calcio2002_partite_a/juventusbrescia/juventusbrescia/juventusbrescia.html|title=La Juve batte il Brescia 2–1 scudetto sempre più vicino|website=repubblica.it|publisher=La Repubblica|language=it|date=27 prill 2003|access-date=13 prill 2015|archive-date=14 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150414020511/http://www.repubblica.it/online/calcio2002_partite_a/juventusbrescia/juventusbrescia/juventusbrescia.html|url-status=live}}</ref> Në fazën e grupeve të Ligës së Kampionëve, Del Piero ishte protagonisti kryesor i ekipit, fillimisht duke shënuar në fitoren 5–0 kundër [[FC Dynamo Kyiv|Dynamo Kyiv]],<ref>{{cite web|url=http://en.archive.uefa.com/competitions/ucl/history/season=2002/round=1636/match=1036456/index.html|archive-url=https://archive.today/20130105073421/http://en.archive.uefa.com/competitions/ucl/history/season=2002/round=1636/match=1036456/index.html|url-status=dead|archive-date=5 January 2013|title=Electric Juventus power past Dynamo|publisher=UEFA|language=en|date=24 shtator 2002}}</ref> e cila u pasua nga një dygolësh kundër [[Newcastle United F.C.|Newcastle United]].<ref>{{cite web|url=http://en.archive.uefa.com/competitions/ucl/history/season=2002/round=1636/match=1036471/index.html|archive-url=https://archive.today/20130105133730/http://en.archive.uefa.com/competitions/ucl/history/season=2002/round=1636/match=1036471/index.html|url-status=dead|archive-date=5 janar 2013|title=Newcastle stung by Del Piero double|publisher=UEFA|language=en|date=1 tetor 2002}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2002/clubs/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20111206182015/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2002/clubs/index.html|url-status=dead|archive-date=6 dhjetor 2011|title=2002/03 clubs|publisher=UEFA|language=en|access-date=22 July 2016}}</ref> Juventus u kualifikua në fazën e dytë të grupeve, duke e mbyllur në krye sëbashku me Manchester United.<ref>{{cite web|url=http://en.archive.uefa.com/competitions/ucl/history/season=2002/round=1637/match=1038272/index.html|archive-url=https://archive.today/20130105152537/http://en.archive.uefa.com/competitions/ucl/history/season=2002/round=1637/match=1038272/index.html|url-status=dead|archive-date=5 January 2013|title=Dramatic win not enough for Basel|publisher=UEFA|language=en|date=18 mars 2003}}</ref> Ekipi më pas elimioi [[FC Barcelona|Barcelonën]] në çerek-finale<ref>{{cite web|url=http://en.archive.uefa.com/competitions/ucl/history/season=2002/round=1638/match=1041696/index.html|archive-url=https://archive.today/20130105054705/http://en.archive.uefa.com/competitions/ucl/history/season=2002/round=1638/match=1041696/index.html|url-status=dead|archive-date=5 janar 2013|title=Zalayeta sends Juventus through|publisher=UEFA|language=en|date=22 prill 2003}}</ref> dhe [[Real Madrid C.F.|Real Madridin]] në gjysëm-finale, ku Del Piero shënoi në ndeshjen në shtëpi, duke u kualifikuar në një tjetër finale.<ref>{{cite web|url=http://en.archive.uefa.com/competitions/ucl/history/season=2002/round=1639/match=1044119/index.html|archive-url=https://archive.today/20130105082259/http://en.archive.uefa.com/competitions/ucl/history/season=2002/round=1639/match=1044119/index.html|url-status=dead|archive-date=5 January 2013|title=Madrid fall to brilliant Nedved|publisher=UEFA|language=en|access-date=12 maj 2016}}</ref> Në finalen e madhe kundër Milanit më 20 maj, koha e rregullt dhe shtesa u mbyllën në barazim pa gola. ''Bardhezinjtë'' u mposhtën në gjuajtjet e penalltive, edhe pse Del Piero shënoi në tentativën e tij.<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2002/overview/index.html#200203+shevchenko+spot+milan|archive-url=https://web.archive.org/web/20111113172043/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2002/overview/index.html#200203+shevchenko+spot+milan|url-status=dead|archive-date=13 nëntor 2011|title=2002/03: Shevchenko spot on for Milan|publisher=UEFA|language =en|date=28 maj 2003}}</ref> Juventusi e nisi sezonin e ri duke fituar Superkupën e Italisë kundër Milanit.<ref name="Tutti i trofei vinti da Alessandro Del Piero"/> Në Ligën e Kampionëve, ekipi u eliminua në raundin e 16-tave, kurse në kampionat nuk arriti më shumë se vendin e tretë. Del Piero ndihmoi ekipin të arrinte finalen e kupës, aty ku u mposht nga Lazio. Del Piero e mbylli sezonin me 14 gola në 31 ndeshje në të gjitha kompeticionet, duke u nominuar për Topin e Artë për herë të shtatë në karrierë. ====2004–2006: ''Calciopoli'' dhe rënja nga kategoria==== Në verën e vitit 2004, [[Fabio Capello]] u emërua trajneri i ri i ekipit, duke zëvëndësuar Lippin, i cili u largua në përfundim të sezonit të kaluar. Capello nuk ishte i bindur nga forma fizike e Del Pieros, duke e lënë shpesh në stol në favor të sulmuesit të ri suedez [[Zlatan Ibrahimović]].<ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2008/11/22/Ale.shtml|title=Quando Del Piero era riserva di Ibrahimovic|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Luca Curino|date=22 nëntor 2008|access-date=26 gusht 2015}}</ref> Pavarësisht minutazhit të paksuar, Del Piero arriti të shënonte 14 gola dhe ndihmoi Juventusin të fitonte kampionatin e 28të në histori; ai ishte protagonist në ndeshjen vendimtare kundër Milanit në [[San Siro]], duke asistuar golin e Trezeguet.<ref>{{cite web|url=http://www.acmilan.com/en/news/show/139248|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304055959/http://www.acmilan.com/en/news/show/139248|url-status=dead|archive-date=4 mars 2016|title=A match that needs no introduction|publisher=A.C. Milan|language=en|date=22 shkurt 2012}}</ref> Del Piero gjithashtu ndihmoi ekipin të shkonte deri në çerek-finalen e Ligës së Kampionëve, aty ku u eliminuan nga [[Liverpool F.C.|Liverpooli]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/clubs/50139--juventus/|title=UEFA Champions League 2004/05 – History – Juventus|publisher=UEFA|language=en|access-date=20 nëntor 2016|archive-date=28 maj 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200528103024/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/clubs/50139--juventus/|url-status=live}}</ref> Del Piero rifitoi formën sportive gjatë sezonit 2005–06, një gjë që u vu re nga disa trajnerë dhe gazetarë, duke shënuar 12 gola në 20 ndeshje në kampionat.<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/2006/febbraio/14/Del_Piero_ringrazia_Capello_Rinato_co_9_060214147.shtml|title=Del Piero ringrazia Capello: "Rinato grazie al turn over"|website=corriere.it|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|author1=Arianna Ravelli|date=14 shkurt 2006|access-date=8 prill 2015|archive-date=26 qershor 2013|archive-url=https://archive.today/20130626192320/http://archiviostorico.corriere.it/2006/febbraio/14/Del_Piero_ringrazia_Capello_Rinato_co_9_060214147.shtml|url-status=live}}</ref> Roli i tij ndryshoi në sezonin e dytë të Capellos si trajner. Ai preferoi t'a përdorte Del Pieron si zëvëndësues, gjë që solli edhe prishjen e marrëdhënjeve midis palëve.<ref name="iht">{{cite news|url=http://www.iht.com/articles/2006/02/14/sports/soccer.php|title=Del Piero an ace at icing Juventus cake|newspaper=The International Herald Tribune|language=en|date=14 shkurt 2006|access-date=10 dhjetor 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081014002229/http://www.iht.com/articles/2006/02/14/sports/soccer.php|archive-date=14 tetor 2008}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tuttocalciatori.net/notizie-225-del-pierocapello-e-rottura|title=DEL PIERO-CAPELLO: E' ROTTURA|website=tuttocalciatori.net|language=it|date=10 maj 2006|access-date=8 prill 2015|archive-date=17 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210317232240/https://www.tuttocalciatori.net/notizie-225-del-pierocapello-e-rottura|url-status=live}}</ref> Më 10 janar 2006, Del Piero shënoi tre gola kundër Fiorentinës në kupë, duke u bërë golashënuesi më i mirë në historinë e Juventusit me 185 gola. Ai theu rekordin e legjendës [[Giampiero Boniperti]], i cili kishte shënuar 182 gola.<ref>{{cite web|url=http://www.juventus.com/juve/it/news/2011/1/news_newseventi_862c36cf3c834af8ba5faa3f43964364.asp|title=Del Piero supera Boniperti|website=juventus.com|publisher=Juventus F.C.|language=it|date=10 janar 2006|access-date=8 prill 2015|archive-date=13 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150413165551/http://www.juventus.com/juve/it/news/2011/1/news_newseventi_862c36cf3c834af8ba5faa3f43964364.asp|url-status=live}}</ref> Ai gjithashtu e mbylli sezonin si golashënuesi më i mirë i kupës me 5 gola. Në ndeshjen e fundit të kampionatit kundër [[Cagliari Calcio|Cagliarit]], Del Piero hyri si zëvëndësues dhe shënoi në minutën e fundit të takimit; ky ishte goli i tij i 6të si zëvëndësues, duke barazuar [[José Altafini]]n për numrin e golave të shënuar si zëvëndësues në një sezon.<ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/2005/e/sezioni/sport/calcio/serie_a/38giornata/juventuscagliari1/juventuscagliari1.html|title=La Juve festeggia lo scudetto Poker al Cagliari di Zola|website=repubblica.it|publisher=La Repubblica|language=it|date=29 May 2005|access-date=13 April 2015|archive-date=27 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140527212237/http://www.repubblica.it/2005/e/sezioni/sport/calcio/serie_a/38giornata/juventuscagliari1/juventuscagliari1.html|url-status=live}}</ref> Pas përfundimit të sezonit, Juventusi u rrëzua nga kategoria për shkak të trukimit të ndeshjes si pjesë e skandalit të [[Calciopoli]]t, si dhe i'u hoqën ''[[Scudetto]]t'' e fituara në dy sezonet e fundit.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/5215178.stm|title=Punishments cut for Italian clubs|publisher=BBC Sport|language=en|date=26 korrik 2006|archive-date=22 gusht 2006|access-date=11 korrik 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20060822214348/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/5215178.stm|url-status=live}}</ref> ====2006–2007: Kampionë të Serie B==== Pas rënjes së Juventusit në Serie B, Del Piero shprehu besnikëri ndaj klubit duke vendosur të qëndrojë.<ref>{{cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/1182539-alex-the-great-a-look-back-at-del-pieros-time-in-turin|title=Alex Del Piero: A Look Back at Alex the Great's Time in Turin|publisher=Bleacher Report|language=en|date=14 maj 2012|access-date=27 korrik 2016|archive-date=11 gusht 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160811183950/http://bleacherreport.com/articles/1182539-alex-the-great-a-look-back-at-del-pieros-time-in-turin|url-status=live}}</ref> Pavarësisht se disa nga yjet e ekipit si [[Fabio Cannavaro]], Ibrahimović, [[Gianluca Zambrotta]], [[Emerson]], [[Patrick Vieira]] dhe [[Lilian Thuram]] u larguan, Del Piero, sëbashku me lojtarë si [[Gianluigi Buffon]], [[Mauro Camoranesi]] dhe Trezeguet vendosën të qëndronin dhe të ndihmonin Juventusin të rikthehej në elitë.<ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/2006/07/sezioni/sport/calcio/calciomercato-2006/buffon-resta/buffon-resta.html|title=Real Madrid, accordo con la Juve per Cannavaro ed Emerson|website=repubblica.it|publisher=La Repubblica|language=it|date=19 korrik 2006|access-date=13 prill 2015|archive-date=14 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150414031349/http://www.repubblica.it/2006/07/sezioni/sport/calcio/calciomercato-2006/buffon-resta/buffon-resta.html|url-status=live}}</ref> Del Piero e nisi sezonin e ri më 23 gusht 2006 me ndeshjen e kupës kundër [[A.C. Cesena|Cesenës]]. Kupa e Italisë ishte një objektiv i rëndësishëm për ''Bardhezinjtë'', të cilët synonin kualifikimin në kompeticionet evropiane në rast fitimi të kupës. Del Piero e nisi ndeshjen nga stoli dhe hyri në fushë në minutën e 74të kur rezultati ishte 1–1, dhe shënoi golin e fitores nëntë sekonda më pas.<ref>{{cite web|url=http://www.juventus.com/it/news/detail.aspx?lml_language_id=0&trs_id=1201000&ID=8488|title=Juventus 2–1 al Cesena|publisher=Juventus F.C.|language=it|date=23 gusht 2006|access-date=22 shtator 2026|archive-date=6 nëntor 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071106035544/http://www.juventus.com/it/news/detail.aspx?lml_language_id=0&trs_id=1201000&ID=8488|url-status=bot: unknown}}</ref> Katër ditë më vonë, në ndeshjen e raundit të tretë kundër Napolit, Del Piero hyri sërisht si zëvëndësues kur Juventusi ishte në disavantazh. Ai shënoi dy gola dhe e dërgoi ndeshjen në gjuajtjet e penalltive. Juventus u mposht 5–4 dhe u eliminua.<ref>[https://web.archive.org/web/20071013184836/http://juventus.com/uk/news/detail.aspx?lml_language_id=0&trs_id=1368000&ID=8531 "Napoli – Juventus, 3–3 a.e.t. (Napoli win 5–4 on penalties)"] Juventus.com. (në anglisht) 28 gusht 2006</ref> Pavarësisht se e nisën kampionatin me 9 pikë më pak,<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=388100&cc=5901|archive-url=https://archive.today/20130103001718/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=388100&cc=5901|url-status=dead|archive-date=3 January 2013|title=Arbitration board reduces Juventus' points penalty|publisher=ESPN FC|language=en|date=27 tetor 2006}}</ref> Juventus arriti të shpallet kampion i Serie B, duke siguruar rikthimin në Serie A.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/6673133.stm|title=Juventus win Serie B at a canter|publisher=BBC Sport|language=en|date=19 maj 2007|archive-date=6 qershor 2014|access-date=11 korrik 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20140606055816/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/6673133.stm|url-status=live}}</ref> Del Piero u shpall golashënuesi më i mirë me 20 gola.<ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/tablesi/ital2tops.html|title=Italy – Serie B Top Scorers|publisher=RSSSF|language=en|access-date=22 korrik 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150318052943/http://www.rsssf.com/tablesi/ital2tops.html|archive-date=18 mars 2015}}</ref> Gjatë këtij sezoni, ai gjithashtu arriti golin e 200të me klubin në fitoren 2–0 kundër [[Frosinone Calcio|Frosinones]] më 23 tetor 2006.<ref>{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Juventus/Primo_Piano/2006/10_Ottobre/28/ale200.shtml|title=Adesso Del Piero è mister 200|website=gazzetta.it|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=21 tetor 2006|access-date=13 prill 2015}}</ref> ====2007–2011: Rikthimi në elitë dhe vështirsitë==== Pas rikthimit të Juventusit në Serie A, Del Piero negocioi për disa muaj për rinovimin e kontratës. Në fund, ai firmosi një kontratë deri në qershor 2010.<ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2007/10_Ottobre/16/aledelpiero.shtml|title=Del Piero-Juve fino al 2010 Ale: "Giorni entusiasmanti"|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Alberto Mauro|date=16 tetor 2007|access-date=13 maj 2015|archive-date=18 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518092554/http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2007/10_Ottobre/16/aledelpiero.shtml|url-status=live}}</ref> Ky lajm erdhi vetëm dy javë pasi ai u la jashtë ekipit nga trajneri [[Claudio Ranieri]] për ndeshjen kundër Fiorentinës si dhe nuk u thirr në kombëtaren italiane nga trajneri [[Roberto Donadoni]].<ref>{{cite news|url=http://www.repubblica.it/2007/10/sezioni/sport/calcio/serie_a/giornata-7a/fiorentina-juventus/fiorentina-juventus.html|title=Pari con polemiche tra Fiorentina e Juventus|newspaper=La Repubblica|language=it|date=7 tetor 2007|access-date=13 maj 2015|archive-date=18 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518093340/http://www.repubblica.it/2007/10/sezioni/sport/calcio/serie_a/giornata-7a/fiorentina-juventus/fiorentina-juventus.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Nazionale/Primo_Piano/2007/10_Ottobre/07/convocazioni.shtml|title=Nazionale, novità Montolivo A casa Del Piero e Inzaghi|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Gaetano De Stefano|date=7 tetor 2007|access-date=13 maj 2015|archive-date=18 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518092600/http://www.gazzetta.it/Calcio/Nazionale/Primo_Piano/2007/10_Ottobre/07/convocazioni.shtml|url-status=live}}</ref> Më 15 dhjetor 2007, Del Piero shënoi dy gola kundër Lazios në [[Stadio Olimpico]] dhe u përzgjodh në ekipin e javës të Serie A.<ref>{{cite web|url=http://www.eurosport.com/football/serie-a/2007-2008/juventus-edge-lazio_sto1414042/story.shtml|title=Juventus edge Lazio|publisher=Eurosport|language=en|date=15 dhjetor 2007|access-date=13 maj 2015}}</ref> Në shkurt 2008, ai shënoi me godjtje dënimi golin e vetëm të sfidës kundër Romës, po në Olimpico.<ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2008/02_Febbraio/16/juv-rom.shtml|title=Del Piero è l'anima Juve Roma battuta e avvicinata|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=16 shkurt 2008|access-date=13 maj 2015|archive-date=18 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518092506/http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2008/02_Febbraio/16/juv-rom.shtml|url-status=live}}</ref> Më 6 prill 2008, Del Piero zhvilloi paraqitjen e tij të 553të me klubin, duke kaluar [[Gaetano Scirea]]n si lojtari me më shumë ndeshje në historinë e klubit.<ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Juventus/Primo_Piano/2008/03_Marzo/24/delpiero.shtml|title=Del Piero, 552 senza tempo|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=24 mars 2008|access-date=13 maj 2015|archive-date=4 janar 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090104151002/http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Juventus/Primo_Piano/2008/03_Marzo/24/delpiero.shtml|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Palermo/Primo_Piano/2008/04_Aprile/06/palermojuve.shtml|title=Juve, che doccia fredda nel momento più caldo|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Pier Luigi Todisco|date=6 prill 2008|access-date=13 maj 2015|archive-date=7 prill 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080407222001/http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Palermo/Primo_Piano/2008/04_Aprile/06/palermojuve.shtml|url-status=live}}</ref> Gjatë këtij muaji, ai shënoi shtatë gola në katër ndeshje, përfshirë një tregolësh në fitoren 4–0 kundër [[Atalanta B.C.|Atalantës]] në [[Bergamo]].<ref>{{cite news|url=https://www.thestar.com/sports/2008/04/20/del_piero_and_kaka_score_hat_tricks.html|title=Del Piero and Kaka score hat tricks|website=thestar.com|language=en|date=20 prill 2008|archive-date=23 qershor 2008|access-date=7 mars 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20080623073653/http://www.thestar.com/Sports/article/416442|url-status=live}}</ref> Në javën e fundit të sezonit 2007–08, Del Piero shënoi dy gola në barazimin 3–3 kundër [[U.C. Sampdoria|Sampdorias]].<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/224500?cc=5901|archive-url=https://archive.today/20130103114456/http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/224500?cc=5901|url-status=dead|archive-date=3 January 2013|title=Del Piero at the double|publisher=ESPN FC|language=en|date=17 maj 2008}}</ref> Këto dy gola bënë që ai të fitonte çmimin [[Capocannoniere]] si golashënuesi më i mirë i Serie A me 21 gola, duke lënë mbrapa shokun e ekipit Trezeguet (20 gola) dhe [[Marco Borriello]]n (19 gola). Kjo ishte gjithashtu shifra më e lartë e golave që nga sezoni 1997–98.<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2008/maggio/18/Samp_Juve_show_Super_Del_ga_10_080518073.shtml|title=Samp-Juve show Super Del Piero è il re del gol|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=18 maj 2008|access-date=8 janar 2009|archive-date=9 shtator 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170909190646/http://archiviostorico.gazzetta.it/2008/maggio/18/Samp_Juve_show_Super_Del_ga_10_080518073.shtml|url-status=live}}</ref> Del Piero u bë lojtari i dytë, pas [[Paolo Rossi]], i cili fitonte Capocannonieren në Serie B dhe A. Më 26 korrik, ai u nderua me çmimin Scirea.<ref name="Premio Nazionale Carriera Esemplare Gaetano Scirea: Alba d'Oro">{{cite web|url=http://www.comune.cinisello-balsamo.mi.it/spip.php?article3932|title=Premio Nazionale Carriera Esemplare "Gaetano Scirea": Alba d'Oro|publisher=Comune Cinisello|language=it|access-date=21 janar 2015|archive-date=22 tetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022191358/https://www.comune.cinisello-balsamo.mi.it/spip.php?article3932|url-status=live}}</ref> Falë kontributit të tij, Juventusi e mbylli sezonin në vendin e tretë dhe siguroi rikthimin në Ligën e Kampionëve. Në gusht 2008, Del Piero tregoi qëllimin e tij për të luajtur futboll profesionist deri në moshën 40 vjeç.<ref>{{cite web|url=http://www.football-italia.net/node/12852|title=Del Piero: 'I'll play until I'm 40'|date=14 nëntor 2011|publisher=Football Italia|language=en|access-date=22 korrik 2016|archive-date=21 korrik 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160721030403/http://www.football-italia.net/node/12852|url-status=live}}</ref> Në Ligën e Kampionëve, Juventusi u vendos në të njëjtin grup me Real Madridin dhe fituesit e Kupës UEFA, [[Zenit Saint Petersburg]]; më 21 tetor, Del Piero shënoi një gol të bukur me hark në minutën e 5të të fitores 2–1 në shtëpi kundër Realit.<ref>[http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2008/10/21/juvereal.shtml Del Piero-Amauri in gol. La Juve risorge, Real k.o.] (në italisht) {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090104114457/http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2008/10/21/juvereal.shtml |date=4 janar 2009 }} La Gazzetta dello Sport – Marrë më 8 janar 2008</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/01d2-0e70215b7c07-07c218463a6b-1000--juve-enjoy-high-life-at-madrid-s-expense/|title=Juve enjoy high life at Madrid's expense|publisher=[[UEFA]]|language=en|date=22 tetor 2008}}</ref> Në ndeshjen e kthimit në [[Stadiumi Santiago Bernabéu|Santiago Bernabéu]] më 5 nëntor, Del Piero ishte protagonisti kryesor i takimit me dy gola të shënuar, duke i dhënë Juventusit fitoren e parë në këtë fushë që nga viti 1962. Paraqitja e tij u vlerë nga Ranieri dhe nga trajneri kundërshtar [[Bernd Schuster]].<ref>{{cite news|url=https://www.cbc.ca/sports/soccer/a-class-act-1.744309|archive-url=https://web.archive.org/web/20100913031641/http://www.cbc.ca/news/story/2008/11/07/f-real-madrid-fans.html|url-status=live|archive-date=13 shtator 2010|title=CBC News – A class act|publisher=CBC News|language=en|author=John F. Molinaro|date=7 nëntor 2008|access-date=13 qershor 2010}}</ref> Në momentin e zëvëndësimit, Del Piero u duartrokit në këmbë nga tifozët e të dy ekipeve.<ref>[http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Juventus/Primo_Piano/2008/11/05/real-juve.shtml Ale incanta il Bernabeu. La Juve è già qualificata] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101013135545/http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Juventus/Primo_Piano/2008/11/05/real-juve.shtml |date=13 tetor 2010 }} (në italisht) La Gazzetta Dello Sport – Marrë më 8 janar 2008</ref> Juventus u eliminua në raundin e dytë nga [[Chelsea F.C.|Çelsi]]; Del Piero shënoi me penallti në ndeshjen e dytë por ''Bardhezinjtë'' u mposhtën me rezultatin e përgjithshëm 3–2.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2009/mar/10/juventus-chelsea-champions-league|title=Essien and Drogba draw the sting from 10-man Juve|newspaper=The Guardian|language=en|date=10 mars 2009|location=Londër|author=Dominic Fifield|archive-date=23 dhjetor 2017|access-date=10 dhjetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223042733/https://www.theguardian.com/football/2009/mar/10/juventus-chelsea-champions-league|url-status=live}}</ref> Më 29 nëntor 2008, Del Piero shënoi me penallti golin e tij të 250të me Juventusin në fitoren 4–0 kundër [[A.S. Reggina 1914|Regginës]].<ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Juventus/Primo_Piano/2008/11/29/juv-reg.shtml|title=Super Juve sotto la neve Reggina presa a pallate|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Riccardo Pratesi|date=29 nëntor 2008|access-date=13 maj 2015|archive-date=24 shtator 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924142527/http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Juventus/Primo_Piano/2008/11/29/juv-reg.shtml|url-status=live}}</ref> Gjatë këtij sezoni, Juventusi garoi me Milanin për vendin e dytë e cila siguronte automatikisht kualifikimin në Ligën e Kampionëve. Del Piero ishte protagonist në javën e parafundit, duke shënuar dy gola në fitoren 3–0 kundër [[A.C. Siena|Sienës]]; ai gjithashtu asistoi golin e talentit [[Claudio Marchisio]].<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/251568?cc=5901|archive-url=https://archive.today/20130103003056/http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/251568?cc=5901|url-status=dead|archive-date=3 January 2013|title=Siena 0–3 Juventus|publisher=ESPN FC|language=en|date=24 maj 2009}}</ref> Në javën e fundit të kampionatit, Juventusi fitoi 2–0 kundër Lazios, duke e mbyllur renditjen në vendin e dytë me pikë të barabarta me Milanin por me golavarazh më të mirë.<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/tables/_/league/ita.1/season/2008/italian-serie-a?cc=5901|title=2008/09 Italian Serie A Table / Table|publisher=ESPN FC|language=en|access-date=22 korrik 2016|archive-date=25 tetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121025231308/http://soccernet.espn.go.com/tables/_/league/ita.1/season/2008/italian-serie-a?cc=5901|url-status=dead}}</ref> Më 17 korrik 2009, Del Piero rinovoi kontratën e tij edhe për dy vite të tjera.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=1082078.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20100428053805/http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=1082078.html|url-status=dead|archive-date=28 April 2010|title=Del Piero inks new Juve deal|publisher=FIFA|language=en|date=17 korrik 2009}}</ref> I pyetur për rinovimin, ai deklaroi se objektivi i tij ishte të tërhiqej te Juventusi. Më 14 mars 2010, ai shënoi golin e 300të dhe të 301të në karrierë në shtatë minutat e para të barazimit 3–3 kundër Sienës.<ref>{{cite web|url=http://uk.eurosport.yahoo.com/22042010/58/22042010154422.html|title=Del Piero celebrates his 300th goal for Juventus|publisher=Eurosport|language=en|date=22 prill 2010|access-date=11 korrik 2012|archive-date=23 shkurt 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223155506/http://uk.eurosport.yahoo.com/22042010/58/22042010154422.html|url-status=live}}</ref> Ai e mbylli sezonin 2009–10 me 11 gola në 29 ndeshje në të gjitha kompeticionet. Më 30 tetor 2010, Del Piero shënoi golin e tij të 179të në Serie A në fitoren 2–1 kundër Milanit, duke kaluar Bonipertin si golashënuesi më i mirë i Juventusit në Serie A.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/news/01ea-0e7604d6a851-d7176764a21e-1000--del-piero-record-caps-juve-win-at-milan/|title=Del Piero record caps Juve win at Milan|publisher=UEFA|language=en|date=30 tetor 2010}}</ref> Më 5 shkurt, ai u aktivizua si zëvëndësues në takimin kundër Cagliarit, duke thyer një tjetër rekord të Bonipertit për numrin e ndeshjeve të luajtura për Juventusin.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=1633292.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120523231724/http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=1633292.html|url-status=dead|archive-date=23 maj 2012|title=Del Piero's black and white legacy|publisher=FIFA|language=en|date=20 maj 2012}}</ref> Kjo ishte ndeshja e tij e 444të në Serie A si lojtar i klubit. Ai e mbylli sezonin e tij të 18të me Juventusin me 11 gola dhe 6 asiste. ====2011–2012: Kampionë në sezonin e fundit==== Del Piero firmosi një kontratë të re një-vjeçare me klubin në maj 2011.<ref>{{cite news|url=http://www.juventus.com/wps/portal/en/news/5maggio2011_DP_RINNOVO/|title=Del Piero renews contract at new stadium!|publisher=Juventus F.C.|language=en|date=5 maj 2011|access-date=6 maj 2011|archive-date=26 nëntor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131126121330/http://www.juventus.com/wps/portal/en/news/5maggio2011_DP_RINNOVO/|url-status=live}}</ref> Sezoni i ri pa mbërritjen e [[Antonio Conte]]s, me të cilin Del Piero kishte qënë shok ekipi, si trajneri i ri i ekipit si dhe zhvendosjen e klubit në [[Juventus Stadium]]in e sapo ndërtuar. Pas shumë vitesh, Del Piero e humbi vendin e tij si titullar kundrejt [[Mirko Vučinić]], i cili sapo kishte mbërritur nga Roma. Megjithatë, ai asistoi golin e [[Simone Pepe]]s në fitoren 4–1 kundër Parmës në ndeshjen hapëse të sezonit më 11 shtator.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/memberassociations/association=ita/news/newsid=1675081.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20110924184853/http://www.uefa.com/memberassociations/association=ita/news/newsid=1675081.html|url-status=dead|archive-date=24 shtator 2011|title=Juventus pick off Parma, Palermo stun Inter|publisher=UEFA|language=en|date=11 shtator 2011|access-date=22 gusht 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/football/juventus-vs-parma/247621|title=Juventus 4–1 Parma|publisher=Sky Sports|language=en|date=11 shtator 2011|access-date=22 gusht 2019|archive-date=22 gusht 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190822181631/https://www.skysports.com/football/juventus-vs-parma/247621|url-status=live}}</ref> Më 24 janar 2012, Del Piero shënoi golin e parë në stadiumin e ri në fitoren 3–0 kundër Romës në çerek-finalen e kupës.<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/match/_/id/336404?cc=5901|archive-url=https://archive.today/20120715002525/http://soccernet.espn.go.com/match/_/id/336404?cc=5901|url-status=dead|archive-date=15 July 2012|title=Match report: Juventus 3 Roma 0|publisher=ESPN FC|language=en|date=24 janar 2012}}</ref> Në ndeshjen e dytë të gjysëm-finales kundër Milanit, Del Piero shënoi një nga dy golat e ekipit. Ndeshja u mbyll në barazim 2–2 dhe Juventus u kualifikua në finale me rezultatin e përgjithshëm 4–3.<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/337683?cc=5901|archive-url=https://archive.today/20120714081748/http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/337683?cc=5901|url-status=dead|archive-date=14 July 2012|title=Report: Juve 2 Milan 2|publisher=ESPN FC|language=en|date=20 mars 2012}}</ref> Goli i tij i parë në Serie A për këtë sezon erdhi më 25 mars në fitoren 2–0 kundër Interit në Derbin e Italisë.<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=326919&cc=5901|archive-url=https://archive.today/20120714182707/http://soccernet.espn.go.com/report?id=326919&cc=5901|url-status=dead|archive-date=14 July 2012|title=Report: Juve 2 Inter 0|publisher=ESPN FC|language=en|date=25 mars 2012}}</ref> Më 11 prill 2012, Del Piero hyri si zëvëndësues në ndeshjen kundër Lazios, e cila ishte ndeshja e 700të e tij si lojtar i Juventusit.<ref>{{cite news|url=http://www.goal.com/en/match/65004/juventus-vs-lazio/report|title=Report: Juve 2 Lazio 1|publisher=Goal.com|language=en|date=11 prill 2012|access-date=31 dhjetor 2015|archive-date=1 maj 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140501092252/http://www.goal.com/en/match/65004/juventus-vs-lazio/report|url-status=live}}</ref> Ai shënoi me goditje dënimi duke i dhënë ekipit tre pikët dhe kryesimin e kampionatit.<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/memberassociations/association=ita/news/newsid=1782883.html|archive-url=https://archive.today/20130205044856/http://www.uefa.com/memberassociations/association=ita/news/newsid=1782883.html|url-status=dead|archive-date=5 February 2013|title=Del Piero steals the show to send Juventus top|publisher=UEFA|language=en|date=11 prill 2012|access-date=31 dhjetor 2015}}</ref> Një javë më pas, [[Andrea Agnelli]] njoftoi se klubi nuk do ti ofronte rinovimin e kontratës Del Pieros, duke i dhënë fund epokës së tij në klub.<ref>{{cite news|url=http://www.skysports.com/story/0,19528,12876_7249158,00.html|title=Juve not retaining Del Piero|publisher=Sky Sports|language=en|date=18 tetor 2011|access-date=19 tetor 2015|archive-date=24 shtator 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924152930/http://www.skysports.com/story/0,19528,12876_7249158,00.html|url-status=live}}</ref> Vetë Del Piero shprehu befasi për këtë vendim.<ref>{{cite news|url=http://www.goal.com/en/news/10/italy/2012/04/17/3042533/del-piero-surprised-at-agnellis-refusal-to-grant-him|title=Del Piero surprised at Agnelli's refusal to grant him Juventus extension|publisher=Goal.com|language=en|date=17 prill 2012|archive-date=19 prill 2012|access-date=19 prill 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120419023810/http://www.goal.com/en/news/10/italy/2012/04/17/3042533/del-piero-surprised-at-agnellis-refusal-to-grant-him|url-status=live}}</ref> Ai luajti ndeshjen e fundit në Serie A më 13 maj kundër [[Atalanta B.C.|Atalantës]], duke shënuar në minutën e 28të;<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/326825?cc=5901|archive-url=https://archive.today/20120724003250/http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/326825?cc=5901|url-status=dead|archive-date=24 July 2012|title=Report: Juve 3 Atalanta 1|publisher=ESPN FC|language=en|date=13 maj 2012}}</ref> ai u zëvëndësua në minutën e 59të mes duartrokitjeve të të gjithë stadiumit.<ref>{{cite news|url=http://www.legaseriea.it/it/sala-stampa/archivio-dettaglio/-/news/FESTA_SCUDETTO_PER_LA_JUVENTUS/662818|title=Festa Scudetti per la Juventus|website=legaseriea.it|language=it|date=13 maj 2012|access-date=31 dhjetor 2015|archive-date=7 nëntor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141107224213/http://www.legaseriea.it/it/sala-stampa/archivio-dettaglio/-/news/FESTA_SCUDETTO_PER_LA_JUVENTUS/662818|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story/_/id/1069370/serie-a:-decorated-veterans-del-piero,-inzaghi-score-on-final-bows?cc=5901|title=Decorated veterans score on final bows|publisher=ESPN FC|language=en|date=13 maj 2012|access-date=13 maj 2012|archive-date=17 maj 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120517050801/http://soccernet.espn.go.com/news/story/_/id/1069370/serie-a:-decorated-veterans-del-piero,-inzaghi-score-on-final-bows?cc=5901|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.goal.com/en-gb/news/3276/serie-a/2012/05/13/3100354/del-piero-inzaghi-wave-goodbye-as-winners-in-fairytale|title=Del Piero & Inzaghi wave goodbye as winners in fairytale ending|publisher=Goal.com|language=en|date=13 maj 2012|archive-date=16 maj 2012|access-date=13 maj 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120516034241/http://www.goal.com/en-gb/news/3276/serie-a/2012/05/13/3100354/del-piero-inzaghi-wave-goodbye-as-winners-in-fairytale|url-status=live}}</ref> Ndeshja e tij e fundit si lojtar i klubit erdhi më 20 maj në finalen e kupës të fituar 2–0 kundër Napolit.<ref>{{cite news|url=http://www.goal.com/en-gb/match/78417/juventus-vs-napoli/report|title=Cavani and Hamsik clinch Coppa Italia and dash double dreams of Turin giants|publisher=Goal.com|language=en|date=20 maj 2012|archive-date=22 maj 2012|access-date=21 maj 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120522225128/http://www.goal.com/en-gb/match/78417/juventus-vs-napoli/report|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www1.skysports.com/football/news/12961/7768322/Cup-glory-for-Napoli|title=Cup glory for Napoli|publisher=Sky Sports|language=en|date=20 maj 2012|archive-date=23 maj 2012|access-date=21 maj 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120523095249/http://www1.skysports.com/football/news/12961/7768322/Cup-glory-for-Napoli|url-status=live}}</ref> Del Piero regjistroi gjithsej 705 ndeshje, 290 gola, 174 asiste dhe 16 trofe të fituar në 19 sezone.<ref>{{cite news|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/serie-a/2023/10/30-115838922/campionato_di_calcio_serie_a_record_primati_numeri_e_statistiche|title=Campionato di Calcio Serie A: record, primati, numeri e statistiche|publisher=Il Corriere dello Sport|language=it|date=30 tetor 2023|access-date=12 shkurt 2024|archive-date=12 shkurt 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240212175507/https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/serie-a/2023/10/30-115838922/campionato_di_calcio_serie_a_record_primati_numeri_e_statistiche|url-status=live}}</ref> ===Sydney FC=== Më 5 shtator 2012, Del Piero u transferua te klubi austrialian [[Sydney FC]], duke firmosur një marrëveshje dy-vjeçare.<ref>{{cite news|url=https://www.smh.com.au/sport/a-league/ciao-4m-del-piero-signs-for-two-years-20120905-25exy.html#ixzz25c44ORwW|title=Ciao 4m Del Piero signs for two years|website=smh.com.au|publisher=The Sydney Morning Herald|language=en|access-date=6 shtator 2012}}</ref> Paga e tij u konfirmua të ishte 3.5 milion $ në sezon, duke e bërë atë lojtarin më të paguar në historinë e futbollit austrian. Para këtij transferimi, Del Piero ishte i lidhur me një nga kalim te Liverpooli, por më vonë zbuloi se kujtimet e tij të tragjedisë së Heysel e ndaluan të transferohej në [[Anfield]].<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2012/oct/12/alessandro-del-piero-liverpool-heysel|title=Alessandro Del Piero rejected Liverpool move 'because of Heysel'|publisher=The Guardian|language=en|date=12 tetor 2012}}</ref> Transferimi i tij bëri bujë në Itali dhe Australi; Juventusi, si dhe kolegë të tjerë i uruan fat Del Pieros në aventurën e tij në Australi.<ref>{{cite web|url=http://www.juventus.com/juve/en/news/5set2012_dp_eng|title=Good luck Alex!|publisher=Juventus F.C. |language=en|date=5 shtator 2012|access-date=6 shtator 2012|archive-date=18 dhjetor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131218051016/http://www.juventus.com/juve/en/news/5set2012_dp_eng|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.tuttosport.com/calcio/calciomercato/2012/09/06-210947/Inzaghi+saluta+Del+Piero%3A+%C2%ABCiao+Alex%2C+tifer%C3%B2+per+te%C2%BB|title=Inzaghi saluta Del Piero: ÂŤCiao Alex, tiferò per teÂť – Calciomercato / Calcio|newspaper=Tuttosport|language=it|date=6 shtator 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121110193828/http://www.tuttosport.com/calcio/calciomercato/2012/09/06-210947/Inzaghi+saluta+Del+Piero%3A+%C2%ABCiao+Alex%2C+tifer%C3%B2+per+te%C2%BB|archive-date=10 nëntor 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/roma/articoli/1844/totti-nostalgia-di-del-piero.shtml|title=Zeman: "Contento della prestazione"|publisher=Sport Mediaset|language=it|date=6 janar 2013|access-date=6 shtator 2012|archive-date=9 shtator 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120909170032/http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/roma/articoli/1844/totti-nostalgia-di-del-piero.shtml|url-status=dead}}</ref> Presidenti i klubit Scott Barlow e quajti firmosjen e Del Pieros "një moment historik për klubin",<ref name="Chicago Tribune">{{cite news|author=Nick Mulvenney|agency=Reuters|language=en|url=https://www.chicagotribune.com/2012/09/05/del-piero-deal-most-lucrative-in-australian-sport-club/|title=Del Piero deal most lucrative in Australian sport|publisher=Chicago Tribune|language=en|date=5 shtator 2012}}</ref> kurse presidenti i [[Federata Australiane e Futbollit|Federatës Australiane të Futbollit]] deklaroi se mbërritja e Del Pieros ishte vendimtare për rritjen e futbollit australian në aspektin teknik dhe ekonomik. Trajneri i ekipit [[Ian Crook]] shtoi se loja e ekipit do të bazohej te Del Piero, duke i dhënë italianit liri në fushë.<ref>{{cite news|url=https://www.smh.com.au/sport/soccer/sydney-banking-on-del-piero-20120906-25h83.html|title=Sydney banking on Del Piero|website=Smh.com.au|publisher=The Sydney Morning Herald|language=en|author=Sebastian Hassett|date=7 shtator 2012|archive-date=9 korrik 2018|access-date=21 prill 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20180709011333/https://www.smh.com.au/sport/soccer/sydney-banking-on-del-piero-20120906-25h83.html|url-status=live}}</ref> Del Piero bëri debutimin e tij në [[A-League]] më 6 tetor në humbjen 2–0 kundër [[Wellington Phoenix F.C.|Wellington Phoenix]].<ref>{{cite web|url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2012/10/06/phoenix-spoils-del-pieros-sydney-debut|title=Phoenix spoils Del Piero's Sydney debut|publisher=Special Broadcasting Service|language=en|date=6 tetor 2012|access-date=9 janar 2017|archive-date=10 janar 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110022729/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2012/10/06/phoenix-spoils-del-pieros-sydney-debut|url-status=live}}</ref> Një javë më pas, ai shënoi golin e parë në Australi me goditje dënimi në humbjen 3–2 në shtëpi kundër [[Newcastle Jets]].<ref>{{cite web|url=http://www.foxsports.com.au/football/a-league/sydney-fc-host-newcastle-jets-in-alessandro-del-pieros-first-home-game-at-allianz-stadium/story-e6frf4gl-1226494991268 |title=Jets ruin Del Piero's home debut &#124; A-League|publisher=Fox Sports|language=en|author=Angela Habashy|date=13 tetor 2012}}</ref> Më 20 tetor, ai shënoi golin e fitores në derbin e Sydneyt kundër [[Western Sydney Wanderers F.C.|Western Sydney Wanderers]].<ref>{{cite web|url=http://www.skynews.com.au/sport/article.aspx?id=807997|title=Sky News Australia – Sport Article|publisher=Sky News|language=en|access-date=20 tetor 2012|archive-date=3 prill 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180403173424/https://www.skynews.com.au/sport/article.aspx?id=807997|url-status=dead}}</ref> Më 19 janar 2013, Del Piero shënoi katër gola dhe një asist në fitoren tenistike 7–1 kundër Wellington Phoenix. Kjo ishte hera e parë që ai shënon katër gola në një ndeshje dhe në momentin e zëvëndësimit u duartrokit nga i gjithë stadiumi.<ref>{{cite news|url=https://www.smh.com.au/sport/a-league/del-piero-bags-four-in-71-rout-20130119-2d05u.html|title=Del Piero bags four in 7–1 rout|website=Smh.com.au|publisher=The Sydney Morning Herald|language=en|author=David Sygall|access-date=22 korrik 2016}}</ref> Më 10 shkurt, ai shënoi në suksesin 2–1 [[Brisbane Roar F.C.|Brisbane Roar]], duke arritur në kuotën e 11 golave sezonal, një rekord i ri në klub.<ref>{{cite web|url=http://theworldgame.sbs.com.au/match/1296861/sydney-vs-brisbane-roar/report|title=Win lifts Sydney into top six|language=en|publisher=Special Broadcasting Service|date=10 shkurt 2013|access-date=9 janar 2017|archive-date=10 janar 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110021215/http://theworldgame.sbs.com.au/match/1296861/sydney-vs-brisbane-roar/report|url-status=live}}</ref> Njëmbëdhjetë ditë më pas, Del Piero rinovoi kontratën me klubin deri në vitin 2014.<ref>{{cite web|url=http://www.footballaustralia.com.au/sydneyfc/news-display/alessandro-del-piero-and-sydney-fc-commit-to-second-season/61306|title=Alessandro Del Piero and Sydney FC Commit to Second Season|publisher=Footballaustralia.com.au|language=en|access-date=22 korrik 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140219060237/http://www.footballaustralia.com.au/sydneyfc/news-display/alessandro-del-piero-and-sydney-fc-commit-to-second-season/61306|archive-date=19 shkurt 2014}}</ref> Ai e mbylli sezonin me 14 gola në 24 ndeshje, me Sydneyn që nuk u kualifikua në fazën finale për fitimin e kampionatit.<ref name="Del Piero magic inspires Sydney">{{cite web|url=http://www.eurosport.com/football/hyundai-a-league/2010-2011/del-piero-magic-inspires-sydney-fc-as-a-league-kicks-off_sto3959583/story.shtml|title=Del Piero magic inspires Sydney FC as A-League kicks off|publisher=Eurosport|language=en|date=11 tetor 2013|access-date=9 janar 2017}}</ref> Del Piero u emërua kapiteni i ri i ekipit para nisjes së sezonit 2013–14.<ref name="Del Piero magic inspires Sydney"/><ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=2175741.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130923070308/http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=2175741.html|url-status=dead|archive-date=23 shtator 2013|title=Del Piero named Sydney FC captain|publisher=FIFA|language=en|access-date=11 tetor 2013}}</ref> Ai shënoi dhe asistoi në fitoren 2–0 kundër Newcastle Jets në ndeshjen hapëse të kampionatit.<ref>{{cite web|url=http://www.footballaustralia.com.au/aleague/matchcentre/Sydney-FC-v-Newcastle-Jets-Hyundai-A-League/3085|title=Del Piero, Sydney sink Jets|publisher=A-League|language=en|access-date=11 tetor 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140219060225/http://www.footballaustralia.com.au/aleague/matchcentre/Sydney-FC-v-Newcastle-Jets-Hyundai-A-League/3085|archive-date=19 shkurt 2014}}</ref> Gjatë sezonit të rregullt, ai shënoi 10 gola duke u shpallur sërisht golashënuesi më i mirë i ekipit.<ref name="Sydney FC Golden Boot">{{cite web|url=http://www.sydneyfc.com/video/alessandro-del-piero-wins-sydney-fc-golden-boot/eetecg45evpp1mlix088klpk6/187/5|title=Alessandro Del Piero Wins Sydney FC Golden Boot|publisher=Sydney FC|language=en|date=5 maj 2014|access-date=9 janar 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110021044/http://www.sydneyfc.com/video/alessandro-del-piero-wins-sydney-fc-golden-boot/eetecg45evpp1mlix088klpk6/187/|archive-date=10 janar 2017|url-status=dead}}</ref> Këtë hetë, Sydney u kualifikua në fazën finale; ndeshja e fundit e Del Pieros me ekipin erdhi më 18 prill 2014 në humbjen 2–1 kundër [[Melbourne Victory F.C.|Melbourne Victory]] në raundin e parë të fazës finale.<ref>{{cite web|url=http://www.abc.net.au/news/2014-04-19/alessandro-del-piero-says-goodbye-to-fans-after-sydney-fc/5399870|title=Alessandro Del Piero says goodbye to fans after Sydney FC's loss to Melbourne Victory|publisher=ABC.net|language=en|date=18 prill 2014|access-date=9 janar 2017|archive-date=10 janar 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110015125/http://www.abc.net.au/news/2014-04-19/alessandro-del-piero-says-goodbye-to-fans-after-sydney-fc/5399870|url-status=live}}</ref> Më 10 gusht, Del Piero ishte kapiten i ekipit All-Star të A-League në ndeshjen miqësore kundër ish ekipit të tij Juventus.<ref name="footballaustralia">{{cite web|url=http://www.footballaustralia.com.au/sydneyfc/news-display/Sydney-FC-Pays-Tribute-To-Alessandro-Del-Piero/90149|title=Sydney FC Home &#124; Sydney FC|publisher=Football Australia|language=en|access-date=31 janar 2016|archive-date=29 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140429050040/http://www.footballaustralia.com.au/sydneyfc/news-display/Sydney-FC-Pays-Tribute-To-Alessandro-Del-Piero/90149|url-status=dead}}</ref> Në prill 2015, ai u emërua në ekipin e dekadës të Sydneyt dhe në ekipin e dekadës të [[Konfederata Aziatike e Futbollit|Konfederatës Aziatike të Futbollit]].<ref name="Del Piero headlines strong Sydney FC team of the decade">{{cite web|url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2015/04/29/del-piero-headlines-strong-sydney-fc-team-decade|title=Del Piero headlines strong Sydney FC team of the decade|publisher=Special Broadcasting Service|language=en|date=29 prill 2015|access-date=7 maj 2015|archive-date=18 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518095202/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2015/04/29/del-piero-headlines-strong-sydney-fc-team-decade|url-status=live}}</ref><ref name="Alessandro Del Piero named on bench in PFA's A-League team of decade">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2015/apr/28/a-league-del-piero-benched-team-decade|title=Alessandro Del Piero named on bench in PFA's A-League team of decade|newspaper=The Guardian|language=en|date=28 prill 2015|access-date=7 maj 2015}}</ref> ===Dehli Dynamos=== Më 23 gusht 2014, Del Piero ishte në negociata për një transferim të mundshëm te klubi indian [[Delhi Dynamos FC|Delhi Dynamos]], një lajm që u vërtetua nga agjenti i tij.<ref>{{cite web|title=Alessandro del Piero to play for ISL side Delhi Dynamos|date=23 August 2014|url=http://sports-nova.com/alessandro-del-piero-play-isl-side-delhi-dynamos/|publisher=Sports-nova.com|language=en|access-date=23 gusht 2014|archive-date=6 tetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151006184347/http://sports-nova.com/alessandro-del-piero-play-isl-side-delhi-dynamos/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Del Piero set to join Delhi Dynamos|url=http://www.goal.com/en-india/news/222/transfer-zone/2014/08/23/5053887/del-piero-set-to-join-delhi-dynamos?ICID=AR|publisher=Goal.com|language=en|date=23 gusht 2014|access-date=28 gusht 2014|archive-date=17 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150217155108/http://www.goal.com/en-india/news/222/transfer-zone/2014/08/23/5053887/del-piero-set-to-join-delhi-dynamos?ICID=AR|url-status=live}}</ref> Pesë ditë më vonë, transferimi u zyrtarizua dhe Del Piero firmosi një kontratë deri në fund të vitit.<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en-india/news/7083/isl/2014/08/28/5065328/del-piero-pens-a-four-month-deal-with-delhi-dynamos-fc?ICID=HP_BN_7|title=Del Piero pens a four-month deal with Delhi Dynamos FC|publisher=Goal.com|language=en|date=28 gusht 2014|access-date=28 gusht 2014|archive-date=17 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150217155131/http://www.goal.com/en-india/news/7083/isl/2014/08/28/5065328/del-piero-pens-a-four-month-deal-with-delhi-dynamos-fc?ICID=HP_BN_7|url-status=dead}}</ref> Sipas raportimeve, kontrata e bëri atë lojtarin më të paguar në historinë e futbollit indian.<ref>{{Cite web|author=Abhijit Bharali|date=22 gusht 2017|title=ISL 2017: Dimitar Berbatov set to become 3rd highest paid player in Indian football|url=https://www.sportskeeda.com/football/isl-2017-kerala-blasters-dimitar-berbatov-set-to-become-3rd-highest-paid-player-in-indian-football|access-date=2021-08-25|website=Sport Skeeda|language=en|archive-date=23 tetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201023215334/https://www.sportskeeda.com/football/isl-2017-kerala-blasters-dimitar-berbatov-set-to-become-3rd-highest-paid-player-in-indian-football|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=6 nëntor 2014|author=Marcus Mergulhao|title=My role is bigger than just playing: Del Piero|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/indian-super-league/interviews/my-role-is-bigger-than-just-playing-del-piero/articleshow/45056347.cms|access-date=2021-08-25|publisher=The Times of India|language=en|archive-date=25 gusht 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210825171055/https://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/indian-super-league/interviews/my-role-is-bigger-than-just-playing-del-piero/articleshow/45056347.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|author=Abhishek Kundu|date=23 nëntor 2022|title=5 most expensive signings in ISL history|url=https://www.sportskeeda.com/indian-football/5-most-expensive-players-isl-history/2|access-date=2021-08-25|website=Sport Skeeda|language=en|archive-date=25 gusht 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210825171054/https://www.sportskeeda.com/indian-football/5-most-expensive-players-isl-history/2|url-status=live}}</ref> Del Piero bëri debutimin e tij me klubin më 14 tetor në barazimin pa gola kundër [[FC Pune City|Pune City]].<ref>{{cite web|url=http://sports.ndtv.com/indian-super-league-2014/news/231453-isl-delhi-dynamos-and-fc-pune-city-finish-0-0-alessandro-del-piero-dazzles-on-debut|title=ISL: Delhi Dynamos and FC Pune City Finish 0–0; Alessandro Del Piero Dazzles on Debut|publisher=NDTV|language=en|access-date=20 tetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020182938/http://sports.ndtv.com/indian-super-league-2014/news/231453-isl-delhi-dynamos-and-fc-pune-city-finish-0-0-alessandro-del-piero-dazzles-on-debut|archive-date=20 tetor 2014|url-status=dead}}</ref> Goli i tij i parë dhe i vetëm me klubin erdhi më 9 dhjetor me goditje dënimi në barazimin 2–2 kundër [[Chennaiyin FC|Chennaiyin]].<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en-india/match/chennaiyin-fc-vs-delhi-dynamos/1931547/report|title=Del Piero sparks a comeback for the visitors|publisher=Goal.com|language=en|access-date=9 dhjetor 2014|archive-date=10 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310081113/http://www.goal.com/en-india/match/chennaiyin-fc-vs-delhi-dynamos/1931547/report|url-status=live}}</ref> Ai e mbylli sezonin me 10 ndeshje dhe 1 gol; Dehli Dynamos e mbylli sezonin e parë të Super Ligës Indiane në vendin e 5të, duke humbur fazën play-off për një pikë.<ref>{{cite web|url=http://www.fourfourtwo.com/news/indian-super-league-wrap-blasters-semi-finals#:t-UiMFU8gY2XKA|title=Indian Super League Wrap: Blasters into semi-finals|publisher=FourFourTwo|language=en|date=11 dhjetor 2014|access-date=10 nëntor 2015|archive-date=4 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054808/http://www.fourfourtwo.com/news/indian-super-league-wrap-blasters-semi-finals#:t-UiMFU8gY2XKA|url-status=live}}</ref> Kontrata e Del Pieros nuk u rinovua dhe ai u largua nga klubi. Në tetor 2015, ai njoftoi tërheqjen nga futbolli profesionist, duke nisur karrierën e tij si trajner.<ref name="Alessandro Del Piero and Roberto Carlos touted for A-League coaching roles">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2015/oct/12/alessandro-del-piero-and-roberto-carlos-touted-for-a-league-coaching-roles|title=Alessandro Del Piero and Roberto Carlos touted for A-League coaching roles|newspaper=The Guardian|language=en|author1=Mike Hytner|date=12 tetor 2015|access-date=15 tetor 2015|archive-date=18 tetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151018211009/http://www.theguardian.com/football/2015/oct/12/alessandro-del-piero-and-roberto-carlos-touted-for-a-league-coaching-roles|url-status=live}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== ===1991–1998: Moshat dhe debutimi me ekipin e parë=== Del Piero nisi karrierën e tij me Italinë në vitin 1991 kur ai u bë pjesë e [[Kombëtarja italiane nën-17 e futbollit|ekipit nën-17]], me të cilën shënoi një gol në tre ndeshje. Në periudhën 1992–93, Del Piero u dallua me [[Kombëtarja italiane nën-18 e futbollit|ekipin nën-18]], duke shënuar 12 gola në 14 ndeshje. Pas kësaj, ai u bë pjesë e [[Kombëtarja italiane nën-21 e futbollit|ekipit nën-21]],<ref>{{cite news|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1994/04/09/calcio-news.html|title=Convocati Under 21|publisher=La Repubblica|language=it|date=9 prill 1994|p=25}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,31/articleid,0643_01_1996_0134_0038_8767284/|title=Under 21, i convocati|publisher=La Stampa|language=it|date=17 maj 1996|p=31}}</ref> duke u aktivizuar rregullisht në kualifikueset e UEFA Kampionatit Evropian nën-21 1996,<ref name="Nazionale in cifre - FIGC: Del Piero, Alessandro">{{cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/nazionali-in-cifre/dettaglio-convocato?calciatoreId=43236&squadraId=12|title=Alessandro Del Piero|website=figc.it|publisher=Federata Italiane e Futbollit|language=it|access-date=27 prill 2015}}</ref> kompeticion e cila u fitua nga Italia. Më 25 mars 1995, Del Piero debutoi me [[Kombëtarja italiane e futbollit|ekipin e parë]] nën drejtimin e [[Arrigo Sacchi]]t në fitoren 4–1 kundër [[Kombëtarja estoneze e futbollit|Estonisë]] në kualifikueset e [[UEFA Euro 1996]].<ref>{{Cite web|title=25 marzo 1995, Del Piero esordisce in Nazionale in un'Italia-Estonia 4-1|url=https://www.tuttosport.com/news/calcio/italia/2020/03/25-68183283/25_marzo_1995_del_piero_esordisce_in_nazionale_in_un_italia-estonia_4-1|publisher=Tuttosport|date=25 mars 2020|access-date=18 tetor 2024|language=it}}</ref> Goli i tij i parë me Italinë erdhi më 15 nëntor në ndeshjen e rradhës kualifikuese kundër [[Kombëtarja lituaneze e futbollit|Lituanisë]]; Italia fitoi me rezultatin 4–0.<ref>{{Cite web|author=Adam Digby|title=Remembering Alessandro Del Piero's Tumultuous International Career|url=https://bleacherreport.com/articles/2675420-remembering-alessandro-del-pieros-tumultuous-international-career|publisher=Bleacher Report|language=en|date=12 nëntor 2016|access-date=18 tetor 2024}}</ref> Del Piero ishte pjesë e ekipit që luajti në Euro 1996. Ai u aktivizua në vetëm një ndeshje, në fitoren 2–1 kundër [[Kombëtarja ruse e futbollit|Rusisë]], duke luajtur vetëm në pjesën e parë para se të zëvëndësohej nga [[Roberto Donadoni]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/0254-0d7b34805a58-b803b979218b-1000--instinctive-casiraghi-helps-italy-sink-russia-in-euro-96-gr/|title=Instinctive Casiraghi helps Italy sink Russia|publisher=UEFA|language=en|date=6 tetor 2003|access-date=22 mars 2025|archive-date=23 mars 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250323024757/https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/0254-0d7b34805a58-b803b979218b-1000--instinctive-casiraghi-helps-italy-sink-russia-in-euro-96-gr/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=1996: Germania|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/europei_1996.html|website=Storie di Calcio|publisher=Altervista|language=it|access-date=18 shkurt 2015|archive-date=24 shtator 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924120442/http://www.storiedicalcio.altervista.org/europei_1996.html|url-status=live}}</ref> Në vitin 1997, ai mori pjesë në turneun "Tournoi de France", duke shënuar dy gola në barazimin 3–3 kundër [[Kombëtarja braziliane e futbollit|Brazilit]],<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1997/giugno/09/Italia_Brasile_pareggio_spettacolo_Del_co_0_97060916053.shtml|first=Luca|last=Valdiserri|title=Italia Brasile, un pareggio spettacolo. Ma Del Piero batte Ronaldo 2 gol a 1|newspaper=[[Corriere della Sera]]|language=it|date=9 qershor 1997|access-date=18 shkurt 2015|archive-date=8 nëntor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151108203401/http://archiviostorico.corriere.it/1997/giugno/09/Italia_Brasile_pareggio_spettacolo_Del_co_0_97060916053.shtml|url-status=live}}</ref> si dhe me penallti kundër [[Kombëtarja franceze e futbollit|Francës]].<ref>{{cite web|url=http://www.italia1910.com/partita.asp?idpartita=547|title=Francia-Italia 2–2|publisher=Italia 1910|language=it|access-date=18 shkurt 2015|archive-date=19 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150219080604/http://www.italia1910.com/partita.asp?idpartita=547|url-status=live}}</ref> Italia e mbylli turneun në vendin e fundit kurse Del Piero ishte golashënuesi më i mirë me tre gola.<ref>{{cite web|url=http://www.tuttosport.com/calcio/azzurri/2009/01/26-16277/Per+l%27amichevole+con+l%27Italia,+Dunga+lascia+a+casa+Amauri?print|title=Per l'amichevole con l'Italia, Dunga lascia a casa Amauri|newspaper=Tuttosport|language=it|date=26 janar 2009|access-date=18 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150219080202/http://www.tuttosport.com/calcio/azzurri/2009/01/26-16277/Per+l%27amichevole+con+l%27Italia,+Dunga+lascia+a+casa+Amauri?print|archive-date=19 shkurt 2015|url-status=dead}}</ref> Del Piero konkuroi me [[Roberto Baggio]]n për një vend titullar gjatë [[Kampionati Botëror i Futbollit 1998|Kupës së Botës 1998]].<ref>{{cite web|url=https://goalazzo.substack.com/p/how-the-baggio-del-piero-dilemma|title=How the Baggio-Del Piero Dilemma Derailed Italy’s 1998 World Cup|publisher=Goalazzo|language=en|date=23 qershor 2026|access-date=24 shtator 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gentlemanultra.com/2018/07/13/italy-and-the-staffetta-france-98-and-baggio-vs-del-piero/|title=France ’98 and the staffetta: Baggio vs. Del Piero, the race for Italy’s no. 10|publisher=The Gentleman Ultra|language=en|date=13 korrik 2018|access-date=24 shtator 2026}}</ref> Ai ishte ende duke u rikuperuar nga një dëmtim i pësuar në finalen e Ligës së Kampionëve me Juventusin, duke humbur ndeshjen hapëse të grupit kundër [[Kombëtarja kiliane e futbollit|Kilit]].<ref>{{cite web|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/02_mondiali_calcio_1998.html|title=Francia 1998 – Capitolo II: Le scelte di Cesare|website=Storie di Calcio|publisher=Altervista|language=it|access-date=30 janar 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305200328/http://www.storiedicalcio.altervista.org/02_mondiali_calcio_1998.html|archive-date=5 mars 2016|url-status=dead}}</ref> Del Piero luajti ndeshjen e parë në një Kupë Bote në fitoren 3–0 kundër [[Kombëtarja kamerunase e futbollit|Kamerunit]], duke zëvëndësuar Baggion në pjesën e dytë; ai asistoi golin e tretë të ekipit të shënuar nga [[Christian Vieri]].<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/edition=1013/results/matches/match=8744/report.html |title=Italy 3–0 Cameroon (1–0)|publisher=FIFA|language=en|date=17 qershor 1998|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131204060054/http://www.fifa.com/worldcup/archive/edition%3D1013/results/matches/match%3D8744/report.html|archive-date=4 dhjetor 2013}}</ref> Ai u aktivizua si titullar në ndeshjen e tretë të grupit kundër [[Kombëtarja austriake e futbollit|Austrisë]], duke asistuar një tjetër gol të Vierit; Italia e mbylli grupin si fitues dhe u kualifikua në fazën me eliminim direkt, duke shmangur Brazilin favorit.<ref>{{cite news|url=http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/world/events/1998/worldcup/news/1998/06/23/italy_austria/|archive-url=https://web.archive.org/web/20000915081838/http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/world/events/1998/worldcup/news/1998/06/23/italy_austria/|url-status=dead|archive-date=15 shtator 2000|title=Vieri, Baggio goals help Italy win 2–1, avoid Brazil|publisher=CNN|language=en|date=15 shtator 1998}}</ref> Del Piero luajti si titullar edhe në çerek-finalen kundër [[Kombëtarja norvegjeze e futbollit|Norvegjisë]]<ref>{{cite web|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/mondiali_1998_italia_norvegia.html|title=Italia, la vittoria della sofferenza|website=Storie di Calcio|publisher=Altrevista|language=it|access-date=18 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20111026110719/http://www.storiedicalcio.altervista.org/mondiali_1998_italia_norvegia.html|archive-date=26 tetor 2011|url-status=dead}}</ref> dhe gjysëm-finalen kundër Francës: Italia u eliminua nga gjuajtjet e penalltive, në një ndeshje ku Del Piero u kritikua për performancën e tij dhe u zëvëndësua në përfundim të pjesës së parë.<ref>{{cite web|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/mondiali_1998_italia_francia.html|title=Francia avanti, ancora rigori stregati|website=Storie di Calcio|publisher=Altrevista|language=it|access-date=20 tetor 2014|archive-date=11 nëntor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161111230320/http://www.storiedicalcio.altervista.org/mondiali_1998_italia_francia.html|url-status=live}}</ref> ===1998–2004: Finalistë të Euro 2000=== Del Piero shënoi vetëm dy gola gjatë kualifikueseve të [[UEFA Euro 2000|Euro 2000]] në fitoren 2–0 kundër [[Kombëtarja zvicerane e futbollit|Zvicrës]] në tetor 1998. Në maj 2000, [[Dino Zoff]] e bëri pjesë të listës me 23 lojtarë që do të luanin në turne.<ref>{{cite web|url=https://m.football-lineups.com/team/Italy/Euro-2000/players|title=Italy Euro 2000 squad|publisher=Football Lineups|language=en|access-date=25 shtator 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260722160909/https://m.football-lineups.com/team/Italy/Euro-2000/players|archive-date=22 korrik 2026|url-status=dead}}</ref> Ai u aktivizua në të gjitha ndeshjet e Italisë, edhe pse në shumicën e raste ishte rezerva e [[Francesco Totti]]t dhe [[Stefano Fiore]]s. Del Piero luajti vetëm 30 minuta në ndeshjen hapëse kundër [[Kombëtarja turke e futbollit|Turqisë]], duke goditur shtyllën me goditje të lirë,<ref>{{cite web|url=https://it.uefa.com/uefaeuro/match/64852--turkiye-vs-italy/|title=Euro 2000: Turchia-Italia (1–2)|publisher=UEFA|language=it|access-date=20 tetor 2014|archive-date=22 mars 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250322205108/https://it.uefa.com/uefaeuro/match/64852--turkiye-vs-italy/|url-status=live}}</ref> kurse në ndeshjen e tretë ishte protagonist duke shënuar golin e fitores kundër [[Kombëtarja suedeze e futbollit|Suedisë]] si dhe dha asistin e golit të [[Luigi Di Biagio]]s.<ref>{{cite web|url=http://en.archive.uefa.com/competitions/euro2012/history/season=2000/round=1458/match=64856/report=rp.html|title=Italy foil brave Sweden|publisher=UEFA|language=en|date=6 tetor 2003|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160110070652/http://en.archive.uefa.com/competitions/euro2012/history/season=2000/round=1458/match=64856/report=rp.html|archive-date=10 janar 2016}}</ref> Del Piero luajti ndeshjen e tij të dytë si titullar në turne në barazimin pa gola në gjysëm-finalen kundër [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holandës]]; Italia më pas triumfoi në gjuajtjet e penalltive.<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/euro2000/matchreports/20000629/ita_hol_full.html|title=Euro 2000 Full-time Report: Italy v Holland (0–0)|publisher=ESPN FC|language=en|date=29 qershor 2000|access-date=18 shkurt 2015|archive-date=10 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150110184131/http://www.espnfc.com/euro2000/matchreports/20000629/ita_hol_full.html|url-status=live}}</ref> Në finalen kundër Francës, Del Piero hyri si zëvëndësues në pjesën e dytë dhe humbi dy mundësi të mira për të shënuar. Italia u mposht 2–1 në kohën shtesë dhe performanca e Del Pieros u kritikua nga media italiane.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/0253-0d7b3013529f-3e15ce8dc46b-1000--trezeguet-s-golden-goal-sinks-italy-as-france-make-histor/|title=Trezeguet's golden moment makes French history|publisher=UEFA|language=en|date=6 tetor 2003|access-date=10 dhjetor 2015}}</ref> Del Piero vazhdoi të ishte pjesë e ekipit kombëtar në kualifikueset e [[Kampionati Botëror i Futbollit 2002|Kupës së Botës 2002]]. Ai shënoi 5 gola, përfshirë golin e fitores në ndeshjen e rëndësishme me [[Kombëtarja hungareze e futbollit|Hungarinë]], në të cilën Italia siguroi kualifikimin në turne.<ref>{{cite web|url=http://www.figc.it/nazionali/TabellinoGara?squadra=1&codiceGara=1808|title=Italy 1 Hungary 0|publisher=Federata Italiane e Futbollit|website=figc.it|language=it|access-date=26 maj 2012|archive-date=5 qershor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130605132725/http://www.figc.it/nazionali/TabellinoGara?squadra=1&codiceGara=1808|url-status=live}}</ref> Ai ishte pjesë e listës së trajnerit [[Giovanni Trapattoni]],<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/1969550.stm|title=Juventus snatch dramatic title|publisher=BBC Sport|language=en|date=5 maj 2002|access-date=10 dhjetor 2015|archive-date=6 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306213007/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/1969550.stm|url-status=live}}</ref> duke u aktivizuar si zëvëndësues në ndeshjen e parë kundër [[Kombëtarja ekuadoriane e futbollit|Ekuadorit]]; ai gjithashtu luajti një pjesë të ndeshjes si kapiten.<ref>{{cite news|url=http://www.repubblica.it/online/mondiali2002/itaecu/itaecu/itaecu.html|title=L'Italia parte bene Battuto l'Ecuador 2–0|newspaper=La Repubblica|language=it|author1=Massimo Vincenzi|date=3 qershor 2002|access-date=14 nëntor 2015|archive-date=18 maj 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190518185149/http://www.repubblica.it/online/mondiali2002/itaecu/itaecu/itaecu.html|url-status=live}}</ref> Në ndeshjen e tretë kundër [[Kombëtarja meksikane e futbollit|Meksikës]], Del Piero hyri në fushë në minutën e 78të dhe shënoi me kokë shtatë minuta më pas. Goli i tij i dha një barazim 1–1 Italisë dhe kualifikimin në raundin tjetër.<ref name="Gruppo G: Italia-Messico 1-1">{{cite news|url=http://www.repubblica.it/diretta/online/italiamessico/|title=Gruppo G: Italia-Messico 1–1|newspaper=La Repubblica|language=it|access-date=21 janar 2015|archive-date=22 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150122060926/http://www.repubblica.it/diretta/online/italiamessico/|url-status=live}}</ref> Italia u eliminua në raundin e 16-tave nga [[Kombëtarja koreano-jugore e futbollit|Korea e Jugut]] në një ndeshje me shumë polemika; Del Piero luajti titullar në sulm sëbashku me Tottin dhe Vierin.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/3029599/Italy-flop-as-Ahns-golden-goal-atones-for-penalty-miss.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/3029599/Italy-flop-as-Ahns-golden-goal-atones-for-penalty-miss.html|archive-date=12 janar 2022|url-access=subscription|url-status=live|title=Italy flop as Ahn's golden goal atones for penalty miss|publisher=The Daily Telegraph|language=en|date=18 qershor 2002|access-date=26 maj 2012}}{{cbignore}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2002/jun/18/minutebyminute.worldcupfootball20021|title=South Korea 2–1 Italy – as it happened|publisher=The Guardian|language=en|date=18 qershor 2002|access-date=26 maj 2012|archive-date=16 korrik 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230716053932/http://www.theguardian.com/football/2002/jun/18/minutebyminute.worldcupfootball20021|url-status=live}}</ref> Del Piero shënoi pesë gola në gjashtë ndeshje kualifikuese të [[UEFA Euro 2004|Euro 2004]] si dhe u thirr për të luajtur në turneun e mbajtur në [[Portugali]].<ref>{{cite web|url=http://it.uefa.com/uefaeuro/season=2004/statistics/round=1579/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20141031010459/http://it.uefa.com/uefaeuro/season=2004/statistics/round=1579/index.html|url-status=dead|archive-date=31 October 2014|title=UEFA Euro 2004: Statistiche|publisher=UEFA|language=it|access-date=13 maj 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2004/italy/3774283.stm|title=Euro 2004: Italy squad|publisher=BBC Sport|language=en|date=3 qershor 2004|access-date=13 maj 2015|archive-date=18 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518103022/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2004/italy/3774283.stm|url-status=live}}</ref> Ai luajti në të tre ndeshjet e grupit, si dhe ishte kapiten në takimin e fundit kundër [[Kombëtarja bullgare e futbollit|Bullgarisë]], duke asistuar golin e [[Antonio Cassano]]s në kohën shtesë për ti dhënë fitoren ''të kaltërve''.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2004/3787525.stm|title=Italy 2–1 Bulgaria|publisher=BBC Sport|language=en|date=23 qershor 2004|access-date=14 dhjetor 2015|archive-date=18 maj 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190518185149/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2004/3787525.stm|url-status=live}}</ref> Italia e mbylli grupin me pesë pikë, sëbashku me [[Kombëtarja suedeze e futbollit|Suedinë]] dhe [[Kombëtarja daneze e futbollit|Danimarkën]], por u eliminua për shkak të rekordit negativ në përballjet e drejtpërdrejta.<ref name="Euro 2008: Alex Del Piero"/><ref>{{cite web|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/europei_2004.html|title=La storia dei campionati europei di calcio – 2004: Grecia|publisher=Storie di Calcio|language=it|access-date=18 shkurt 2015|archive-date=1 nëntor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161101011536/http://www.storiedicalcio.altervista.org/europei_2004.html|url-status=live}}</ref> ===2004–2008: Kampion bote=== Del Piero luajti në [[Kampionati Botëror i Futbollit 2006|Kupën e Botës 2006]] nën drejtimin e trajnerit Lippi,<ref>{{cite news|url=http://www.repubblica.it/2006/05/sezioni/sport/calcio/nazionale/conferenza-stampa-lippi/conferenza-stampa-lippi/conferenza-stampa-lippi.html|title=Lippi ha fiducia, nonostante tutto Convocato Buffon: "E' sereno"|newspaper=La Repubblica|language=it|date=15 maj 2006|access-date=20 janar 2017|archive-date=17 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210317232332/https://www.repubblica.it/2006/05/sezioni/sport/calcio/nazionale/conferenza-stampa-lippi/conferenza-stampa-lippi/conferenza-stampa-lippi.html|url-status=live}}</ref> duke u aktivizuar në pesë ndeshje, dy prej të cilave në fazën e grupeve. Ai luajti ndeshjen e parë si titullar më 26 qershor në fitoren 1–0 kundër [[Kombëtarja australiane e futbollit|Australisë]] në raundin e 16-tave.<ref>{{Cite web|url=http://www.gazzetta.it/Speciali/Mondiale_2006/Primo_Piano/2006/06_Giugno/30/italia.shtml|title=Italia confermata: Totti+Toni|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=30 qershor 2006}}</ref> Më 4 korrik, Del Piero hyri si zëvëndësues në ndeshjen gjysëm-finale kundër [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermanisë]] dhe shënoi në minutën e 121të në kohën shtesë.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4991640.stm|title=World Cup 2006: Germany 0–2 Italy (aet)|publisher=BBC Sport|language=en|date=4 korrik 2006|access-date=13 maj 2015|archive-date=19 prill 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090419001247/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/4991640.stm|url-status=live}}</ref> Italia fitoi me rezultatin 2–0 dhe u kualifikua në finalen e madhe.<ref>{{Cite web|url=http://www.gazzetta.it/Speciali/Mondiale_2006/Primo_Piano/2006/07_Luglio/04/GERMANIA-ITALIA.shtml|title=Italia gran finale|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=4 korrik 2006}}</ref> Ky ishte goli më i vonshëm në historinë e Kupës së Botës deri sa [[Youri Tielemans]] shënoi me penallti për Belgjikën në minutën e 125të në ndeshjen e raundit të 32-tave të [[Kampionati Botëror i Futbollit 2026|Kupës së Botës 2026]].<ref>{{cite web|author=Luigi Mereu|url=https://www.derbyderbyderby.it/calcio-estero/tielemans-al-125-batte-il-record-di-del-piero-il-suo-e-il-gol-piu-tardivo-di-sempre-ai-mondiali/|title=Tielemans al 125' batte il record di Del Piero: il suo è il gol più tardivo di sempre ai Mondiali|publisher=Derby Derby Derby|language=it|date=2 korrik 2026}}</ref> Në finalen kundër Francës, koha e rregullt dhe shtesa u mbyllën në barazim 1–1. Në gjuajtjet e penalltive, Del Piero shënoi në tentativën e tij dhe ndihmoi Italinë të fitonte ndeshjen dhe titullin e katërt kampion bote.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/4991652.stm|title=World Cup 2006: Italy 1–1 France (aet)|publisher=BBC Sport|language=en|author1=Jonathan Stevenson|date=9 korrik 2006|access-date=13 maj 2015|archive-date=6 shtator 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170906192236/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4991652.stm|url-status=live}}</ref> Pas përfundimit të ndeshjes, Del Piero deklaroi se fitimi i Kupës së Botës ishte një ëndërr e bërë realitet.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/03/18/football/del-piero-human-to-hero/|title=Alessandro Del Piero: Italy's World Cup hero targets new goals|publisher=CNN|language=en|date=19 mars 2015|access-date=12 maj 2016|archive-date=11 qershor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611031840/http://edition.cnn.com/2015/03/18/football/del-piero-human-to-hero/|url-status=live}}</ref> Në maj 2008, Del Piero u thirr nga trajneri Donadoni për [[UEFA Euro 2008|Euro 2008]], duke u rikthyer në ekipin kombëtar pas nëntë muajsh mungesë.<ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2008/02_Febbraio/01/delpiero_0102.shtml|title=E' un Del Piero da Nazionale|newspaper=La Gazzetta dello Sport|author1=Giampiero Timossi|language=it|date=1 shkurt 2008|access-date=13 maj 2015}}</ref> Ai u bë lojtari i dytë italian, pas mbrojtësit [[Paolo Maldini]], që merr pjesë në shtatë turne madhor (katër edicione të Kampionatit Evropian dhe tre edicione të Kupës së Botës).<ref name="Euro 2008: Alex Del Piero"/> Ai ishte më së shumti në stol gjatë turneut, por luajti si titullar dhe kapiten në ndeshjen e dytë të grupit kundër [[Kombëtarja rumune e futbollit|Rumanisë]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/0254-0d7bf85c74a4-7b5332a08ae1-1000--buffon-saves-italy-with-penalty-stop/|title=Buffon saves Italy with penalty stop|publisher=UEFA|language=en|author1=Michael Harrold|date=14 qershor 2008|access-date=14 dhjetor 2015}}</ref> Italia e mbylli grupin në vendin e dytë, duke u kualifikuar sëbashku me Holandën.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/0254-0d7bf3e50b52-6ef40b5676e1-1000--france-sunk-as-italy-grab-lifeline-in-euro-2008-group-c/|title=France sunk as Italy grab lifeline|publisher=UEFA|language=en|author1=Matthew Spiro|date=18 qershor 2008|access-date=13 maj 2015}}</ref> Në ndeshjen çerek-finale kundër [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanjës]], ai hyri si zëvëndësues në pjesën e dytë. Pas një barazimi pa gola në kohën e rregullt dhe në shtesë, Italia u eliminua nga gjuajtjet e penalltive.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2008/7468465.stm |title=Spain 0–0 Italy (4–2 penalties)|publisher=BBC Sport|language=en|author=Phil McNulty|date=22 qershor 2008|access-date=13 qershor 2010}}</ref> Më 20 gusht 2008, Del Piero luajti ndeshjen e tij të 90të me ekipin kombëtar në miqësoren kundër Austrisë, duke u bërë italiani i pestë që arrin këtë shifër.<ref>{{cite news|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2008/08/20/la-nuova-italia-cerca-gol-spettacolo.html|title=La nuova Italia cerca gol e spettacolo|newspaper=La Repubblica|language=it|author1=Enrico Curro Nizza|date=20 gusht 2008|access-date=13 maj 2015|archive-date=18 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518093511/http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2008/08/20/la-nuova-italia-cerca-gol-spettacolo.html|url-status=live}}</ref> Më 10 shtator, ai luajti ndeshjen e fundit me Italinë në fitoren 2–0 kundër [[Kombëtarja gjeorgjiane e futbollit|Gjeorgjisë]] në kualifikueset e [[Kampionati Botëror i Futbollit 2010|Kupës së Botës 2010]]; ai hyri në fushë në minutën e 56të dhe asistoi golin e [[Daniele De Rossi]]t.<ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Speciali/Mondiale_2010/Countdown_9.shtml|title=Il Mondiale 2010 in pillole|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Massimo Perrone|date=3 qershor 2010|access-date=13 maj 2015|archive-date=18 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518092740/http://www.gazzetta.it/Speciali/Mondiale_2010/Countdown_9.shtml|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tuttosport.com/calcio/azzurri/2008/09/10-3432/Italia,+Del+Piero+decisivo+nella+sera+di+De+Rossi|title=Italia, Del Piero decisivo nella sera di De Rossi|publisher=Tutto Sport|language=it|date=10 shtator 2008|access-date=31 maj 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304002503/http://www.tuttosport.com/calcio/azzurri/2008/09/10-3432/Italia,+Del+Piero+decisivo+nella+sera+di+De+Rossi|archive-date=4 mars 2016|url-status=dead}}</ref> Pavarësisht qëllimit për të vazhduar me ekipin kombëtar, Del Piero nuk u thirr nga Lippi për Kupën e Botës 2010.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2010/may/11/marcello-lippi-francesco-totti-italy|title=Marcello Lippi leaves Francesco Totti out of Italy's provisional squad|publisher=The Guardian|language=en|date=11 maj 2010|access-date=26 shtator 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/football/news/5691550/del-piero-holds-world-cup-hope|title=Del Piero holds World Cup hope|publisher=Sky Sports|language=en|date=12 nëntor 2009|access-date=26 shtator 2026}}</ref> Në vitin 2013, trajneri i kombëtares në atë kohë [[Cesare Prandelli]] deklaroi se po një rikthim të mundshëm të Del Pieros në ekipin kombëtar. Pavarësisht kësaj deklarate, ai nuk u thirr për [[Kampionati Botëror i Futbollit 2014|Kupën e Botës 2014]] në [[Brazil]].<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en-au/news/4034/world-cup-2014/2013/08/20/4199368/prandelli-considers-del-piero-for-italy-recall|title=Prandelli considers Del Piero for Italy recall|publisher=Goal.com|language=en|date=20 gusht 2013|access-date=14 dhjetor 2015|archive-date=24 shkurt 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160224063010/http://www.goal.com/en-au/news/4034/world-cup-2014/2013/08/20/4199368/prandelli-considers-del-piero-for-italy-recall|url-status=live}}</ref> ==Profili i lojtarit== ===Stili i lojës=== Del Piero ishte një lojtar i cili dallohej për fantazinë e tij, krijueshmërinë, instiktin për gol dhe aftësitë teknike.<ref name="calcioblog.it">{{cite web|url=http://www.calcioblog.it/post/3866/del-piero-mai-piu-centrocampista|title=Del Piero e la Nazionale: "mai più da centrocampista"|date=19 September 2007|publisher=CalcioBlog.it|language=it|access-date=20 tetor 2014|archive-date=16 janar 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090116180235/http://www.calcioblog.it/post/3866/del-piero-mai-piu-centrocampista|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://archivio.panorama.it/archivio/Totti-e-Del-Piero-sulla-via-del-Portogallo|title=Totti e Del Piero sulla via del Portogallo|publisher=Panorama.it|language=it|access-date=4 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150104201326/http://archivio.panorama.it/archivio/Totti-e-Del-Piero-sulla-via-del-Portogallo|archive-date=4 janar 2015|url-status=dead}}</ref> Ai merrte pjesë në ndërtimin e aksioneve sulmuese, shpesh duke asistuar dhe krosuar për shokët e ekipit.<ref name="Sportstar">{{cite web|url=http://www.hinduonnet.com/tss/tss2913/stories/20060401008303200.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20081223232336/http://www.hinduonnet.com/tss/tss2913/stories/20060401008303200.htm|archive-date=23 dhjetor 2008|title=Seeking glory in blue shirt|publisher=Sportstar|language=en|date=1 prill 2006|url-status=usurped|access-date=26 maj 2012}}</ref> Pozicioni i tij i preferuar në fushë ishte [[Sulmuesi (futboll)|sulmues i dytë]].<ref>{{cite news|url=http://www.repubblica.it/online/calcio/fantasisti/fantasisti/fantasisti.html|title=Del Piero, Totti e Baggio la fantasia al potere|newspaper=La Repubblica|language=it|date=6 tetor 2001|access-date=4 janar 2015|archive-date=4 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304104335/http://www.repubblica.it/online/calcio/fantasisti/fantasisti/fantasisti.html|url-status=live}}</ref> Në atë rol, ai kontribonte me pasimet e tij, driblimet një-kundër-një dhe shpejtësinë e tij.<ref>{{cite news|url=http://www.ilsole24ore.com/art/notizie/2014-04-13/a-league-piero-assist-man-sydney-playoff-120107.shtml?uuid=AB1nHdAB|title=A-League: Del Piero assist-man, Sydney ai playoff|newspaper=Il Sole 24 Ore|language=it|access-date=4 janar 2015|archive-date=4 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150104203535/http://www.ilsole24ore.com/art/notizie/2014-04-13/a-league-piero-assist-man-sydney-playoff-120107.shtml?uuid=AB1nHdAB|url-status=live}}</ref> Ai gjithashtu dallohej edhe në pozicionin e qëndër-sulmuesit, kjo falë finalizimit të tij.<ref name="calcioblog.it"/> Ai ka qënë një golashënues i rregullt gjatë karrierës së tij, duke shënuar më shumë se 300 gola.<ref name="Alessandro Del Piero and Roberto Carlos touted for A-League coaching roles"/><ref>{{cite web|url=http://www.football-italia.net/65304/agent-%E2%80%99del-piero-could-retire%E2%80%99|title=Agent: 'Del Piero could retire'|publisher=Football Italia|language=en|access-date=4 maj 2015|archive-date=21 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150421103737/http://football-italia.net/65304/agent-%E2%80%99del-piero-could-retire%E2%80%99|url-status=live}}</ref> Del Piero mund të luante pothuajse në çdo rol në sulm,<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com.au/story/2284516/juventus-should-not-sell-paul-pogba-says-alessandro-del-piero|title=Juventus shouldn't sell Paul Pogba, says Alessandro Del Piero|publisher=ESPN FC|language=en|author=Ben Gladwell|access-date=4 maj 2015|archive-date=5 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150505010433/http://www.espnfc.com.au/story/2284516/juventus-should-not-sell-paul-pogba-says-alessandro-del-piero|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/10/italy/2015/02/06/8673782/del-piero-berlusconi-wanted-me-at-ac-milan-and-now-im-a-free|title=Del Piero: Berlusconi wanted me at AC Milan and now I'm a free agent...|publisher=Goal.com|language=en|author=Mark Doyle|access-date=4 maj 2015|archive-date=9 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150509152651/http://www.goal.com/en/news/10/italy/2015/02/06/8673782/del-piero-berlusconi-wanted-me-at-ac-milan-and-now-im-a-free|url-status=live}}</ref> përfshirë në rolin e mesfushorit-sulmues, kjo falë vizionit të tij, kontrollit të topit dhe pasimeve të sakta. Pavarësisht kësaj, Del Piero ka deklaruar se nuk i ka pëlqyer ky pozicion.<ref name="7 Alessandro Del Piero">{{cite web|url=http://www.worldcup365.com/profile/0,16726,8362_994157,00.html|title=7 Alessandro Del Piero|archive-url=https://web.archive.org/web/20061119214434/http://www.worldcup365.com/profile/0%2C16726%2C8362_994157%2C00.html|website=Worldcup365.com|language=en|archive-date=19 nëntor 2006|date=25 maj 2006|access-date=26 maj 2012|url-status=dead}}</ref><ref name="forgotten goals">{{cite web|url=https://www.football-italia.net/146247/del-pieros-top-5-forgotten-goals|title=Del Piero's top 5 forgotten goals|publisher=Football Italia|language=en|date=9 nëntor 2019|access-date=11 nëntor 2019|archive-date=10 nëntor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191110142539/https://www.football-italia.net/146247/del-pieros-top-5-forgotten-goals|url-status=live}}</ref> Ai është përshkruar si një "sulmues nëntë e gjysëm" nga trajneri [[Didier Deschamps]], i cili tha se Del Piero nuk është një qëndër-sulmues tipik dhe as mesfushor-sulmues tipik, por midis. Kjo ishte epiteti që [[Michel Platini]] përdori për të përshkruar pozicionin e Roberto Baggios, një rol me karakteristika të ngjashme me Del Pieron.<ref>{{cite news|url=http://www.repubblica.it/online/calcio/poledelpiero/poledelpiero/poledelpiero.html|title=Lo sgarbo di Del Piero "Non gioco trequartista"|newspaper=La Repubblica|language=it|access-date=20 tetor 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2000/jun/24/euro2000.sport8|title=Del Piero fuels passionate debate|newspaper=The Guardian|language=en|author1=Paddy Agnew|date=24 qershor 2000|access-date=25 nëntor 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/euro2000/italy/player/delPiero.html|title=Profile: Alessandro Del Piero|publisher=ESPN FC|language=en|author1=Shaun Botterill|date=13 korrik 2000|access-date=22 shkurt 2017}}</ref><ref name="9 e mezzo">{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2006/agosto/23/Del_Piero_mezzo_Come_Baggio_ga_10_060823083.shtml |title="Del Piero è un 9 e mezzo" Come Baggio per Platini|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|author=Luca Curino|date=23 gusht 2006|access-date=9 janar 2020|archive-date=25 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125120509/http://archiviostorico.gazzetta.it/2006/agosto/23/Del_Piero_mezzo_Come_Baggio_ga_10_060823083.shtml|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/1810824-10-of-the-best-duos-in-world-footballs-recent-history|title=10 of the Best Duos in World Football's Recent History|publisher=Bleacher Report|language=en|author=Christopher Atkins|date=14 tetor 2013|access-date=7 prill 2020}}</ref><ref name="Goal.com Profile ADP">{{cite web|url=http://www.goal.com/it/Giocatore.aspx?IdPersona=112&SEOPlayerName=Alessandro+Del+Piero|title=Profilo|publisher=Goal.com|language=it|date=30 tetor 2007|access-date=7 prill 2020|archive-url=https://archive.today/20071030032939/http://www.goal.com/it/Giocatore.aspx?IdPersona=112&SEOPlayerName=Alessandro+Del+Piero|archive-date=30 October 2007|url-status=dead}}</ref> Në rolin e tij si sulmues i dytë, Del Piero kishte liri në fushë, duke zgjedhur të sulmonte në qëndër dhe në të dyja krahët.<ref>{{cite news|url=https://www.smh.com.au/sport/soccer/alessandro-del-piero-says-sydney-aleague-derby-atmosphere-rivals-europes-best-20140306-34a81.html|title=Alessandro Del Piero says Sydney A-League derby atmosphere rivals Europe's best|newspaper=The Sydney Morning Herald|language=en|author1=Dominic Bossi|date=7 mars 2014|access-date=7 nëntor 2015}}</ref> Ai gjithashtu njihej si një lojtar puntor në fushë, duke kontribuar në mbrotje, si dhe ishte i aftë të luante me të dyja këmbët.<ref>{{cite news|url=http://www.repubblica.it/online/calcio2002_serie_a/delpiero/delpiero/delpiero.html|title=Del Piero ko, fuori due mesi rivive il crac di 4 anni fa|newspaper=La Repubblica|language=it|date=3 shkurt 2003|access-date=12 maj 2016|archive-date=11 qershor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611031315/http://www.repubblica.it/online/calcio2002_serie_a/delpiero/delpiero/delpiero.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/columnists/henrywinter/2404912/Shevchenko-the-Milan-master.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/sport/columnists/henrywinter/2404912/Shevchenko-the-Milan-master.html|archive-date=12 janar 2022|url-access=subscription|url-status=live|title=Shevchenko the Milan master|newspaper=The Telegraph|language=en|author1=Henry Winter|date=29 maj 2003|access-date=7 nëntor 2015}}{{cbignore}}</ref><ref name=archive.thedailystar.net>{{cite news|url=http://archive.thedailystar.net/2003/05/28/d30528041033.htm|title=KEY MEN|newspaper=The Daily Star|language=en|date=28 maj 2003|access-date=7 nëntor 2015|archive-date=7 janar 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160107085134/http://archive.thedailystar.net/2003/05/28/d30528041033.htm|url-status=dead}}</ref> ===Pozicioni dhe pritja=== Del Piero konsiderohet një nga lojtarët më të mirë të gjeneratës së tij,<ref name="Tutti i trofei vinti da Alessandro Del Piero" /><ref name="AFS Top-100 Players of All-Time">{{cite web|url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/afstop100.html|title=AFS Top-100 Players of All-Time|publisher=RSSSF|language=en|access-date=1 tetor 2026}}</ref> një nga lojtarët italian më të mirë të të gjitha kohërave<ref>{{cite news|title=Soccer newsletter: Soccer star Alessandro Del Piero pushes to master second career|url=https://www.latimes.com/sports/newsletter/2022-03-08/alessandro-del-piero-soccer|access-date=6 maj 2026|publisher=Los Angeles Times|language=en|date=8 mars 2022}}</ref> dhe lojtari më i mirë i të gjitha kohërave i Juventusit.<ref>{{cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/1368273-juventus-fc-alessandro-del-piero-and-the-greatest-bianconeri-of-all-time|title=Juventus FC: Alessandro Del Piero and the Top 20 Bianconeri of All Time|publisher=Bleacher Report|language=en|author1=Gianni Verschueren|date=12 tetor 2012|access-date=1 korrik 2022|archive-date=1 korrik 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220701154109/https://bleacherreport.com/articles/1368273-juventus-fc-alessandro-del-piero-and-the-greatest-bianconeri-of-all-time|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=14 nëntor 2025|title=The 25 Best Juventus Players of All Time—Ranked|url=https://www.si.com/soccer/best-juventus-players-of-all-time-ranked|access-date=17 korrik 2026|website=Sport Illustrated|language=en}}</ref> Del Piero ishte një lojtar shumë i talentuar,<ref name="Juventus say emotional farewell to their beloved Alessandro Del Piero">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/blog/2012/may/14/juventus-alessandro-del-piero-farewell|title=Juventus say emotional farewell to their beloved Alessandro Del Piero|publisher=The Guardian|language=en|author1=Nicky Bandini|date=14 maj 2012|access-date=12 qershor 2020}}</ref> i cili pasi kaloi të Juventusi filloi të luajë si sulmues në formacionin 4–3–3 të Lippit. Ai formoi treshen e sulmit sëbashku me Viallin, Baggion dhe Ravanellin, duke qënë pjesë e rotacionit. Me këtë formacion, ai luante në krahun e majtë të sulmit.<ref name="9 e mezzo"/><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/europeran-football-bergkamp-ban-lifted-1440286.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224000300/http://www.independent.co.uk/sport/europeran-football-bergkamp-ban-lifted-1440286.html|archive-date=24 dhjetor 2015|url-access=limited|url-status=live|title=Europeran Football: Bergkamp ban lifted|newspaper=The Independent|language=en|date=22 tetor 2011|access-date=8 nëntor 2015}}</ref><ref name="Alessandro the Great">{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/champions_league/2935372.stm|title=Alessandro the Great|publisher=BBC Sport|language=en|author1=Nada Grkinic|date=26 maj 2003|access-date=8 nëntor 2015}}</ref> Pas mbërritjes së francezit Zidane, Juventus filloi të luante me formacionin 4–4–2. Del Piero u zhvendos në qëndër të sulmit, duke luajtur krah Inzaghit dhe Vierit.<ref name="Alessandro the Great"/><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1998/04/15/sports/15iht-soccer.t_9.html|title=Del Piero Wants Big Money and Wants It Now: Striker With a Goal: Turning Juve's Tables|newspaper=The New York Times|language=en|author1=Rob Hughes|date=15 prill 1998|access-date=8 nëntor 2015|archive-date=24 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151224000255/http://www.nytimes.com/1998/04/15/sports/15iht-soccer.t_9.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skysports.com/football/news/11863/2212813/pippo-milans-man|title=PIPPO MILAN'S MAN|publisher=Sky Sports|language=en|author1=Rupert Webster|date=1 janar 2007|access-date=8 nëntor 2015|archive-date=24 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151224000948/http://www.skysports.com/football/news/11863/2212813/pippo-milans-man|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.tuttosport.com/news/calcio/ilcuoio/2019/03/13-54506494/juve_tre_triplette_per_la_storia/ |title=Juve: tre triplette per la storia |publisher=Tutto Sport |language=it |date=13 mars 2019 |access-date=11 nëntor 2019}}</ref> Pas dëmtimit që pësoi në vitin 1998, Del Piero humbi pak nga shpejtësia e tij dhe u tërhoq në rolin që kishte: ai filloi të luante si sulmues i tërhequr, duke pasur liri në fushë në formacionin 3–4–1–2 të trajnerit Ancelotti.<ref name="forgotten goals"/><ref name="Goal.com Profile ADP"/><ref name="Alessandro the Great"/><ref>{{cite web|url=http://www.panorama.it/sport/calcio/zeman-juventus-tutte-le-dichiarazioni-in-14-anni-di-accuse/|title=Zeman-Juventus, tutte le dichiarazioni di "guerra"|date=28 shtator 2012|publisher=Panorama|language=it|access-date=20 tetor 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.corriere.it/1998/novembre/07/Totti_piu_muscoli_servizio_della_co_0_9811078539.shtml|title=Totti, piu' muscoli al servizio della fantasia|publisher=Il Corriere della Sera|author1=Giorgio Rondelli|language=it|date=7 nëntor 1998|access-date=22 prill 2014|archive-date=1 janar 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160101000000/http://archiviostorico.corriere.it/1998/novembre/07/Totti_piu_muscoli_servizio_della_co_0_9811078539.shtml|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.repubblica.it/online/sport/dodicesima/crosetti/crosetti.html |title=Due lampi di Inzaghi la Juventus prova l'allungo|publisher=La Repubblica |language=it |author=Maurizio Crosetti |date=4 dhjetor 1999 |access-date=11 nëntor 2019 |archive-date=28 gusht 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190828124501/http://www.repubblica.it/online/sport/dodicesima/crosetti/crosetti.html |url-status=live }}</ref> Pavarësisht se mesatarja e tij e golave ra,<ref name="eroi in bianconero">{{cite web|url=http://www.tuttojuve.com/gli-eroi-bianconeri/gli-eroi-in-bianconero-alessandro-del-piero-210813|title=Gli eroi in bianconero: Alessandro DEL PIERO|publisher=Tutto Juve|language=it|author=Stefano Bedeschi|access-date=9 dhjetor 2014|archive-date=20 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141220232921/http://www.tuttojuve.com/gli-eroi-bianconeri/gli-eroi-in-bianconero-alessandro-del-piero-210813|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://temi.repubblica.it/ilcentro-europei2008/2008/05/23/alex-del-piero/?printpage=undefined|title=Alex Del Piero|newspaper=La Repubblica|language=it|date=23 maj 2008|access-date=12 maj 2016|archive-date=11 qershor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611025042/http://temi.repubblica.it/ilcentro-europei2008/2008/05/23/alex-del-piero/?printpage=undefined|url-status=live}}</ref> Del Piero filloi të asistonte më shpesh.<ref>{{cite web|url=http://www.tuttojuve.com/altre-notizie/l-8-novembre-di-12-anni-fa-l-infortunio-ad-alex-del-piero-33608|title=L'8 novembre di 12 anni fa l'infortunio ad Alex Del Piero|publisher=Tutto Juve|language=it|author1=Federico Bettucci|date=8 nëntor 2010|access-date=12 maj 2016|archive-date=11 gusht 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160811092707/http://www.tuttojuve.com/altre-notizie/l-8-novembre-di-12-anni-fa-l-infortunio-ad-alex-del-piero-33608|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.repubblica.it/online/calcio/delpiero/delpiero/delpiero.html|title=La sorte si ricorda di Alex Pinturicchio risorge a Udine|newspaper=La Repubblica|language=it|date=5 maj 2002|access-date=12 maj 2016}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.lastampa.it/2014/02/21/sport/calcio/qui-juve/le-sette-vite-del-capitano-un-ebook-racconta-alex-del-piero-WU258LwrFalNzBpCJdo8WM/pagina.html|title="Le sette vite del capitano" un ebook racconta Alex Del Piero|newspaper=La Stampa|language=it|date=21 shkurt 2014|access-date=12 maj 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20190530212217/https://www.lastampa.it/2014/02/21/sport/calcio/qui-juve/le-sette-vite-del-capitano-un-ebook-racconta-alex-del-piero-WU258LwrFalNzBpCJdo8WM/pagina.html|archive-date=30 maj 2019|url-status=dead}}</ref> Loja e Juventusit ndryshoi sërisht pas rikthimit të Lippit në vitin 2001. Del Piero filloi të luante krah Nedvěd, duke u vendosur përpara mesfushës, aty ku kishte lirinë për të lëvizur në të dy krahët.<ref name="Alessandro the Great"/><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2002/matches/round=1639/match=1044119/postmatch/report/index.html|title=Madrid fall to brilliant Nedved|publisher=UEFA|language=en|date=15 maj 2003|access-date=22 mars 2025|archive-date=15 prill 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190415112300/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2002/matches/round=1639/match=1044119/postmatch/report/index.html|url-status=live}}</ref> Taktikisht, ai ishte i vendosur mbrapa Trezeguet në formacionin 4–4–2. Del Piero pati të njëjtin rol dhe me Capellon si dhe trajnerët e tjerë në vitet në vijim. Gjatë kësaj kohe, për shkak edhe të moshës, ai filloi të aktivizohej më shpesh si zëvëndësues.<ref>{{cite news|url=http://www.repubblica.it/online/calcio_partite/juveven/juveven/juveven.html|title=Del Piero e Trezeguet lanciano la sfida alla Roma|trans-title=Del Piero and Trezeguet launch their duel with Roma|newspaper=La Repubblica|language=it|date=13 dhjetor 2004|access-date=8 nëntor 2015|archive-date=4 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304072439/http://www.repubblica.it/online/calcio_partite/juveven/juveven/juveven.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/2018/04/12/lippi-idee-innovazioni-tattiche|title=Lipp-ip hurrà! Storia di idee tattiche nate da un sigaro |publisher=Sky Sport|language=it|author1=Vanni Spinella|date=12 prill 2018|access-date=11 nëntor 2019|archive-date=11 nëntor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191111153458/https://sport.sky.it/calcio/2018/04/12/lippi-idee-innovazioni-tattiche|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/england/2328644/Five-football-teams-built-by-Fabio-Capello.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/england/2328644/Five-football-teams-built-by-Fabio-Capello.html|archive-date=12 janar 2022|url-access=subscription |url-status=live|title=Five football teams built by Fabio Capello|publisher=The Telegraph|language=en|author1=Ben Lyttleton|date=16 dhjetor 2007|access-date=11 nëntor 2019}}{{cbignore}}</ref> Del Piero gjithashtu luajti si [[Sulmuesi (futboll)|anësor]] gjatë kohës së Sacchit në kombëtaren italiane.<ref>{{cite web|url=https://it.uefa.com/uefaeuro/match/52507--italy-vs-russia/|title=UEFA Euro 96: Italia vs. Russia (2–1)|publisher=UEFA|language=it|access-date=5 dhjetor 2014|archive-date=16 maj 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220516120238/https://it.uefa.com/uefaeuro/match/52507--italy-vs-russia/|url-status=live}}</ref> Në lidhje për kontrastin midis performancave të klasit botëror të Del Pieros në rininë e tij dhe vështirësisë së tij fillestare për të përsëritur lartësitë që arriti para dëmtimit që i kërcënoi karrierën në vitin 1998, [[Roberto Beccantini]] vuri në dukje në një profil të [[Treccani]]t për Del Pieron: "Kishte dy Del Piero: njëri ishte fantazisti i pakrahasueshëm, i aftë të shënonte gola të paharrueshëm dhe të jepte asiste të jashtëzakonshme; tjetri është sulmuesi që, pas akuzave të Zeman për doping që rrisnin performancën dhe dëmtimit serioz që pësoi në gjurin e majtë më 8 nëntor 1998 në Udine, luftoi për të gjetur veten dhe kaloi nga 21 golat e tij në ligë të sezonit 1997–98, një rekord personal, në vetëm një gol në lojë të hapur (plus 8 penallti të shënuara) gjatë sezonit 1999–2000".<ref name="Juventus say emotional farewell to their beloved Alessandro Del Piero"/><ref name="treccani">{{cite web|url=http://www.treccani.it/enciclopedia/alessandro-del-piero_%28Enciclopedia-dello-Sport%29/|title=DEL PIERO, Alessandro|publisher=Treccani: Enciclopedia dello Sport (2002)|language=it|author1=Roberto Beccantini|access-date=7 prill 2020}}</ref> Ai tha gjithashtu se Del Piero luftoi për të përsëritur performancat e tij të klubit me Juventusin në nivel ndërkombëtar me Italinë, veçanërisht në turne të mëdha. Pavarësisht dëmtimeve përgjatë karrierës së tij, Del Piero vazhdoi të luante në nivele të larta deri në fund të të 30tave, duke vazhduar të shënojë dhe asistoj rregullisht.<ref>{{cite news|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Juventus/17-01-2011/juve-intramontabili-712516709106.shtml|title=Juve, gli intramontabili Ale e Gigi senza tempo|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|author=Alberto Mauro|date=17 janar 2011|access-date=7 prill 2020|archive-date=7 prill 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407182245/https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Juventus/17-01-2011/juve-intramontabili-712516709106.shtml |url-status=live }}</ref> Përveç aftësive si futbollist, ai dallohej për lidershipin e tij, profesionalitetin dhe karakterin brënda dhe jashtë fushe.<ref>{{cite web|url=http://www.tuttosport.com/news/calcio/serie-a/juventus/2016/11/24-17779775/parla_lex_medico_juve_del_piero_mente_e_leader_super_boksic/?cookieAccept|title=Parla l'ex medico Juve: "Del Piero mente e leader. Super Boksic"|publisher=Tutto Sport|language=it|date=24 nëntor 2016|access-date=2 dhjetor 2016|archive-date=3 dhjetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161203060450/http://www.tuttosport.com/news/calcio/serie-a/juventus/2016/11/24-17779775/parla_lex_medico_juve_del_piero_mente_e_leader_super_boksic/?cookieAccept|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rainews.it/dl/rainews/articoli/alessandro-del-piero-uomo-riservato-juventus-berlino-nazionale-scudetti-sonia-del-piero-talento-educazione-40-anni-compleanno-18dd62a3-badf-44e6-9743-34a7a5ef6486.html|title=Calcio. Alex Del Piero, un concentrato di talento e fair play|publisher=RaiNews.it|language=it|author1=Cristina Raschio|date=9 nëntor 2014|access-date=2 nëntor 2016|archive-date=2 dhjetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161202234109/http://www.rainews.it/dl/rainews/articoli/alessandro-del-piero-uomo-riservato-juventus-berlino-nazionale-scudetti-sonia-del-piero-talento-educazione-40-anni-compleanno-18dd62a3-badf-44e6-9743-34a7a5ef6486.html|url-status=live}}</ref> ===Penalltitë dhe goditjet e lira=== Del Piero ishte specialist i goditjeve të lira dhe penalltive.<ref name="eroi in bianconero"/><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/the-ten-best-freekick-specialists-1785081.html?action=gallery&ino=6|title=The Ten Best Free-Kick Specialists: Alessandro Del Piero|newspaper=The Independent|language=en|access-date=4 janar 2015|archive-date=4 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150104213254/http://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/the-ten-best-freekick-specialists-1785081.html?action=gallery&ino=6|url-status=live}}</ref> Ai shënoi 62 gola me penallti gjatë karrierës së tij.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/newscentre/features/news/newsid=1551015/index.html|title=Kings of the free-kick|publisher=FIFA|language=en|access-date=4 janar 2015|archive-date=12 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150512114927/http://www.fifa.com/newscentre/features/news/newsid=1551015/index.html|url-status=dead}}</ref> Ai është golashënuesi i tretë me më shumë gola me penallti në Serie A, duke shënuar 50 nga 61 penalltitë e ekzekutuara. Vetëm [[Francesco Totti]] dhe Roberto Baggio kanë shënuar më shumë se ai.<ref name="90min.com">{{cite web|url=http://www.90min.com/it/posts/369377-i-10-migliori-rigoristi-della-storia-della-serie-a|title=I 10 migliori rigoristi della storia della Serie A|website=90min.com|date=4 shtator 2013|language=it|access-date=6 janar 2015|archive-date=6 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150106184157/http://www.90min.com/it/posts/369377-i-10-migliori-rigoristi-della-storia-della-serie-a|url-status=dead}}</ref> Del Piero kishte një stil të veçantë të të gjuajturit të goditjeve të lira; në momentin e gjuajtjes, topi merrte hark, kalonte murin dhe zbriste për të përfunduar në trekëndësh.<ref>{{cite web|url=http://www.torinoggi.it/sport/1041-juventus-domenica-i-bianconeri-contro-il-chievo-per-continuare-la-striscia-positiva-.html?pag=290|title=Juventus: una punizione di Del Piero lancia i bianconeri alla vittoria 2–0 contro il Chievo|publisher=TorinoOggi.it|language=it|access-date=5 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141210075521/http://www.torinoggi.it/sport/1041-juventus-domenica-i-bianconeri-contro-il-chievo-per-continuare-la-striscia-positiva-.html?pag=290|archive-date=10 dhjetor 2014|url-status=dead}}</ref> Vetë Del Piero i ka dhënë meritat Baggios për këtë teknikë, duke studiuar lojën e tij gjatë kohës që ishin shok ekipi te Juventusi.<ref name="DEL PIERO, FESTA TRADITA"/><ref>{{cite web|url=http://www.tuttojuve.com/altre-notizie/garlando-gazzetta-ferito-e-affamato-del-piero-esempio-anti-crisi-73481|title=Garlando (Gazzetta): "Ferito e affamato, Del Piero esempio anti-crisi"|publisher=Tutto Juve|language=it|access-date=21 janar 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1998/gennaio/19/Baggio_meglio_casa_che_panchina_ga_0_9801194973.shtml?refresh_ce-cp|title=Baggio, meglio a casa che in panchina: "sono schifato"|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Alessandra Bocci|author2=Silvano Stella|date=19 janar 1998|access-date=29 tetor 2015|archive-date=24 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151224052524/http://archiviostorico.gazzetta.it/1998/gennaio/19/Baggio_meglio_casa_che_panchina_ga_0_9801194973.shtml?refresh_ce-cp|url-status=live}}</ref> Një tjetër lojtar që ndikoi te ai ishte francezi Platini. Në vitet e tij të para me Juventusin, teknika e Del Pieros u krahasua me atë të Platinis. Ai, ashtu si Platini, preferonte t'a godiste topin menjëherë në vënd që të merrte një pasim të shkurtër.<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.corriere.it/1995/ottobre/24/Del_Piero_Tira_alla_Platini_co_0_951024456.shtml|title=Del Piero? Tira alla Platini|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=24 tetor 1995|page=44|archive-url=https://archive.today/20151106152619/http://archiviostorico.corriere.it/1995/ottobre/24/Del_Piero_Tira_alla_Platini_co_0_951024456.shtml|archive-date=6 nëntor 2015}}</ref> Del Piero është futbollisti italian me më shumë gola nga goditjet e lira në histori. Ai ka shënuar gjithsej 52 gola, përfshirë 46 me klubet dhe 6 me ekipin kombëtar.<ref name="7 Alessandro Del Piero" /><ref name="Alessandro Del Piero" /> Ai është lojtari i tretë me më shumë gola nga goditjet e lira në Serie A (22), duke u renditur mbrapa [[Andrea Pirlo]]s dhe [[Siniša Mihajlović]].<ref name="Pirlo eyes Mihajlovic record">{{cite web|url=http://www.football-italia.net/41213/pirlo-eyes-mihajlovic-record|title=Pirlo eyes Mihajlovic record|date=31 tetor 2013|publisher=Football Italia|language=en|access-date=6 janar 2015|archive-date=6 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150106193856/http://www.football-italia.net/41213/pirlo-eyes-mihajlovic-record|url-status=live}}</ref> ===Gol alla Del Piero=== Gjatë karrierës së tij, Del Piero u dallua për golat a tij e hark që përfundonin në trekëndësh: ai bënte një vrapim nga krahu dhe më pas godiste topin saktësisht me hark nga jashtë zone që përfundonte në cepin e sipërm të portës.<ref>{{cite web|url=http://www.channel4.com/sport/football_italia/150issue/delpieroicon.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20090104150909/http://www.channel4.com/sport/football_italia/150issue/delpieroicon.html|archive-date=4 janar 2009|title=Calcio Italia 150 issue, Calcio Icons, Del Piero|publisher=Channel4.com|language=en|author=Dan Gilbert|date=22 korrik 2009|access-date=26 maj 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.channel4.com/sport/football_italia/150issue/delpieroicon.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20090104150909/http://www.channel4.com/sport/football_italia/150issue/delpieroicon.html|archive-date=4 janar 2009|title=Alessandro Del Piero|publisher=Channel4.com|language=en|access-date=26 korrik 2012}}</ref> Me kalimin e viteve, këto gola filluan të quheshin "alla Del Piero" nga media italiane.<ref name="forgotten goals"/> Kjo lidhje u bë pasi Del Piero shënonte gola me hark me aksione si dhe me goditje të lira, veçanërisht në Ligën e Kampionëve gjatë sezonit 1995–96.<ref>{{cite web|url=http://www.ilpost.it/2012/05/15/i-gol-alla-del-piero/|title=I gol "alla Del Piero"|publisher=Il Post|language=it|date=15 maj 2012|access-date=5 dhjetor 2014}}</ref> Sa herë që një lojtar shënonte një gol të ngjashëm, media e quante "një gol alla Del Piero".<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1997/marzo/02/soldatino_scherza_sul_gol_alla_co_0_9703029601.shtml|title=Il 'soldatino' scherza sul gol alla Del Piero: 'Alex ha imparato da me'|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=2 mars 1997|access-date=5 dhjetor 2014|archive-date=7 korrik 2012|archive-url=https://archive.today/20120707074714/http://archiviostorico.corriere.it/1997/marzo/02/soldatino_scherza_sul_gol_alla_co_0_9703029601.shtml|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/16-12-2015/inter-brozovic-gioca-4-ruoli-segna-gol-del-piero-fa-felice-mancini-1301317713161.shtml|title=Inter: Brozovic gioca in 4 ruoli, segna gol alla Del Piero e fa felice Mancini|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Matteo Brega|date=17 dhjetor 2015|access-date=12 maj 2016}}</ref> ===Festimi i golave=== Në karrierën e tij të mëvonshme, pasi shënonte një gol, Del Piero shpesh festonte duke vrapuar drejt vijës anësore para tifozëve me krahët e shtrirë dhe duke nxjerrë gjuhën, në një mënyrë të ngjashme me [[Michael Jordan]], gjithashtu duke kërcyer shpesh në ajër me grushtin e ngritur drejt qiellit, ose duke rrëshqitur në gjunjë ndërsa brohoriste me pasion drejt tifozëve.<ref>{{cite web|url=http://www.tuttojuve.com/altre-notizie/le-10-perle-pia-belle-di-alessandro-del-piero-69725|title=Le 10 perle più belle di Alessandro Del Piero|website=tuttojuve.com|publisher=Tutto Juve|language=it|author=Camillo Demichelis|date=9 nëntor 2011|access-date=28 shkurt 2015|archive-date=19 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150419125114/http://www.tuttojuve.com/altre-notizie/le-10-perle-pia-belle-di-alessandro-del-piero-69725|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tuttosport.com/foto/Calcio/Serie%20A/Juventus/2008/11/09-1132_1/Le+cinque+esultanze+%22magiche%22+di+Del+Piero|title=Le cinque esultanze "magiche" di Del Piero|publisher=Tuttosport|language=it|date=9 nëntor 2008|access-date=28 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402162456/http://www.tuttosport.com/foto/Calcio/Serie%20A/Juventus/2008/11/09-1132_1/Le+cinque+esultanze+%22magiche%22+di+Del+Piero|archive-date=2 prill 2015|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2007/10_Ottobre/17/ale.shtml|title=Del Piero per sempre Juve "Mai pensato di andar via"|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=17 tetor 2007|access-date=21 janar 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.repubblica.it/rubriche/temposcaduto/2014/12/04/news/del_piero_cos_no-102130495/|title=Del Piero, così no|newspaper=La Repubblica|language=it|date=4 dhjetor 2014|access-date=21 janar 2015|archive-date=21 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150121050559/http://www.repubblica.it/rubriche/temposcaduto/2014/12/04/news/del_piero_cos_no-102130495/|url-status=live}}</ref> Del Piero gjithashtu bëri një salto mbrapsht kur shënoi në ndeshjen e Ligës së Kampionëve kundër Zenitit në vitin 2008.<ref>{{cite web|url=http://www.sport.it/news/juve-zenit-del-piero-sull-esultanza-la-mia-prima-capriola/|title=Juve-Zenit, Del Piero sull'esultanza: "La mia prima capriola"|website=sport.it|language=it|access-date=21 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150122054112/http://www.sport.it/news/juve-zenit-del-piero-sull-esultanza-la-mia-prima-capriola/|archive-date=22 janar 2015|url-status=dead}}</ref> Në dy raste të tjera, ai ngiri gishtat lart në qiell në nder të babai të tij të ndjerë, respektivisht në ndeshjen kundër Barit në sezonin 2000–01 dhe kundër Meksikës në Kupën e Botës 2002.<ref>{{cite web|url=http://www.iltempo.it/sport/calcio/2014/11/09/i-primi-40-anni-di-del-piero-anche-totti-gli-fa-gli-auguri-1.1341797|title=I primi 40 anni di Del Piero. Anche Totti gli fa gli auguri|publisher=Il Tempo|language=it|date=9 nëntor 2014|access-date=21 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150122050416/http://www.iltempo.it/sport/calcio/2014/11/09/i-primi-40-anni-di-del-piero-anche-totti-gli-fa-gli-auguri-1.1341797|archive-date=22 janar 2015|url-status=dead}}</ref><ref name="è tornato Del Piero"/><ref name="Gruppo G: Italia-Messico 1-1"/> ==Jashtë futbollit== ===Jeta personale=== Del Piero është i martuar me Sonia Amoruson dhe të dy janë bashkë që nga viti 1999 dhe u martuan në vitin 2005.<ref name="gazzetta">{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Serie%20A/Primo%20Piano/2005/06-Giugno/13/delpierosposogiusto.shtml|title=Del Piero, dribbling sull'altare|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=13 qershor 2005|access-date=26 maj 2012|archive-date=14 mars 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180314174200/http://www.gazzetta.it/Calcio/Serie%20A/Primo%20Piano/2005/06-Giugno/13/delpierosposogiusto.shtml|url-status=live}}</ref> Ata kanë tre fëmijë, të lindur në vitin 2007, 2009, dhe 2010.<ref>{{Cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2007/10_Ottobre/22/del_piero_figlio_2210.shtml|title=Del Piero, giorni d'oro E' nato il figlio Tobias|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=22 tetor 2007|access-date=13 qershor 2010|archive-date=9 shtator 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170909185935/http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2007/10_Ottobre/22/del_piero_figlio_2210.shtml|url-status=live}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20071113143013/http://www.juventus.com/uk/news/detail.aspx?lml_language_id=0&trs_id=1370000&ID=12566 Congratulations, Captain!] (në anglisht) Juventus F.C. 22 tetor 2007.</ref><ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Juventus/05-05-2009/buffon-seredova-bis-50359750968.shtml|title=Del Piero papa|language=it|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=5 maj 2009|access-date=26 maj 2012|archive-date=4 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304075646/http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Juventus/05-05-2009/buffon-seredova-bis-50359750968.shtml|url-status=live}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20100917052242/http://alessandrodelpiero.com/en/news/12060 "Five of us"] (në anglisht) Uebfaqja zyrtare. 12 shtator 2010.</ref> Kur Flaka Olimpike për [[Lojërat Olimpike Dimërore 2006]] kaloi nëpër [[Torino]], Del Piero ishte një mbajtës pishtari.<ref>[https://web.archive.org/web/20071014055019/http://juventus.com/uk/news/detail.aspx?lml_language_id=0&trs_id=1370000&ID=6973 "Also Alex with the Olympic flame"] (në anglisht) Juventus F.C. Marrë më 10 shkurt 2006</ref> Ai ka interes për sportet jashtë futbollit, veçanërisht basketbollin, dhe nga ana tjetër ka fituar tifozë jashtë futbollit; ikona sportive si ylli i NBA-së [[Steve Nash]] dhe çiklisti [[Eddy Merckx]] kanë deklaruar se janë tifozë të Del Pieros.<ref>{{cite web|url=http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/060705/1/8lj6.html|title=FIFA World Cup|publisher=Yahoo.com|language=en|access-date=13 qershor 2010|archive-date=20 shkurt 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070220125057/http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/060705/1/8lj6.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Del Piero, Italy's Stoical Substitute|url=http://www.geocities.com/juventusfootball/news/archived00/061300.htm|publisher=Reuters|language=en|date=13 qershor 2000|archive-url=https://web.archive.org/web/20091027162246/http://geocities.com/juventusfootball/news/archived00/061300.htm|archive-date=27 tetor 2009}}</ref> Del Piero ka një interes të madh për muzikën. Ai ka regjistruar disa nga albumet e tij.<ref>{{cite web|url=http://www.internetbookshop.it/cd/ser/serdsp.asp?e=0828767896427|title=InternetBookShop.it|publisher=InternetBookShop.it|language=en|date=28 maj 2010|access-date=13 qershor 2010}}</ref> Së bashku me [[Marco Materazzi]]n, Del Piero u shfaq në skenë në një shfaqje të [[Rolling Stones]] në [[Milano]] menjëherë pas fitores së Italisë në Kupën e Botës.<ref>{{cite web|url=https://www.nme.com/news/rolling-stones/23578|title=The Rolling Stones cover The White Stripes!|website=NME.com|language=en|date=12 korrik 2006|access-date=26 maj 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120208071533/http://www.nme.com/news/rolling-stones/23578|archive-date=8 shkurt 2012}}</ref> Ai është një mik i mirë i muzikantit dhe këngëtarit [[Noel Gallagher]] dhe një tifoz i ish-grupit të tij Oasis; Del Piero shfaqet në videoklipin e Oasis së bashku me [[Anthony Skeete]] "Lord Don't Slow Me Down". Një nga frymëzimet e Del Pieros si i ri ishte manga japoneze e futbollit [[Captain Tsubasa]].<ref>{{cite web |url=http://www.nippon.com/en/views/b00103/|title=A Soccer Hero Adored Around the World|language=en|publisher=Nippon|date=18 tetor 2011}}</ref> Në vitin 2012, Del Piero mori pjesë në projektin “Save the Dream” kundër korrupsionit në sport dhe foli për këtë në Universitetin e Parisit gjatë Simpoziumit të Integritetit Sportiv.<ref>{{cite web|url=http://sport.sky.it/sport/calcio_italiano/2012/09/11/del_piero_professore_sorbona_parigi.html|title=Del Piero professore per un giorno alla Sorbona – Sport – Sky.it|publisher=Sky Sport|language=it|access-date=18 shtator 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129043356/http://sport.sky.it/sport/calcio_italiano/2012/09/11/del_piero_professore_sorbona_parigi.html|archive-date=29 nëntor 2014|url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.alessandrodelpiero.com/news/save-the-dream_292.html|title=Save the Dream|language=en|publisher=Alessandro Del Piero }}</ref> Në mars 2018, Del Piero hapi një restorant italian në [[Los Angeles|Los Anxhelos]] të quajtur Nr. 10, që përfaqëson fanellën e tij me numrin 10.<ref>{{cite web|url=https://www.n10restaurant.com/about|title=About N10 Restaurant|publisher=N10 Restaurant|language=en|access-date=11 nëntor 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.latimes.com/food/dailydish/la-fo-re-newsfeed-n10-20180327-story.html|title=Soccer star Alessandro Del Piero just opened an Italian restaurant in Beverly Grove|publisher=Los Angeles Times|language=en|date=27 mars 2019|access-date=11 nëntor 2019}}</ref> Në vitin 2019, Del Piero zbuloi se ishte bashkëpronar i klubit amerikan të divizionit të ulët [[LA 10 FC]] të [[United Premier Soccer League]].<ref>{{Cite web|url=http://www.espn.com/soccer/united-soccer-leagues/story/3783364/del-piero-reveals-ownership-of-la10-fc-after-unbeaten-season|title=Del Piero reveals ownership in small L.A. club|date=24 shkurt 2019|publisher=ESPN FC|language=en}}</ref> Emri i klubit u frymëzua nga fanella e tij ikonike me numrin 10 dhe ngjyrat e klubit bardh e zi që i referohen ish-klubit të tij Juventus.<ref>{{Cite web|url=https://www.si.com/soccer/2019/02/26/alessandro-del-piero-announces-ownership-us-football-team-la10-fc|title=Alessandro Del Piero Announces Ownership of US Football Team LA10 FC|date=26 shkurt 2019|publisher=Sports Illustrated|language=en}}</ref> ===Bamirësia=== Del Piero ka promovuar dhe mbështetur një numër bamirësish. Në vitin 1998, ai dhuroi 5.2 milionë lireta për [[Fondacioni Bambini in Emergenza|Fondacionin Bambini in Emergenza]] për fëmijët e braktisur dhe viktimat e AIDS-it duke nxjerrë në ankand fanellën e tij të Juventusit.<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1998/maggio/31/Del_Piero_batte_Ronaldo_all_ga_0_9805319923.shtml|title=Del Piero batte Ronaldo all'asta di beneficenza|periodical=La Gazzetta Dello Sport|language=it|date=31 maj 1998|access-date=16 shtator 2009}}</ref> Në vitin 2001, ai ishte ambasador për "Un gol per la ricerca", një projekt kërkimor për kancerin.<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.corriere.it/2008/ottobre/31/Airc_maratona_Rai_per_fondi_co_9_081031066.shtml|title=Airc, maratona in Rai per i fondi alla ricerca|periodical=Il Corriere della Sera|language=it|date=31 tetor 2008|access-date=16 shtator 2009}}</ref> Në vitin 2006, ai u vlerësua nga AIRC për kërkimin mbi kancerin dhe në shenjë mirënjohjeje, ai mori nga Presidenti i Italisë një çmim "Beso në Kërkim".<ref>{{cite web|url=http://www.sportwide.net/airc06-delpiero.html|title=Premio Credere nella Ricerca|website=sportwide.net|language=en|access-date=16 shtator 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724081419/http://www.sportwide.net/airc06-delpiero.html|archive-date=24 korrik 2011}}</ref> Në vitin 2008, ai mori pjesë në një turne golfi të organizuar nga fondacioni i [[Gianluca Vialli]] dhe [[Massimo Mauro]] për kërkimin mbi sklerozën laterale amiotrofike.<ref>{{cite news|url=http://www.gossipnews.it/sport/alex_del_piero_e_pavel_nedved_giocano_a_golf_per_beneficenza_sperw.html?id=b29c7ea8e773a83c5da79d619012c5c6|title=Alex Del Piero e Nedved giocano a golf per beneficenza|periodical=Gossipnews.it|language=it|access-date=16 shtator 2009|archive-date=13 tetor 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081013033705/http://www.gossipnews.it/sport/alex_del_piero_e_pavel_nedved_giocano_a_golf_per_beneficenza_sperw.html?id=b29c7ea8e773a83c5da79d619012c5c6|url-status=dead}}</ref> Në vitin 2009, ai luajti një ndeshje miqësore në Stadio Olimpico di Torino me ekipin e tij Ale 10+; të ardhurat (180,000 euro) u dhuruan për projekte solidariteti.<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.corriere.it/2009/maggio/14/Olimpico_esaurito_per_Partita_del_co_9_090514085.shtml|title=Olimpico esaurito per la Partita del cuore|periodical=Il Corriere della Sera|language=it|date=14 maj 2009|access-date=16 shtator 2009}}</ref> Në vitin 2010, Del Piero nxori në ankand fanellën e tij të Juventusit me numër 10 për fondacionin Un Campo per L'Aquila.<ref>{{cite web|url=http://www.tuttojuve.com/?action=read&idnotizia=22107 |title=La maglia di Del Piero all'asta per beneficenza |publisher=Tutto Juve|language=it|access-date=26 korrik 2016}}</ref> Më 1 prill 2011, ai lançoi projektin "ale10friendsforjapan", të cilin e projektoi për të ndihmuar viktimat e tërmetit japonez, duke krijuar një faqe interneti për të shitur bluza dhe duke mbledhur 303,880 $.<ref>{{cite web|url=http://www.alessandrodelpiero.com/news/raccolti-30388000_210.html|title=RACCOLTI $303,880.00|publisher=Alessandro Del Piero|language=it|date=13 shtator 2011}}</ref> Në vitin 2011, ai mori pjesë në turneun e golfit Fondazione Sant'Anna Cup – Crescere insieme për njësinë e kujdesit intensiv neonatal të spitalit Sant'Anna.<ref>{{cite web|url=http://www.alessandrodelpiero.com/news/golf-e-beneficenza_185.html|title=Golf E Beneficenza|publisher=Alessandro Del Piero|language=it|date=27 maj 2011}}</ref> Më 21 korrik 2012, ai luajti një ndeshje miqësore në stadiumin Kashima të organizuar nga [[J. League]] (Del Piero shënoi një gol dhe u largua nga fusha duke u duartrokitur nga tifozët); koleksioni iu dhurua viktimave të tërmetit japonez të vitit 2011.<ref>{{cite web|url=http://www.alessandrodelpiero.com/news/gol-a-kashima_285.html|title=Gol A Kashima|publisher=Alessandro Del Piero|language=it|date=21 korrik 2012|access-date=29 shtator 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20190507171211/https://www.alessandrodelpiero.com/news/gol-a-kashima_285.html|archive-date=7 maj 2019|url-status=dead}}</ref> Del Piero ishte dëshmitar i ADISCO-s, për dhurimin e gjakut të kordonit umbilikal dhe dëshmitar i 1GOAL për edukimin e fëmijëve të varfër. Në vitin 2015, në nder të Kampionit Botëror të Formula 1, [[Ayrton Senna]], Del Piero lehtësoi dhe përuroi ekspozitën AYRTON në [[Torino]], e hapur midis shkurtit dhe majit 2015. Ekspozita është kuruar nga organizata bamirëse Instituto Ayrton Senna, dhe të ardhurat nga biletat shkojnë për të. ===TV, publiciteti dhe lojërat=== Del Piero është shfaqur në reklama të ndryshme dhe është nën kontratë me prodhuesin gjerman të pajisjeve sportive [[Adidas]], Uliveto water, [[Fiat]], kompaninë japoneze të motoçikletave [[Suzuki]], [[Pepsi]], [[Bliss]], [[Cepu]], [[Walt Disney]] dhe [[Upper Deck]]. Në vitin 2006, Del Piero u shfaq në një reklamë televizive për skuterin japonez Suzuki Burgman së bashku me agjentin sportiv Andreas Goller. Ai është gjithashtu i njohur për sensin e tij të humorit dhe ftohet në shfaqjet komike italiane si Paperissima dhe Striscia la notizia. Ai u shfaq në filmin L'allenatore nel pallone 2 dhe në shfaqjen La sai l'ultima di Totti, një seri skeçesh të shkurtra komike të krijuara nga miku i tij dhe kapiteni i Romës, Francesco Totti. Del Piero u shfaq në kopertinën e videolojës [[EA Sports]] FIFA Football 2004, së bashku me [[Thierry Henry]] dhe [[Ronaldinho]]n, dhe në kopertinën e edicionit italian të videolojës FIFA World Cup 2006. Ai u emërua gjithashtu në Ultimate Team Legends në FIFA 17. Del Piero ishte një nga dy yjet e paraqitur në kopertinën e versionit italian të videolojës PES 2010; tjetri ishte [[Lionel Messi]] i Barcelonës. Në vitin 2015, Del Piero u bë pjesë e [[Sky Sport]] Italia si komentator. Në vitin 2017, ai u shfaq në serialin dokumentar të [[Netflix]] të quajtur Ekipi i Parë: Juventus. Në vitin 2018, [[Konami]] njoftoi se Del Piero do të shfaqej në lojën e tyre video të futbollit [[Pro Evolution Soccer 2019]] si një nga Legjendat e reja të myClub. Duke filluar nga viti 2020, Del Piero iu bashkua [[ESPN]] si analist futbolli për ESPN FC dhe [[UEFA Euro 2020]]. ==Statistikat e karrierës== ===Klube=== Burimi: <ref name="Alessandro Del Piero">{{cite web|title=Alessandro Del Piero|url=http://espnfc.com/player/_/id/12952/alessandro-del-piero?cc=5739|publisher=ESPN FC|language =en|access-date=28 gusht 2013}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="3"|Liga !colspan="2"|Kupa !colspan="2"|Kontinenti !colspan="2"|Tjetër !colspan="2"|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="3"|[[Calcio Padova|Padova]] |[[1991–92 Serie B|1991–92]] |rowspan="2"|[[Serie B]] |4||0||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||4||0 |- |[[1992–93 Serie B|1992–93]] |10||1||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||10||1 |- !colspan="2"|Total !14!!1!!0!!0!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!14!!1 |- |rowspan="20"|[[Juventus F.C.|Juventus]] |[[1993–94 Juventus FC season|1993–94]] |rowspan="13"|[[Serie A]] |11||5||1||0||2{{efn|name=UC|Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Evropës|Kupën UEFA]]}}||0||colspan="2"|—||14||5 |- |[[1994–95 Juventus FC season|1994–95]] |29||8||10||1||11{{efn|name=UC}}||2||colspan="2"|—||50||11 |- |[[1995–96 Juventus FC season|1995–96]] |29||6||2||1||11{{efn|name=UCL|Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Kampionëve|UEFA Ligën e Kampionëve]]}}||6||1{{efn|name=SCI|Ndeshje në [[Supercoppa Italiana|Superkupën e Italisë]]}}||0||43||13 |- |[[1996–97 Juventus FC season|1996–97]] |22||8||4||0||6{{efn|name=UCL}}||4||3{{efn|Dy ndeshje dhe dy gola në [[UEFA Super Kupa|UEFA Superkupën Evropiane]], një ndeshje dhe një gol në [[Kupa Ndërkontinentale (1960–2004)|Kupën Ndërkontinentale]]}}||3||35||15 |- |[[1997–98 Juventus FC season|1997–98]] |32||21||4||1||10{{efn|name=UCL}}||10||1{{efn|name=SCI}}||0||47||32 |- |[[1998–99 Juventus FC season|1998–99]] |8||2||1||0||4{{efn|name=UCL}}||0||1{{efn|name=SCI}}||1||14||3 |- |[[1999–2000 Juventus FC season|1999–2000]] |34||9||2||1||9{{efn|Tre ndeshje dhe një gol në [[UEFA Kupa Intertoto|UEFA Kupën Intertoto]], gjashtë ndeshje dhe një gol në Kupën UEFA}}||2||colspan="2"|—||45||12 |- |[[2000–01 Juventus FC season|2000–01]] |25||9||2||0||6{{efn|name=UCL}}||0||colspan="2"|—||33||9 |- |[[2001–02 Juventus FC season|2001–02]] |32||16||4||1||10{{efn|name=UCL}}||4||colspan="2"|—||46||21 |- |[[2002–03 Juventus FC season|2002–03]] |24||16||0||0||13{{efn|name=UCL}}||5||1{{efn|name=SCI}}||2||38||23 |- |[[2003–04 Juventus FC season|2003–04]] |22||8||4||3||4{{efn|name=UCL}}||3||1{{efn|name=SCI}}||0||31||14 |- |[[2004–05 Juventus FC season|2004–05]] |30||14||1||0||10{{efn|name=UCL}}||3||colspan="2"|—||41||17 |- |[[2005–06 Juventus FC season|2005–06]] |33||12||4||5||7{{efn|name=UCL}}||3||1{{efn|name=SCI}}||0||45||20 |- |[[2006–07 Juventus FC season|2006–07]] |Serie B ||35||20||2||3||colspan="2"|—||colspan="2"|—||37||23 |- |[[2007–08 Juventus FC season|2007–08]] |rowspan="5"|Serie A |37||21||4||3||colspan="2"|—||colspan="2"|—||41||24 |- |[[2008–09 Juventus FC season|2008–09]] |31||13||3||2||9{{efn|name=UCL}}||6||colspan="2"|—||43||21 |- |[[2009–10 Juventus FC season|2009–10]] |23||9||1||2||5{{efn|Dy ndeshje në UEFA Ligën e Kampionëve, tre ndeshje në [[UEFA Liga e Evropës|UEFA Ligën e Evropës]]}}||0||colspan="2"|—||29||11 |- |[[2010–11 Juventus FC season|2010–11]] |33||8||2||0||10{{efn|Të gjitha ndeshjet në UEFA Ligën e Evropës}}||3||colspan="2"|—||45||11 |- |[[2011–12 Juventus FC season|2011–12]] |23||3||5||2||colspan="2"|—||colspan="2"|—||28||5 |- !colspan="2"|Gjithsej !513!!208!!56!!25!!127!!51!!9!!6!!705!!290 |- |rowspan="3"|[[Sydney FC]] |[[2012–13 Sydney FC season|2012–13]] |rowspan="2"|[[A-League]] |24||14||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||24||14 |- |[[2013–14 Sydney FC season|2013–14]] |24||10||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||24||10 |- !colspan="2"|Gjithsej !48!!24!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!48!!24 |- |[[Delhi Dynamos FC|Delhi Dynamos]] |[[2014 Delhi Dynamos FC season|2014]] |[[Super Liga Indiane]] |10||1||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||10||1 |- !colspan="3"|Gjithsej karriera !585!!234!!56!!25!!127!!51!!9!!6!!777!!316 |} {{notelist}} ===Kombëtarja=== Burimi: <ref name="Nazionale in cifre - FIGC: Del Piero, Alessandro"/> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit |- !Ekipi kombëtar!!Viti!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="14"|[[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] |1995||7||1 |- |1996||4||2 |- |1997||6||4 |- |1998||8||3 |- |1999||2||0 |- |2000||13||4 |- |2001||6||3 |- |2002||11||5 |- |2003||4||2 |- |2004||6||1 |- |2005||4||0 |- |2006||9||2 |- |2007||5||0 |- |2008||6||0 |- !colspan="2"|Gjithsej!!91!!27 |} ==Trofe== ;Juventus Primavera<ref name="Alessandro Del Piero: Palmares">{{cite web|url=http://en.alessandrodelpiero.com/profile/palmares.html|title=Alessandro Del Piero: Palmares|website=alessandrodelpiero.com|publisher=Alessandro Del Piero|language=en|access-date=13 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228150732/https://en.alessandrodelpiero.com/profile/palmares.html|archive-date=28 shkurt 2021|url-status=dead}}</ref> *[[Campionato Nazionale Primavera]]: 1993–94 *[[Torneo di Viareggio]]: [[1994 Torneo di Viareggio|1994]] ;Juventus<ref name="Alessandro Del Piero: Palmares" /> *[[Serie A]]: [[1994–95 Serie A|1994–95]], [[1996–97 Serie A|1996–97]], [[1997–98 Serie A|1997–98]], [[2001–02 Serie A|2001–02]], [[2002–03 Serie A|2002–03]], [[2011–12 Serie A|2011–12]] *[[Serie B]]: [[2006–07 Serie B|2006–07]] *[[Coppa Italia|Kupa e Italisë]]: [[1994–95 Coppa Italia|1994–95]] *[[Supercoppa Italiana|Superkupa e Italisë]]: [[1995 Supercoppa Italiana|1995]], [[1997 Supercoppa Italiana|1997]], [[2002 Supercoppa Italiana|2002]], [[2003 Supercoppa Italiana|2003]] *[[UEFA Liga e Kampionëve]]: [[1995–96 UEFA Champions League|1995–96]]; finalist: [[1996–97 UEFA Champions League|1996–97]], [[1997–98 UEFA Champions League|1997–98]], [[2002-03 UEFA Champions League|2002–03]] *[[UEFA Kupa Intertoto]]: [[1999 UEFA Intertoto Cup|1999]] *[[UEFA Super Kupa|UEFA Superkupa Evropiane]]: [[1996 UEFA Super Cup|1996]] *[[Kupa Ndërkontinentale (1960–2004)|Kupa Ndërkontinentale]]: [[Kupa Ndërkontinentale 1996|1996]] ;Italia nën-21<ref>{{cite web|url=https://it.uefa.com/news-media/news/01f1-0f862dd763dc-4fca9060a816-1000--juventus-ecco-il-rinnovo-di-del-piero/|title=Juventus: ecco il rinnovo di Del Piero|publisher=UEFA|language=it|date=5 maj 2011|access-date=26 shtator 2026}}</ref> *[[UEFA Kampionati Evropian nën-21 i Futbollit|UEFA Kampionati Evropian nën-21]]: 1994, 1996 ;Italia<ref name="Alessandro Del Piero: Palmares"/> *[[FIFA Kupa e Botës]]: [[Kampionati Botëror i Futbollit 2006|2006]] *[[UEFA Kampionati Evropian i Futbollit|UEFA Kampionati Evropian]] finalist: [[UEFA Euro 2000|2000]] ;Çmime personale *Lojtari më i mirë në Kupën Ndërkontinentale: 1996<ref name="Alessandro Del Piero: Awards & Records">{{cite web|url=http://en.alessandrodelpiero.com/profile/awards-records.html|title=Alessandro Del Piero: Awards & Records|website=alessandrodelpiero.com|publisher=Alessandro Del Piero|language=en|access-date=13 prill 2015}}</ref> *Ekipi i Sezonit nga European Sports Media: 1995–96, 1996–97, 1997–98<ref>{{Cite web|author=Karel Stokkermans|date=14 mars 2007|title=ESM XI|url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/esm-xi.html|access-date=1 mars 2021|publisher=RSSSF|language=en}}</ref> *[[Çmimi Bravo]]: 1996<ref name="Alessandro Del Piero: Awards & Records"/> *[[Futbollisti Italian i Vitit në Serie A]]: 1998, 2008<ref name="Alessandro Del Piero: Awards & Records"/> *[[Lojtari më i dashur në Serie A]]: 2001, 2008<ref name="Alessandro Del Piero: Awards & Records"/> *[[FIFA 100]]<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/international/2374252/Pele-open-to-ridicule-over-top-hundred.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/international/2374252/Pele-open-to-ridicule-over-top-hundred.html|archive-date=12 janar 2022|url-access=subscription|url-status=live|title=Pele open to ridicule over top hundred|website=telegraph.co.uk|publisher=The Telegraph|language=en|author1=Christopher Davies|date=5 mars 2004|access-date=13 prill 2015}}{{cbignore}}</ref> *[[UEFA Golden Jubilee Poll]]: vendi i 49të<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/newsfiles/171606.pdf|title=Zinedine Zidane voted top player by fans|publisher=UEFA|language=en|access-date=24 korrik 2014}}</ref> *Çmimi Kombëtar Giuseppe Prisco: 2006<ref>{{Cite news|date=5 prill 2006|title=Calcio, Premio Prisco a Sensi, Del Piero e Giampaolo|language=it|publisher=La Repubblica|url=https://bologna.repubblica.it/dettaglio-news/la-mia-strega-un-po-pinguino-vestita-da-veglione-ma-brucera/1410627|access-date=1 mars 2021|archive-date=10 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210310075747/https://bologna.repubblica.it/dettaglio-news/la-mia-strega-un-po-pinguino-vestita-da-veglione-ma-brucera/1410627|url-status=dead}}</ref> *Sportisti Piedmontez i Vitit: 2006<ref>{{cite web|url=http://www.conipiemonte.net/documentazione/comunicati/070202_delpiero.htm|title=Notizie|publisher=Conipiemonte.net|language=it|access-date=22 korrik 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304070607/http://www.conipiemonte.net/documentazione/comunicati/070202_delpiero.htm|archive-date=4 mars 2016|url-status=dead}}</ref> *Çmimi Special për Zotërinj - Kupa e Argjendtë: 2006<ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Altro_Calcio/Primo_Piano/2006/05_Maggio/08/gentelman.shtml|title=Premio Gentleman: riconoscimenti a Del Piero e Maldini|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=8 maj 2006|access-date=12 janar 2016}}</ref> *Çmimi San Siro Gentleman Serie A: 2006<ref>{{cite web|url=http://www.premiogentleman.it/albo-doro/milano-2006/|title=Milano 2006 – Premio Gentleman|publisher=Premio Gentleman|language=it|access-date=12 janar 2016}}</ref> *[[Golden Foot]]: 2007<ref>{{cite web|url=http://www.goldenfoot.com/en/legends.html|title=Golden Foot Legends|website=goldenfoot.com|language=en|access-date=27 mars 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150416024500/http://www.goldenfoot.com/en/legends.html|archive-date=16 prill 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2007/settembre/04/Ale_vince_Golden_Foot_2007_ga_10_070904042.shtml|title=Ale vince il Golden Foot 2007 Premiato dal principe Alberto|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=4 shtator 2007|access-date=13 maj 2015}}</ref><ref name="Alex">{{cite web|url=http://www.juventus.com/uk/news/detail.aspx?lml_language_id=0&trs_id=1370000&ID=7782|title=Two awards for Alex|publisher=Juventus F.C.|language=en|date=10 maj 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20071014055024/http://juventus.com/uk/news/detail.aspx?lml_language_id=0&trs_id=1370000&ID=7782|archive-date=14 tetor 2007|url-status=dead}}</ref> *Sportisti më i mirë – Telegatto: 2007<ref>{{cite news|url=http://ricerca.gelocal.it/nuovavenezia/archivio/nuovavenezia/2007/01/26/VT1VM_VT100.html|title=Telegatti, vince anche Fiorello|newspaper=La Repubblica|language=it|date=26 janar 2007|access-date=12 janar 2016}}</ref> *100 lojtarët më të mirë të të gjitha kohërave nga Association of Football Statisticians: vendi i 60të, 2007<ref name="AFS Top-100 Players of All-Time"/> *Golashënuesi i Vitit në Serie A: 2008<ref name="Alessandro Del Piero: Awards & Records"/> *Çmimi Kombëtar "Gaetano Scirea" për Karrierë Shembullore: 2008<ref name="Premio Nazionale Carriera Esemplare Gaetano Scirea: Alba d'Oro"/> *Topi i Argjendtë: 2008–09<ref>{{cite web|url=http://ussi.it/2016/a-florenzi-il-pallone-dargento-coppa-giaime-fiumano/|title=A Florenzi il "Pallone d'Argento" Coppa Giaimè Fiumano|website=ussi.it|language=it|date=8 maj 2016|access-date=18 maj 2016}}</ref> *Çmimi Ndërkombëtar për Sport dhe Qytetëri - Ambasador i Sportit: 2009<ref>{{cite news|url=http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2009/11/12-45362/Premio+Internazionale+Sport+Civilt%C3%A0+ad+Alessandro+Del+Piero|title=Premio Internazionale Sport Civiltà ad Alessandro Del Piero|newspaper=Tuttosport|language=it|date=12 nëntor 2009|access-date=12 janar 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304112645/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2009/11/12-45362/Premio+Internazionale+Sport+Civilt%C3%A0+ad+Alessandro+Del+Piero|archive-date=4 mars 2016|url-status=dead}}</ref> *Sportisti i Vitit – Çmimi i Artë: 2010<ref name="Alessandro Del Piero: Awards & Records"/> *Çmimi i Karrierës nga Globe Soccer: 2011<ref name="Alessandro Del Piero: Awards & Records"/><ref name=GSA>{{cite web|url=http://www.globesoccer.com/awards/walloffame/|title=Wall of Fame|publisher=Globe Soccer|language=en|access-date=28 dhjetor 2015}}</ref> *Çmimi Fair Play Novara: 2011<ref>{{cite web|url=http://www.calciomercato.com/altre-notizie/premio-fair-play-novara-vince-del-piero-652117|title=Premio Fair Play Novara: vince Del Piero &#124; Altre notizie|publisher=Calciomercato.com|language=it|date=4 shkurt 2014|access-date=6 shtator 2012|archive-date=29 nëntor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129012224/http://www.calciomercato.com/altre-notizie/premio-fair-play-novara-vince-del-piero-652117|url-status=dead}}</ref> *Çmimi i AIC për Arritje të Jetës: 2011<ref name="Alessandro Del Piero: Awards & Records"/> *Goli i Sezonit në [[A-League]]: 2012–13<ref>{{cite web|url=http://www.footballaustralia.com.au/news-display/del-piero-rocket-voted-goal-of-the-season/66382|title=Del Piero rocket voted goal of the season|publisher=Football Australia 2013|language=en|access-date=22 korrik 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129030453/http://www.footballaustralia.com.au/news-display/del-piero-rocket-voted-goal-of-the-season/66382|archive-date=29 nëntor 2014}}</ref> *Këpuca e Artë e Sydney FC: 2013, 2014<ref name="Sydney FC Golden Boot"/><ref name="footballaustralia2"/> *Ekipi i Sezonit nga PFA: 2013<ref>{{cite web|url=http://www.footballaustralia.com.au/news-display/pfa-team-of-the-season-named/66078|title=PFA Team of the Season named|publisher=Football Australia|language=en|access-date=22 korrik 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129030502/http://www.footballaustralia.com.au/news-display/pfa-team-of-the-season-named/66078|archive-date=29 nëntor 2014}}</ref> *Lojtari i Vitit i Sydney FC: 2013<ref name="footballaustralia2">{{cite web|url=http://www.footballaustralia.com.au/sydneyfc/news-display/alessandro-del-piero-wins-sydney-fc-player-of-the-year-award/64882|title=Alessandro Del Piero Wins Sydney FC Player of the Year Award – Sydney FC|publisher=Football Australia|language=en|access-date=12 janar 2016|archive-date=16 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130516164316/http://www.footballaustralia.com.au/sydneyfc/news-display/Alessandro-Del-Piero-Wins-Sydney-FC-Player-of-the-Year-Award/64882|url-status=dead}}</ref> *Çmimi i Anëtarëve të Sydney FC: 2013<ref>{{cite web|url=http://www.footballaustralia.com.au/sydneyfc/videos/all/Alessandro-Del-Piero-Named-Members-Player-of-the-Year/8089/1|title=Videos &#124; Sydney FC|publisher=Football Australia|language=en|date=2 tetor 2012 |access-date=12 prill 2013|archive-date=27 mars 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140327115803/http://www.footballaustralia.com.au/sydneyfc/videos/all/Alessandro-Del-Piero-Named-Members-Player-of-the-Year/8089/1|url-status=dead}}</ref> *Loja All-Stars e A-League: 2014<ref>{{cite web|url=http://www.abc.net.au/local/photos/2014/08/04/4060479.htm|title=Del Piero excited for All Stars game and beyond|publisher=ABC.net|language=en|author1=Justin Huntsdale|date=4 gusht 2014|access-date=12 janar 2016}}</ref> *Ekipi i Dekadës i Konfederatës Aziatike të Futbollit: 2015<ref name="Alessandro Del Piero named on bench in PFA's A-League team of decade"/> *Ekipi i Dekadës së Sydney FC: 2015<ref name="Del Piero headlines strong Sydney FC team of the decade"/> *Holli i Famës së Sydney FC: 2015<ref>{{cite web|url=http://www.a-league.com.au/article/sydney-fc-inducts-greats-into-hall-of-fame/1szt14atq8m6r1po8q6hkkyys6|title=Sydney FC inducts greats into Hall Of Fame|publisher=A-League|language=en|date=16 mars 2015|access-date=7 korrik 2015}}</ref> *[[Holli i Famës i Futbollit Italian]]: 2017<ref>{{cite web|url=http://vivoazzurro.it/en/news/del-piero-gullit-conti-and-seven-other-legends-enter-the-italian-football-hall-of-fame/|title=Del Piero, Gullit, Conti and seven other legends enter the Italian Football Hall of Fame|date=5 dhjetor 2017|website=vivoazzurro.it|language=en}}</ref> *Formacioni më i mirë i të gjitha kohërave të Juventusit: 2017<ref>{{cite web|url=http://www.juventus.com/en/news/news/2017/juve120-team-announced.php|title=#JUVE120 team announced|publisher=Juventus F.C.|language=en|date=24 nëntor 2017|access-date=29 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180729071934/http://www.juventus.com/en/news/news/2017/juve120-team-announced.php|archive-date=29 korrik 2018|url-status=dead}}</ref> *Holli i Famës së Juventus F.C.: 2025<ref>{{Cite web|date=10 shtator 2025|title=Juventus creates its Hall of Fame - Juventus|url=https://www.juventus.com/en/news/articles/juventus-creates-its-hall-of-fame|access-date=10 shtator 2025|publisher=Juventus F.C.|language=en}}</ref> *Legjendë e IFFHS<ref name="IFFHS Legends">{{cite web|title=IFFHS Legends|url=https://iffhs.com/en/legends/2/men|publisher=IFFHS|language=en|access-date=24 qershor 2026}}</ref> ;Performanca *Golashënuesi më i mirë në Turneun e Francës: 1997 (3 gola)<ref name="Alessandro Del Piero: Awards & Records"/> *Golashënuesi më i mirë në UEFA Ligën e Kampionëve: 1997–98 (10 gola)<ref name="Alessandro Del Piero: Awards & Records"/> *Golashënuesi më i mirë në Kupën e Italisë: 2005–06 (6 gola)<ref name="Alessandro Del Piero: Awards & Records"/> *Golashënuesi më i mirë në Serie B: 2006–07 (20 gola)<ref name="Alessandro Del Piero: Awards & Records"/> *[[Capocannoniere|Golashënuesi më i mirë në Serie A]]: 2007–08 (21 gola) *Asistuesi më i mirë në Serie A: 1999–2000 (14 asiste)<ref name="Serie A 1999/2000"/> ;Rekorde *Lojtari me më shumë ndeshje për Juventusin në të gjitha kompeticionet: 705<ref name="calciomercato.com">{{cite web|url=http://www.calciomercato.com/altre-notizie/juventus-del-piero-vs-mihajlovic-512508|title=Juventus, Del Piero: Due gol... per Mihajlovic &#124; Altre notizie|publisher=Calciomercato.com|language=it|date=4 shkurt 2014|access-date=5 shtator 2012|archive-date=29 nëntor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129012226/http://www.calciomercato.com/altre-notizie/juventus-del-piero-vs-mihajlovic-512508|url-status=dead}}</ref> *Lojtari me më shumë ndeshje për Juventusin në kompeticionet evropiane: 130 *Golashënuesi më i mirë i Juventusit: 290 gola *Lojtari me më shumë gola në një sezon për Sydney FC: 14 gola në sezonin 2014<ref name="footballaustralia.com.au">{{cite web|url=http://www.footballaustralia.com.au/sydneyfc/news-display/del-piero-ready-to-break-record-on-sunday/60381|title=Del Piero Ready To Break Record on Sunday – Sydney FC – Sydney FC 2014|publisher=Football Australia|language=en|access-date=22 korrik 2016|archive-date=19 shkurt 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140219060228/http://www.footballaustralia.com.au/sydneyfc/news-display/del-piero-ready-to-break-record-on-sunday/60381|url-status=dead}}</ref> *Lojtari italian me më shumë gola me goditje të lira: 52 gola<ref name="7 Alessandro Del Piero"/><ref name="Alessandro Del Piero"/> *Lojtari italian me më shumë sezone me 10 ose më shumë gola: 17<ref>{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Juventus/24-04-2011/record-fedelissimo-80959586614.shtml|title=Record da fedelissimo, Ma Del Piero è amaro|website=gazzetta.it|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=24 prill 2011}}</ref> *Lojtari me më shumë gola si zëvëndësues për kombëtaren italiane: 5<ref>{{cite web|url=http://www.figc.it/nazionali/Marcatori?squadra=1&mode=|title=FIGC: Classifica Marcatori|website=figc.it|publisher=Federata Italiane e Futbollit|language=it|access-date=29 qershor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130731000359/http://www.figc.it/nazionali/Marcatori?squadra=1&mode=|archive-date=31 korrik 2013|url-status=dead}}</ref> ;Urdhëra [[File:Cavaliere OMRI BAR.svg|left|50px]] Klasi i 5të/Kalorës: ''[[Order of Merit of the Italian Republic|Cavaliere Ordine al Merito della Repubblica Italiana]]'': 2000<ref name="5th class">[http://www.quirinale.it/elementi/DettaglioOnorificenze.aspx?decorato=89583 "Cavaliere Ordine al Merito della Repubblica Italiana Sig. Alessandro Del Piero"] (në italisht) Marrë më 26 maj 2012.</ref> [[File:ITA OMRI 2001 Uff BAR.svg|left|50px]] Klasi i 4të /Oficer: ''[[Order of Merit of the Italian Republic|Ufficiale Ordine al Merito della Repubblica Italiana]]'': 2006<ref name="4th class">[http://www.quirinale.it/elementi/DettaglioOnorificenze.aspx?decorato=198528 "Ufficiale Ordine al Merito della Repubblica Italiana Sig. Alessandro Del Piero"] (në italisht) Marrë më 26 maj 2012.</ref> [[File:Friedrich Order.png|left|50px]] [[Italian National Olympic Committee|CONI]]: ''Jaka e Artë e Meritës Sportive'': 2006<ref>{{cite web|url=http://www.coni.it/it/news/primo-piano/49-primo-piano-2006/2935-coni-_consegna_dei_collari_d%26rsquo%3Boro_e_dei_diplomi_d%26rsquo%3Bonore-_premia_il_presidente_del_consiglio_romano_prodi-_diretta_tv_su_rai_2.html|title=Coni: Consegna dei Collari d'Oro e dei Diplomi d'Onore. Premia il Presidente del Consiglio Romano Prodi. Diretta Tv su Rai 2|publisher=Coni.it|language=it|date=16 tetor 2006|access-date=23 dhjetor 2016|archive-date=24 dhjetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161224094737/http://www.coni.it/it/news/primo-piano/49-primo-piano-2006/2935-coni-_consegna_dei_collari_d%26rsquo%3Boro_e_dei_diplomi_d%26rsquo%3Bonore-_premia_il_presidente_del_consiglio_romano_prodi-_diretta_tv_su_rai_2.html|url-status=dead}}</ref> == Referime == {{Reflist|3}} == Lidhje të jashtme == {{commons}} *[http://www.alessandrodelpiero.com/ Faqe zyrtare] *[http://www.alessandrodelpiero.com/ Official site] *[http://www.footballaustralia.com.au/sydneyfc/players/Alessandro-Del%20Piero/854 Alessandro Del Piero] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131022114526/http://www.footballaustralia.com.au/sydneyfc/players/Alessandro-Del%20Piero/854 |date=22 tetor 2013 }} at SydneyFC.com *[http://www.goal.com/en/people/italy/112/alessandro-del-piero Alessandro Del Piero] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170104202111/http://www.goal.com/en/people/italy/112/alessandro-del-piero |date=4 janar 2017 }} at Goal.com *[http://www.transfermarkt.com/en/alessandro-del-piero/profil/spieler_4289.html Alessandro Del Piero] at Transfermarkt.com *[https://web.archive.org/web/20121127113222/http://www.uefa.com/teamsandplayers/players/player=13768/profile/index.html Alessandro Del Piero] at UEFA.com *[http://www.figc.it/nazionali/DettaglioConvocato?codiceConvocato=1148&squadra=1 Alessandro Del Piero] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304210944/http://www.figc.it/nazionali/DettaglioConvocato?codiceConvocato=1148&squadra=1 |date=4 mars 2016 }} at FICG.it *[http://www.legaseriea.it/it/serie-a-tim/calciatore?p_p_id=BDC_dettaglio_calciatore_WAR_LegaCalcioBDC&p_p_lifecycle=0&p_p_state=normal&p_p_mode=view&p_p_col_id=column-1&p_p_col_pos=1&p_p_col_count=2&_BDC_dettaglio_calciatore_WAR_LegaCalcioBDC_idPersona=10235 Alessandro Del Piero] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121211090640/http://www.legaseriea.it/it/serie-a-tim/calciatore?p_p_id=BDC_dettaglio_calciatore_WAR_LegaCalcioBDC&p_p_lifecycle=0&p_p_state=normal&p_p_mode=view&p_p_col_id=column-1&p_p_col_pos=1&p_p_col_count=2&_BDC_dettaglio_calciatore_WAR_LegaCalcioBDC_idPersona=10235 |date=11 dhjetor 2012 }} at LegaSerieA.it *[http://aic.football.it/scheda/78 Alessandro Del Piero] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130510182043/http://aic.football.it/scheda/78 |date=10 maj 2013 }} at AIC.it {{Futbollisti italian i vitit}} {{Golashënuesit e Serie A}} {{FIFA 100}} {{Fituesit e Çmimit Bravo}} {{Fituesit e Golden Foot}} [[Kategoria:Lindje 1974]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë italianë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren italiane]] [[Kategoria:Futbollistë në Calcio Padova]] [[Kategoria:Futbollistë në Juventus F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në Sidney FC]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie B]] [[Kategoria:Futbollistë në A-League]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 1996]] [[Kategoria:Futbollistë në FIFA Kupën e Botës 1998]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2000]] [[Kategoria:Futbollistë në FIFA Kupën e Botës 2002]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2004]] [[Kategoria:Futbollistë në FIFA Kupën e Botës 2006]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2008]] [[Kategoria:Lojtarë fitues të FIFA Kupës së Botës]] [[Kategoria:Lojtarë fitues të UEFA Ligës së Kampionëve]] [[Kategoria:FIFA 100]] py7ilsq4qg7hmbd8g8rs60zy1ft43qs 3053213 3053040 2026-10-03T03:18:35Z Sadsadas 51943 /* 2001–2004: Sukseset e reja */ 3053213 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography |name = Alessandro Del Piero |image = [[Skeda:Alex Del Piero Sydney FC 2 cropped.jpg|250px]] |caption = Del Piero me [[Sydney FC]] në vitin 2013. |fullname = Alessandro Del Piero |birth_date = {{Birth date and age|9|11|1974|df=y}} |birth_place = [[Conegliano]], [[Itali]] |height = 1.74 m<ref>{{cite web|url=http://www.alessandrodelpiero.com/profilo/passaporto.html|title=Alessandro Del Piero, passaporto|language=it|publisher=Alessandrodelpiero.com|accessdate=2013-04-22|archive-date=15 shtator 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170915114207/http://www.alessandrodelpiero.com/profilo/passaporto.html|url-status=dead}}</ref> |position = [[Sulmuesi (futboll)|Sulmues]] |currentclub = |clubnumber = |youthyears1 = 1982–1988 |youthyears2 = 1988–1993 |youthyears3 = 1993–1994 |youthclubs1 = San Vendemiano |youthclubs2 = [[Calcio Padova|Padova]] |youthclubs3 = [[Juventus F.C.|Juventus]] | years1 = 1991–1993 | clubs1 = [[Calcio Padova|Padova]] | caps1 = 14 | goals1 = 1 | years2 = 1993–2012 | clubs2 = [[Juventus F.C.|Juventus]] | caps2 = 513 | goals2 = 208 | years3 = 2012–2014 | clubs3 = [[Sydney FC]] | caps3 = 48 | goals3 = 24 | years4 = 2014 | clubs4 = [[Odisha FC|Delhi Dynamos]] | caps4 = 10 | goals4 = 1 | totalcaps = 585 | totalgoals = 234 |nationalyears1 = 1991 |nationalyears2 = 1992–1993 |nationalyears3 = 1993–1996 |nationalyears4 = 1995–2008 |nationalteam1 = [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia U17]] |nationalteam2 = [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia U18]] |nationalteam3 = [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia U21]] |nationalteam4 = [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] |nationalcaps1 = 3|nationalgoals1= 1 |nationalcaps2 = 14|nationalgoals2=12 |nationalcaps3 = 12|nationalgoals3=3 |nationalcaps4 = 91|nationalgoals4=27 |pcupdate = }} '''Alessandro Del Piero''' (lindur më [[9 nëntor]] [[1974]]) është një ish [[futbolli]]st profesionist italian i cili luante kryesisht si [[Sulmuesi (futboll)|sulmues i dytë]]. Ai aktualisht punon si analist për [[Sky Sport Italia]].<ref name="Del Piero wants coaching career">{{cite news|url=http://gazzettaworld.gazzetta.it/news/del-piero-coaching-career/?refresh_ce-cp|title=Del Piero wants coaching career|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=en|author1=David Schiavone|date=10 tetor 2015|access-date=15 tetor 2015|archive-date=20 nëntor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151120163329/http://gazzettaworld.gazzetta.it/news/del-piero-coaching-career/?refresh_ce-cp|url-status=live}}</ref> Del Piero njihej për talentin e tij, driblimet dhe krijueshmërinë, duke u konsideruar një nga lojtarët më të mirë të të gjitha kohërave. Ai është golashënuesi i dytë italian më i mirë i të gjitha kohërave me 349 gola, duke u renditur mbrapa [[Silvio Piola|Silvio Piolës]], i cili ka 390 gola.<ref>{{Cite web|date=11 mars 2022|title=Serie A all-time top scorers: Piola, Totti, Del Piero & players with over 150 goals|publisher=Goal.com|language=en|url=https://www.goal.com/en-gb/news/serie-a-all-time-top-scorers-piola-totti-del-piero-and-players-with-over-150-goals/blta4f91a887debc252|access-date=17 korrik 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://docs.ufpr.br/~mmsabino/sstatistics/del_piero.html|title=Del Piero|language=en|access-date=27 nëntor 2021|archive-date=27 nëntor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211127195640/https://docs.ufpr.br/~mmsabino/sstatistics/del_piero.html|url-status=live}}</ref> Del Piero e nisi karrierën e tij në [[Serie B]] me [[Calcio Padova|Padovën]] por në vitin 1993 u ble nga [[Juventus F.C.|Juventusi]]. Ai menjëherë u bë një lojtar i rëndësishëm në ekip, duke kontribuar në arritjen e tre finaleve rresht të [[UEFA Liga e Kampionëve|Ligës së Kampionëve]] (1996, 1997, 1998), duke fituar finalen e vitit 1996. Ai shënoi 20 gola në 27 ndeshje në këtë kompeticion gjatë atyre tre viteve, duke u shpallur golashënuesi më i mirë në sezonin 1997–98. Pas kësaj, Del Piero ndihmoi ekipin të fitonte dy tituj rresht të Serie A në vitet 2002 dhe 2003 si dhe arriti finalen e katërt të Ligës së Kampionëve, duke u mposhtur sërisht. Juventusi u dënua me rënje në Serie B për shkak të rolit të tyre në skandalin e [[Calciopoli]]t në vitin 2006, por Del Piero tregoi besnikëri duke zgjedhur të qëndronte. Del Piero luajti gjithsej 19 sezone me Juventusin (11 si kapiten), duke qënë lojtari me më shumë gola (290) dhe ndeshje (705) i klubit. Ai fitoi 16 trofe, përfshirë 6 tituj të Serie A, si dhe u shpall Futbollisti Italian i Vitit në Serie A në vitet 1998 dhe 2008. Pas u largua nga klubi në vitin 2012, Del Piero luajti për dy sezone në Australi me [[Sydney FC|Sydney]]. Ai u tërhoq në vitin 2014 pasi shpenzoi një sezon në Super Ligën Indiane me Dehli Dynamos. Në nivel ndërkombëtar, Del Piero mori pjesë në tre edicione të [[FIFA Kupa e Botës|FIFA Kupës së Botës]] dhe katër edicione të [[UEFA Kampionati Evropian i Futbollit|UEFA Kampionatit Evropian]], duke fituar Kupën e Botës 2006. Ai është golashënuesi i katërt më i mirë i Italisë me 27 gola. Në vitin 2004, Del Piero u emërua nga [[Pelé]] në listën [[FIFA 100]], të përbërë nga lojtarët më të mirë të të gjitha kohërave të zgjedhur nga braziliani.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/3533833.stm|title=Fifa names greatest list|publisher=BBC Sport|language=en|date=4 mars 2004|access-date=12 prill 2010|archive-date=30 prill 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120430063848/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/3533833.stm|url-status=live}}</ref> Në të njëjtin vit, ai u zgjodh në sondazhin "Golden Jubilee" të UEFA-s e cila ishte një listë e 50 lojtarëve më të mirë evropian të 50 viteve të fundit.<ref>[https://www.rsssf.org/miscellaneous/uefa-awards.html "UEFA Awards"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181003195325/http://www.rsssf.com/miscellaneous/uefa-awards.html |date=3 tetor 2018 }}. ''RSSSF'' (në anglisht).</ref> Del Piero fitoi disa çmime në karrierë për përulësinë dhe profesionalitetin e tij brënda dhe jashtë fushe, përfshirë çmimin prestigjoz [[Golden Foot]].<ref>[https://web.archive.org/web/20051031145935/http://www.juventus.com/fmknet/View.aspx?da_id=4871 "Comunicato Stampa"] (në italisht). Marrë më 26 maj 2012.</ref> ==Jeta e hershme== Del Piero ka lindur në Conegliano të Italisë nga Gino, një elektriçisht, dhe Bruna, një pastruese.<ref name="Sportstar"/> Si fëmijë, ai luante rregullisht futboll në oborrin e shtëpisë sëbashku me dy shokët e tij, Nelso dhe Pierpaolo. Të tre ëndërronin për t'u bërë futbollist por vetëm Del Piero ja doli.<ref>{{cite web|url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200106/28/3b3b488301d3a/|title=Le luci di Del Piero|publisher=Rai Sport|language=it|date=28 qershor 2001|access-date=26 maj 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120513201816/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200106/28/3b3b488301d3a/|archive-date=13 maj 2012|url-status=dead}}</ref> Vëllai i tij i madh, Stefano, luajti për pak kohë si profesionist te [[U.C. Sampdoria|Sampdoria]] para se një dëmtim t'i jepte fund karrierës; ai më pas u bë agjenti i Alessandros.<ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Juventus/18-07-2009/stefano-piero-juve-scelta-cuore-50796353526.shtml|title=Stefano Del Piero: "Juve scelta di cuore"|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=18 korrik 2009|access-date=3 qershor 2015}}</ref> Del Piero u rrit në fshatin e vogël Saccon, pjesë e San Vendemianos.<ref name=itbiografie.com>{{cite web|url=http://itbiografie.com/biografie/Alessandro%20Del%20Piero-1399.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20060715145522/http://itbiografie.com/biografie/Alessandro%20Del%20Piero-1399.html|archive-date=15 korrik 2006|title=Del Piero biografie |publisher=ItBiografie.com|language=it|access-date=26 maj 2012}}</ref> Familja e tij nuk ishte e pasur dhe nuk kishte para për të udhëtuar jashtë shtetit. Për shkak të kësaj, Del Piero dëshironte të bëhej shofer kampioni që të shihte botën.<ref>{{cite magazine|title=Alessandro Del Piero: 'Se avessi saputo dire: Papà, ti voglio bene'|url=http://www.vanityfair.it/people/italia/2012/04/17/alessandro-del-piero-intervista-vanity-fair|magazine=Vanity Fair|language=it|author1=Giovanni Audiffredi|date=17 prill 2012|access-date=3 qershor 2014|archive-date=10 nëntor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141110232719/http://www.vanityfair.it/people/italia/2012/04/17/alessandro-del-piero-intervista-vanity-fair|url-status=dead}}</ref> Del Piero hodhi hapat e parë në futboll në vitin 1982 kur ai filloi të luante si portier me klubin lokal San Vendemiano.<ref name="kicker">{{cite web|url=http://www.kicker.de/news/fussball/wm/spielplan/spielersteckbrief/object/22317/saison/2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071014062013/http://www.kicker.de/news/fussball/wm/spielplan/spielersteckbrief/object/22317/saison/2006|url-status=dead|archive-date=14 tetor 2007|title=Del Piero profile|publisher=[[Kicker (magazine)|Kicker]].de|language=de|access-date=26 maj 2012}}</ref> Ky rol u zgjodh nga mamaja e tij, e cila mendoi se duke luajtur si portier, Del Piero nuk do të djersitej shumë ose të dëmtohej. Megjithatë, vllai i madh Stefano pa talentin e Alessandros, duke sygjeruar një rol në sulm, dhe falë kësaj, ai filloi të luaj si sulmues.<ref name=itbiografie.com/> ==Karriera me klube== ===Padova=== Karriera futbollistike e Del Pieros nisi në vitin 1981 me San Vendemianon. Në vitin 1988, ai u zbulua nga zbuluesit e talenteve të [[Calcio Padova|Padovës]]; në moshën 13 vjeç, ai u largua nga shtëpia për t'u bërë pjesë e akademisë së klubit.<ref name="iht"/> Ai u bë pjesë e ekipit të parë gjatë sezonit 1991–92 kur ishte vetëm 16 vjeç, duke bërë debutimin e tij në Serie B më 15 mars 1992 në ndeshjen kundër [[Messina F.C.|Messinës]] nën drejtimin e trajnerit Mauro Sandreani.<ref>{{cite web|url=http://www.padovaoggi.it/sport/alessandro-del-piero-compleanno-40-anni-esordio.html|title=Auguri Del Piero, dal Padova alla Juve: come si divente leggenda|website=padovaoggi.it|publisher=Padova Oggi|language=it|author=Gloria Callarelli|date=9 nëntor 2014|access-date=28 shkurt 2015}}</ref> Më 22 nëntor, Del Piero shënoi golin e parë si profesionist në fitoren 5–0 kundër [[Ternana Calcio|Ternanës]].<ref>{{cite news|url=http://www.padova24ore.it/eventi-e-mondanita/2161-alessandro-del-piero-racconta-i-primi-anni-nel-calcio-che-conta-a-padova.html|title=Alessandro Del Piero racconta i primi anni nel calcio che conta a Padova|publisher=Padova 24 Ore|language=it|access-date=16 mars 2010|archive-date=11 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130511181242/http://www.padova24ore.it/eventi-e-mondanita/2161-alessandro-del-piero-racconta-i-primi-anni-nel-calcio-che-conta-a-padova.html|url-status=live}}</ref> Në vitin 1993, Del Piero u ble nga Juventusi për 5 miliard lira. Transferimi u krye nga [[Giampiero Boniperti]]. Lojtari do të përfitonte 150 milion lira në sezon.<ref name=TrePassiNelFuturoJuve>{{cite news|url=http://archiviostorico.corriere.it/1994/marzo/21/Del_Piero_tre_passi_nel_co_0_94032115764.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20130616134806/http://archiviostorico.corriere.it/1994/marzo/21/Del_Piero_tre_passi_nel_co_0_94032115764.shtml|archive-date=16 qershor 2013|title=Del Piero, tre passi nel futuro Juve|periodical=Il Corriere della Sera|language=it|date=21 mars 1994|access-date=17 gusht 2009}}</ref> ===Juventus=== ====1993–1998: Suksesi i hershëm vendor dhe evropian==== Del Piero u transferua te Juventusi në verën e vitit 1993.<ref>{{Cite news|title=Festa per il capitano Del Piero|url=http://www3.lastampa.it/sport/sezioni/quijuve/articolo/lstp/322452/|publisher=La Stampa|date=12 shtator 2010|language=it|access-date=13 shtator 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100914211219/http://www3.lastampa.it/sport/sezioni/quijuve/articolo/lstp/322452/|archive-date=14 shtator 2010|url-status=dead}}</ref> Edhe pse trajneri [[Giovanni Trapattoni]] këmbënguli që ai të stërvitej me ekipin e parë, Del Piero fillimisht u bë pjesë e ekipit Primavera me trajner [[Antonello Cuccureddu]]. Ai ndihmoi ekipin të fitonte [[Torneo di Viareggio|Turneun e Viareggios]] si dhe kampionatin nën-20 në vitin 1994.<ref>{{cite web|url=http://www.juventus.com/juve/it/news/accadde%20oggi%20primavera%2025giugno2011%20news|archive-url=https://web.archive.org/web/20150602010434/http://www.juventus.com/juve/it/news/accadde%20oggi%20primavera%2025giugno2011%20news|url-status=dead|archive-date=2 qershor 2015|title=25 giugno 1994, Primavera tricolore|publisher=Juventus F.C.|language=it|access-date=7 janar 2015}}</ref> Më 12 shtator 1993, Del Piero luajti ndeshjen e tij të parë në Serie A kundër [[Foggia Calcio|Foggias]]. Një javë më pas, në ndeshjen e tij të dytë, ai shënoi golin e parë me klubin në sfidën kundër [[A.C. Reggiana 1919|Reggianës]], duke hyrë sërisht nga stoli. Në ndeshjen e tij të parë si titullar, Del Piero shënoi tre gola kundër [[Parma F.C.|Parmës]].<ref>{{cite web|url=http://www.thehardtackle.com/2012/juventus-corner-what-del-piero-means-to-fans/|title=Juventus Corner : What Del Piero Means To Fans|publisher=The Hard Tackle|language=en|date=21 maj 2012|access-date=10 korrik 2012|archive-date=31 maj 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120531024948/http://www.thehardtackle.com/2012/juventus-corner-what-del-piero-means-to-fans/|url-status=live}}</ref> Falë këtyre paraqitjeve premtuese, Del Piero filloi të luante më shpesh me ekipin e parë, duke u aktivizuar në 14 ndeshje në sezonin e tij të parë në [[Torino]].<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1994/marzo/21/Del_Piero_tre_passi_nel_co_0_94032115764.shtml|title=Del Piero, tre passi nel futuro Juve Del Piero, tre passi nel futuro Juve|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=21 mars 1994|access-date=7 janar 2015|archive-date=26 maj 2012|archive-url=https://archive.today/20120526080358/http://archiviostorico.corriere.it/1994/marzo/21/Del_Piero_tre_passi_nel_co_0_94032115764.shtml|url-status=live}}</ref> [[Marcelo Lippi]] u bë trajneri i ri i Juventusit në sezonin 1994–95. Kjo, si dhe dëmtimi i [[Roberto Baggio]]s në nëntor 1994, bënë që Del Piero të merrte një rol të rëndësishëm në ekip. Ai u bë pjesë e sulmit sëbashku me [[Gianluca Vialli]]n dhe [[Fabrizio Ravanellin]], duke shënuar 8 gola në kampionat, përfshirë golin e fitores në ndeshjen vendimtare kundër [[ACF Fiorentina|Fiorentinës]].<ref>{{cite web|url=http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/fiorentina/2014/articoli/1052877/fiorentina-juventus-20-anni-fa-il-super-gol-di-del-piero.shtml|title=Fiorentina-Juventus, 20 anni fa il super gol di Del Piero|publisher=Mediaset.it|language=it|access-date=5 dhjetor 2014|archive-date=8 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141208184904/http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/fiorentina/2014/articoli/1052877/fiorentina-juventus-20-anni-fa-il-super-gol-di-del-piero.shtml|url-status=dead}}</ref> Juventus u shpall kampion i Serie A dhe ky ishte titulli i parë në karrierën e Del Pieros. Në qershor 1995, ai fitoi edhe [[Coppa Italia|Kupën e Italisë]], duke u aktivizuar si titullar në të dyja finalet e fituara nga Parma. Megjithatë, Parma arriti të fitonte Kupën UEFA në finalen kundër Juventusit.<ref name="Euro 2008: Alex Del Piero">{{cite news|url=http://temi.repubblica.it/nuovavenezia-europei2008/2008/05/23/alex-del-piero/?h=1|title=Euro 2008: Alex Del Piero|newspaper=La Repubblica|language=it|date=23 maj 2008|access-date=13 maj 2015}}</ref> Del Piero u nominua për Topin e Artë 1995, duke u renditur në vendin e katërt.<ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/europa-poy95.html|title=European Footballer of the Year ("Ballon d'Or") 1995|publisher=RSSSF|language=en|author1=José Luis Pierrend|date=26 mars 2005|access-date=25 gusht 2015|archive-date=1 tetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221001010233/https://www.rsssf.org/miscellaneous/europa-poy95.html|url-status=live}}</ref> Gjatë kësaj kohe ai fitoi pseudonimin ''Pinturicchio'' falë stilit të lojës të ngjashëm me yllin Roberto Baggio.<ref name="DEL PIERO, FESTA TRADITA">{{cite news|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1994/03/14/del-piero-festa-tradita.html|title=DEL PIERO, FESTA TRADITA|newspaper=La Repubblica|language=it|date=14 mars 1994|access-date=5 dhjetor 2014}}</ref> [[Skeda:Juventus FC - Champions League 1995-96 - Alessandro Del Piero e Paulo Sousa.jpg|parapamje|majtas|200px|Del Piero me trofeun e Ligës së Kampionëve, maj 1996.]] Në sezonin e rradhës, Del Piero shijoi suksese në Superkupën Evropiane dhe Kupën Ndërkontinentale, duke shënuar në të dyja finalet.<ref name="IC-MotM">{{cite web|url=https://www.rsssf.org/tablest/toyotamvp.html|title=Toyota Cup – Most Valuable Player of the Match Award|publisher=RSSSF|language=en|author1=Marcelo Leme de Arruda|date=29 dhjetor 2008|access-date=5 maj 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090414090937/http://rsssf.com/tablest/toyotamvp.html|archive-date=14 prill 2009|url-status=live}}</ref> Në nivel vetjak, ai fitoi [[Çmimi Bravo|Çmimin Bravo]] (i dhënë lojtarit më të mirë nën-23 në kompeticionet evropiane) si dhe u rendit sërisht i katërti për Topin e Artë.<ref name="Euro 2008: Alex Del Piero"/><ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/europa-poy96.html|title=European Footballer of the Year ('Ballon d'Or') 1996|publisher=RSSSF|language=en|author1=José Luis Pierrend|date=26 mars 2005|access-date=25 gusht 2015|archive-date=14 mars 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130314042324/http://rsssf.com/miscellaneous/europa-poy96.html|url-status=live|ref=none}}</ref> Del Piero ndihmoi Juventusin të fitonte një tjetër kampionat si dhe e udhëhoqi në finalen e dytë rresht të Ligës së Kampionëve; Juventusi, me Del Pieron në stol, u mposht nga [[Borussia Dortmund]]i.<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1996/overview/index.html#199697+riedle+makes+dortmunds|archive-url=https://web.archive.org/web/20111206182305/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1996/overview/index.html#199697+riedle+makes+dortmunds|url-status=dead|archive-date=6 dhjetor 2011|title=Riedle makes Dortmund's day|publisher=UEFA|language=en|date=28 maj 1997|access-date=10 tetor 2015}}</ref> Ai hyri në fushë si zëvëndësues dhe shënoi golin e vetëm të ekipit të tij.<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1997/maggio/29/Peccato_resta_anno_eccezionale_co_0_9705299999.shtml|title=Peccato, ma resta un anno eccezionale|website=corriere.it|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|author=Roberto Perrone|date=29 maj 1997|access-date=28 shkurt 2015|archive-date=8 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208151912/http://archiviostorico.corriere.it/1997/maggio/29/Peccato_resta_anno_eccezionale_co_0_9705299999.shtml|url-status=live}}</ref> Gjatë rrugës për në finale, Del Piero shënoi një gol të shquar në [[Old Trafford]] kundër [[Manchester United F.C.|Manchester United]] në fazën e grupeve, duke i dhënë Juventusit fitoren 1–0; kjo ishte fitorja e parë e një klubi italian në Old Trafford.<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1997/ottobre/01/Del_Piero_forza_del_passato_ga_0_9710013139.shtml|title=Del Piero la forza del passato|website=gazzetta.it|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Salvatore Lo Presti|author2=Lodovico Maradei|date=1 tetor 1997|access-date=28 shkurt 2015|archive-date=2 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402161225/http://archiviostorico.gazzetta.it/1997/ottobre/01/Del_Piero_forza_del_passato_ga_0_9710013139.shtml|url-status=live}}</ref> Në përfundim të sezonit, Del Piero u rendit i gjashti për çmimin [[FIFA Lojtari Botëror i Vitit]] si dhe u nominua sërisht për Topin e Artë.<ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/fifa-awards.html|title=FIFA Awards – World Player of the Year – Top 10|publisher=RSSSF|language=en|access-date=31 mars 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160112042845/http://www.rsssf.com/miscellaneous/fifa-awards.html|archive-date=12 janar 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/europa-poy97.html|title=European Footballer of the Year ("Ballon d'Or") 1997|author=José Luis Pierrend|publisher=RSSSF|language=en|date=26 mars 2005|access-date=5 nëntor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130314042148/http://rsssf.com/miscellaneous/europa-poy97.html|archive-date=14 mars 2013|ref=none}}</ref> Del Piero e nisi sezonin 1997–98 duke fituar Superkupën e Italisë. Ai vendosi një rekord personal golash në Serie A me 21 rrjeta si dhe u shpall golashënuesi më i mirë në Ligën e Kampionëve me 10 gola.<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/1717/editorial/2011/04/25/2457361/alessandro-del-pieros-283-goals-for-juventus-make-him-the|title=Alessandro Del Piero's 283 goals for Juventus make him the greatest one-club marksman in Italy|publisher=Goal.com|language=en|date=25 prill 2011|access-date=11 korrik 2012|archive-date=15 gusht 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110815092201/http://www.goal.com/en/news/1717/editorial/2011/04/25/2457361/alessandro-del-pieros-283-goals-for-juventus-make-him-the|url-status=live}}</ref> Në këtë kompeticion, ai shënoi një tregolësh në gjysëm-finalen kundër [[AS Monaco FC|Monacos]], duke i dhënë Juventusit një tjetër finale.<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/1717/editorial/2009/01/06/1044602/calcio-flashback-juventus-4-1-monaco-champions-league-semi-final|title=Calcio Flashback: Juventus 4–1 Monaco (Champions League Semi-final 1998)|publisher=Goal.com|language=en|date=6 janar 2009|access-date=15 qershor 2012|archive-date=26 shkurt 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140226152633/http://www.goal.com/en/news/1717/editorial/2009/01/06/1044602/calcio-flashback-juventus-4-1-monaco-champions-league-semi-final|url-status=live}}</ref> Në finalen e madhe kundër [[Real Madrid C.F.|Real Madridit]] më 20 maj 1998, Juventus u mposht 1–0 nga goli i [[Predrag Mijatović]].<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1998/maggio/22/ansia_per_Del_Piero_ga_0_9805227687.shtml|title=in ansia per Del Piero|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=22 maj 1998|access-date=20 tetor 2014|archive-date=14 korrik 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714173041/http://archiviostorico.gazzetta.it/1998/maggio/22/ansia_per_Del_Piero_ga_0_9805227687.shtml|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1997/overview/index.html#199798+seventh+heaven+madrid|archive-url=https://web.archive.org/web/20111207102219/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1997/overview/index.html#199798+seventh+heaven+madrid|url-status=dead|archive-date=7 dhjetor 2011|title=1997/98: Seventh heaven for Madrid|publisher=UEFA|language=en|date=20 maj 1998}}</ref> Në kampionat, Juventus u shpall sërisht kampion pas një beteje të fortë me [[F.C. Internazionale Milano|Interit]]; në ''[[Derby d'Italia|Derbin e Italisë]]'' e cila u karakterizua nga polemikat e shumta, Del Piero shënoi golin e vetëm të takimit që rezultoi vendimtar për fitimin e titullit.<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/10/italy/2009/04/20/1219294/scudetto-of-1998-belongs-to-inter-not-juventus-gigi-simoni|title=Scudetto of 1998 Belongs To Inter, Not Juventus – Gigi Simoni|publisher=Goal.com|language=en|date=20 prill 2009|access-date=11 korrik 2012|archive-date=19 korrik 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130719210045/http://www.goal.com/en/news/10/italy/2009/04/20/1219294/scudetto-of-1998-belongs-to-inter-not-juventus-gigi-simoni|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1998/aprile/27/Juve_scudetto_dei_veleni_vicino_co_0_9804271357.shtml|title=Juve, lo scudetto dei veleni e' vicino|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=27 prill 1998|access-date=5 dhjetor 2014|archive-date=7 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141207152400/http://archiviostorico.corriere.it/1998/aprile/27/Juve_scudetto_dei_veleni_vicino_co_0_9804271357.shtml|url-status=live}}</ref> Del Piero gjithashtu shënoi një gol në çerek-finalen e kupës dhe e mbylli sezonin me 32 gola në të gjitha kompeticionet. Në përfundim të sezonit, ai u shpall [[Lojtari Italian i Vitit në Serie A]] si dhe u nominua sërisht për Topin e Artë.<ref>{{cite web|url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199809/22/3607ef0f06e63/|title=La notte degli Oscar|trans-title=Oscar night|website=rai.it|publisher=Rai Sport|language=it|date=22 shtator 1998|access-date=28 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208154017/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199809/22/3607ef0f06e63/|archive-date=8 dhjetor 2015|url-status=dead}}</ref> Gjatë këtij sezoni, Del Piero u quajt nga tifozët e klubit "Il Fenomeno Vero" (Fenomeni i Vërtetë),<ref>{{cite web|url=http://www.kom.it/eurocalcio/dbase/200.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160314012056/http://www.kom.it/eurocalcio/dbase/200.html|url-status=dead|archive-date=14 mars 2016|title=Alex Del Piero Fenomeno Vero|publisher=Eurocalcio News|language=it|access-date=26 maj 2012}}</ref> si një lojë fjalësh ndaj sulmuesit brazilian të Interit, [[Ronaldo Nazario|Ronaldo]], i cili njihej me pseudonimin "Il Fenomeno" nga tifozët e Interit.<ref>{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2008/02_Febbraio/13/ronaldoinfortuni_1302.shtml|title=Un Fenomeno di sfortuna Tutti gli infortuni di Ronaldo|website=gazzetta.it|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=13 shkurt 2008|access-date=28 shkurt 2015|archive-date=14 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141214142139/http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2008/02_Febbraio/13/ronaldoinfortuni_1302.shtml|url-status=live}}</ref> ====1998–2001: Dëmtimet e shumta==== Del Piero e nisi sezonin 1998–99 me ndeshjen e Superkupës Italiane, duke shënuar golin e vetëm të ekipit të tij me penallti në humbjen 2–1 kundër [[S.S. Lazio|Lazios]].<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1998/agosto/30/Lazio_una_Supercoppa_aspettando_Vieri_co_0_9808305771.shtml|title=Lazio, una Supercoppa aspettando Vieri|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|author1=Giancarlo Padovan|author2=Stefano Agresti|date=30 gusht 1998|access-date=26 gusht 2015|archive-date=13 prill 2013|archive-url=https://archive.today/20130413021211/http://archiviostorico.corriere.it/1998/agosto/30/Lazio_una_Supercoppa_aspettando_Vieri_co_0_9808305771.shtml|url-status=live}}</ref> Më 8 nëntor 1998, ai pësoi një dëmtim të rëndë në gju në barazimin 2–2 kundër [[Udinese Calcio|Udineses]], duke e mbyllur sezonin para kohe.<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1998/novembre/10/Campionato_gia_finito_per_Del_co_0_9811107957.shtml|title=Campionato gia' finito per Del Piero infortunato|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=10 nëntor 1998|access-date=26 gusht 2015|archive-date=26 maj 2012|archive-url=https://archive.today/20120526080403/http://archiviostorico.corriere.it/1998/novembre/10/Campionato_gia_finito_per_Del_co_0_9811107957.shtml|url-status=live}}</ref><ref name=footballspeak.com>{{cite web|url=http://footballspeak.com/post/2012/03/25/Flashback-Juventus-2-3-Man-Utd.aspx|title=Flashback – Juventus 2–3 Man Utd. 1999 CL semi final|publisher=Football Speak|language=en|date=25 mars 2012|access-date=11 korrik 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120625162145/http://footballspeak.com/post/2012/03/25/Flashback-Juventus-2-3-Man-Utd.aspx|archive-date=25 qershor 2012|url-status=dead}}</ref> Juventusi hasi vëshirësi pa praninë e tij, duke e mbyllur kampionatin në vendin e gjashtë.<ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/tablesi/ital99.html|title=Italy 1998/99|publisher=RSSSF|language=en|access-date=22 korrik 2016|archive-date=20 korrik 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220720002028/https://www.rsssf.org/tablesi/ital99.html|url-status=live}}</ref> Pas dëmtimit të tij, Del Piero iu nënshtrua një regjimi për forcimin e muskujve në mënyrë që të përshtatej me kërkesat gjithnjë e më fizike dhe atletike të futbollit të shekullit të 21të, gjë që e lejoi të kompensonte humbjen e një pjese të shpejtësisë dhe shkathtësisë së tij.<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/sport/football-drugs-in-serie-a---italy-sinking-deeper-into-scandal-1178042.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20110715005737/http://www.independent.co.uk/sport/football-drugs-in-serie-a---italy-sinking-deeper-into-scandal-1178042.html|archive-date=15 korrik 2011|url-access=limited |url-status=live|title=Football: Drugs in Serie A – Italy sinking deeper into scandal|website=independent.co.uk|publisher=The Independent|author=Andrew Warshaw|language=en|date=13 tetor 1998|access-date=28 shkurt 2015}}</ref> Për shkak të shtimit dramatik të peshës dhe zhvillimit fizik gjatë kësaj periudhe, si dhe suksesit të klubit gjatë mesit dhe fundit të viteve '90,<ref name=UEFA>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/01a3-0e6b4edc9574-3df3d46b21c5-1000--juve-doctor-convicted-of-doping/|title=Juve doctor convicted of doping|date=26 nëntor 2004|publisher=UEFA|language=en|access-date=26 nëntor 2004|archive-date=24 shtator 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220924215801/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/01a3-0e6b4edc9574-3df3d46b21c5-1000--juve-doctor-convicted-of-doping/|url-status=live}}</ref> Del Piero, së bashku me disa lojtarë të tjerë të Juventusit dhe anëtarë të stafit, u akuzuan për përdorim dopingu;<ref name=UEFA/> pas një hetimi të gjatë, anëtarët e stafit të klubit të akuzuar u liruan përfundimisht nga të gjitha akuzat për doping në vitin 2005.<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2010/11/01/sports/soccer/01iht-SOCCER.html|title=A Reminder of the Beautiful Game|publisher=The New York Times|language=en|author=Bob Hughes|date=31 tetor 2010|access-date=28 shkurt 2015|archive-date=2 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402234110/http://www.nytimes.com/2010/11/01/sports/soccer/01iht-SOCCER.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/story/352199/juventus-team-doctor-acquitted-in-doping-case|title=Juventus team doctor acquitted in doping case|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924135551/http://www.espnfc.com/story/352199/juventus-team-doctor-acquitted-in-doping-case|archive-date=24 shtator 2015|publisher=ESPN FC|language=en|date=14 dhjetor 2005|access-date=28 shkurt 2015}}</ref> [[Skeda:Serie A 1999-09-25 Lecce x Juventus - Savino x Del Piero.jpg|parapamje|djathtas|Del Piero në aksion gjatë sezonit 1999–2000, 25 shtator 1999.]] Del Piero dhuroi 14 asiste në kampionat dhe 20 asiste në të gjitha kompeticionet në sezonin 1999–2000, i pari i ekipit me [[Carlo Ancelotti]]n si trajner.<ref name="Serie A 1999/2000">{{cite web|url=http://www.football-lineups.com/tourn/Serie_A_1999-2000/stats/top_goal_scorers/|title=Serie A 1999/2000|publisher=football-lineups.com|language=en|access-date=20 tetor 2014|archive-date=29 mars 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220329191613/https://www.football-lineups.com/tourn/Serie_A_1999-2000/stats/top_goal_scorers/|url-status=live}}</ref> Megjithatë, ai u kritikua për mungesën e golave në lojën e hapur; ai shënoi gjithsej 12 gola në këtë sezon, 9 prej të cilave me aksion.<ref name="Serie A 1999/2000"/> Partneriteti i tij me sulmuesin [[Filippo Inzaghi]] pësoi rënje për shkak të mosmarrëveshjeve brënda dhe jashtë fushe si dhe për shkak të stilit të lojës vetjak të Inzaghit.<ref name="tale">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2000/apr/09/sport.comment1|title=The wonderful tale of Mamma Inzaghi and her boys|newspaper=The Guardian|language=en|author1=Simon Kuper|date=9 prill 2000|access-date=27 mars 2017|archive-date=28 mars 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170328023512/https://www.theguardian.com/football/2000/apr/09/sport.comment1|url-status=live}}</ref><ref name="blob">{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/15-09-2016/blob-trapattoni-strunz-era-tutto-programmato-piero-sfotte-17063198270.shtml|title=Il blob: Trapattoni-Strunz, era tutto programmato. E Del Piero sfotte...|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Ivan Palumbo|date=16 shtator 2016|access-date=18 mars 2017|archive-date=19 mars 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170319112611/http://www.gazzetta.it/Calcio/15-09-2016/blob-trapattoni-strunz-era-tutto-programmato-piero-sfotte-17063198270.shtml|url-status=live}}</ref><ref name="feeling">{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2000/aprile/05/Del_Piero_Inzaghi_poco_feeling_ga_0_00040512322.shtml|title=Del Piero Inzaghi, poco feeling|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Silvano Stella|author2=Paolo Forcolin|date=5 prill 2000|access-date=19 mars 2017|archive-date=20 mars 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170320052149/http://archiviostorico.gazzetta.it/2000/aprile/05/Del_Piero_Inzaghi_poco_feeling_ga_0_00040512322.shtml|url-status=live}}</ref> Gjatë kësaj kohe, Del Piero u bë lojtari më i paguar në botë.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2000/jun/24/euro2000.sport8|title=Del Piero fuels passionate debate|newspaper=The Guardian|language=en|author1=Paddy Agnew|date=24 qershor 2000|access-date=3 qershor 2015}}</ref> Ai ndihmoi ekipin të fitonte Kupën Intertoto, gjë që kualifikoi ekipin në [[UEFA Liga e Evropës|Kupën UEFA]] për sezonin e ardhshëm. Del Piero e nisi sezonin e ri në formë të mirë, duke shënuar golin e fitores kundër [[S.S.C. Napoli|Napolit]] në ndeshjen e tij të parë më 30 shtator.<ref>{{cite web|url=http://azzurrissimo.it/2011/11/29/napoli-juventus-i-precedenti-e-le-curiosita/|title=NAPOLI-JUVENTUS. I precedenti e le curiosità|publisher=azzurrissimo.it|language=it|date=29 nëntor 2011|access-date=20 tetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020190358/http://azzurrissimo.it/2011/11/29/napoli-juventus-i-precedenti-e-le-curiosita/|archive-date=20 tetor 2014|url-status=dead}}</ref> Ai u dëmtua në të njëjtën ndeshje dhe pësoi një rënje në formë, duke mos shënuar për disa muaj. Më 18 shkurt 2001, Del Piero u zhbllokua duke shënuar në transfertën kundër [[A.S. Bari|Barit]]; ai ja dedikoi golin babait të tij, i cili sapo kishte ndërruar jetë.<ref name="è tornato Del Piero">{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/2001/febbraio/19/Esulta_Juve_tornato_Del_Piero_co_0_0102198415.shtml|title=Esulta la Juve, è tornato Del Piero|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=19 shkurt 2001|access-date=20 tetor 2014|archive-date=20 tetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020191318/http://archiviostorico.corriere.it/2001/febbraio/19/Esulta_Juve_tornato_Del_Piero_co_0_0102198415.shtml|url-status=live}}</ref> Del Piero më pas rigjeti formën e tij në fundin e sezonit, duke shënuar në ndeshjen vendimtare kundër rivalëve për titull [[A.S. Roma|Romës]] në barazimin 2–2.<ref>{{cite news|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2001/03/17/del-piero-torna-leader-restero-alla-juventus.html|title=Del Piero torna leader Resterò alla Juventus|newspaper=La Repubblica|language=it|date=17 mars 2001|access-date=20 tetor 2014|archive-date=22 dhjetor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222053054/http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2001/03/17/del-piero-torna-leader-restero-alla-juventus.html|url-status=live}}</ref> Juventusi e humbi kampionatin për dy pikë ndaj ekipit kryeqytetas. ====2001–2004: Sukseset e reja==== [[Skeda:Filipponeprofilo.jpg|parapamje|majtas|200px|Del Piero (majtas) gjatë një ndeshje në Serie A kundër Piacenzës në sezonin 2002–03.]] Me rikthimin e trajnerit Lippi në krye të pankinës, Del Piero u emërua kapiteni i ri i ekipit për sezonin e ri. Ai formoi një dyshe të fuqishme në sulm sëbashku me francezin [[David Trezeguet]], i cili kishte mbërritur në ekip vitin e kaluar. Ata u mbështetën nga fantazisti çek [[Pavel Nedvěd]], i cili kishte ardhur nga Lazio. Del Piero kontriboi me 16 gola dhe 10 asiste në kampionat. Juventus u shpall fitues në javën e fundit më 5 maj 2002 duke fituar 2–0 kundër Udineses falë golave të Trezeguet dhe Del Pieros;<ref>{{cite web|url=http://thesefootballtimes.co/2016/07/16/the-great-serie-a-title-race-of-2001-02/|title=The great Serie A title race of 2001–02|publisher=These Football Times|language=en|date=16 korrik 2016|access-date=20 nëntor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161121172143/http://thesefootballtimes.co/2016/07/16/the-great-serie-a-title-race-of-2001-02/|archive-date=21 nëntor 2016|url-status=dead}}</ref> ''Bardhezinjtë'' e mbyllën kampionatin me vetëm një pikë më shumë se Roma dhe Interi. Gjatë këtij sezoni, Del Piero shënoi golin e 100të dhe të 101të me klubin kundër [[Venezia F.C.|Venezias]] në javën hapëse të sezonit.<ref name="Del Piero bussa alla storia">{{cite web|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2006/ottobre/16/Del_Piero_bussa_alla_storia_ga_10_061016067.shtml|title=Del Piero bussa alla storia|website=gazzetta.it|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Forcolin Paolo|date=16 tetor 2006|access-date=13 prill 2015}}</ref> Del Piero gjithashtu ndihmoi ekipin të shkonte në finalen e kupës, ku u mposhtën nga Parma.<ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/competition/ro19697/md2/results-and-standings/|title=Coppa Italia 2001/2002 » Final|publisher=World Football|language=en|access-date=20 nëntor 2016}}</ref> Me suksesin në kampionat Juventus u rikthye në Ligën e Kampionëve. Ekipi i nisi sezonin 2002–03 duke triumfuar në Superkupën e Italisë kundër Parmës, kjo falë dopjetës së Del Pieros.<ref>{{cite web|url=http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2013/08/16-270094/Supercoppa+Italiana,+la+Juve+cerca+l%27aggancio+al+Milan|title=Supercoppa Italiana, la Juve cerca l'aggancio al Milan|website=tuttosport.com/|publisher=Tuttosport|language=it|date=16 gusht 2013|access-date=13 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150414015025/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2013/08/16-270094/Supercoppa+Italiana,+la+Juve+cerca+l%27aggancio+al+Milan|archive-date=14 prill 2015|url-status=dead}}</ref> Juventus arriti të fitonte një tjetër kampionat,<ref name="Tutti i trofei vinti da Alessandro Del Piero">{{cite web|url=https://www.ilpost.it/2014/11/09/alessandro-del-piero-trofei/|title=Tutti i trofei vinti da Alessandro Del Piero|publisher=Il Post|language=it|date=9 nëntor 2014}}</ref> me Del Pieron i cili shënoi 16 gola në 24 ndeshje, përfshirë edhe golin e tij të 100të në Serie A kundër [[Brescia Calcio|Brescias]] më 27 prill 2003.<ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/online/calcio2002_partite_a/juventusbrescia/juventusbrescia/juventusbrescia.html|title=La Juve batte il Brescia 2–1 scudetto sempre più vicino|website=repubblica.it|publisher=La Repubblica|language=it|date=27 prill 2003|access-date=13 prill 2015|archive-date=14 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150414020511/http://www.repubblica.it/online/calcio2002_partite_a/juventusbrescia/juventusbrescia/juventusbrescia.html|url-status=live}}</ref> Në fazën e grupeve të Ligës së Kampionëve, Del Piero ishte protagonisti kryesor i ekipit, fillimisht duke shënuar në fitoren 5–0 kundër [[FC Dynamo Kyiv|Dynamo Kyiv]],<ref>{{cite web|url=http://en.archive.uefa.com/competitions/ucl/history/season=2002/round=1636/match=1036456/index.html|archive-url=https://archive.today/20130105073421/http://en.archive.uefa.com/competitions/ucl/history/season=2002/round=1636/match=1036456/index.html|url-status=dead|archive-date=5 January 2013|title=Electric Juventus power past Dynamo|publisher=UEFA|language=en|date=24 shtator 2002}}</ref> e cila u pasua nga një dygolësh kundër [[Newcastle United F.C.|Newcastle United]].<ref>{{cite web|url=http://en.archive.uefa.com/competitions/ucl/history/season=2002/round=1636/match=1036471/index.html|archive-url=https://archive.today/20130105133730/http://en.archive.uefa.com/competitions/ucl/history/season=2002/round=1636/match=1036471/index.html|url-status=dead|archive-date=5 janar 2013|title=Newcastle stung by Del Piero double|publisher=UEFA|language=en|date=1 tetor 2002}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2002/clubs/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20111206182015/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2002/clubs/index.html|url-status=dead|archive-date=6 dhjetor 2011|title=2002/03 clubs|publisher=UEFA|language=en|access-date=22 July 2016}}</ref> Juventus u kualifikua në fazën e dytë të grupeve, duke e mbyllur në krye sëbashku me Manchester United.<ref>{{cite web|url=http://en.archive.uefa.com/competitions/ucl/history/season=2002/round=1637/match=1038272/index.html|archive-url=https://archive.today/20130105152537/http://en.archive.uefa.com/competitions/ucl/history/season=2002/round=1637/match=1038272/index.html|url-status=dead|archive-date=5 January 2013|title=Dramatic win not enough for Basel|publisher=UEFA|language=en|date=18 mars 2003}}</ref> Ekipi më pas elimioi [[FC Barcelona|Barcelonën]] në çerek-finale<ref>{{cite web|url=http://en.archive.uefa.com/competitions/ucl/history/season=2002/round=1638/match=1041696/index.html|archive-url=https://archive.today/20130105054705/http://en.archive.uefa.com/competitions/ucl/history/season=2002/round=1638/match=1041696/index.html|url-status=dead|archive-date=5 janar 2013|title=Zalayeta sends Juventus through|publisher=UEFA|language=en|date=22 prill 2003}}</ref> dhe [[Real Madrid C.F.|Real Madridin]] në gjysëm-finale, ku Del Piero shënoi në ndeshjen në shtëpi, duke u kualifikuar në një tjetër finale.<ref>{{cite web|url=http://en.archive.uefa.com/competitions/ucl/history/season=2002/round=1639/match=1044119/index.html|archive-url=https://archive.today/20130105082259/http://en.archive.uefa.com/competitions/ucl/history/season=2002/round=1639/match=1044119/index.html|url-status=dead|archive-date=5 January 2013|title=Madrid fall to brilliant Nedved|publisher=UEFA|language=en|access-date=12 maj 2016}}</ref> Në finalen e madhe kundër Milanit më 20 maj, koha e rregullt dhe shtesa u mbyllën në barazim pa gola. ''Bardhezinjtë'' u mposhtën në gjuajtjet e penalltive, edhe pse Del Piero shënoi në tentativën e tij.<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2002/overview/index.html#200203+shevchenko+spot+milan|archive-url=https://web.archive.org/web/20111113172043/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2002/overview/index.html#200203+shevchenko+spot+milan|url-status=dead|archive-date=13 nëntor 2011|title=2002/03: Shevchenko spot on for Milan|publisher=UEFA|language =en|date=28 maj 2003}}</ref> Juventusi e nisi sezonin e ri duke fituar Superkupën e Italisë kundër Milanit.<ref name="Tutti i trofei vinti da Alessandro Del Piero"/> Në Ligën e Kampionëve, ekipi u eliminua në raundin e 16-tave, kurse në kampionat nuk arriti më shumë se vendin e tretë. Del Piero ndihmoi ekipin të arrinte finalen e kupës, aty ku u mposht nga Lazio. Del Piero e mbylli sezonin me 14 gola në 31 ndeshje në të gjitha kompeticionet, duke u nominuar për Topin e Artë për herë të shtatë në karrierë. ====2004–2006: ''Calciopoli'' dhe rënja nga kategoria==== Në verën e vitit 2004, [[Fabio Capello]] u emërua trajneri i ri i ekipit, duke zëvëndësuar Lippin, i cili u largua në përfundim të sezonit të kaluar. Capello nuk ishte i bindur nga forma fizike e Del Pieros, duke e lënë shpesh në stol në favor të sulmuesit të ri suedez [[Zlatan Ibrahimović]].<ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2008/11/22/Ale.shtml|title=Quando Del Piero era riserva di Ibrahimovic|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Luca Curino|date=22 nëntor 2008|access-date=26 gusht 2015}}</ref> Pavarësisht minutazhit të paksuar, Del Piero arriti të shënonte 14 gola dhe ndihmoi Juventusin të fitonte kampionatin e 28të në histori; ai ishte protagonist në ndeshjen vendimtare kundër Milanit në [[San Siro]], duke asistuar golin e Trezeguet.<ref>{{cite web|url=http://www.acmilan.com/en/news/show/139248|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304055959/http://www.acmilan.com/en/news/show/139248|url-status=dead|archive-date=4 mars 2016|title=A match that needs no introduction|publisher=A.C. Milan|language=en|date=22 shkurt 2012}}</ref> Del Piero gjithashtu ndihmoi ekipin të shkonte deri në çerek-finalen e Ligës së Kampionëve, aty ku u eliminuan nga [[Liverpool F.C.|Liverpooli]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/clubs/50139--juventus/|title=UEFA Champions League 2004/05 – History – Juventus|publisher=UEFA|language=en|access-date=20 nëntor 2016|archive-date=28 maj 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200528103024/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/clubs/50139--juventus/|url-status=live}}</ref> Del Piero rifitoi formën sportive gjatë sezonit 2005–06, një gjë që u vu re nga disa trajnerë dhe gazetarë, duke shënuar 12 gola në 20 ndeshje në kampionat.<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/2006/febbraio/14/Del_Piero_ringrazia_Capello_Rinato_co_9_060214147.shtml|title=Del Piero ringrazia Capello: "Rinato grazie al turn over"|website=corriere.it|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|author1=Arianna Ravelli|date=14 shkurt 2006|access-date=8 prill 2015|archive-date=26 qershor 2013|archive-url=https://archive.today/20130626192320/http://archiviostorico.corriere.it/2006/febbraio/14/Del_Piero_ringrazia_Capello_Rinato_co_9_060214147.shtml|url-status=live}}</ref> Roli i tij ndryshoi në sezonin e dytë të Capellos si trajner. Ai preferoi t'a përdorte Del Pieron si zëvëndësues, gjë që solli edhe prishjen e marrëdhënjeve midis palëve.<ref name="iht">{{cite news|url=http://www.iht.com/articles/2006/02/14/sports/soccer.php|title=Del Piero an ace at icing Juventus cake|newspaper=The International Herald Tribune|language=en|date=14 shkurt 2006|access-date=10 dhjetor 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081014002229/http://www.iht.com/articles/2006/02/14/sports/soccer.php|archive-date=14 tetor 2008}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tuttocalciatori.net/notizie-225-del-pierocapello-e-rottura|title=DEL PIERO-CAPELLO: E' ROTTURA|website=tuttocalciatori.net|language=it|date=10 maj 2006|access-date=8 prill 2015|archive-date=17 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210317232240/https://www.tuttocalciatori.net/notizie-225-del-pierocapello-e-rottura|url-status=live}}</ref> Më 10 janar 2006, Del Piero shënoi tre gola kundër Fiorentinës në kupë, duke u bërë golashënuesi më i mirë në historinë e Juventusit me 185 gola. Ai theu rekordin e legjendës [[Giampiero Boniperti]], i cili kishte shënuar 182 gola.<ref>{{cite web|url=http://www.juventus.com/juve/it/news/2011/1/news_newseventi_862c36cf3c834af8ba5faa3f43964364.asp|title=Del Piero supera Boniperti|website=juventus.com|publisher=Juventus F.C.|language=it|date=10 janar 2006|access-date=8 prill 2015|archive-date=13 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150413165551/http://www.juventus.com/juve/it/news/2011/1/news_newseventi_862c36cf3c834af8ba5faa3f43964364.asp|url-status=live}}</ref> Ai gjithashtu e mbylli sezonin si golashënuesi më i mirë i kupës me 5 gola. Në ndeshjen e fundit të kampionatit kundër [[Cagliari Calcio|Cagliarit]], Del Piero hyri si zëvëndësues dhe shënoi në minutën e fundit të takimit; ky ishte goli i tij i 6të si zëvëndësues, duke barazuar [[José Altafini]]n për numrin e golave të shënuar si zëvëndësues në një sezon.<ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/2005/e/sezioni/sport/calcio/serie_a/38giornata/juventuscagliari1/juventuscagliari1.html|title=La Juve festeggia lo scudetto Poker al Cagliari di Zola|website=repubblica.it|publisher=La Repubblica|language=it|date=29 May 2005|access-date=13 April 2015|archive-date=27 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140527212237/http://www.repubblica.it/2005/e/sezioni/sport/calcio/serie_a/38giornata/juventuscagliari1/juventuscagliari1.html|url-status=live}}</ref> Pas përfundimit të sezonit, Juventusi u rrëzua nga kategoria për shkak të trukimit të ndeshjes si pjesë e skandalit të [[Calciopoli]]t, si dhe i'u hoqën ''[[Scudetto]]t'' e fituara në dy sezonet e fundit.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/5215178.stm|title=Punishments cut for Italian clubs|publisher=BBC Sport|language=en|date=26 korrik 2006|archive-date=22 gusht 2006|access-date=11 korrik 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20060822214348/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/5215178.stm|url-status=live}}</ref> ====2006–2007: Kampionë të Serie B==== Pas rënjes së Juventusit në Serie B, Del Piero shprehu besnikëri ndaj klubit duke vendosur të qëndrojë.<ref>{{cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/1182539-alex-the-great-a-look-back-at-del-pieros-time-in-turin|title=Alex Del Piero: A Look Back at Alex the Great's Time in Turin|publisher=Bleacher Report|language=en|date=14 maj 2012|access-date=27 korrik 2016|archive-date=11 gusht 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160811183950/http://bleacherreport.com/articles/1182539-alex-the-great-a-look-back-at-del-pieros-time-in-turin|url-status=live}}</ref> Pavarësisht se disa nga yjet e ekipit si [[Fabio Cannavaro]], Ibrahimović, [[Gianluca Zambrotta]], [[Emerson]], [[Patrick Vieira]] dhe [[Lilian Thuram]] u larguan, Del Piero, sëbashku me lojtarë si [[Gianluigi Buffon]], [[Mauro Camoranesi]] dhe Trezeguet vendosën të qëndronin dhe të ndihmonin Juventusin të rikthehej në elitë.<ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/2006/07/sezioni/sport/calcio/calciomercato-2006/buffon-resta/buffon-resta.html|title=Real Madrid, accordo con la Juve per Cannavaro ed Emerson|website=repubblica.it|publisher=La Repubblica|language=it|date=19 korrik 2006|access-date=13 prill 2015|archive-date=14 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150414031349/http://www.repubblica.it/2006/07/sezioni/sport/calcio/calciomercato-2006/buffon-resta/buffon-resta.html|url-status=live}}</ref> Del Piero e nisi sezonin e ri më 23 gusht 2006 me ndeshjen e kupës kundër [[A.C. Cesena|Cesenës]]. Kupa e Italisë ishte një objektiv i rëndësishëm për ''Bardhezinjtë'', të cilët synonin kualifikimin në kompeticionet evropiane në rast fitimi të kupës. Del Piero e nisi ndeshjen nga stoli dhe hyri në fushë në minutën e 74të kur rezultati ishte 1–1, dhe shënoi golin e fitores nëntë sekonda më pas.<ref>{{cite web|url=http://www.juventus.com/it/news/detail.aspx?lml_language_id=0&trs_id=1201000&ID=8488|title=Juventus 2–1 al Cesena|publisher=Juventus F.C.|language=it|date=23 gusht 2006|access-date=22 shtator 2026|archive-date=6 nëntor 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071106035544/http://www.juventus.com/it/news/detail.aspx?lml_language_id=0&trs_id=1201000&ID=8488|url-status=bot: unknown}}</ref> Katër ditë më vonë, në ndeshjen e raundit të tretë kundër Napolit, Del Piero hyri sërisht si zëvëndësues kur Juventusi ishte në disavantazh. Ai shënoi dy gola dhe e dërgoi ndeshjen në gjuajtjet e penalltive. Juventus u mposht 5–4 dhe u eliminua.<ref>[https://web.archive.org/web/20071013184836/http://juventus.com/uk/news/detail.aspx?lml_language_id=0&trs_id=1368000&ID=8531 "Napoli – Juventus, 3–3 a.e.t. (Napoli win 5–4 on penalties)"] Juventus.com. (në anglisht) 28 gusht 2006</ref> Pavarësisht se e nisën kampionatin me 9 pikë më pak,<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=388100&cc=5901|archive-url=https://archive.today/20130103001718/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=388100&cc=5901|url-status=dead|archive-date=3 January 2013|title=Arbitration board reduces Juventus' points penalty|publisher=ESPN FC|language=en|date=27 tetor 2006}}</ref> Juventus arriti të shpallet kampion i Serie B, duke siguruar rikthimin në Serie A.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/6673133.stm|title=Juventus win Serie B at a canter|publisher=BBC Sport|language=en|date=19 maj 2007|archive-date=6 qershor 2014|access-date=11 korrik 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20140606055816/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/6673133.stm|url-status=live}}</ref> Del Piero u shpall golashënuesi më i mirë me 20 gola.<ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/tablesi/ital2tops.html|title=Italy – Serie B Top Scorers|publisher=RSSSF|language=en|access-date=22 korrik 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150318052943/http://www.rsssf.com/tablesi/ital2tops.html|archive-date=18 mars 2015}}</ref> Gjatë këtij sezoni, ai gjithashtu arriti golin e 200të me klubin në fitoren 2–0 kundër [[Frosinone Calcio|Frosinones]] më 23 tetor 2006.<ref>{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Juventus/Primo_Piano/2006/10_Ottobre/28/ale200.shtml|title=Adesso Del Piero è mister 200|website=gazzetta.it|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=21 tetor 2006|access-date=13 prill 2015}}</ref> ====2007–2011: Rikthimi në elitë dhe vështirsitë==== Pas rikthimit të Juventusit në Serie A, Del Piero negocioi për disa muaj për rinovimin e kontratës. Në fund, ai firmosi një kontratë deri në qershor 2010.<ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2007/10_Ottobre/16/aledelpiero.shtml|title=Del Piero-Juve fino al 2010 Ale: "Giorni entusiasmanti"|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Alberto Mauro|date=16 tetor 2007|access-date=13 maj 2015|archive-date=18 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518092554/http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2007/10_Ottobre/16/aledelpiero.shtml|url-status=live}}</ref> Ky lajm erdhi vetëm dy javë pasi ai u la jashtë ekipit nga trajneri [[Claudio Ranieri]] për ndeshjen kundër Fiorentinës si dhe nuk u thirr në kombëtaren italiane nga trajneri [[Roberto Donadoni]].<ref>{{cite news|url=http://www.repubblica.it/2007/10/sezioni/sport/calcio/serie_a/giornata-7a/fiorentina-juventus/fiorentina-juventus.html|title=Pari con polemiche tra Fiorentina e Juventus|newspaper=La Repubblica|language=it|date=7 tetor 2007|access-date=13 maj 2015|archive-date=18 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518093340/http://www.repubblica.it/2007/10/sezioni/sport/calcio/serie_a/giornata-7a/fiorentina-juventus/fiorentina-juventus.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Nazionale/Primo_Piano/2007/10_Ottobre/07/convocazioni.shtml|title=Nazionale, novità Montolivo A casa Del Piero e Inzaghi|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Gaetano De Stefano|date=7 tetor 2007|access-date=13 maj 2015|archive-date=18 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518092600/http://www.gazzetta.it/Calcio/Nazionale/Primo_Piano/2007/10_Ottobre/07/convocazioni.shtml|url-status=live}}</ref> Më 15 dhjetor 2007, Del Piero shënoi dy gola kundër Lazios në [[Stadio Olimpico]] dhe u përzgjodh në ekipin e javës të Serie A.<ref>{{cite web|url=http://www.eurosport.com/football/serie-a/2007-2008/juventus-edge-lazio_sto1414042/story.shtml|title=Juventus edge Lazio|publisher=Eurosport|language=en|date=15 dhjetor 2007|access-date=13 maj 2015}}</ref> Në shkurt 2008, ai shënoi me godjtje dënimi golin e vetëm të sfidës kundër Romës, po në Olimpico.<ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2008/02_Febbraio/16/juv-rom.shtml|title=Del Piero è l'anima Juve Roma battuta e avvicinata|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=16 shkurt 2008|access-date=13 maj 2015|archive-date=18 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518092506/http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2008/02_Febbraio/16/juv-rom.shtml|url-status=live}}</ref> Më 6 prill 2008, Del Piero zhvilloi paraqitjen e tij të 553të me klubin, duke kaluar [[Gaetano Scirea]]n si lojtari me më shumë ndeshje në historinë e klubit.<ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Juventus/Primo_Piano/2008/03_Marzo/24/delpiero.shtml|title=Del Piero, 552 senza tempo|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=24 mars 2008|access-date=13 maj 2015|archive-date=4 janar 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090104151002/http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Juventus/Primo_Piano/2008/03_Marzo/24/delpiero.shtml|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Palermo/Primo_Piano/2008/04_Aprile/06/palermojuve.shtml|title=Juve, che doccia fredda nel momento più caldo|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Pier Luigi Todisco|date=6 prill 2008|access-date=13 maj 2015|archive-date=7 prill 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080407222001/http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Palermo/Primo_Piano/2008/04_Aprile/06/palermojuve.shtml|url-status=live}}</ref> Gjatë këtij muaji, ai shënoi shtatë gola në katër ndeshje, përfshirë një tregolësh në fitoren 4–0 kundër [[Atalanta B.C.|Atalantës]] në [[Bergamo]].<ref>{{cite news|url=https://www.thestar.com/sports/2008/04/20/del_piero_and_kaka_score_hat_tricks.html|title=Del Piero and Kaka score hat tricks|website=thestar.com|language=en|date=20 prill 2008|archive-date=23 qershor 2008|access-date=7 mars 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20080623073653/http://www.thestar.com/Sports/article/416442|url-status=live}}</ref> Në javën e fundit të sezonit 2007–08, Del Piero shënoi dy gola në barazimin 3–3 kundër [[U.C. Sampdoria|Sampdorias]].<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/224500?cc=5901|archive-url=https://archive.today/20130103114456/http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/224500?cc=5901|url-status=dead|archive-date=3 January 2013|title=Del Piero at the double|publisher=ESPN FC|language=en|date=17 maj 2008}}</ref> Këto dy gola bënë që ai të fitonte çmimin [[Capocannoniere]] si golashënuesi më i mirë i Serie A me 21 gola, duke lënë mbrapa shokun e ekipit Trezeguet (20 gola) dhe [[Marco Borriello]]n (19 gola). Kjo ishte gjithashtu shifra më e lartë e golave që nga sezoni 1997–98.<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2008/maggio/18/Samp_Juve_show_Super_Del_ga_10_080518073.shtml|title=Samp-Juve show Super Del Piero è il re del gol|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=18 maj 2008|access-date=8 janar 2009|archive-date=9 shtator 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170909190646/http://archiviostorico.gazzetta.it/2008/maggio/18/Samp_Juve_show_Super_Del_ga_10_080518073.shtml|url-status=live}}</ref> Del Piero u bë lojtari i dytë, pas [[Paolo Rossi]], i cili fitonte Capocannonieren në Serie B dhe A. Më 26 korrik, ai u nderua me çmimin Scirea.<ref name="Premio Nazionale Carriera Esemplare Gaetano Scirea: Alba d'Oro">{{cite web|url=http://www.comune.cinisello-balsamo.mi.it/spip.php?article3932|title=Premio Nazionale Carriera Esemplare "Gaetano Scirea": Alba d'Oro|publisher=Comune Cinisello|language=it|access-date=21 janar 2015|archive-date=22 tetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022191358/https://www.comune.cinisello-balsamo.mi.it/spip.php?article3932|url-status=live}}</ref> Falë kontributit të tij, Juventusi e mbylli sezonin në vendin e tretë dhe siguroi rikthimin në Ligën e Kampionëve. Në gusht 2008, Del Piero tregoi qëllimin e tij për të luajtur futboll profesionist deri në moshën 40 vjeç.<ref>{{cite web|url=http://www.football-italia.net/node/12852|title=Del Piero: 'I'll play until I'm 40'|date=14 nëntor 2011|publisher=Football Italia|language=en|access-date=22 korrik 2016|archive-date=21 korrik 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160721030403/http://www.football-italia.net/node/12852|url-status=live}}</ref> Në Ligën e Kampionëve, Juventusi u vendos në të njëjtin grup me Real Madridin dhe fituesit e Kupës UEFA, [[Zenit Saint Petersburg]]; më 21 tetor, Del Piero shënoi një gol të bukur me hark në minutën e 5të të fitores 2–1 në shtëpi kundër Realit.<ref>[http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2008/10/21/juvereal.shtml Del Piero-Amauri in gol. La Juve risorge, Real k.o.] (në italisht) {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090104114457/http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2008/10/21/juvereal.shtml |date=4 janar 2009 }} La Gazzetta dello Sport – Marrë më 8 janar 2008</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/01d2-0e70215b7c07-07c218463a6b-1000--juve-enjoy-high-life-at-madrid-s-expense/|title=Juve enjoy high life at Madrid's expense|publisher=[[UEFA]]|language=en|date=22 tetor 2008}}</ref> Në ndeshjen e kthimit në [[Stadiumi Santiago Bernabéu|Santiago Bernabéu]] më 5 nëntor, Del Piero ishte protagonisti kryesor i takimit me dy gola të shënuar, duke i dhënë Juventusit fitoren e parë në këtë fushë që nga viti 1962. Paraqitja e tij u vlerë nga Ranieri dhe nga trajneri kundërshtar [[Bernd Schuster]].<ref>{{cite news|url=https://www.cbc.ca/sports/soccer/a-class-act-1.744309|archive-url=https://web.archive.org/web/20100913031641/http://www.cbc.ca/news/story/2008/11/07/f-real-madrid-fans.html|url-status=live|archive-date=13 shtator 2010|title=CBC News – A class act|publisher=CBC News|language=en|author=John F. Molinaro|date=7 nëntor 2008|access-date=13 qershor 2010}}</ref> Në momentin e zëvëndësimit, Del Piero u duartrokit në këmbë nga tifozët e të dy ekipeve.<ref>[http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Juventus/Primo_Piano/2008/11/05/real-juve.shtml Ale incanta il Bernabeu. La Juve è già qualificata] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101013135545/http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Juventus/Primo_Piano/2008/11/05/real-juve.shtml |date=13 tetor 2010 }} (në italisht) La Gazzetta Dello Sport – Marrë më 8 janar 2008</ref> Juventus u eliminua në raundin e dytë nga [[Chelsea F.C.|Çelsi]]; Del Piero shënoi me penallti në ndeshjen e dytë por ''Bardhezinjtë'' u mposhtën me rezultatin e përgjithshëm 3–2.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2009/mar/10/juventus-chelsea-champions-league|title=Essien and Drogba draw the sting from 10-man Juve|newspaper=The Guardian|language=en|date=10 mars 2009|location=Londër|author=Dominic Fifield|archive-date=23 dhjetor 2017|access-date=10 dhjetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223042733/https://www.theguardian.com/football/2009/mar/10/juventus-chelsea-champions-league|url-status=live}}</ref> Më 29 nëntor 2008, Del Piero shënoi me penallti golin e tij të 250të me Juventusin në fitoren 4–0 kundër [[A.S. Reggina 1914|Regginës]].<ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Juventus/Primo_Piano/2008/11/29/juv-reg.shtml|title=Super Juve sotto la neve Reggina presa a pallate|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Riccardo Pratesi|date=29 nëntor 2008|access-date=13 maj 2015|archive-date=24 shtator 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924142527/http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Juventus/Primo_Piano/2008/11/29/juv-reg.shtml|url-status=live}}</ref> Gjatë këtij sezoni, Juventusi garoi me Milanin për vendin e dytë e cila siguronte automatikisht kualifikimin në Ligën e Kampionëve. Del Piero ishte protagonist në javën e parafundit, duke shënuar dy gola në fitoren 3–0 kundër [[A.C. Siena|Sienës]]; ai gjithashtu asistoi golin e talentit [[Claudio Marchisio]].<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/251568?cc=5901|archive-url=https://archive.today/20130103003056/http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/251568?cc=5901|url-status=dead|archive-date=3 January 2013|title=Siena 0–3 Juventus|publisher=ESPN FC|language=en|date=24 maj 2009}}</ref> Në javën e fundit të kampionatit, Juventusi fitoi 2–0 kundër Lazios, duke e mbyllur renditjen në vendin e dytë me pikë të barabarta me Milanin por me golavarazh më të mirë.<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/tables/_/league/ita.1/season/2008/italian-serie-a?cc=5901|title=2008/09 Italian Serie A Table / Table|publisher=ESPN FC|language=en|access-date=22 korrik 2016|archive-date=25 tetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121025231308/http://soccernet.espn.go.com/tables/_/league/ita.1/season/2008/italian-serie-a?cc=5901|url-status=dead}}</ref> Më 17 korrik 2009, Del Piero rinovoi kontratën e tij edhe për dy vite të tjera.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=1082078.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20100428053805/http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=1082078.html|url-status=dead|archive-date=28 April 2010|title=Del Piero inks new Juve deal|publisher=FIFA|language=en|date=17 korrik 2009}}</ref> I pyetur për rinovimin, ai deklaroi se objektivi i tij ishte të tërhiqej te Juventusi. Më 14 mars 2010, ai shënoi golin e 300të dhe të 301të në karrierë në shtatë minutat e para të barazimit 3–3 kundër Sienës.<ref>{{cite web|url=http://uk.eurosport.yahoo.com/22042010/58/22042010154422.html|title=Del Piero celebrates his 300th goal for Juventus|publisher=Eurosport|language=en|date=22 prill 2010|access-date=11 korrik 2012|archive-date=23 shkurt 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223155506/http://uk.eurosport.yahoo.com/22042010/58/22042010154422.html|url-status=live}}</ref> Ai e mbylli sezonin 2009–10 me 11 gola në 29 ndeshje në të gjitha kompeticionet. Më 30 tetor 2010, Del Piero shënoi golin e tij të 179të në Serie A në fitoren 2–1 kundër Milanit, duke kaluar Bonipertin si golashënuesi më i mirë i Juventusit në Serie A.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/news/01ea-0e7604d6a851-d7176764a21e-1000--del-piero-record-caps-juve-win-at-milan/|title=Del Piero record caps Juve win at Milan|publisher=UEFA|language=en|date=30 tetor 2010}}</ref> Më 5 shkurt, ai u aktivizua si zëvëndësues në takimin kundër Cagliarit, duke thyer një tjetër rekord të Bonipertit për numrin e ndeshjeve të luajtura për Juventusin.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=1633292.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120523231724/http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=1633292.html|url-status=dead|archive-date=23 maj 2012|title=Del Piero's black and white legacy|publisher=FIFA|language=en|date=20 maj 2012}}</ref> Kjo ishte ndeshja e tij e 444të në Serie A si lojtar i klubit. Ai e mbylli sezonin e tij të 18të me Juventusin me 11 gola dhe 6 asiste. ====2011–2012: Kampionë në sezonin e fundit==== Del Piero firmosi një kontratë të re një-vjeçare me klubin në maj 2011.<ref>{{cite news|url=http://www.juventus.com/wps/portal/en/news/5maggio2011_DP_RINNOVO/|title=Del Piero renews contract at new stadium!|publisher=Juventus F.C.|language=en|date=5 maj 2011|access-date=6 maj 2011|archive-date=26 nëntor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131126121330/http://www.juventus.com/wps/portal/en/news/5maggio2011_DP_RINNOVO/|url-status=live}}</ref> Sezoni i ri pa mbërritjen e [[Antonio Conte]]s, me të cilin Del Piero kishte qënë shok ekipi, si trajneri i ri i ekipit si dhe zhvendosjen e klubit në [[Juventus Stadium]]in e sapo ndërtuar. Pas shumë vitesh, Del Piero e humbi vendin e tij si titullar kundrejt [[Mirko Vučinić]], i cili sapo kishte mbërritur nga Roma. Megjithatë, ai asistoi golin e [[Simone Pepe]]s në fitoren 4–1 kundër Parmës në ndeshjen hapëse të sezonit më 11 shtator.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/memberassociations/association=ita/news/newsid=1675081.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20110924184853/http://www.uefa.com/memberassociations/association=ita/news/newsid=1675081.html|url-status=dead|archive-date=24 shtator 2011|title=Juventus pick off Parma, Palermo stun Inter|publisher=UEFA|language=en|date=11 shtator 2011|access-date=22 gusht 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/football/juventus-vs-parma/247621|title=Juventus 4–1 Parma|publisher=Sky Sports|language=en|date=11 shtator 2011|access-date=22 gusht 2019|archive-date=22 gusht 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190822181631/https://www.skysports.com/football/juventus-vs-parma/247621|url-status=live}}</ref> Më 24 janar 2012, Del Piero shënoi golin e parë në stadiumin e ri në fitoren 3–0 kundër Romës në çerek-finalen e kupës.<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/match/_/id/336404?cc=5901|archive-url=https://archive.today/20120715002525/http://soccernet.espn.go.com/match/_/id/336404?cc=5901|url-status=dead|archive-date=15 July 2012|title=Match report: Juventus 3 Roma 0|publisher=ESPN FC|language=en|date=24 janar 2012}}</ref> Në ndeshjen e dytë të gjysëm-finales kundër Milanit, Del Piero shënoi një nga dy golat e ekipit. Ndeshja u mbyll në barazim 2–2 dhe Juventus u kualifikua në finale me rezultatin e përgjithshëm 4–3.<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/337683?cc=5901|archive-url=https://archive.today/20120714081748/http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/337683?cc=5901|url-status=dead|archive-date=14 July 2012|title=Report: Juve 2 Milan 2|publisher=ESPN FC|language=en|date=20 mars 2012}}</ref> Goli i tij i parë në Serie A për këtë sezon erdhi më 25 mars në fitoren 2–0 kundër Interit në Derbin e Italisë.<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=326919&cc=5901|archive-url=https://archive.today/20120714182707/http://soccernet.espn.go.com/report?id=326919&cc=5901|url-status=dead|archive-date=14 July 2012|title=Report: Juve 2 Inter 0|publisher=ESPN FC|language=en|date=25 mars 2012}}</ref> Më 11 prill 2012, Del Piero hyri si zëvëndësues në ndeshjen kundër Lazios, e cila ishte ndeshja e 700të e tij si lojtar i Juventusit.<ref>{{cite news|url=http://www.goal.com/en/match/65004/juventus-vs-lazio/report|title=Report: Juve 2 Lazio 1|publisher=Goal.com|language=en|date=11 prill 2012|access-date=31 dhjetor 2015|archive-date=1 maj 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140501092252/http://www.goal.com/en/match/65004/juventus-vs-lazio/report|url-status=live}}</ref> Ai shënoi me goditje dënimi duke i dhënë ekipit tre pikët dhe kryesimin e kampionatit.<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/memberassociations/association=ita/news/newsid=1782883.html|archive-url=https://archive.today/20130205044856/http://www.uefa.com/memberassociations/association=ita/news/newsid=1782883.html|url-status=dead|archive-date=5 February 2013|title=Del Piero steals the show to send Juventus top|publisher=UEFA|language=en|date=11 prill 2012|access-date=31 dhjetor 2015}}</ref> Një javë më pas, [[Andrea Agnelli]] njoftoi se klubi nuk do ti ofronte rinovimin e kontratës Del Pieros, duke i dhënë fund epokës së tij në klub.<ref>{{cite news|url=http://www.skysports.com/story/0,19528,12876_7249158,00.html|title=Juve not retaining Del Piero|publisher=Sky Sports|language=en|date=18 tetor 2011|access-date=19 tetor 2015|archive-date=24 shtator 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924152930/http://www.skysports.com/story/0,19528,12876_7249158,00.html|url-status=live}}</ref> Vetë Del Piero shprehu befasi për këtë vendim.<ref>{{cite news|url=http://www.goal.com/en/news/10/italy/2012/04/17/3042533/del-piero-surprised-at-agnellis-refusal-to-grant-him|title=Del Piero surprised at Agnelli's refusal to grant him Juventus extension|publisher=Goal.com|language=en|date=17 prill 2012|archive-date=19 prill 2012|access-date=19 prill 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120419023810/http://www.goal.com/en/news/10/italy/2012/04/17/3042533/del-piero-surprised-at-agnellis-refusal-to-grant-him|url-status=live}}</ref> Ai luajti ndeshjen e fundit në Serie A më 13 maj kundër [[Atalanta B.C.|Atalantës]], duke shënuar në minutën e 28të;<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/326825?cc=5901|archive-url=https://archive.today/20120724003250/http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/326825?cc=5901|url-status=dead|archive-date=24 July 2012|title=Report: Juve 3 Atalanta 1|publisher=ESPN FC|language=en|date=13 maj 2012}}</ref> ai u zëvëndësua në minutën e 59të mes duartrokitjeve të të gjithë stadiumit.<ref>{{cite news|url=http://www.legaseriea.it/it/sala-stampa/archivio-dettaglio/-/news/FESTA_SCUDETTO_PER_LA_JUVENTUS/662818|title=Festa Scudetti per la Juventus|website=legaseriea.it|language=it|date=13 maj 2012|access-date=31 dhjetor 2015|archive-date=7 nëntor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141107224213/http://www.legaseriea.it/it/sala-stampa/archivio-dettaglio/-/news/FESTA_SCUDETTO_PER_LA_JUVENTUS/662818|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story/_/id/1069370/serie-a:-decorated-veterans-del-piero,-inzaghi-score-on-final-bows?cc=5901|title=Decorated veterans score on final bows|publisher=ESPN FC|language=en|date=13 maj 2012|access-date=13 maj 2012|archive-date=17 maj 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120517050801/http://soccernet.espn.go.com/news/story/_/id/1069370/serie-a:-decorated-veterans-del-piero,-inzaghi-score-on-final-bows?cc=5901|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.goal.com/en-gb/news/3276/serie-a/2012/05/13/3100354/del-piero-inzaghi-wave-goodbye-as-winners-in-fairytale|title=Del Piero & Inzaghi wave goodbye as winners in fairytale ending|publisher=Goal.com|language=en|date=13 maj 2012|archive-date=16 maj 2012|access-date=13 maj 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120516034241/http://www.goal.com/en-gb/news/3276/serie-a/2012/05/13/3100354/del-piero-inzaghi-wave-goodbye-as-winners-in-fairytale|url-status=live}}</ref> Ndeshja e tij e fundit si lojtar i klubit erdhi më 20 maj në finalen e kupës të fituar 2–0 kundër Napolit.<ref>{{cite news|url=http://www.goal.com/en-gb/match/78417/juventus-vs-napoli/report|title=Cavani and Hamsik clinch Coppa Italia and dash double dreams of Turin giants|publisher=Goal.com|language=en|date=20 maj 2012|archive-date=22 maj 2012|access-date=21 maj 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120522225128/http://www.goal.com/en-gb/match/78417/juventus-vs-napoli/report|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www1.skysports.com/football/news/12961/7768322/Cup-glory-for-Napoli|title=Cup glory for Napoli|publisher=Sky Sports|language=en|date=20 maj 2012|archive-date=23 maj 2012|access-date=21 maj 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120523095249/http://www1.skysports.com/football/news/12961/7768322/Cup-glory-for-Napoli|url-status=live}}</ref> Del Piero regjistroi gjithsej 705 ndeshje, 290 gola, 174 asiste dhe 16 trofe të fituar në 19 sezone.<ref>{{cite news|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/serie-a/2023/10/30-115838922/campionato_di_calcio_serie_a_record_primati_numeri_e_statistiche|title=Campionato di Calcio Serie A: record, primati, numeri e statistiche|publisher=Il Corriere dello Sport|language=it|date=30 tetor 2023|access-date=12 shkurt 2024|archive-date=12 shkurt 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240212175507/https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/serie-a/2023/10/30-115838922/campionato_di_calcio_serie_a_record_primati_numeri_e_statistiche|url-status=live}}</ref> ===Sydney FC=== Më 5 shtator 2012, Del Piero u transferua te klubi austrialian [[Sydney FC]], duke firmosur një marrëveshje dy-vjeçare.<ref>{{cite news|url=https://www.smh.com.au/sport/a-league/ciao-4m-del-piero-signs-for-two-years-20120905-25exy.html#ixzz25c44ORwW|title=Ciao 4m Del Piero signs for two years|website=smh.com.au|publisher=The Sydney Morning Herald|language=en|access-date=6 shtator 2012}}</ref> Paga e tij u konfirmua të ishte 3.5 milion $ në sezon, duke e bërë atë lojtarin më të paguar në historinë e futbollit austrian. Para këtij transferimi, Del Piero ishte i lidhur me një nga kalim te Liverpooli, por më vonë zbuloi se kujtimet e tij të tragjedisë së Heysel e ndaluan të transferohej në [[Anfield]].<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2012/oct/12/alessandro-del-piero-liverpool-heysel|title=Alessandro Del Piero rejected Liverpool move 'because of Heysel'|publisher=The Guardian|language=en|date=12 tetor 2012}}</ref> Transferimi i tij bëri bujë në Itali dhe Australi; Juventusi, si dhe kolegë të tjerë i uruan fat Del Pieros në aventurën e tij në Australi.<ref>{{cite web|url=http://www.juventus.com/juve/en/news/5set2012_dp_eng|title=Good luck Alex!|publisher=Juventus F.C. |language=en|date=5 shtator 2012|access-date=6 shtator 2012|archive-date=18 dhjetor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131218051016/http://www.juventus.com/juve/en/news/5set2012_dp_eng|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.tuttosport.com/calcio/calciomercato/2012/09/06-210947/Inzaghi+saluta+Del+Piero%3A+%C2%ABCiao+Alex%2C+tifer%C3%B2+per+te%C2%BB|title=Inzaghi saluta Del Piero: ÂŤCiao Alex, tiferò per teÂť – Calciomercato / Calcio|newspaper=Tuttosport|language=it|date=6 shtator 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121110193828/http://www.tuttosport.com/calcio/calciomercato/2012/09/06-210947/Inzaghi+saluta+Del+Piero%3A+%C2%ABCiao+Alex%2C+tifer%C3%B2+per+te%C2%BB|archive-date=10 nëntor 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/roma/articoli/1844/totti-nostalgia-di-del-piero.shtml|title=Zeman: "Contento della prestazione"|publisher=Sport Mediaset|language=it|date=6 janar 2013|access-date=6 shtator 2012|archive-date=9 shtator 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120909170032/http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/roma/articoli/1844/totti-nostalgia-di-del-piero.shtml|url-status=dead}}</ref> Presidenti i klubit Scott Barlow e quajti firmosjen e Del Pieros "një moment historik për klubin",<ref name="Chicago Tribune">{{cite news|author=Nick Mulvenney|agency=Reuters|language=en|url=https://www.chicagotribune.com/2012/09/05/del-piero-deal-most-lucrative-in-australian-sport-club/|title=Del Piero deal most lucrative in Australian sport|publisher=Chicago Tribune|language=en|date=5 shtator 2012}}</ref> kurse presidenti i [[Federata Australiane e Futbollit|Federatës Australiane të Futbollit]] deklaroi se mbërritja e Del Pieros ishte vendimtare për rritjen e futbollit australian në aspektin teknik dhe ekonomik. Trajneri i ekipit [[Ian Crook]] shtoi se loja e ekipit do të bazohej te Del Piero, duke i dhënë italianit liri në fushë.<ref>{{cite news|url=https://www.smh.com.au/sport/soccer/sydney-banking-on-del-piero-20120906-25h83.html|title=Sydney banking on Del Piero|website=Smh.com.au|publisher=The Sydney Morning Herald|language=en|author=Sebastian Hassett|date=7 shtator 2012|archive-date=9 korrik 2018|access-date=21 prill 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20180709011333/https://www.smh.com.au/sport/soccer/sydney-banking-on-del-piero-20120906-25h83.html|url-status=live}}</ref> Del Piero bëri debutimin e tij në [[A-League]] më 6 tetor në humbjen 2–0 kundër [[Wellington Phoenix F.C.|Wellington Phoenix]].<ref>{{cite web|url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2012/10/06/phoenix-spoils-del-pieros-sydney-debut|title=Phoenix spoils Del Piero's Sydney debut|publisher=Special Broadcasting Service|language=en|date=6 tetor 2012|access-date=9 janar 2017|archive-date=10 janar 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110022729/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2012/10/06/phoenix-spoils-del-pieros-sydney-debut|url-status=live}}</ref> Një javë më pas, ai shënoi golin e parë në Australi me goditje dënimi në humbjen 3–2 në shtëpi kundër [[Newcastle Jets]].<ref>{{cite web|url=http://www.foxsports.com.au/football/a-league/sydney-fc-host-newcastle-jets-in-alessandro-del-pieros-first-home-game-at-allianz-stadium/story-e6frf4gl-1226494991268 |title=Jets ruin Del Piero's home debut &#124; A-League|publisher=Fox Sports|language=en|author=Angela Habashy|date=13 tetor 2012}}</ref> Më 20 tetor, ai shënoi golin e fitores në derbin e Sydneyt kundër [[Western Sydney Wanderers F.C.|Western Sydney Wanderers]].<ref>{{cite web|url=http://www.skynews.com.au/sport/article.aspx?id=807997|title=Sky News Australia – Sport Article|publisher=Sky News|language=en|access-date=20 tetor 2012|archive-date=3 prill 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180403173424/https://www.skynews.com.au/sport/article.aspx?id=807997|url-status=dead}}</ref> Më 19 janar 2013, Del Piero shënoi katër gola dhe një asist në fitoren tenistike 7–1 kundër Wellington Phoenix. Kjo ishte hera e parë që ai shënon katër gola në një ndeshje dhe në momentin e zëvëndësimit u duartrokit nga i gjithë stadiumi.<ref>{{cite news|url=https://www.smh.com.au/sport/a-league/del-piero-bags-four-in-71-rout-20130119-2d05u.html|title=Del Piero bags four in 7–1 rout|website=Smh.com.au|publisher=The Sydney Morning Herald|language=en|author=David Sygall|access-date=22 korrik 2016}}</ref> Më 10 shkurt, ai shënoi në suksesin 2–1 [[Brisbane Roar F.C.|Brisbane Roar]], duke arritur në kuotën e 11 golave sezonal, një rekord i ri në klub.<ref>{{cite web|url=http://theworldgame.sbs.com.au/match/1296861/sydney-vs-brisbane-roar/report|title=Win lifts Sydney into top six|language=en|publisher=Special Broadcasting Service|date=10 shkurt 2013|access-date=9 janar 2017|archive-date=10 janar 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110021215/http://theworldgame.sbs.com.au/match/1296861/sydney-vs-brisbane-roar/report|url-status=live}}</ref> Njëmbëdhjetë ditë më pas, Del Piero rinovoi kontratën me klubin deri në vitin 2014.<ref>{{cite web|url=http://www.footballaustralia.com.au/sydneyfc/news-display/alessandro-del-piero-and-sydney-fc-commit-to-second-season/61306|title=Alessandro Del Piero and Sydney FC Commit to Second Season|publisher=Footballaustralia.com.au|language=en|access-date=22 korrik 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140219060237/http://www.footballaustralia.com.au/sydneyfc/news-display/alessandro-del-piero-and-sydney-fc-commit-to-second-season/61306|archive-date=19 shkurt 2014}}</ref> Ai e mbylli sezonin me 14 gola në 24 ndeshje, me Sydneyn që nuk u kualifikua në fazën finale për fitimin e kampionatit.<ref name="Del Piero magic inspires Sydney">{{cite web|url=http://www.eurosport.com/football/hyundai-a-league/2010-2011/del-piero-magic-inspires-sydney-fc-as-a-league-kicks-off_sto3959583/story.shtml|title=Del Piero magic inspires Sydney FC as A-League kicks off|publisher=Eurosport|language=en|date=11 tetor 2013|access-date=9 janar 2017}}</ref> Del Piero u emërua kapiteni i ri i ekipit para nisjes së sezonit 2013–14.<ref name="Del Piero magic inspires Sydney"/><ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=2175741.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130923070308/http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=2175741.html|url-status=dead|archive-date=23 shtator 2013|title=Del Piero named Sydney FC captain|publisher=FIFA|language=en|access-date=11 tetor 2013}}</ref> Ai shënoi dhe asistoi në fitoren 2–0 kundër Newcastle Jets në ndeshjen hapëse të kampionatit.<ref>{{cite web|url=http://www.footballaustralia.com.au/aleague/matchcentre/Sydney-FC-v-Newcastle-Jets-Hyundai-A-League/3085|title=Del Piero, Sydney sink Jets|publisher=A-League|language=en|access-date=11 tetor 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140219060225/http://www.footballaustralia.com.au/aleague/matchcentre/Sydney-FC-v-Newcastle-Jets-Hyundai-A-League/3085|archive-date=19 shkurt 2014}}</ref> Gjatë sezonit të rregullt, ai shënoi 10 gola duke u shpallur sërisht golashënuesi më i mirë i ekipit.<ref name="Sydney FC Golden Boot">{{cite web|url=http://www.sydneyfc.com/video/alessandro-del-piero-wins-sydney-fc-golden-boot/eetecg45evpp1mlix088klpk6/187/5|title=Alessandro Del Piero Wins Sydney FC Golden Boot|publisher=Sydney FC|language=en|date=5 maj 2014|access-date=9 janar 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110021044/http://www.sydneyfc.com/video/alessandro-del-piero-wins-sydney-fc-golden-boot/eetecg45evpp1mlix088klpk6/187/|archive-date=10 janar 2017|url-status=dead}}</ref> Këtë hetë, Sydney u kualifikua në fazën finale; ndeshja e fundit e Del Pieros me ekipin erdhi më 18 prill 2014 në humbjen 2–1 kundër [[Melbourne Victory F.C.|Melbourne Victory]] në raundin e parë të fazës finale.<ref>{{cite web|url=http://www.abc.net.au/news/2014-04-19/alessandro-del-piero-says-goodbye-to-fans-after-sydney-fc/5399870|title=Alessandro Del Piero says goodbye to fans after Sydney FC's loss to Melbourne Victory|publisher=ABC.net|language=en|date=18 prill 2014|access-date=9 janar 2017|archive-date=10 janar 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110015125/http://www.abc.net.au/news/2014-04-19/alessandro-del-piero-says-goodbye-to-fans-after-sydney-fc/5399870|url-status=live}}</ref> Më 10 gusht, Del Piero ishte kapiten i ekipit All-Star të A-League në ndeshjen miqësore kundër ish ekipit të tij Juventus.<ref name="footballaustralia">{{cite web|url=http://www.footballaustralia.com.au/sydneyfc/news-display/Sydney-FC-Pays-Tribute-To-Alessandro-Del-Piero/90149|title=Sydney FC Home &#124; Sydney FC|publisher=Football Australia|language=en|access-date=31 janar 2016|archive-date=29 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140429050040/http://www.footballaustralia.com.au/sydneyfc/news-display/Sydney-FC-Pays-Tribute-To-Alessandro-Del-Piero/90149|url-status=dead}}</ref> Në prill 2015, ai u emërua në ekipin e dekadës të Sydneyt dhe në ekipin e dekadës të [[Konfederata Aziatike e Futbollit|Konfederatës Aziatike të Futbollit]].<ref name="Del Piero headlines strong Sydney FC team of the decade">{{cite web|url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2015/04/29/del-piero-headlines-strong-sydney-fc-team-decade|title=Del Piero headlines strong Sydney FC team of the decade|publisher=Special Broadcasting Service|language=en|date=29 prill 2015|access-date=7 maj 2015|archive-date=18 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518095202/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2015/04/29/del-piero-headlines-strong-sydney-fc-team-decade|url-status=live}}</ref><ref name="Alessandro Del Piero named on bench in PFA's A-League team of decade">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2015/apr/28/a-league-del-piero-benched-team-decade|title=Alessandro Del Piero named on bench in PFA's A-League team of decade|newspaper=The Guardian|language=en|date=28 prill 2015|access-date=7 maj 2015}}</ref> ===Dehli Dynamos=== Më 23 gusht 2014, Del Piero ishte në negociata për një transferim të mundshëm te klubi indian [[Delhi Dynamos FC|Delhi Dynamos]], një lajm që u vërtetua nga agjenti i tij.<ref>{{cite web|title=Alessandro del Piero to play for ISL side Delhi Dynamos|date=23 August 2014|url=http://sports-nova.com/alessandro-del-piero-play-isl-side-delhi-dynamos/|publisher=Sports-nova.com|language=en|access-date=23 gusht 2014|archive-date=6 tetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151006184347/http://sports-nova.com/alessandro-del-piero-play-isl-side-delhi-dynamos/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Del Piero set to join Delhi Dynamos|url=http://www.goal.com/en-india/news/222/transfer-zone/2014/08/23/5053887/del-piero-set-to-join-delhi-dynamos?ICID=AR|publisher=Goal.com|language=en|date=23 gusht 2014|access-date=28 gusht 2014|archive-date=17 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150217155108/http://www.goal.com/en-india/news/222/transfer-zone/2014/08/23/5053887/del-piero-set-to-join-delhi-dynamos?ICID=AR|url-status=live}}</ref> Pesë ditë më vonë, transferimi u zyrtarizua dhe Del Piero firmosi një kontratë deri në fund të vitit.<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en-india/news/7083/isl/2014/08/28/5065328/del-piero-pens-a-four-month-deal-with-delhi-dynamos-fc?ICID=HP_BN_7|title=Del Piero pens a four-month deal with Delhi Dynamos FC|publisher=Goal.com|language=en|date=28 gusht 2014|access-date=28 gusht 2014|archive-date=17 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150217155131/http://www.goal.com/en-india/news/7083/isl/2014/08/28/5065328/del-piero-pens-a-four-month-deal-with-delhi-dynamos-fc?ICID=HP_BN_7|url-status=dead}}</ref> Sipas raportimeve, kontrata e bëri atë lojtarin më të paguar në historinë e futbollit indian.<ref>{{Cite web|author=Abhijit Bharali|date=22 gusht 2017|title=ISL 2017: Dimitar Berbatov set to become 3rd highest paid player in Indian football|url=https://www.sportskeeda.com/football/isl-2017-kerala-blasters-dimitar-berbatov-set-to-become-3rd-highest-paid-player-in-indian-football|access-date=2021-08-25|website=Sport Skeeda|language=en|archive-date=23 tetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201023215334/https://www.sportskeeda.com/football/isl-2017-kerala-blasters-dimitar-berbatov-set-to-become-3rd-highest-paid-player-in-indian-football|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=6 nëntor 2014|author=Marcus Mergulhao|title=My role is bigger than just playing: Del Piero|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/indian-super-league/interviews/my-role-is-bigger-than-just-playing-del-piero/articleshow/45056347.cms|access-date=2021-08-25|publisher=The Times of India|language=en|archive-date=25 gusht 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210825171055/https://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/indian-super-league/interviews/my-role-is-bigger-than-just-playing-del-piero/articleshow/45056347.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|author=Abhishek Kundu|date=23 nëntor 2022|title=5 most expensive signings in ISL history|url=https://www.sportskeeda.com/indian-football/5-most-expensive-players-isl-history/2|access-date=2021-08-25|website=Sport Skeeda|language=en|archive-date=25 gusht 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210825171054/https://www.sportskeeda.com/indian-football/5-most-expensive-players-isl-history/2|url-status=live}}</ref> Del Piero bëri debutimin e tij me klubin më 14 tetor në barazimin pa gola kundër [[FC Pune City|Pune City]].<ref>{{cite web|url=http://sports.ndtv.com/indian-super-league-2014/news/231453-isl-delhi-dynamos-and-fc-pune-city-finish-0-0-alessandro-del-piero-dazzles-on-debut|title=ISL: Delhi Dynamos and FC Pune City Finish 0–0; Alessandro Del Piero Dazzles on Debut|publisher=NDTV|language=en|access-date=20 tetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020182938/http://sports.ndtv.com/indian-super-league-2014/news/231453-isl-delhi-dynamos-and-fc-pune-city-finish-0-0-alessandro-del-piero-dazzles-on-debut|archive-date=20 tetor 2014|url-status=dead}}</ref> Goli i tij i parë dhe i vetëm me klubin erdhi më 9 dhjetor me goditje dënimi në barazimin 2–2 kundër [[Chennaiyin FC|Chennaiyin]].<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en-india/match/chennaiyin-fc-vs-delhi-dynamos/1931547/report|title=Del Piero sparks a comeback for the visitors|publisher=Goal.com|language=en|access-date=9 dhjetor 2014|archive-date=10 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310081113/http://www.goal.com/en-india/match/chennaiyin-fc-vs-delhi-dynamos/1931547/report|url-status=live}}</ref> Ai e mbylli sezonin me 10 ndeshje dhe 1 gol; Dehli Dynamos e mbylli sezonin e parë të Super Ligës Indiane në vendin e 5të, duke humbur fazën play-off për një pikë.<ref>{{cite web|url=http://www.fourfourtwo.com/news/indian-super-league-wrap-blasters-semi-finals#:t-UiMFU8gY2XKA|title=Indian Super League Wrap: Blasters into semi-finals|publisher=FourFourTwo|language=en|date=11 dhjetor 2014|access-date=10 nëntor 2015|archive-date=4 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054808/http://www.fourfourtwo.com/news/indian-super-league-wrap-blasters-semi-finals#:t-UiMFU8gY2XKA|url-status=live}}</ref> Kontrata e Del Pieros nuk u rinovua dhe ai u largua nga klubi. Në tetor 2015, ai njoftoi tërheqjen nga futbolli profesionist, duke nisur karrierën e tij si trajner.<ref name="Alessandro Del Piero and Roberto Carlos touted for A-League coaching roles">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2015/oct/12/alessandro-del-piero-and-roberto-carlos-touted-for-a-league-coaching-roles|title=Alessandro Del Piero and Roberto Carlos touted for A-League coaching roles|newspaper=The Guardian|language=en|author1=Mike Hytner|date=12 tetor 2015|access-date=15 tetor 2015|archive-date=18 tetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151018211009/http://www.theguardian.com/football/2015/oct/12/alessandro-del-piero-and-roberto-carlos-touted-for-a-league-coaching-roles|url-status=live}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== ===1991–1998: Moshat dhe debutimi me ekipin e parë=== Del Piero nisi karrierën e tij me Italinë në vitin 1991 kur ai u bë pjesë e [[Kombëtarja italiane nën-17 e futbollit|ekipit nën-17]], me të cilën shënoi një gol në tre ndeshje. Në periudhën 1992–93, Del Piero u dallua me [[Kombëtarja italiane nën-18 e futbollit|ekipin nën-18]], duke shënuar 12 gola në 14 ndeshje. Pas kësaj, ai u bë pjesë e [[Kombëtarja italiane nën-21 e futbollit|ekipit nën-21]],<ref>{{cite news|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1994/04/09/calcio-news.html|title=Convocati Under 21|publisher=La Repubblica|language=it|date=9 prill 1994|p=25}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,31/articleid,0643_01_1996_0134_0038_8767284/|title=Under 21, i convocati|publisher=La Stampa|language=it|date=17 maj 1996|p=31}}</ref> duke u aktivizuar rregullisht në kualifikueset e UEFA Kampionatit Evropian nën-21 1996,<ref name="Nazionale in cifre - FIGC: Del Piero, Alessandro">{{cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/nazionali-in-cifre/dettaglio-convocato?calciatoreId=43236&squadraId=12|title=Alessandro Del Piero|website=figc.it|publisher=Federata Italiane e Futbollit|language=it|access-date=27 prill 2015}}</ref> kompeticion e cila u fitua nga Italia. Më 25 mars 1995, Del Piero debutoi me [[Kombëtarja italiane e futbollit|ekipin e parë]] nën drejtimin e [[Arrigo Sacchi]]t në fitoren 4–1 kundër [[Kombëtarja estoneze e futbollit|Estonisë]] në kualifikueset e [[UEFA Euro 1996]].<ref>{{Cite web|title=25 marzo 1995, Del Piero esordisce in Nazionale in un'Italia-Estonia 4-1|url=https://www.tuttosport.com/news/calcio/italia/2020/03/25-68183283/25_marzo_1995_del_piero_esordisce_in_nazionale_in_un_italia-estonia_4-1|publisher=Tuttosport|date=25 mars 2020|access-date=18 tetor 2024|language=it}}</ref> Goli i tij i parë me Italinë erdhi më 15 nëntor në ndeshjen e rradhës kualifikuese kundër [[Kombëtarja lituaneze e futbollit|Lituanisë]]; Italia fitoi me rezultatin 4–0.<ref>{{Cite web|author=Adam Digby|title=Remembering Alessandro Del Piero's Tumultuous International Career|url=https://bleacherreport.com/articles/2675420-remembering-alessandro-del-pieros-tumultuous-international-career|publisher=Bleacher Report|language=en|date=12 nëntor 2016|access-date=18 tetor 2024}}</ref> Del Piero ishte pjesë e ekipit që luajti në Euro 1996. Ai u aktivizua në vetëm një ndeshje, në fitoren 2–1 kundër [[Kombëtarja ruse e futbollit|Rusisë]], duke luajtur vetëm në pjesën e parë para se të zëvëndësohej nga [[Roberto Donadoni]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/0254-0d7b34805a58-b803b979218b-1000--instinctive-casiraghi-helps-italy-sink-russia-in-euro-96-gr/|title=Instinctive Casiraghi helps Italy sink Russia|publisher=UEFA|language=en|date=6 tetor 2003|access-date=22 mars 2025|archive-date=23 mars 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250323024757/https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/0254-0d7b34805a58-b803b979218b-1000--instinctive-casiraghi-helps-italy-sink-russia-in-euro-96-gr/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=1996: Germania|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/europei_1996.html|website=Storie di Calcio|publisher=Altervista|language=it|access-date=18 shkurt 2015|archive-date=24 shtator 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924120442/http://www.storiedicalcio.altervista.org/europei_1996.html|url-status=live}}</ref> Në vitin 1997, ai mori pjesë në turneun "Tournoi de France", duke shënuar dy gola në barazimin 3–3 kundër [[Kombëtarja braziliane e futbollit|Brazilit]],<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1997/giugno/09/Italia_Brasile_pareggio_spettacolo_Del_co_0_97060916053.shtml|first=Luca|last=Valdiserri|title=Italia Brasile, un pareggio spettacolo. Ma Del Piero batte Ronaldo 2 gol a 1|newspaper=[[Corriere della Sera]]|language=it|date=9 qershor 1997|access-date=18 shkurt 2015|archive-date=8 nëntor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151108203401/http://archiviostorico.corriere.it/1997/giugno/09/Italia_Brasile_pareggio_spettacolo_Del_co_0_97060916053.shtml|url-status=live}}</ref> si dhe me penallti kundër [[Kombëtarja franceze e futbollit|Francës]].<ref>{{cite web|url=http://www.italia1910.com/partita.asp?idpartita=547|title=Francia-Italia 2–2|publisher=Italia 1910|language=it|access-date=18 shkurt 2015|archive-date=19 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150219080604/http://www.italia1910.com/partita.asp?idpartita=547|url-status=live}}</ref> Italia e mbylli turneun në vendin e fundit kurse Del Piero ishte golashënuesi më i mirë me tre gola.<ref>{{cite web|url=http://www.tuttosport.com/calcio/azzurri/2009/01/26-16277/Per+l%27amichevole+con+l%27Italia,+Dunga+lascia+a+casa+Amauri?print|title=Per l'amichevole con l'Italia, Dunga lascia a casa Amauri|newspaper=Tuttosport|language=it|date=26 janar 2009|access-date=18 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150219080202/http://www.tuttosport.com/calcio/azzurri/2009/01/26-16277/Per+l%27amichevole+con+l%27Italia,+Dunga+lascia+a+casa+Amauri?print|archive-date=19 shkurt 2015|url-status=dead}}</ref> Del Piero konkuroi me [[Roberto Baggio]]n për një vend titullar gjatë [[Kampionati Botëror i Futbollit 1998|Kupës së Botës 1998]].<ref>{{cite web|url=https://goalazzo.substack.com/p/how-the-baggio-del-piero-dilemma|title=How the Baggio-Del Piero Dilemma Derailed Italy’s 1998 World Cup|publisher=Goalazzo|language=en|date=23 qershor 2026|access-date=24 shtator 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gentlemanultra.com/2018/07/13/italy-and-the-staffetta-france-98-and-baggio-vs-del-piero/|title=France ’98 and the staffetta: Baggio vs. Del Piero, the race for Italy’s no. 10|publisher=The Gentleman Ultra|language=en|date=13 korrik 2018|access-date=24 shtator 2026}}</ref> Ai ishte ende duke u rikuperuar nga një dëmtim i pësuar në finalen e Ligës së Kampionëve me Juventusin, duke humbur ndeshjen hapëse të grupit kundër [[Kombëtarja kiliane e futbollit|Kilit]].<ref>{{cite web|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/02_mondiali_calcio_1998.html|title=Francia 1998 – Capitolo II: Le scelte di Cesare|website=Storie di Calcio|publisher=Altervista|language=it|access-date=30 janar 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305200328/http://www.storiedicalcio.altervista.org/02_mondiali_calcio_1998.html|archive-date=5 mars 2016|url-status=dead}}</ref> Del Piero luajti ndeshjen e parë në një Kupë Bote në fitoren 3–0 kundër [[Kombëtarja kamerunase e futbollit|Kamerunit]], duke zëvëndësuar Baggion në pjesën e dytë; ai asistoi golin e tretë të ekipit të shënuar nga [[Christian Vieri]].<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/edition=1013/results/matches/match=8744/report.html |title=Italy 3–0 Cameroon (1–0)|publisher=FIFA|language=en|date=17 qershor 1998|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131204060054/http://www.fifa.com/worldcup/archive/edition%3D1013/results/matches/match%3D8744/report.html|archive-date=4 dhjetor 2013}}</ref> Ai u aktivizua si titullar në ndeshjen e tretë të grupit kundër [[Kombëtarja austriake e futbollit|Austrisë]], duke asistuar një tjetër gol të Vierit; Italia e mbylli grupin si fitues dhe u kualifikua në fazën me eliminim direkt, duke shmangur Brazilin favorit.<ref>{{cite news|url=http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/world/events/1998/worldcup/news/1998/06/23/italy_austria/|archive-url=https://web.archive.org/web/20000915081838/http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/world/events/1998/worldcup/news/1998/06/23/italy_austria/|url-status=dead|archive-date=15 shtator 2000|title=Vieri, Baggio goals help Italy win 2–1, avoid Brazil|publisher=CNN|language=en|date=15 shtator 1998}}</ref> Del Piero luajti si titullar edhe në çerek-finalen kundër [[Kombëtarja norvegjeze e futbollit|Norvegjisë]]<ref>{{cite web|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/mondiali_1998_italia_norvegia.html|title=Italia, la vittoria della sofferenza|website=Storie di Calcio|publisher=Altrevista|language=it|access-date=18 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20111026110719/http://www.storiedicalcio.altervista.org/mondiali_1998_italia_norvegia.html|archive-date=26 tetor 2011|url-status=dead}}</ref> dhe gjysëm-finalen kundër Francës: Italia u eliminua nga gjuajtjet e penalltive, në një ndeshje ku Del Piero u kritikua për performancën e tij dhe u zëvëndësua në përfundim të pjesës së parë.<ref>{{cite web|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/mondiali_1998_italia_francia.html|title=Francia avanti, ancora rigori stregati|website=Storie di Calcio|publisher=Altrevista|language=it|access-date=20 tetor 2014|archive-date=11 nëntor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161111230320/http://www.storiedicalcio.altervista.org/mondiali_1998_italia_francia.html|url-status=live}}</ref> ===1998–2004: Finalistë të Euro 2000=== Del Piero shënoi vetëm dy gola gjatë kualifikueseve të [[UEFA Euro 2000|Euro 2000]] në fitoren 2–0 kundër [[Kombëtarja zvicerane e futbollit|Zvicrës]] në tetor 1998. Në maj 2000, [[Dino Zoff]] e bëri pjesë të listës me 23 lojtarë që do të luanin në turne.<ref>{{cite web|url=https://m.football-lineups.com/team/Italy/Euro-2000/players|title=Italy Euro 2000 squad|publisher=Football Lineups|language=en|access-date=25 shtator 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260722160909/https://m.football-lineups.com/team/Italy/Euro-2000/players|archive-date=22 korrik 2026|url-status=dead}}</ref> Ai u aktivizua në të gjitha ndeshjet e Italisë, edhe pse në shumicën e raste ishte rezerva e [[Francesco Totti]]t dhe [[Stefano Fiore]]s. Del Piero luajti vetëm 30 minuta në ndeshjen hapëse kundër [[Kombëtarja turke e futbollit|Turqisë]], duke goditur shtyllën me goditje të lirë,<ref>{{cite web|url=https://it.uefa.com/uefaeuro/match/64852--turkiye-vs-italy/|title=Euro 2000: Turchia-Italia (1–2)|publisher=UEFA|language=it|access-date=20 tetor 2014|archive-date=22 mars 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250322205108/https://it.uefa.com/uefaeuro/match/64852--turkiye-vs-italy/|url-status=live}}</ref> kurse në ndeshjen e tretë ishte protagonist duke shënuar golin e fitores kundër [[Kombëtarja suedeze e futbollit|Suedisë]] si dhe dha asistin e golit të [[Luigi Di Biagio]]s.<ref>{{cite web|url=http://en.archive.uefa.com/competitions/euro2012/history/season=2000/round=1458/match=64856/report=rp.html|title=Italy foil brave Sweden|publisher=UEFA|language=en|date=6 tetor 2003|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160110070652/http://en.archive.uefa.com/competitions/euro2012/history/season=2000/round=1458/match=64856/report=rp.html|archive-date=10 janar 2016}}</ref> Del Piero luajti ndeshjen e tij të dytë si titullar në turne në barazimin pa gola në gjysëm-finalen kundër [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holandës]]; Italia më pas triumfoi në gjuajtjet e penalltive.<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/euro2000/matchreports/20000629/ita_hol_full.html|title=Euro 2000 Full-time Report: Italy v Holland (0–0)|publisher=ESPN FC|language=en|date=29 qershor 2000|access-date=18 shkurt 2015|archive-date=10 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150110184131/http://www.espnfc.com/euro2000/matchreports/20000629/ita_hol_full.html|url-status=live}}</ref> Në finalen kundër Francës, Del Piero hyri si zëvëndësues në pjesën e dytë dhe humbi dy mundësi të mira për të shënuar. Italia u mposht 2–1 në kohën shtesë dhe performanca e Del Pieros u kritikua nga media italiane.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/0253-0d7b3013529f-3e15ce8dc46b-1000--trezeguet-s-golden-goal-sinks-italy-as-france-make-histor/|title=Trezeguet's golden moment makes French history|publisher=UEFA|language=en|date=6 tetor 2003|access-date=10 dhjetor 2015}}</ref> Del Piero vazhdoi të ishte pjesë e ekipit kombëtar në kualifikueset e [[Kampionati Botëror i Futbollit 2002|Kupës së Botës 2002]]. Ai shënoi 5 gola, përfshirë golin e fitores në ndeshjen e rëndësishme me [[Kombëtarja hungareze e futbollit|Hungarinë]], në të cilën Italia siguroi kualifikimin në turne.<ref>{{cite web|url=http://www.figc.it/nazionali/TabellinoGara?squadra=1&codiceGara=1808|title=Italy 1 Hungary 0|publisher=Federata Italiane e Futbollit|website=figc.it|language=it|access-date=26 maj 2012|archive-date=5 qershor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130605132725/http://www.figc.it/nazionali/TabellinoGara?squadra=1&codiceGara=1808|url-status=live}}</ref> Ai ishte pjesë e listës së trajnerit [[Giovanni Trapattoni]],<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/1969550.stm|title=Juventus snatch dramatic title|publisher=BBC Sport|language=en|date=5 maj 2002|access-date=10 dhjetor 2015|archive-date=6 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306213007/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/1969550.stm|url-status=live}}</ref> duke u aktivizuar si zëvëndësues në ndeshjen e parë kundër [[Kombëtarja ekuadoriane e futbollit|Ekuadorit]]; ai gjithashtu luajti një pjesë të ndeshjes si kapiten.<ref>{{cite news|url=http://www.repubblica.it/online/mondiali2002/itaecu/itaecu/itaecu.html|title=L'Italia parte bene Battuto l'Ecuador 2–0|newspaper=La Repubblica|language=it|author1=Massimo Vincenzi|date=3 qershor 2002|access-date=14 nëntor 2015|archive-date=18 maj 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190518185149/http://www.repubblica.it/online/mondiali2002/itaecu/itaecu/itaecu.html|url-status=live}}</ref> Në ndeshjen e tretë kundër [[Kombëtarja meksikane e futbollit|Meksikës]], Del Piero hyri në fushë në minutën e 78të dhe shënoi me kokë shtatë minuta më pas. Goli i tij i dha një barazim 1–1 Italisë dhe kualifikimin në raundin tjetër.<ref name="Gruppo G: Italia-Messico 1-1">{{cite news|url=http://www.repubblica.it/diretta/online/italiamessico/|title=Gruppo G: Italia-Messico 1–1|newspaper=La Repubblica|language=it|access-date=21 janar 2015|archive-date=22 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150122060926/http://www.repubblica.it/diretta/online/italiamessico/|url-status=live}}</ref> Italia u eliminua në raundin e 16-tave nga [[Kombëtarja koreano-jugore e futbollit|Korea e Jugut]] në një ndeshje me shumë polemika; Del Piero luajti titullar në sulm sëbashku me Tottin dhe Vierin.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/3029599/Italy-flop-as-Ahns-golden-goal-atones-for-penalty-miss.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/3029599/Italy-flop-as-Ahns-golden-goal-atones-for-penalty-miss.html|archive-date=12 janar 2022|url-access=subscription|url-status=live|title=Italy flop as Ahn's golden goal atones for penalty miss|publisher=The Daily Telegraph|language=en|date=18 qershor 2002|access-date=26 maj 2012}}{{cbignore}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2002/jun/18/minutebyminute.worldcupfootball20021|title=South Korea 2–1 Italy – as it happened|publisher=The Guardian|language=en|date=18 qershor 2002|access-date=26 maj 2012|archive-date=16 korrik 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230716053932/http://www.theguardian.com/football/2002/jun/18/minutebyminute.worldcupfootball20021|url-status=live}}</ref> Del Piero shënoi pesë gola në gjashtë ndeshje kualifikuese të [[UEFA Euro 2004|Euro 2004]] si dhe u thirr për të luajtur në turneun e mbajtur në [[Portugali]].<ref>{{cite web|url=http://it.uefa.com/uefaeuro/season=2004/statistics/round=1579/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20141031010459/http://it.uefa.com/uefaeuro/season=2004/statistics/round=1579/index.html|url-status=dead|archive-date=31 October 2014|title=UEFA Euro 2004: Statistiche|publisher=UEFA|language=it|access-date=13 maj 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2004/italy/3774283.stm|title=Euro 2004: Italy squad|publisher=BBC Sport|language=en|date=3 qershor 2004|access-date=13 maj 2015|archive-date=18 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518103022/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2004/italy/3774283.stm|url-status=live}}</ref> Ai luajti në të tre ndeshjet e grupit, si dhe ishte kapiten në takimin e fundit kundër [[Kombëtarja bullgare e futbollit|Bullgarisë]], duke asistuar golin e [[Antonio Cassano]]s në kohën shtesë për ti dhënë fitoren ''të kaltërve''.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2004/3787525.stm|title=Italy 2–1 Bulgaria|publisher=BBC Sport|language=en|date=23 qershor 2004|access-date=14 dhjetor 2015|archive-date=18 maj 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190518185149/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2004/3787525.stm|url-status=live}}</ref> Italia e mbylli grupin me pesë pikë, sëbashku me [[Kombëtarja suedeze e futbollit|Suedinë]] dhe [[Kombëtarja daneze e futbollit|Danimarkën]], por u eliminua për shkak të rekordit negativ në përballjet e drejtpërdrejta.<ref name="Euro 2008: Alex Del Piero"/><ref>{{cite web|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/europei_2004.html|title=La storia dei campionati europei di calcio – 2004: Grecia|publisher=Storie di Calcio|language=it|access-date=18 shkurt 2015|archive-date=1 nëntor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161101011536/http://www.storiedicalcio.altervista.org/europei_2004.html|url-status=live}}</ref> ===2004–2008: Kampion bote=== Del Piero luajti në [[Kampionati Botëror i Futbollit 2006|Kupën e Botës 2006]] nën drejtimin e trajnerit Lippi,<ref>{{cite news|url=http://www.repubblica.it/2006/05/sezioni/sport/calcio/nazionale/conferenza-stampa-lippi/conferenza-stampa-lippi/conferenza-stampa-lippi.html|title=Lippi ha fiducia, nonostante tutto Convocato Buffon: "E' sereno"|newspaper=La Repubblica|language=it|date=15 maj 2006|access-date=20 janar 2017|archive-date=17 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210317232332/https://www.repubblica.it/2006/05/sezioni/sport/calcio/nazionale/conferenza-stampa-lippi/conferenza-stampa-lippi/conferenza-stampa-lippi.html|url-status=live}}</ref> duke u aktivizuar në pesë ndeshje, dy prej të cilave në fazën e grupeve. Ai luajti ndeshjen e parë si titullar më 26 qershor në fitoren 1–0 kundër [[Kombëtarja australiane e futbollit|Australisë]] në raundin e 16-tave.<ref>{{Cite web|url=http://www.gazzetta.it/Speciali/Mondiale_2006/Primo_Piano/2006/06_Giugno/30/italia.shtml|title=Italia confermata: Totti+Toni|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=30 qershor 2006}}</ref> Më 4 korrik, Del Piero hyri si zëvëndësues në ndeshjen gjysëm-finale kundër [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermanisë]] dhe shënoi në minutën e 121të në kohën shtesë.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4991640.stm|title=World Cup 2006: Germany 0–2 Italy (aet)|publisher=BBC Sport|language=en|date=4 korrik 2006|access-date=13 maj 2015|archive-date=19 prill 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090419001247/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/4991640.stm|url-status=live}}</ref> Italia fitoi me rezultatin 2–0 dhe u kualifikua në finalen e madhe.<ref>{{Cite web|url=http://www.gazzetta.it/Speciali/Mondiale_2006/Primo_Piano/2006/07_Luglio/04/GERMANIA-ITALIA.shtml|title=Italia gran finale|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=4 korrik 2006}}</ref> Ky ishte goli më i vonshëm në historinë e Kupës së Botës deri sa [[Youri Tielemans]] shënoi me penallti për Belgjikën në minutën e 125të në ndeshjen e raundit të 32-tave të [[Kampionati Botëror i Futbollit 2026|Kupës së Botës 2026]].<ref>{{cite web|author=Luigi Mereu|url=https://www.derbyderbyderby.it/calcio-estero/tielemans-al-125-batte-il-record-di-del-piero-il-suo-e-il-gol-piu-tardivo-di-sempre-ai-mondiali/|title=Tielemans al 125' batte il record di Del Piero: il suo è il gol più tardivo di sempre ai Mondiali|publisher=Derby Derby Derby|language=it|date=2 korrik 2026}}</ref> Në finalen kundër Francës, koha e rregullt dhe shtesa u mbyllën në barazim 1–1. Në gjuajtjet e penalltive, Del Piero shënoi në tentativën e tij dhe ndihmoi Italinë të fitonte ndeshjen dhe titullin e katërt kampion bote.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/4991652.stm|title=World Cup 2006: Italy 1–1 France (aet)|publisher=BBC Sport|language=en|author1=Jonathan Stevenson|date=9 korrik 2006|access-date=13 maj 2015|archive-date=6 shtator 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170906192236/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4991652.stm|url-status=live}}</ref> Pas përfundimit të ndeshjes, Del Piero deklaroi se fitimi i Kupës së Botës ishte një ëndërr e bërë realitet.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/03/18/football/del-piero-human-to-hero/|title=Alessandro Del Piero: Italy's World Cup hero targets new goals|publisher=CNN|language=en|date=19 mars 2015|access-date=12 maj 2016|archive-date=11 qershor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611031840/http://edition.cnn.com/2015/03/18/football/del-piero-human-to-hero/|url-status=live}}</ref> Në maj 2008, Del Piero u thirr nga trajneri Donadoni për [[UEFA Euro 2008|Euro 2008]], duke u rikthyer në ekipin kombëtar pas nëntë muajsh mungesë.<ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2008/02_Febbraio/01/delpiero_0102.shtml|title=E' un Del Piero da Nazionale|newspaper=La Gazzetta dello Sport|author1=Giampiero Timossi|language=it|date=1 shkurt 2008|access-date=13 maj 2015}}</ref> Ai u bë lojtari i dytë italian, pas mbrojtësit [[Paolo Maldini]], që merr pjesë në shtatë turne madhor (katër edicione të Kampionatit Evropian dhe tre edicione të Kupës së Botës).<ref name="Euro 2008: Alex Del Piero"/> Ai ishte më së shumti në stol gjatë turneut, por luajti si titullar dhe kapiten në ndeshjen e dytë të grupit kundër [[Kombëtarja rumune e futbollit|Rumanisë]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/0254-0d7bf85c74a4-7b5332a08ae1-1000--buffon-saves-italy-with-penalty-stop/|title=Buffon saves Italy with penalty stop|publisher=UEFA|language=en|author1=Michael Harrold|date=14 qershor 2008|access-date=14 dhjetor 2015}}</ref> Italia e mbylli grupin në vendin e dytë, duke u kualifikuar sëbashku me Holandën.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/0254-0d7bf3e50b52-6ef40b5676e1-1000--france-sunk-as-italy-grab-lifeline-in-euro-2008-group-c/|title=France sunk as Italy grab lifeline|publisher=UEFA|language=en|author1=Matthew Spiro|date=18 qershor 2008|access-date=13 maj 2015}}</ref> Në ndeshjen çerek-finale kundër [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanjës]], ai hyri si zëvëndësues në pjesën e dytë. Pas një barazimi pa gola në kohën e rregullt dhe në shtesë, Italia u eliminua nga gjuajtjet e penalltive.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2008/7468465.stm |title=Spain 0–0 Italy (4–2 penalties)|publisher=BBC Sport|language=en|author=Phil McNulty|date=22 qershor 2008|access-date=13 qershor 2010}}</ref> Më 20 gusht 2008, Del Piero luajti ndeshjen e tij të 90të me ekipin kombëtar në miqësoren kundër Austrisë, duke u bërë italiani i pestë që arrin këtë shifër.<ref>{{cite news|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2008/08/20/la-nuova-italia-cerca-gol-spettacolo.html|title=La nuova Italia cerca gol e spettacolo|newspaper=La Repubblica|language=it|author1=Enrico Curro Nizza|date=20 gusht 2008|access-date=13 maj 2015|archive-date=18 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518093511/http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2008/08/20/la-nuova-italia-cerca-gol-spettacolo.html|url-status=live}}</ref> Më 10 shtator, ai luajti ndeshjen e fundit me Italinë në fitoren 2–0 kundër [[Kombëtarja gjeorgjiane e futbollit|Gjeorgjisë]] në kualifikueset e [[Kampionati Botëror i Futbollit 2010|Kupës së Botës 2010]]; ai hyri në fushë në minutën e 56të dhe asistoi golin e [[Daniele De Rossi]]t.<ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Speciali/Mondiale_2010/Countdown_9.shtml|title=Il Mondiale 2010 in pillole|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Massimo Perrone|date=3 qershor 2010|access-date=13 maj 2015|archive-date=18 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518092740/http://www.gazzetta.it/Speciali/Mondiale_2010/Countdown_9.shtml|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tuttosport.com/calcio/azzurri/2008/09/10-3432/Italia,+Del+Piero+decisivo+nella+sera+di+De+Rossi|title=Italia, Del Piero decisivo nella sera di De Rossi|publisher=Tutto Sport|language=it|date=10 shtator 2008|access-date=31 maj 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304002503/http://www.tuttosport.com/calcio/azzurri/2008/09/10-3432/Italia,+Del+Piero+decisivo+nella+sera+di+De+Rossi|archive-date=4 mars 2016|url-status=dead}}</ref> Pavarësisht qëllimit për të vazhduar me ekipin kombëtar, Del Piero nuk u thirr nga Lippi për Kupën e Botës 2010.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2010/may/11/marcello-lippi-francesco-totti-italy|title=Marcello Lippi leaves Francesco Totti out of Italy's provisional squad|publisher=The Guardian|language=en|date=11 maj 2010|access-date=26 shtator 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/football/news/5691550/del-piero-holds-world-cup-hope|title=Del Piero holds World Cup hope|publisher=Sky Sports|language=en|date=12 nëntor 2009|access-date=26 shtator 2026}}</ref> Në vitin 2013, trajneri i kombëtares në atë kohë [[Cesare Prandelli]] deklaroi se po një rikthim të mundshëm të Del Pieros në ekipin kombëtar. Pavarësisht kësaj deklarate, ai nuk u thirr për [[Kampionati Botëror i Futbollit 2014|Kupën e Botës 2014]] në [[Brazil]].<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en-au/news/4034/world-cup-2014/2013/08/20/4199368/prandelli-considers-del-piero-for-italy-recall|title=Prandelli considers Del Piero for Italy recall|publisher=Goal.com|language=en|date=20 gusht 2013|access-date=14 dhjetor 2015|archive-date=24 shkurt 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160224063010/http://www.goal.com/en-au/news/4034/world-cup-2014/2013/08/20/4199368/prandelli-considers-del-piero-for-italy-recall|url-status=live}}</ref> ==Profili i lojtarit== ===Stili i lojës=== Del Piero ishte një lojtar i cili dallohej për fantazinë e tij, krijueshmërinë, instiktin për gol dhe aftësitë teknike.<ref name="calcioblog.it">{{cite web|url=http://www.calcioblog.it/post/3866/del-piero-mai-piu-centrocampista|title=Del Piero e la Nazionale: "mai più da centrocampista"|date=19 September 2007|publisher=CalcioBlog.it|language=it|access-date=20 tetor 2014|archive-date=16 janar 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090116180235/http://www.calcioblog.it/post/3866/del-piero-mai-piu-centrocampista|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://archivio.panorama.it/archivio/Totti-e-Del-Piero-sulla-via-del-Portogallo|title=Totti e Del Piero sulla via del Portogallo|publisher=Panorama.it|language=it|access-date=4 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150104201326/http://archivio.panorama.it/archivio/Totti-e-Del-Piero-sulla-via-del-Portogallo|archive-date=4 janar 2015|url-status=dead}}</ref> Ai merrte pjesë në ndërtimin e aksioneve sulmuese, shpesh duke asistuar dhe krosuar për shokët e ekipit.<ref name="Sportstar">{{cite web|url=http://www.hinduonnet.com/tss/tss2913/stories/20060401008303200.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20081223232336/http://www.hinduonnet.com/tss/tss2913/stories/20060401008303200.htm|archive-date=23 dhjetor 2008|title=Seeking glory in blue shirt|publisher=Sportstar|language=en|date=1 prill 2006|url-status=usurped|access-date=26 maj 2012}}</ref> Pozicioni i tij i preferuar në fushë ishte [[Sulmuesi (futboll)|sulmues i dytë]].<ref>{{cite news|url=http://www.repubblica.it/online/calcio/fantasisti/fantasisti/fantasisti.html|title=Del Piero, Totti e Baggio la fantasia al potere|newspaper=La Repubblica|language=it|date=6 tetor 2001|access-date=4 janar 2015|archive-date=4 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304104335/http://www.repubblica.it/online/calcio/fantasisti/fantasisti/fantasisti.html|url-status=live}}</ref> Në atë rol, ai kontribonte me pasimet e tij, driblimet një-kundër-një dhe shpejtësinë e tij.<ref>{{cite news|url=http://www.ilsole24ore.com/art/notizie/2014-04-13/a-league-piero-assist-man-sydney-playoff-120107.shtml?uuid=AB1nHdAB|title=A-League: Del Piero assist-man, Sydney ai playoff|newspaper=Il Sole 24 Ore|language=it|access-date=4 janar 2015|archive-date=4 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150104203535/http://www.ilsole24ore.com/art/notizie/2014-04-13/a-league-piero-assist-man-sydney-playoff-120107.shtml?uuid=AB1nHdAB|url-status=live}}</ref> Ai gjithashtu dallohej edhe në pozicionin e qëndër-sulmuesit, kjo falë finalizimit të tij.<ref name="calcioblog.it"/> Ai ka qënë një golashënues i rregullt gjatë karrierës së tij, duke shënuar më shumë se 300 gola.<ref name="Alessandro Del Piero and Roberto Carlos touted for A-League coaching roles"/><ref>{{cite web|url=http://www.football-italia.net/65304/agent-%E2%80%99del-piero-could-retire%E2%80%99|title=Agent: 'Del Piero could retire'|publisher=Football Italia|language=en|access-date=4 maj 2015|archive-date=21 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150421103737/http://football-italia.net/65304/agent-%E2%80%99del-piero-could-retire%E2%80%99|url-status=live}}</ref> Del Piero mund të luante pothuajse në çdo rol në sulm,<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com.au/story/2284516/juventus-should-not-sell-paul-pogba-says-alessandro-del-piero|title=Juventus shouldn't sell Paul Pogba, says Alessandro Del Piero|publisher=ESPN FC|language=en|author=Ben Gladwell|access-date=4 maj 2015|archive-date=5 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150505010433/http://www.espnfc.com.au/story/2284516/juventus-should-not-sell-paul-pogba-says-alessandro-del-piero|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/10/italy/2015/02/06/8673782/del-piero-berlusconi-wanted-me-at-ac-milan-and-now-im-a-free|title=Del Piero: Berlusconi wanted me at AC Milan and now I'm a free agent...|publisher=Goal.com|language=en|author=Mark Doyle|access-date=4 maj 2015|archive-date=9 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150509152651/http://www.goal.com/en/news/10/italy/2015/02/06/8673782/del-piero-berlusconi-wanted-me-at-ac-milan-and-now-im-a-free|url-status=live}}</ref> përfshirë në rolin e mesfushorit-sulmues, kjo falë vizionit të tij, kontrollit të topit dhe pasimeve të sakta. Pavarësisht kësaj, Del Piero ka deklaruar se nuk i ka pëlqyer ky pozicion.<ref name="7 Alessandro Del Piero">{{cite web|url=http://www.worldcup365.com/profile/0,16726,8362_994157,00.html|title=7 Alessandro Del Piero|archive-url=https://web.archive.org/web/20061119214434/http://www.worldcup365.com/profile/0%2C16726%2C8362_994157%2C00.html|website=Worldcup365.com|language=en|archive-date=19 nëntor 2006|date=25 maj 2006|access-date=26 maj 2012|url-status=dead}}</ref><ref name="forgotten goals">{{cite web|url=https://www.football-italia.net/146247/del-pieros-top-5-forgotten-goals|title=Del Piero's top 5 forgotten goals|publisher=Football Italia|language=en|date=9 nëntor 2019|access-date=11 nëntor 2019|archive-date=10 nëntor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191110142539/https://www.football-italia.net/146247/del-pieros-top-5-forgotten-goals|url-status=live}}</ref> Ai është përshkruar si një "sulmues nëntë e gjysëm" nga trajneri [[Didier Deschamps]], i cili tha se Del Piero nuk është një qëndër-sulmues tipik dhe as mesfushor-sulmues tipik, por midis. Kjo ishte epiteti që [[Michel Platini]] përdori për të përshkruar pozicionin e Roberto Baggios, një rol me karakteristika të ngjashme me Del Pieron.<ref>{{cite news|url=http://www.repubblica.it/online/calcio/poledelpiero/poledelpiero/poledelpiero.html|title=Lo sgarbo di Del Piero "Non gioco trequartista"|newspaper=La Repubblica|language=it|access-date=20 tetor 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2000/jun/24/euro2000.sport8|title=Del Piero fuels passionate debate|newspaper=The Guardian|language=en|author1=Paddy Agnew|date=24 qershor 2000|access-date=25 nëntor 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/euro2000/italy/player/delPiero.html|title=Profile: Alessandro Del Piero|publisher=ESPN FC|language=en|author1=Shaun Botterill|date=13 korrik 2000|access-date=22 shkurt 2017}}</ref><ref name="9 e mezzo">{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2006/agosto/23/Del_Piero_mezzo_Come_Baggio_ga_10_060823083.shtml |title="Del Piero è un 9 e mezzo" Come Baggio per Platini|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|author=Luca Curino|date=23 gusht 2006|access-date=9 janar 2020|archive-date=25 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125120509/http://archiviostorico.gazzetta.it/2006/agosto/23/Del_Piero_mezzo_Come_Baggio_ga_10_060823083.shtml|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/1810824-10-of-the-best-duos-in-world-footballs-recent-history|title=10 of the Best Duos in World Football's Recent History|publisher=Bleacher Report|language=en|author=Christopher Atkins|date=14 tetor 2013|access-date=7 prill 2020}}</ref><ref name="Goal.com Profile ADP">{{cite web|url=http://www.goal.com/it/Giocatore.aspx?IdPersona=112&SEOPlayerName=Alessandro+Del+Piero|title=Profilo|publisher=Goal.com|language=it|date=30 tetor 2007|access-date=7 prill 2020|archive-url=https://archive.today/20071030032939/http://www.goal.com/it/Giocatore.aspx?IdPersona=112&SEOPlayerName=Alessandro+Del+Piero|archive-date=30 October 2007|url-status=dead}}</ref> Në rolin e tij si sulmues i dytë, Del Piero kishte liri në fushë, duke zgjedhur të sulmonte në qëndër dhe në të dyja krahët.<ref>{{cite news|url=https://www.smh.com.au/sport/soccer/alessandro-del-piero-says-sydney-aleague-derby-atmosphere-rivals-europes-best-20140306-34a81.html|title=Alessandro Del Piero says Sydney A-League derby atmosphere rivals Europe's best|newspaper=The Sydney Morning Herald|language=en|author1=Dominic Bossi|date=7 mars 2014|access-date=7 nëntor 2015}}</ref> Ai gjithashtu njihej si një lojtar puntor në fushë, duke kontribuar në mbrotje, si dhe ishte i aftë të luante me të dyja këmbët.<ref>{{cite news|url=http://www.repubblica.it/online/calcio2002_serie_a/delpiero/delpiero/delpiero.html|title=Del Piero ko, fuori due mesi rivive il crac di 4 anni fa|newspaper=La Repubblica|language=it|date=3 shkurt 2003|access-date=12 maj 2016|archive-date=11 qershor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611031315/http://www.repubblica.it/online/calcio2002_serie_a/delpiero/delpiero/delpiero.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/columnists/henrywinter/2404912/Shevchenko-the-Milan-master.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/sport/columnists/henrywinter/2404912/Shevchenko-the-Milan-master.html|archive-date=12 janar 2022|url-access=subscription|url-status=live|title=Shevchenko the Milan master|newspaper=The Telegraph|language=en|author1=Henry Winter|date=29 maj 2003|access-date=7 nëntor 2015}}{{cbignore}}</ref><ref name=archive.thedailystar.net>{{cite news|url=http://archive.thedailystar.net/2003/05/28/d30528041033.htm|title=KEY MEN|newspaper=The Daily Star|language=en|date=28 maj 2003|access-date=7 nëntor 2015|archive-date=7 janar 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160107085134/http://archive.thedailystar.net/2003/05/28/d30528041033.htm|url-status=dead}}</ref> ===Pozicioni dhe pritja=== Del Piero konsiderohet një nga lojtarët më të mirë të gjeneratës së tij,<ref name="Tutti i trofei vinti da Alessandro Del Piero" /><ref name="AFS Top-100 Players of All-Time">{{cite web|url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/afstop100.html|title=AFS Top-100 Players of All-Time|publisher=RSSSF|language=en|access-date=1 tetor 2026}}</ref> një nga lojtarët italian më të mirë të të gjitha kohërave<ref>{{cite news|title=Soccer newsletter: Soccer star Alessandro Del Piero pushes to master second career|url=https://www.latimes.com/sports/newsletter/2022-03-08/alessandro-del-piero-soccer|access-date=6 maj 2026|publisher=Los Angeles Times|language=en|date=8 mars 2022}}</ref> dhe lojtari më i mirë i të gjitha kohërave i Juventusit.<ref>{{cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/1368273-juventus-fc-alessandro-del-piero-and-the-greatest-bianconeri-of-all-time|title=Juventus FC: Alessandro Del Piero and the Top 20 Bianconeri of All Time|publisher=Bleacher Report|language=en|author1=Gianni Verschueren|date=12 tetor 2012|access-date=1 korrik 2022|archive-date=1 korrik 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220701154109/https://bleacherreport.com/articles/1368273-juventus-fc-alessandro-del-piero-and-the-greatest-bianconeri-of-all-time|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=14 nëntor 2025|title=The 25 Best Juventus Players of All Time—Ranked|url=https://www.si.com/soccer/best-juventus-players-of-all-time-ranked|access-date=17 korrik 2026|website=Sport Illustrated|language=en}}</ref> Del Piero ishte një lojtar shumë i talentuar,<ref name="Juventus say emotional farewell to their beloved Alessandro Del Piero">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/blog/2012/may/14/juventus-alessandro-del-piero-farewell|title=Juventus say emotional farewell to their beloved Alessandro Del Piero|publisher=The Guardian|language=en|author1=Nicky Bandini|date=14 maj 2012|access-date=12 qershor 2020}}</ref> i cili pasi kaloi të Juventusi filloi të luajë si sulmues në formacionin 4–3–3 të Lippit. Ai formoi treshen e sulmit sëbashku me Viallin, Baggion dhe Ravanellin, duke qënë pjesë e rotacionit. Me këtë formacion, ai luante në krahun e majtë të sulmit.<ref name="9 e mezzo"/><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/europeran-football-bergkamp-ban-lifted-1440286.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224000300/http://www.independent.co.uk/sport/europeran-football-bergkamp-ban-lifted-1440286.html|archive-date=24 dhjetor 2015|url-access=limited|url-status=live|title=Europeran Football: Bergkamp ban lifted|newspaper=The Independent|language=en|date=22 tetor 2011|access-date=8 nëntor 2015}}</ref><ref name="Alessandro the Great">{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/champions_league/2935372.stm|title=Alessandro the Great|publisher=BBC Sport|language=en|author1=Nada Grkinic|date=26 maj 2003|access-date=8 nëntor 2015}}</ref> Pas mbërritjes së francezit Zidane, Juventus filloi të luante me formacionin 4–4–2. Del Piero u zhvendos në qëndër të sulmit, duke luajtur krah Inzaghit dhe Vierit.<ref name="Alessandro the Great"/><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1998/04/15/sports/15iht-soccer.t_9.html|title=Del Piero Wants Big Money and Wants It Now: Striker With a Goal: Turning Juve's Tables|newspaper=The New York Times|language=en|author1=Rob Hughes|date=15 prill 1998|access-date=8 nëntor 2015|archive-date=24 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151224000255/http://www.nytimes.com/1998/04/15/sports/15iht-soccer.t_9.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skysports.com/football/news/11863/2212813/pippo-milans-man|title=PIPPO MILAN'S MAN|publisher=Sky Sports|language=en|author1=Rupert Webster|date=1 janar 2007|access-date=8 nëntor 2015|archive-date=24 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151224000948/http://www.skysports.com/football/news/11863/2212813/pippo-milans-man|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.tuttosport.com/news/calcio/ilcuoio/2019/03/13-54506494/juve_tre_triplette_per_la_storia/ |title=Juve: tre triplette per la storia |publisher=Tutto Sport |language=it |date=13 mars 2019 |access-date=11 nëntor 2019}}</ref> Pas dëmtimit që pësoi në vitin 1998, Del Piero humbi pak nga shpejtësia e tij dhe u tërhoq në rolin që kishte: ai filloi të luante si sulmues i tërhequr, duke pasur liri në fushë në formacionin 3–4–1–2 të trajnerit Ancelotti.<ref name="forgotten goals"/><ref name="Goal.com Profile ADP"/><ref name="Alessandro the Great"/><ref>{{cite web|url=http://www.panorama.it/sport/calcio/zeman-juventus-tutte-le-dichiarazioni-in-14-anni-di-accuse/|title=Zeman-Juventus, tutte le dichiarazioni di "guerra"|date=28 shtator 2012|publisher=Panorama|language=it|access-date=20 tetor 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.corriere.it/1998/novembre/07/Totti_piu_muscoli_servizio_della_co_0_9811078539.shtml|title=Totti, piu' muscoli al servizio della fantasia|publisher=Il Corriere della Sera|author1=Giorgio Rondelli|language=it|date=7 nëntor 1998|access-date=22 prill 2014|archive-date=1 janar 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160101000000/http://archiviostorico.corriere.it/1998/novembre/07/Totti_piu_muscoli_servizio_della_co_0_9811078539.shtml|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.repubblica.it/online/sport/dodicesima/crosetti/crosetti.html |title=Due lampi di Inzaghi la Juventus prova l'allungo|publisher=La Repubblica |language=it |author=Maurizio Crosetti |date=4 dhjetor 1999 |access-date=11 nëntor 2019 |archive-date=28 gusht 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190828124501/http://www.repubblica.it/online/sport/dodicesima/crosetti/crosetti.html |url-status=live }}</ref> Pavarësisht se mesatarja e tij e golave ra,<ref name="eroi in bianconero">{{cite web|url=http://www.tuttojuve.com/gli-eroi-bianconeri/gli-eroi-in-bianconero-alessandro-del-piero-210813|title=Gli eroi in bianconero: Alessandro DEL PIERO|publisher=Tutto Juve|language=it|author=Stefano Bedeschi|access-date=9 dhjetor 2014|archive-date=20 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141220232921/http://www.tuttojuve.com/gli-eroi-bianconeri/gli-eroi-in-bianconero-alessandro-del-piero-210813|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://temi.repubblica.it/ilcentro-europei2008/2008/05/23/alex-del-piero/?printpage=undefined|title=Alex Del Piero|newspaper=La Repubblica|language=it|date=23 maj 2008|access-date=12 maj 2016|archive-date=11 qershor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611025042/http://temi.repubblica.it/ilcentro-europei2008/2008/05/23/alex-del-piero/?printpage=undefined|url-status=live}}</ref> Del Piero filloi të asistonte më shpesh.<ref>{{cite web|url=http://www.tuttojuve.com/altre-notizie/l-8-novembre-di-12-anni-fa-l-infortunio-ad-alex-del-piero-33608|title=L'8 novembre di 12 anni fa l'infortunio ad Alex Del Piero|publisher=Tutto Juve|language=it|author1=Federico Bettucci|date=8 nëntor 2010|access-date=12 maj 2016|archive-date=11 gusht 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160811092707/http://www.tuttojuve.com/altre-notizie/l-8-novembre-di-12-anni-fa-l-infortunio-ad-alex-del-piero-33608|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.repubblica.it/online/calcio/delpiero/delpiero/delpiero.html|title=La sorte si ricorda di Alex Pinturicchio risorge a Udine|newspaper=La Repubblica|language=it|date=5 maj 2002|access-date=12 maj 2016}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.lastampa.it/2014/02/21/sport/calcio/qui-juve/le-sette-vite-del-capitano-un-ebook-racconta-alex-del-piero-WU258LwrFalNzBpCJdo8WM/pagina.html|title="Le sette vite del capitano" un ebook racconta Alex Del Piero|newspaper=La Stampa|language=it|date=21 shkurt 2014|access-date=12 maj 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20190530212217/https://www.lastampa.it/2014/02/21/sport/calcio/qui-juve/le-sette-vite-del-capitano-un-ebook-racconta-alex-del-piero-WU258LwrFalNzBpCJdo8WM/pagina.html|archive-date=30 maj 2019|url-status=dead}}</ref> Loja e Juventusit ndryshoi sërisht pas rikthimit të Lippit në vitin 2001. Del Piero filloi të luante krah Nedvěd, duke u vendosur përpara mesfushës, aty ku kishte lirinë për të lëvizur në të dy krahët.<ref name="Alessandro the Great"/><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2002/matches/round=1639/match=1044119/postmatch/report/index.html|title=Madrid fall to brilliant Nedved|publisher=UEFA|language=en|date=15 maj 2003|access-date=22 mars 2025|archive-date=15 prill 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190415112300/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2002/matches/round=1639/match=1044119/postmatch/report/index.html|url-status=live}}</ref> Taktikisht, ai ishte i vendosur mbrapa Trezeguet në formacionin 4–4–2. Del Piero pati të njëjtin rol dhe me Capellon si dhe trajnerët e tjerë në vitet në vijim. Gjatë kësaj kohe, për shkak edhe të moshës, ai filloi të aktivizohej më shpesh si zëvëndësues.<ref>{{cite news|url=http://www.repubblica.it/online/calcio_partite/juveven/juveven/juveven.html|title=Del Piero e Trezeguet lanciano la sfida alla Roma|trans-title=Del Piero and Trezeguet launch their duel with Roma|newspaper=La Repubblica|language=it|date=13 dhjetor 2004|access-date=8 nëntor 2015|archive-date=4 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304072439/http://www.repubblica.it/online/calcio_partite/juveven/juveven/juveven.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/2018/04/12/lippi-idee-innovazioni-tattiche|title=Lipp-ip hurrà! Storia di idee tattiche nate da un sigaro |publisher=Sky Sport|language=it|author1=Vanni Spinella|date=12 prill 2018|access-date=11 nëntor 2019|archive-date=11 nëntor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191111153458/https://sport.sky.it/calcio/2018/04/12/lippi-idee-innovazioni-tattiche|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/england/2328644/Five-football-teams-built-by-Fabio-Capello.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/england/2328644/Five-football-teams-built-by-Fabio-Capello.html|archive-date=12 janar 2022|url-access=subscription |url-status=live|title=Five football teams built by Fabio Capello|publisher=The Telegraph|language=en|author1=Ben Lyttleton|date=16 dhjetor 2007|access-date=11 nëntor 2019}}{{cbignore}}</ref> Del Piero gjithashtu luajti si [[Sulmuesi (futboll)|anësor]] gjatë kohës së Sacchit në kombëtaren italiane.<ref>{{cite web|url=https://it.uefa.com/uefaeuro/match/52507--italy-vs-russia/|title=UEFA Euro 96: Italia vs. Russia (2–1)|publisher=UEFA|language=it|access-date=5 dhjetor 2014|archive-date=16 maj 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220516120238/https://it.uefa.com/uefaeuro/match/52507--italy-vs-russia/|url-status=live}}</ref> Në lidhje për kontrastin midis performancave të klasit botëror të Del Pieros në rininë e tij dhe vështirësisë së tij fillestare për të përsëritur lartësitë që arriti para dëmtimit që i kërcënoi karrierën në vitin 1998, [[Roberto Beccantini]] vuri në dukje në një profil të [[Treccani]]t për Del Pieron: "Kishte dy Del Piero: njëri ishte fantazisti i pakrahasueshëm, i aftë të shënonte gola të paharrueshëm dhe të jepte asiste të jashtëzakonshme; tjetri është sulmuesi që, pas akuzave të Zeman për doping që rrisnin performancën dhe dëmtimit serioz që pësoi në gjurin e majtë më 8 nëntor 1998 në Udine, luftoi për të gjetur veten dhe kaloi nga 21 golat e tij në ligë të sezonit 1997–98, një rekord personal, në vetëm një gol në lojë të hapur (plus 8 penallti të shënuara) gjatë sezonit 1999–2000".<ref name="Juventus say emotional farewell to their beloved Alessandro Del Piero"/><ref name="treccani">{{cite web|url=http://www.treccani.it/enciclopedia/alessandro-del-piero_%28Enciclopedia-dello-Sport%29/|title=DEL PIERO, Alessandro|publisher=Treccani: Enciclopedia dello Sport (2002)|language=it|author1=Roberto Beccantini|access-date=7 prill 2020}}</ref> Ai tha gjithashtu se Del Piero luftoi për të përsëritur performancat e tij të klubit me Juventusin në nivel ndërkombëtar me Italinë, veçanërisht në turne të mëdha. Pavarësisht dëmtimeve përgjatë karrierës së tij, Del Piero vazhdoi të luante në nivele të larta deri në fund të të 30tave, duke vazhduar të shënojë dhe asistoj rregullisht.<ref>{{cite news|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Juventus/17-01-2011/juve-intramontabili-712516709106.shtml|title=Juve, gli intramontabili Ale e Gigi senza tempo|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|author=Alberto Mauro|date=17 janar 2011|access-date=7 prill 2020|archive-date=7 prill 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407182245/https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Juventus/17-01-2011/juve-intramontabili-712516709106.shtml |url-status=live }}</ref> Përveç aftësive si futbollist, ai dallohej për lidershipin e tij, profesionalitetin dhe karakterin brënda dhe jashtë fushe.<ref>{{cite web|url=http://www.tuttosport.com/news/calcio/serie-a/juventus/2016/11/24-17779775/parla_lex_medico_juve_del_piero_mente_e_leader_super_boksic/?cookieAccept|title=Parla l'ex medico Juve: "Del Piero mente e leader. Super Boksic"|publisher=Tutto Sport|language=it|date=24 nëntor 2016|access-date=2 dhjetor 2016|archive-date=3 dhjetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161203060450/http://www.tuttosport.com/news/calcio/serie-a/juventus/2016/11/24-17779775/parla_lex_medico_juve_del_piero_mente_e_leader_super_boksic/?cookieAccept|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rainews.it/dl/rainews/articoli/alessandro-del-piero-uomo-riservato-juventus-berlino-nazionale-scudetti-sonia-del-piero-talento-educazione-40-anni-compleanno-18dd62a3-badf-44e6-9743-34a7a5ef6486.html|title=Calcio. Alex Del Piero, un concentrato di talento e fair play|publisher=RaiNews.it|language=it|author1=Cristina Raschio|date=9 nëntor 2014|access-date=2 nëntor 2016|archive-date=2 dhjetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161202234109/http://www.rainews.it/dl/rainews/articoli/alessandro-del-piero-uomo-riservato-juventus-berlino-nazionale-scudetti-sonia-del-piero-talento-educazione-40-anni-compleanno-18dd62a3-badf-44e6-9743-34a7a5ef6486.html|url-status=live}}</ref> ===Penalltitë dhe goditjet e lira=== Del Piero ishte specialist i goditjeve të lira dhe penalltive.<ref name="eroi in bianconero"/><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/the-ten-best-freekick-specialists-1785081.html?action=gallery&ino=6|title=The Ten Best Free-Kick Specialists: Alessandro Del Piero|newspaper=The Independent|language=en|access-date=4 janar 2015|archive-date=4 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150104213254/http://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/the-ten-best-freekick-specialists-1785081.html?action=gallery&ino=6|url-status=live}}</ref> Ai shënoi 62 gola me penallti gjatë karrierës së tij.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/newscentre/features/news/newsid=1551015/index.html|title=Kings of the free-kick|publisher=FIFA|language=en|access-date=4 janar 2015|archive-date=12 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150512114927/http://www.fifa.com/newscentre/features/news/newsid=1551015/index.html|url-status=dead}}</ref> Ai është golashënuesi i tretë me më shumë gola me penallti në Serie A, duke shënuar 50 nga 61 penalltitë e ekzekutuara. Vetëm [[Francesco Totti]] dhe Roberto Baggio kanë shënuar më shumë se ai.<ref name="90min.com">{{cite web|url=http://www.90min.com/it/posts/369377-i-10-migliori-rigoristi-della-storia-della-serie-a|title=I 10 migliori rigoristi della storia della Serie A|website=90min.com|date=4 shtator 2013|language=it|access-date=6 janar 2015|archive-date=6 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150106184157/http://www.90min.com/it/posts/369377-i-10-migliori-rigoristi-della-storia-della-serie-a|url-status=dead}}</ref> Del Piero kishte një stil të veçantë të të gjuajturit të goditjeve të lira; në momentin e gjuajtjes, topi merrte hark, kalonte murin dhe zbriste për të përfunduar në trekëndësh.<ref>{{cite web|url=http://www.torinoggi.it/sport/1041-juventus-domenica-i-bianconeri-contro-il-chievo-per-continuare-la-striscia-positiva-.html?pag=290|title=Juventus: una punizione di Del Piero lancia i bianconeri alla vittoria 2–0 contro il Chievo|publisher=TorinoOggi.it|language=it|access-date=5 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141210075521/http://www.torinoggi.it/sport/1041-juventus-domenica-i-bianconeri-contro-il-chievo-per-continuare-la-striscia-positiva-.html?pag=290|archive-date=10 dhjetor 2014|url-status=dead}}</ref> Vetë Del Piero i ka dhënë meritat Baggios për këtë teknikë, duke studiuar lojën e tij gjatë kohës që ishin shok ekipi te Juventusi.<ref name="DEL PIERO, FESTA TRADITA"/><ref>{{cite web|url=http://www.tuttojuve.com/altre-notizie/garlando-gazzetta-ferito-e-affamato-del-piero-esempio-anti-crisi-73481|title=Garlando (Gazzetta): "Ferito e affamato, Del Piero esempio anti-crisi"|publisher=Tutto Juve|language=it|access-date=21 janar 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1998/gennaio/19/Baggio_meglio_casa_che_panchina_ga_0_9801194973.shtml?refresh_ce-cp|title=Baggio, meglio a casa che in panchina: "sono schifato"|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Alessandra Bocci|author2=Silvano Stella|date=19 janar 1998|access-date=29 tetor 2015|archive-date=24 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151224052524/http://archiviostorico.gazzetta.it/1998/gennaio/19/Baggio_meglio_casa_che_panchina_ga_0_9801194973.shtml?refresh_ce-cp|url-status=live}}</ref> Një tjetër lojtar që ndikoi te ai ishte francezi Platini. Në vitet e tij të para me Juventusin, teknika e Del Pieros u krahasua me atë të Platinis. Ai, ashtu si Platini, preferonte t'a godiste topin menjëherë në vënd që të merrte një pasim të shkurtër.<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.corriere.it/1995/ottobre/24/Del_Piero_Tira_alla_Platini_co_0_951024456.shtml|title=Del Piero? Tira alla Platini|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=24 tetor 1995|page=44|archive-url=https://archive.today/20151106152619/http://archiviostorico.corriere.it/1995/ottobre/24/Del_Piero_Tira_alla_Platini_co_0_951024456.shtml|archive-date=6 nëntor 2015}}</ref> Del Piero është futbollisti italian me më shumë gola nga goditjet e lira në histori. Ai ka shënuar gjithsej 52 gola, përfshirë 46 me klubet dhe 6 me ekipin kombëtar.<ref name="7 Alessandro Del Piero" /><ref name="Alessandro Del Piero" /> Ai është lojtari i tretë me më shumë gola nga goditjet e lira në Serie A (22), duke u renditur mbrapa [[Andrea Pirlo]]s dhe [[Siniša Mihajlović]].<ref name="Pirlo eyes Mihajlovic record">{{cite web|url=http://www.football-italia.net/41213/pirlo-eyes-mihajlovic-record|title=Pirlo eyes Mihajlovic record|date=31 tetor 2013|publisher=Football Italia|language=en|access-date=6 janar 2015|archive-date=6 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150106193856/http://www.football-italia.net/41213/pirlo-eyes-mihajlovic-record|url-status=live}}</ref> ===Gol alla Del Piero=== Gjatë karrierës së tij, Del Piero u dallua për golat a tij e hark që përfundonin në trekëndësh: ai bënte një vrapim nga krahu dhe më pas godiste topin saktësisht me hark nga jashtë zone që përfundonte në cepin e sipërm të portës.<ref>{{cite web|url=http://www.channel4.com/sport/football_italia/150issue/delpieroicon.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20090104150909/http://www.channel4.com/sport/football_italia/150issue/delpieroicon.html|archive-date=4 janar 2009|title=Calcio Italia 150 issue, Calcio Icons, Del Piero|publisher=Channel4.com|language=en|author=Dan Gilbert|date=22 korrik 2009|access-date=26 maj 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.channel4.com/sport/football_italia/150issue/delpieroicon.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20090104150909/http://www.channel4.com/sport/football_italia/150issue/delpieroicon.html|archive-date=4 janar 2009|title=Alessandro Del Piero|publisher=Channel4.com|language=en|access-date=26 korrik 2012}}</ref> Me kalimin e viteve, këto gola filluan të quheshin "alla Del Piero" nga media italiane.<ref name="forgotten goals"/> Kjo lidhje u bë pasi Del Piero shënonte gola me hark me aksione si dhe me goditje të lira, veçanërisht në Ligën e Kampionëve gjatë sezonit 1995–96.<ref>{{cite web|url=http://www.ilpost.it/2012/05/15/i-gol-alla-del-piero/|title=I gol "alla Del Piero"|publisher=Il Post|language=it|date=15 maj 2012|access-date=5 dhjetor 2014}}</ref> Sa herë që një lojtar shënonte një gol të ngjashëm, media e quante "një gol alla Del Piero".<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1997/marzo/02/soldatino_scherza_sul_gol_alla_co_0_9703029601.shtml|title=Il 'soldatino' scherza sul gol alla Del Piero: 'Alex ha imparato da me'|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=2 mars 1997|access-date=5 dhjetor 2014|archive-date=7 korrik 2012|archive-url=https://archive.today/20120707074714/http://archiviostorico.corriere.it/1997/marzo/02/soldatino_scherza_sul_gol_alla_co_0_9703029601.shtml|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/16-12-2015/inter-brozovic-gioca-4-ruoli-segna-gol-del-piero-fa-felice-mancini-1301317713161.shtml|title=Inter: Brozovic gioca in 4 ruoli, segna gol alla Del Piero e fa felice Mancini|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Matteo Brega|date=17 dhjetor 2015|access-date=12 maj 2016}}</ref> ===Festimi i golave=== Në karrierën e tij të mëvonshme, pasi shënonte një gol, Del Piero shpesh festonte duke vrapuar drejt vijës anësore para tifozëve me krahët e shtrirë dhe duke nxjerrë gjuhën, në një mënyrë të ngjashme me [[Michael Jordan]], gjithashtu duke kërcyer shpesh në ajër me grushtin e ngritur drejt qiellit, ose duke rrëshqitur në gjunjë ndërsa brohoriste me pasion drejt tifozëve.<ref>{{cite web|url=http://www.tuttojuve.com/altre-notizie/le-10-perle-pia-belle-di-alessandro-del-piero-69725|title=Le 10 perle più belle di Alessandro Del Piero|website=tuttojuve.com|publisher=Tutto Juve|language=it|author=Camillo Demichelis|date=9 nëntor 2011|access-date=28 shkurt 2015|archive-date=19 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150419125114/http://www.tuttojuve.com/altre-notizie/le-10-perle-pia-belle-di-alessandro-del-piero-69725|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tuttosport.com/foto/Calcio/Serie%20A/Juventus/2008/11/09-1132_1/Le+cinque+esultanze+%22magiche%22+di+Del+Piero|title=Le cinque esultanze "magiche" di Del Piero|publisher=Tuttosport|language=it|date=9 nëntor 2008|access-date=28 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402162456/http://www.tuttosport.com/foto/Calcio/Serie%20A/Juventus/2008/11/09-1132_1/Le+cinque+esultanze+%22magiche%22+di+Del+Piero|archive-date=2 prill 2015|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2007/10_Ottobre/17/ale.shtml|title=Del Piero per sempre Juve "Mai pensato di andar via"|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=17 tetor 2007|access-date=21 janar 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.repubblica.it/rubriche/temposcaduto/2014/12/04/news/del_piero_cos_no-102130495/|title=Del Piero, così no|newspaper=La Repubblica|language=it|date=4 dhjetor 2014|access-date=21 janar 2015|archive-date=21 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150121050559/http://www.repubblica.it/rubriche/temposcaduto/2014/12/04/news/del_piero_cos_no-102130495/|url-status=live}}</ref> Del Piero gjithashtu bëri një salto mbrapsht kur shënoi në ndeshjen e Ligës së Kampionëve kundër Zenitit në vitin 2008.<ref>{{cite web|url=http://www.sport.it/news/juve-zenit-del-piero-sull-esultanza-la-mia-prima-capriola/|title=Juve-Zenit, Del Piero sull'esultanza: "La mia prima capriola"|website=sport.it|language=it|access-date=21 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150122054112/http://www.sport.it/news/juve-zenit-del-piero-sull-esultanza-la-mia-prima-capriola/|archive-date=22 janar 2015|url-status=dead}}</ref> Në dy raste të tjera, ai ngiri gishtat lart në qiell në nder të babai të tij të ndjerë, respektivisht në ndeshjen kundër Barit në sezonin 2000–01 dhe kundër Meksikës në Kupën e Botës 2002.<ref>{{cite web|url=http://www.iltempo.it/sport/calcio/2014/11/09/i-primi-40-anni-di-del-piero-anche-totti-gli-fa-gli-auguri-1.1341797|title=I primi 40 anni di Del Piero. Anche Totti gli fa gli auguri|publisher=Il Tempo|language=it|date=9 nëntor 2014|access-date=21 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150122050416/http://www.iltempo.it/sport/calcio/2014/11/09/i-primi-40-anni-di-del-piero-anche-totti-gli-fa-gli-auguri-1.1341797|archive-date=22 janar 2015|url-status=dead}}</ref><ref name="è tornato Del Piero"/><ref name="Gruppo G: Italia-Messico 1-1"/> ==Jashtë futbollit== ===Jeta personale=== Del Piero është i martuar me Sonia Amoruson dhe të dy janë bashkë që nga viti 1999 dhe u martuan në vitin 2005.<ref name="gazzetta">{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Serie%20A/Primo%20Piano/2005/06-Giugno/13/delpierosposogiusto.shtml|title=Del Piero, dribbling sull'altare|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=13 qershor 2005|access-date=26 maj 2012|archive-date=14 mars 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180314174200/http://www.gazzetta.it/Calcio/Serie%20A/Primo%20Piano/2005/06-Giugno/13/delpierosposogiusto.shtml|url-status=live}}</ref> Ata kanë tre fëmijë, të lindur në vitin 2007, 2009, dhe 2010.<ref>{{Cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2007/10_Ottobre/22/del_piero_figlio_2210.shtml|title=Del Piero, giorni d'oro E' nato il figlio Tobias|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=22 tetor 2007|access-date=13 qershor 2010|archive-date=9 shtator 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170909185935/http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2007/10_Ottobre/22/del_piero_figlio_2210.shtml|url-status=live}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20071113143013/http://www.juventus.com/uk/news/detail.aspx?lml_language_id=0&trs_id=1370000&ID=12566 Congratulations, Captain!] (në anglisht) Juventus F.C. 22 tetor 2007.</ref><ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Juventus/05-05-2009/buffon-seredova-bis-50359750968.shtml|title=Del Piero papa|language=it|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=5 maj 2009|access-date=26 maj 2012|archive-date=4 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304075646/http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Juventus/05-05-2009/buffon-seredova-bis-50359750968.shtml|url-status=live}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20100917052242/http://alessandrodelpiero.com/en/news/12060 "Five of us"] (në anglisht) Uebfaqja zyrtare. 12 shtator 2010.</ref> Kur Flaka Olimpike për [[Lojërat Olimpike Dimërore 2006]] kaloi nëpër [[Torino]], Del Piero ishte një mbajtës pishtari.<ref>[https://web.archive.org/web/20071014055019/http://juventus.com/uk/news/detail.aspx?lml_language_id=0&trs_id=1370000&ID=6973 "Also Alex with the Olympic flame"] (në anglisht) Juventus F.C. Marrë më 10 shkurt 2006</ref> Ai ka interes për sportet jashtë futbollit, veçanërisht basketbollin, dhe nga ana tjetër ka fituar tifozë jashtë futbollit; ikona sportive si ylli i NBA-së [[Steve Nash]] dhe çiklisti [[Eddy Merckx]] kanë deklaruar se janë tifozë të Del Pieros.<ref>{{cite web|url=http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/060705/1/8lj6.html|title=FIFA World Cup|publisher=Yahoo.com|language=en|access-date=13 qershor 2010|archive-date=20 shkurt 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070220125057/http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/060705/1/8lj6.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Del Piero, Italy's Stoical Substitute|url=http://www.geocities.com/juventusfootball/news/archived00/061300.htm|publisher=Reuters|language=en|date=13 qershor 2000|archive-url=https://web.archive.org/web/20091027162246/http://geocities.com/juventusfootball/news/archived00/061300.htm|archive-date=27 tetor 2009}}</ref> Del Piero ka një interes të madh për muzikën. Ai ka regjistruar disa nga albumet e tij.<ref>{{cite web|url=http://www.internetbookshop.it/cd/ser/serdsp.asp?e=0828767896427|title=InternetBookShop.it|publisher=InternetBookShop.it|language=en|date=28 maj 2010|access-date=13 qershor 2010}}</ref> Së bashku me [[Marco Materazzi]]n, Del Piero u shfaq në skenë në një shfaqje të [[Rolling Stones]] në [[Milano]] menjëherë pas fitores së Italisë në Kupën e Botës.<ref>{{cite web|url=https://www.nme.com/news/rolling-stones/23578|title=The Rolling Stones cover The White Stripes!|website=NME.com|language=en|date=12 korrik 2006|access-date=26 maj 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120208071533/http://www.nme.com/news/rolling-stones/23578|archive-date=8 shkurt 2012}}</ref> Ai është një mik i mirë i muzikantit dhe këngëtarit [[Noel Gallagher]] dhe një tifoz i ish-grupit të tij Oasis; Del Piero shfaqet në videoklipin e Oasis së bashku me [[Anthony Skeete]] "Lord Don't Slow Me Down". Një nga frymëzimet e Del Pieros si i ri ishte manga japoneze e futbollit [[Captain Tsubasa]].<ref>{{cite web |url=http://www.nippon.com/en/views/b00103/|title=A Soccer Hero Adored Around the World|language=en|publisher=Nippon|date=18 tetor 2011}}</ref> Në vitin 2012, Del Piero mori pjesë në projektin “Save the Dream” kundër korrupsionit në sport dhe foli për këtë në Universitetin e Parisit gjatë Simpoziumit të Integritetit Sportiv.<ref>{{cite web|url=http://sport.sky.it/sport/calcio_italiano/2012/09/11/del_piero_professore_sorbona_parigi.html|title=Del Piero professore per un giorno alla Sorbona – Sport – Sky.it|publisher=Sky Sport|language=it|access-date=18 shtator 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129043356/http://sport.sky.it/sport/calcio_italiano/2012/09/11/del_piero_professore_sorbona_parigi.html|archive-date=29 nëntor 2014|url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.alessandrodelpiero.com/news/save-the-dream_292.html|title=Save the Dream|language=en|publisher=Alessandro Del Piero }}</ref> Në mars 2018, Del Piero hapi një restorant italian në [[Los Angeles|Los Anxhelos]] të quajtur Nr. 10, që përfaqëson fanellën e tij me numrin 10.<ref>{{cite web|url=https://www.n10restaurant.com/about|title=About N10 Restaurant|publisher=N10 Restaurant|language=en|access-date=11 nëntor 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.latimes.com/food/dailydish/la-fo-re-newsfeed-n10-20180327-story.html|title=Soccer star Alessandro Del Piero just opened an Italian restaurant in Beverly Grove|publisher=Los Angeles Times|language=en|date=27 mars 2019|access-date=11 nëntor 2019}}</ref> Në vitin 2019, Del Piero zbuloi se ishte bashkëpronar i klubit amerikan të divizionit të ulët [[LA 10 FC]] të [[United Premier Soccer League]].<ref>{{Cite web|url=http://www.espn.com/soccer/united-soccer-leagues/story/3783364/del-piero-reveals-ownership-of-la10-fc-after-unbeaten-season|title=Del Piero reveals ownership in small L.A. club|date=24 shkurt 2019|publisher=ESPN FC|language=en}}</ref> Emri i klubit u frymëzua nga fanella e tij ikonike me numrin 10 dhe ngjyrat e klubit bardh e zi që i referohen ish-klubit të tij Juventus.<ref>{{Cite web|url=https://www.si.com/soccer/2019/02/26/alessandro-del-piero-announces-ownership-us-football-team-la10-fc|title=Alessandro Del Piero Announces Ownership of US Football Team LA10 FC|date=26 shkurt 2019|publisher=Sports Illustrated|language=en}}</ref> ===Bamirësia=== Del Piero ka promovuar dhe mbështetur një numër bamirësish. Në vitin 1998, ai dhuroi 5.2 milionë lireta për [[Fondacioni Bambini in Emergenza|Fondacionin Bambini in Emergenza]] për fëmijët e braktisur dhe viktimat e AIDS-it duke nxjerrë në ankand fanellën e tij të Juventusit.<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1998/maggio/31/Del_Piero_batte_Ronaldo_all_ga_0_9805319923.shtml|title=Del Piero batte Ronaldo all'asta di beneficenza|periodical=La Gazzetta Dello Sport|language=it|date=31 maj 1998|access-date=16 shtator 2009}}</ref> Në vitin 2001, ai ishte ambasador për "Un gol per la ricerca", një projekt kërkimor për kancerin.<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.corriere.it/2008/ottobre/31/Airc_maratona_Rai_per_fondi_co_9_081031066.shtml|title=Airc, maratona in Rai per i fondi alla ricerca|periodical=Il Corriere della Sera|language=it|date=31 tetor 2008|access-date=16 shtator 2009}}</ref> Në vitin 2006, ai u vlerësua nga AIRC për kërkimin mbi kancerin dhe në shenjë mirënjohjeje, ai mori nga Presidenti i Italisë një çmim "Beso në Kërkim".<ref>{{cite web|url=http://www.sportwide.net/airc06-delpiero.html|title=Premio Credere nella Ricerca|website=sportwide.net|language=en|access-date=16 shtator 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724081419/http://www.sportwide.net/airc06-delpiero.html|archive-date=24 korrik 2011}}</ref> Në vitin 2008, ai mori pjesë në një turne golfi të organizuar nga fondacioni i [[Gianluca Vialli]] dhe [[Massimo Mauro]] për kërkimin mbi sklerozën laterale amiotrofike.<ref>{{cite news|url=http://www.gossipnews.it/sport/alex_del_piero_e_pavel_nedved_giocano_a_golf_per_beneficenza_sperw.html?id=b29c7ea8e773a83c5da79d619012c5c6|title=Alex Del Piero e Nedved giocano a golf per beneficenza|periodical=Gossipnews.it|language=it|access-date=16 shtator 2009|archive-date=13 tetor 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081013033705/http://www.gossipnews.it/sport/alex_del_piero_e_pavel_nedved_giocano_a_golf_per_beneficenza_sperw.html?id=b29c7ea8e773a83c5da79d619012c5c6|url-status=dead}}</ref> Në vitin 2009, ai luajti një ndeshje miqësore në Stadio Olimpico di Torino me ekipin e tij Ale 10+; të ardhurat (180,000 euro) u dhuruan për projekte solidariteti.<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.corriere.it/2009/maggio/14/Olimpico_esaurito_per_Partita_del_co_9_090514085.shtml|title=Olimpico esaurito per la Partita del cuore|periodical=Il Corriere della Sera|language=it|date=14 maj 2009|access-date=16 shtator 2009}}</ref> Në vitin 2010, Del Piero nxori në ankand fanellën e tij të Juventusit me numër 10 për fondacionin Un Campo per L'Aquila.<ref>{{cite web|url=http://www.tuttojuve.com/?action=read&idnotizia=22107 |title=La maglia di Del Piero all'asta per beneficenza |publisher=Tutto Juve|language=it|access-date=26 korrik 2016}}</ref> Më 1 prill 2011, ai lançoi projektin "ale10friendsforjapan", të cilin e projektoi për të ndihmuar viktimat e tërmetit japonez, duke krijuar një faqe interneti për të shitur bluza dhe duke mbledhur 303,880 $.<ref>{{cite web|url=http://www.alessandrodelpiero.com/news/raccolti-30388000_210.html|title=RACCOLTI $303,880.00|publisher=Alessandro Del Piero|language=it|date=13 shtator 2011}}</ref> Në vitin 2011, ai mori pjesë në turneun e golfit Fondazione Sant'Anna Cup – Crescere insieme për njësinë e kujdesit intensiv neonatal të spitalit Sant'Anna.<ref>{{cite web|url=http://www.alessandrodelpiero.com/news/golf-e-beneficenza_185.html|title=Golf E Beneficenza|publisher=Alessandro Del Piero|language=it|date=27 maj 2011}}</ref> Më 21 korrik 2012, ai luajti një ndeshje miqësore në stadiumin Kashima të organizuar nga [[J. League]] (Del Piero shënoi një gol dhe u largua nga fusha duke u duartrokitur nga tifozët); koleksioni iu dhurua viktimave të tërmetit japonez të vitit 2011.<ref>{{cite web|url=http://www.alessandrodelpiero.com/news/gol-a-kashima_285.html|title=Gol A Kashima|publisher=Alessandro Del Piero|language=it|date=21 korrik 2012|access-date=29 shtator 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20190507171211/https://www.alessandrodelpiero.com/news/gol-a-kashima_285.html|archive-date=7 maj 2019|url-status=dead}}</ref> Del Piero ishte dëshmitar i ADISCO-s, për dhurimin e gjakut të kordonit umbilikal dhe dëshmitar i 1GOAL për edukimin e fëmijëve të varfër. Në vitin 2015, në nder të Kampionit Botëror të Formula 1, [[Ayrton Senna]], Del Piero lehtësoi dhe përuroi ekspozitën AYRTON në [[Torino]], e hapur midis shkurtit dhe majit 2015. Ekspozita është kuruar nga organizata bamirëse Instituto Ayrton Senna, dhe të ardhurat nga biletat shkojnë për të. ===TV, publiciteti dhe lojërat=== Del Piero është shfaqur në reklama të ndryshme dhe është nën kontratë me prodhuesin gjerman të pajisjeve sportive [[Adidas]], Uliveto water, [[Fiat]], kompaninë japoneze të motoçikletave [[Suzuki]], [[Pepsi]], [[Bliss]], [[Cepu]], [[Walt Disney]] dhe [[Upper Deck]]. Në vitin 2006, Del Piero u shfaq në një reklamë televizive për skuterin japonez Suzuki Burgman së bashku me agjentin sportiv Andreas Goller. Ai është gjithashtu i njohur për sensin e tij të humorit dhe ftohet në shfaqjet komike italiane si Paperissima dhe Striscia la notizia. Ai u shfaq në filmin L'allenatore nel pallone 2 dhe në shfaqjen La sai l'ultima di Totti, një seri skeçesh të shkurtra komike të krijuara nga miku i tij dhe kapiteni i Romës, Francesco Totti. Del Piero u shfaq në kopertinën e videolojës [[EA Sports]] FIFA Football 2004, së bashku me [[Thierry Henry]] dhe [[Ronaldinho]]n, dhe në kopertinën e edicionit italian të videolojës FIFA World Cup 2006. Ai u emërua gjithashtu në Ultimate Team Legends në FIFA 17. Del Piero ishte një nga dy yjet e paraqitur në kopertinën e versionit italian të videolojës PES 2010; tjetri ishte [[Lionel Messi]] i Barcelonës. Në vitin 2015, Del Piero u bë pjesë e [[Sky Sport]] Italia si komentator. Në vitin 2017, ai u shfaq në serialin dokumentar të [[Netflix]] të quajtur Ekipi i Parë: Juventus. Në vitin 2018, [[Konami]] njoftoi se Del Piero do të shfaqej në lojën e tyre video të futbollit [[Pro Evolution Soccer 2019]] si një nga Legjendat e reja të myClub. Duke filluar nga viti 2020, Del Piero iu bashkua [[ESPN]] si analist futbolli për ESPN FC dhe [[UEFA Euro 2020]]. ==Statistikat e karrierës== ===Klube=== Burimi: <ref name="Alessandro Del Piero">{{cite web|title=Alessandro Del Piero|url=http://espnfc.com/player/_/id/12952/alessandro-del-piero?cc=5739|publisher=ESPN FC|language =en|access-date=28 gusht 2013}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="3"|Liga !colspan="2"|Kupa !colspan="2"|Kontinenti !colspan="2"|Tjetër !colspan="2"|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="3"|[[Calcio Padova|Padova]] |[[1991–92 Serie B|1991–92]] |rowspan="2"|[[Serie B]] |4||0||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||4||0 |- |[[1992–93 Serie B|1992–93]] |10||1||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||10||1 |- !colspan="2"|Total !14!!1!!0!!0!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!14!!1 |- |rowspan="20"|[[Juventus F.C.|Juventus]] |[[1993–94 Juventus FC season|1993–94]] |rowspan="13"|[[Serie A]] |11||5||1||0||2{{efn|name=UC|Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Evropës|Kupën UEFA]]}}||0||colspan="2"|—||14||5 |- |[[1994–95 Juventus FC season|1994–95]] |29||8||10||1||11{{efn|name=UC}}||2||colspan="2"|—||50||11 |- |[[1995–96 Juventus FC season|1995–96]] |29||6||2||1||11{{efn|name=UCL|Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Kampionëve|UEFA Ligën e Kampionëve]]}}||6||1{{efn|name=SCI|Ndeshje në [[Supercoppa Italiana|Superkupën e Italisë]]}}||0||43||13 |- |[[1996–97 Juventus FC season|1996–97]] |22||8||4||0||6{{efn|name=UCL}}||4||3{{efn|Dy ndeshje dhe dy gola në [[UEFA Super Kupa|UEFA Superkupën Evropiane]], një ndeshje dhe një gol në [[Kupa Ndërkontinentale (1960–2004)|Kupën Ndërkontinentale]]}}||3||35||15 |- |[[1997–98 Juventus FC season|1997–98]] |32||21||4||1||10{{efn|name=UCL}}||10||1{{efn|name=SCI}}||0||47||32 |- |[[1998–99 Juventus FC season|1998–99]] |8||2||1||0||4{{efn|name=UCL}}||0||1{{efn|name=SCI}}||1||14||3 |- |[[1999–2000 Juventus FC season|1999–2000]] |34||9||2||1||9{{efn|Tre ndeshje dhe një gol në [[UEFA Kupa Intertoto|UEFA Kupën Intertoto]], gjashtë ndeshje dhe një gol në Kupën UEFA}}||2||colspan="2"|—||45||12 |- |[[2000–01 Juventus FC season|2000–01]] |25||9||2||0||6{{efn|name=UCL}}||0||colspan="2"|—||33||9 |- |[[2001–02 Juventus FC season|2001–02]] |32||16||4||1||10{{efn|name=UCL}}||4||colspan="2"|—||46||21 |- |[[2002–03 Juventus FC season|2002–03]] |24||16||0||0||13{{efn|name=UCL}}||5||1{{efn|name=SCI}}||2||38||23 |- |[[2003–04 Juventus FC season|2003–04]] |22||8||4||3||4{{efn|name=UCL}}||3||1{{efn|name=SCI}}||0||31||14 |- |[[2004–05 Juventus FC season|2004–05]] |30||14||1||0||10{{efn|name=UCL}}||3||colspan="2"|—||41||17 |- |[[2005–06 Juventus FC season|2005–06]] |33||12||4||5||7{{efn|name=UCL}}||3||1{{efn|name=SCI}}||0||45||20 |- |[[2006–07 Juventus FC season|2006–07]] |Serie B ||35||20||2||3||colspan="2"|—||colspan="2"|—||37||23 |- |[[2007–08 Juventus FC season|2007–08]] |rowspan="5"|Serie A |37||21||4||3||colspan="2"|—||colspan="2"|—||41||24 |- |[[2008–09 Juventus FC season|2008–09]] |31||13||3||2||9{{efn|name=UCL}}||6||colspan="2"|—||43||21 |- |[[2009–10 Juventus FC season|2009–10]] |23||9||1||2||5{{efn|Dy ndeshje në UEFA Ligën e Kampionëve, tre ndeshje në [[UEFA Liga e Evropës|UEFA Ligën e Evropës]]}}||0||colspan="2"|—||29||11 |- |[[2010–11 Juventus FC season|2010–11]] |33||8||2||0||10{{efn|Të gjitha ndeshjet në UEFA Ligën e Evropës}}||3||colspan="2"|—||45||11 |- |[[2011–12 Juventus FC season|2011–12]] |23||3||5||2||colspan="2"|—||colspan="2"|—||28||5 |- !colspan="2"|Gjithsej !513!!208!!56!!25!!127!!51!!9!!6!!705!!290 |- |rowspan="3"|[[Sydney FC]] |[[2012–13 Sydney FC season|2012–13]] |rowspan="2"|[[A-League]] |24||14||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||24||14 |- |[[2013–14 Sydney FC season|2013–14]] |24||10||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||24||10 |- !colspan="2"|Gjithsej !48!!24!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!48!!24 |- |[[Delhi Dynamos FC|Delhi Dynamos]] |[[2014 Delhi Dynamos FC season|2014]] |[[Super Liga Indiane]] |10||1||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||10||1 |- !colspan="3"|Gjithsej karriera !585!!234!!56!!25!!127!!51!!9!!6!!777!!316 |} {{notelist}} ===Kombëtarja=== Burimi: <ref name="Nazionale in cifre - FIGC: Del Piero, Alessandro"/> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit |- !Ekipi kombëtar!!Viti!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="14"|[[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] |1995||7||1 |- |1996||4||2 |- |1997||6||4 |- |1998||8||3 |- |1999||2||0 |- |2000||13||4 |- |2001||6||3 |- |2002||11||5 |- |2003||4||2 |- |2004||6||1 |- |2005||4||0 |- |2006||9||2 |- |2007||5||0 |- |2008||6||0 |- !colspan="2"|Gjithsej!!91!!27 |} ==Trofe== ;Juventus Primavera<ref name="Alessandro Del Piero: Palmares">{{cite web|url=http://en.alessandrodelpiero.com/profile/palmares.html|title=Alessandro Del Piero: Palmares|website=alessandrodelpiero.com|publisher=Alessandro Del Piero|language=en|access-date=13 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228150732/https://en.alessandrodelpiero.com/profile/palmares.html|archive-date=28 shkurt 2021|url-status=dead}}</ref> *[[Campionato Nazionale Primavera]]: 1993–94 *[[Torneo di Viareggio]]: [[1994 Torneo di Viareggio|1994]] ;Juventus<ref name="Alessandro Del Piero: Palmares" /> *[[Serie A]]: [[1994–95 Serie A|1994–95]], [[1996–97 Serie A|1996–97]], [[1997–98 Serie A|1997–98]], [[2001–02 Serie A|2001–02]], [[2002–03 Serie A|2002–03]], [[2011–12 Serie A|2011–12]] *[[Serie B]]: [[2006–07 Serie B|2006–07]] *[[Coppa Italia|Kupa e Italisë]]: [[1994–95 Coppa Italia|1994–95]] *[[Supercoppa Italiana|Superkupa e Italisë]]: [[1995 Supercoppa Italiana|1995]], [[1997 Supercoppa Italiana|1997]], [[2002 Supercoppa Italiana|2002]], [[2003 Supercoppa Italiana|2003]] *[[UEFA Liga e Kampionëve]]: [[1995–96 UEFA Champions League|1995–96]]; finalist: [[1996–97 UEFA Champions League|1996–97]], [[1997–98 UEFA Champions League|1997–98]], [[2002-03 UEFA Champions League|2002–03]] *[[UEFA Kupa Intertoto]]: [[1999 UEFA Intertoto Cup|1999]] *[[UEFA Super Kupa|UEFA Superkupa Evropiane]]: [[1996 UEFA Super Cup|1996]] *[[Kupa Ndërkontinentale (1960–2004)|Kupa Ndërkontinentale]]: [[Kupa Ndërkontinentale 1996|1996]] ;Italia nën-21<ref>{{cite web|url=https://it.uefa.com/news-media/news/01f1-0f862dd763dc-4fca9060a816-1000--juventus-ecco-il-rinnovo-di-del-piero/|title=Juventus: ecco il rinnovo di Del Piero|publisher=UEFA|language=it|date=5 maj 2011|access-date=26 shtator 2026}}</ref> *[[UEFA Kampionati Evropian nën-21 i Futbollit|UEFA Kampionati Evropian nën-21]]: 1994, 1996 ;Italia<ref name="Alessandro Del Piero: Palmares"/> *[[FIFA Kupa e Botës]]: [[Kampionati Botëror i Futbollit 2006|2006]] *[[UEFA Kampionati Evropian i Futbollit|UEFA Kampionati Evropian]] finalist: [[UEFA Euro 2000|2000]] ;Çmime personale *Lojtari më i mirë në Kupën Ndërkontinentale: 1996<ref name="Alessandro Del Piero: Awards & Records">{{cite web|url=http://en.alessandrodelpiero.com/profile/awards-records.html|title=Alessandro Del Piero: Awards & Records|website=alessandrodelpiero.com|publisher=Alessandro Del Piero|language=en|access-date=13 prill 2015}}</ref> *Ekipi i Sezonit nga European Sports Media: 1995–96, 1996–97, 1997–98<ref>{{Cite web|author=Karel Stokkermans|date=14 mars 2007|title=ESM XI|url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/esm-xi.html|access-date=1 mars 2021|publisher=RSSSF|language=en}}</ref> *[[Çmimi Bravo]]: 1996<ref name="Alessandro Del Piero: Awards & Records"/> *[[Futbollisti Italian i Vitit në Serie A]]: 1998, 2008<ref name="Alessandro Del Piero: Awards & Records"/> *[[Lojtari më i dashur në Serie A]]: 2001, 2008<ref name="Alessandro Del Piero: Awards & Records"/> *[[FIFA 100]]<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/international/2374252/Pele-open-to-ridicule-over-top-hundred.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/international/2374252/Pele-open-to-ridicule-over-top-hundred.html|archive-date=12 janar 2022|url-access=subscription|url-status=live|title=Pele open to ridicule over top hundred|website=telegraph.co.uk|publisher=The Telegraph|language=en|author1=Christopher Davies|date=5 mars 2004|access-date=13 prill 2015}}{{cbignore}}</ref> *[[UEFA Golden Jubilee Poll]]: vendi i 49të<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/newsfiles/171606.pdf|title=Zinedine Zidane voted top player by fans|publisher=UEFA|language=en|access-date=24 korrik 2014}}</ref> *Çmimi Kombëtar Giuseppe Prisco: 2006<ref>{{Cite news|date=5 prill 2006|title=Calcio, Premio Prisco a Sensi, Del Piero e Giampaolo|language=it|publisher=La Repubblica|url=https://bologna.repubblica.it/dettaglio-news/la-mia-strega-un-po-pinguino-vestita-da-veglione-ma-brucera/1410627|access-date=1 mars 2021|archive-date=10 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210310075747/https://bologna.repubblica.it/dettaglio-news/la-mia-strega-un-po-pinguino-vestita-da-veglione-ma-brucera/1410627|url-status=dead}}</ref> *Sportisti Piedmontez i Vitit: 2006<ref>{{cite web|url=http://www.conipiemonte.net/documentazione/comunicati/070202_delpiero.htm|title=Notizie|publisher=Conipiemonte.net|language=it|access-date=22 korrik 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304070607/http://www.conipiemonte.net/documentazione/comunicati/070202_delpiero.htm|archive-date=4 mars 2016|url-status=dead}}</ref> *Çmimi Special për Zotërinj - Kupa e Argjendtë: 2006<ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Altro_Calcio/Primo_Piano/2006/05_Maggio/08/gentelman.shtml|title=Premio Gentleman: riconoscimenti a Del Piero e Maldini|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=8 maj 2006|access-date=12 janar 2016}}</ref> *Çmimi San Siro Gentleman Serie A: 2006<ref>{{cite web|url=http://www.premiogentleman.it/albo-doro/milano-2006/|title=Milano 2006 – Premio Gentleman|publisher=Premio Gentleman|language=it|access-date=12 janar 2016}}</ref> *[[Golden Foot]]: 2007<ref>{{cite web|url=http://www.goldenfoot.com/en/legends.html|title=Golden Foot Legends|website=goldenfoot.com|language=en|access-date=27 mars 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150416024500/http://www.goldenfoot.com/en/legends.html|archive-date=16 prill 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2007/settembre/04/Ale_vince_Golden_Foot_2007_ga_10_070904042.shtml|title=Ale vince il Golden Foot 2007 Premiato dal principe Alberto|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=4 shtator 2007|access-date=13 maj 2015}}</ref><ref name="Alex">{{cite web|url=http://www.juventus.com/uk/news/detail.aspx?lml_language_id=0&trs_id=1370000&ID=7782|title=Two awards for Alex|publisher=Juventus F.C.|language=en|date=10 maj 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20071014055024/http://juventus.com/uk/news/detail.aspx?lml_language_id=0&trs_id=1370000&ID=7782|archive-date=14 tetor 2007|url-status=dead}}</ref> *Sportisti më i mirë – Telegatto: 2007<ref>{{cite news|url=http://ricerca.gelocal.it/nuovavenezia/archivio/nuovavenezia/2007/01/26/VT1VM_VT100.html|title=Telegatti, vince anche Fiorello|newspaper=La Repubblica|language=it|date=26 janar 2007|access-date=12 janar 2016}}</ref> *100 lojtarët më të mirë të të gjitha kohërave nga Association of Football Statisticians: vendi i 60të, 2007<ref name="AFS Top-100 Players of All-Time"/> *Golashënuesi i Vitit në Serie A: 2008<ref name="Alessandro Del Piero: Awards & Records"/> *Çmimi Kombëtar "Gaetano Scirea" për Karrierë Shembullore: 2008<ref name="Premio Nazionale Carriera Esemplare Gaetano Scirea: Alba d'Oro"/> *Topi i Argjendtë: 2008–09<ref>{{cite web|url=http://ussi.it/2016/a-florenzi-il-pallone-dargento-coppa-giaime-fiumano/|title=A Florenzi il "Pallone d'Argento" Coppa Giaimè Fiumano|website=ussi.it|language=it|date=8 maj 2016|access-date=18 maj 2016}}</ref> *Çmimi Ndërkombëtar për Sport dhe Qytetëri - Ambasador i Sportit: 2009<ref>{{cite news|url=http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2009/11/12-45362/Premio+Internazionale+Sport+Civilt%C3%A0+ad+Alessandro+Del+Piero|title=Premio Internazionale Sport Civiltà ad Alessandro Del Piero|newspaper=Tuttosport|language=it|date=12 nëntor 2009|access-date=12 janar 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304112645/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2009/11/12-45362/Premio+Internazionale+Sport+Civilt%C3%A0+ad+Alessandro+Del+Piero|archive-date=4 mars 2016|url-status=dead}}</ref> *Sportisti i Vitit – Çmimi i Artë: 2010<ref name="Alessandro Del Piero: Awards & Records"/> *Çmimi i Karrierës nga Globe Soccer: 2011<ref name="Alessandro Del Piero: Awards & Records"/><ref name=GSA>{{cite web|url=http://www.globesoccer.com/awards/walloffame/|title=Wall of Fame|publisher=Globe Soccer|language=en|access-date=28 dhjetor 2015}}</ref> *Çmimi Fair Play Novara: 2011<ref>{{cite web|url=http://www.calciomercato.com/altre-notizie/premio-fair-play-novara-vince-del-piero-652117|title=Premio Fair Play Novara: vince Del Piero &#124; Altre notizie|publisher=Calciomercato.com|language=it|date=4 shkurt 2014|access-date=6 shtator 2012|archive-date=29 nëntor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129012224/http://www.calciomercato.com/altre-notizie/premio-fair-play-novara-vince-del-piero-652117|url-status=dead}}</ref> *Çmimi i AIC për Arritje të Jetës: 2011<ref name="Alessandro Del Piero: Awards & Records"/> *Goli i Sezonit në [[A-League]]: 2012–13<ref>{{cite web|url=http://www.footballaustralia.com.au/news-display/del-piero-rocket-voted-goal-of-the-season/66382|title=Del Piero rocket voted goal of the season|publisher=Football Australia 2013|language=en|access-date=22 korrik 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129030453/http://www.footballaustralia.com.au/news-display/del-piero-rocket-voted-goal-of-the-season/66382|archive-date=29 nëntor 2014}}</ref> *Këpuca e Artë e Sydney FC: 2013, 2014<ref name="Sydney FC Golden Boot"/><ref name="footballaustralia2"/> *Ekipi i Sezonit nga PFA: 2013<ref>{{cite web|url=http://www.footballaustralia.com.au/news-display/pfa-team-of-the-season-named/66078|title=PFA Team of the Season named|publisher=Football Australia|language=en|access-date=22 korrik 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129030502/http://www.footballaustralia.com.au/news-display/pfa-team-of-the-season-named/66078|archive-date=29 nëntor 2014}}</ref> *Lojtari i Vitit i Sydney FC: 2013<ref name="footballaustralia2">{{cite web|url=http://www.footballaustralia.com.au/sydneyfc/news-display/alessandro-del-piero-wins-sydney-fc-player-of-the-year-award/64882|title=Alessandro Del Piero Wins Sydney FC Player of the Year Award – Sydney FC|publisher=Football Australia|language=en|access-date=12 janar 2016|archive-date=16 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130516164316/http://www.footballaustralia.com.au/sydneyfc/news-display/Alessandro-Del-Piero-Wins-Sydney-FC-Player-of-the-Year-Award/64882|url-status=dead}}</ref> *Çmimi i Anëtarëve të Sydney FC: 2013<ref>{{cite web|url=http://www.footballaustralia.com.au/sydneyfc/videos/all/Alessandro-Del-Piero-Named-Members-Player-of-the-Year/8089/1|title=Videos &#124; Sydney FC|publisher=Football Australia|language=en|date=2 tetor 2012 |access-date=12 prill 2013|archive-date=27 mars 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140327115803/http://www.footballaustralia.com.au/sydneyfc/videos/all/Alessandro-Del-Piero-Named-Members-Player-of-the-Year/8089/1|url-status=dead}}</ref> *Loja All-Stars e A-League: 2014<ref>{{cite web|url=http://www.abc.net.au/local/photos/2014/08/04/4060479.htm|title=Del Piero excited for All Stars game and beyond|publisher=ABC.net|language=en|author1=Justin Huntsdale|date=4 gusht 2014|access-date=12 janar 2016}}</ref> *Ekipi i Dekadës i Konfederatës Aziatike të Futbollit: 2015<ref name="Alessandro Del Piero named on bench in PFA's A-League team of decade"/> *Ekipi i Dekadës së Sydney FC: 2015<ref name="Del Piero headlines strong Sydney FC team of the decade"/> *Holli i Famës së Sydney FC: 2015<ref>{{cite web|url=http://www.a-league.com.au/article/sydney-fc-inducts-greats-into-hall-of-fame/1szt14atq8m6r1po8q6hkkyys6|title=Sydney FC inducts greats into Hall Of Fame|publisher=A-League|language=en|date=16 mars 2015|access-date=7 korrik 2015}}</ref> *[[Holli i Famës i Futbollit Italian]]: 2017<ref>{{cite web|url=http://vivoazzurro.it/en/news/del-piero-gullit-conti-and-seven-other-legends-enter-the-italian-football-hall-of-fame/|title=Del Piero, Gullit, Conti and seven other legends enter the Italian Football Hall of Fame|date=5 dhjetor 2017|website=vivoazzurro.it|language=en}}</ref> *Formacioni më i mirë i të gjitha kohërave të Juventusit: 2017<ref>{{cite web|url=http://www.juventus.com/en/news/news/2017/juve120-team-announced.php|title=#JUVE120 team announced|publisher=Juventus F.C.|language=en|date=24 nëntor 2017|access-date=29 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180729071934/http://www.juventus.com/en/news/news/2017/juve120-team-announced.php|archive-date=29 korrik 2018|url-status=dead}}</ref> *Holli i Famës së Juventus F.C.: 2025<ref>{{Cite web|date=10 shtator 2025|title=Juventus creates its Hall of Fame - Juventus|url=https://www.juventus.com/en/news/articles/juventus-creates-its-hall-of-fame|access-date=10 shtator 2025|publisher=Juventus F.C.|language=en}}</ref> *Legjendë e IFFHS<ref name="IFFHS Legends">{{cite web|title=IFFHS Legends|url=https://iffhs.com/en/legends/2/men|publisher=IFFHS|language=en|access-date=24 qershor 2026}}</ref> ;Performanca *Golashënuesi më i mirë në Turneun e Francës: 1997 (3 gola)<ref name="Alessandro Del Piero: Awards & Records"/> *Golashënuesi më i mirë në UEFA Ligën e Kampionëve: 1997–98 (10 gola)<ref name="Alessandro Del Piero: Awards & Records"/> *Golashënuesi më i mirë në Kupën e Italisë: 2005–06 (6 gola)<ref name="Alessandro Del Piero: Awards & Records"/> *Golashënuesi më i mirë në Serie B: 2006–07 (20 gola)<ref name="Alessandro Del Piero: Awards & Records"/> *[[Capocannoniere|Golashënuesi më i mirë në Serie A]]: 2007–08 (21 gola) *Asistuesi më i mirë në Serie A: 1999–2000 (14 asiste)<ref name="Serie A 1999/2000"/> ;Rekorde *Lojtari me më shumë ndeshje për Juventusin në të gjitha kompeticionet: 705<ref name="calciomercato.com">{{cite web|url=http://www.calciomercato.com/altre-notizie/juventus-del-piero-vs-mihajlovic-512508|title=Juventus, Del Piero: Due gol... per Mihajlovic &#124; Altre notizie|publisher=Calciomercato.com|language=it|date=4 shkurt 2014|access-date=5 shtator 2012|archive-date=29 nëntor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129012226/http://www.calciomercato.com/altre-notizie/juventus-del-piero-vs-mihajlovic-512508|url-status=dead}}</ref> *Lojtari me më shumë ndeshje për Juventusin në kompeticionet evropiane: 130 *Golashënuesi më i mirë i Juventusit: 290 gola *Lojtari me më shumë gola në një sezon për Sydney FC: 14 gola në sezonin 2014<ref name="footballaustralia.com.au">{{cite web|url=http://www.footballaustralia.com.au/sydneyfc/news-display/del-piero-ready-to-break-record-on-sunday/60381|title=Del Piero Ready To Break Record on Sunday – Sydney FC – Sydney FC 2014|publisher=Football Australia|language=en|access-date=22 korrik 2016|archive-date=19 shkurt 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140219060228/http://www.footballaustralia.com.au/sydneyfc/news-display/del-piero-ready-to-break-record-on-sunday/60381|url-status=dead}}</ref> *Lojtari italian me më shumë gola me goditje të lira: 52 gola<ref name="7 Alessandro Del Piero"/><ref name="Alessandro Del Piero"/> *Lojtari italian me më shumë sezone me 10 ose më shumë gola: 17<ref>{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Juventus/24-04-2011/record-fedelissimo-80959586614.shtml|title=Record da fedelissimo, Ma Del Piero è amaro|website=gazzetta.it|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=24 prill 2011}}</ref> *Lojtari me më shumë gola si zëvëndësues për kombëtaren italiane: 5<ref>{{cite web|url=http://www.figc.it/nazionali/Marcatori?squadra=1&mode=|title=FIGC: Classifica Marcatori|website=figc.it|publisher=Federata Italiane e Futbollit|language=it|access-date=29 qershor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130731000359/http://www.figc.it/nazionali/Marcatori?squadra=1&mode=|archive-date=31 korrik 2013|url-status=dead}}</ref> ;Urdhëra [[File:Cavaliere OMRI BAR.svg|left|50px]] Klasi i 5të/Kalorës: ''[[Order of Merit of the Italian Republic|Cavaliere Ordine al Merito della Repubblica Italiana]]'': 2000<ref name="5th class">[http://www.quirinale.it/elementi/DettaglioOnorificenze.aspx?decorato=89583 "Cavaliere Ordine al Merito della Repubblica Italiana Sig. Alessandro Del Piero"] (në italisht) Marrë më 26 maj 2012.</ref> [[File:ITA OMRI 2001 Uff BAR.svg|left|50px]] Klasi i 4të /Oficer: ''[[Order of Merit of the Italian Republic|Ufficiale Ordine al Merito della Repubblica Italiana]]'': 2006<ref name="4th class">[http://www.quirinale.it/elementi/DettaglioOnorificenze.aspx?decorato=198528 "Ufficiale Ordine al Merito della Repubblica Italiana Sig. Alessandro Del Piero"] (në italisht) Marrë më 26 maj 2012.</ref> [[File:Friedrich Order.png|left|50px]] [[Italian National Olympic Committee|CONI]]: ''Jaka e Artë e Meritës Sportive'': 2006<ref>{{cite web|url=http://www.coni.it/it/news/primo-piano/49-primo-piano-2006/2935-coni-_consegna_dei_collari_d%26rsquo%3Boro_e_dei_diplomi_d%26rsquo%3Bonore-_premia_il_presidente_del_consiglio_romano_prodi-_diretta_tv_su_rai_2.html|title=Coni: Consegna dei Collari d'Oro e dei Diplomi d'Onore. Premia il Presidente del Consiglio Romano Prodi. Diretta Tv su Rai 2|publisher=Coni.it|language=it|date=16 tetor 2006|access-date=23 dhjetor 2016|archive-date=24 dhjetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161224094737/http://www.coni.it/it/news/primo-piano/49-primo-piano-2006/2935-coni-_consegna_dei_collari_d%26rsquo%3Boro_e_dei_diplomi_d%26rsquo%3Bonore-_premia_il_presidente_del_consiglio_romano_prodi-_diretta_tv_su_rai_2.html|url-status=dead}}</ref> == Referime == {{Reflist|3}} == Lidhje të jashtme == {{commons}} *[http://www.alessandrodelpiero.com/ Faqe zyrtare] *[http://www.alessandrodelpiero.com/ Official site] *[http://www.footballaustralia.com.au/sydneyfc/players/Alessandro-Del%20Piero/854 Alessandro Del Piero] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131022114526/http://www.footballaustralia.com.au/sydneyfc/players/Alessandro-Del%20Piero/854 |date=22 tetor 2013 }} at SydneyFC.com *[http://www.goal.com/en/people/italy/112/alessandro-del-piero Alessandro Del Piero] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170104202111/http://www.goal.com/en/people/italy/112/alessandro-del-piero |date=4 janar 2017 }} at Goal.com *[http://www.transfermarkt.com/en/alessandro-del-piero/profil/spieler_4289.html Alessandro Del Piero] at Transfermarkt.com *[https://web.archive.org/web/20121127113222/http://www.uefa.com/teamsandplayers/players/player=13768/profile/index.html Alessandro Del Piero] at UEFA.com *[http://www.figc.it/nazionali/DettaglioConvocato?codiceConvocato=1148&squadra=1 Alessandro Del Piero] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304210944/http://www.figc.it/nazionali/DettaglioConvocato?codiceConvocato=1148&squadra=1 |date=4 mars 2016 }} at FICG.it *[http://www.legaseriea.it/it/serie-a-tim/calciatore?p_p_id=BDC_dettaglio_calciatore_WAR_LegaCalcioBDC&p_p_lifecycle=0&p_p_state=normal&p_p_mode=view&p_p_col_id=column-1&p_p_col_pos=1&p_p_col_count=2&_BDC_dettaglio_calciatore_WAR_LegaCalcioBDC_idPersona=10235 Alessandro Del Piero] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121211090640/http://www.legaseriea.it/it/serie-a-tim/calciatore?p_p_id=BDC_dettaglio_calciatore_WAR_LegaCalcioBDC&p_p_lifecycle=0&p_p_state=normal&p_p_mode=view&p_p_col_id=column-1&p_p_col_pos=1&p_p_col_count=2&_BDC_dettaglio_calciatore_WAR_LegaCalcioBDC_idPersona=10235 |date=11 dhjetor 2012 }} at LegaSerieA.it *[http://aic.football.it/scheda/78 Alessandro Del Piero] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130510182043/http://aic.football.it/scheda/78 |date=10 maj 2013 }} at AIC.it {{Futbollisti italian i vitit}} {{Golashënuesit e Serie A}} {{FIFA 100}} {{Fituesit e Çmimit Bravo}} {{Fituesit e Golden Foot}} [[Kategoria:Lindje 1974]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë italianë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren italiane]] [[Kategoria:Futbollistë në Calcio Padova]] [[Kategoria:Futbollistë në Juventus F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në Sidney FC]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie B]] [[Kategoria:Futbollistë në A-League]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 1996]] [[Kategoria:Futbollistë në FIFA Kupën e Botës 1998]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2000]] [[Kategoria:Futbollistë në FIFA Kupën e Botës 2002]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2004]] [[Kategoria:Futbollistë në FIFA Kupën e Botës 2006]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2008]] [[Kategoria:Lojtarë fitues të FIFA Kupës së Botës]] [[Kategoria:Lojtarë fitues të UEFA Ligës së Kampionëve]] [[Kategoria:FIFA 100]] p5rzwju8bg6z2n1fou0q4qiwcj8i4dq 3053214 3053213 2026-10-03T03:19:10Z Sadsadas 51943 /* 2001–2004: Sukseset e reja */ 3053214 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography |name = Alessandro Del Piero |image = [[Skeda:Alex Del Piero Sydney FC 2 cropped.jpg|250px]] |caption = Del Piero me [[Sydney FC]] në vitin 2013. |fullname = Alessandro Del Piero |birth_date = {{Birth date and age|9|11|1974|df=y}} |birth_place = [[Conegliano]], [[Itali]] |height = 1.74 m<ref>{{cite web|url=http://www.alessandrodelpiero.com/profilo/passaporto.html|title=Alessandro Del Piero, passaporto|language=it|publisher=Alessandrodelpiero.com|accessdate=2013-04-22|archive-date=15 shtator 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170915114207/http://www.alessandrodelpiero.com/profilo/passaporto.html|url-status=dead}}</ref> |position = [[Sulmuesi (futboll)|Sulmues]] |currentclub = |clubnumber = |youthyears1 = 1982–1988 |youthyears2 = 1988–1993 |youthyears3 = 1993–1994 |youthclubs1 = San Vendemiano |youthclubs2 = [[Calcio Padova|Padova]] |youthclubs3 = [[Juventus F.C.|Juventus]] | years1 = 1991–1993 | clubs1 = [[Calcio Padova|Padova]] | caps1 = 14 | goals1 = 1 | years2 = 1993–2012 | clubs2 = [[Juventus F.C.|Juventus]] | caps2 = 513 | goals2 = 208 | years3 = 2012–2014 | clubs3 = [[Sydney FC]] | caps3 = 48 | goals3 = 24 | years4 = 2014 | clubs4 = [[Odisha FC|Delhi Dynamos]] | caps4 = 10 | goals4 = 1 | totalcaps = 585 | totalgoals = 234 |nationalyears1 = 1991 |nationalyears2 = 1992–1993 |nationalyears3 = 1993–1996 |nationalyears4 = 1995–2008 |nationalteam1 = [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia U17]] |nationalteam2 = [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia U18]] |nationalteam3 = [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia U21]] |nationalteam4 = [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] |nationalcaps1 = 3|nationalgoals1= 1 |nationalcaps2 = 14|nationalgoals2=12 |nationalcaps3 = 12|nationalgoals3=3 |nationalcaps4 = 91|nationalgoals4=27 |pcupdate = }} '''Alessandro Del Piero''' (lindur më [[9 nëntor]] [[1974]]) është një ish [[futbolli]]st profesionist italian i cili luante kryesisht si [[Sulmuesi (futboll)|sulmues i dytë]]. Ai aktualisht punon si analist për [[Sky Sport Italia]].<ref name="Del Piero wants coaching career">{{cite news|url=http://gazzettaworld.gazzetta.it/news/del-piero-coaching-career/?refresh_ce-cp|title=Del Piero wants coaching career|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=en|author1=David Schiavone|date=10 tetor 2015|access-date=15 tetor 2015|archive-date=20 nëntor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151120163329/http://gazzettaworld.gazzetta.it/news/del-piero-coaching-career/?refresh_ce-cp|url-status=live}}</ref> Del Piero njihej për talentin e tij, driblimet dhe krijueshmërinë, duke u konsideruar një nga lojtarët më të mirë të të gjitha kohërave. Ai është golashënuesi i dytë italian më i mirë i të gjitha kohërave me 349 gola, duke u renditur mbrapa [[Silvio Piola|Silvio Piolës]], i cili ka 390 gola.<ref>{{Cite web|date=11 mars 2022|title=Serie A all-time top scorers: Piola, Totti, Del Piero & players with over 150 goals|publisher=Goal.com|language=en|url=https://www.goal.com/en-gb/news/serie-a-all-time-top-scorers-piola-totti-del-piero-and-players-with-over-150-goals/blta4f91a887debc252|access-date=17 korrik 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://docs.ufpr.br/~mmsabino/sstatistics/del_piero.html|title=Del Piero|language=en|access-date=27 nëntor 2021|archive-date=27 nëntor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211127195640/https://docs.ufpr.br/~mmsabino/sstatistics/del_piero.html|url-status=live}}</ref> Del Piero e nisi karrierën e tij në [[Serie B]] me [[Calcio Padova|Padovën]] por në vitin 1993 u ble nga [[Juventus F.C.|Juventusi]]. Ai menjëherë u bë një lojtar i rëndësishëm në ekip, duke kontribuar në arritjen e tre finaleve rresht të [[UEFA Liga e Kampionëve|Ligës së Kampionëve]] (1996, 1997, 1998), duke fituar finalen e vitit 1996. Ai shënoi 20 gola në 27 ndeshje në këtë kompeticion gjatë atyre tre viteve, duke u shpallur golashënuesi më i mirë në sezonin 1997–98. Pas kësaj, Del Piero ndihmoi ekipin të fitonte dy tituj rresht të Serie A në vitet 2002 dhe 2003 si dhe arriti finalen e katërt të Ligës së Kampionëve, duke u mposhtur sërisht. Juventusi u dënua me rënje në Serie B për shkak të rolit të tyre në skandalin e [[Calciopoli]]t në vitin 2006, por Del Piero tregoi besnikëri duke zgjedhur të qëndronte. Del Piero luajti gjithsej 19 sezone me Juventusin (11 si kapiten), duke qënë lojtari me më shumë gola (290) dhe ndeshje (705) i klubit. Ai fitoi 16 trofe, përfshirë 6 tituj të Serie A, si dhe u shpall Futbollisti Italian i Vitit në Serie A në vitet 1998 dhe 2008. Pas u largua nga klubi në vitin 2012, Del Piero luajti për dy sezone në Australi me [[Sydney FC|Sydney]]. Ai u tërhoq në vitin 2014 pasi shpenzoi një sezon në Super Ligën Indiane me Dehli Dynamos. Në nivel ndërkombëtar, Del Piero mori pjesë në tre edicione të [[FIFA Kupa e Botës|FIFA Kupës së Botës]] dhe katër edicione të [[UEFA Kampionati Evropian i Futbollit|UEFA Kampionatit Evropian]], duke fituar Kupën e Botës 2006. Ai është golashënuesi i katërt më i mirë i Italisë me 27 gola. Në vitin 2004, Del Piero u emërua nga [[Pelé]] në listën [[FIFA 100]], të përbërë nga lojtarët më të mirë të të gjitha kohërave të zgjedhur nga braziliani.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/3533833.stm|title=Fifa names greatest list|publisher=BBC Sport|language=en|date=4 mars 2004|access-date=12 prill 2010|archive-date=30 prill 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120430063848/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/3533833.stm|url-status=live}}</ref> Në të njëjtin vit, ai u zgjodh në sondazhin "Golden Jubilee" të UEFA-s e cila ishte një listë e 50 lojtarëve më të mirë evropian të 50 viteve të fundit.<ref>[https://www.rsssf.org/miscellaneous/uefa-awards.html "UEFA Awards"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181003195325/http://www.rsssf.com/miscellaneous/uefa-awards.html |date=3 tetor 2018 }}. ''RSSSF'' (në anglisht).</ref> Del Piero fitoi disa çmime në karrierë për përulësinë dhe profesionalitetin e tij brënda dhe jashtë fushe, përfshirë çmimin prestigjoz [[Golden Foot]].<ref>[https://web.archive.org/web/20051031145935/http://www.juventus.com/fmknet/View.aspx?da_id=4871 "Comunicato Stampa"] (në italisht). Marrë më 26 maj 2012.</ref> ==Jeta e hershme== Del Piero ka lindur në Conegliano të Italisë nga Gino, një elektriçisht, dhe Bruna, një pastruese.<ref name="Sportstar"/> Si fëmijë, ai luante rregullisht futboll në oborrin e shtëpisë sëbashku me dy shokët e tij, Nelso dhe Pierpaolo. Të tre ëndërronin për t'u bërë futbollist por vetëm Del Piero ja doli.<ref>{{cite web|url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200106/28/3b3b488301d3a/|title=Le luci di Del Piero|publisher=Rai Sport|language=it|date=28 qershor 2001|access-date=26 maj 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120513201816/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200106/28/3b3b488301d3a/|archive-date=13 maj 2012|url-status=dead}}</ref> Vëllai i tij i madh, Stefano, luajti për pak kohë si profesionist te [[U.C. Sampdoria|Sampdoria]] para se një dëmtim t'i jepte fund karrierës; ai më pas u bë agjenti i Alessandros.<ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Juventus/18-07-2009/stefano-piero-juve-scelta-cuore-50796353526.shtml|title=Stefano Del Piero: "Juve scelta di cuore"|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=18 korrik 2009|access-date=3 qershor 2015}}</ref> Del Piero u rrit në fshatin e vogël Saccon, pjesë e San Vendemianos.<ref name=itbiografie.com>{{cite web|url=http://itbiografie.com/biografie/Alessandro%20Del%20Piero-1399.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20060715145522/http://itbiografie.com/biografie/Alessandro%20Del%20Piero-1399.html|archive-date=15 korrik 2006|title=Del Piero biografie |publisher=ItBiografie.com|language=it|access-date=26 maj 2012}}</ref> Familja e tij nuk ishte e pasur dhe nuk kishte para për të udhëtuar jashtë shtetit. Për shkak të kësaj, Del Piero dëshironte të bëhej shofer kampioni që të shihte botën.<ref>{{cite magazine|title=Alessandro Del Piero: 'Se avessi saputo dire: Papà, ti voglio bene'|url=http://www.vanityfair.it/people/italia/2012/04/17/alessandro-del-piero-intervista-vanity-fair|magazine=Vanity Fair|language=it|author1=Giovanni Audiffredi|date=17 prill 2012|access-date=3 qershor 2014|archive-date=10 nëntor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141110232719/http://www.vanityfair.it/people/italia/2012/04/17/alessandro-del-piero-intervista-vanity-fair|url-status=dead}}</ref> Del Piero hodhi hapat e parë në futboll në vitin 1982 kur ai filloi të luante si portier me klubin lokal San Vendemiano.<ref name="kicker">{{cite web|url=http://www.kicker.de/news/fussball/wm/spielplan/spielersteckbrief/object/22317/saison/2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071014062013/http://www.kicker.de/news/fussball/wm/spielplan/spielersteckbrief/object/22317/saison/2006|url-status=dead|archive-date=14 tetor 2007|title=Del Piero profile|publisher=[[Kicker (magazine)|Kicker]].de|language=de|access-date=26 maj 2012}}</ref> Ky rol u zgjodh nga mamaja e tij, e cila mendoi se duke luajtur si portier, Del Piero nuk do të djersitej shumë ose të dëmtohej. Megjithatë, vllai i madh Stefano pa talentin e Alessandros, duke sygjeruar një rol në sulm, dhe falë kësaj, ai filloi të luaj si sulmues.<ref name=itbiografie.com/> ==Karriera me klube== ===Padova=== Karriera futbollistike e Del Pieros nisi në vitin 1981 me San Vendemianon. Në vitin 1988, ai u zbulua nga zbuluesit e talenteve të [[Calcio Padova|Padovës]]; në moshën 13 vjeç, ai u largua nga shtëpia për t'u bërë pjesë e akademisë së klubit.<ref name="iht"/> Ai u bë pjesë e ekipit të parë gjatë sezonit 1991–92 kur ishte vetëm 16 vjeç, duke bërë debutimin e tij në Serie B më 15 mars 1992 në ndeshjen kundër [[Messina F.C.|Messinës]] nën drejtimin e trajnerit Mauro Sandreani.<ref>{{cite web|url=http://www.padovaoggi.it/sport/alessandro-del-piero-compleanno-40-anni-esordio.html|title=Auguri Del Piero, dal Padova alla Juve: come si divente leggenda|website=padovaoggi.it|publisher=Padova Oggi|language=it|author=Gloria Callarelli|date=9 nëntor 2014|access-date=28 shkurt 2015}}</ref> Më 22 nëntor, Del Piero shënoi golin e parë si profesionist në fitoren 5–0 kundër [[Ternana Calcio|Ternanës]].<ref>{{cite news|url=http://www.padova24ore.it/eventi-e-mondanita/2161-alessandro-del-piero-racconta-i-primi-anni-nel-calcio-che-conta-a-padova.html|title=Alessandro Del Piero racconta i primi anni nel calcio che conta a Padova|publisher=Padova 24 Ore|language=it|access-date=16 mars 2010|archive-date=11 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130511181242/http://www.padova24ore.it/eventi-e-mondanita/2161-alessandro-del-piero-racconta-i-primi-anni-nel-calcio-che-conta-a-padova.html|url-status=live}}</ref> Në vitin 1993, Del Piero u ble nga Juventusi për 5 miliard lira. Transferimi u krye nga [[Giampiero Boniperti]]. Lojtari do të përfitonte 150 milion lira në sezon.<ref name=TrePassiNelFuturoJuve>{{cite news|url=http://archiviostorico.corriere.it/1994/marzo/21/Del_Piero_tre_passi_nel_co_0_94032115764.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20130616134806/http://archiviostorico.corriere.it/1994/marzo/21/Del_Piero_tre_passi_nel_co_0_94032115764.shtml|archive-date=16 qershor 2013|title=Del Piero, tre passi nel futuro Juve|periodical=Il Corriere della Sera|language=it|date=21 mars 1994|access-date=17 gusht 2009}}</ref> ===Juventus=== ====1993–1998: Suksesi i hershëm vendor dhe evropian==== Del Piero u transferua te Juventusi në verën e vitit 1993.<ref>{{Cite news|title=Festa per il capitano Del Piero|url=http://www3.lastampa.it/sport/sezioni/quijuve/articolo/lstp/322452/|publisher=La Stampa|date=12 shtator 2010|language=it|access-date=13 shtator 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100914211219/http://www3.lastampa.it/sport/sezioni/quijuve/articolo/lstp/322452/|archive-date=14 shtator 2010|url-status=dead}}</ref> Edhe pse trajneri [[Giovanni Trapattoni]] këmbënguli që ai të stërvitej me ekipin e parë, Del Piero fillimisht u bë pjesë e ekipit Primavera me trajner [[Antonello Cuccureddu]]. Ai ndihmoi ekipin të fitonte [[Torneo di Viareggio|Turneun e Viareggios]] si dhe kampionatin nën-20 në vitin 1994.<ref>{{cite web|url=http://www.juventus.com/juve/it/news/accadde%20oggi%20primavera%2025giugno2011%20news|archive-url=https://web.archive.org/web/20150602010434/http://www.juventus.com/juve/it/news/accadde%20oggi%20primavera%2025giugno2011%20news|url-status=dead|archive-date=2 qershor 2015|title=25 giugno 1994, Primavera tricolore|publisher=Juventus F.C.|language=it|access-date=7 janar 2015}}</ref> Më 12 shtator 1993, Del Piero luajti ndeshjen e tij të parë në Serie A kundër [[Foggia Calcio|Foggias]]. Një javë më pas, në ndeshjen e tij të dytë, ai shënoi golin e parë me klubin në sfidën kundër [[A.C. Reggiana 1919|Reggianës]], duke hyrë sërisht nga stoli. Në ndeshjen e tij të parë si titullar, Del Piero shënoi tre gola kundër [[Parma F.C.|Parmës]].<ref>{{cite web|url=http://www.thehardtackle.com/2012/juventus-corner-what-del-piero-means-to-fans/|title=Juventus Corner : What Del Piero Means To Fans|publisher=The Hard Tackle|language=en|date=21 maj 2012|access-date=10 korrik 2012|archive-date=31 maj 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120531024948/http://www.thehardtackle.com/2012/juventus-corner-what-del-piero-means-to-fans/|url-status=live}}</ref> Falë këtyre paraqitjeve premtuese, Del Piero filloi të luante më shpesh me ekipin e parë, duke u aktivizuar në 14 ndeshje në sezonin e tij të parë në [[Torino]].<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1994/marzo/21/Del_Piero_tre_passi_nel_co_0_94032115764.shtml|title=Del Piero, tre passi nel futuro Juve Del Piero, tre passi nel futuro Juve|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=21 mars 1994|access-date=7 janar 2015|archive-date=26 maj 2012|archive-url=https://archive.today/20120526080358/http://archiviostorico.corriere.it/1994/marzo/21/Del_Piero_tre_passi_nel_co_0_94032115764.shtml|url-status=live}}</ref> [[Marcelo Lippi]] u bë trajneri i ri i Juventusit në sezonin 1994–95. Kjo, si dhe dëmtimi i [[Roberto Baggio]]s në nëntor 1994, bënë që Del Piero të merrte një rol të rëndësishëm në ekip. Ai u bë pjesë e sulmit sëbashku me [[Gianluca Vialli]]n dhe [[Fabrizio Ravanellin]], duke shënuar 8 gola në kampionat, përfshirë golin e fitores në ndeshjen vendimtare kundër [[ACF Fiorentina|Fiorentinës]].<ref>{{cite web|url=http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/fiorentina/2014/articoli/1052877/fiorentina-juventus-20-anni-fa-il-super-gol-di-del-piero.shtml|title=Fiorentina-Juventus, 20 anni fa il super gol di Del Piero|publisher=Mediaset.it|language=it|access-date=5 dhjetor 2014|archive-date=8 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141208184904/http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/fiorentina/2014/articoli/1052877/fiorentina-juventus-20-anni-fa-il-super-gol-di-del-piero.shtml|url-status=dead}}</ref> Juventus u shpall kampion i Serie A dhe ky ishte titulli i parë në karrierën e Del Pieros. Në qershor 1995, ai fitoi edhe [[Coppa Italia|Kupën e Italisë]], duke u aktivizuar si titullar në të dyja finalet e fituara nga Parma. Megjithatë, Parma arriti të fitonte Kupën UEFA në finalen kundër Juventusit.<ref name="Euro 2008: Alex Del Piero">{{cite news|url=http://temi.repubblica.it/nuovavenezia-europei2008/2008/05/23/alex-del-piero/?h=1|title=Euro 2008: Alex Del Piero|newspaper=La Repubblica|language=it|date=23 maj 2008|access-date=13 maj 2015}}</ref> Del Piero u nominua për Topin e Artë 1995, duke u renditur në vendin e katërt.<ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/europa-poy95.html|title=European Footballer of the Year ("Ballon d'Or") 1995|publisher=RSSSF|language=en|author1=José Luis Pierrend|date=26 mars 2005|access-date=25 gusht 2015|archive-date=1 tetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221001010233/https://www.rsssf.org/miscellaneous/europa-poy95.html|url-status=live}}</ref> Gjatë kësaj kohe ai fitoi pseudonimin ''Pinturicchio'' falë stilit të lojës të ngjashëm me yllin Roberto Baggio.<ref name="DEL PIERO, FESTA TRADITA">{{cite news|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1994/03/14/del-piero-festa-tradita.html|title=DEL PIERO, FESTA TRADITA|newspaper=La Repubblica|language=it|date=14 mars 1994|access-date=5 dhjetor 2014}}</ref> [[Skeda:Juventus FC - Champions League 1995-96 - Alessandro Del Piero e Paulo Sousa.jpg|parapamje|majtas|200px|Del Piero me trofeun e Ligës së Kampionëve, maj 1996.]] Në sezonin e rradhës, Del Piero shijoi suksese në Superkupën Evropiane dhe Kupën Ndërkontinentale, duke shënuar në të dyja finalet.<ref name="IC-MotM">{{cite web|url=https://www.rsssf.org/tablest/toyotamvp.html|title=Toyota Cup – Most Valuable Player of the Match Award|publisher=RSSSF|language=en|author1=Marcelo Leme de Arruda|date=29 dhjetor 2008|access-date=5 maj 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090414090937/http://rsssf.com/tablest/toyotamvp.html|archive-date=14 prill 2009|url-status=live}}</ref> Në nivel vetjak, ai fitoi [[Çmimi Bravo|Çmimin Bravo]] (i dhënë lojtarit më të mirë nën-23 në kompeticionet evropiane) si dhe u rendit sërisht i katërti për Topin e Artë.<ref name="Euro 2008: Alex Del Piero"/><ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/europa-poy96.html|title=European Footballer of the Year ('Ballon d'Or') 1996|publisher=RSSSF|language=en|author1=José Luis Pierrend|date=26 mars 2005|access-date=25 gusht 2015|archive-date=14 mars 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130314042324/http://rsssf.com/miscellaneous/europa-poy96.html|url-status=live|ref=none}}</ref> Del Piero ndihmoi Juventusin të fitonte një tjetër kampionat si dhe e udhëhoqi në finalen e dytë rresht të Ligës së Kampionëve; Juventusi, me Del Pieron në stol, u mposht nga [[Borussia Dortmund]]i.<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1996/overview/index.html#199697+riedle+makes+dortmunds|archive-url=https://web.archive.org/web/20111206182305/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1996/overview/index.html#199697+riedle+makes+dortmunds|url-status=dead|archive-date=6 dhjetor 2011|title=Riedle makes Dortmund's day|publisher=UEFA|language=en|date=28 maj 1997|access-date=10 tetor 2015}}</ref> Ai hyri në fushë si zëvëndësues dhe shënoi golin e vetëm të ekipit të tij.<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1997/maggio/29/Peccato_resta_anno_eccezionale_co_0_9705299999.shtml|title=Peccato, ma resta un anno eccezionale|website=corriere.it|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|author=Roberto Perrone|date=29 maj 1997|access-date=28 shkurt 2015|archive-date=8 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208151912/http://archiviostorico.corriere.it/1997/maggio/29/Peccato_resta_anno_eccezionale_co_0_9705299999.shtml|url-status=live}}</ref> Gjatë rrugës për në finale, Del Piero shënoi një gol të shquar në [[Old Trafford]] kundër [[Manchester United F.C.|Manchester United]] në fazën e grupeve, duke i dhënë Juventusit fitoren 1–0; kjo ishte fitorja e parë e një klubi italian në Old Trafford.<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1997/ottobre/01/Del_Piero_forza_del_passato_ga_0_9710013139.shtml|title=Del Piero la forza del passato|website=gazzetta.it|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Salvatore Lo Presti|author2=Lodovico Maradei|date=1 tetor 1997|access-date=28 shkurt 2015|archive-date=2 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402161225/http://archiviostorico.gazzetta.it/1997/ottobre/01/Del_Piero_forza_del_passato_ga_0_9710013139.shtml|url-status=live}}</ref> Në përfundim të sezonit, Del Piero u rendit i gjashti për çmimin [[FIFA Lojtari Botëror i Vitit]] si dhe u nominua sërisht për Topin e Artë.<ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/fifa-awards.html|title=FIFA Awards – World Player of the Year – Top 10|publisher=RSSSF|language=en|access-date=31 mars 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160112042845/http://www.rsssf.com/miscellaneous/fifa-awards.html|archive-date=12 janar 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/europa-poy97.html|title=European Footballer of the Year ("Ballon d'Or") 1997|author=José Luis Pierrend|publisher=RSSSF|language=en|date=26 mars 2005|access-date=5 nëntor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130314042148/http://rsssf.com/miscellaneous/europa-poy97.html|archive-date=14 mars 2013|ref=none}}</ref> Del Piero e nisi sezonin 1997–98 duke fituar Superkupën e Italisë. Ai vendosi një rekord personal golash në Serie A me 21 rrjeta si dhe u shpall golashënuesi më i mirë në Ligën e Kampionëve me 10 gola.<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/1717/editorial/2011/04/25/2457361/alessandro-del-pieros-283-goals-for-juventus-make-him-the|title=Alessandro Del Piero's 283 goals for Juventus make him the greatest one-club marksman in Italy|publisher=Goal.com|language=en|date=25 prill 2011|access-date=11 korrik 2012|archive-date=15 gusht 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110815092201/http://www.goal.com/en/news/1717/editorial/2011/04/25/2457361/alessandro-del-pieros-283-goals-for-juventus-make-him-the|url-status=live}}</ref> Në këtë kompeticion, ai shënoi një tregolësh në gjysëm-finalen kundër [[AS Monaco FC|Monacos]], duke i dhënë Juventusit një tjetër finale.<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/1717/editorial/2009/01/06/1044602/calcio-flashback-juventus-4-1-monaco-champions-league-semi-final|title=Calcio Flashback: Juventus 4–1 Monaco (Champions League Semi-final 1998)|publisher=Goal.com|language=en|date=6 janar 2009|access-date=15 qershor 2012|archive-date=26 shkurt 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140226152633/http://www.goal.com/en/news/1717/editorial/2009/01/06/1044602/calcio-flashback-juventus-4-1-monaco-champions-league-semi-final|url-status=live}}</ref> Në finalen e madhe kundër [[Real Madrid C.F.|Real Madridit]] më 20 maj 1998, Juventus u mposht 1–0 nga goli i [[Predrag Mijatović]].<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1998/maggio/22/ansia_per_Del_Piero_ga_0_9805227687.shtml|title=in ansia per Del Piero|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=22 maj 1998|access-date=20 tetor 2014|archive-date=14 korrik 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714173041/http://archiviostorico.gazzetta.it/1998/maggio/22/ansia_per_Del_Piero_ga_0_9805227687.shtml|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1997/overview/index.html#199798+seventh+heaven+madrid|archive-url=https://web.archive.org/web/20111207102219/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1997/overview/index.html#199798+seventh+heaven+madrid|url-status=dead|archive-date=7 dhjetor 2011|title=1997/98: Seventh heaven for Madrid|publisher=UEFA|language=en|date=20 maj 1998}}</ref> Në kampionat, Juventus u shpall sërisht kampion pas një beteje të fortë me [[F.C. Internazionale Milano|Interit]]; në ''[[Derby d'Italia|Derbin e Italisë]]'' e cila u karakterizua nga polemikat e shumta, Del Piero shënoi golin e vetëm të takimit që rezultoi vendimtar për fitimin e titullit.<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/10/italy/2009/04/20/1219294/scudetto-of-1998-belongs-to-inter-not-juventus-gigi-simoni|title=Scudetto of 1998 Belongs To Inter, Not Juventus – Gigi Simoni|publisher=Goal.com|language=en|date=20 prill 2009|access-date=11 korrik 2012|archive-date=19 korrik 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130719210045/http://www.goal.com/en/news/10/italy/2009/04/20/1219294/scudetto-of-1998-belongs-to-inter-not-juventus-gigi-simoni|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1998/aprile/27/Juve_scudetto_dei_veleni_vicino_co_0_9804271357.shtml|title=Juve, lo scudetto dei veleni e' vicino|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=27 prill 1998|access-date=5 dhjetor 2014|archive-date=7 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141207152400/http://archiviostorico.corriere.it/1998/aprile/27/Juve_scudetto_dei_veleni_vicino_co_0_9804271357.shtml|url-status=live}}</ref> Del Piero gjithashtu shënoi një gol në çerek-finalen e kupës dhe e mbylli sezonin me 32 gola në të gjitha kompeticionet. Në përfundim të sezonit, ai u shpall [[Lojtari Italian i Vitit në Serie A]] si dhe u nominua sërisht për Topin e Artë.<ref>{{cite web|url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199809/22/3607ef0f06e63/|title=La notte degli Oscar|trans-title=Oscar night|website=rai.it|publisher=Rai Sport|language=it|date=22 shtator 1998|access-date=28 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208154017/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199809/22/3607ef0f06e63/|archive-date=8 dhjetor 2015|url-status=dead}}</ref> Gjatë këtij sezoni, Del Piero u quajt nga tifozët e klubit "Il Fenomeno Vero" (Fenomeni i Vërtetë),<ref>{{cite web|url=http://www.kom.it/eurocalcio/dbase/200.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160314012056/http://www.kom.it/eurocalcio/dbase/200.html|url-status=dead|archive-date=14 mars 2016|title=Alex Del Piero Fenomeno Vero|publisher=Eurocalcio News|language=it|access-date=26 maj 2012}}</ref> si një lojë fjalësh ndaj sulmuesit brazilian të Interit, [[Ronaldo Nazario|Ronaldo]], i cili njihej me pseudonimin "Il Fenomeno" nga tifozët e Interit.<ref>{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2008/02_Febbraio/13/ronaldoinfortuni_1302.shtml|title=Un Fenomeno di sfortuna Tutti gli infortuni di Ronaldo|website=gazzetta.it|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=13 shkurt 2008|access-date=28 shkurt 2015|archive-date=14 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141214142139/http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2008/02_Febbraio/13/ronaldoinfortuni_1302.shtml|url-status=live}}</ref> ====1998–2001: Dëmtimet e shumta==== Del Piero e nisi sezonin 1998–99 me ndeshjen e Superkupës Italiane, duke shënuar golin e vetëm të ekipit të tij me penallti në humbjen 2–1 kundër [[S.S. Lazio|Lazios]].<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1998/agosto/30/Lazio_una_Supercoppa_aspettando_Vieri_co_0_9808305771.shtml|title=Lazio, una Supercoppa aspettando Vieri|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|author1=Giancarlo Padovan|author2=Stefano Agresti|date=30 gusht 1998|access-date=26 gusht 2015|archive-date=13 prill 2013|archive-url=https://archive.today/20130413021211/http://archiviostorico.corriere.it/1998/agosto/30/Lazio_una_Supercoppa_aspettando_Vieri_co_0_9808305771.shtml|url-status=live}}</ref> Më 8 nëntor 1998, ai pësoi një dëmtim të rëndë në gju në barazimin 2–2 kundër [[Udinese Calcio|Udineses]], duke e mbyllur sezonin para kohe.<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1998/novembre/10/Campionato_gia_finito_per_Del_co_0_9811107957.shtml|title=Campionato gia' finito per Del Piero infortunato|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=10 nëntor 1998|access-date=26 gusht 2015|archive-date=26 maj 2012|archive-url=https://archive.today/20120526080403/http://archiviostorico.corriere.it/1998/novembre/10/Campionato_gia_finito_per_Del_co_0_9811107957.shtml|url-status=live}}</ref><ref name=footballspeak.com>{{cite web|url=http://footballspeak.com/post/2012/03/25/Flashback-Juventus-2-3-Man-Utd.aspx|title=Flashback – Juventus 2–3 Man Utd. 1999 CL semi final|publisher=Football Speak|language=en|date=25 mars 2012|access-date=11 korrik 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120625162145/http://footballspeak.com/post/2012/03/25/Flashback-Juventus-2-3-Man-Utd.aspx|archive-date=25 qershor 2012|url-status=dead}}</ref> Juventusi hasi vëshirësi pa praninë e tij, duke e mbyllur kampionatin në vendin e gjashtë.<ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/tablesi/ital99.html|title=Italy 1998/99|publisher=RSSSF|language=en|access-date=22 korrik 2016|archive-date=20 korrik 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220720002028/https://www.rsssf.org/tablesi/ital99.html|url-status=live}}</ref> Pas dëmtimit të tij, Del Piero iu nënshtrua një regjimi për forcimin e muskujve në mënyrë që të përshtatej me kërkesat gjithnjë e më fizike dhe atletike të futbollit të shekullit të 21të, gjë që e lejoi të kompensonte humbjen e një pjese të shpejtësisë dhe shkathtësisë së tij.<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/sport/football-drugs-in-serie-a---italy-sinking-deeper-into-scandal-1178042.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20110715005737/http://www.independent.co.uk/sport/football-drugs-in-serie-a---italy-sinking-deeper-into-scandal-1178042.html|archive-date=15 korrik 2011|url-access=limited |url-status=live|title=Football: Drugs in Serie A – Italy sinking deeper into scandal|website=independent.co.uk|publisher=The Independent|author=Andrew Warshaw|language=en|date=13 tetor 1998|access-date=28 shkurt 2015}}</ref> Për shkak të shtimit dramatik të peshës dhe zhvillimit fizik gjatë kësaj periudhe, si dhe suksesit të klubit gjatë mesit dhe fundit të viteve '90,<ref name=UEFA>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/01a3-0e6b4edc9574-3df3d46b21c5-1000--juve-doctor-convicted-of-doping/|title=Juve doctor convicted of doping|date=26 nëntor 2004|publisher=UEFA|language=en|access-date=26 nëntor 2004|archive-date=24 shtator 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220924215801/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/01a3-0e6b4edc9574-3df3d46b21c5-1000--juve-doctor-convicted-of-doping/|url-status=live}}</ref> Del Piero, së bashku me disa lojtarë të tjerë të Juventusit dhe anëtarë të stafit, u akuzuan për përdorim dopingu;<ref name=UEFA/> pas një hetimi të gjatë, anëtarët e stafit të klubit të akuzuar u liruan përfundimisht nga të gjitha akuzat për doping në vitin 2005.<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2010/11/01/sports/soccer/01iht-SOCCER.html|title=A Reminder of the Beautiful Game|publisher=The New York Times|language=en|author=Bob Hughes|date=31 tetor 2010|access-date=28 shkurt 2015|archive-date=2 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402234110/http://www.nytimes.com/2010/11/01/sports/soccer/01iht-SOCCER.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/story/352199/juventus-team-doctor-acquitted-in-doping-case|title=Juventus team doctor acquitted in doping case|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924135551/http://www.espnfc.com/story/352199/juventus-team-doctor-acquitted-in-doping-case|archive-date=24 shtator 2015|publisher=ESPN FC|language=en|date=14 dhjetor 2005|access-date=28 shkurt 2015}}</ref> [[Skeda:Serie A 1999-09-25 Lecce x Juventus - Savino x Del Piero.jpg|parapamje|djathtas|Del Piero në aksion gjatë sezonit 1999–2000, 25 shtator 1999.]] Del Piero dhuroi 14 asiste në kampionat dhe 20 asiste në të gjitha kompeticionet në sezonin 1999–2000, i pari i ekipit me [[Carlo Ancelotti]]n si trajner.<ref name="Serie A 1999/2000">{{cite web|url=http://www.football-lineups.com/tourn/Serie_A_1999-2000/stats/top_goal_scorers/|title=Serie A 1999/2000|publisher=football-lineups.com|language=en|access-date=20 tetor 2014|archive-date=29 mars 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220329191613/https://www.football-lineups.com/tourn/Serie_A_1999-2000/stats/top_goal_scorers/|url-status=live}}</ref> Megjithatë, ai u kritikua për mungesën e golave në lojën e hapur; ai shënoi gjithsej 12 gola në këtë sezon, 9 prej të cilave me aksion.<ref name="Serie A 1999/2000"/> Partneriteti i tij me sulmuesin [[Filippo Inzaghi]] pësoi rënje për shkak të mosmarrëveshjeve brënda dhe jashtë fushe si dhe për shkak të stilit të lojës vetjak të Inzaghit.<ref name="tale">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2000/apr/09/sport.comment1|title=The wonderful tale of Mamma Inzaghi and her boys|newspaper=The Guardian|language=en|author1=Simon Kuper|date=9 prill 2000|access-date=27 mars 2017|archive-date=28 mars 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170328023512/https://www.theguardian.com/football/2000/apr/09/sport.comment1|url-status=live}}</ref><ref name="blob">{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/15-09-2016/blob-trapattoni-strunz-era-tutto-programmato-piero-sfotte-17063198270.shtml|title=Il blob: Trapattoni-Strunz, era tutto programmato. E Del Piero sfotte...|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Ivan Palumbo|date=16 shtator 2016|access-date=18 mars 2017|archive-date=19 mars 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170319112611/http://www.gazzetta.it/Calcio/15-09-2016/blob-trapattoni-strunz-era-tutto-programmato-piero-sfotte-17063198270.shtml|url-status=live}}</ref><ref name="feeling">{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2000/aprile/05/Del_Piero_Inzaghi_poco_feeling_ga_0_00040512322.shtml|title=Del Piero Inzaghi, poco feeling|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Silvano Stella|author2=Paolo Forcolin|date=5 prill 2000|access-date=19 mars 2017|archive-date=20 mars 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170320052149/http://archiviostorico.gazzetta.it/2000/aprile/05/Del_Piero_Inzaghi_poco_feeling_ga_0_00040512322.shtml|url-status=live}}</ref> Gjatë kësaj kohe, Del Piero u bë lojtari më i paguar në botë.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2000/jun/24/euro2000.sport8|title=Del Piero fuels passionate debate|newspaper=The Guardian|language=en|author1=Paddy Agnew|date=24 qershor 2000|access-date=3 qershor 2015}}</ref> Ai ndihmoi ekipin të fitonte Kupën Intertoto, gjë që kualifikoi ekipin në [[UEFA Liga e Evropës|Kupën UEFA]] për sezonin e ardhshëm. Del Piero e nisi sezonin e ri në formë të mirë, duke shënuar golin e fitores kundër [[S.S.C. Napoli|Napolit]] në ndeshjen e tij të parë më 30 shtator.<ref>{{cite web|url=http://azzurrissimo.it/2011/11/29/napoli-juventus-i-precedenti-e-le-curiosita/|title=NAPOLI-JUVENTUS. I precedenti e le curiosità|publisher=azzurrissimo.it|language=it|date=29 nëntor 2011|access-date=20 tetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020190358/http://azzurrissimo.it/2011/11/29/napoli-juventus-i-precedenti-e-le-curiosita/|archive-date=20 tetor 2014|url-status=dead}}</ref> Ai u dëmtua në të njëjtën ndeshje dhe pësoi një rënje në formë, duke mos shënuar për disa muaj. Më 18 shkurt 2001, Del Piero u zhbllokua duke shënuar në transfertën kundër [[A.S. Bari|Barit]]; ai ja dedikoi golin babait të tij, i cili sapo kishte ndërruar jetë.<ref name="è tornato Del Piero">{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/2001/febbraio/19/Esulta_Juve_tornato_Del_Piero_co_0_0102198415.shtml|title=Esulta la Juve, è tornato Del Piero|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=19 shkurt 2001|access-date=20 tetor 2014|archive-date=20 tetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020191318/http://archiviostorico.corriere.it/2001/febbraio/19/Esulta_Juve_tornato_Del_Piero_co_0_0102198415.shtml|url-status=live}}</ref> Del Piero më pas rigjeti formën e tij në fundin e sezonit, duke shënuar në ndeshjen vendimtare kundër rivalëve për titull [[A.S. Roma|Romës]] në barazimin 2–2.<ref>{{cite news|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2001/03/17/del-piero-torna-leader-restero-alla-juventus.html|title=Del Piero torna leader Resterò alla Juventus|newspaper=La Repubblica|language=it|date=17 mars 2001|access-date=20 tetor 2014|archive-date=22 dhjetor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222053054/http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2001/03/17/del-piero-torna-leader-restero-alla-juventus.html|url-status=live}}</ref> Juventusi e humbi kampionatin për dy pikë ndaj ekipit kryeqytetas. ====2001–2004: Sukseset e reja==== [[Skeda:Filipponeprofilo.jpg|parapamje|majtas|180px|Del Piero (majtas) gjatë një ndeshje në Serie A kundër Piacenzës në sezonin 2002–03.]] Me rikthimin e trajnerit Lippi në krye të pankinës, Del Piero u emërua kapiteni i ri i ekipit për sezonin e ri. Ai formoi një dyshe të fuqishme në sulm sëbashku me francezin [[David Trezeguet]], i cili kishte mbërritur në ekip vitin e kaluar. Ata u mbështetën nga fantazisti çek [[Pavel Nedvěd]], i cili kishte ardhur nga Lazio. Del Piero kontriboi me 16 gola dhe 10 asiste në kampionat. Juventus u shpall fitues në javën e fundit më 5 maj 2002 duke fituar 2–0 kundër Udineses falë golave të Trezeguet dhe Del Pieros;<ref>{{cite web|url=http://thesefootballtimes.co/2016/07/16/the-great-serie-a-title-race-of-2001-02/|title=The great Serie A title race of 2001–02|publisher=These Football Times|language=en|date=16 korrik 2016|access-date=20 nëntor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161121172143/http://thesefootballtimes.co/2016/07/16/the-great-serie-a-title-race-of-2001-02/|archive-date=21 nëntor 2016|url-status=dead}}</ref> ''Bardhezinjtë'' e mbyllën kampionatin me vetëm një pikë më shumë se Roma dhe Interi. Gjatë këtij sezoni, Del Piero shënoi golin e 100të dhe të 101të me klubin kundër [[Venezia F.C.|Venezias]] në javën hapëse të sezonit.<ref name="Del Piero bussa alla storia">{{cite web|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2006/ottobre/16/Del_Piero_bussa_alla_storia_ga_10_061016067.shtml|title=Del Piero bussa alla storia|website=gazzetta.it|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Forcolin Paolo|date=16 tetor 2006|access-date=13 prill 2015}}</ref> Del Piero gjithashtu ndihmoi ekipin të shkonte në finalen e kupës, ku u mposhtën nga Parma.<ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/competition/ro19697/md2/results-and-standings/|title=Coppa Italia 2001/2002 » Final|publisher=World Football|language=en|access-date=20 nëntor 2016}}</ref> Me suksesin në kampionat Juventus u rikthye në Ligën e Kampionëve. Ekipi i nisi sezonin 2002–03 duke triumfuar në Superkupën e Italisë kundër Parmës, kjo falë dopjetës së Del Pieros.<ref>{{cite web|url=http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2013/08/16-270094/Supercoppa+Italiana,+la+Juve+cerca+l%27aggancio+al+Milan|title=Supercoppa Italiana, la Juve cerca l'aggancio al Milan|website=tuttosport.com/|publisher=Tuttosport|language=it|date=16 gusht 2013|access-date=13 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150414015025/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2013/08/16-270094/Supercoppa+Italiana,+la+Juve+cerca+l%27aggancio+al+Milan|archive-date=14 prill 2015|url-status=dead}}</ref> Juventus arriti të fitonte një tjetër kampionat,<ref name="Tutti i trofei vinti da Alessandro Del Piero">{{cite web|url=https://www.ilpost.it/2014/11/09/alessandro-del-piero-trofei/|title=Tutti i trofei vinti da Alessandro Del Piero|publisher=Il Post|language=it|date=9 nëntor 2014}}</ref> me Del Pieron i cili shënoi 16 gola në 24 ndeshje, përfshirë edhe golin e tij të 100të në Serie A kundër [[Brescia Calcio|Brescias]] më 27 prill 2003.<ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/online/calcio2002_partite_a/juventusbrescia/juventusbrescia/juventusbrescia.html|title=La Juve batte il Brescia 2–1 scudetto sempre più vicino|website=repubblica.it|publisher=La Repubblica|language=it|date=27 prill 2003|access-date=13 prill 2015|archive-date=14 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150414020511/http://www.repubblica.it/online/calcio2002_partite_a/juventusbrescia/juventusbrescia/juventusbrescia.html|url-status=live}}</ref> Në fazën e grupeve të Ligës së Kampionëve, Del Piero ishte protagonisti kryesor i ekipit, fillimisht duke shënuar në fitoren 5–0 kundër [[FC Dynamo Kyiv|Dynamo Kyiv]],<ref>{{cite web|url=http://en.archive.uefa.com/competitions/ucl/history/season=2002/round=1636/match=1036456/index.html|archive-url=https://archive.today/20130105073421/http://en.archive.uefa.com/competitions/ucl/history/season=2002/round=1636/match=1036456/index.html|url-status=dead|archive-date=5 January 2013|title=Electric Juventus power past Dynamo|publisher=UEFA|language=en|date=24 shtator 2002}}</ref> e cila u pasua nga një dygolësh kundër [[Newcastle United F.C.|Newcastle United]].<ref>{{cite web|url=http://en.archive.uefa.com/competitions/ucl/history/season=2002/round=1636/match=1036471/index.html|archive-url=https://archive.today/20130105133730/http://en.archive.uefa.com/competitions/ucl/history/season=2002/round=1636/match=1036471/index.html|url-status=dead|archive-date=5 janar 2013|title=Newcastle stung by Del Piero double|publisher=UEFA|language=en|date=1 tetor 2002}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2002/clubs/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20111206182015/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2002/clubs/index.html|url-status=dead|archive-date=6 dhjetor 2011|title=2002/03 clubs|publisher=UEFA|language=en|access-date=22 July 2016}}</ref> Juventus u kualifikua në fazën e dytë të grupeve, duke e mbyllur në krye sëbashku me Manchester United.<ref>{{cite web|url=http://en.archive.uefa.com/competitions/ucl/history/season=2002/round=1637/match=1038272/index.html|archive-url=https://archive.today/20130105152537/http://en.archive.uefa.com/competitions/ucl/history/season=2002/round=1637/match=1038272/index.html|url-status=dead|archive-date=5 January 2013|title=Dramatic win not enough for Basel|publisher=UEFA|language=en|date=18 mars 2003}}</ref> Ekipi më pas elimioi [[FC Barcelona|Barcelonën]] në çerek-finale<ref>{{cite web|url=http://en.archive.uefa.com/competitions/ucl/history/season=2002/round=1638/match=1041696/index.html|archive-url=https://archive.today/20130105054705/http://en.archive.uefa.com/competitions/ucl/history/season=2002/round=1638/match=1041696/index.html|url-status=dead|archive-date=5 janar 2013|title=Zalayeta sends Juventus through|publisher=UEFA|language=en|date=22 prill 2003}}</ref> dhe [[Real Madrid C.F.|Real Madridin]] në gjysëm-finale, ku Del Piero shënoi në ndeshjen në shtëpi, duke u kualifikuar në një tjetër finale.<ref>{{cite web|url=http://en.archive.uefa.com/competitions/ucl/history/season=2002/round=1639/match=1044119/index.html|archive-url=https://archive.today/20130105082259/http://en.archive.uefa.com/competitions/ucl/history/season=2002/round=1639/match=1044119/index.html|url-status=dead|archive-date=5 January 2013|title=Madrid fall to brilliant Nedved|publisher=UEFA|language=en|access-date=12 maj 2016}}</ref> Në finalen e madhe kundër Milanit më 20 maj, koha e rregullt dhe shtesa u mbyllën në barazim pa gola. ''Bardhezinjtë'' u mposhtën në gjuajtjet e penalltive, edhe pse Del Piero shënoi në tentativën e tij.<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2002/overview/index.html#200203+shevchenko+spot+milan|archive-url=https://web.archive.org/web/20111113172043/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2002/overview/index.html#200203+shevchenko+spot+milan|url-status=dead|archive-date=13 nëntor 2011|title=2002/03: Shevchenko spot on for Milan|publisher=UEFA|language =en|date=28 maj 2003}}</ref> Juventusi e nisi sezonin e ri duke fituar Superkupën e Italisë kundër Milanit.<ref name="Tutti i trofei vinti da Alessandro Del Piero"/> Në Ligën e Kampionëve, ekipi u eliminua në raundin e 16-tave, kurse në kampionat nuk arriti më shumë se vendin e tretë. Del Piero ndihmoi ekipin të arrinte finalen e kupës, aty ku u mposht nga Lazio. Del Piero e mbylli sezonin me 14 gola në 31 ndeshje në të gjitha kompeticionet, duke u nominuar për Topin e Artë për herë të shtatë në karrierë. ====2004–2006: ''Calciopoli'' dhe rënja nga kategoria==== Në verën e vitit 2004, [[Fabio Capello]] u emërua trajneri i ri i ekipit, duke zëvëndësuar Lippin, i cili u largua në përfundim të sezonit të kaluar. Capello nuk ishte i bindur nga forma fizike e Del Pieros, duke e lënë shpesh në stol në favor të sulmuesit të ri suedez [[Zlatan Ibrahimović]].<ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2008/11/22/Ale.shtml|title=Quando Del Piero era riserva di Ibrahimovic|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Luca Curino|date=22 nëntor 2008|access-date=26 gusht 2015}}</ref> Pavarësisht minutazhit të paksuar, Del Piero arriti të shënonte 14 gola dhe ndihmoi Juventusin të fitonte kampionatin e 28të në histori; ai ishte protagonist në ndeshjen vendimtare kundër Milanit në [[San Siro]], duke asistuar golin e Trezeguet.<ref>{{cite web|url=http://www.acmilan.com/en/news/show/139248|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304055959/http://www.acmilan.com/en/news/show/139248|url-status=dead|archive-date=4 mars 2016|title=A match that needs no introduction|publisher=A.C. Milan|language=en|date=22 shkurt 2012}}</ref> Del Piero gjithashtu ndihmoi ekipin të shkonte deri në çerek-finalen e Ligës së Kampionëve, aty ku u eliminuan nga [[Liverpool F.C.|Liverpooli]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/clubs/50139--juventus/|title=UEFA Champions League 2004/05 – History – Juventus|publisher=UEFA|language=en|access-date=20 nëntor 2016|archive-date=28 maj 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200528103024/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/clubs/50139--juventus/|url-status=live}}</ref> Del Piero rifitoi formën sportive gjatë sezonit 2005–06, një gjë që u vu re nga disa trajnerë dhe gazetarë, duke shënuar 12 gola në 20 ndeshje në kampionat.<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/2006/febbraio/14/Del_Piero_ringrazia_Capello_Rinato_co_9_060214147.shtml|title=Del Piero ringrazia Capello: "Rinato grazie al turn over"|website=corriere.it|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|author1=Arianna Ravelli|date=14 shkurt 2006|access-date=8 prill 2015|archive-date=26 qershor 2013|archive-url=https://archive.today/20130626192320/http://archiviostorico.corriere.it/2006/febbraio/14/Del_Piero_ringrazia_Capello_Rinato_co_9_060214147.shtml|url-status=live}}</ref> Roli i tij ndryshoi në sezonin e dytë të Capellos si trajner. Ai preferoi t'a përdorte Del Pieron si zëvëndësues, gjë që solli edhe prishjen e marrëdhënjeve midis palëve.<ref name="iht">{{cite news|url=http://www.iht.com/articles/2006/02/14/sports/soccer.php|title=Del Piero an ace at icing Juventus cake|newspaper=The International Herald Tribune|language=en|date=14 shkurt 2006|access-date=10 dhjetor 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081014002229/http://www.iht.com/articles/2006/02/14/sports/soccer.php|archive-date=14 tetor 2008}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tuttocalciatori.net/notizie-225-del-pierocapello-e-rottura|title=DEL PIERO-CAPELLO: E' ROTTURA|website=tuttocalciatori.net|language=it|date=10 maj 2006|access-date=8 prill 2015|archive-date=17 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210317232240/https://www.tuttocalciatori.net/notizie-225-del-pierocapello-e-rottura|url-status=live}}</ref> Më 10 janar 2006, Del Piero shënoi tre gola kundër Fiorentinës në kupë, duke u bërë golashënuesi më i mirë në historinë e Juventusit me 185 gola. Ai theu rekordin e legjendës [[Giampiero Boniperti]], i cili kishte shënuar 182 gola.<ref>{{cite web|url=http://www.juventus.com/juve/it/news/2011/1/news_newseventi_862c36cf3c834af8ba5faa3f43964364.asp|title=Del Piero supera Boniperti|website=juventus.com|publisher=Juventus F.C.|language=it|date=10 janar 2006|access-date=8 prill 2015|archive-date=13 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150413165551/http://www.juventus.com/juve/it/news/2011/1/news_newseventi_862c36cf3c834af8ba5faa3f43964364.asp|url-status=live}}</ref> Ai gjithashtu e mbylli sezonin si golashënuesi më i mirë i kupës me 5 gola. Në ndeshjen e fundit të kampionatit kundër [[Cagliari Calcio|Cagliarit]], Del Piero hyri si zëvëndësues dhe shënoi në minutën e fundit të takimit; ky ishte goli i tij i 6të si zëvëndësues, duke barazuar [[José Altafini]]n për numrin e golave të shënuar si zëvëndësues në një sezon.<ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/2005/e/sezioni/sport/calcio/serie_a/38giornata/juventuscagliari1/juventuscagliari1.html|title=La Juve festeggia lo scudetto Poker al Cagliari di Zola|website=repubblica.it|publisher=La Repubblica|language=it|date=29 May 2005|access-date=13 April 2015|archive-date=27 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140527212237/http://www.repubblica.it/2005/e/sezioni/sport/calcio/serie_a/38giornata/juventuscagliari1/juventuscagliari1.html|url-status=live}}</ref> Pas përfundimit të sezonit, Juventusi u rrëzua nga kategoria për shkak të trukimit të ndeshjes si pjesë e skandalit të [[Calciopoli]]t, si dhe i'u hoqën ''[[Scudetto]]t'' e fituara në dy sezonet e fundit.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/5215178.stm|title=Punishments cut for Italian clubs|publisher=BBC Sport|language=en|date=26 korrik 2006|archive-date=22 gusht 2006|access-date=11 korrik 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20060822214348/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/5215178.stm|url-status=live}}</ref> ====2006–2007: Kampionë të Serie B==== Pas rënjes së Juventusit në Serie B, Del Piero shprehu besnikëri ndaj klubit duke vendosur të qëndrojë.<ref>{{cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/1182539-alex-the-great-a-look-back-at-del-pieros-time-in-turin|title=Alex Del Piero: A Look Back at Alex the Great's Time in Turin|publisher=Bleacher Report|language=en|date=14 maj 2012|access-date=27 korrik 2016|archive-date=11 gusht 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160811183950/http://bleacherreport.com/articles/1182539-alex-the-great-a-look-back-at-del-pieros-time-in-turin|url-status=live}}</ref> Pavarësisht se disa nga yjet e ekipit si [[Fabio Cannavaro]], Ibrahimović, [[Gianluca Zambrotta]], [[Emerson]], [[Patrick Vieira]] dhe [[Lilian Thuram]] u larguan, Del Piero, sëbashku me lojtarë si [[Gianluigi Buffon]], [[Mauro Camoranesi]] dhe Trezeguet vendosën të qëndronin dhe të ndihmonin Juventusin të rikthehej në elitë.<ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/2006/07/sezioni/sport/calcio/calciomercato-2006/buffon-resta/buffon-resta.html|title=Real Madrid, accordo con la Juve per Cannavaro ed Emerson|website=repubblica.it|publisher=La Repubblica|language=it|date=19 korrik 2006|access-date=13 prill 2015|archive-date=14 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150414031349/http://www.repubblica.it/2006/07/sezioni/sport/calcio/calciomercato-2006/buffon-resta/buffon-resta.html|url-status=live}}</ref> Del Piero e nisi sezonin e ri më 23 gusht 2006 me ndeshjen e kupës kundër [[A.C. Cesena|Cesenës]]. Kupa e Italisë ishte një objektiv i rëndësishëm për ''Bardhezinjtë'', të cilët synonin kualifikimin në kompeticionet evropiane në rast fitimi të kupës. Del Piero e nisi ndeshjen nga stoli dhe hyri në fushë në minutën e 74të kur rezultati ishte 1–1, dhe shënoi golin e fitores nëntë sekonda më pas.<ref>{{cite web|url=http://www.juventus.com/it/news/detail.aspx?lml_language_id=0&trs_id=1201000&ID=8488|title=Juventus 2–1 al Cesena|publisher=Juventus F.C.|language=it|date=23 gusht 2006|access-date=22 shtator 2026|archive-date=6 nëntor 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071106035544/http://www.juventus.com/it/news/detail.aspx?lml_language_id=0&trs_id=1201000&ID=8488|url-status=bot: unknown}}</ref> Katër ditë më vonë, në ndeshjen e raundit të tretë kundër Napolit, Del Piero hyri sërisht si zëvëndësues kur Juventusi ishte në disavantazh. Ai shënoi dy gola dhe e dërgoi ndeshjen në gjuajtjet e penalltive. Juventus u mposht 5–4 dhe u eliminua.<ref>[https://web.archive.org/web/20071013184836/http://juventus.com/uk/news/detail.aspx?lml_language_id=0&trs_id=1368000&ID=8531 "Napoli – Juventus, 3–3 a.e.t. (Napoli win 5–4 on penalties)"] Juventus.com. (në anglisht) 28 gusht 2006</ref> Pavarësisht se e nisën kampionatin me 9 pikë më pak,<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=388100&cc=5901|archive-url=https://archive.today/20130103001718/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=388100&cc=5901|url-status=dead|archive-date=3 January 2013|title=Arbitration board reduces Juventus' points penalty|publisher=ESPN FC|language=en|date=27 tetor 2006}}</ref> Juventus arriti të shpallet kampion i Serie B, duke siguruar rikthimin në Serie A.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/6673133.stm|title=Juventus win Serie B at a canter|publisher=BBC Sport|language=en|date=19 maj 2007|archive-date=6 qershor 2014|access-date=11 korrik 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20140606055816/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/6673133.stm|url-status=live}}</ref> Del Piero u shpall golashënuesi më i mirë me 20 gola.<ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/tablesi/ital2tops.html|title=Italy – Serie B Top Scorers|publisher=RSSSF|language=en|access-date=22 korrik 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150318052943/http://www.rsssf.com/tablesi/ital2tops.html|archive-date=18 mars 2015}}</ref> Gjatë këtij sezoni, ai gjithashtu arriti golin e 200të me klubin në fitoren 2–0 kundër [[Frosinone Calcio|Frosinones]] më 23 tetor 2006.<ref>{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Juventus/Primo_Piano/2006/10_Ottobre/28/ale200.shtml|title=Adesso Del Piero è mister 200|website=gazzetta.it|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=21 tetor 2006|access-date=13 prill 2015}}</ref> ====2007–2011: Rikthimi në elitë dhe vështirsitë==== Pas rikthimit të Juventusit në Serie A, Del Piero negocioi për disa muaj për rinovimin e kontratës. Në fund, ai firmosi një kontratë deri në qershor 2010.<ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2007/10_Ottobre/16/aledelpiero.shtml|title=Del Piero-Juve fino al 2010 Ale: "Giorni entusiasmanti"|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Alberto Mauro|date=16 tetor 2007|access-date=13 maj 2015|archive-date=18 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518092554/http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2007/10_Ottobre/16/aledelpiero.shtml|url-status=live}}</ref> Ky lajm erdhi vetëm dy javë pasi ai u la jashtë ekipit nga trajneri [[Claudio Ranieri]] për ndeshjen kundër Fiorentinës si dhe nuk u thirr në kombëtaren italiane nga trajneri [[Roberto Donadoni]].<ref>{{cite news|url=http://www.repubblica.it/2007/10/sezioni/sport/calcio/serie_a/giornata-7a/fiorentina-juventus/fiorentina-juventus.html|title=Pari con polemiche tra Fiorentina e Juventus|newspaper=La Repubblica|language=it|date=7 tetor 2007|access-date=13 maj 2015|archive-date=18 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518093340/http://www.repubblica.it/2007/10/sezioni/sport/calcio/serie_a/giornata-7a/fiorentina-juventus/fiorentina-juventus.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Nazionale/Primo_Piano/2007/10_Ottobre/07/convocazioni.shtml|title=Nazionale, novità Montolivo A casa Del Piero e Inzaghi|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Gaetano De Stefano|date=7 tetor 2007|access-date=13 maj 2015|archive-date=18 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518092600/http://www.gazzetta.it/Calcio/Nazionale/Primo_Piano/2007/10_Ottobre/07/convocazioni.shtml|url-status=live}}</ref> Më 15 dhjetor 2007, Del Piero shënoi dy gola kundër Lazios në [[Stadio Olimpico]] dhe u përzgjodh në ekipin e javës të Serie A.<ref>{{cite web|url=http://www.eurosport.com/football/serie-a/2007-2008/juventus-edge-lazio_sto1414042/story.shtml|title=Juventus edge Lazio|publisher=Eurosport|language=en|date=15 dhjetor 2007|access-date=13 maj 2015}}</ref> Në shkurt 2008, ai shënoi me godjtje dënimi golin e vetëm të sfidës kundër Romës, po në Olimpico.<ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2008/02_Febbraio/16/juv-rom.shtml|title=Del Piero è l'anima Juve Roma battuta e avvicinata|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=16 shkurt 2008|access-date=13 maj 2015|archive-date=18 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518092506/http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2008/02_Febbraio/16/juv-rom.shtml|url-status=live}}</ref> Më 6 prill 2008, Del Piero zhvilloi paraqitjen e tij të 553të me klubin, duke kaluar [[Gaetano Scirea]]n si lojtari me më shumë ndeshje në historinë e klubit.<ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Juventus/Primo_Piano/2008/03_Marzo/24/delpiero.shtml|title=Del Piero, 552 senza tempo|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=24 mars 2008|access-date=13 maj 2015|archive-date=4 janar 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090104151002/http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Juventus/Primo_Piano/2008/03_Marzo/24/delpiero.shtml|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Palermo/Primo_Piano/2008/04_Aprile/06/palermojuve.shtml|title=Juve, che doccia fredda nel momento più caldo|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Pier Luigi Todisco|date=6 prill 2008|access-date=13 maj 2015|archive-date=7 prill 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080407222001/http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Palermo/Primo_Piano/2008/04_Aprile/06/palermojuve.shtml|url-status=live}}</ref> Gjatë këtij muaji, ai shënoi shtatë gola në katër ndeshje, përfshirë një tregolësh në fitoren 4–0 kundër [[Atalanta B.C.|Atalantës]] në [[Bergamo]].<ref>{{cite news|url=https://www.thestar.com/sports/2008/04/20/del_piero_and_kaka_score_hat_tricks.html|title=Del Piero and Kaka score hat tricks|website=thestar.com|language=en|date=20 prill 2008|archive-date=23 qershor 2008|access-date=7 mars 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20080623073653/http://www.thestar.com/Sports/article/416442|url-status=live}}</ref> Në javën e fundit të sezonit 2007–08, Del Piero shënoi dy gola në barazimin 3–3 kundër [[U.C. Sampdoria|Sampdorias]].<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/224500?cc=5901|archive-url=https://archive.today/20130103114456/http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/224500?cc=5901|url-status=dead|archive-date=3 January 2013|title=Del Piero at the double|publisher=ESPN FC|language=en|date=17 maj 2008}}</ref> Këto dy gola bënë që ai të fitonte çmimin [[Capocannoniere]] si golashënuesi më i mirë i Serie A me 21 gola, duke lënë mbrapa shokun e ekipit Trezeguet (20 gola) dhe [[Marco Borriello]]n (19 gola). Kjo ishte gjithashtu shifra më e lartë e golave që nga sezoni 1997–98.<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2008/maggio/18/Samp_Juve_show_Super_Del_ga_10_080518073.shtml|title=Samp-Juve show Super Del Piero è il re del gol|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=18 maj 2008|access-date=8 janar 2009|archive-date=9 shtator 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170909190646/http://archiviostorico.gazzetta.it/2008/maggio/18/Samp_Juve_show_Super_Del_ga_10_080518073.shtml|url-status=live}}</ref> Del Piero u bë lojtari i dytë, pas [[Paolo Rossi]], i cili fitonte Capocannonieren në Serie B dhe A. Më 26 korrik, ai u nderua me çmimin Scirea.<ref name="Premio Nazionale Carriera Esemplare Gaetano Scirea: Alba d'Oro">{{cite web|url=http://www.comune.cinisello-balsamo.mi.it/spip.php?article3932|title=Premio Nazionale Carriera Esemplare "Gaetano Scirea": Alba d'Oro|publisher=Comune Cinisello|language=it|access-date=21 janar 2015|archive-date=22 tetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022191358/https://www.comune.cinisello-balsamo.mi.it/spip.php?article3932|url-status=live}}</ref> Falë kontributit të tij, Juventusi e mbylli sezonin në vendin e tretë dhe siguroi rikthimin në Ligën e Kampionëve. Në gusht 2008, Del Piero tregoi qëllimin e tij për të luajtur futboll profesionist deri në moshën 40 vjeç.<ref>{{cite web|url=http://www.football-italia.net/node/12852|title=Del Piero: 'I'll play until I'm 40'|date=14 nëntor 2011|publisher=Football Italia|language=en|access-date=22 korrik 2016|archive-date=21 korrik 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160721030403/http://www.football-italia.net/node/12852|url-status=live}}</ref> Në Ligën e Kampionëve, Juventusi u vendos në të njëjtin grup me Real Madridin dhe fituesit e Kupës UEFA, [[Zenit Saint Petersburg]]; më 21 tetor, Del Piero shënoi një gol të bukur me hark në minutën e 5të të fitores 2–1 në shtëpi kundër Realit.<ref>[http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2008/10/21/juvereal.shtml Del Piero-Amauri in gol. La Juve risorge, Real k.o.] (në italisht) {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090104114457/http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2008/10/21/juvereal.shtml |date=4 janar 2009 }} La Gazzetta dello Sport – Marrë më 8 janar 2008</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/01d2-0e70215b7c07-07c218463a6b-1000--juve-enjoy-high-life-at-madrid-s-expense/|title=Juve enjoy high life at Madrid's expense|publisher=[[UEFA]]|language=en|date=22 tetor 2008}}</ref> Në ndeshjen e kthimit në [[Stadiumi Santiago Bernabéu|Santiago Bernabéu]] më 5 nëntor, Del Piero ishte protagonisti kryesor i takimit me dy gola të shënuar, duke i dhënë Juventusit fitoren e parë në këtë fushë që nga viti 1962. Paraqitja e tij u vlerë nga Ranieri dhe nga trajneri kundërshtar [[Bernd Schuster]].<ref>{{cite news|url=https://www.cbc.ca/sports/soccer/a-class-act-1.744309|archive-url=https://web.archive.org/web/20100913031641/http://www.cbc.ca/news/story/2008/11/07/f-real-madrid-fans.html|url-status=live|archive-date=13 shtator 2010|title=CBC News – A class act|publisher=CBC News|language=en|author=John F. Molinaro|date=7 nëntor 2008|access-date=13 qershor 2010}}</ref> Në momentin e zëvëndësimit, Del Piero u duartrokit në këmbë nga tifozët e të dy ekipeve.<ref>[http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Juventus/Primo_Piano/2008/11/05/real-juve.shtml Ale incanta il Bernabeu. La Juve è già qualificata] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101013135545/http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Juventus/Primo_Piano/2008/11/05/real-juve.shtml |date=13 tetor 2010 }} (në italisht) La Gazzetta Dello Sport – Marrë më 8 janar 2008</ref> Juventus u eliminua në raundin e dytë nga [[Chelsea F.C.|Çelsi]]; Del Piero shënoi me penallti në ndeshjen e dytë por ''Bardhezinjtë'' u mposhtën me rezultatin e përgjithshëm 3–2.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2009/mar/10/juventus-chelsea-champions-league|title=Essien and Drogba draw the sting from 10-man Juve|newspaper=The Guardian|language=en|date=10 mars 2009|location=Londër|author=Dominic Fifield|archive-date=23 dhjetor 2017|access-date=10 dhjetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223042733/https://www.theguardian.com/football/2009/mar/10/juventus-chelsea-champions-league|url-status=live}}</ref> Më 29 nëntor 2008, Del Piero shënoi me penallti golin e tij të 250të me Juventusin në fitoren 4–0 kundër [[A.S. Reggina 1914|Regginës]].<ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Juventus/Primo_Piano/2008/11/29/juv-reg.shtml|title=Super Juve sotto la neve Reggina presa a pallate|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Riccardo Pratesi|date=29 nëntor 2008|access-date=13 maj 2015|archive-date=24 shtator 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924142527/http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Juventus/Primo_Piano/2008/11/29/juv-reg.shtml|url-status=live}}</ref> Gjatë këtij sezoni, Juventusi garoi me Milanin për vendin e dytë e cila siguronte automatikisht kualifikimin në Ligën e Kampionëve. Del Piero ishte protagonist në javën e parafundit, duke shënuar dy gola në fitoren 3–0 kundër [[A.C. Siena|Sienës]]; ai gjithashtu asistoi golin e talentit [[Claudio Marchisio]].<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/251568?cc=5901|archive-url=https://archive.today/20130103003056/http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/251568?cc=5901|url-status=dead|archive-date=3 January 2013|title=Siena 0–3 Juventus|publisher=ESPN FC|language=en|date=24 maj 2009}}</ref> Në javën e fundit të kampionatit, Juventusi fitoi 2–0 kundër Lazios, duke e mbyllur renditjen në vendin e dytë me pikë të barabarta me Milanin por me golavarazh më të mirë.<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/tables/_/league/ita.1/season/2008/italian-serie-a?cc=5901|title=2008/09 Italian Serie A Table / Table|publisher=ESPN FC|language=en|access-date=22 korrik 2016|archive-date=25 tetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121025231308/http://soccernet.espn.go.com/tables/_/league/ita.1/season/2008/italian-serie-a?cc=5901|url-status=dead}}</ref> Më 17 korrik 2009, Del Piero rinovoi kontratën e tij edhe për dy vite të tjera.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=1082078.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20100428053805/http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=1082078.html|url-status=dead|archive-date=28 April 2010|title=Del Piero inks new Juve deal|publisher=FIFA|language=en|date=17 korrik 2009}}</ref> I pyetur për rinovimin, ai deklaroi se objektivi i tij ishte të tërhiqej te Juventusi. Më 14 mars 2010, ai shënoi golin e 300të dhe të 301të në karrierë në shtatë minutat e para të barazimit 3–3 kundër Sienës.<ref>{{cite web|url=http://uk.eurosport.yahoo.com/22042010/58/22042010154422.html|title=Del Piero celebrates his 300th goal for Juventus|publisher=Eurosport|language=en|date=22 prill 2010|access-date=11 korrik 2012|archive-date=23 shkurt 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223155506/http://uk.eurosport.yahoo.com/22042010/58/22042010154422.html|url-status=live}}</ref> Ai e mbylli sezonin 2009–10 me 11 gola në 29 ndeshje në të gjitha kompeticionet. Më 30 tetor 2010, Del Piero shënoi golin e tij të 179të në Serie A në fitoren 2–1 kundër Milanit, duke kaluar Bonipertin si golashënuesi më i mirë i Juventusit në Serie A.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/news/01ea-0e7604d6a851-d7176764a21e-1000--del-piero-record-caps-juve-win-at-milan/|title=Del Piero record caps Juve win at Milan|publisher=UEFA|language=en|date=30 tetor 2010}}</ref> Më 5 shkurt, ai u aktivizua si zëvëndësues në takimin kundër Cagliarit, duke thyer një tjetër rekord të Bonipertit për numrin e ndeshjeve të luajtura për Juventusin.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=1633292.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120523231724/http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=1633292.html|url-status=dead|archive-date=23 maj 2012|title=Del Piero's black and white legacy|publisher=FIFA|language=en|date=20 maj 2012}}</ref> Kjo ishte ndeshja e tij e 444të në Serie A si lojtar i klubit. Ai e mbylli sezonin e tij të 18të me Juventusin me 11 gola dhe 6 asiste. ====2011–2012: Kampionë në sezonin e fundit==== Del Piero firmosi një kontratë të re një-vjeçare me klubin në maj 2011.<ref>{{cite news|url=http://www.juventus.com/wps/portal/en/news/5maggio2011_DP_RINNOVO/|title=Del Piero renews contract at new stadium!|publisher=Juventus F.C.|language=en|date=5 maj 2011|access-date=6 maj 2011|archive-date=26 nëntor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131126121330/http://www.juventus.com/wps/portal/en/news/5maggio2011_DP_RINNOVO/|url-status=live}}</ref> Sezoni i ri pa mbërritjen e [[Antonio Conte]]s, me të cilin Del Piero kishte qënë shok ekipi, si trajneri i ri i ekipit si dhe zhvendosjen e klubit në [[Juventus Stadium]]in e sapo ndërtuar. Pas shumë vitesh, Del Piero e humbi vendin e tij si titullar kundrejt [[Mirko Vučinić]], i cili sapo kishte mbërritur nga Roma. Megjithatë, ai asistoi golin e [[Simone Pepe]]s në fitoren 4–1 kundër Parmës në ndeshjen hapëse të sezonit më 11 shtator.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/memberassociations/association=ita/news/newsid=1675081.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20110924184853/http://www.uefa.com/memberassociations/association=ita/news/newsid=1675081.html|url-status=dead|archive-date=24 shtator 2011|title=Juventus pick off Parma, Palermo stun Inter|publisher=UEFA|language=en|date=11 shtator 2011|access-date=22 gusht 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/football/juventus-vs-parma/247621|title=Juventus 4–1 Parma|publisher=Sky Sports|language=en|date=11 shtator 2011|access-date=22 gusht 2019|archive-date=22 gusht 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190822181631/https://www.skysports.com/football/juventus-vs-parma/247621|url-status=live}}</ref> Më 24 janar 2012, Del Piero shënoi golin e parë në stadiumin e ri në fitoren 3–0 kundër Romës në çerek-finalen e kupës.<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/match/_/id/336404?cc=5901|archive-url=https://archive.today/20120715002525/http://soccernet.espn.go.com/match/_/id/336404?cc=5901|url-status=dead|archive-date=15 July 2012|title=Match report: Juventus 3 Roma 0|publisher=ESPN FC|language=en|date=24 janar 2012}}</ref> Në ndeshjen e dytë të gjysëm-finales kundër Milanit, Del Piero shënoi një nga dy golat e ekipit. Ndeshja u mbyll në barazim 2–2 dhe Juventus u kualifikua në finale me rezultatin e përgjithshëm 4–3.<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/337683?cc=5901|archive-url=https://archive.today/20120714081748/http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/337683?cc=5901|url-status=dead|archive-date=14 July 2012|title=Report: Juve 2 Milan 2|publisher=ESPN FC|language=en|date=20 mars 2012}}</ref> Goli i tij i parë në Serie A për këtë sezon erdhi më 25 mars në fitoren 2–0 kundër Interit në Derbin e Italisë.<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=326919&cc=5901|archive-url=https://archive.today/20120714182707/http://soccernet.espn.go.com/report?id=326919&cc=5901|url-status=dead|archive-date=14 July 2012|title=Report: Juve 2 Inter 0|publisher=ESPN FC|language=en|date=25 mars 2012}}</ref> Më 11 prill 2012, Del Piero hyri si zëvëndësues në ndeshjen kundër Lazios, e cila ishte ndeshja e 700të e tij si lojtar i Juventusit.<ref>{{cite news|url=http://www.goal.com/en/match/65004/juventus-vs-lazio/report|title=Report: Juve 2 Lazio 1|publisher=Goal.com|language=en|date=11 prill 2012|access-date=31 dhjetor 2015|archive-date=1 maj 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140501092252/http://www.goal.com/en/match/65004/juventus-vs-lazio/report|url-status=live}}</ref> Ai shënoi me goditje dënimi duke i dhënë ekipit tre pikët dhe kryesimin e kampionatit.<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/memberassociations/association=ita/news/newsid=1782883.html|archive-url=https://archive.today/20130205044856/http://www.uefa.com/memberassociations/association=ita/news/newsid=1782883.html|url-status=dead|archive-date=5 February 2013|title=Del Piero steals the show to send Juventus top|publisher=UEFA|language=en|date=11 prill 2012|access-date=31 dhjetor 2015}}</ref> Një javë më pas, [[Andrea Agnelli]] njoftoi se klubi nuk do ti ofronte rinovimin e kontratës Del Pieros, duke i dhënë fund epokës së tij në klub.<ref>{{cite news|url=http://www.skysports.com/story/0,19528,12876_7249158,00.html|title=Juve not retaining Del Piero|publisher=Sky Sports|language=en|date=18 tetor 2011|access-date=19 tetor 2015|archive-date=24 shtator 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924152930/http://www.skysports.com/story/0,19528,12876_7249158,00.html|url-status=live}}</ref> Vetë Del Piero shprehu befasi për këtë vendim.<ref>{{cite news|url=http://www.goal.com/en/news/10/italy/2012/04/17/3042533/del-piero-surprised-at-agnellis-refusal-to-grant-him|title=Del Piero surprised at Agnelli's refusal to grant him Juventus extension|publisher=Goal.com|language=en|date=17 prill 2012|archive-date=19 prill 2012|access-date=19 prill 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120419023810/http://www.goal.com/en/news/10/italy/2012/04/17/3042533/del-piero-surprised-at-agnellis-refusal-to-grant-him|url-status=live}}</ref> Ai luajti ndeshjen e fundit në Serie A më 13 maj kundër [[Atalanta B.C.|Atalantës]], duke shënuar në minutën e 28të;<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/326825?cc=5901|archive-url=https://archive.today/20120724003250/http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/326825?cc=5901|url-status=dead|archive-date=24 July 2012|title=Report: Juve 3 Atalanta 1|publisher=ESPN FC|language=en|date=13 maj 2012}}</ref> ai u zëvëndësua në minutën e 59të mes duartrokitjeve të të gjithë stadiumit.<ref>{{cite news|url=http://www.legaseriea.it/it/sala-stampa/archivio-dettaglio/-/news/FESTA_SCUDETTO_PER_LA_JUVENTUS/662818|title=Festa Scudetti per la Juventus|website=legaseriea.it|language=it|date=13 maj 2012|access-date=31 dhjetor 2015|archive-date=7 nëntor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141107224213/http://www.legaseriea.it/it/sala-stampa/archivio-dettaglio/-/news/FESTA_SCUDETTO_PER_LA_JUVENTUS/662818|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story/_/id/1069370/serie-a:-decorated-veterans-del-piero,-inzaghi-score-on-final-bows?cc=5901|title=Decorated veterans score on final bows|publisher=ESPN FC|language=en|date=13 maj 2012|access-date=13 maj 2012|archive-date=17 maj 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120517050801/http://soccernet.espn.go.com/news/story/_/id/1069370/serie-a:-decorated-veterans-del-piero,-inzaghi-score-on-final-bows?cc=5901|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.goal.com/en-gb/news/3276/serie-a/2012/05/13/3100354/del-piero-inzaghi-wave-goodbye-as-winners-in-fairytale|title=Del Piero & Inzaghi wave goodbye as winners in fairytale ending|publisher=Goal.com|language=en|date=13 maj 2012|archive-date=16 maj 2012|access-date=13 maj 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120516034241/http://www.goal.com/en-gb/news/3276/serie-a/2012/05/13/3100354/del-piero-inzaghi-wave-goodbye-as-winners-in-fairytale|url-status=live}}</ref> Ndeshja e tij e fundit si lojtar i klubit erdhi më 20 maj në finalen e kupës të fituar 2–0 kundër Napolit.<ref>{{cite news|url=http://www.goal.com/en-gb/match/78417/juventus-vs-napoli/report|title=Cavani and Hamsik clinch Coppa Italia and dash double dreams of Turin giants|publisher=Goal.com|language=en|date=20 maj 2012|archive-date=22 maj 2012|access-date=21 maj 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120522225128/http://www.goal.com/en-gb/match/78417/juventus-vs-napoli/report|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www1.skysports.com/football/news/12961/7768322/Cup-glory-for-Napoli|title=Cup glory for Napoli|publisher=Sky Sports|language=en|date=20 maj 2012|archive-date=23 maj 2012|access-date=21 maj 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120523095249/http://www1.skysports.com/football/news/12961/7768322/Cup-glory-for-Napoli|url-status=live}}</ref> Del Piero regjistroi gjithsej 705 ndeshje, 290 gola, 174 asiste dhe 16 trofe të fituar në 19 sezone.<ref>{{cite news|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/serie-a/2023/10/30-115838922/campionato_di_calcio_serie_a_record_primati_numeri_e_statistiche|title=Campionato di Calcio Serie A: record, primati, numeri e statistiche|publisher=Il Corriere dello Sport|language=it|date=30 tetor 2023|access-date=12 shkurt 2024|archive-date=12 shkurt 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240212175507/https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/serie-a/2023/10/30-115838922/campionato_di_calcio_serie_a_record_primati_numeri_e_statistiche|url-status=live}}</ref> ===Sydney FC=== Më 5 shtator 2012, Del Piero u transferua te klubi austrialian [[Sydney FC]], duke firmosur një marrëveshje dy-vjeçare.<ref>{{cite news|url=https://www.smh.com.au/sport/a-league/ciao-4m-del-piero-signs-for-two-years-20120905-25exy.html#ixzz25c44ORwW|title=Ciao 4m Del Piero signs for two years|website=smh.com.au|publisher=The Sydney Morning Herald|language=en|access-date=6 shtator 2012}}</ref> Paga e tij u konfirmua të ishte 3.5 milion $ në sezon, duke e bërë atë lojtarin më të paguar në historinë e futbollit austrian. Para këtij transferimi, Del Piero ishte i lidhur me një nga kalim te Liverpooli, por më vonë zbuloi se kujtimet e tij të tragjedisë së Heysel e ndaluan të transferohej në [[Anfield]].<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2012/oct/12/alessandro-del-piero-liverpool-heysel|title=Alessandro Del Piero rejected Liverpool move 'because of Heysel'|publisher=The Guardian|language=en|date=12 tetor 2012}}</ref> Transferimi i tij bëri bujë në Itali dhe Australi; Juventusi, si dhe kolegë të tjerë i uruan fat Del Pieros në aventurën e tij në Australi.<ref>{{cite web|url=http://www.juventus.com/juve/en/news/5set2012_dp_eng|title=Good luck Alex!|publisher=Juventus F.C. |language=en|date=5 shtator 2012|access-date=6 shtator 2012|archive-date=18 dhjetor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131218051016/http://www.juventus.com/juve/en/news/5set2012_dp_eng|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.tuttosport.com/calcio/calciomercato/2012/09/06-210947/Inzaghi+saluta+Del+Piero%3A+%C2%ABCiao+Alex%2C+tifer%C3%B2+per+te%C2%BB|title=Inzaghi saluta Del Piero: ÂŤCiao Alex, tiferò per teÂť – Calciomercato / Calcio|newspaper=Tuttosport|language=it|date=6 shtator 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121110193828/http://www.tuttosport.com/calcio/calciomercato/2012/09/06-210947/Inzaghi+saluta+Del+Piero%3A+%C2%ABCiao+Alex%2C+tifer%C3%B2+per+te%C2%BB|archive-date=10 nëntor 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/roma/articoli/1844/totti-nostalgia-di-del-piero.shtml|title=Zeman: "Contento della prestazione"|publisher=Sport Mediaset|language=it|date=6 janar 2013|access-date=6 shtator 2012|archive-date=9 shtator 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120909170032/http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/roma/articoli/1844/totti-nostalgia-di-del-piero.shtml|url-status=dead}}</ref> Presidenti i klubit Scott Barlow e quajti firmosjen e Del Pieros "një moment historik për klubin",<ref name="Chicago Tribune">{{cite news|author=Nick Mulvenney|agency=Reuters|language=en|url=https://www.chicagotribune.com/2012/09/05/del-piero-deal-most-lucrative-in-australian-sport-club/|title=Del Piero deal most lucrative in Australian sport|publisher=Chicago Tribune|language=en|date=5 shtator 2012}}</ref> kurse presidenti i [[Federata Australiane e Futbollit|Federatës Australiane të Futbollit]] deklaroi se mbërritja e Del Pieros ishte vendimtare për rritjen e futbollit australian në aspektin teknik dhe ekonomik. Trajneri i ekipit [[Ian Crook]] shtoi se loja e ekipit do të bazohej te Del Piero, duke i dhënë italianit liri në fushë.<ref>{{cite news|url=https://www.smh.com.au/sport/soccer/sydney-banking-on-del-piero-20120906-25h83.html|title=Sydney banking on Del Piero|website=Smh.com.au|publisher=The Sydney Morning Herald|language=en|author=Sebastian Hassett|date=7 shtator 2012|archive-date=9 korrik 2018|access-date=21 prill 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20180709011333/https://www.smh.com.au/sport/soccer/sydney-banking-on-del-piero-20120906-25h83.html|url-status=live}}</ref> Del Piero bëri debutimin e tij në [[A-League]] më 6 tetor në humbjen 2–0 kundër [[Wellington Phoenix F.C.|Wellington Phoenix]].<ref>{{cite web|url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2012/10/06/phoenix-spoils-del-pieros-sydney-debut|title=Phoenix spoils Del Piero's Sydney debut|publisher=Special Broadcasting Service|language=en|date=6 tetor 2012|access-date=9 janar 2017|archive-date=10 janar 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110022729/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2012/10/06/phoenix-spoils-del-pieros-sydney-debut|url-status=live}}</ref> Një javë më pas, ai shënoi golin e parë në Australi me goditje dënimi në humbjen 3–2 në shtëpi kundër [[Newcastle Jets]].<ref>{{cite web|url=http://www.foxsports.com.au/football/a-league/sydney-fc-host-newcastle-jets-in-alessandro-del-pieros-first-home-game-at-allianz-stadium/story-e6frf4gl-1226494991268 |title=Jets ruin Del Piero's home debut &#124; A-League|publisher=Fox Sports|language=en|author=Angela Habashy|date=13 tetor 2012}}</ref> Më 20 tetor, ai shënoi golin e fitores në derbin e Sydneyt kundër [[Western Sydney Wanderers F.C.|Western Sydney Wanderers]].<ref>{{cite web|url=http://www.skynews.com.au/sport/article.aspx?id=807997|title=Sky News Australia – Sport Article|publisher=Sky News|language=en|access-date=20 tetor 2012|archive-date=3 prill 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180403173424/https://www.skynews.com.au/sport/article.aspx?id=807997|url-status=dead}}</ref> Më 19 janar 2013, Del Piero shënoi katër gola dhe një asist në fitoren tenistike 7–1 kundër Wellington Phoenix. Kjo ishte hera e parë që ai shënon katër gola në një ndeshje dhe në momentin e zëvëndësimit u duartrokit nga i gjithë stadiumi.<ref>{{cite news|url=https://www.smh.com.au/sport/a-league/del-piero-bags-four-in-71-rout-20130119-2d05u.html|title=Del Piero bags four in 7–1 rout|website=Smh.com.au|publisher=The Sydney Morning Herald|language=en|author=David Sygall|access-date=22 korrik 2016}}</ref> Më 10 shkurt, ai shënoi në suksesin 2–1 [[Brisbane Roar F.C.|Brisbane Roar]], duke arritur në kuotën e 11 golave sezonal, një rekord i ri në klub.<ref>{{cite web|url=http://theworldgame.sbs.com.au/match/1296861/sydney-vs-brisbane-roar/report|title=Win lifts Sydney into top six|language=en|publisher=Special Broadcasting Service|date=10 shkurt 2013|access-date=9 janar 2017|archive-date=10 janar 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110021215/http://theworldgame.sbs.com.au/match/1296861/sydney-vs-brisbane-roar/report|url-status=live}}</ref> Njëmbëdhjetë ditë më pas, Del Piero rinovoi kontratën me klubin deri në vitin 2014.<ref>{{cite web|url=http://www.footballaustralia.com.au/sydneyfc/news-display/alessandro-del-piero-and-sydney-fc-commit-to-second-season/61306|title=Alessandro Del Piero and Sydney FC Commit to Second Season|publisher=Footballaustralia.com.au|language=en|access-date=22 korrik 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140219060237/http://www.footballaustralia.com.au/sydneyfc/news-display/alessandro-del-piero-and-sydney-fc-commit-to-second-season/61306|archive-date=19 shkurt 2014}}</ref> Ai e mbylli sezonin me 14 gola në 24 ndeshje, me Sydneyn që nuk u kualifikua në fazën finale për fitimin e kampionatit.<ref name="Del Piero magic inspires Sydney">{{cite web|url=http://www.eurosport.com/football/hyundai-a-league/2010-2011/del-piero-magic-inspires-sydney-fc-as-a-league-kicks-off_sto3959583/story.shtml|title=Del Piero magic inspires Sydney FC as A-League kicks off|publisher=Eurosport|language=en|date=11 tetor 2013|access-date=9 janar 2017}}</ref> Del Piero u emërua kapiteni i ri i ekipit para nisjes së sezonit 2013–14.<ref name="Del Piero magic inspires Sydney"/><ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=2175741.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130923070308/http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=2175741.html|url-status=dead|archive-date=23 shtator 2013|title=Del Piero named Sydney FC captain|publisher=FIFA|language=en|access-date=11 tetor 2013}}</ref> Ai shënoi dhe asistoi në fitoren 2–0 kundër Newcastle Jets në ndeshjen hapëse të kampionatit.<ref>{{cite web|url=http://www.footballaustralia.com.au/aleague/matchcentre/Sydney-FC-v-Newcastle-Jets-Hyundai-A-League/3085|title=Del Piero, Sydney sink Jets|publisher=A-League|language=en|access-date=11 tetor 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140219060225/http://www.footballaustralia.com.au/aleague/matchcentre/Sydney-FC-v-Newcastle-Jets-Hyundai-A-League/3085|archive-date=19 shkurt 2014}}</ref> Gjatë sezonit të rregullt, ai shënoi 10 gola duke u shpallur sërisht golashënuesi më i mirë i ekipit.<ref name="Sydney FC Golden Boot">{{cite web|url=http://www.sydneyfc.com/video/alessandro-del-piero-wins-sydney-fc-golden-boot/eetecg45evpp1mlix088klpk6/187/5|title=Alessandro Del Piero Wins Sydney FC Golden Boot|publisher=Sydney FC|language=en|date=5 maj 2014|access-date=9 janar 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110021044/http://www.sydneyfc.com/video/alessandro-del-piero-wins-sydney-fc-golden-boot/eetecg45evpp1mlix088klpk6/187/|archive-date=10 janar 2017|url-status=dead}}</ref> Këtë hetë, Sydney u kualifikua në fazën finale; ndeshja e fundit e Del Pieros me ekipin erdhi më 18 prill 2014 në humbjen 2–1 kundër [[Melbourne Victory F.C.|Melbourne Victory]] në raundin e parë të fazës finale.<ref>{{cite web|url=http://www.abc.net.au/news/2014-04-19/alessandro-del-piero-says-goodbye-to-fans-after-sydney-fc/5399870|title=Alessandro Del Piero says goodbye to fans after Sydney FC's loss to Melbourne Victory|publisher=ABC.net|language=en|date=18 prill 2014|access-date=9 janar 2017|archive-date=10 janar 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110015125/http://www.abc.net.au/news/2014-04-19/alessandro-del-piero-says-goodbye-to-fans-after-sydney-fc/5399870|url-status=live}}</ref> Më 10 gusht, Del Piero ishte kapiten i ekipit All-Star të A-League në ndeshjen miqësore kundër ish ekipit të tij Juventus.<ref name="footballaustralia">{{cite web|url=http://www.footballaustralia.com.au/sydneyfc/news-display/Sydney-FC-Pays-Tribute-To-Alessandro-Del-Piero/90149|title=Sydney FC Home &#124; Sydney FC|publisher=Football Australia|language=en|access-date=31 janar 2016|archive-date=29 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140429050040/http://www.footballaustralia.com.au/sydneyfc/news-display/Sydney-FC-Pays-Tribute-To-Alessandro-Del-Piero/90149|url-status=dead}}</ref> Në prill 2015, ai u emërua në ekipin e dekadës të Sydneyt dhe në ekipin e dekadës të [[Konfederata Aziatike e Futbollit|Konfederatës Aziatike të Futbollit]].<ref name="Del Piero headlines strong Sydney FC team of the decade">{{cite web|url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2015/04/29/del-piero-headlines-strong-sydney-fc-team-decade|title=Del Piero headlines strong Sydney FC team of the decade|publisher=Special Broadcasting Service|language=en|date=29 prill 2015|access-date=7 maj 2015|archive-date=18 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518095202/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2015/04/29/del-piero-headlines-strong-sydney-fc-team-decade|url-status=live}}</ref><ref name="Alessandro Del Piero named on bench in PFA's A-League team of decade">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2015/apr/28/a-league-del-piero-benched-team-decade|title=Alessandro Del Piero named on bench in PFA's A-League team of decade|newspaper=The Guardian|language=en|date=28 prill 2015|access-date=7 maj 2015}}</ref> ===Dehli Dynamos=== Më 23 gusht 2014, Del Piero ishte në negociata për një transferim të mundshëm te klubi indian [[Delhi Dynamos FC|Delhi Dynamos]], një lajm që u vërtetua nga agjenti i tij.<ref>{{cite web|title=Alessandro del Piero to play for ISL side Delhi Dynamos|date=23 August 2014|url=http://sports-nova.com/alessandro-del-piero-play-isl-side-delhi-dynamos/|publisher=Sports-nova.com|language=en|access-date=23 gusht 2014|archive-date=6 tetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151006184347/http://sports-nova.com/alessandro-del-piero-play-isl-side-delhi-dynamos/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Del Piero set to join Delhi Dynamos|url=http://www.goal.com/en-india/news/222/transfer-zone/2014/08/23/5053887/del-piero-set-to-join-delhi-dynamos?ICID=AR|publisher=Goal.com|language=en|date=23 gusht 2014|access-date=28 gusht 2014|archive-date=17 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150217155108/http://www.goal.com/en-india/news/222/transfer-zone/2014/08/23/5053887/del-piero-set-to-join-delhi-dynamos?ICID=AR|url-status=live}}</ref> Pesë ditë më vonë, transferimi u zyrtarizua dhe Del Piero firmosi një kontratë deri në fund të vitit.<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en-india/news/7083/isl/2014/08/28/5065328/del-piero-pens-a-four-month-deal-with-delhi-dynamos-fc?ICID=HP_BN_7|title=Del Piero pens a four-month deal with Delhi Dynamos FC|publisher=Goal.com|language=en|date=28 gusht 2014|access-date=28 gusht 2014|archive-date=17 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150217155131/http://www.goal.com/en-india/news/7083/isl/2014/08/28/5065328/del-piero-pens-a-four-month-deal-with-delhi-dynamos-fc?ICID=HP_BN_7|url-status=dead}}</ref> Sipas raportimeve, kontrata e bëri atë lojtarin më të paguar në historinë e futbollit indian.<ref>{{Cite web|author=Abhijit Bharali|date=22 gusht 2017|title=ISL 2017: Dimitar Berbatov set to become 3rd highest paid player in Indian football|url=https://www.sportskeeda.com/football/isl-2017-kerala-blasters-dimitar-berbatov-set-to-become-3rd-highest-paid-player-in-indian-football|access-date=2021-08-25|website=Sport Skeeda|language=en|archive-date=23 tetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201023215334/https://www.sportskeeda.com/football/isl-2017-kerala-blasters-dimitar-berbatov-set-to-become-3rd-highest-paid-player-in-indian-football|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=6 nëntor 2014|author=Marcus Mergulhao|title=My role is bigger than just playing: Del Piero|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/indian-super-league/interviews/my-role-is-bigger-than-just-playing-del-piero/articleshow/45056347.cms|access-date=2021-08-25|publisher=The Times of India|language=en|archive-date=25 gusht 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210825171055/https://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/indian-super-league/interviews/my-role-is-bigger-than-just-playing-del-piero/articleshow/45056347.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|author=Abhishek Kundu|date=23 nëntor 2022|title=5 most expensive signings in ISL history|url=https://www.sportskeeda.com/indian-football/5-most-expensive-players-isl-history/2|access-date=2021-08-25|website=Sport Skeeda|language=en|archive-date=25 gusht 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210825171054/https://www.sportskeeda.com/indian-football/5-most-expensive-players-isl-history/2|url-status=live}}</ref> Del Piero bëri debutimin e tij me klubin më 14 tetor në barazimin pa gola kundër [[FC Pune City|Pune City]].<ref>{{cite web|url=http://sports.ndtv.com/indian-super-league-2014/news/231453-isl-delhi-dynamos-and-fc-pune-city-finish-0-0-alessandro-del-piero-dazzles-on-debut|title=ISL: Delhi Dynamos and FC Pune City Finish 0–0; Alessandro Del Piero Dazzles on Debut|publisher=NDTV|language=en|access-date=20 tetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020182938/http://sports.ndtv.com/indian-super-league-2014/news/231453-isl-delhi-dynamos-and-fc-pune-city-finish-0-0-alessandro-del-piero-dazzles-on-debut|archive-date=20 tetor 2014|url-status=dead}}</ref> Goli i tij i parë dhe i vetëm me klubin erdhi më 9 dhjetor me goditje dënimi në barazimin 2–2 kundër [[Chennaiyin FC|Chennaiyin]].<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en-india/match/chennaiyin-fc-vs-delhi-dynamos/1931547/report|title=Del Piero sparks a comeback for the visitors|publisher=Goal.com|language=en|access-date=9 dhjetor 2014|archive-date=10 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310081113/http://www.goal.com/en-india/match/chennaiyin-fc-vs-delhi-dynamos/1931547/report|url-status=live}}</ref> Ai e mbylli sezonin me 10 ndeshje dhe 1 gol; Dehli Dynamos e mbylli sezonin e parë të Super Ligës Indiane në vendin e 5të, duke humbur fazën play-off për një pikë.<ref>{{cite web|url=http://www.fourfourtwo.com/news/indian-super-league-wrap-blasters-semi-finals#:t-UiMFU8gY2XKA|title=Indian Super League Wrap: Blasters into semi-finals|publisher=FourFourTwo|language=en|date=11 dhjetor 2014|access-date=10 nëntor 2015|archive-date=4 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054808/http://www.fourfourtwo.com/news/indian-super-league-wrap-blasters-semi-finals#:t-UiMFU8gY2XKA|url-status=live}}</ref> Kontrata e Del Pieros nuk u rinovua dhe ai u largua nga klubi. Në tetor 2015, ai njoftoi tërheqjen nga futbolli profesionist, duke nisur karrierën e tij si trajner.<ref name="Alessandro Del Piero and Roberto Carlos touted for A-League coaching roles">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2015/oct/12/alessandro-del-piero-and-roberto-carlos-touted-for-a-league-coaching-roles|title=Alessandro Del Piero and Roberto Carlos touted for A-League coaching roles|newspaper=The Guardian|language=en|author1=Mike Hytner|date=12 tetor 2015|access-date=15 tetor 2015|archive-date=18 tetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151018211009/http://www.theguardian.com/football/2015/oct/12/alessandro-del-piero-and-roberto-carlos-touted-for-a-league-coaching-roles|url-status=live}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== ===1991–1998: Moshat dhe debutimi me ekipin e parë=== Del Piero nisi karrierën e tij me Italinë në vitin 1991 kur ai u bë pjesë e [[Kombëtarja italiane nën-17 e futbollit|ekipit nën-17]], me të cilën shënoi një gol në tre ndeshje. Në periudhën 1992–93, Del Piero u dallua me [[Kombëtarja italiane nën-18 e futbollit|ekipin nën-18]], duke shënuar 12 gola në 14 ndeshje. Pas kësaj, ai u bë pjesë e [[Kombëtarja italiane nën-21 e futbollit|ekipit nën-21]],<ref>{{cite news|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1994/04/09/calcio-news.html|title=Convocati Under 21|publisher=La Repubblica|language=it|date=9 prill 1994|p=25}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,31/articleid,0643_01_1996_0134_0038_8767284/|title=Under 21, i convocati|publisher=La Stampa|language=it|date=17 maj 1996|p=31}}</ref> duke u aktivizuar rregullisht në kualifikueset e UEFA Kampionatit Evropian nën-21 1996,<ref name="Nazionale in cifre - FIGC: Del Piero, Alessandro">{{cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/nazionali-in-cifre/dettaglio-convocato?calciatoreId=43236&squadraId=12|title=Alessandro Del Piero|website=figc.it|publisher=Federata Italiane e Futbollit|language=it|access-date=27 prill 2015}}</ref> kompeticion e cila u fitua nga Italia. Më 25 mars 1995, Del Piero debutoi me [[Kombëtarja italiane e futbollit|ekipin e parë]] nën drejtimin e [[Arrigo Sacchi]]t në fitoren 4–1 kundër [[Kombëtarja estoneze e futbollit|Estonisë]] në kualifikueset e [[UEFA Euro 1996]].<ref>{{Cite web|title=25 marzo 1995, Del Piero esordisce in Nazionale in un'Italia-Estonia 4-1|url=https://www.tuttosport.com/news/calcio/italia/2020/03/25-68183283/25_marzo_1995_del_piero_esordisce_in_nazionale_in_un_italia-estonia_4-1|publisher=Tuttosport|date=25 mars 2020|access-date=18 tetor 2024|language=it}}</ref> Goli i tij i parë me Italinë erdhi më 15 nëntor në ndeshjen e rradhës kualifikuese kundër [[Kombëtarja lituaneze e futbollit|Lituanisë]]; Italia fitoi me rezultatin 4–0.<ref>{{Cite web|author=Adam Digby|title=Remembering Alessandro Del Piero's Tumultuous International Career|url=https://bleacherreport.com/articles/2675420-remembering-alessandro-del-pieros-tumultuous-international-career|publisher=Bleacher Report|language=en|date=12 nëntor 2016|access-date=18 tetor 2024}}</ref> Del Piero ishte pjesë e ekipit që luajti në Euro 1996. Ai u aktivizua në vetëm një ndeshje, në fitoren 2–1 kundër [[Kombëtarja ruse e futbollit|Rusisë]], duke luajtur vetëm në pjesën e parë para se të zëvëndësohej nga [[Roberto Donadoni]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/0254-0d7b34805a58-b803b979218b-1000--instinctive-casiraghi-helps-italy-sink-russia-in-euro-96-gr/|title=Instinctive Casiraghi helps Italy sink Russia|publisher=UEFA|language=en|date=6 tetor 2003|access-date=22 mars 2025|archive-date=23 mars 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250323024757/https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/0254-0d7b34805a58-b803b979218b-1000--instinctive-casiraghi-helps-italy-sink-russia-in-euro-96-gr/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=1996: Germania|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/europei_1996.html|website=Storie di Calcio|publisher=Altervista|language=it|access-date=18 shkurt 2015|archive-date=24 shtator 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924120442/http://www.storiedicalcio.altervista.org/europei_1996.html|url-status=live}}</ref> Në vitin 1997, ai mori pjesë në turneun "Tournoi de France", duke shënuar dy gola në barazimin 3–3 kundër [[Kombëtarja braziliane e futbollit|Brazilit]],<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1997/giugno/09/Italia_Brasile_pareggio_spettacolo_Del_co_0_97060916053.shtml|first=Luca|last=Valdiserri|title=Italia Brasile, un pareggio spettacolo. Ma Del Piero batte Ronaldo 2 gol a 1|newspaper=[[Corriere della Sera]]|language=it|date=9 qershor 1997|access-date=18 shkurt 2015|archive-date=8 nëntor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151108203401/http://archiviostorico.corriere.it/1997/giugno/09/Italia_Brasile_pareggio_spettacolo_Del_co_0_97060916053.shtml|url-status=live}}</ref> si dhe me penallti kundër [[Kombëtarja franceze e futbollit|Francës]].<ref>{{cite web|url=http://www.italia1910.com/partita.asp?idpartita=547|title=Francia-Italia 2–2|publisher=Italia 1910|language=it|access-date=18 shkurt 2015|archive-date=19 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150219080604/http://www.italia1910.com/partita.asp?idpartita=547|url-status=live}}</ref> Italia e mbylli turneun në vendin e fundit kurse Del Piero ishte golashënuesi më i mirë me tre gola.<ref>{{cite web|url=http://www.tuttosport.com/calcio/azzurri/2009/01/26-16277/Per+l%27amichevole+con+l%27Italia,+Dunga+lascia+a+casa+Amauri?print|title=Per l'amichevole con l'Italia, Dunga lascia a casa Amauri|newspaper=Tuttosport|language=it|date=26 janar 2009|access-date=18 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150219080202/http://www.tuttosport.com/calcio/azzurri/2009/01/26-16277/Per+l%27amichevole+con+l%27Italia,+Dunga+lascia+a+casa+Amauri?print|archive-date=19 shkurt 2015|url-status=dead}}</ref> Del Piero konkuroi me [[Roberto Baggio]]n për një vend titullar gjatë [[Kampionati Botëror i Futbollit 1998|Kupës së Botës 1998]].<ref>{{cite web|url=https://goalazzo.substack.com/p/how-the-baggio-del-piero-dilemma|title=How the Baggio-Del Piero Dilemma Derailed Italy’s 1998 World Cup|publisher=Goalazzo|language=en|date=23 qershor 2026|access-date=24 shtator 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gentlemanultra.com/2018/07/13/italy-and-the-staffetta-france-98-and-baggio-vs-del-piero/|title=France ’98 and the staffetta: Baggio vs. Del Piero, the race for Italy’s no. 10|publisher=The Gentleman Ultra|language=en|date=13 korrik 2018|access-date=24 shtator 2026}}</ref> Ai ishte ende duke u rikuperuar nga një dëmtim i pësuar në finalen e Ligës së Kampionëve me Juventusin, duke humbur ndeshjen hapëse të grupit kundër [[Kombëtarja kiliane e futbollit|Kilit]].<ref>{{cite web|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/02_mondiali_calcio_1998.html|title=Francia 1998 – Capitolo II: Le scelte di Cesare|website=Storie di Calcio|publisher=Altervista|language=it|access-date=30 janar 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305200328/http://www.storiedicalcio.altervista.org/02_mondiali_calcio_1998.html|archive-date=5 mars 2016|url-status=dead}}</ref> Del Piero luajti ndeshjen e parë në një Kupë Bote në fitoren 3–0 kundër [[Kombëtarja kamerunase e futbollit|Kamerunit]], duke zëvëndësuar Baggion në pjesën e dytë; ai asistoi golin e tretë të ekipit të shënuar nga [[Christian Vieri]].<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/edition=1013/results/matches/match=8744/report.html |title=Italy 3–0 Cameroon (1–0)|publisher=FIFA|language=en|date=17 qershor 1998|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131204060054/http://www.fifa.com/worldcup/archive/edition%3D1013/results/matches/match%3D8744/report.html|archive-date=4 dhjetor 2013}}</ref> Ai u aktivizua si titullar në ndeshjen e tretë të grupit kundër [[Kombëtarja austriake e futbollit|Austrisë]], duke asistuar një tjetër gol të Vierit; Italia e mbylli grupin si fitues dhe u kualifikua në fazën me eliminim direkt, duke shmangur Brazilin favorit.<ref>{{cite news|url=http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/world/events/1998/worldcup/news/1998/06/23/italy_austria/|archive-url=https://web.archive.org/web/20000915081838/http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/world/events/1998/worldcup/news/1998/06/23/italy_austria/|url-status=dead|archive-date=15 shtator 2000|title=Vieri, Baggio goals help Italy win 2–1, avoid Brazil|publisher=CNN|language=en|date=15 shtator 1998}}</ref> Del Piero luajti si titullar edhe në çerek-finalen kundër [[Kombëtarja norvegjeze e futbollit|Norvegjisë]]<ref>{{cite web|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/mondiali_1998_italia_norvegia.html|title=Italia, la vittoria della sofferenza|website=Storie di Calcio|publisher=Altrevista|language=it|access-date=18 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20111026110719/http://www.storiedicalcio.altervista.org/mondiali_1998_italia_norvegia.html|archive-date=26 tetor 2011|url-status=dead}}</ref> dhe gjysëm-finalen kundër Francës: Italia u eliminua nga gjuajtjet e penalltive, në një ndeshje ku Del Piero u kritikua për performancën e tij dhe u zëvëndësua në përfundim të pjesës së parë.<ref>{{cite web|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/mondiali_1998_italia_francia.html|title=Francia avanti, ancora rigori stregati|website=Storie di Calcio|publisher=Altrevista|language=it|access-date=20 tetor 2014|archive-date=11 nëntor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161111230320/http://www.storiedicalcio.altervista.org/mondiali_1998_italia_francia.html|url-status=live}}</ref> ===1998–2004: Finalistë të Euro 2000=== Del Piero shënoi vetëm dy gola gjatë kualifikueseve të [[UEFA Euro 2000|Euro 2000]] në fitoren 2–0 kundër [[Kombëtarja zvicerane e futbollit|Zvicrës]] në tetor 1998. Në maj 2000, [[Dino Zoff]] e bëri pjesë të listës me 23 lojtarë që do të luanin në turne.<ref>{{cite web|url=https://m.football-lineups.com/team/Italy/Euro-2000/players|title=Italy Euro 2000 squad|publisher=Football Lineups|language=en|access-date=25 shtator 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260722160909/https://m.football-lineups.com/team/Italy/Euro-2000/players|archive-date=22 korrik 2026|url-status=dead}}</ref> Ai u aktivizua në të gjitha ndeshjet e Italisë, edhe pse në shumicën e raste ishte rezerva e [[Francesco Totti]]t dhe [[Stefano Fiore]]s. Del Piero luajti vetëm 30 minuta në ndeshjen hapëse kundër [[Kombëtarja turke e futbollit|Turqisë]], duke goditur shtyllën me goditje të lirë,<ref>{{cite web|url=https://it.uefa.com/uefaeuro/match/64852--turkiye-vs-italy/|title=Euro 2000: Turchia-Italia (1–2)|publisher=UEFA|language=it|access-date=20 tetor 2014|archive-date=22 mars 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250322205108/https://it.uefa.com/uefaeuro/match/64852--turkiye-vs-italy/|url-status=live}}</ref> kurse në ndeshjen e tretë ishte protagonist duke shënuar golin e fitores kundër [[Kombëtarja suedeze e futbollit|Suedisë]] si dhe dha asistin e golit të [[Luigi Di Biagio]]s.<ref>{{cite web|url=http://en.archive.uefa.com/competitions/euro2012/history/season=2000/round=1458/match=64856/report=rp.html|title=Italy foil brave Sweden|publisher=UEFA|language=en|date=6 tetor 2003|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160110070652/http://en.archive.uefa.com/competitions/euro2012/history/season=2000/round=1458/match=64856/report=rp.html|archive-date=10 janar 2016}}</ref> Del Piero luajti ndeshjen e tij të dytë si titullar në turne në barazimin pa gola në gjysëm-finalen kundër [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holandës]]; Italia më pas triumfoi në gjuajtjet e penalltive.<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/euro2000/matchreports/20000629/ita_hol_full.html|title=Euro 2000 Full-time Report: Italy v Holland (0–0)|publisher=ESPN FC|language=en|date=29 qershor 2000|access-date=18 shkurt 2015|archive-date=10 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150110184131/http://www.espnfc.com/euro2000/matchreports/20000629/ita_hol_full.html|url-status=live}}</ref> Në finalen kundër Francës, Del Piero hyri si zëvëndësues në pjesën e dytë dhe humbi dy mundësi të mira për të shënuar. Italia u mposht 2–1 në kohën shtesë dhe performanca e Del Pieros u kritikua nga media italiane.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/0253-0d7b3013529f-3e15ce8dc46b-1000--trezeguet-s-golden-goal-sinks-italy-as-france-make-histor/|title=Trezeguet's golden moment makes French history|publisher=UEFA|language=en|date=6 tetor 2003|access-date=10 dhjetor 2015}}</ref> Del Piero vazhdoi të ishte pjesë e ekipit kombëtar në kualifikueset e [[Kampionati Botëror i Futbollit 2002|Kupës së Botës 2002]]. Ai shënoi 5 gola, përfshirë golin e fitores në ndeshjen e rëndësishme me [[Kombëtarja hungareze e futbollit|Hungarinë]], në të cilën Italia siguroi kualifikimin në turne.<ref>{{cite web|url=http://www.figc.it/nazionali/TabellinoGara?squadra=1&codiceGara=1808|title=Italy 1 Hungary 0|publisher=Federata Italiane e Futbollit|website=figc.it|language=it|access-date=26 maj 2012|archive-date=5 qershor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130605132725/http://www.figc.it/nazionali/TabellinoGara?squadra=1&codiceGara=1808|url-status=live}}</ref> Ai ishte pjesë e listës së trajnerit [[Giovanni Trapattoni]],<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/1969550.stm|title=Juventus snatch dramatic title|publisher=BBC Sport|language=en|date=5 maj 2002|access-date=10 dhjetor 2015|archive-date=6 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306213007/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/1969550.stm|url-status=live}}</ref> duke u aktivizuar si zëvëndësues në ndeshjen e parë kundër [[Kombëtarja ekuadoriane e futbollit|Ekuadorit]]; ai gjithashtu luajti një pjesë të ndeshjes si kapiten.<ref>{{cite news|url=http://www.repubblica.it/online/mondiali2002/itaecu/itaecu/itaecu.html|title=L'Italia parte bene Battuto l'Ecuador 2–0|newspaper=La Repubblica|language=it|author1=Massimo Vincenzi|date=3 qershor 2002|access-date=14 nëntor 2015|archive-date=18 maj 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190518185149/http://www.repubblica.it/online/mondiali2002/itaecu/itaecu/itaecu.html|url-status=live}}</ref> Në ndeshjen e tretë kundër [[Kombëtarja meksikane e futbollit|Meksikës]], Del Piero hyri në fushë në minutën e 78të dhe shënoi me kokë shtatë minuta më pas. Goli i tij i dha një barazim 1–1 Italisë dhe kualifikimin në raundin tjetër.<ref name="Gruppo G: Italia-Messico 1-1">{{cite news|url=http://www.repubblica.it/diretta/online/italiamessico/|title=Gruppo G: Italia-Messico 1–1|newspaper=La Repubblica|language=it|access-date=21 janar 2015|archive-date=22 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150122060926/http://www.repubblica.it/diretta/online/italiamessico/|url-status=live}}</ref> Italia u eliminua në raundin e 16-tave nga [[Kombëtarja koreano-jugore e futbollit|Korea e Jugut]] në një ndeshje me shumë polemika; Del Piero luajti titullar në sulm sëbashku me Tottin dhe Vierin.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/3029599/Italy-flop-as-Ahns-golden-goal-atones-for-penalty-miss.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/3029599/Italy-flop-as-Ahns-golden-goal-atones-for-penalty-miss.html|archive-date=12 janar 2022|url-access=subscription|url-status=live|title=Italy flop as Ahn's golden goal atones for penalty miss|publisher=The Daily Telegraph|language=en|date=18 qershor 2002|access-date=26 maj 2012}}{{cbignore}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2002/jun/18/minutebyminute.worldcupfootball20021|title=South Korea 2–1 Italy – as it happened|publisher=The Guardian|language=en|date=18 qershor 2002|access-date=26 maj 2012|archive-date=16 korrik 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230716053932/http://www.theguardian.com/football/2002/jun/18/minutebyminute.worldcupfootball20021|url-status=live}}</ref> Del Piero shënoi pesë gola në gjashtë ndeshje kualifikuese të [[UEFA Euro 2004|Euro 2004]] si dhe u thirr për të luajtur në turneun e mbajtur në [[Portugali]].<ref>{{cite web|url=http://it.uefa.com/uefaeuro/season=2004/statistics/round=1579/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20141031010459/http://it.uefa.com/uefaeuro/season=2004/statistics/round=1579/index.html|url-status=dead|archive-date=31 October 2014|title=UEFA Euro 2004: Statistiche|publisher=UEFA|language=it|access-date=13 maj 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2004/italy/3774283.stm|title=Euro 2004: Italy squad|publisher=BBC Sport|language=en|date=3 qershor 2004|access-date=13 maj 2015|archive-date=18 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518103022/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2004/italy/3774283.stm|url-status=live}}</ref> Ai luajti në të tre ndeshjet e grupit, si dhe ishte kapiten në takimin e fundit kundër [[Kombëtarja bullgare e futbollit|Bullgarisë]], duke asistuar golin e [[Antonio Cassano]]s në kohën shtesë për ti dhënë fitoren ''të kaltërve''.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2004/3787525.stm|title=Italy 2–1 Bulgaria|publisher=BBC Sport|language=en|date=23 qershor 2004|access-date=14 dhjetor 2015|archive-date=18 maj 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190518185149/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2004/3787525.stm|url-status=live}}</ref> Italia e mbylli grupin me pesë pikë, sëbashku me [[Kombëtarja suedeze e futbollit|Suedinë]] dhe [[Kombëtarja daneze e futbollit|Danimarkën]], por u eliminua për shkak të rekordit negativ në përballjet e drejtpërdrejta.<ref name="Euro 2008: Alex Del Piero"/><ref>{{cite web|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/europei_2004.html|title=La storia dei campionati europei di calcio – 2004: Grecia|publisher=Storie di Calcio|language=it|access-date=18 shkurt 2015|archive-date=1 nëntor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161101011536/http://www.storiedicalcio.altervista.org/europei_2004.html|url-status=live}}</ref> ===2004–2008: Kampion bote=== Del Piero luajti në [[Kampionati Botëror i Futbollit 2006|Kupën e Botës 2006]] nën drejtimin e trajnerit Lippi,<ref>{{cite news|url=http://www.repubblica.it/2006/05/sezioni/sport/calcio/nazionale/conferenza-stampa-lippi/conferenza-stampa-lippi/conferenza-stampa-lippi.html|title=Lippi ha fiducia, nonostante tutto Convocato Buffon: "E' sereno"|newspaper=La Repubblica|language=it|date=15 maj 2006|access-date=20 janar 2017|archive-date=17 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210317232332/https://www.repubblica.it/2006/05/sezioni/sport/calcio/nazionale/conferenza-stampa-lippi/conferenza-stampa-lippi/conferenza-stampa-lippi.html|url-status=live}}</ref> duke u aktivizuar në pesë ndeshje, dy prej të cilave në fazën e grupeve. Ai luajti ndeshjen e parë si titullar më 26 qershor në fitoren 1–0 kundër [[Kombëtarja australiane e futbollit|Australisë]] në raundin e 16-tave.<ref>{{Cite web|url=http://www.gazzetta.it/Speciali/Mondiale_2006/Primo_Piano/2006/06_Giugno/30/italia.shtml|title=Italia confermata: Totti+Toni|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=30 qershor 2006}}</ref> Më 4 korrik, Del Piero hyri si zëvëndësues në ndeshjen gjysëm-finale kundër [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermanisë]] dhe shënoi në minutën e 121të në kohën shtesë.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4991640.stm|title=World Cup 2006: Germany 0–2 Italy (aet)|publisher=BBC Sport|language=en|date=4 korrik 2006|access-date=13 maj 2015|archive-date=19 prill 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090419001247/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/4991640.stm|url-status=live}}</ref> Italia fitoi me rezultatin 2–0 dhe u kualifikua në finalen e madhe.<ref>{{Cite web|url=http://www.gazzetta.it/Speciali/Mondiale_2006/Primo_Piano/2006/07_Luglio/04/GERMANIA-ITALIA.shtml|title=Italia gran finale|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=4 korrik 2006}}</ref> Ky ishte goli më i vonshëm në historinë e Kupës së Botës deri sa [[Youri Tielemans]] shënoi me penallti për Belgjikën në minutën e 125të në ndeshjen e raundit të 32-tave të [[Kampionati Botëror i Futbollit 2026|Kupës së Botës 2026]].<ref>{{cite web|author=Luigi Mereu|url=https://www.derbyderbyderby.it/calcio-estero/tielemans-al-125-batte-il-record-di-del-piero-il-suo-e-il-gol-piu-tardivo-di-sempre-ai-mondiali/|title=Tielemans al 125' batte il record di Del Piero: il suo è il gol più tardivo di sempre ai Mondiali|publisher=Derby Derby Derby|language=it|date=2 korrik 2026}}</ref> Në finalen kundër Francës, koha e rregullt dhe shtesa u mbyllën në barazim 1–1. Në gjuajtjet e penalltive, Del Piero shënoi në tentativën e tij dhe ndihmoi Italinë të fitonte ndeshjen dhe titullin e katërt kampion bote.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/4991652.stm|title=World Cup 2006: Italy 1–1 France (aet)|publisher=BBC Sport|language=en|author1=Jonathan Stevenson|date=9 korrik 2006|access-date=13 maj 2015|archive-date=6 shtator 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170906192236/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4991652.stm|url-status=live}}</ref> Pas përfundimit të ndeshjes, Del Piero deklaroi se fitimi i Kupës së Botës ishte një ëndërr e bërë realitet.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/03/18/football/del-piero-human-to-hero/|title=Alessandro Del Piero: Italy's World Cup hero targets new goals|publisher=CNN|language=en|date=19 mars 2015|access-date=12 maj 2016|archive-date=11 qershor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611031840/http://edition.cnn.com/2015/03/18/football/del-piero-human-to-hero/|url-status=live}}</ref> Në maj 2008, Del Piero u thirr nga trajneri Donadoni për [[UEFA Euro 2008|Euro 2008]], duke u rikthyer në ekipin kombëtar pas nëntë muajsh mungesë.<ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2008/02_Febbraio/01/delpiero_0102.shtml|title=E' un Del Piero da Nazionale|newspaper=La Gazzetta dello Sport|author1=Giampiero Timossi|language=it|date=1 shkurt 2008|access-date=13 maj 2015}}</ref> Ai u bë lojtari i dytë italian, pas mbrojtësit [[Paolo Maldini]], që merr pjesë në shtatë turne madhor (katër edicione të Kampionatit Evropian dhe tre edicione të Kupës së Botës).<ref name="Euro 2008: Alex Del Piero"/> Ai ishte më së shumti në stol gjatë turneut, por luajti si titullar dhe kapiten në ndeshjen e dytë të grupit kundër [[Kombëtarja rumune e futbollit|Rumanisë]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/0254-0d7bf85c74a4-7b5332a08ae1-1000--buffon-saves-italy-with-penalty-stop/|title=Buffon saves Italy with penalty stop|publisher=UEFA|language=en|author1=Michael Harrold|date=14 qershor 2008|access-date=14 dhjetor 2015}}</ref> Italia e mbylli grupin në vendin e dytë, duke u kualifikuar sëbashku me Holandën.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/0254-0d7bf3e50b52-6ef40b5676e1-1000--france-sunk-as-italy-grab-lifeline-in-euro-2008-group-c/|title=France sunk as Italy grab lifeline|publisher=UEFA|language=en|author1=Matthew Spiro|date=18 qershor 2008|access-date=13 maj 2015}}</ref> Në ndeshjen çerek-finale kundër [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanjës]], ai hyri si zëvëndësues në pjesën e dytë. Pas një barazimi pa gola në kohën e rregullt dhe në shtesë, Italia u eliminua nga gjuajtjet e penalltive.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2008/7468465.stm |title=Spain 0–0 Italy (4–2 penalties)|publisher=BBC Sport|language=en|author=Phil McNulty|date=22 qershor 2008|access-date=13 qershor 2010}}</ref> Më 20 gusht 2008, Del Piero luajti ndeshjen e tij të 90të me ekipin kombëtar në miqësoren kundër Austrisë, duke u bërë italiani i pestë që arrin këtë shifër.<ref>{{cite news|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2008/08/20/la-nuova-italia-cerca-gol-spettacolo.html|title=La nuova Italia cerca gol e spettacolo|newspaper=La Repubblica|language=it|author1=Enrico Curro Nizza|date=20 gusht 2008|access-date=13 maj 2015|archive-date=18 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518093511/http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2008/08/20/la-nuova-italia-cerca-gol-spettacolo.html|url-status=live}}</ref> Më 10 shtator, ai luajti ndeshjen e fundit me Italinë në fitoren 2–0 kundër [[Kombëtarja gjeorgjiane e futbollit|Gjeorgjisë]] në kualifikueset e [[Kampionati Botëror i Futbollit 2010|Kupës së Botës 2010]]; ai hyri në fushë në minutën e 56të dhe asistoi golin e [[Daniele De Rossi]]t.<ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Speciali/Mondiale_2010/Countdown_9.shtml|title=Il Mondiale 2010 in pillole|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Massimo Perrone|date=3 qershor 2010|access-date=13 maj 2015|archive-date=18 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518092740/http://www.gazzetta.it/Speciali/Mondiale_2010/Countdown_9.shtml|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tuttosport.com/calcio/azzurri/2008/09/10-3432/Italia,+Del+Piero+decisivo+nella+sera+di+De+Rossi|title=Italia, Del Piero decisivo nella sera di De Rossi|publisher=Tutto Sport|language=it|date=10 shtator 2008|access-date=31 maj 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304002503/http://www.tuttosport.com/calcio/azzurri/2008/09/10-3432/Italia,+Del+Piero+decisivo+nella+sera+di+De+Rossi|archive-date=4 mars 2016|url-status=dead}}</ref> Pavarësisht qëllimit për të vazhduar me ekipin kombëtar, Del Piero nuk u thirr nga Lippi për Kupën e Botës 2010.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2010/may/11/marcello-lippi-francesco-totti-italy|title=Marcello Lippi leaves Francesco Totti out of Italy's provisional squad|publisher=The Guardian|language=en|date=11 maj 2010|access-date=26 shtator 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/football/news/5691550/del-piero-holds-world-cup-hope|title=Del Piero holds World Cup hope|publisher=Sky Sports|language=en|date=12 nëntor 2009|access-date=26 shtator 2026}}</ref> Në vitin 2013, trajneri i kombëtares në atë kohë [[Cesare Prandelli]] deklaroi se po një rikthim të mundshëm të Del Pieros në ekipin kombëtar. Pavarësisht kësaj deklarate, ai nuk u thirr për [[Kampionati Botëror i Futbollit 2014|Kupën e Botës 2014]] në [[Brazil]].<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en-au/news/4034/world-cup-2014/2013/08/20/4199368/prandelli-considers-del-piero-for-italy-recall|title=Prandelli considers Del Piero for Italy recall|publisher=Goal.com|language=en|date=20 gusht 2013|access-date=14 dhjetor 2015|archive-date=24 shkurt 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160224063010/http://www.goal.com/en-au/news/4034/world-cup-2014/2013/08/20/4199368/prandelli-considers-del-piero-for-italy-recall|url-status=live}}</ref> ==Profili i lojtarit== ===Stili i lojës=== Del Piero ishte një lojtar i cili dallohej për fantazinë e tij, krijueshmërinë, instiktin për gol dhe aftësitë teknike.<ref name="calcioblog.it">{{cite web|url=http://www.calcioblog.it/post/3866/del-piero-mai-piu-centrocampista|title=Del Piero e la Nazionale: "mai più da centrocampista"|date=19 September 2007|publisher=CalcioBlog.it|language=it|access-date=20 tetor 2014|archive-date=16 janar 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090116180235/http://www.calcioblog.it/post/3866/del-piero-mai-piu-centrocampista|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://archivio.panorama.it/archivio/Totti-e-Del-Piero-sulla-via-del-Portogallo|title=Totti e Del Piero sulla via del Portogallo|publisher=Panorama.it|language=it|access-date=4 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150104201326/http://archivio.panorama.it/archivio/Totti-e-Del-Piero-sulla-via-del-Portogallo|archive-date=4 janar 2015|url-status=dead}}</ref> Ai merrte pjesë në ndërtimin e aksioneve sulmuese, shpesh duke asistuar dhe krosuar për shokët e ekipit.<ref name="Sportstar">{{cite web|url=http://www.hinduonnet.com/tss/tss2913/stories/20060401008303200.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20081223232336/http://www.hinduonnet.com/tss/tss2913/stories/20060401008303200.htm|archive-date=23 dhjetor 2008|title=Seeking glory in blue shirt|publisher=Sportstar|language=en|date=1 prill 2006|url-status=usurped|access-date=26 maj 2012}}</ref> Pozicioni i tij i preferuar në fushë ishte [[Sulmuesi (futboll)|sulmues i dytë]].<ref>{{cite news|url=http://www.repubblica.it/online/calcio/fantasisti/fantasisti/fantasisti.html|title=Del Piero, Totti e Baggio la fantasia al potere|newspaper=La Repubblica|language=it|date=6 tetor 2001|access-date=4 janar 2015|archive-date=4 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304104335/http://www.repubblica.it/online/calcio/fantasisti/fantasisti/fantasisti.html|url-status=live}}</ref> Në atë rol, ai kontribonte me pasimet e tij, driblimet një-kundër-një dhe shpejtësinë e tij.<ref>{{cite news|url=http://www.ilsole24ore.com/art/notizie/2014-04-13/a-league-piero-assist-man-sydney-playoff-120107.shtml?uuid=AB1nHdAB|title=A-League: Del Piero assist-man, Sydney ai playoff|newspaper=Il Sole 24 Ore|language=it|access-date=4 janar 2015|archive-date=4 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150104203535/http://www.ilsole24ore.com/art/notizie/2014-04-13/a-league-piero-assist-man-sydney-playoff-120107.shtml?uuid=AB1nHdAB|url-status=live}}</ref> Ai gjithashtu dallohej edhe në pozicionin e qëndër-sulmuesit, kjo falë finalizimit të tij.<ref name="calcioblog.it"/> Ai ka qënë një golashënues i rregullt gjatë karrierës së tij, duke shënuar më shumë se 300 gola.<ref name="Alessandro Del Piero and Roberto Carlos touted for A-League coaching roles"/><ref>{{cite web|url=http://www.football-italia.net/65304/agent-%E2%80%99del-piero-could-retire%E2%80%99|title=Agent: 'Del Piero could retire'|publisher=Football Italia|language=en|access-date=4 maj 2015|archive-date=21 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150421103737/http://football-italia.net/65304/agent-%E2%80%99del-piero-could-retire%E2%80%99|url-status=live}}</ref> Del Piero mund të luante pothuajse në çdo rol në sulm,<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com.au/story/2284516/juventus-should-not-sell-paul-pogba-says-alessandro-del-piero|title=Juventus shouldn't sell Paul Pogba, says Alessandro Del Piero|publisher=ESPN FC|language=en|author=Ben Gladwell|access-date=4 maj 2015|archive-date=5 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150505010433/http://www.espnfc.com.au/story/2284516/juventus-should-not-sell-paul-pogba-says-alessandro-del-piero|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/10/italy/2015/02/06/8673782/del-piero-berlusconi-wanted-me-at-ac-milan-and-now-im-a-free|title=Del Piero: Berlusconi wanted me at AC Milan and now I'm a free agent...|publisher=Goal.com|language=en|author=Mark Doyle|access-date=4 maj 2015|archive-date=9 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150509152651/http://www.goal.com/en/news/10/italy/2015/02/06/8673782/del-piero-berlusconi-wanted-me-at-ac-milan-and-now-im-a-free|url-status=live}}</ref> përfshirë në rolin e mesfushorit-sulmues, kjo falë vizionit të tij, kontrollit të topit dhe pasimeve të sakta. Pavarësisht kësaj, Del Piero ka deklaruar se nuk i ka pëlqyer ky pozicion.<ref name="7 Alessandro Del Piero">{{cite web|url=http://www.worldcup365.com/profile/0,16726,8362_994157,00.html|title=7 Alessandro Del Piero|archive-url=https://web.archive.org/web/20061119214434/http://www.worldcup365.com/profile/0%2C16726%2C8362_994157%2C00.html|website=Worldcup365.com|language=en|archive-date=19 nëntor 2006|date=25 maj 2006|access-date=26 maj 2012|url-status=dead}}</ref><ref name="forgotten goals">{{cite web|url=https://www.football-italia.net/146247/del-pieros-top-5-forgotten-goals|title=Del Piero's top 5 forgotten goals|publisher=Football Italia|language=en|date=9 nëntor 2019|access-date=11 nëntor 2019|archive-date=10 nëntor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191110142539/https://www.football-italia.net/146247/del-pieros-top-5-forgotten-goals|url-status=live}}</ref> Ai është përshkruar si një "sulmues nëntë e gjysëm" nga trajneri [[Didier Deschamps]], i cili tha se Del Piero nuk është një qëndër-sulmues tipik dhe as mesfushor-sulmues tipik, por midis. Kjo ishte epiteti që [[Michel Platini]] përdori për të përshkruar pozicionin e Roberto Baggios, një rol me karakteristika të ngjashme me Del Pieron.<ref>{{cite news|url=http://www.repubblica.it/online/calcio/poledelpiero/poledelpiero/poledelpiero.html|title=Lo sgarbo di Del Piero "Non gioco trequartista"|newspaper=La Repubblica|language=it|access-date=20 tetor 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2000/jun/24/euro2000.sport8|title=Del Piero fuels passionate debate|newspaper=The Guardian|language=en|author1=Paddy Agnew|date=24 qershor 2000|access-date=25 nëntor 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/euro2000/italy/player/delPiero.html|title=Profile: Alessandro Del Piero|publisher=ESPN FC|language=en|author1=Shaun Botterill|date=13 korrik 2000|access-date=22 shkurt 2017}}</ref><ref name="9 e mezzo">{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2006/agosto/23/Del_Piero_mezzo_Come_Baggio_ga_10_060823083.shtml |title="Del Piero è un 9 e mezzo" Come Baggio per Platini|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|author=Luca Curino|date=23 gusht 2006|access-date=9 janar 2020|archive-date=25 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125120509/http://archiviostorico.gazzetta.it/2006/agosto/23/Del_Piero_mezzo_Come_Baggio_ga_10_060823083.shtml|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/1810824-10-of-the-best-duos-in-world-footballs-recent-history|title=10 of the Best Duos in World Football's Recent History|publisher=Bleacher Report|language=en|author=Christopher Atkins|date=14 tetor 2013|access-date=7 prill 2020}}</ref><ref name="Goal.com Profile ADP">{{cite web|url=http://www.goal.com/it/Giocatore.aspx?IdPersona=112&SEOPlayerName=Alessandro+Del+Piero|title=Profilo|publisher=Goal.com|language=it|date=30 tetor 2007|access-date=7 prill 2020|archive-url=https://archive.today/20071030032939/http://www.goal.com/it/Giocatore.aspx?IdPersona=112&SEOPlayerName=Alessandro+Del+Piero|archive-date=30 October 2007|url-status=dead}}</ref> Në rolin e tij si sulmues i dytë, Del Piero kishte liri në fushë, duke zgjedhur të sulmonte në qëndër dhe në të dyja krahët.<ref>{{cite news|url=https://www.smh.com.au/sport/soccer/alessandro-del-piero-says-sydney-aleague-derby-atmosphere-rivals-europes-best-20140306-34a81.html|title=Alessandro Del Piero says Sydney A-League derby atmosphere rivals Europe's best|newspaper=The Sydney Morning Herald|language=en|author1=Dominic Bossi|date=7 mars 2014|access-date=7 nëntor 2015}}</ref> Ai gjithashtu njihej si një lojtar puntor në fushë, duke kontribuar në mbrotje, si dhe ishte i aftë të luante me të dyja këmbët.<ref>{{cite news|url=http://www.repubblica.it/online/calcio2002_serie_a/delpiero/delpiero/delpiero.html|title=Del Piero ko, fuori due mesi rivive il crac di 4 anni fa|newspaper=La Repubblica|language=it|date=3 shkurt 2003|access-date=12 maj 2016|archive-date=11 qershor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611031315/http://www.repubblica.it/online/calcio2002_serie_a/delpiero/delpiero/delpiero.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/columnists/henrywinter/2404912/Shevchenko-the-Milan-master.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/sport/columnists/henrywinter/2404912/Shevchenko-the-Milan-master.html|archive-date=12 janar 2022|url-access=subscription|url-status=live|title=Shevchenko the Milan master|newspaper=The Telegraph|language=en|author1=Henry Winter|date=29 maj 2003|access-date=7 nëntor 2015}}{{cbignore}}</ref><ref name=archive.thedailystar.net>{{cite news|url=http://archive.thedailystar.net/2003/05/28/d30528041033.htm|title=KEY MEN|newspaper=The Daily Star|language=en|date=28 maj 2003|access-date=7 nëntor 2015|archive-date=7 janar 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160107085134/http://archive.thedailystar.net/2003/05/28/d30528041033.htm|url-status=dead}}</ref> ===Pozicioni dhe pritja=== Del Piero konsiderohet një nga lojtarët më të mirë të gjeneratës së tij,<ref name="Tutti i trofei vinti da Alessandro Del Piero" /><ref name="AFS Top-100 Players of All-Time">{{cite web|url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/afstop100.html|title=AFS Top-100 Players of All-Time|publisher=RSSSF|language=en|access-date=1 tetor 2026}}</ref> një nga lojtarët italian më të mirë të të gjitha kohërave<ref>{{cite news|title=Soccer newsletter: Soccer star Alessandro Del Piero pushes to master second career|url=https://www.latimes.com/sports/newsletter/2022-03-08/alessandro-del-piero-soccer|access-date=6 maj 2026|publisher=Los Angeles Times|language=en|date=8 mars 2022}}</ref> dhe lojtari më i mirë i të gjitha kohërave i Juventusit.<ref>{{cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/1368273-juventus-fc-alessandro-del-piero-and-the-greatest-bianconeri-of-all-time|title=Juventus FC: Alessandro Del Piero and the Top 20 Bianconeri of All Time|publisher=Bleacher Report|language=en|author1=Gianni Verschueren|date=12 tetor 2012|access-date=1 korrik 2022|archive-date=1 korrik 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220701154109/https://bleacherreport.com/articles/1368273-juventus-fc-alessandro-del-piero-and-the-greatest-bianconeri-of-all-time|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=14 nëntor 2025|title=The 25 Best Juventus Players of All Time—Ranked|url=https://www.si.com/soccer/best-juventus-players-of-all-time-ranked|access-date=17 korrik 2026|website=Sport Illustrated|language=en}}</ref> Del Piero ishte një lojtar shumë i talentuar,<ref name="Juventus say emotional farewell to their beloved Alessandro Del Piero">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/blog/2012/may/14/juventus-alessandro-del-piero-farewell|title=Juventus say emotional farewell to their beloved Alessandro Del Piero|publisher=The Guardian|language=en|author1=Nicky Bandini|date=14 maj 2012|access-date=12 qershor 2020}}</ref> i cili pasi kaloi të Juventusi filloi të luajë si sulmues në formacionin 4–3–3 të Lippit. Ai formoi treshen e sulmit sëbashku me Viallin, Baggion dhe Ravanellin, duke qënë pjesë e rotacionit. Me këtë formacion, ai luante në krahun e majtë të sulmit.<ref name="9 e mezzo"/><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/europeran-football-bergkamp-ban-lifted-1440286.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224000300/http://www.independent.co.uk/sport/europeran-football-bergkamp-ban-lifted-1440286.html|archive-date=24 dhjetor 2015|url-access=limited|url-status=live|title=Europeran Football: Bergkamp ban lifted|newspaper=The Independent|language=en|date=22 tetor 2011|access-date=8 nëntor 2015}}</ref><ref name="Alessandro the Great">{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/champions_league/2935372.stm|title=Alessandro the Great|publisher=BBC Sport|language=en|author1=Nada Grkinic|date=26 maj 2003|access-date=8 nëntor 2015}}</ref> Pas mbërritjes së francezit Zidane, Juventus filloi të luante me formacionin 4–4–2. Del Piero u zhvendos në qëndër të sulmit, duke luajtur krah Inzaghit dhe Vierit.<ref name="Alessandro the Great"/><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1998/04/15/sports/15iht-soccer.t_9.html|title=Del Piero Wants Big Money and Wants It Now: Striker With a Goal: Turning Juve's Tables|newspaper=The New York Times|language=en|author1=Rob Hughes|date=15 prill 1998|access-date=8 nëntor 2015|archive-date=24 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151224000255/http://www.nytimes.com/1998/04/15/sports/15iht-soccer.t_9.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skysports.com/football/news/11863/2212813/pippo-milans-man|title=PIPPO MILAN'S MAN|publisher=Sky Sports|language=en|author1=Rupert Webster|date=1 janar 2007|access-date=8 nëntor 2015|archive-date=24 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151224000948/http://www.skysports.com/football/news/11863/2212813/pippo-milans-man|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.tuttosport.com/news/calcio/ilcuoio/2019/03/13-54506494/juve_tre_triplette_per_la_storia/ |title=Juve: tre triplette per la storia |publisher=Tutto Sport |language=it |date=13 mars 2019 |access-date=11 nëntor 2019}}</ref> Pas dëmtimit që pësoi në vitin 1998, Del Piero humbi pak nga shpejtësia e tij dhe u tërhoq në rolin që kishte: ai filloi të luante si sulmues i tërhequr, duke pasur liri në fushë në formacionin 3–4–1–2 të trajnerit Ancelotti.<ref name="forgotten goals"/><ref name="Goal.com Profile ADP"/><ref name="Alessandro the Great"/><ref>{{cite web|url=http://www.panorama.it/sport/calcio/zeman-juventus-tutte-le-dichiarazioni-in-14-anni-di-accuse/|title=Zeman-Juventus, tutte le dichiarazioni di "guerra"|date=28 shtator 2012|publisher=Panorama|language=it|access-date=20 tetor 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.corriere.it/1998/novembre/07/Totti_piu_muscoli_servizio_della_co_0_9811078539.shtml|title=Totti, piu' muscoli al servizio della fantasia|publisher=Il Corriere della Sera|author1=Giorgio Rondelli|language=it|date=7 nëntor 1998|access-date=22 prill 2014|archive-date=1 janar 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160101000000/http://archiviostorico.corriere.it/1998/novembre/07/Totti_piu_muscoli_servizio_della_co_0_9811078539.shtml|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.repubblica.it/online/sport/dodicesima/crosetti/crosetti.html |title=Due lampi di Inzaghi la Juventus prova l'allungo|publisher=La Repubblica |language=it |author=Maurizio Crosetti |date=4 dhjetor 1999 |access-date=11 nëntor 2019 |archive-date=28 gusht 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190828124501/http://www.repubblica.it/online/sport/dodicesima/crosetti/crosetti.html |url-status=live }}</ref> Pavarësisht se mesatarja e tij e golave ra,<ref name="eroi in bianconero">{{cite web|url=http://www.tuttojuve.com/gli-eroi-bianconeri/gli-eroi-in-bianconero-alessandro-del-piero-210813|title=Gli eroi in bianconero: Alessandro DEL PIERO|publisher=Tutto Juve|language=it|author=Stefano Bedeschi|access-date=9 dhjetor 2014|archive-date=20 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141220232921/http://www.tuttojuve.com/gli-eroi-bianconeri/gli-eroi-in-bianconero-alessandro-del-piero-210813|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://temi.repubblica.it/ilcentro-europei2008/2008/05/23/alex-del-piero/?printpage=undefined|title=Alex Del Piero|newspaper=La Repubblica|language=it|date=23 maj 2008|access-date=12 maj 2016|archive-date=11 qershor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611025042/http://temi.repubblica.it/ilcentro-europei2008/2008/05/23/alex-del-piero/?printpage=undefined|url-status=live}}</ref> Del Piero filloi të asistonte më shpesh.<ref>{{cite web|url=http://www.tuttojuve.com/altre-notizie/l-8-novembre-di-12-anni-fa-l-infortunio-ad-alex-del-piero-33608|title=L'8 novembre di 12 anni fa l'infortunio ad Alex Del Piero|publisher=Tutto Juve|language=it|author1=Federico Bettucci|date=8 nëntor 2010|access-date=12 maj 2016|archive-date=11 gusht 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160811092707/http://www.tuttojuve.com/altre-notizie/l-8-novembre-di-12-anni-fa-l-infortunio-ad-alex-del-piero-33608|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.repubblica.it/online/calcio/delpiero/delpiero/delpiero.html|title=La sorte si ricorda di Alex Pinturicchio risorge a Udine|newspaper=La Repubblica|language=it|date=5 maj 2002|access-date=12 maj 2016}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.lastampa.it/2014/02/21/sport/calcio/qui-juve/le-sette-vite-del-capitano-un-ebook-racconta-alex-del-piero-WU258LwrFalNzBpCJdo8WM/pagina.html|title="Le sette vite del capitano" un ebook racconta Alex Del Piero|newspaper=La Stampa|language=it|date=21 shkurt 2014|access-date=12 maj 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20190530212217/https://www.lastampa.it/2014/02/21/sport/calcio/qui-juve/le-sette-vite-del-capitano-un-ebook-racconta-alex-del-piero-WU258LwrFalNzBpCJdo8WM/pagina.html|archive-date=30 maj 2019|url-status=dead}}</ref> Loja e Juventusit ndryshoi sërisht pas rikthimit të Lippit në vitin 2001. Del Piero filloi të luante krah Nedvěd, duke u vendosur përpara mesfushës, aty ku kishte lirinë për të lëvizur në të dy krahët.<ref name="Alessandro the Great"/><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2002/matches/round=1639/match=1044119/postmatch/report/index.html|title=Madrid fall to brilliant Nedved|publisher=UEFA|language=en|date=15 maj 2003|access-date=22 mars 2025|archive-date=15 prill 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190415112300/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2002/matches/round=1639/match=1044119/postmatch/report/index.html|url-status=live}}</ref> Taktikisht, ai ishte i vendosur mbrapa Trezeguet në formacionin 4–4–2. Del Piero pati të njëjtin rol dhe me Capellon si dhe trajnerët e tjerë në vitet në vijim. Gjatë kësaj kohe, për shkak edhe të moshës, ai filloi të aktivizohej më shpesh si zëvëndësues.<ref>{{cite news|url=http://www.repubblica.it/online/calcio_partite/juveven/juveven/juveven.html|title=Del Piero e Trezeguet lanciano la sfida alla Roma|trans-title=Del Piero and Trezeguet launch their duel with Roma|newspaper=La Repubblica|language=it|date=13 dhjetor 2004|access-date=8 nëntor 2015|archive-date=4 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304072439/http://www.repubblica.it/online/calcio_partite/juveven/juveven/juveven.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/2018/04/12/lippi-idee-innovazioni-tattiche|title=Lipp-ip hurrà! Storia di idee tattiche nate da un sigaro |publisher=Sky Sport|language=it|author1=Vanni Spinella|date=12 prill 2018|access-date=11 nëntor 2019|archive-date=11 nëntor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191111153458/https://sport.sky.it/calcio/2018/04/12/lippi-idee-innovazioni-tattiche|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/england/2328644/Five-football-teams-built-by-Fabio-Capello.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/england/2328644/Five-football-teams-built-by-Fabio-Capello.html|archive-date=12 janar 2022|url-access=subscription |url-status=live|title=Five football teams built by Fabio Capello|publisher=The Telegraph|language=en|author1=Ben Lyttleton|date=16 dhjetor 2007|access-date=11 nëntor 2019}}{{cbignore}}</ref> Del Piero gjithashtu luajti si [[Sulmuesi (futboll)|anësor]] gjatë kohës së Sacchit në kombëtaren italiane.<ref>{{cite web|url=https://it.uefa.com/uefaeuro/match/52507--italy-vs-russia/|title=UEFA Euro 96: Italia vs. Russia (2–1)|publisher=UEFA|language=it|access-date=5 dhjetor 2014|archive-date=16 maj 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220516120238/https://it.uefa.com/uefaeuro/match/52507--italy-vs-russia/|url-status=live}}</ref> Në lidhje për kontrastin midis performancave të klasit botëror të Del Pieros në rininë e tij dhe vështirësisë së tij fillestare për të përsëritur lartësitë që arriti para dëmtimit që i kërcënoi karrierën në vitin 1998, [[Roberto Beccantini]] vuri në dukje në një profil të [[Treccani]]t për Del Pieron: "Kishte dy Del Piero: njëri ishte fantazisti i pakrahasueshëm, i aftë të shënonte gola të paharrueshëm dhe të jepte asiste të jashtëzakonshme; tjetri është sulmuesi që, pas akuzave të Zeman për doping që rrisnin performancën dhe dëmtimit serioz që pësoi në gjurin e majtë më 8 nëntor 1998 në Udine, luftoi për të gjetur veten dhe kaloi nga 21 golat e tij në ligë të sezonit 1997–98, një rekord personal, në vetëm një gol në lojë të hapur (plus 8 penallti të shënuara) gjatë sezonit 1999–2000".<ref name="Juventus say emotional farewell to their beloved Alessandro Del Piero"/><ref name="treccani">{{cite web|url=http://www.treccani.it/enciclopedia/alessandro-del-piero_%28Enciclopedia-dello-Sport%29/|title=DEL PIERO, Alessandro|publisher=Treccani: Enciclopedia dello Sport (2002)|language=it|author1=Roberto Beccantini|access-date=7 prill 2020}}</ref> Ai tha gjithashtu se Del Piero luftoi për të përsëritur performancat e tij të klubit me Juventusin në nivel ndërkombëtar me Italinë, veçanërisht në turne të mëdha. Pavarësisht dëmtimeve përgjatë karrierës së tij, Del Piero vazhdoi të luante në nivele të larta deri në fund të të 30tave, duke vazhduar të shënojë dhe asistoj rregullisht.<ref>{{cite news|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Juventus/17-01-2011/juve-intramontabili-712516709106.shtml|title=Juve, gli intramontabili Ale e Gigi senza tempo|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|author=Alberto Mauro|date=17 janar 2011|access-date=7 prill 2020|archive-date=7 prill 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407182245/https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Juventus/17-01-2011/juve-intramontabili-712516709106.shtml |url-status=live }}</ref> Përveç aftësive si futbollist, ai dallohej për lidershipin e tij, profesionalitetin dhe karakterin brënda dhe jashtë fushe.<ref>{{cite web|url=http://www.tuttosport.com/news/calcio/serie-a/juventus/2016/11/24-17779775/parla_lex_medico_juve_del_piero_mente_e_leader_super_boksic/?cookieAccept|title=Parla l'ex medico Juve: "Del Piero mente e leader. Super Boksic"|publisher=Tutto Sport|language=it|date=24 nëntor 2016|access-date=2 dhjetor 2016|archive-date=3 dhjetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161203060450/http://www.tuttosport.com/news/calcio/serie-a/juventus/2016/11/24-17779775/parla_lex_medico_juve_del_piero_mente_e_leader_super_boksic/?cookieAccept|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rainews.it/dl/rainews/articoli/alessandro-del-piero-uomo-riservato-juventus-berlino-nazionale-scudetti-sonia-del-piero-talento-educazione-40-anni-compleanno-18dd62a3-badf-44e6-9743-34a7a5ef6486.html|title=Calcio. Alex Del Piero, un concentrato di talento e fair play|publisher=RaiNews.it|language=it|author1=Cristina Raschio|date=9 nëntor 2014|access-date=2 nëntor 2016|archive-date=2 dhjetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161202234109/http://www.rainews.it/dl/rainews/articoli/alessandro-del-piero-uomo-riservato-juventus-berlino-nazionale-scudetti-sonia-del-piero-talento-educazione-40-anni-compleanno-18dd62a3-badf-44e6-9743-34a7a5ef6486.html|url-status=live}}</ref> ===Penalltitë dhe goditjet e lira=== Del Piero ishte specialist i goditjeve të lira dhe penalltive.<ref name="eroi in bianconero"/><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/the-ten-best-freekick-specialists-1785081.html?action=gallery&ino=6|title=The Ten Best Free-Kick Specialists: Alessandro Del Piero|newspaper=The Independent|language=en|access-date=4 janar 2015|archive-date=4 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150104213254/http://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/the-ten-best-freekick-specialists-1785081.html?action=gallery&ino=6|url-status=live}}</ref> Ai shënoi 62 gola me penallti gjatë karrierës së tij.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/newscentre/features/news/newsid=1551015/index.html|title=Kings of the free-kick|publisher=FIFA|language=en|access-date=4 janar 2015|archive-date=12 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150512114927/http://www.fifa.com/newscentre/features/news/newsid=1551015/index.html|url-status=dead}}</ref> Ai është golashënuesi i tretë me më shumë gola me penallti në Serie A, duke shënuar 50 nga 61 penalltitë e ekzekutuara. Vetëm [[Francesco Totti]] dhe Roberto Baggio kanë shënuar më shumë se ai.<ref name="90min.com">{{cite web|url=http://www.90min.com/it/posts/369377-i-10-migliori-rigoristi-della-storia-della-serie-a|title=I 10 migliori rigoristi della storia della Serie A|website=90min.com|date=4 shtator 2013|language=it|access-date=6 janar 2015|archive-date=6 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150106184157/http://www.90min.com/it/posts/369377-i-10-migliori-rigoristi-della-storia-della-serie-a|url-status=dead}}</ref> Del Piero kishte një stil të veçantë të të gjuajturit të goditjeve të lira; në momentin e gjuajtjes, topi merrte hark, kalonte murin dhe zbriste për të përfunduar në trekëndësh.<ref>{{cite web|url=http://www.torinoggi.it/sport/1041-juventus-domenica-i-bianconeri-contro-il-chievo-per-continuare-la-striscia-positiva-.html?pag=290|title=Juventus: una punizione di Del Piero lancia i bianconeri alla vittoria 2–0 contro il Chievo|publisher=TorinoOggi.it|language=it|access-date=5 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141210075521/http://www.torinoggi.it/sport/1041-juventus-domenica-i-bianconeri-contro-il-chievo-per-continuare-la-striscia-positiva-.html?pag=290|archive-date=10 dhjetor 2014|url-status=dead}}</ref> Vetë Del Piero i ka dhënë meritat Baggios për këtë teknikë, duke studiuar lojën e tij gjatë kohës që ishin shok ekipi te Juventusi.<ref name="DEL PIERO, FESTA TRADITA"/><ref>{{cite web|url=http://www.tuttojuve.com/altre-notizie/garlando-gazzetta-ferito-e-affamato-del-piero-esempio-anti-crisi-73481|title=Garlando (Gazzetta): "Ferito e affamato, Del Piero esempio anti-crisi"|publisher=Tutto Juve|language=it|access-date=21 janar 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1998/gennaio/19/Baggio_meglio_casa_che_panchina_ga_0_9801194973.shtml?refresh_ce-cp|title=Baggio, meglio a casa che in panchina: "sono schifato"|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Alessandra Bocci|author2=Silvano Stella|date=19 janar 1998|access-date=29 tetor 2015|archive-date=24 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151224052524/http://archiviostorico.gazzetta.it/1998/gennaio/19/Baggio_meglio_casa_che_panchina_ga_0_9801194973.shtml?refresh_ce-cp|url-status=live}}</ref> Një tjetër lojtar që ndikoi te ai ishte francezi Platini. Në vitet e tij të para me Juventusin, teknika e Del Pieros u krahasua me atë të Platinis. Ai, ashtu si Platini, preferonte t'a godiste topin menjëherë në vënd që të merrte një pasim të shkurtër.<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.corriere.it/1995/ottobre/24/Del_Piero_Tira_alla_Platini_co_0_951024456.shtml|title=Del Piero? Tira alla Platini|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=24 tetor 1995|page=44|archive-url=https://archive.today/20151106152619/http://archiviostorico.corriere.it/1995/ottobre/24/Del_Piero_Tira_alla_Platini_co_0_951024456.shtml|archive-date=6 nëntor 2015}}</ref> Del Piero është futbollisti italian me më shumë gola nga goditjet e lira në histori. Ai ka shënuar gjithsej 52 gola, përfshirë 46 me klubet dhe 6 me ekipin kombëtar.<ref name="7 Alessandro Del Piero" /><ref name="Alessandro Del Piero" /> Ai është lojtari i tretë me më shumë gola nga goditjet e lira në Serie A (22), duke u renditur mbrapa [[Andrea Pirlo]]s dhe [[Siniša Mihajlović]].<ref name="Pirlo eyes Mihajlovic record">{{cite web|url=http://www.football-italia.net/41213/pirlo-eyes-mihajlovic-record|title=Pirlo eyes Mihajlovic record|date=31 tetor 2013|publisher=Football Italia|language=en|access-date=6 janar 2015|archive-date=6 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150106193856/http://www.football-italia.net/41213/pirlo-eyes-mihajlovic-record|url-status=live}}</ref> ===Gol alla Del Piero=== Gjatë karrierës së tij, Del Piero u dallua për golat a tij e hark që përfundonin në trekëndësh: ai bënte një vrapim nga krahu dhe më pas godiste topin saktësisht me hark nga jashtë zone që përfundonte në cepin e sipërm të portës.<ref>{{cite web|url=http://www.channel4.com/sport/football_italia/150issue/delpieroicon.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20090104150909/http://www.channel4.com/sport/football_italia/150issue/delpieroicon.html|archive-date=4 janar 2009|title=Calcio Italia 150 issue, Calcio Icons, Del Piero|publisher=Channel4.com|language=en|author=Dan Gilbert|date=22 korrik 2009|access-date=26 maj 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.channel4.com/sport/football_italia/150issue/delpieroicon.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20090104150909/http://www.channel4.com/sport/football_italia/150issue/delpieroicon.html|archive-date=4 janar 2009|title=Alessandro Del Piero|publisher=Channel4.com|language=en|access-date=26 korrik 2012}}</ref> Me kalimin e viteve, këto gola filluan të quheshin "alla Del Piero" nga media italiane.<ref name="forgotten goals"/> Kjo lidhje u bë pasi Del Piero shënonte gola me hark me aksione si dhe me goditje të lira, veçanërisht në Ligën e Kampionëve gjatë sezonit 1995–96.<ref>{{cite web|url=http://www.ilpost.it/2012/05/15/i-gol-alla-del-piero/|title=I gol "alla Del Piero"|publisher=Il Post|language=it|date=15 maj 2012|access-date=5 dhjetor 2014}}</ref> Sa herë që një lojtar shënonte një gol të ngjashëm, media e quante "një gol alla Del Piero".<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1997/marzo/02/soldatino_scherza_sul_gol_alla_co_0_9703029601.shtml|title=Il 'soldatino' scherza sul gol alla Del Piero: 'Alex ha imparato da me'|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=2 mars 1997|access-date=5 dhjetor 2014|archive-date=7 korrik 2012|archive-url=https://archive.today/20120707074714/http://archiviostorico.corriere.it/1997/marzo/02/soldatino_scherza_sul_gol_alla_co_0_9703029601.shtml|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/16-12-2015/inter-brozovic-gioca-4-ruoli-segna-gol-del-piero-fa-felice-mancini-1301317713161.shtml|title=Inter: Brozovic gioca in 4 ruoli, segna gol alla Del Piero e fa felice Mancini|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Matteo Brega|date=17 dhjetor 2015|access-date=12 maj 2016}}</ref> ===Festimi i golave=== Në karrierën e tij të mëvonshme, pasi shënonte një gol, Del Piero shpesh festonte duke vrapuar drejt vijës anësore para tifozëve me krahët e shtrirë dhe duke nxjerrë gjuhën, në një mënyrë të ngjashme me [[Michael Jordan]], gjithashtu duke kërcyer shpesh në ajër me grushtin e ngritur drejt qiellit, ose duke rrëshqitur në gjunjë ndërsa brohoriste me pasion drejt tifozëve.<ref>{{cite web|url=http://www.tuttojuve.com/altre-notizie/le-10-perle-pia-belle-di-alessandro-del-piero-69725|title=Le 10 perle più belle di Alessandro Del Piero|website=tuttojuve.com|publisher=Tutto Juve|language=it|author=Camillo Demichelis|date=9 nëntor 2011|access-date=28 shkurt 2015|archive-date=19 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150419125114/http://www.tuttojuve.com/altre-notizie/le-10-perle-pia-belle-di-alessandro-del-piero-69725|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tuttosport.com/foto/Calcio/Serie%20A/Juventus/2008/11/09-1132_1/Le+cinque+esultanze+%22magiche%22+di+Del+Piero|title=Le cinque esultanze "magiche" di Del Piero|publisher=Tuttosport|language=it|date=9 nëntor 2008|access-date=28 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402162456/http://www.tuttosport.com/foto/Calcio/Serie%20A/Juventus/2008/11/09-1132_1/Le+cinque+esultanze+%22magiche%22+di+Del+Piero|archive-date=2 prill 2015|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2007/10_Ottobre/17/ale.shtml|title=Del Piero per sempre Juve "Mai pensato di andar via"|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=17 tetor 2007|access-date=21 janar 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.repubblica.it/rubriche/temposcaduto/2014/12/04/news/del_piero_cos_no-102130495/|title=Del Piero, così no|newspaper=La Repubblica|language=it|date=4 dhjetor 2014|access-date=21 janar 2015|archive-date=21 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150121050559/http://www.repubblica.it/rubriche/temposcaduto/2014/12/04/news/del_piero_cos_no-102130495/|url-status=live}}</ref> Del Piero gjithashtu bëri një salto mbrapsht kur shënoi në ndeshjen e Ligës së Kampionëve kundër Zenitit në vitin 2008.<ref>{{cite web|url=http://www.sport.it/news/juve-zenit-del-piero-sull-esultanza-la-mia-prima-capriola/|title=Juve-Zenit, Del Piero sull'esultanza: "La mia prima capriola"|website=sport.it|language=it|access-date=21 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150122054112/http://www.sport.it/news/juve-zenit-del-piero-sull-esultanza-la-mia-prima-capriola/|archive-date=22 janar 2015|url-status=dead}}</ref> Në dy raste të tjera, ai ngiri gishtat lart në qiell në nder të babai të tij të ndjerë, respektivisht në ndeshjen kundër Barit në sezonin 2000–01 dhe kundër Meksikës në Kupën e Botës 2002.<ref>{{cite web|url=http://www.iltempo.it/sport/calcio/2014/11/09/i-primi-40-anni-di-del-piero-anche-totti-gli-fa-gli-auguri-1.1341797|title=I primi 40 anni di Del Piero. Anche Totti gli fa gli auguri|publisher=Il Tempo|language=it|date=9 nëntor 2014|access-date=21 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150122050416/http://www.iltempo.it/sport/calcio/2014/11/09/i-primi-40-anni-di-del-piero-anche-totti-gli-fa-gli-auguri-1.1341797|archive-date=22 janar 2015|url-status=dead}}</ref><ref name="è tornato Del Piero"/><ref name="Gruppo G: Italia-Messico 1-1"/> ==Jashtë futbollit== ===Jeta personale=== Del Piero është i martuar me Sonia Amoruson dhe të dy janë bashkë që nga viti 1999 dhe u martuan në vitin 2005.<ref name="gazzetta">{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Serie%20A/Primo%20Piano/2005/06-Giugno/13/delpierosposogiusto.shtml|title=Del Piero, dribbling sull'altare|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=13 qershor 2005|access-date=26 maj 2012|archive-date=14 mars 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180314174200/http://www.gazzetta.it/Calcio/Serie%20A/Primo%20Piano/2005/06-Giugno/13/delpierosposogiusto.shtml|url-status=live}}</ref> Ata kanë tre fëmijë, të lindur në vitin 2007, 2009, dhe 2010.<ref>{{Cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2007/10_Ottobre/22/del_piero_figlio_2210.shtml|title=Del Piero, giorni d'oro E' nato il figlio Tobias|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=22 tetor 2007|access-date=13 qershor 2010|archive-date=9 shtator 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170909185935/http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2007/10_Ottobre/22/del_piero_figlio_2210.shtml|url-status=live}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20071113143013/http://www.juventus.com/uk/news/detail.aspx?lml_language_id=0&trs_id=1370000&ID=12566 Congratulations, Captain!] (në anglisht) Juventus F.C. 22 tetor 2007.</ref><ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Juventus/05-05-2009/buffon-seredova-bis-50359750968.shtml|title=Del Piero papa|language=it|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=5 maj 2009|access-date=26 maj 2012|archive-date=4 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304075646/http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Juventus/05-05-2009/buffon-seredova-bis-50359750968.shtml|url-status=live}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20100917052242/http://alessandrodelpiero.com/en/news/12060 "Five of us"] (në anglisht) Uebfaqja zyrtare. 12 shtator 2010.</ref> Kur Flaka Olimpike për [[Lojërat Olimpike Dimërore 2006]] kaloi nëpër [[Torino]], Del Piero ishte një mbajtës pishtari.<ref>[https://web.archive.org/web/20071014055019/http://juventus.com/uk/news/detail.aspx?lml_language_id=0&trs_id=1370000&ID=6973 "Also Alex with the Olympic flame"] (në anglisht) Juventus F.C. Marrë më 10 shkurt 2006</ref> Ai ka interes për sportet jashtë futbollit, veçanërisht basketbollin, dhe nga ana tjetër ka fituar tifozë jashtë futbollit; ikona sportive si ylli i NBA-së [[Steve Nash]] dhe çiklisti [[Eddy Merckx]] kanë deklaruar se janë tifozë të Del Pieros.<ref>{{cite web|url=http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/060705/1/8lj6.html|title=FIFA World Cup|publisher=Yahoo.com|language=en|access-date=13 qershor 2010|archive-date=20 shkurt 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070220125057/http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/060705/1/8lj6.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Del Piero, Italy's Stoical Substitute|url=http://www.geocities.com/juventusfootball/news/archived00/061300.htm|publisher=Reuters|language=en|date=13 qershor 2000|archive-url=https://web.archive.org/web/20091027162246/http://geocities.com/juventusfootball/news/archived00/061300.htm|archive-date=27 tetor 2009}}</ref> Del Piero ka një interes të madh për muzikën. Ai ka regjistruar disa nga albumet e tij.<ref>{{cite web|url=http://www.internetbookshop.it/cd/ser/serdsp.asp?e=0828767896427|title=InternetBookShop.it|publisher=InternetBookShop.it|language=en|date=28 maj 2010|access-date=13 qershor 2010}}</ref> Së bashku me [[Marco Materazzi]]n, Del Piero u shfaq në skenë në një shfaqje të [[Rolling Stones]] në [[Milano]] menjëherë pas fitores së Italisë në Kupën e Botës.<ref>{{cite web|url=https://www.nme.com/news/rolling-stones/23578|title=The Rolling Stones cover The White Stripes!|website=NME.com|language=en|date=12 korrik 2006|access-date=26 maj 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120208071533/http://www.nme.com/news/rolling-stones/23578|archive-date=8 shkurt 2012}}</ref> Ai është një mik i mirë i muzikantit dhe këngëtarit [[Noel Gallagher]] dhe një tifoz i ish-grupit të tij Oasis; Del Piero shfaqet në videoklipin e Oasis së bashku me [[Anthony Skeete]] "Lord Don't Slow Me Down". Një nga frymëzimet e Del Pieros si i ri ishte manga japoneze e futbollit [[Captain Tsubasa]].<ref>{{cite web |url=http://www.nippon.com/en/views/b00103/|title=A Soccer Hero Adored Around the World|language=en|publisher=Nippon|date=18 tetor 2011}}</ref> Në vitin 2012, Del Piero mori pjesë në projektin “Save the Dream” kundër korrupsionit në sport dhe foli për këtë në Universitetin e Parisit gjatë Simpoziumit të Integritetit Sportiv.<ref>{{cite web|url=http://sport.sky.it/sport/calcio_italiano/2012/09/11/del_piero_professore_sorbona_parigi.html|title=Del Piero professore per un giorno alla Sorbona – Sport – Sky.it|publisher=Sky Sport|language=it|access-date=18 shtator 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129043356/http://sport.sky.it/sport/calcio_italiano/2012/09/11/del_piero_professore_sorbona_parigi.html|archive-date=29 nëntor 2014|url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.alessandrodelpiero.com/news/save-the-dream_292.html|title=Save the Dream|language=en|publisher=Alessandro Del Piero }}</ref> Në mars 2018, Del Piero hapi një restorant italian në [[Los Angeles|Los Anxhelos]] të quajtur Nr. 10, që përfaqëson fanellën e tij me numrin 10.<ref>{{cite web|url=https://www.n10restaurant.com/about|title=About N10 Restaurant|publisher=N10 Restaurant|language=en|access-date=11 nëntor 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.latimes.com/food/dailydish/la-fo-re-newsfeed-n10-20180327-story.html|title=Soccer star Alessandro Del Piero just opened an Italian restaurant in Beverly Grove|publisher=Los Angeles Times|language=en|date=27 mars 2019|access-date=11 nëntor 2019}}</ref> Në vitin 2019, Del Piero zbuloi se ishte bashkëpronar i klubit amerikan të divizionit të ulët [[LA 10 FC]] të [[United Premier Soccer League]].<ref>{{Cite web|url=http://www.espn.com/soccer/united-soccer-leagues/story/3783364/del-piero-reveals-ownership-of-la10-fc-after-unbeaten-season|title=Del Piero reveals ownership in small L.A. club|date=24 shkurt 2019|publisher=ESPN FC|language=en}}</ref> Emri i klubit u frymëzua nga fanella e tij ikonike me numrin 10 dhe ngjyrat e klubit bardh e zi që i referohen ish-klubit të tij Juventus.<ref>{{Cite web|url=https://www.si.com/soccer/2019/02/26/alessandro-del-piero-announces-ownership-us-football-team-la10-fc|title=Alessandro Del Piero Announces Ownership of US Football Team LA10 FC|date=26 shkurt 2019|publisher=Sports Illustrated|language=en}}</ref> ===Bamirësia=== Del Piero ka promovuar dhe mbështetur një numër bamirësish. Në vitin 1998, ai dhuroi 5.2 milionë lireta për [[Fondacioni Bambini in Emergenza|Fondacionin Bambini in Emergenza]] për fëmijët e braktisur dhe viktimat e AIDS-it duke nxjerrë në ankand fanellën e tij të Juventusit.<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1998/maggio/31/Del_Piero_batte_Ronaldo_all_ga_0_9805319923.shtml|title=Del Piero batte Ronaldo all'asta di beneficenza|periodical=La Gazzetta Dello Sport|language=it|date=31 maj 1998|access-date=16 shtator 2009}}</ref> Në vitin 2001, ai ishte ambasador për "Un gol per la ricerca", një projekt kërkimor për kancerin.<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.corriere.it/2008/ottobre/31/Airc_maratona_Rai_per_fondi_co_9_081031066.shtml|title=Airc, maratona in Rai per i fondi alla ricerca|periodical=Il Corriere della Sera|language=it|date=31 tetor 2008|access-date=16 shtator 2009}}</ref> Në vitin 2006, ai u vlerësua nga AIRC për kërkimin mbi kancerin dhe në shenjë mirënjohjeje, ai mori nga Presidenti i Italisë një çmim "Beso në Kërkim".<ref>{{cite web|url=http://www.sportwide.net/airc06-delpiero.html|title=Premio Credere nella Ricerca|website=sportwide.net|language=en|access-date=16 shtator 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724081419/http://www.sportwide.net/airc06-delpiero.html|archive-date=24 korrik 2011}}</ref> Në vitin 2008, ai mori pjesë në një turne golfi të organizuar nga fondacioni i [[Gianluca Vialli]] dhe [[Massimo Mauro]] për kërkimin mbi sklerozën laterale amiotrofike.<ref>{{cite news|url=http://www.gossipnews.it/sport/alex_del_piero_e_pavel_nedved_giocano_a_golf_per_beneficenza_sperw.html?id=b29c7ea8e773a83c5da79d619012c5c6|title=Alex Del Piero e Nedved giocano a golf per beneficenza|periodical=Gossipnews.it|language=it|access-date=16 shtator 2009|archive-date=13 tetor 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081013033705/http://www.gossipnews.it/sport/alex_del_piero_e_pavel_nedved_giocano_a_golf_per_beneficenza_sperw.html?id=b29c7ea8e773a83c5da79d619012c5c6|url-status=dead}}</ref> Në vitin 2009, ai luajti një ndeshje miqësore në Stadio Olimpico di Torino me ekipin e tij Ale 10+; të ardhurat (180,000 euro) u dhuruan për projekte solidariteti.<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.corriere.it/2009/maggio/14/Olimpico_esaurito_per_Partita_del_co_9_090514085.shtml|title=Olimpico esaurito per la Partita del cuore|periodical=Il Corriere della Sera|language=it|date=14 maj 2009|access-date=16 shtator 2009}}</ref> Në vitin 2010, Del Piero nxori në ankand fanellën e tij të Juventusit me numër 10 për fondacionin Un Campo per L'Aquila.<ref>{{cite web|url=http://www.tuttojuve.com/?action=read&idnotizia=22107 |title=La maglia di Del Piero all'asta per beneficenza |publisher=Tutto Juve|language=it|access-date=26 korrik 2016}}</ref> Më 1 prill 2011, ai lançoi projektin "ale10friendsforjapan", të cilin e projektoi për të ndihmuar viktimat e tërmetit japonez, duke krijuar një faqe interneti për të shitur bluza dhe duke mbledhur 303,880 $.<ref>{{cite web|url=http://www.alessandrodelpiero.com/news/raccolti-30388000_210.html|title=RACCOLTI $303,880.00|publisher=Alessandro Del Piero|language=it|date=13 shtator 2011}}</ref> Në vitin 2011, ai mori pjesë në turneun e golfit Fondazione Sant'Anna Cup – Crescere insieme për njësinë e kujdesit intensiv neonatal të spitalit Sant'Anna.<ref>{{cite web|url=http://www.alessandrodelpiero.com/news/golf-e-beneficenza_185.html|title=Golf E Beneficenza|publisher=Alessandro Del Piero|language=it|date=27 maj 2011}}</ref> Më 21 korrik 2012, ai luajti një ndeshje miqësore në stadiumin Kashima të organizuar nga [[J. League]] (Del Piero shënoi një gol dhe u largua nga fusha duke u duartrokitur nga tifozët); koleksioni iu dhurua viktimave të tërmetit japonez të vitit 2011.<ref>{{cite web|url=http://www.alessandrodelpiero.com/news/gol-a-kashima_285.html|title=Gol A Kashima|publisher=Alessandro Del Piero|language=it|date=21 korrik 2012|access-date=29 shtator 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20190507171211/https://www.alessandrodelpiero.com/news/gol-a-kashima_285.html|archive-date=7 maj 2019|url-status=dead}}</ref> Del Piero ishte dëshmitar i ADISCO-s, për dhurimin e gjakut të kordonit umbilikal dhe dëshmitar i 1GOAL për edukimin e fëmijëve të varfër. Në vitin 2015, në nder të Kampionit Botëror të Formula 1, [[Ayrton Senna]], Del Piero lehtësoi dhe përuroi ekspozitën AYRTON në [[Torino]], e hapur midis shkurtit dhe majit 2015. Ekspozita është kuruar nga organizata bamirëse Instituto Ayrton Senna, dhe të ardhurat nga biletat shkojnë për të. ===TV, publiciteti dhe lojërat=== Del Piero është shfaqur në reklama të ndryshme dhe është nën kontratë me prodhuesin gjerman të pajisjeve sportive [[Adidas]], Uliveto water, [[Fiat]], kompaninë japoneze të motoçikletave [[Suzuki]], [[Pepsi]], [[Bliss]], [[Cepu]], [[Walt Disney]] dhe [[Upper Deck]]. Në vitin 2006, Del Piero u shfaq në një reklamë televizive për skuterin japonez Suzuki Burgman së bashku me agjentin sportiv Andreas Goller. Ai është gjithashtu i njohur për sensin e tij të humorit dhe ftohet në shfaqjet komike italiane si Paperissima dhe Striscia la notizia. Ai u shfaq në filmin L'allenatore nel pallone 2 dhe në shfaqjen La sai l'ultima di Totti, një seri skeçesh të shkurtra komike të krijuara nga miku i tij dhe kapiteni i Romës, Francesco Totti. Del Piero u shfaq në kopertinën e videolojës [[EA Sports]] FIFA Football 2004, së bashku me [[Thierry Henry]] dhe [[Ronaldinho]]n, dhe në kopertinën e edicionit italian të videolojës FIFA World Cup 2006. Ai u emërua gjithashtu në Ultimate Team Legends në FIFA 17. Del Piero ishte një nga dy yjet e paraqitur në kopertinën e versionit italian të videolojës PES 2010; tjetri ishte [[Lionel Messi]] i Barcelonës. Në vitin 2015, Del Piero u bë pjesë e [[Sky Sport]] Italia si komentator. Në vitin 2017, ai u shfaq në serialin dokumentar të [[Netflix]] të quajtur Ekipi i Parë: Juventus. Në vitin 2018, [[Konami]] njoftoi se Del Piero do të shfaqej në lojën e tyre video të futbollit [[Pro Evolution Soccer 2019]] si një nga Legjendat e reja të myClub. Duke filluar nga viti 2020, Del Piero iu bashkua [[ESPN]] si analist futbolli për ESPN FC dhe [[UEFA Euro 2020]]. ==Statistikat e karrierës== ===Klube=== Burimi: <ref name="Alessandro Del Piero">{{cite web|title=Alessandro Del Piero|url=http://espnfc.com/player/_/id/12952/alessandro-del-piero?cc=5739|publisher=ESPN FC|language =en|access-date=28 gusht 2013}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="3"|Liga !colspan="2"|Kupa !colspan="2"|Kontinenti !colspan="2"|Tjetër !colspan="2"|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="3"|[[Calcio Padova|Padova]] |[[1991–92 Serie B|1991–92]] |rowspan="2"|[[Serie B]] |4||0||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||4||0 |- |[[1992–93 Serie B|1992–93]] |10||1||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||10||1 |- !colspan="2"|Total !14!!1!!0!!0!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!14!!1 |- |rowspan="20"|[[Juventus F.C.|Juventus]] |[[1993–94 Juventus FC season|1993–94]] |rowspan="13"|[[Serie A]] |11||5||1||0||2{{efn|name=UC|Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Evropës|Kupën UEFA]]}}||0||colspan="2"|—||14||5 |- |[[1994–95 Juventus FC season|1994–95]] |29||8||10||1||11{{efn|name=UC}}||2||colspan="2"|—||50||11 |- |[[1995–96 Juventus FC season|1995–96]] |29||6||2||1||11{{efn|name=UCL|Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Kampionëve|UEFA Ligën e Kampionëve]]}}||6||1{{efn|name=SCI|Ndeshje në [[Supercoppa Italiana|Superkupën e Italisë]]}}||0||43||13 |- |[[1996–97 Juventus FC season|1996–97]] |22||8||4||0||6{{efn|name=UCL}}||4||3{{efn|Dy ndeshje dhe dy gola në [[UEFA Super Kupa|UEFA Superkupën Evropiane]], një ndeshje dhe një gol në [[Kupa Ndërkontinentale (1960–2004)|Kupën Ndërkontinentale]]}}||3||35||15 |- |[[1997–98 Juventus FC season|1997–98]] |32||21||4||1||10{{efn|name=UCL}}||10||1{{efn|name=SCI}}||0||47||32 |- |[[1998–99 Juventus FC season|1998–99]] |8||2||1||0||4{{efn|name=UCL}}||0||1{{efn|name=SCI}}||1||14||3 |- |[[1999–2000 Juventus FC season|1999–2000]] |34||9||2||1||9{{efn|Tre ndeshje dhe një gol në [[UEFA Kupa Intertoto|UEFA Kupën Intertoto]], gjashtë ndeshje dhe një gol në Kupën UEFA}}||2||colspan="2"|—||45||12 |- |[[2000–01 Juventus FC season|2000–01]] |25||9||2||0||6{{efn|name=UCL}}||0||colspan="2"|—||33||9 |- |[[2001–02 Juventus FC season|2001–02]] |32||16||4||1||10{{efn|name=UCL}}||4||colspan="2"|—||46||21 |- |[[2002–03 Juventus FC season|2002–03]] |24||16||0||0||13{{efn|name=UCL}}||5||1{{efn|name=SCI}}||2||38||23 |- |[[2003–04 Juventus FC season|2003–04]] |22||8||4||3||4{{efn|name=UCL}}||3||1{{efn|name=SCI}}||0||31||14 |- |[[2004–05 Juventus FC season|2004–05]] |30||14||1||0||10{{efn|name=UCL}}||3||colspan="2"|—||41||17 |- |[[2005–06 Juventus FC season|2005–06]] |33||12||4||5||7{{efn|name=UCL}}||3||1{{efn|name=SCI}}||0||45||20 |- |[[2006–07 Juventus FC season|2006–07]] |Serie B ||35||20||2||3||colspan="2"|—||colspan="2"|—||37||23 |- |[[2007–08 Juventus FC season|2007–08]] |rowspan="5"|Serie A |37||21||4||3||colspan="2"|—||colspan="2"|—||41||24 |- |[[2008–09 Juventus FC season|2008–09]] |31||13||3||2||9{{efn|name=UCL}}||6||colspan="2"|—||43||21 |- |[[2009–10 Juventus FC season|2009–10]] |23||9||1||2||5{{efn|Dy ndeshje në UEFA Ligën e Kampionëve, tre ndeshje në [[UEFA Liga e Evropës|UEFA Ligën e Evropës]]}}||0||colspan="2"|—||29||11 |- |[[2010–11 Juventus FC season|2010–11]] |33||8||2||0||10{{efn|Të gjitha ndeshjet në UEFA Ligën e Evropës}}||3||colspan="2"|—||45||11 |- |[[2011–12 Juventus FC season|2011–12]] |23||3||5||2||colspan="2"|—||colspan="2"|—||28||5 |- !colspan="2"|Gjithsej !513!!208!!56!!25!!127!!51!!9!!6!!705!!290 |- |rowspan="3"|[[Sydney FC]] |[[2012–13 Sydney FC season|2012–13]] |rowspan="2"|[[A-League]] |24||14||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||24||14 |- |[[2013–14 Sydney FC season|2013–14]] |24||10||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||24||10 |- !colspan="2"|Gjithsej !48!!24!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!48!!24 |- |[[Delhi Dynamos FC|Delhi Dynamos]] |[[2014 Delhi Dynamos FC season|2014]] |[[Super Liga Indiane]] |10||1||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||10||1 |- !colspan="3"|Gjithsej karriera !585!!234!!56!!25!!127!!51!!9!!6!!777!!316 |} {{notelist}} ===Kombëtarja=== Burimi: <ref name="Nazionale in cifre - FIGC: Del Piero, Alessandro"/> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit |- !Ekipi kombëtar!!Viti!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="14"|[[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] |1995||7||1 |- |1996||4||2 |- |1997||6||4 |- |1998||8||3 |- |1999||2||0 |- |2000||13||4 |- |2001||6||3 |- |2002||11||5 |- |2003||4||2 |- |2004||6||1 |- |2005||4||0 |- |2006||9||2 |- |2007||5||0 |- |2008||6||0 |- !colspan="2"|Gjithsej!!91!!27 |} ==Trofe== ;Juventus Primavera<ref name="Alessandro Del Piero: Palmares">{{cite web|url=http://en.alessandrodelpiero.com/profile/palmares.html|title=Alessandro Del Piero: Palmares|website=alessandrodelpiero.com|publisher=Alessandro Del Piero|language=en|access-date=13 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228150732/https://en.alessandrodelpiero.com/profile/palmares.html|archive-date=28 shkurt 2021|url-status=dead}}</ref> *[[Campionato Nazionale Primavera]]: 1993–94 *[[Torneo di Viareggio]]: [[1994 Torneo di Viareggio|1994]] ;Juventus<ref name="Alessandro Del Piero: Palmares" /> *[[Serie A]]: [[1994–95 Serie A|1994–95]], [[1996–97 Serie A|1996–97]], [[1997–98 Serie A|1997–98]], [[2001–02 Serie A|2001–02]], [[2002–03 Serie A|2002–03]], [[2011–12 Serie A|2011–12]] *[[Serie B]]: [[2006–07 Serie B|2006–07]] *[[Coppa Italia|Kupa e Italisë]]: [[1994–95 Coppa Italia|1994–95]] *[[Supercoppa Italiana|Superkupa e Italisë]]: [[1995 Supercoppa Italiana|1995]], [[1997 Supercoppa Italiana|1997]], [[2002 Supercoppa Italiana|2002]], [[2003 Supercoppa Italiana|2003]] *[[UEFA Liga e Kampionëve]]: [[1995–96 UEFA Champions League|1995–96]]; finalist: [[1996–97 UEFA Champions League|1996–97]], [[1997–98 UEFA Champions League|1997–98]], [[2002-03 UEFA Champions League|2002–03]] *[[UEFA Kupa Intertoto]]: [[1999 UEFA Intertoto Cup|1999]] *[[UEFA Super Kupa|UEFA Superkupa Evropiane]]: [[1996 UEFA Super Cup|1996]] *[[Kupa Ndërkontinentale (1960–2004)|Kupa Ndërkontinentale]]: [[Kupa Ndërkontinentale 1996|1996]] ;Italia nën-21<ref>{{cite web|url=https://it.uefa.com/news-media/news/01f1-0f862dd763dc-4fca9060a816-1000--juventus-ecco-il-rinnovo-di-del-piero/|title=Juventus: ecco il rinnovo di Del Piero|publisher=UEFA|language=it|date=5 maj 2011|access-date=26 shtator 2026}}</ref> *[[UEFA Kampionati Evropian nën-21 i Futbollit|UEFA Kampionati Evropian nën-21]]: 1994, 1996 ;Italia<ref name="Alessandro Del Piero: Palmares"/> *[[FIFA Kupa e Botës]]: [[Kampionati Botëror i Futbollit 2006|2006]] *[[UEFA Kampionati Evropian i Futbollit|UEFA Kampionati Evropian]] finalist: [[UEFA Euro 2000|2000]] ;Çmime personale *Lojtari më i mirë në Kupën Ndërkontinentale: 1996<ref name="Alessandro Del Piero: Awards & Records">{{cite web|url=http://en.alessandrodelpiero.com/profile/awards-records.html|title=Alessandro Del Piero: Awards & Records|website=alessandrodelpiero.com|publisher=Alessandro Del Piero|language=en|access-date=13 prill 2015}}</ref> *Ekipi i Sezonit nga European Sports Media: 1995–96, 1996–97, 1997–98<ref>{{Cite web|author=Karel Stokkermans|date=14 mars 2007|title=ESM XI|url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/esm-xi.html|access-date=1 mars 2021|publisher=RSSSF|language=en}}</ref> *[[Çmimi Bravo]]: 1996<ref name="Alessandro Del Piero: Awards & Records"/> *[[Futbollisti Italian i Vitit në Serie A]]: 1998, 2008<ref name="Alessandro Del Piero: Awards & Records"/> *[[Lojtari më i dashur në Serie A]]: 2001, 2008<ref name="Alessandro Del Piero: Awards & Records"/> *[[FIFA 100]]<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/international/2374252/Pele-open-to-ridicule-over-top-hundred.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/international/2374252/Pele-open-to-ridicule-over-top-hundred.html|archive-date=12 janar 2022|url-access=subscription|url-status=live|title=Pele open to ridicule over top hundred|website=telegraph.co.uk|publisher=The Telegraph|language=en|author1=Christopher Davies|date=5 mars 2004|access-date=13 prill 2015}}{{cbignore}}</ref> *[[UEFA Golden Jubilee Poll]]: vendi i 49të<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/newsfiles/171606.pdf|title=Zinedine Zidane voted top player by fans|publisher=UEFA|language=en|access-date=24 korrik 2014}}</ref> *Çmimi Kombëtar Giuseppe Prisco: 2006<ref>{{Cite news|date=5 prill 2006|title=Calcio, Premio Prisco a Sensi, Del Piero e Giampaolo|language=it|publisher=La Repubblica|url=https://bologna.repubblica.it/dettaglio-news/la-mia-strega-un-po-pinguino-vestita-da-veglione-ma-brucera/1410627|access-date=1 mars 2021|archive-date=10 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210310075747/https://bologna.repubblica.it/dettaglio-news/la-mia-strega-un-po-pinguino-vestita-da-veglione-ma-brucera/1410627|url-status=dead}}</ref> *Sportisti Piedmontez i Vitit: 2006<ref>{{cite web|url=http://www.conipiemonte.net/documentazione/comunicati/070202_delpiero.htm|title=Notizie|publisher=Conipiemonte.net|language=it|access-date=22 korrik 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304070607/http://www.conipiemonte.net/documentazione/comunicati/070202_delpiero.htm|archive-date=4 mars 2016|url-status=dead}}</ref> *Çmimi Special për Zotërinj - Kupa e Argjendtë: 2006<ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Altro_Calcio/Primo_Piano/2006/05_Maggio/08/gentelman.shtml|title=Premio Gentleman: riconoscimenti a Del Piero e Maldini|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=8 maj 2006|access-date=12 janar 2016}}</ref> *Çmimi San Siro Gentleman Serie A: 2006<ref>{{cite web|url=http://www.premiogentleman.it/albo-doro/milano-2006/|title=Milano 2006 – Premio Gentleman|publisher=Premio Gentleman|language=it|access-date=12 janar 2016}}</ref> *[[Golden Foot]]: 2007<ref>{{cite web|url=http://www.goldenfoot.com/en/legends.html|title=Golden Foot Legends|website=goldenfoot.com|language=en|access-date=27 mars 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150416024500/http://www.goldenfoot.com/en/legends.html|archive-date=16 prill 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2007/settembre/04/Ale_vince_Golden_Foot_2007_ga_10_070904042.shtml|title=Ale vince il Golden Foot 2007 Premiato dal principe Alberto|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=4 shtator 2007|access-date=13 maj 2015}}</ref><ref name="Alex">{{cite web|url=http://www.juventus.com/uk/news/detail.aspx?lml_language_id=0&trs_id=1370000&ID=7782|title=Two awards for Alex|publisher=Juventus F.C.|language=en|date=10 maj 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20071014055024/http://juventus.com/uk/news/detail.aspx?lml_language_id=0&trs_id=1370000&ID=7782|archive-date=14 tetor 2007|url-status=dead}}</ref> *Sportisti më i mirë – Telegatto: 2007<ref>{{cite news|url=http://ricerca.gelocal.it/nuovavenezia/archivio/nuovavenezia/2007/01/26/VT1VM_VT100.html|title=Telegatti, vince anche Fiorello|newspaper=La Repubblica|language=it|date=26 janar 2007|access-date=12 janar 2016}}</ref> *100 lojtarët më të mirë të të gjitha kohërave nga Association of Football Statisticians: vendi i 60të, 2007<ref name="AFS Top-100 Players of All-Time"/> *Golashënuesi i Vitit në Serie A: 2008<ref name="Alessandro Del Piero: Awards & Records"/> *Çmimi Kombëtar "Gaetano Scirea" për Karrierë Shembullore: 2008<ref name="Premio Nazionale Carriera Esemplare Gaetano Scirea: Alba d'Oro"/> *Topi i Argjendtë: 2008–09<ref>{{cite web|url=http://ussi.it/2016/a-florenzi-il-pallone-dargento-coppa-giaime-fiumano/|title=A Florenzi il "Pallone d'Argento" Coppa Giaimè Fiumano|website=ussi.it|language=it|date=8 maj 2016|access-date=18 maj 2016}}</ref> *Çmimi Ndërkombëtar për Sport dhe Qytetëri - Ambasador i Sportit: 2009<ref>{{cite news|url=http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2009/11/12-45362/Premio+Internazionale+Sport+Civilt%C3%A0+ad+Alessandro+Del+Piero|title=Premio Internazionale Sport Civiltà ad Alessandro Del Piero|newspaper=Tuttosport|language=it|date=12 nëntor 2009|access-date=12 janar 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304112645/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2009/11/12-45362/Premio+Internazionale+Sport+Civilt%C3%A0+ad+Alessandro+Del+Piero|archive-date=4 mars 2016|url-status=dead}}</ref> *Sportisti i Vitit – Çmimi i Artë: 2010<ref name="Alessandro Del Piero: Awards & Records"/> *Çmimi i Karrierës nga Globe Soccer: 2011<ref name="Alessandro Del Piero: Awards & Records"/><ref name=GSA>{{cite web|url=http://www.globesoccer.com/awards/walloffame/|title=Wall of Fame|publisher=Globe Soccer|language=en|access-date=28 dhjetor 2015}}</ref> *Çmimi Fair Play Novara: 2011<ref>{{cite web|url=http://www.calciomercato.com/altre-notizie/premio-fair-play-novara-vince-del-piero-652117|title=Premio Fair Play Novara: vince Del Piero &#124; Altre notizie|publisher=Calciomercato.com|language=it|date=4 shkurt 2014|access-date=6 shtator 2012|archive-date=29 nëntor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129012224/http://www.calciomercato.com/altre-notizie/premio-fair-play-novara-vince-del-piero-652117|url-status=dead}}</ref> *Çmimi i AIC për Arritje të Jetës: 2011<ref name="Alessandro Del Piero: Awards & Records"/> *Goli i Sezonit në [[A-League]]: 2012–13<ref>{{cite web|url=http://www.footballaustralia.com.au/news-display/del-piero-rocket-voted-goal-of-the-season/66382|title=Del Piero rocket voted goal of the season|publisher=Football Australia 2013|language=en|access-date=22 korrik 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129030453/http://www.footballaustralia.com.au/news-display/del-piero-rocket-voted-goal-of-the-season/66382|archive-date=29 nëntor 2014}}</ref> *Këpuca e Artë e Sydney FC: 2013, 2014<ref name="Sydney FC Golden Boot"/><ref name="footballaustralia2"/> *Ekipi i Sezonit nga PFA: 2013<ref>{{cite web|url=http://www.footballaustralia.com.au/news-display/pfa-team-of-the-season-named/66078|title=PFA Team of the Season named|publisher=Football Australia|language=en|access-date=22 korrik 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129030502/http://www.footballaustralia.com.au/news-display/pfa-team-of-the-season-named/66078|archive-date=29 nëntor 2014}}</ref> *Lojtari i Vitit i Sydney FC: 2013<ref name="footballaustralia2">{{cite web|url=http://www.footballaustralia.com.au/sydneyfc/news-display/alessandro-del-piero-wins-sydney-fc-player-of-the-year-award/64882|title=Alessandro Del Piero Wins Sydney FC Player of the Year Award – Sydney FC|publisher=Football Australia|language=en|access-date=12 janar 2016|archive-date=16 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130516164316/http://www.footballaustralia.com.au/sydneyfc/news-display/Alessandro-Del-Piero-Wins-Sydney-FC-Player-of-the-Year-Award/64882|url-status=dead}}</ref> *Çmimi i Anëtarëve të Sydney FC: 2013<ref>{{cite web|url=http://www.footballaustralia.com.au/sydneyfc/videos/all/Alessandro-Del-Piero-Named-Members-Player-of-the-Year/8089/1|title=Videos &#124; Sydney FC|publisher=Football Australia|language=en|date=2 tetor 2012 |access-date=12 prill 2013|archive-date=27 mars 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140327115803/http://www.footballaustralia.com.au/sydneyfc/videos/all/Alessandro-Del-Piero-Named-Members-Player-of-the-Year/8089/1|url-status=dead}}</ref> *Loja All-Stars e A-League: 2014<ref>{{cite web|url=http://www.abc.net.au/local/photos/2014/08/04/4060479.htm|title=Del Piero excited for All Stars game and beyond|publisher=ABC.net|language=en|author1=Justin Huntsdale|date=4 gusht 2014|access-date=12 janar 2016}}</ref> *Ekipi i Dekadës i Konfederatës Aziatike të Futbollit: 2015<ref name="Alessandro Del Piero named on bench in PFA's A-League team of decade"/> *Ekipi i Dekadës së Sydney FC: 2015<ref name="Del Piero headlines strong Sydney FC team of the decade"/> *Holli i Famës së Sydney FC: 2015<ref>{{cite web|url=http://www.a-league.com.au/article/sydney-fc-inducts-greats-into-hall-of-fame/1szt14atq8m6r1po8q6hkkyys6|title=Sydney FC inducts greats into Hall Of Fame|publisher=A-League|language=en|date=16 mars 2015|access-date=7 korrik 2015}}</ref> *[[Holli i Famës i Futbollit Italian]]: 2017<ref>{{cite web|url=http://vivoazzurro.it/en/news/del-piero-gullit-conti-and-seven-other-legends-enter-the-italian-football-hall-of-fame/|title=Del Piero, Gullit, Conti and seven other legends enter the Italian Football Hall of Fame|date=5 dhjetor 2017|website=vivoazzurro.it|language=en}}</ref> *Formacioni më i mirë i të gjitha kohërave të Juventusit: 2017<ref>{{cite web|url=http://www.juventus.com/en/news/news/2017/juve120-team-announced.php|title=#JUVE120 team announced|publisher=Juventus F.C.|language=en|date=24 nëntor 2017|access-date=29 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180729071934/http://www.juventus.com/en/news/news/2017/juve120-team-announced.php|archive-date=29 korrik 2018|url-status=dead}}</ref> *Holli i Famës së Juventus F.C.: 2025<ref>{{Cite web|date=10 shtator 2025|title=Juventus creates its Hall of Fame - Juventus|url=https://www.juventus.com/en/news/articles/juventus-creates-its-hall-of-fame|access-date=10 shtator 2025|publisher=Juventus F.C.|language=en}}</ref> *Legjendë e IFFHS<ref name="IFFHS Legends">{{cite web|title=IFFHS Legends|url=https://iffhs.com/en/legends/2/men|publisher=IFFHS|language=en|access-date=24 qershor 2026}}</ref> ;Performanca *Golashënuesi më i mirë në Turneun e Francës: 1997 (3 gola)<ref name="Alessandro Del Piero: Awards & Records"/> *Golashënuesi më i mirë në UEFA Ligën e Kampionëve: 1997–98 (10 gola)<ref name="Alessandro Del Piero: Awards & Records"/> *Golashënuesi më i mirë në Kupën e Italisë: 2005–06 (6 gola)<ref name="Alessandro Del Piero: Awards & Records"/> *Golashënuesi më i mirë në Serie B: 2006–07 (20 gola)<ref name="Alessandro Del Piero: Awards & Records"/> *[[Capocannoniere|Golashënuesi më i mirë në Serie A]]: 2007–08 (21 gola) *Asistuesi më i mirë në Serie A: 1999–2000 (14 asiste)<ref name="Serie A 1999/2000"/> ;Rekorde *Lojtari me më shumë ndeshje për Juventusin në të gjitha kompeticionet: 705<ref name="calciomercato.com">{{cite web|url=http://www.calciomercato.com/altre-notizie/juventus-del-piero-vs-mihajlovic-512508|title=Juventus, Del Piero: Due gol... per Mihajlovic &#124; Altre notizie|publisher=Calciomercato.com|language=it|date=4 shkurt 2014|access-date=5 shtator 2012|archive-date=29 nëntor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129012226/http://www.calciomercato.com/altre-notizie/juventus-del-piero-vs-mihajlovic-512508|url-status=dead}}</ref> *Lojtari me më shumë ndeshje për Juventusin në kompeticionet evropiane: 130 *Golashënuesi më i mirë i Juventusit: 290 gola *Lojtari me më shumë gola në një sezon për Sydney FC: 14 gola në sezonin 2014<ref name="footballaustralia.com.au">{{cite web|url=http://www.footballaustralia.com.au/sydneyfc/news-display/del-piero-ready-to-break-record-on-sunday/60381|title=Del Piero Ready To Break Record on Sunday – Sydney FC – Sydney FC 2014|publisher=Football Australia|language=en|access-date=22 korrik 2016|archive-date=19 shkurt 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140219060228/http://www.footballaustralia.com.au/sydneyfc/news-display/del-piero-ready-to-break-record-on-sunday/60381|url-status=dead}}</ref> *Lojtari italian me më shumë gola me goditje të lira: 52 gola<ref name="7 Alessandro Del Piero"/><ref name="Alessandro Del Piero"/> *Lojtari italian me më shumë sezone me 10 ose më shumë gola: 17<ref>{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Juventus/24-04-2011/record-fedelissimo-80959586614.shtml|title=Record da fedelissimo, Ma Del Piero è amaro|website=gazzetta.it|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=24 prill 2011}}</ref> *Lojtari me më shumë gola si zëvëndësues për kombëtaren italiane: 5<ref>{{cite web|url=http://www.figc.it/nazionali/Marcatori?squadra=1&mode=|title=FIGC: Classifica Marcatori|website=figc.it|publisher=Federata Italiane e Futbollit|language=it|access-date=29 qershor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130731000359/http://www.figc.it/nazionali/Marcatori?squadra=1&mode=|archive-date=31 korrik 2013|url-status=dead}}</ref> ;Urdhëra [[File:Cavaliere OMRI BAR.svg|left|50px]] Klasi i 5të/Kalorës: ''[[Order of Merit of the Italian Republic|Cavaliere Ordine al Merito della Repubblica Italiana]]'': 2000<ref name="5th class">[http://www.quirinale.it/elementi/DettaglioOnorificenze.aspx?decorato=89583 "Cavaliere Ordine al Merito della Repubblica Italiana Sig. Alessandro Del Piero"] (në italisht) Marrë më 26 maj 2012.</ref> [[File:ITA OMRI 2001 Uff BAR.svg|left|50px]] Klasi i 4të /Oficer: ''[[Order of Merit of the Italian Republic|Ufficiale Ordine al Merito della Repubblica Italiana]]'': 2006<ref name="4th class">[http://www.quirinale.it/elementi/DettaglioOnorificenze.aspx?decorato=198528 "Ufficiale Ordine al Merito della Repubblica Italiana Sig. Alessandro Del Piero"] (në italisht) Marrë më 26 maj 2012.</ref> [[File:Friedrich Order.png|left|50px]] [[Italian National Olympic Committee|CONI]]: ''Jaka e Artë e Meritës Sportive'': 2006<ref>{{cite web|url=http://www.coni.it/it/news/primo-piano/49-primo-piano-2006/2935-coni-_consegna_dei_collari_d%26rsquo%3Boro_e_dei_diplomi_d%26rsquo%3Bonore-_premia_il_presidente_del_consiglio_romano_prodi-_diretta_tv_su_rai_2.html|title=Coni: Consegna dei Collari d'Oro e dei Diplomi d'Onore. Premia il Presidente del Consiglio Romano Prodi. Diretta Tv su Rai 2|publisher=Coni.it|language=it|date=16 tetor 2006|access-date=23 dhjetor 2016|archive-date=24 dhjetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161224094737/http://www.coni.it/it/news/primo-piano/49-primo-piano-2006/2935-coni-_consegna_dei_collari_d%26rsquo%3Boro_e_dei_diplomi_d%26rsquo%3Bonore-_premia_il_presidente_del_consiglio_romano_prodi-_diretta_tv_su_rai_2.html|url-status=dead}}</ref> == Referime == {{Reflist|3}} == Lidhje të jashtme == {{commons}} *[http://www.alessandrodelpiero.com/ Faqe zyrtare] *[http://www.alessandrodelpiero.com/ Official site] *[http://www.footballaustralia.com.au/sydneyfc/players/Alessandro-Del%20Piero/854 Alessandro Del Piero] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131022114526/http://www.footballaustralia.com.au/sydneyfc/players/Alessandro-Del%20Piero/854 |date=22 tetor 2013 }} at SydneyFC.com *[http://www.goal.com/en/people/italy/112/alessandro-del-piero Alessandro Del Piero] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170104202111/http://www.goal.com/en/people/italy/112/alessandro-del-piero |date=4 janar 2017 }} at Goal.com *[http://www.transfermarkt.com/en/alessandro-del-piero/profil/spieler_4289.html Alessandro Del Piero] at Transfermarkt.com *[https://web.archive.org/web/20121127113222/http://www.uefa.com/teamsandplayers/players/player=13768/profile/index.html Alessandro Del Piero] at UEFA.com *[http://www.figc.it/nazionali/DettaglioConvocato?codiceConvocato=1148&squadra=1 Alessandro Del Piero] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304210944/http://www.figc.it/nazionali/DettaglioConvocato?codiceConvocato=1148&squadra=1 |date=4 mars 2016 }} at FICG.it *[http://www.legaseriea.it/it/serie-a-tim/calciatore?p_p_id=BDC_dettaglio_calciatore_WAR_LegaCalcioBDC&p_p_lifecycle=0&p_p_state=normal&p_p_mode=view&p_p_col_id=column-1&p_p_col_pos=1&p_p_col_count=2&_BDC_dettaglio_calciatore_WAR_LegaCalcioBDC_idPersona=10235 Alessandro Del Piero] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121211090640/http://www.legaseriea.it/it/serie-a-tim/calciatore?p_p_id=BDC_dettaglio_calciatore_WAR_LegaCalcioBDC&p_p_lifecycle=0&p_p_state=normal&p_p_mode=view&p_p_col_id=column-1&p_p_col_pos=1&p_p_col_count=2&_BDC_dettaglio_calciatore_WAR_LegaCalcioBDC_idPersona=10235 |date=11 dhjetor 2012 }} at LegaSerieA.it *[http://aic.football.it/scheda/78 Alessandro Del Piero] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130510182043/http://aic.football.it/scheda/78 |date=10 maj 2013 }} at AIC.it {{Futbollisti italian i vitit}} {{Golashënuesit e Serie A}} {{FIFA 100}} {{Fituesit e Çmimit Bravo}} {{Fituesit e Golden Foot}} [[Kategoria:Lindje 1974]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë italianë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren italiane]] [[Kategoria:Futbollistë në Calcio Padova]] [[Kategoria:Futbollistë në Juventus F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në Sidney FC]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie B]] [[Kategoria:Futbollistë në A-League]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 1996]] [[Kategoria:Futbollistë në FIFA Kupën e Botës 1998]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2000]] [[Kategoria:Futbollistë në FIFA Kupën e Botës 2002]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2004]] [[Kategoria:Futbollistë në FIFA Kupën e Botës 2006]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2008]] [[Kategoria:Lojtarë fitues të FIFA Kupës së Botës]] [[Kategoria:Lojtarë fitues të UEFA Ligës së Kampionëve]] [[Kategoria:FIFA 100]] sjjw4g2i0z5tkyco5fxegcy5sxqgr7e 3053215 3053214 2026-10-03T03:23:05Z Sadsadas 51943 /* 2006–2007: Kampionë të Serie B */ 3053215 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography |name = Alessandro Del Piero |image = [[Skeda:Alex Del Piero Sydney FC 2 cropped.jpg|250px]] |caption = Del Piero me [[Sydney FC]] në vitin 2013. |fullname = Alessandro Del Piero |birth_date = {{Birth date and age|9|11|1974|df=y}} |birth_place = [[Conegliano]], [[Itali]] |height = 1.74 m<ref>{{cite web|url=http://www.alessandrodelpiero.com/profilo/passaporto.html|title=Alessandro Del Piero, passaporto|language=it|publisher=Alessandrodelpiero.com|accessdate=2013-04-22|archive-date=15 shtator 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170915114207/http://www.alessandrodelpiero.com/profilo/passaporto.html|url-status=dead}}</ref> |position = [[Sulmuesi (futboll)|Sulmues]] |currentclub = |clubnumber = |youthyears1 = 1982–1988 |youthyears2 = 1988–1993 |youthyears3 = 1993–1994 |youthclubs1 = San Vendemiano |youthclubs2 = [[Calcio Padova|Padova]] |youthclubs3 = [[Juventus F.C.|Juventus]] | years1 = 1991–1993 | clubs1 = [[Calcio Padova|Padova]] | caps1 = 14 | goals1 = 1 | years2 = 1993–2012 | clubs2 = [[Juventus F.C.|Juventus]] | caps2 = 513 | goals2 = 208 | years3 = 2012–2014 | clubs3 = [[Sydney FC]] | caps3 = 48 | goals3 = 24 | years4 = 2014 | clubs4 = [[Odisha FC|Delhi Dynamos]] | caps4 = 10 | goals4 = 1 | totalcaps = 585 | totalgoals = 234 |nationalyears1 = 1991 |nationalyears2 = 1992–1993 |nationalyears3 = 1993–1996 |nationalyears4 = 1995–2008 |nationalteam1 = [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia U17]] |nationalteam2 = [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia U18]] |nationalteam3 = [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia U21]] |nationalteam4 = [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] |nationalcaps1 = 3|nationalgoals1= 1 |nationalcaps2 = 14|nationalgoals2=12 |nationalcaps3 = 12|nationalgoals3=3 |nationalcaps4 = 91|nationalgoals4=27 |pcupdate = }} '''Alessandro Del Piero''' (lindur më [[9 nëntor]] [[1974]]) është një ish [[futbolli]]st profesionist italian i cili luante kryesisht si [[Sulmuesi (futboll)|sulmues i dytë]]. Ai aktualisht punon si analist për [[Sky Sport Italia]].<ref name="Del Piero wants coaching career">{{cite news|url=http://gazzettaworld.gazzetta.it/news/del-piero-coaching-career/?refresh_ce-cp|title=Del Piero wants coaching career|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=en|author1=David Schiavone|date=10 tetor 2015|access-date=15 tetor 2015|archive-date=20 nëntor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151120163329/http://gazzettaworld.gazzetta.it/news/del-piero-coaching-career/?refresh_ce-cp|url-status=live}}</ref> Del Piero njihej për talentin e tij, driblimet dhe krijueshmërinë, duke u konsideruar një nga lojtarët më të mirë të të gjitha kohërave. Ai është golashënuesi i dytë italian më i mirë i të gjitha kohërave me 349 gola, duke u renditur mbrapa [[Silvio Piola|Silvio Piolës]], i cili ka 390 gola.<ref>{{Cite web|date=11 mars 2022|title=Serie A all-time top scorers: Piola, Totti, Del Piero & players with over 150 goals|publisher=Goal.com|language=en|url=https://www.goal.com/en-gb/news/serie-a-all-time-top-scorers-piola-totti-del-piero-and-players-with-over-150-goals/blta4f91a887debc252|access-date=17 korrik 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://docs.ufpr.br/~mmsabino/sstatistics/del_piero.html|title=Del Piero|language=en|access-date=27 nëntor 2021|archive-date=27 nëntor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211127195640/https://docs.ufpr.br/~mmsabino/sstatistics/del_piero.html|url-status=live}}</ref> Del Piero e nisi karrierën e tij në [[Serie B]] me [[Calcio Padova|Padovën]] por në vitin 1993 u ble nga [[Juventus F.C.|Juventusi]]. Ai menjëherë u bë një lojtar i rëndësishëm në ekip, duke kontribuar në arritjen e tre finaleve rresht të [[UEFA Liga e Kampionëve|Ligës së Kampionëve]] (1996, 1997, 1998), duke fituar finalen e vitit 1996. Ai shënoi 20 gola në 27 ndeshje në këtë kompeticion gjatë atyre tre viteve, duke u shpallur golashënuesi më i mirë në sezonin 1997–98. Pas kësaj, Del Piero ndihmoi ekipin të fitonte dy tituj rresht të Serie A në vitet 2002 dhe 2003 si dhe arriti finalen e katërt të Ligës së Kampionëve, duke u mposhtur sërisht. Juventusi u dënua me rënje në Serie B për shkak të rolit të tyre në skandalin e [[Calciopoli]]t në vitin 2006, por Del Piero tregoi besnikëri duke zgjedhur të qëndronte. Del Piero luajti gjithsej 19 sezone me Juventusin (11 si kapiten), duke qënë lojtari me më shumë gola (290) dhe ndeshje (705) i klubit. Ai fitoi 16 trofe, përfshirë 6 tituj të Serie A, si dhe u shpall Futbollisti Italian i Vitit në Serie A në vitet 1998 dhe 2008. Pas u largua nga klubi në vitin 2012, Del Piero luajti për dy sezone në Australi me [[Sydney FC|Sydney]]. Ai u tërhoq në vitin 2014 pasi shpenzoi një sezon në Super Ligën Indiane me Dehli Dynamos. Në nivel ndërkombëtar, Del Piero mori pjesë në tre edicione të [[FIFA Kupa e Botës|FIFA Kupës së Botës]] dhe katër edicione të [[UEFA Kampionati Evropian i Futbollit|UEFA Kampionatit Evropian]], duke fituar Kupën e Botës 2006. Ai është golashënuesi i katërt më i mirë i Italisë me 27 gola. Në vitin 2004, Del Piero u emërua nga [[Pelé]] në listën [[FIFA 100]], të përbërë nga lojtarët më të mirë të të gjitha kohërave të zgjedhur nga braziliani.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/3533833.stm|title=Fifa names greatest list|publisher=BBC Sport|language=en|date=4 mars 2004|access-date=12 prill 2010|archive-date=30 prill 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120430063848/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/3533833.stm|url-status=live}}</ref> Në të njëjtin vit, ai u zgjodh në sondazhin "Golden Jubilee" të UEFA-s e cila ishte një listë e 50 lojtarëve më të mirë evropian të 50 viteve të fundit.<ref>[https://www.rsssf.org/miscellaneous/uefa-awards.html "UEFA Awards"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181003195325/http://www.rsssf.com/miscellaneous/uefa-awards.html |date=3 tetor 2018 }}. ''RSSSF'' (në anglisht).</ref> Del Piero fitoi disa çmime në karrierë për përulësinë dhe profesionalitetin e tij brënda dhe jashtë fushe, përfshirë çmimin prestigjoz [[Golden Foot]].<ref>[https://web.archive.org/web/20051031145935/http://www.juventus.com/fmknet/View.aspx?da_id=4871 "Comunicato Stampa"] (në italisht). Marrë më 26 maj 2012.</ref> ==Jeta e hershme== Del Piero ka lindur në Conegliano të Italisë nga Gino, një elektriçisht, dhe Bruna, një pastruese.<ref name="Sportstar"/> Si fëmijë, ai luante rregullisht futboll në oborrin e shtëpisë sëbashku me dy shokët e tij, Nelso dhe Pierpaolo. Të tre ëndërronin për t'u bërë futbollist por vetëm Del Piero ja doli.<ref>{{cite web|url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200106/28/3b3b488301d3a/|title=Le luci di Del Piero|publisher=Rai Sport|language=it|date=28 qershor 2001|access-date=26 maj 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120513201816/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200106/28/3b3b488301d3a/|archive-date=13 maj 2012|url-status=dead}}</ref> Vëllai i tij i madh, Stefano, luajti për pak kohë si profesionist te [[U.C. Sampdoria|Sampdoria]] para se një dëmtim t'i jepte fund karrierës; ai më pas u bë agjenti i Alessandros.<ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Juventus/18-07-2009/stefano-piero-juve-scelta-cuore-50796353526.shtml|title=Stefano Del Piero: "Juve scelta di cuore"|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=18 korrik 2009|access-date=3 qershor 2015}}</ref> Del Piero u rrit në fshatin e vogël Saccon, pjesë e San Vendemianos.<ref name=itbiografie.com>{{cite web|url=http://itbiografie.com/biografie/Alessandro%20Del%20Piero-1399.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20060715145522/http://itbiografie.com/biografie/Alessandro%20Del%20Piero-1399.html|archive-date=15 korrik 2006|title=Del Piero biografie |publisher=ItBiografie.com|language=it|access-date=26 maj 2012}}</ref> Familja e tij nuk ishte e pasur dhe nuk kishte para për të udhëtuar jashtë shtetit. Për shkak të kësaj, Del Piero dëshironte të bëhej shofer kampioni që të shihte botën.<ref>{{cite magazine|title=Alessandro Del Piero: 'Se avessi saputo dire: Papà, ti voglio bene'|url=http://www.vanityfair.it/people/italia/2012/04/17/alessandro-del-piero-intervista-vanity-fair|magazine=Vanity Fair|language=it|author1=Giovanni Audiffredi|date=17 prill 2012|access-date=3 qershor 2014|archive-date=10 nëntor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141110232719/http://www.vanityfair.it/people/italia/2012/04/17/alessandro-del-piero-intervista-vanity-fair|url-status=dead}}</ref> Del Piero hodhi hapat e parë në futboll në vitin 1982 kur ai filloi të luante si portier me klubin lokal San Vendemiano.<ref name="kicker">{{cite web|url=http://www.kicker.de/news/fussball/wm/spielplan/spielersteckbrief/object/22317/saison/2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071014062013/http://www.kicker.de/news/fussball/wm/spielplan/spielersteckbrief/object/22317/saison/2006|url-status=dead|archive-date=14 tetor 2007|title=Del Piero profile|publisher=[[Kicker (magazine)|Kicker]].de|language=de|access-date=26 maj 2012}}</ref> Ky rol u zgjodh nga mamaja e tij, e cila mendoi se duke luajtur si portier, Del Piero nuk do të djersitej shumë ose të dëmtohej. Megjithatë, vllai i madh Stefano pa talentin e Alessandros, duke sygjeruar një rol në sulm, dhe falë kësaj, ai filloi të luaj si sulmues.<ref name=itbiografie.com/> ==Karriera me klube== ===Padova=== Karriera futbollistike e Del Pieros nisi në vitin 1981 me San Vendemianon. Në vitin 1988, ai u zbulua nga zbuluesit e talenteve të [[Calcio Padova|Padovës]]; në moshën 13 vjeç, ai u largua nga shtëpia për t'u bërë pjesë e akademisë së klubit.<ref name="iht"/> Ai u bë pjesë e ekipit të parë gjatë sezonit 1991–92 kur ishte vetëm 16 vjeç, duke bërë debutimin e tij në Serie B më 15 mars 1992 në ndeshjen kundër [[Messina F.C.|Messinës]] nën drejtimin e trajnerit Mauro Sandreani.<ref>{{cite web|url=http://www.padovaoggi.it/sport/alessandro-del-piero-compleanno-40-anni-esordio.html|title=Auguri Del Piero, dal Padova alla Juve: come si divente leggenda|website=padovaoggi.it|publisher=Padova Oggi|language=it|author=Gloria Callarelli|date=9 nëntor 2014|access-date=28 shkurt 2015}}</ref> Më 22 nëntor, Del Piero shënoi golin e parë si profesionist në fitoren 5–0 kundër [[Ternana Calcio|Ternanës]].<ref>{{cite news|url=http://www.padova24ore.it/eventi-e-mondanita/2161-alessandro-del-piero-racconta-i-primi-anni-nel-calcio-che-conta-a-padova.html|title=Alessandro Del Piero racconta i primi anni nel calcio che conta a Padova|publisher=Padova 24 Ore|language=it|access-date=16 mars 2010|archive-date=11 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130511181242/http://www.padova24ore.it/eventi-e-mondanita/2161-alessandro-del-piero-racconta-i-primi-anni-nel-calcio-che-conta-a-padova.html|url-status=live}}</ref> Në vitin 1993, Del Piero u ble nga Juventusi për 5 miliard lira. Transferimi u krye nga [[Giampiero Boniperti]]. Lojtari do të përfitonte 150 milion lira në sezon.<ref name=TrePassiNelFuturoJuve>{{cite news|url=http://archiviostorico.corriere.it/1994/marzo/21/Del_Piero_tre_passi_nel_co_0_94032115764.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20130616134806/http://archiviostorico.corriere.it/1994/marzo/21/Del_Piero_tre_passi_nel_co_0_94032115764.shtml|archive-date=16 qershor 2013|title=Del Piero, tre passi nel futuro Juve|periodical=Il Corriere della Sera|language=it|date=21 mars 1994|access-date=17 gusht 2009}}</ref> ===Juventus=== ====1993–1998: Suksesi i hershëm vendor dhe evropian==== Del Piero u transferua te Juventusi në verën e vitit 1993.<ref>{{Cite news|title=Festa per il capitano Del Piero|url=http://www3.lastampa.it/sport/sezioni/quijuve/articolo/lstp/322452/|publisher=La Stampa|date=12 shtator 2010|language=it|access-date=13 shtator 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100914211219/http://www3.lastampa.it/sport/sezioni/quijuve/articolo/lstp/322452/|archive-date=14 shtator 2010|url-status=dead}}</ref> Edhe pse trajneri [[Giovanni Trapattoni]] këmbënguli që ai të stërvitej me ekipin e parë, Del Piero fillimisht u bë pjesë e ekipit Primavera me trajner [[Antonello Cuccureddu]]. Ai ndihmoi ekipin të fitonte [[Torneo di Viareggio|Turneun e Viareggios]] si dhe kampionatin nën-20 në vitin 1994.<ref>{{cite web|url=http://www.juventus.com/juve/it/news/accadde%20oggi%20primavera%2025giugno2011%20news|archive-url=https://web.archive.org/web/20150602010434/http://www.juventus.com/juve/it/news/accadde%20oggi%20primavera%2025giugno2011%20news|url-status=dead|archive-date=2 qershor 2015|title=25 giugno 1994, Primavera tricolore|publisher=Juventus F.C.|language=it|access-date=7 janar 2015}}</ref> Më 12 shtator 1993, Del Piero luajti ndeshjen e tij të parë në Serie A kundër [[Foggia Calcio|Foggias]]. Një javë më pas, në ndeshjen e tij të dytë, ai shënoi golin e parë me klubin në sfidën kundër [[A.C. Reggiana 1919|Reggianës]], duke hyrë sërisht nga stoli. Në ndeshjen e tij të parë si titullar, Del Piero shënoi tre gola kundër [[Parma F.C.|Parmës]].<ref>{{cite web|url=http://www.thehardtackle.com/2012/juventus-corner-what-del-piero-means-to-fans/|title=Juventus Corner : What Del Piero Means To Fans|publisher=The Hard Tackle|language=en|date=21 maj 2012|access-date=10 korrik 2012|archive-date=31 maj 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120531024948/http://www.thehardtackle.com/2012/juventus-corner-what-del-piero-means-to-fans/|url-status=live}}</ref> Falë këtyre paraqitjeve premtuese, Del Piero filloi të luante më shpesh me ekipin e parë, duke u aktivizuar në 14 ndeshje në sezonin e tij të parë në [[Torino]].<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1994/marzo/21/Del_Piero_tre_passi_nel_co_0_94032115764.shtml|title=Del Piero, tre passi nel futuro Juve Del Piero, tre passi nel futuro Juve|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=21 mars 1994|access-date=7 janar 2015|archive-date=26 maj 2012|archive-url=https://archive.today/20120526080358/http://archiviostorico.corriere.it/1994/marzo/21/Del_Piero_tre_passi_nel_co_0_94032115764.shtml|url-status=live}}</ref> [[Marcelo Lippi]] u bë trajneri i ri i Juventusit në sezonin 1994–95. Kjo, si dhe dëmtimi i [[Roberto Baggio]]s në nëntor 1994, bënë që Del Piero të merrte një rol të rëndësishëm në ekip. Ai u bë pjesë e sulmit sëbashku me [[Gianluca Vialli]]n dhe [[Fabrizio Ravanellin]], duke shënuar 8 gola në kampionat, përfshirë golin e fitores në ndeshjen vendimtare kundër [[ACF Fiorentina|Fiorentinës]].<ref>{{cite web|url=http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/fiorentina/2014/articoli/1052877/fiorentina-juventus-20-anni-fa-il-super-gol-di-del-piero.shtml|title=Fiorentina-Juventus, 20 anni fa il super gol di Del Piero|publisher=Mediaset.it|language=it|access-date=5 dhjetor 2014|archive-date=8 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141208184904/http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/fiorentina/2014/articoli/1052877/fiorentina-juventus-20-anni-fa-il-super-gol-di-del-piero.shtml|url-status=dead}}</ref> Juventus u shpall kampion i Serie A dhe ky ishte titulli i parë në karrierën e Del Pieros. Në qershor 1995, ai fitoi edhe [[Coppa Italia|Kupën e Italisë]], duke u aktivizuar si titullar në të dyja finalet e fituara nga Parma. Megjithatë, Parma arriti të fitonte Kupën UEFA në finalen kundër Juventusit.<ref name="Euro 2008: Alex Del Piero">{{cite news|url=http://temi.repubblica.it/nuovavenezia-europei2008/2008/05/23/alex-del-piero/?h=1|title=Euro 2008: Alex Del Piero|newspaper=La Repubblica|language=it|date=23 maj 2008|access-date=13 maj 2015}}</ref> Del Piero u nominua për Topin e Artë 1995, duke u renditur në vendin e katërt.<ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/europa-poy95.html|title=European Footballer of the Year ("Ballon d'Or") 1995|publisher=RSSSF|language=en|author1=José Luis Pierrend|date=26 mars 2005|access-date=25 gusht 2015|archive-date=1 tetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221001010233/https://www.rsssf.org/miscellaneous/europa-poy95.html|url-status=live}}</ref> Gjatë kësaj kohe ai fitoi pseudonimin ''Pinturicchio'' falë stilit të lojës të ngjashëm me yllin Roberto Baggio.<ref name="DEL PIERO, FESTA TRADITA">{{cite news|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1994/03/14/del-piero-festa-tradita.html|title=DEL PIERO, FESTA TRADITA|newspaper=La Repubblica|language=it|date=14 mars 1994|access-date=5 dhjetor 2014}}</ref> [[Skeda:Juventus FC - Champions League 1995-96 - Alessandro Del Piero e Paulo Sousa.jpg|parapamje|majtas|200px|Del Piero me trofeun e Ligës së Kampionëve, maj 1996.]] Në sezonin e rradhës, Del Piero shijoi suksese në Superkupën Evropiane dhe Kupën Ndërkontinentale, duke shënuar në të dyja finalet.<ref name="IC-MotM">{{cite web|url=https://www.rsssf.org/tablest/toyotamvp.html|title=Toyota Cup – Most Valuable Player of the Match Award|publisher=RSSSF|language=en|author1=Marcelo Leme de Arruda|date=29 dhjetor 2008|access-date=5 maj 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090414090937/http://rsssf.com/tablest/toyotamvp.html|archive-date=14 prill 2009|url-status=live}}</ref> Në nivel vetjak, ai fitoi [[Çmimi Bravo|Çmimin Bravo]] (i dhënë lojtarit më të mirë nën-23 në kompeticionet evropiane) si dhe u rendit sërisht i katërti për Topin e Artë.<ref name="Euro 2008: Alex Del Piero"/><ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/europa-poy96.html|title=European Footballer of the Year ('Ballon d'Or') 1996|publisher=RSSSF|language=en|author1=José Luis Pierrend|date=26 mars 2005|access-date=25 gusht 2015|archive-date=14 mars 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130314042324/http://rsssf.com/miscellaneous/europa-poy96.html|url-status=live|ref=none}}</ref> Del Piero ndihmoi Juventusin të fitonte një tjetër kampionat si dhe e udhëhoqi në finalen e dytë rresht të Ligës së Kampionëve; Juventusi, me Del Pieron në stol, u mposht nga [[Borussia Dortmund]]i.<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1996/overview/index.html#199697+riedle+makes+dortmunds|archive-url=https://web.archive.org/web/20111206182305/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1996/overview/index.html#199697+riedle+makes+dortmunds|url-status=dead|archive-date=6 dhjetor 2011|title=Riedle makes Dortmund's day|publisher=UEFA|language=en|date=28 maj 1997|access-date=10 tetor 2015}}</ref> Ai hyri në fushë si zëvëndësues dhe shënoi golin e vetëm të ekipit të tij.<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1997/maggio/29/Peccato_resta_anno_eccezionale_co_0_9705299999.shtml|title=Peccato, ma resta un anno eccezionale|website=corriere.it|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|author=Roberto Perrone|date=29 maj 1997|access-date=28 shkurt 2015|archive-date=8 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208151912/http://archiviostorico.corriere.it/1997/maggio/29/Peccato_resta_anno_eccezionale_co_0_9705299999.shtml|url-status=live}}</ref> Gjatë rrugës për në finale, Del Piero shënoi një gol të shquar në [[Old Trafford]] kundër [[Manchester United F.C.|Manchester United]] në fazën e grupeve, duke i dhënë Juventusit fitoren 1–0; kjo ishte fitorja e parë e një klubi italian në Old Trafford.<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1997/ottobre/01/Del_Piero_forza_del_passato_ga_0_9710013139.shtml|title=Del Piero la forza del passato|website=gazzetta.it|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Salvatore Lo Presti|author2=Lodovico Maradei|date=1 tetor 1997|access-date=28 shkurt 2015|archive-date=2 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402161225/http://archiviostorico.gazzetta.it/1997/ottobre/01/Del_Piero_forza_del_passato_ga_0_9710013139.shtml|url-status=live}}</ref> Në përfundim të sezonit, Del Piero u rendit i gjashti për çmimin [[FIFA Lojtari Botëror i Vitit]] si dhe u nominua sërisht për Topin e Artë.<ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/fifa-awards.html|title=FIFA Awards – World Player of the Year – Top 10|publisher=RSSSF|language=en|access-date=31 mars 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160112042845/http://www.rsssf.com/miscellaneous/fifa-awards.html|archive-date=12 janar 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/europa-poy97.html|title=European Footballer of the Year ("Ballon d'Or") 1997|author=José Luis Pierrend|publisher=RSSSF|language=en|date=26 mars 2005|access-date=5 nëntor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130314042148/http://rsssf.com/miscellaneous/europa-poy97.html|archive-date=14 mars 2013|ref=none}}</ref> Del Piero e nisi sezonin 1997–98 duke fituar Superkupën e Italisë. Ai vendosi një rekord personal golash në Serie A me 21 rrjeta si dhe u shpall golashënuesi më i mirë në Ligën e Kampionëve me 10 gola.<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/1717/editorial/2011/04/25/2457361/alessandro-del-pieros-283-goals-for-juventus-make-him-the|title=Alessandro Del Piero's 283 goals for Juventus make him the greatest one-club marksman in Italy|publisher=Goal.com|language=en|date=25 prill 2011|access-date=11 korrik 2012|archive-date=15 gusht 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110815092201/http://www.goal.com/en/news/1717/editorial/2011/04/25/2457361/alessandro-del-pieros-283-goals-for-juventus-make-him-the|url-status=live}}</ref> Në këtë kompeticion, ai shënoi një tregolësh në gjysëm-finalen kundër [[AS Monaco FC|Monacos]], duke i dhënë Juventusit një tjetër finale.<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/1717/editorial/2009/01/06/1044602/calcio-flashback-juventus-4-1-monaco-champions-league-semi-final|title=Calcio Flashback: Juventus 4–1 Monaco (Champions League Semi-final 1998)|publisher=Goal.com|language=en|date=6 janar 2009|access-date=15 qershor 2012|archive-date=26 shkurt 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140226152633/http://www.goal.com/en/news/1717/editorial/2009/01/06/1044602/calcio-flashback-juventus-4-1-monaco-champions-league-semi-final|url-status=live}}</ref> Në finalen e madhe kundër [[Real Madrid C.F.|Real Madridit]] më 20 maj 1998, Juventus u mposht 1–0 nga goli i [[Predrag Mijatović]].<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1998/maggio/22/ansia_per_Del_Piero_ga_0_9805227687.shtml|title=in ansia per Del Piero|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=22 maj 1998|access-date=20 tetor 2014|archive-date=14 korrik 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714173041/http://archiviostorico.gazzetta.it/1998/maggio/22/ansia_per_Del_Piero_ga_0_9805227687.shtml|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1997/overview/index.html#199798+seventh+heaven+madrid|archive-url=https://web.archive.org/web/20111207102219/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1997/overview/index.html#199798+seventh+heaven+madrid|url-status=dead|archive-date=7 dhjetor 2011|title=1997/98: Seventh heaven for Madrid|publisher=UEFA|language=en|date=20 maj 1998}}</ref> Në kampionat, Juventus u shpall sërisht kampion pas një beteje të fortë me [[F.C. Internazionale Milano|Interit]]; në ''[[Derby d'Italia|Derbin e Italisë]]'' e cila u karakterizua nga polemikat e shumta, Del Piero shënoi golin e vetëm të takimit që rezultoi vendimtar për fitimin e titullit.<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/10/italy/2009/04/20/1219294/scudetto-of-1998-belongs-to-inter-not-juventus-gigi-simoni|title=Scudetto of 1998 Belongs To Inter, Not Juventus – Gigi Simoni|publisher=Goal.com|language=en|date=20 prill 2009|access-date=11 korrik 2012|archive-date=19 korrik 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130719210045/http://www.goal.com/en/news/10/italy/2009/04/20/1219294/scudetto-of-1998-belongs-to-inter-not-juventus-gigi-simoni|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1998/aprile/27/Juve_scudetto_dei_veleni_vicino_co_0_9804271357.shtml|title=Juve, lo scudetto dei veleni e' vicino|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=27 prill 1998|access-date=5 dhjetor 2014|archive-date=7 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141207152400/http://archiviostorico.corriere.it/1998/aprile/27/Juve_scudetto_dei_veleni_vicino_co_0_9804271357.shtml|url-status=live}}</ref> Del Piero gjithashtu shënoi një gol në çerek-finalen e kupës dhe e mbylli sezonin me 32 gola në të gjitha kompeticionet. Në përfundim të sezonit, ai u shpall [[Lojtari Italian i Vitit në Serie A]] si dhe u nominua sërisht për Topin e Artë.<ref>{{cite web|url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199809/22/3607ef0f06e63/|title=La notte degli Oscar|trans-title=Oscar night|website=rai.it|publisher=Rai Sport|language=it|date=22 shtator 1998|access-date=28 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208154017/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199809/22/3607ef0f06e63/|archive-date=8 dhjetor 2015|url-status=dead}}</ref> Gjatë këtij sezoni, Del Piero u quajt nga tifozët e klubit "Il Fenomeno Vero" (Fenomeni i Vërtetë),<ref>{{cite web|url=http://www.kom.it/eurocalcio/dbase/200.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160314012056/http://www.kom.it/eurocalcio/dbase/200.html|url-status=dead|archive-date=14 mars 2016|title=Alex Del Piero Fenomeno Vero|publisher=Eurocalcio News|language=it|access-date=26 maj 2012}}</ref> si një lojë fjalësh ndaj sulmuesit brazilian të Interit, [[Ronaldo Nazario|Ronaldo]], i cili njihej me pseudonimin "Il Fenomeno" nga tifozët e Interit.<ref>{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2008/02_Febbraio/13/ronaldoinfortuni_1302.shtml|title=Un Fenomeno di sfortuna Tutti gli infortuni di Ronaldo|website=gazzetta.it|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=13 shkurt 2008|access-date=28 shkurt 2015|archive-date=14 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141214142139/http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2008/02_Febbraio/13/ronaldoinfortuni_1302.shtml|url-status=live}}</ref> ====1998–2001: Dëmtimet e shumta==== Del Piero e nisi sezonin 1998–99 me ndeshjen e Superkupës Italiane, duke shënuar golin e vetëm të ekipit të tij me penallti në humbjen 2–1 kundër [[S.S. Lazio|Lazios]].<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1998/agosto/30/Lazio_una_Supercoppa_aspettando_Vieri_co_0_9808305771.shtml|title=Lazio, una Supercoppa aspettando Vieri|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|author1=Giancarlo Padovan|author2=Stefano Agresti|date=30 gusht 1998|access-date=26 gusht 2015|archive-date=13 prill 2013|archive-url=https://archive.today/20130413021211/http://archiviostorico.corriere.it/1998/agosto/30/Lazio_una_Supercoppa_aspettando_Vieri_co_0_9808305771.shtml|url-status=live}}</ref> Më 8 nëntor 1998, ai pësoi një dëmtim të rëndë në gju në barazimin 2–2 kundër [[Udinese Calcio|Udineses]], duke e mbyllur sezonin para kohe.<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1998/novembre/10/Campionato_gia_finito_per_Del_co_0_9811107957.shtml|title=Campionato gia' finito per Del Piero infortunato|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=10 nëntor 1998|access-date=26 gusht 2015|archive-date=26 maj 2012|archive-url=https://archive.today/20120526080403/http://archiviostorico.corriere.it/1998/novembre/10/Campionato_gia_finito_per_Del_co_0_9811107957.shtml|url-status=live}}</ref><ref name=footballspeak.com>{{cite web|url=http://footballspeak.com/post/2012/03/25/Flashback-Juventus-2-3-Man-Utd.aspx|title=Flashback – Juventus 2–3 Man Utd. 1999 CL semi final|publisher=Football Speak|language=en|date=25 mars 2012|access-date=11 korrik 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120625162145/http://footballspeak.com/post/2012/03/25/Flashback-Juventus-2-3-Man-Utd.aspx|archive-date=25 qershor 2012|url-status=dead}}</ref> Juventusi hasi vëshirësi pa praninë e tij, duke e mbyllur kampionatin në vendin e gjashtë.<ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/tablesi/ital99.html|title=Italy 1998/99|publisher=RSSSF|language=en|access-date=22 korrik 2016|archive-date=20 korrik 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220720002028/https://www.rsssf.org/tablesi/ital99.html|url-status=live}}</ref> Pas dëmtimit të tij, Del Piero iu nënshtrua një regjimi për forcimin e muskujve në mënyrë që të përshtatej me kërkesat gjithnjë e më fizike dhe atletike të futbollit të shekullit të 21të, gjë që e lejoi të kompensonte humbjen e një pjese të shpejtësisë dhe shkathtësisë së tij.<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/sport/football-drugs-in-serie-a---italy-sinking-deeper-into-scandal-1178042.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20110715005737/http://www.independent.co.uk/sport/football-drugs-in-serie-a---italy-sinking-deeper-into-scandal-1178042.html|archive-date=15 korrik 2011|url-access=limited |url-status=live|title=Football: Drugs in Serie A – Italy sinking deeper into scandal|website=independent.co.uk|publisher=The Independent|author=Andrew Warshaw|language=en|date=13 tetor 1998|access-date=28 shkurt 2015}}</ref> Për shkak të shtimit dramatik të peshës dhe zhvillimit fizik gjatë kësaj periudhe, si dhe suksesit të klubit gjatë mesit dhe fundit të viteve '90,<ref name=UEFA>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/01a3-0e6b4edc9574-3df3d46b21c5-1000--juve-doctor-convicted-of-doping/|title=Juve doctor convicted of doping|date=26 nëntor 2004|publisher=UEFA|language=en|access-date=26 nëntor 2004|archive-date=24 shtator 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220924215801/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/01a3-0e6b4edc9574-3df3d46b21c5-1000--juve-doctor-convicted-of-doping/|url-status=live}}</ref> Del Piero, së bashku me disa lojtarë të tjerë të Juventusit dhe anëtarë të stafit, u akuzuan për përdorim dopingu;<ref name=UEFA/> pas një hetimi të gjatë, anëtarët e stafit të klubit të akuzuar u liruan përfundimisht nga të gjitha akuzat për doping në vitin 2005.<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2010/11/01/sports/soccer/01iht-SOCCER.html|title=A Reminder of the Beautiful Game|publisher=The New York Times|language=en|author=Bob Hughes|date=31 tetor 2010|access-date=28 shkurt 2015|archive-date=2 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402234110/http://www.nytimes.com/2010/11/01/sports/soccer/01iht-SOCCER.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/story/352199/juventus-team-doctor-acquitted-in-doping-case|title=Juventus team doctor acquitted in doping case|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924135551/http://www.espnfc.com/story/352199/juventus-team-doctor-acquitted-in-doping-case|archive-date=24 shtator 2015|publisher=ESPN FC|language=en|date=14 dhjetor 2005|access-date=28 shkurt 2015}}</ref> [[Skeda:Serie A 1999-09-25 Lecce x Juventus - Savino x Del Piero.jpg|parapamje|djathtas|Del Piero në aksion gjatë sezonit 1999–2000, 25 shtator 1999.]] Del Piero dhuroi 14 asiste në kampionat dhe 20 asiste në të gjitha kompeticionet në sezonin 1999–2000, i pari i ekipit me [[Carlo Ancelotti]]n si trajner.<ref name="Serie A 1999/2000">{{cite web|url=http://www.football-lineups.com/tourn/Serie_A_1999-2000/stats/top_goal_scorers/|title=Serie A 1999/2000|publisher=football-lineups.com|language=en|access-date=20 tetor 2014|archive-date=29 mars 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220329191613/https://www.football-lineups.com/tourn/Serie_A_1999-2000/stats/top_goal_scorers/|url-status=live}}</ref> Megjithatë, ai u kritikua për mungesën e golave në lojën e hapur; ai shënoi gjithsej 12 gola në këtë sezon, 9 prej të cilave me aksion.<ref name="Serie A 1999/2000"/> Partneriteti i tij me sulmuesin [[Filippo Inzaghi]] pësoi rënje për shkak të mosmarrëveshjeve brënda dhe jashtë fushe si dhe për shkak të stilit të lojës vetjak të Inzaghit.<ref name="tale">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2000/apr/09/sport.comment1|title=The wonderful tale of Mamma Inzaghi and her boys|newspaper=The Guardian|language=en|author1=Simon Kuper|date=9 prill 2000|access-date=27 mars 2017|archive-date=28 mars 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170328023512/https://www.theguardian.com/football/2000/apr/09/sport.comment1|url-status=live}}</ref><ref name="blob">{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/15-09-2016/blob-trapattoni-strunz-era-tutto-programmato-piero-sfotte-17063198270.shtml|title=Il blob: Trapattoni-Strunz, era tutto programmato. E Del Piero sfotte...|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Ivan Palumbo|date=16 shtator 2016|access-date=18 mars 2017|archive-date=19 mars 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170319112611/http://www.gazzetta.it/Calcio/15-09-2016/blob-trapattoni-strunz-era-tutto-programmato-piero-sfotte-17063198270.shtml|url-status=live}}</ref><ref name="feeling">{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2000/aprile/05/Del_Piero_Inzaghi_poco_feeling_ga_0_00040512322.shtml|title=Del Piero Inzaghi, poco feeling|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Silvano Stella|author2=Paolo Forcolin|date=5 prill 2000|access-date=19 mars 2017|archive-date=20 mars 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170320052149/http://archiviostorico.gazzetta.it/2000/aprile/05/Del_Piero_Inzaghi_poco_feeling_ga_0_00040512322.shtml|url-status=live}}</ref> Gjatë kësaj kohe, Del Piero u bë lojtari më i paguar në botë.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2000/jun/24/euro2000.sport8|title=Del Piero fuels passionate debate|newspaper=The Guardian|language=en|author1=Paddy Agnew|date=24 qershor 2000|access-date=3 qershor 2015}}</ref> Ai ndihmoi ekipin të fitonte Kupën Intertoto, gjë që kualifikoi ekipin në [[UEFA Liga e Evropës|Kupën UEFA]] për sezonin e ardhshëm. Del Piero e nisi sezonin e ri në formë të mirë, duke shënuar golin e fitores kundër [[S.S.C. Napoli|Napolit]] në ndeshjen e tij të parë më 30 shtator.<ref>{{cite web|url=http://azzurrissimo.it/2011/11/29/napoli-juventus-i-precedenti-e-le-curiosita/|title=NAPOLI-JUVENTUS. I precedenti e le curiosità|publisher=azzurrissimo.it|language=it|date=29 nëntor 2011|access-date=20 tetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020190358/http://azzurrissimo.it/2011/11/29/napoli-juventus-i-precedenti-e-le-curiosita/|archive-date=20 tetor 2014|url-status=dead}}</ref> Ai u dëmtua në të njëjtën ndeshje dhe pësoi një rënje në formë, duke mos shënuar për disa muaj. Më 18 shkurt 2001, Del Piero u zhbllokua duke shënuar në transfertën kundër [[A.S. Bari|Barit]]; ai ja dedikoi golin babait të tij, i cili sapo kishte ndërruar jetë.<ref name="è tornato Del Piero">{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/2001/febbraio/19/Esulta_Juve_tornato_Del_Piero_co_0_0102198415.shtml|title=Esulta la Juve, è tornato Del Piero|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=19 shkurt 2001|access-date=20 tetor 2014|archive-date=20 tetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020191318/http://archiviostorico.corriere.it/2001/febbraio/19/Esulta_Juve_tornato_Del_Piero_co_0_0102198415.shtml|url-status=live}}</ref> Del Piero më pas rigjeti formën e tij në fundin e sezonit, duke shënuar në ndeshjen vendimtare kundër rivalëve për titull [[A.S. Roma|Romës]] në barazimin 2–2.<ref>{{cite news|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2001/03/17/del-piero-torna-leader-restero-alla-juventus.html|title=Del Piero torna leader Resterò alla Juventus|newspaper=La Repubblica|language=it|date=17 mars 2001|access-date=20 tetor 2014|archive-date=22 dhjetor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222053054/http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2001/03/17/del-piero-torna-leader-restero-alla-juventus.html|url-status=live}}</ref> Juventusi e humbi kampionatin për dy pikë ndaj ekipit kryeqytetas. ====2001–2004: Sukseset e reja==== [[Skeda:Filipponeprofilo.jpg|parapamje|majtas|180px|Del Piero (majtas) gjatë një ndeshje në Serie A kundër Piacenzës në sezonin 2002–03.]] Me rikthimin e trajnerit Lippi në krye të pankinës, Del Piero u emërua kapiteni i ri i ekipit për sezonin e ri. Ai formoi një dyshe të fuqishme në sulm sëbashku me francezin [[David Trezeguet]], i cili kishte mbërritur në ekip vitin e kaluar. Ata u mbështetën nga fantazisti çek [[Pavel Nedvěd]], i cili kishte ardhur nga Lazio. Del Piero kontriboi me 16 gola dhe 10 asiste në kampionat. Juventus u shpall fitues në javën e fundit më 5 maj 2002 duke fituar 2–0 kundër Udineses falë golave të Trezeguet dhe Del Pieros;<ref>{{cite web|url=http://thesefootballtimes.co/2016/07/16/the-great-serie-a-title-race-of-2001-02/|title=The great Serie A title race of 2001–02|publisher=These Football Times|language=en|date=16 korrik 2016|access-date=20 nëntor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161121172143/http://thesefootballtimes.co/2016/07/16/the-great-serie-a-title-race-of-2001-02/|archive-date=21 nëntor 2016|url-status=dead}}</ref> ''Bardhezinjtë'' e mbyllën kampionatin me vetëm një pikë më shumë se Roma dhe Interi. Gjatë këtij sezoni, Del Piero shënoi golin e 100të dhe të 101të me klubin kundër [[Venezia F.C.|Venezias]] në javën hapëse të sezonit.<ref name="Del Piero bussa alla storia">{{cite web|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2006/ottobre/16/Del_Piero_bussa_alla_storia_ga_10_061016067.shtml|title=Del Piero bussa alla storia|website=gazzetta.it|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Forcolin Paolo|date=16 tetor 2006|access-date=13 prill 2015}}</ref> Del Piero gjithashtu ndihmoi ekipin të shkonte në finalen e kupës, ku u mposhtën nga Parma.<ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/competition/ro19697/md2/results-and-standings/|title=Coppa Italia 2001/2002 » Final|publisher=World Football|language=en|access-date=20 nëntor 2016}}</ref> Me suksesin në kampionat Juventus u rikthye në Ligën e Kampionëve. Ekipi i nisi sezonin 2002–03 duke triumfuar në Superkupën e Italisë kundër Parmës, kjo falë dopjetës së Del Pieros.<ref>{{cite web|url=http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2013/08/16-270094/Supercoppa+Italiana,+la+Juve+cerca+l%27aggancio+al+Milan|title=Supercoppa Italiana, la Juve cerca l'aggancio al Milan|website=tuttosport.com/|publisher=Tuttosport|language=it|date=16 gusht 2013|access-date=13 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150414015025/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2013/08/16-270094/Supercoppa+Italiana,+la+Juve+cerca+l%27aggancio+al+Milan|archive-date=14 prill 2015|url-status=dead}}</ref> Juventus arriti të fitonte një tjetër kampionat,<ref name="Tutti i trofei vinti da Alessandro Del Piero">{{cite web|url=https://www.ilpost.it/2014/11/09/alessandro-del-piero-trofei/|title=Tutti i trofei vinti da Alessandro Del Piero|publisher=Il Post|language=it|date=9 nëntor 2014}}</ref> me Del Pieron i cili shënoi 16 gola në 24 ndeshje, përfshirë edhe golin e tij të 100të në Serie A kundër [[Brescia Calcio|Brescias]] më 27 prill 2003.<ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/online/calcio2002_partite_a/juventusbrescia/juventusbrescia/juventusbrescia.html|title=La Juve batte il Brescia 2–1 scudetto sempre più vicino|website=repubblica.it|publisher=La Repubblica|language=it|date=27 prill 2003|access-date=13 prill 2015|archive-date=14 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150414020511/http://www.repubblica.it/online/calcio2002_partite_a/juventusbrescia/juventusbrescia/juventusbrescia.html|url-status=live}}</ref> Në fazën e grupeve të Ligës së Kampionëve, Del Piero ishte protagonisti kryesor i ekipit, fillimisht duke shënuar në fitoren 5–0 kundër [[FC Dynamo Kyiv|Dynamo Kyiv]],<ref>{{cite web|url=http://en.archive.uefa.com/competitions/ucl/history/season=2002/round=1636/match=1036456/index.html|archive-url=https://archive.today/20130105073421/http://en.archive.uefa.com/competitions/ucl/history/season=2002/round=1636/match=1036456/index.html|url-status=dead|archive-date=5 January 2013|title=Electric Juventus power past Dynamo|publisher=UEFA|language=en|date=24 shtator 2002}}</ref> e cila u pasua nga një dygolësh kundër [[Newcastle United F.C.|Newcastle United]].<ref>{{cite web|url=http://en.archive.uefa.com/competitions/ucl/history/season=2002/round=1636/match=1036471/index.html|archive-url=https://archive.today/20130105133730/http://en.archive.uefa.com/competitions/ucl/history/season=2002/round=1636/match=1036471/index.html|url-status=dead|archive-date=5 janar 2013|title=Newcastle stung by Del Piero double|publisher=UEFA|language=en|date=1 tetor 2002}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2002/clubs/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20111206182015/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2002/clubs/index.html|url-status=dead|archive-date=6 dhjetor 2011|title=2002/03 clubs|publisher=UEFA|language=en|access-date=22 July 2016}}</ref> Juventus u kualifikua në fazën e dytë të grupeve, duke e mbyllur në krye sëbashku me Manchester United.<ref>{{cite web|url=http://en.archive.uefa.com/competitions/ucl/history/season=2002/round=1637/match=1038272/index.html|archive-url=https://archive.today/20130105152537/http://en.archive.uefa.com/competitions/ucl/history/season=2002/round=1637/match=1038272/index.html|url-status=dead|archive-date=5 January 2013|title=Dramatic win not enough for Basel|publisher=UEFA|language=en|date=18 mars 2003}}</ref> Ekipi më pas elimioi [[FC Barcelona|Barcelonën]] në çerek-finale<ref>{{cite web|url=http://en.archive.uefa.com/competitions/ucl/history/season=2002/round=1638/match=1041696/index.html|archive-url=https://archive.today/20130105054705/http://en.archive.uefa.com/competitions/ucl/history/season=2002/round=1638/match=1041696/index.html|url-status=dead|archive-date=5 janar 2013|title=Zalayeta sends Juventus through|publisher=UEFA|language=en|date=22 prill 2003}}</ref> dhe [[Real Madrid C.F.|Real Madridin]] në gjysëm-finale, ku Del Piero shënoi në ndeshjen në shtëpi, duke u kualifikuar në një tjetër finale.<ref>{{cite web|url=http://en.archive.uefa.com/competitions/ucl/history/season=2002/round=1639/match=1044119/index.html|archive-url=https://archive.today/20130105082259/http://en.archive.uefa.com/competitions/ucl/history/season=2002/round=1639/match=1044119/index.html|url-status=dead|archive-date=5 January 2013|title=Madrid fall to brilliant Nedved|publisher=UEFA|language=en|access-date=12 maj 2016}}</ref> Në finalen e madhe kundër Milanit më 20 maj, koha e rregullt dhe shtesa u mbyllën në barazim pa gola. ''Bardhezinjtë'' u mposhtën në gjuajtjet e penalltive, edhe pse Del Piero shënoi në tentativën e tij.<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2002/overview/index.html#200203+shevchenko+spot+milan|archive-url=https://web.archive.org/web/20111113172043/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2002/overview/index.html#200203+shevchenko+spot+milan|url-status=dead|archive-date=13 nëntor 2011|title=2002/03: Shevchenko spot on for Milan|publisher=UEFA|language =en|date=28 maj 2003}}</ref> Juventusi e nisi sezonin e ri duke fituar Superkupën e Italisë kundër Milanit.<ref name="Tutti i trofei vinti da Alessandro Del Piero"/> Në Ligën e Kampionëve, ekipi u eliminua në raundin e 16-tave, kurse në kampionat nuk arriti më shumë se vendin e tretë. Del Piero ndihmoi ekipin të arrinte finalen e kupës, aty ku u mposht nga Lazio. Del Piero e mbylli sezonin me 14 gola në 31 ndeshje në të gjitha kompeticionet, duke u nominuar për Topin e Artë për herë të shtatë në karrierë. ====2004–2006: ''Calciopoli'' dhe rënja nga kategoria==== Në verën e vitit 2004, [[Fabio Capello]] u emërua trajneri i ri i ekipit, duke zëvëndësuar Lippin, i cili u largua në përfundim të sezonit të kaluar. Capello nuk ishte i bindur nga forma fizike e Del Pieros, duke e lënë shpesh në stol në favor të sulmuesit të ri suedez [[Zlatan Ibrahimović]].<ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2008/11/22/Ale.shtml|title=Quando Del Piero era riserva di Ibrahimovic|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Luca Curino|date=22 nëntor 2008|access-date=26 gusht 2015}}</ref> Pavarësisht minutazhit të paksuar, Del Piero arriti të shënonte 14 gola dhe ndihmoi Juventusin të fitonte kampionatin e 28të në histori; ai ishte protagonist në ndeshjen vendimtare kundër Milanit në [[San Siro]], duke asistuar golin e Trezeguet.<ref>{{cite web|url=http://www.acmilan.com/en/news/show/139248|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304055959/http://www.acmilan.com/en/news/show/139248|url-status=dead|archive-date=4 mars 2016|title=A match that needs no introduction|publisher=A.C. Milan|language=en|date=22 shkurt 2012}}</ref> Del Piero gjithashtu ndihmoi ekipin të shkonte deri në çerek-finalen e Ligës së Kampionëve, aty ku u eliminuan nga [[Liverpool F.C.|Liverpooli]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/clubs/50139--juventus/|title=UEFA Champions League 2004/05 – History – Juventus|publisher=UEFA|language=en|access-date=20 nëntor 2016|archive-date=28 maj 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200528103024/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/clubs/50139--juventus/|url-status=live}}</ref> Del Piero rifitoi formën sportive gjatë sezonit 2005–06, një gjë që u vu re nga disa trajnerë dhe gazetarë, duke shënuar 12 gola në 20 ndeshje në kampionat.<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/2006/febbraio/14/Del_Piero_ringrazia_Capello_Rinato_co_9_060214147.shtml|title=Del Piero ringrazia Capello: "Rinato grazie al turn over"|website=corriere.it|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|author1=Arianna Ravelli|date=14 shkurt 2006|access-date=8 prill 2015|archive-date=26 qershor 2013|archive-url=https://archive.today/20130626192320/http://archiviostorico.corriere.it/2006/febbraio/14/Del_Piero_ringrazia_Capello_Rinato_co_9_060214147.shtml|url-status=live}}</ref> Roli i tij ndryshoi në sezonin e dytë të Capellos si trajner. Ai preferoi t'a përdorte Del Pieron si zëvëndësues, gjë që solli edhe prishjen e marrëdhënjeve midis palëve.<ref name="iht">{{cite news|url=http://www.iht.com/articles/2006/02/14/sports/soccer.php|title=Del Piero an ace at icing Juventus cake|newspaper=The International Herald Tribune|language=en|date=14 shkurt 2006|access-date=10 dhjetor 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081014002229/http://www.iht.com/articles/2006/02/14/sports/soccer.php|archive-date=14 tetor 2008}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tuttocalciatori.net/notizie-225-del-pierocapello-e-rottura|title=DEL PIERO-CAPELLO: E' ROTTURA|website=tuttocalciatori.net|language=it|date=10 maj 2006|access-date=8 prill 2015|archive-date=17 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210317232240/https://www.tuttocalciatori.net/notizie-225-del-pierocapello-e-rottura|url-status=live}}</ref> Më 10 janar 2006, Del Piero shënoi tre gola kundër Fiorentinës në kupë, duke u bërë golashënuesi më i mirë në historinë e Juventusit me 185 gola. Ai theu rekordin e legjendës [[Giampiero Boniperti]], i cili kishte shënuar 182 gola.<ref>{{cite web|url=http://www.juventus.com/juve/it/news/2011/1/news_newseventi_862c36cf3c834af8ba5faa3f43964364.asp|title=Del Piero supera Boniperti|website=juventus.com|publisher=Juventus F.C.|language=it|date=10 janar 2006|access-date=8 prill 2015|archive-date=13 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150413165551/http://www.juventus.com/juve/it/news/2011/1/news_newseventi_862c36cf3c834af8ba5faa3f43964364.asp|url-status=live}}</ref> Ai gjithashtu e mbylli sezonin si golashënuesi më i mirë i kupës me 5 gola. Në ndeshjen e fundit të kampionatit kundër [[Cagliari Calcio|Cagliarit]], Del Piero hyri si zëvëndësues dhe shënoi në minutën e fundit të takimit; ky ishte goli i tij i 6të si zëvëndësues, duke barazuar [[José Altafini]]n për numrin e golave të shënuar si zëvëndësues në një sezon.<ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/2005/e/sezioni/sport/calcio/serie_a/38giornata/juventuscagliari1/juventuscagliari1.html|title=La Juve festeggia lo scudetto Poker al Cagliari di Zola|website=repubblica.it|publisher=La Repubblica|language=it|date=29 May 2005|access-date=13 April 2015|archive-date=27 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140527212237/http://www.repubblica.it/2005/e/sezioni/sport/calcio/serie_a/38giornata/juventuscagliari1/juventuscagliari1.html|url-status=live}}</ref> Pas përfundimit të sezonit, Juventusi u rrëzua nga kategoria për shkak të trukimit të ndeshjes si pjesë e skandalit të [[Calciopoli]]t, si dhe i'u hoqën ''[[Scudetto]]t'' e fituara në dy sezonet e fundit.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/5215178.stm|title=Punishments cut for Italian clubs|publisher=BBC Sport|language=en|date=26 korrik 2006|archive-date=22 gusht 2006|access-date=11 korrik 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20060822214348/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/5215178.stm|url-status=live}}</ref> ====2006–2007: Kampionë të Serie B==== [[Skeda:Alessandro Del Piero Rimini-Juventus 2006 cropped.jpg|parapamje|upright|djathtas|Del Piero duke luajtur kundër [[A.C. Rimini 1912|Riminit]] në Serie B.]] Pas rënjes së Juventusit në Serie B, Del Piero shprehu besnikëri ndaj klubit duke vendosur të qëndrojë.<ref>{{cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/1182539-alex-the-great-a-look-back-at-del-pieros-time-in-turin|title=Alex Del Piero: A Look Back at Alex the Great's Time in Turin|publisher=Bleacher Report|language=en|date=14 maj 2012|access-date=27 korrik 2016|archive-date=11 gusht 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160811183950/http://bleacherreport.com/articles/1182539-alex-the-great-a-look-back-at-del-pieros-time-in-turin|url-status=live}}</ref> Pavarësisht se disa nga yjet e ekipit si [[Fabio Cannavaro]], Ibrahimović, [[Gianluca Zambrotta]], [[Emerson]], [[Patrick Vieira]] dhe [[Lilian Thuram]] u larguan, Del Piero, sëbashku me lojtarë si [[Gianluigi Buffon]], [[Mauro Camoranesi]] dhe Trezeguet vendosën të qëndronin dhe të ndihmonin Juventusin të rikthehej në elitë.<ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/2006/07/sezioni/sport/calcio/calciomercato-2006/buffon-resta/buffon-resta.html|title=Real Madrid, accordo con la Juve per Cannavaro ed Emerson|website=repubblica.it|publisher=La Repubblica|language=it|date=19 korrik 2006|access-date=13 prill 2015|archive-date=14 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150414031349/http://www.repubblica.it/2006/07/sezioni/sport/calcio/calciomercato-2006/buffon-resta/buffon-resta.html|url-status=live}}</ref> Del Piero e nisi sezonin e ri më 23 gusht 2006 me ndeshjen e kupës kundër [[A.C. Cesena|Cesenës]]. Kupa e Italisë ishte një objektiv i rëndësishëm për ''Bardhezinjtë'', të cilët synonin kualifikimin në kompeticionet evropiane në rast fitimi të kupës. Del Piero e nisi ndeshjen nga stoli dhe hyri në fushë në minutën e 74të kur rezultati ishte 1–1, dhe shënoi golin e fitores nëntë sekonda më pas.<ref>{{cite web|url=http://www.juventus.com/it/news/detail.aspx?lml_language_id=0&trs_id=1201000&ID=8488|title=Juventus 2–1 al Cesena|publisher=Juventus F.C.|language=it|date=23 gusht 2006|access-date=22 shtator 2026|archive-date=6 nëntor 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071106035544/http://www.juventus.com/it/news/detail.aspx?lml_language_id=0&trs_id=1201000&ID=8488|url-status=bot: unknown}}</ref> Katër ditë më vonë, në ndeshjen e raundit të tretë kundër Napolit, Del Piero hyri sërisht si zëvëndësues kur Juventusi ishte në disavantazh. Ai shënoi dy gola dhe e dërgoi ndeshjen në gjuajtjet e penalltive. Juventus u mposht 5–4 dhe u eliminua.<ref>[https://web.archive.org/web/20071013184836/http://juventus.com/uk/news/detail.aspx?lml_language_id=0&trs_id=1368000&ID=8531 "Napoli – Juventus, 3–3 a.e.t. (Napoli win 5–4 on penalties)"] Juventus.com. (në anglisht) 28 gusht 2006</ref> Pavarësisht se e nisën kampionatin me 9 pikë më pak,<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=388100&cc=5901|archive-url=https://archive.today/20130103001718/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=388100&cc=5901|url-status=dead|archive-date=3 January 2013|title=Arbitration board reduces Juventus' points penalty|publisher=ESPN FC|language=en|date=27 tetor 2006}}</ref> Juventus arriti të shpallet kampion i Serie B, duke siguruar rikthimin në Serie A.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/6673133.stm|title=Juventus win Serie B at a canter|publisher=BBC Sport|language=en|date=19 maj 2007|archive-date=6 qershor 2014|access-date=11 korrik 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20140606055816/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/6673133.stm|url-status=live}}</ref> Del Piero u shpall golashënuesi më i mirë me 20 gola.<ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/tablesi/ital2tops.html|title=Italy – Serie B Top Scorers|publisher=RSSSF|language=en|access-date=22 korrik 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150318052943/http://www.rsssf.com/tablesi/ital2tops.html|archive-date=18 mars 2015}}</ref> Gjatë këtij sezoni, ai gjithashtu arriti golin e 200të me klubin në fitoren 2–0 kundër [[Frosinone Calcio|Frosinones]] më 23 tetor 2006.<ref>{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Juventus/Primo_Piano/2006/10_Ottobre/28/ale200.shtml|title=Adesso Del Piero è mister 200|website=gazzetta.it|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=21 tetor 2006|access-date=13 prill 2015}}</ref> ====2007–2011: Rikthimi në elitë dhe vështirsitë==== Pas rikthimit të Juventusit në Serie A, Del Piero negocioi për disa muaj për rinovimin e kontratës. Në fund, ai firmosi një kontratë deri në qershor 2010.<ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2007/10_Ottobre/16/aledelpiero.shtml|title=Del Piero-Juve fino al 2010 Ale: "Giorni entusiasmanti"|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Alberto Mauro|date=16 tetor 2007|access-date=13 maj 2015|archive-date=18 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518092554/http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2007/10_Ottobre/16/aledelpiero.shtml|url-status=live}}</ref> Ky lajm erdhi vetëm dy javë pasi ai u la jashtë ekipit nga trajneri [[Claudio Ranieri]] për ndeshjen kundër Fiorentinës si dhe nuk u thirr në kombëtaren italiane nga trajneri [[Roberto Donadoni]].<ref>{{cite news|url=http://www.repubblica.it/2007/10/sezioni/sport/calcio/serie_a/giornata-7a/fiorentina-juventus/fiorentina-juventus.html|title=Pari con polemiche tra Fiorentina e Juventus|newspaper=La Repubblica|language=it|date=7 tetor 2007|access-date=13 maj 2015|archive-date=18 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518093340/http://www.repubblica.it/2007/10/sezioni/sport/calcio/serie_a/giornata-7a/fiorentina-juventus/fiorentina-juventus.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Nazionale/Primo_Piano/2007/10_Ottobre/07/convocazioni.shtml|title=Nazionale, novità Montolivo A casa Del Piero e Inzaghi|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Gaetano De Stefano|date=7 tetor 2007|access-date=13 maj 2015|archive-date=18 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518092600/http://www.gazzetta.it/Calcio/Nazionale/Primo_Piano/2007/10_Ottobre/07/convocazioni.shtml|url-status=live}}</ref> Më 15 dhjetor 2007, Del Piero shënoi dy gola kundër Lazios në [[Stadio Olimpico]] dhe u përzgjodh në ekipin e javës të Serie A.<ref>{{cite web|url=http://www.eurosport.com/football/serie-a/2007-2008/juventus-edge-lazio_sto1414042/story.shtml|title=Juventus edge Lazio|publisher=Eurosport|language=en|date=15 dhjetor 2007|access-date=13 maj 2015}}</ref> Në shkurt 2008, ai shënoi me godjtje dënimi golin e vetëm të sfidës kundër Romës, po në Olimpico.<ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2008/02_Febbraio/16/juv-rom.shtml|title=Del Piero è l'anima Juve Roma battuta e avvicinata|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=16 shkurt 2008|access-date=13 maj 2015|archive-date=18 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518092506/http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2008/02_Febbraio/16/juv-rom.shtml|url-status=live}}</ref> Më 6 prill 2008, Del Piero zhvilloi paraqitjen e tij të 553të me klubin, duke kaluar [[Gaetano Scirea]]n si lojtari me më shumë ndeshje në historinë e klubit.<ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Juventus/Primo_Piano/2008/03_Marzo/24/delpiero.shtml|title=Del Piero, 552 senza tempo|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=24 mars 2008|access-date=13 maj 2015|archive-date=4 janar 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090104151002/http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Juventus/Primo_Piano/2008/03_Marzo/24/delpiero.shtml|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Palermo/Primo_Piano/2008/04_Aprile/06/palermojuve.shtml|title=Juve, che doccia fredda nel momento più caldo|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Pier Luigi Todisco|date=6 prill 2008|access-date=13 maj 2015|archive-date=7 prill 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080407222001/http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Palermo/Primo_Piano/2008/04_Aprile/06/palermojuve.shtml|url-status=live}}</ref> Gjatë këtij muaji, ai shënoi shtatë gola në katër ndeshje, përfshirë një tregolësh në fitoren 4–0 kundër [[Atalanta B.C.|Atalantës]] në [[Bergamo]].<ref>{{cite news|url=https://www.thestar.com/sports/2008/04/20/del_piero_and_kaka_score_hat_tricks.html|title=Del Piero and Kaka score hat tricks|website=thestar.com|language=en|date=20 prill 2008|archive-date=23 qershor 2008|access-date=7 mars 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20080623073653/http://www.thestar.com/Sports/article/416442|url-status=live}}</ref> Në javën e fundit të sezonit 2007–08, Del Piero shënoi dy gola në barazimin 3–3 kundër [[U.C. Sampdoria|Sampdorias]].<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/224500?cc=5901|archive-url=https://archive.today/20130103114456/http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/224500?cc=5901|url-status=dead|archive-date=3 January 2013|title=Del Piero at the double|publisher=ESPN FC|language=en|date=17 maj 2008}}</ref> Këto dy gola bënë që ai të fitonte çmimin [[Capocannoniere]] si golashënuesi më i mirë i Serie A me 21 gola, duke lënë mbrapa shokun e ekipit Trezeguet (20 gola) dhe [[Marco Borriello]]n (19 gola). Kjo ishte gjithashtu shifra më e lartë e golave që nga sezoni 1997–98.<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2008/maggio/18/Samp_Juve_show_Super_Del_ga_10_080518073.shtml|title=Samp-Juve show Super Del Piero è il re del gol|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=18 maj 2008|access-date=8 janar 2009|archive-date=9 shtator 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170909190646/http://archiviostorico.gazzetta.it/2008/maggio/18/Samp_Juve_show_Super_Del_ga_10_080518073.shtml|url-status=live}}</ref> Del Piero u bë lojtari i dytë, pas [[Paolo Rossi]], i cili fitonte Capocannonieren në Serie B dhe A. Më 26 korrik, ai u nderua me çmimin Scirea.<ref name="Premio Nazionale Carriera Esemplare Gaetano Scirea: Alba d'Oro">{{cite web|url=http://www.comune.cinisello-balsamo.mi.it/spip.php?article3932|title=Premio Nazionale Carriera Esemplare "Gaetano Scirea": Alba d'Oro|publisher=Comune Cinisello|language=it|access-date=21 janar 2015|archive-date=22 tetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022191358/https://www.comune.cinisello-balsamo.mi.it/spip.php?article3932|url-status=live}}</ref> Falë kontributit të tij, Juventusi e mbylli sezonin në vendin e tretë dhe siguroi rikthimin në Ligën e Kampionëve. Në gusht 2008, Del Piero tregoi qëllimin e tij për të luajtur futboll profesionist deri në moshën 40 vjeç.<ref>{{cite web|url=http://www.football-italia.net/node/12852|title=Del Piero: 'I'll play until I'm 40'|date=14 nëntor 2011|publisher=Football Italia|language=en|access-date=22 korrik 2016|archive-date=21 korrik 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160721030403/http://www.football-italia.net/node/12852|url-status=live}}</ref> Në Ligën e Kampionëve, Juventusi u vendos në të njëjtin grup me Real Madridin dhe fituesit e Kupës UEFA, [[Zenit Saint Petersburg]]; më 21 tetor, Del Piero shënoi një gol të bukur me hark në minutën e 5të të fitores 2–1 në shtëpi kundër Realit.<ref>[http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2008/10/21/juvereal.shtml Del Piero-Amauri in gol. La Juve risorge, Real k.o.] (në italisht) {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090104114457/http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2008/10/21/juvereal.shtml |date=4 janar 2009 }} La Gazzetta dello Sport – Marrë më 8 janar 2008</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/01d2-0e70215b7c07-07c218463a6b-1000--juve-enjoy-high-life-at-madrid-s-expense/|title=Juve enjoy high life at Madrid's expense|publisher=[[UEFA]]|language=en|date=22 tetor 2008}}</ref> Në ndeshjen e kthimit në [[Stadiumi Santiago Bernabéu|Santiago Bernabéu]] më 5 nëntor, Del Piero ishte protagonisti kryesor i takimit me dy gola të shënuar, duke i dhënë Juventusit fitoren e parë në këtë fushë që nga viti 1962. Paraqitja e tij u vlerë nga Ranieri dhe nga trajneri kundërshtar [[Bernd Schuster]].<ref>{{cite news|url=https://www.cbc.ca/sports/soccer/a-class-act-1.744309|archive-url=https://web.archive.org/web/20100913031641/http://www.cbc.ca/news/story/2008/11/07/f-real-madrid-fans.html|url-status=live|archive-date=13 shtator 2010|title=CBC News – A class act|publisher=CBC News|language=en|author=John F. Molinaro|date=7 nëntor 2008|access-date=13 qershor 2010}}</ref> Në momentin e zëvëndësimit, Del Piero u duartrokit në këmbë nga tifozët e të dy ekipeve.<ref>[http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Juventus/Primo_Piano/2008/11/05/real-juve.shtml Ale incanta il Bernabeu. La Juve è già qualificata] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101013135545/http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Juventus/Primo_Piano/2008/11/05/real-juve.shtml |date=13 tetor 2010 }} (në italisht) La Gazzetta Dello Sport – Marrë më 8 janar 2008</ref> Juventus u eliminua në raundin e dytë nga [[Chelsea F.C.|Çelsi]]; Del Piero shënoi me penallti në ndeshjen e dytë por ''Bardhezinjtë'' u mposhtën me rezultatin e përgjithshëm 3–2.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2009/mar/10/juventus-chelsea-champions-league|title=Essien and Drogba draw the sting from 10-man Juve|newspaper=The Guardian|language=en|date=10 mars 2009|location=Londër|author=Dominic Fifield|archive-date=23 dhjetor 2017|access-date=10 dhjetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223042733/https://www.theguardian.com/football/2009/mar/10/juventus-chelsea-champions-league|url-status=live}}</ref> Më 29 nëntor 2008, Del Piero shënoi me penallti golin e tij të 250të me Juventusin në fitoren 4–0 kundër [[A.S. Reggina 1914|Regginës]].<ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Juventus/Primo_Piano/2008/11/29/juv-reg.shtml|title=Super Juve sotto la neve Reggina presa a pallate|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Riccardo Pratesi|date=29 nëntor 2008|access-date=13 maj 2015|archive-date=24 shtator 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924142527/http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Juventus/Primo_Piano/2008/11/29/juv-reg.shtml|url-status=live}}</ref> Gjatë këtij sezoni, Juventusi garoi me Milanin për vendin e dytë e cila siguronte automatikisht kualifikimin në Ligën e Kampionëve. Del Piero ishte protagonist në javën e parafundit, duke shënuar dy gola në fitoren 3–0 kundër [[A.C. Siena|Sienës]]; ai gjithashtu asistoi golin e talentit [[Claudio Marchisio]].<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/251568?cc=5901|archive-url=https://archive.today/20130103003056/http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/251568?cc=5901|url-status=dead|archive-date=3 January 2013|title=Siena 0–3 Juventus|publisher=ESPN FC|language=en|date=24 maj 2009}}</ref> Në javën e fundit të kampionatit, Juventusi fitoi 2–0 kundër Lazios, duke e mbyllur renditjen në vendin e dytë me pikë të barabarta me Milanin por me golavarazh më të mirë.<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/tables/_/league/ita.1/season/2008/italian-serie-a?cc=5901|title=2008/09 Italian Serie A Table / Table|publisher=ESPN FC|language=en|access-date=22 korrik 2016|archive-date=25 tetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121025231308/http://soccernet.espn.go.com/tables/_/league/ita.1/season/2008/italian-serie-a?cc=5901|url-status=dead}}</ref> Më 17 korrik 2009, Del Piero rinovoi kontratën e tij edhe për dy vite të tjera.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=1082078.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20100428053805/http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=1082078.html|url-status=dead|archive-date=28 April 2010|title=Del Piero inks new Juve deal|publisher=FIFA|language=en|date=17 korrik 2009}}</ref> I pyetur për rinovimin, ai deklaroi se objektivi i tij ishte të tërhiqej te Juventusi. Më 14 mars 2010, ai shënoi golin e 300të dhe të 301të në karrierë në shtatë minutat e para të barazimit 3–3 kundër Sienës.<ref>{{cite web|url=http://uk.eurosport.yahoo.com/22042010/58/22042010154422.html|title=Del Piero celebrates his 300th goal for Juventus|publisher=Eurosport|language=en|date=22 prill 2010|access-date=11 korrik 2012|archive-date=23 shkurt 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223155506/http://uk.eurosport.yahoo.com/22042010/58/22042010154422.html|url-status=live}}</ref> Ai e mbylli sezonin 2009–10 me 11 gola në 29 ndeshje në të gjitha kompeticionet. Më 30 tetor 2010, Del Piero shënoi golin e tij të 179të në Serie A në fitoren 2–1 kundër Milanit, duke kaluar Bonipertin si golashënuesi më i mirë i Juventusit në Serie A.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/news/01ea-0e7604d6a851-d7176764a21e-1000--del-piero-record-caps-juve-win-at-milan/|title=Del Piero record caps Juve win at Milan|publisher=UEFA|language=en|date=30 tetor 2010}}</ref> Më 5 shkurt, ai u aktivizua si zëvëndësues në takimin kundër Cagliarit, duke thyer një tjetër rekord të Bonipertit për numrin e ndeshjeve të luajtura për Juventusin.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=1633292.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120523231724/http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=1633292.html|url-status=dead|archive-date=23 maj 2012|title=Del Piero's black and white legacy|publisher=FIFA|language=en|date=20 maj 2012}}</ref> Kjo ishte ndeshja e tij e 444të në Serie A si lojtar i klubit. Ai e mbylli sezonin e tij të 18të me Juventusin me 11 gola dhe 6 asiste. ====2011–2012: Kampionë në sezonin e fundit==== Del Piero firmosi një kontratë të re një-vjeçare me klubin në maj 2011.<ref>{{cite news|url=http://www.juventus.com/wps/portal/en/news/5maggio2011_DP_RINNOVO/|title=Del Piero renews contract at new stadium!|publisher=Juventus F.C.|language=en|date=5 maj 2011|access-date=6 maj 2011|archive-date=26 nëntor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131126121330/http://www.juventus.com/wps/portal/en/news/5maggio2011_DP_RINNOVO/|url-status=live}}</ref> Sezoni i ri pa mbërritjen e [[Antonio Conte]]s, me të cilin Del Piero kishte qënë shok ekipi, si trajneri i ri i ekipit si dhe zhvendosjen e klubit në [[Juventus Stadium]]in e sapo ndërtuar. Pas shumë vitesh, Del Piero e humbi vendin e tij si titullar kundrejt [[Mirko Vučinić]], i cili sapo kishte mbërritur nga Roma. Megjithatë, ai asistoi golin e [[Simone Pepe]]s në fitoren 4–1 kundër Parmës në ndeshjen hapëse të sezonit më 11 shtator.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/memberassociations/association=ita/news/newsid=1675081.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20110924184853/http://www.uefa.com/memberassociations/association=ita/news/newsid=1675081.html|url-status=dead|archive-date=24 shtator 2011|title=Juventus pick off Parma, Palermo stun Inter|publisher=UEFA|language=en|date=11 shtator 2011|access-date=22 gusht 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/football/juventus-vs-parma/247621|title=Juventus 4–1 Parma|publisher=Sky Sports|language=en|date=11 shtator 2011|access-date=22 gusht 2019|archive-date=22 gusht 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190822181631/https://www.skysports.com/football/juventus-vs-parma/247621|url-status=live}}</ref> Më 24 janar 2012, Del Piero shënoi golin e parë në stadiumin e ri në fitoren 3–0 kundër Romës në çerek-finalen e kupës.<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/match/_/id/336404?cc=5901|archive-url=https://archive.today/20120715002525/http://soccernet.espn.go.com/match/_/id/336404?cc=5901|url-status=dead|archive-date=15 July 2012|title=Match report: Juventus 3 Roma 0|publisher=ESPN FC|language=en|date=24 janar 2012}}</ref> Në ndeshjen e dytë të gjysëm-finales kundër Milanit, Del Piero shënoi një nga dy golat e ekipit. Ndeshja u mbyll në barazim 2–2 dhe Juventus u kualifikua në finale me rezultatin e përgjithshëm 4–3.<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/337683?cc=5901|archive-url=https://archive.today/20120714081748/http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/337683?cc=5901|url-status=dead|archive-date=14 July 2012|title=Report: Juve 2 Milan 2|publisher=ESPN FC|language=en|date=20 mars 2012}}</ref> Goli i tij i parë në Serie A për këtë sezon erdhi më 25 mars në fitoren 2–0 kundër Interit në Derbin e Italisë.<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=326919&cc=5901|archive-url=https://archive.today/20120714182707/http://soccernet.espn.go.com/report?id=326919&cc=5901|url-status=dead|archive-date=14 July 2012|title=Report: Juve 2 Inter 0|publisher=ESPN FC|language=en|date=25 mars 2012}}</ref> Më 11 prill 2012, Del Piero hyri si zëvëndësues në ndeshjen kundër Lazios, e cila ishte ndeshja e 700të e tij si lojtar i Juventusit.<ref>{{cite news|url=http://www.goal.com/en/match/65004/juventus-vs-lazio/report|title=Report: Juve 2 Lazio 1|publisher=Goal.com|language=en|date=11 prill 2012|access-date=31 dhjetor 2015|archive-date=1 maj 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140501092252/http://www.goal.com/en/match/65004/juventus-vs-lazio/report|url-status=live}}</ref> Ai shënoi me goditje dënimi duke i dhënë ekipit tre pikët dhe kryesimin e kampionatit.<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/memberassociations/association=ita/news/newsid=1782883.html|archive-url=https://archive.today/20130205044856/http://www.uefa.com/memberassociations/association=ita/news/newsid=1782883.html|url-status=dead|archive-date=5 February 2013|title=Del Piero steals the show to send Juventus top|publisher=UEFA|language=en|date=11 prill 2012|access-date=31 dhjetor 2015}}</ref> Një javë më pas, [[Andrea Agnelli]] njoftoi se klubi nuk do ti ofronte rinovimin e kontratës Del Pieros, duke i dhënë fund epokës së tij në klub.<ref>{{cite news|url=http://www.skysports.com/story/0,19528,12876_7249158,00.html|title=Juve not retaining Del Piero|publisher=Sky Sports|language=en|date=18 tetor 2011|access-date=19 tetor 2015|archive-date=24 shtator 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924152930/http://www.skysports.com/story/0,19528,12876_7249158,00.html|url-status=live}}</ref> Vetë Del Piero shprehu befasi për këtë vendim.<ref>{{cite news|url=http://www.goal.com/en/news/10/italy/2012/04/17/3042533/del-piero-surprised-at-agnellis-refusal-to-grant-him|title=Del Piero surprised at Agnelli's refusal to grant him Juventus extension|publisher=Goal.com|language=en|date=17 prill 2012|archive-date=19 prill 2012|access-date=19 prill 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120419023810/http://www.goal.com/en/news/10/italy/2012/04/17/3042533/del-piero-surprised-at-agnellis-refusal-to-grant-him|url-status=live}}</ref> Ai luajti ndeshjen e fundit në Serie A më 13 maj kundër [[Atalanta B.C.|Atalantës]], duke shënuar në minutën e 28të;<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/326825?cc=5901|archive-url=https://archive.today/20120724003250/http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/326825?cc=5901|url-status=dead|archive-date=24 July 2012|title=Report: Juve 3 Atalanta 1|publisher=ESPN FC|language=en|date=13 maj 2012}}</ref> ai u zëvëndësua në minutën e 59të mes duartrokitjeve të të gjithë stadiumit.<ref>{{cite news|url=http://www.legaseriea.it/it/sala-stampa/archivio-dettaglio/-/news/FESTA_SCUDETTO_PER_LA_JUVENTUS/662818|title=Festa Scudetti per la Juventus|website=legaseriea.it|language=it|date=13 maj 2012|access-date=31 dhjetor 2015|archive-date=7 nëntor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141107224213/http://www.legaseriea.it/it/sala-stampa/archivio-dettaglio/-/news/FESTA_SCUDETTO_PER_LA_JUVENTUS/662818|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story/_/id/1069370/serie-a:-decorated-veterans-del-piero,-inzaghi-score-on-final-bows?cc=5901|title=Decorated veterans score on final bows|publisher=ESPN FC|language=en|date=13 maj 2012|access-date=13 maj 2012|archive-date=17 maj 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120517050801/http://soccernet.espn.go.com/news/story/_/id/1069370/serie-a:-decorated-veterans-del-piero,-inzaghi-score-on-final-bows?cc=5901|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.goal.com/en-gb/news/3276/serie-a/2012/05/13/3100354/del-piero-inzaghi-wave-goodbye-as-winners-in-fairytale|title=Del Piero & Inzaghi wave goodbye as winners in fairytale ending|publisher=Goal.com|language=en|date=13 maj 2012|archive-date=16 maj 2012|access-date=13 maj 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120516034241/http://www.goal.com/en-gb/news/3276/serie-a/2012/05/13/3100354/del-piero-inzaghi-wave-goodbye-as-winners-in-fairytale|url-status=live}}</ref> Ndeshja e tij e fundit si lojtar i klubit erdhi më 20 maj në finalen e kupës të fituar 2–0 kundër Napolit.<ref>{{cite news|url=http://www.goal.com/en-gb/match/78417/juventus-vs-napoli/report|title=Cavani and Hamsik clinch Coppa Italia and dash double dreams of Turin giants|publisher=Goal.com|language=en|date=20 maj 2012|archive-date=22 maj 2012|access-date=21 maj 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120522225128/http://www.goal.com/en-gb/match/78417/juventus-vs-napoli/report|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www1.skysports.com/football/news/12961/7768322/Cup-glory-for-Napoli|title=Cup glory for Napoli|publisher=Sky Sports|language=en|date=20 maj 2012|archive-date=23 maj 2012|access-date=21 maj 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120523095249/http://www1.skysports.com/football/news/12961/7768322/Cup-glory-for-Napoli|url-status=live}}</ref> Del Piero regjistroi gjithsej 705 ndeshje, 290 gola, 174 asiste dhe 16 trofe të fituar në 19 sezone.<ref>{{cite news|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/serie-a/2023/10/30-115838922/campionato_di_calcio_serie_a_record_primati_numeri_e_statistiche|title=Campionato di Calcio Serie A: record, primati, numeri e statistiche|publisher=Il Corriere dello Sport|language=it|date=30 tetor 2023|access-date=12 shkurt 2024|archive-date=12 shkurt 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240212175507/https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/serie-a/2023/10/30-115838922/campionato_di_calcio_serie_a_record_primati_numeri_e_statistiche|url-status=live}}</ref> ===Sydney FC=== Më 5 shtator 2012, Del Piero u transferua te klubi austrialian [[Sydney FC]], duke firmosur një marrëveshje dy-vjeçare.<ref>{{cite news|url=https://www.smh.com.au/sport/a-league/ciao-4m-del-piero-signs-for-two-years-20120905-25exy.html#ixzz25c44ORwW|title=Ciao 4m Del Piero signs for two years|website=smh.com.au|publisher=The Sydney Morning Herald|language=en|access-date=6 shtator 2012}}</ref> Paga e tij u konfirmua të ishte 3.5 milion $ në sezon, duke e bërë atë lojtarin më të paguar në historinë e futbollit austrian. Para këtij transferimi, Del Piero ishte i lidhur me një nga kalim te Liverpooli, por më vonë zbuloi se kujtimet e tij të tragjedisë së Heysel e ndaluan të transferohej në [[Anfield]].<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2012/oct/12/alessandro-del-piero-liverpool-heysel|title=Alessandro Del Piero rejected Liverpool move 'because of Heysel'|publisher=The Guardian|language=en|date=12 tetor 2012}}</ref> Transferimi i tij bëri bujë në Itali dhe Australi; Juventusi, si dhe kolegë të tjerë i uruan fat Del Pieros në aventurën e tij në Australi.<ref>{{cite web|url=http://www.juventus.com/juve/en/news/5set2012_dp_eng|title=Good luck Alex!|publisher=Juventus F.C. |language=en|date=5 shtator 2012|access-date=6 shtator 2012|archive-date=18 dhjetor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131218051016/http://www.juventus.com/juve/en/news/5set2012_dp_eng|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.tuttosport.com/calcio/calciomercato/2012/09/06-210947/Inzaghi+saluta+Del+Piero%3A+%C2%ABCiao+Alex%2C+tifer%C3%B2+per+te%C2%BB|title=Inzaghi saluta Del Piero: ÂŤCiao Alex, tiferò per teÂť – Calciomercato / Calcio|newspaper=Tuttosport|language=it|date=6 shtator 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121110193828/http://www.tuttosport.com/calcio/calciomercato/2012/09/06-210947/Inzaghi+saluta+Del+Piero%3A+%C2%ABCiao+Alex%2C+tifer%C3%B2+per+te%C2%BB|archive-date=10 nëntor 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/roma/articoli/1844/totti-nostalgia-di-del-piero.shtml|title=Zeman: "Contento della prestazione"|publisher=Sport Mediaset|language=it|date=6 janar 2013|access-date=6 shtator 2012|archive-date=9 shtator 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120909170032/http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/roma/articoli/1844/totti-nostalgia-di-del-piero.shtml|url-status=dead}}</ref> Presidenti i klubit Scott Barlow e quajti firmosjen e Del Pieros "një moment historik për klubin",<ref name="Chicago Tribune">{{cite news|author=Nick Mulvenney|agency=Reuters|language=en|url=https://www.chicagotribune.com/2012/09/05/del-piero-deal-most-lucrative-in-australian-sport-club/|title=Del Piero deal most lucrative in Australian sport|publisher=Chicago Tribune|language=en|date=5 shtator 2012}}</ref> kurse presidenti i [[Federata Australiane e Futbollit|Federatës Australiane të Futbollit]] deklaroi se mbërritja e Del Pieros ishte vendimtare për rritjen e futbollit australian në aspektin teknik dhe ekonomik. Trajneri i ekipit [[Ian Crook]] shtoi se loja e ekipit do të bazohej te Del Piero, duke i dhënë italianit liri në fushë.<ref>{{cite news|url=https://www.smh.com.au/sport/soccer/sydney-banking-on-del-piero-20120906-25h83.html|title=Sydney banking on Del Piero|website=Smh.com.au|publisher=The Sydney Morning Herald|language=en|author=Sebastian Hassett|date=7 shtator 2012|archive-date=9 korrik 2018|access-date=21 prill 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20180709011333/https://www.smh.com.au/sport/soccer/sydney-banking-on-del-piero-20120906-25h83.html|url-status=live}}</ref> Del Piero bëri debutimin e tij në [[A-League]] më 6 tetor në humbjen 2–0 kundër [[Wellington Phoenix F.C.|Wellington Phoenix]].<ref>{{cite web|url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2012/10/06/phoenix-spoils-del-pieros-sydney-debut|title=Phoenix spoils Del Piero's Sydney debut|publisher=Special Broadcasting Service|language=en|date=6 tetor 2012|access-date=9 janar 2017|archive-date=10 janar 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110022729/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2012/10/06/phoenix-spoils-del-pieros-sydney-debut|url-status=live}}</ref> Një javë më pas, ai shënoi golin e parë në Australi me goditje dënimi në humbjen 3–2 në shtëpi kundër [[Newcastle Jets]].<ref>{{cite web|url=http://www.foxsports.com.au/football/a-league/sydney-fc-host-newcastle-jets-in-alessandro-del-pieros-first-home-game-at-allianz-stadium/story-e6frf4gl-1226494991268 |title=Jets ruin Del Piero's home debut &#124; A-League|publisher=Fox Sports|language=en|author=Angela Habashy|date=13 tetor 2012}}</ref> Më 20 tetor, ai shënoi golin e fitores në derbin e Sydneyt kundër [[Western Sydney Wanderers F.C.|Western Sydney Wanderers]].<ref>{{cite web|url=http://www.skynews.com.au/sport/article.aspx?id=807997|title=Sky News Australia – Sport Article|publisher=Sky News|language=en|access-date=20 tetor 2012|archive-date=3 prill 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180403173424/https://www.skynews.com.au/sport/article.aspx?id=807997|url-status=dead}}</ref> Më 19 janar 2013, Del Piero shënoi katër gola dhe një asist në fitoren tenistike 7–1 kundër Wellington Phoenix. Kjo ishte hera e parë që ai shënon katër gola në një ndeshje dhe në momentin e zëvëndësimit u duartrokit nga i gjithë stadiumi.<ref>{{cite news|url=https://www.smh.com.au/sport/a-league/del-piero-bags-four-in-71-rout-20130119-2d05u.html|title=Del Piero bags four in 7–1 rout|website=Smh.com.au|publisher=The Sydney Morning Herald|language=en|author=David Sygall|access-date=22 korrik 2016}}</ref> Më 10 shkurt, ai shënoi në suksesin 2–1 [[Brisbane Roar F.C.|Brisbane Roar]], duke arritur në kuotën e 11 golave sezonal, një rekord i ri në klub.<ref>{{cite web|url=http://theworldgame.sbs.com.au/match/1296861/sydney-vs-brisbane-roar/report|title=Win lifts Sydney into top six|language=en|publisher=Special Broadcasting Service|date=10 shkurt 2013|access-date=9 janar 2017|archive-date=10 janar 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110021215/http://theworldgame.sbs.com.au/match/1296861/sydney-vs-brisbane-roar/report|url-status=live}}</ref> Njëmbëdhjetë ditë më pas, Del Piero rinovoi kontratën me klubin deri në vitin 2014.<ref>{{cite web|url=http://www.footballaustralia.com.au/sydneyfc/news-display/alessandro-del-piero-and-sydney-fc-commit-to-second-season/61306|title=Alessandro Del Piero and Sydney FC Commit to Second Season|publisher=Footballaustralia.com.au|language=en|access-date=22 korrik 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140219060237/http://www.footballaustralia.com.au/sydneyfc/news-display/alessandro-del-piero-and-sydney-fc-commit-to-second-season/61306|archive-date=19 shkurt 2014}}</ref> Ai e mbylli sezonin me 14 gola në 24 ndeshje, me Sydneyn që nuk u kualifikua në fazën finale për fitimin e kampionatit.<ref name="Del Piero magic inspires Sydney">{{cite web|url=http://www.eurosport.com/football/hyundai-a-league/2010-2011/del-piero-magic-inspires-sydney-fc-as-a-league-kicks-off_sto3959583/story.shtml|title=Del Piero magic inspires Sydney FC as A-League kicks off|publisher=Eurosport|language=en|date=11 tetor 2013|access-date=9 janar 2017}}</ref> Del Piero u emërua kapiteni i ri i ekipit para nisjes së sezonit 2013–14.<ref name="Del Piero magic inspires Sydney"/><ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=2175741.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130923070308/http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=2175741.html|url-status=dead|archive-date=23 shtator 2013|title=Del Piero named Sydney FC captain|publisher=FIFA|language=en|access-date=11 tetor 2013}}</ref> Ai shënoi dhe asistoi në fitoren 2–0 kundër Newcastle Jets në ndeshjen hapëse të kampionatit.<ref>{{cite web|url=http://www.footballaustralia.com.au/aleague/matchcentre/Sydney-FC-v-Newcastle-Jets-Hyundai-A-League/3085|title=Del Piero, Sydney sink Jets|publisher=A-League|language=en|access-date=11 tetor 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140219060225/http://www.footballaustralia.com.au/aleague/matchcentre/Sydney-FC-v-Newcastle-Jets-Hyundai-A-League/3085|archive-date=19 shkurt 2014}}</ref> Gjatë sezonit të rregullt, ai shënoi 10 gola duke u shpallur sërisht golashënuesi më i mirë i ekipit.<ref name="Sydney FC Golden Boot">{{cite web|url=http://www.sydneyfc.com/video/alessandro-del-piero-wins-sydney-fc-golden-boot/eetecg45evpp1mlix088klpk6/187/5|title=Alessandro Del Piero Wins Sydney FC Golden Boot|publisher=Sydney FC|language=en|date=5 maj 2014|access-date=9 janar 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110021044/http://www.sydneyfc.com/video/alessandro-del-piero-wins-sydney-fc-golden-boot/eetecg45evpp1mlix088klpk6/187/|archive-date=10 janar 2017|url-status=dead}}</ref> Këtë hetë, Sydney u kualifikua në fazën finale; ndeshja e fundit e Del Pieros me ekipin erdhi më 18 prill 2014 në humbjen 2–1 kundër [[Melbourne Victory F.C.|Melbourne Victory]] në raundin e parë të fazës finale.<ref>{{cite web|url=http://www.abc.net.au/news/2014-04-19/alessandro-del-piero-says-goodbye-to-fans-after-sydney-fc/5399870|title=Alessandro Del Piero says goodbye to fans after Sydney FC's loss to Melbourne Victory|publisher=ABC.net|language=en|date=18 prill 2014|access-date=9 janar 2017|archive-date=10 janar 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110015125/http://www.abc.net.au/news/2014-04-19/alessandro-del-piero-says-goodbye-to-fans-after-sydney-fc/5399870|url-status=live}}</ref> Më 10 gusht, Del Piero ishte kapiten i ekipit All-Star të A-League në ndeshjen miqësore kundër ish ekipit të tij Juventus.<ref name="footballaustralia">{{cite web|url=http://www.footballaustralia.com.au/sydneyfc/news-display/Sydney-FC-Pays-Tribute-To-Alessandro-Del-Piero/90149|title=Sydney FC Home &#124; Sydney FC|publisher=Football Australia|language=en|access-date=31 janar 2016|archive-date=29 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140429050040/http://www.footballaustralia.com.au/sydneyfc/news-display/Sydney-FC-Pays-Tribute-To-Alessandro-Del-Piero/90149|url-status=dead}}</ref> Në prill 2015, ai u emërua në ekipin e dekadës të Sydneyt dhe në ekipin e dekadës të [[Konfederata Aziatike e Futbollit|Konfederatës Aziatike të Futbollit]].<ref name="Del Piero headlines strong Sydney FC team of the decade">{{cite web|url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2015/04/29/del-piero-headlines-strong-sydney-fc-team-decade|title=Del Piero headlines strong Sydney FC team of the decade|publisher=Special Broadcasting Service|language=en|date=29 prill 2015|access-date=7 maj 2015|archive-date=18 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518095202/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2015/04/29/del-piero-headlines-strong-sydney-fc-team-decade|url-status=live}}</ref><ref name="Alessandro Del Piero named on bench in PFA's A-League team of decade">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2015/apr/28/a-league-del-piero-benched-team-decade|title=Alessandro Del Piero named on bench in PFA's A-League team of decade|newspaper=The Guardian|language=en|date=28 prill 2015|access-date=7 maj 2015}}</ref> ===Dehli Dynamos=== Më 23 gusht 2014, Del Piero ishte në negociata për një transferim të mundshëm te klubi indian [[Delhi Dynamos FC|Delhi Dynamos]], një lajm që u vërtetua nga agjenti i tij.<ref>{{cite web|title=Alessandro del Piero to play for ISL side Delhi Dynamos|date=23 August 2014|url=http://sports-nova.com/alessandro-del-piero-play-isl-side-delhi-dynamos/|publisher=Sports-nova.com|language=en|access-date=23 gusht 2014|archive-date=6 tetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151006184347/http://sports-nova.com/alessandro-del-piero-play-isl-side-delhi-dynamos/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Del Piero set to join Delhi Dynamos|url=http://www.goal.com/en-india/news/222/transfer-zone/2014/08/23/5053887/del-piero-set-to-join-delhi-dynamos?ICID=AR|publisher=Goal.com|language=en|date=23 gusht 2014|access-date=28 gusht 2014|archive-date=17 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150217155108/http://www.goal.com/en-india/news/222/transfer-zone/2014/08/23/5053887/del-piero-set-to-join-delhi-dynamos?ICID=AR|url-status=live}}</ref> Pesë ditë më vonë, transferimi u zyrtarizua dhe Del Piero firmosi një kontratë deri në fund të vitit.<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en-india/news/7083/isl/2014/08/28/5065328/del-piero-pens-a-four-month-deal-with-delhi-dynamos-fc?ICID=HP_BN_7|title=Del Piero pens a four-month deal with Delhi Dynamos FC|publisher=Goal.com|language=en|date=28 gusht 2014|access-date=28 gusht 2014|archive-date=17 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150217155131/http://www.goal.com/en-india/news/7083/isl/2014/08/28/5065328/del-piero-pens-a-four-month-deal-with-delhi-dynamos-fc?ICID=HP_BN_7|url-status=dead}}</ref> Sipas raportimeve, kontrata e bëri atë lojtarin më të paguar në historinë e futbollit indian.<ref>{{Cite web|author=Abhijit Bharali|date=22 gusht 2017|title=ISL 2017: Dimitar Berbatov set to become 3rd highest paid player in Indian football|url=https://www.sportskeeda.com/football/isl-2017-kerala-blasters-dimitar-berbatov-set-to-become-3rd-highest-paid-player-in-indian-football|access-date=2021-08-25|website=Sport Skeeda|language=en|archive-date=23 tetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201023215334/https://www.sportskeeda.com/football/isl-2017-kerala-blasters-dimitar-berbatov-set-to-become-3rd-highest-paid-player-in-indian-football|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=6 nëntor 2014|author=Marcus Mergulhao|title=My role is bigger than just playing: Del Piero|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/indian-super-league/interviews/my-role-is-bigger-than-just-playing-del-piero/articleshow/45056347.cms|access-date=2021-08-25|publisher=The Times of India|language=en|archive-date=25 gusht 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210825171055/https://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/indian-super-league/interviews/my-role-is-bigger-than-just-playing-del-piero/articleshow/45056347.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|author=Abhishek Kundu|date=23 nëntor 2022|title=5 most expensive signings in ISL history|url=https://www.sportskeeda.com/indian-football/5-most-expensive-players-isl-history/2|access-date=2021-08-25|website=Sport Skeeda|language=en|archive-date=25 gusht 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210825171054/https://www.sportskeeda.com/indian-football/5-most-expensive-players-isl-history/2|url-status=live}}</ref> Del Piero bëri debutimin e tij me klubin më 14 tetor në barazimin pa gola kundër [[FC Pune City|Pune City]].<ref>{{cite web|url=http://sports.ndtv.com/indian-super-league-2014/news/231453-isl-delhi-dynamos-and-fc-pune-city-finish-0-0-alessandro-del-piero-dazzles-on-debut|title=ISL: Delhi Dynamos and FC Pune City Finish 0–0; Alessandro Del Piero Dazzles on Debut|publisher=NDTV|language=en|access-date=20 tetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020182938/http://sports.ndtv.com/indian-super-league-2014/news/231453-isl-delhi-dynamos-and-fc-pune-city-finish-0-0-alessandro-del-piero-dazzles-on-debut|archive-date=20 tetor 2014|url-status=dead}}</ref> Goli i tij i parë dhe i vetëm me klubin erdhi më 9 dhjetor me goditje dënimi në barazimin 2–2 kundër [[Chennaiyin FC|Chennaiyin]].<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en-india/match/chennaiyin-fc-vs-delhi-dynamos/1931547/report|title=Del Piero sparks a comeback for the visitors|publisher=Goal.com|language=en|access-date=9 dhjetor 2014|archive-date=10 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310081113/http://www.goal.com/en-india/match/chennaiyin-fc-vs-delhi-dynamos/1931547/report|url-status=live}}</ref> Ai e mbylli sezonin me 10 ndeshje dhe 1 gol; Dehli Dynamos e mbylli sezonin e parë të Super Ligës Indiane në vendin e 5të, duke humbur fazën play-off për një pikë.<ref>{{cite web|url=http://www.fourfourtwo.com/news/indian-super-league-wrap-blasters-semi-finals#:t-UiMFU8gY2XKA|title=Indian Super League Wrap: Blasters into semi-finals|publisher=FourFourTwo|language=en|date=11 dhjetor 2014|access-date=10 nëntor 2015|archive-date=4 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054808/http://www.fourfourtwo.com/news/indian-super-league-wrap-blasters-semi-finals#:t-UiMFU8gY2XKA|url-status=live}}</ref> Kontrata e Del Pieros nuk u rinovua dhe ai u largua nga klubi. Në tetor 2015, ai njoftoi tërheqjen nga futbolli profesionist, duke nisur karrierën e tij si trajner.<ref name="Alessandro Del Piero and Roberto Carlos touted for A-League coaching roles">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2015/oct/12/alessandro-del-piero-and-roberto-carlos-touted-for-a-league-coaching-roles|title=Alessandro Del Piero and Roberto Carlos touted for A-League coaching roles|newspaper=The Guardian|language=en|author1=Mike Hytner|date=12 tetor 2015|access-date=15 tetor 2015|archive-date=18 tetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151018211009/http://www.theguardian.com/football/2015/oct/12/alessandro-del-piero-and-roberto-carlos-touted-for-a-league-coaching-roles|url-status=live}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== ===1991–1998: Moshat dhe debutimi me ekipin e parë=== Del Piero nisi karrierën e tij me Italinë në vitin 1991 kur ai u bë pjesë e [[Kombëtarja italiane nën-17 e futbollit|ekipit nën-17]], me të cilën shënoi një gol në tre ndeshje. Në periudhën 1992–93, Del Piero u dallua me [[Kombëtarja italiane nën-18 e futbollit|ekipin nën-18]], duke shënuar 12 gola në 14 ndeshje. Pas kësaj, ai u bë pjesë e [[Kombëtarja italiane nën-21 e futbollit|ekipit nën-21]],<ref>{{cite news|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1994/04/09/calcio-news.html|title=Convocati Under 21|publisher=La Repubblica|language=it|date=9 prill 1994|p=25}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,31/articleid,0643_01_1996_0134_0038_8767284/|title=Under 21, i convocati|publisher=La Stampa|language=it|date=17 maj 1996|p=31}}</ref> duke u aktivizuar rregullisht në kualifikueset e UEFA Kampionatit Evropian nën-21 1996,<ref name="Nazionale in cifre - FIGC: Del Piero, Alessandro">{{cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/nazionali-in-cifre/dettaglio-convocato?calciatoreId=43236&squadraId=12|title=Alessandro Del Piero|website=figc.it|publisher=Federata Italiane e Futbollit|language=it|access-date=27 prill 2015}}</ref> kompeticion e cila u fitua nga Italia. Më 25 mars 1995, Del Piero debutoi me [[Kombëtarja italiane e futbollit|ekipin e parë]] nën drejtimin e [[Arrigo Sacchi]]t në fitoren 4–1 kundër [[Kombëtarja estoneze e futbollit|Estonisë]] në kualifikueset e [[UEFA Euro 1996]].<ref>{{Cite web|title=25 marzo 1995, Del Piero esordisce in Nazionale in un'Italia-Estonia 4-1|url=https://www.tuttosport.com/news/calcio/italia/2020/03/25-68183283/25_marzo_1995_del_piero_esordisce_in_nazionale_in_un_italia-estonia_4-1|publisher=Tuttosport|date=25 mars 2020|access-date=18 tetor 2024|language=it}}</ref> Goli i tij i parë me Italinë erdhi më 15 nëntor në ndeshjen e rradhës kualifikuese kundër [[Kombëtarja lituaneze e futbollit|Lituanisë]]; Italia fitoi me rezultatin 4–0.<ref>{{Cite web|author=Adam Digby|title=Remembering Alessandro Del Piero's Tumultuous International Career|url=https://bleacherreport.com/articles/2675420-remembering-alessandro-del-pieros-tumultuous-international-career|publisher=Bleacher Report|language=en|date=12 nëntor 2016|access-date=18 tetor 2024}}</ref> Del Piero ishte pjesë e ekipit që luajti në Euro 1996. Ai u aktivizua në vetëm një ndeshje, në fitoren 2–1 kundër [[Kombëtarja ruse e futbollit|Rusisë]], duke luajtur vetëm në pjesën e parë para se të zëvëndësohej nga [[Roberto Donadoni]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/0254-0d7b34805a58-b803b979218b-1000--instinctive-casiraghi-helps-italy-sink-russia-in-euro-96-gr/|title=Instinctive Casiraghi helps Italy sink Russia|publisher=UEFA|language=en|date=6 tetor 2003|access-date=22 mars 2025|archive-date=23 mars 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250323024757/https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/0254-0d7b34805a58-b803b979218b-1000--instinctive-casiraghi-helps-italy-sink-russia-in-euro-96-gr/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=1996: Germania|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/europei_1996.html|website=Storie di Calcio|publisher=Altervista|language=it|access-date=18 shkurt 2015|archive-date=24 shtator 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924120442/http://www.storiedicalcio.altervista.org/europei_1996.html|url-status=live}}</ref> Në vitin 1997, ai mori pjesë në turneun "Tournoi de France", duke shënuar dy gola në barazimin 3–3 kundër [[Kombëtarja braziliane e futbollit|Brazilit]],<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1997/giugno/09/Italia_Brasile_pareggio_spettacolo_Del_co_0_97060916053.shtml|first=Luca|last=Valdiserri|title=Italia Brasile, un pareggio spettacolo. Ma Del Piero batte Ronaldo 2 gol a 1|newspaper=[[Corriere della Sera]]|language=it|date=9 qershor 1997|access-date=18 shkurt 2015|archive-date=8 nëntor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151108203401/http://archiviostorico.corriere.it/1997/giugno/09/Italia_Brasile_pareggio_spettacolo_Del_co_0_97060916053.shtml|url-status=live}}</ref> si dhe me penallti kundër [[Kombëtarja franceze e futbollit|Francës]].<ref>{{cite web|url=http://www.italia1910.com/partita.asp?idpartita=547|title=Francia-Italia 2–2|publisher=Italia 1910|language=it|access-date=18 shkurt 2015|archive-date=19 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150219080604/http://www.italia1910.com/partita.asp?idpartita=547|url-status=live}}</ref> Italia e mbylli turneun në vendin e fundit kurse Del Piero ishte golashënuesi më i mirë me tre gola.<ref>{{cite web|url=http://www.tuttosport.com/calcio/azzurri/2009/01/26-16277/Per+l%27amichevole+con+l%27Italia,+Dunga+lascia+a+casa+Amauri?print|title=Per l'amichevole con l'Italia, Dunga lascia a casa Amauri|newspaper=Tuttosport|language=it|date=26 janar 2009|access-date=18 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150219080202/http://www.tuttosport.com/calcio/azzurri/2009/01/26-16277/Per+l%27amichevole+con+l%27Italia,+Dunga+lascia+a+casa+Amauri?print|archive-date=19 shkurt 2015|url-status=dead}}</ref> Del Piero konkuroi me [[Roberto Baggio]]n për një vend titullar gjatë [[Kampionati Botëror i Futbollit 1998|Kupës së Botës 1998]].<ref>{{cite web|url=https://goalazzo.substack.com/p/how-the-baggio-del-piero-dilemma|title=How the Baggio-Del Piero Dilemma Derailed Italy’s 1998 World Cup|publisher=Goalazzo|language=en|date=23 qershor 2026|access-date=24 shtator 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gentlemanultra.com/2018/07/13/italy-and-the-staffetta-france-98-and-baggio-vs-del-piero/|title=France ’98 and the staffetta: Baggio vs. Del Piero, the race for Italy’s no. 10|publisher=The Gentleman Ultra|language=en|date=13 korrik 2018|access-date=24 shtator 2026}}</ref> Ai ishte ende duke u rikuperuar nga një dëmtim i pësuar në finalen e Ligës së Kampionëve me Juventusin, duke humbur ndeshjen hapëse të grupit kundër [[Kombëtarja kiliane e futbollit|Kilit]].<ref>{{cite web|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/02_mondiali_calcio_1998.html|title=Francia 1998 – Capitolo II: Le scelte di Cesare|website=Storie di Calcio|publisher=Altervista|language=it|access-date=30 janar 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305200328/http://www.storiedicalcio.altervista.org/02_mondiali_calcio_1998.html|archive-date=5 mars 2016|url-status=dead}}</ref> Del Piero luajti ndeshjen e parë në një Kupë Bote në fitoren 3–0 kundër [[Kombëtarja kamerunase e futbollit|Kamerunit]], duke zëvëndësuar Baggion në pjesën e dytë; ai asistoi golin e tretë të ekipit të shënuar nga [[Christian Vieri]].<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/edition=1013/results/matches/match=8744/report.html |title=Italy 3–0 Cameroon (1–0)|publisher=FIFA|language=en|date=17 qershor 1998|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131204060054/http://www.fifa.com/worldcup/archive/edition%3D1013/results/matches/match%3D8744/report.html|archive-date=4 dhjetor 2013}}</ref> Ai u aktivizua si titullar në ndeshjen e tretë të grupit kundër [[Kombëtarja austriake e futbollit|Austrisë]], duke asistuar një tjetër gol të Vierit; Italia e mbylli grupin si fitues dhe u kualifikua në fazën me eliminim direkt, duke shmangur Brazilin favorit.<ref>{{cite news|url=http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/world/events/1998/worldcup/news/1998/06/23/italy_austria/|archive-url=https://web.archive.org/web/20000915081838/http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/world/events/1998/worldcup/news/1998/06/23/italy_austria/|url-status=dead|archive-date=15 shtator 2000|title=Vieri, Baggio goals help Italy win 2–1, avoid Brazil|publisher=CNN|language=en|date=15 shtator 1998}}</ref> Del Piero luajti si titullar edhe në çerek-finalen kundër [[Kombëtarja norvegjeze e futbollit|Norvegjisë]]<ref>{{cite web|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/mondiali_1998_italia_norvegia.html|title=Italia, la vittoria della sofferenza|website=Storie di Calcio|publisher=Altrevista|language=it|access-date=18 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20111026110719/http://www.storiedicalcio.altervista.org/mondiali_1998_italia_norvegia.html|archive-date=26 tetor 2011|url-status=dead}}</ref> dhe gjysëm-finalen kundër Francës: Italia u eliminua nga gjuajtjet e penalltive, në një ndeshje ku Del Piero u kritikua për performancën e tij dhe u zëvëndësua në përfundim të pjesës së parë.<ref>{{cite web|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/mondiali_1998_italia_francia.html|title=Francia avanti, ancora rigori stregati|website=Storie di Calcio|publisher=Altrevista|language=it|access-date=20 tetor 2014|archive-date=11 nëntor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161111230320/http://www.storiedicalcio.altervista.org/mondiali_1998_italia_francia.html|url-status=live}}</ref> ===1998–2004: Finalistë të Euro 2000=== Del Piero shënoi vetëm dy gola gjatë kualifikueseve të [[UEFA Euro 2000|Euro 2000]] në fitoren 2–0 kundër [[Kombëtarja zvicerane e futbollit|Zvicrës]] në tetor 1998. Në maj 2000, [[Dino Zoff]] e bëri pjesë të listës me 23 lojtarë që do të luanin në turne.<ref>{{cite web|url=https://m.football-lineups.com/team/Italy/Euro-2000/players|title=Italy Euro 2000 squad|publisher=Football Lineups|language=en|access-date=25 shtator 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260722160909/https://m.football-lineups.com/team/Italy/Euro-2000/players|archive-date=22 korrik 2026|url-status=dead}}</ref> Ai u aktivizua në të gjitha ndeshjet e Italisë, edhe pse në shumicën e raste ishte rezerva e [[Francesco Totti]]t dhe [[Stefano Fiore]]s. Del Piero luajti vetëm 30 minuta në ndeshjen hapëse kundër [[Kombëtarja turke e futbollit|Turqisë]], duke goditur shtyllën me goditje të lirë,<ref>{{cite web|url=https://it.uefa.com/uefaeuro/match/64852--turkiye-vs-italy/|title=Euro 2000: Turchia-Italia (1–2)|publisher=UEFA|language=it|access-date=20 tetor 2014|archive-date=22 mars 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250322205108/https://it.uefa.com/uefaeuro/match/64852--turkiye-vs-italy/|url-status=live}}</ref> kurse në ndeshjen e tretë ishte protagonist duke shënuar golin e fitores kundër [[Kombëtarja suedeze e futbollit|Suedisë]] si dhe dha asistin e golit të [[Luigi Di Biagio]]s.<ref>{{cite web|url=http://en.archive.uefa.com/competitions/euro2012/history/season=2000/round=1458/match=64856/report=rp.html|title=Italy foil brave Sweden|publisher=UEFA|language=en|date=6 tetor 2003|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160110070652/http://en.archive.uefa.com/competitions/euro2012/history/season=2000/round=1458/match=64856/report=rp.html|archive-date=10 janar 2016}}</ref> Del Piero luajti ndeshjen e tij të dytë si titullar në turne në barazimin pa gola në gjysëm-finalen kundër [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holandës]]; Italia më pas triumfoi në gjuajtjet e penalltive.<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/euro2000/matchreports/20000629/ita_hol_full.html|title=Euro 2000 Full-time Report: Italy v Holland (0–0)|publisher=ESPN FC|language=en|date=29 qershor 2000|access-date=18 shkurt 2015|archive-date=10 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150110184131/http://www.espnfc.com/euro2000/matchreports/20000629/ita_hol_full.html|url-status=live}}</ref> Në finalen kundër Francës, Del Piero hyri si zëvëndësues në pjesën e dytë dhe humbi dy mundësi të mira për të shënuar. Italia u mposht 2–1 në kohën shtesë dhe performanca e Del Pieros u kritikua nga media italiane.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/0253-0d7b3013529f-3e15ce8dc46b-1000--trezeguet-s-golden-goal-sinks-italy-as-france-make-histor/|title=Trezeguet's golden moment makes French history|publisher=UEFA|language=en|date=6 tetor 2003|access-date=10 dhjetor 2015}}</ref> Del Piero vazhdoi të ishte pjesë e ekipit kombëtar në kualifikueset e [[Kampionati Botëror i Futbollit 2002|Kupës së Botës 2002]]. Ai shënoi 5 gola, përfshirë golin e fitores në ndeshjen e rëndësishme me [[Kombëtarja hungareze e futbollit|Hungarinë]], në të cilën Italia siguroi kualifikimin në turne.<ref>{{cite web|url=http://www.figc.it/nazionali/TabellinoGara?squadra=1&codiceGara=1808|title=Italy 1 Hungary 0|publisher=Federata Italiane e Futbollit|website=figc.it|language=it|access-date=26 maj 2012|archive-date=5 qershor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130605132725/http://www.figc.it/nazionali/TabellinoGara?squadra=1&codiceGara=1808|url-status=live}}</ref> Ai ishte pjesë e listës së trajnerit [[Giovanni Trapattoni]],<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/1969550.stm|title=Juventus snatch dramatic title|publisher=BBC Sport|language=en|date=5 maj 2002|access-date=10 dhjetor 2015|archive-date=6 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306213007/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/1969550.stm|url-status=live}}</ref> duke u aktivizuar si zëvëndësues në ndeshjen e parë kundër [[Kombëtarja ekuadoriane e futbollit|Ekuadorit]]; ai gjithashtu luajti një pjesë të ndeshjes si kapiten.<ref>{{cite news|url=http://www.repubblica.it/online/mondiali2002/itaecu/itaecu/itaecu.html|title=L'Italia parte bene Battuto l'Ecuador 2–0|newspaper=La Repubblica|language=it|author1=Massimo Vincenzi|date=3 qershor 2002|access-date=14 nëntor 2015|archive-date=18 maj 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190518185149/http://www.repubblica.it/online/mondiali2002/itaecu/itaecu/itaecu.html|url-status=live}}</ref> Në ndeshjen e tretë kundër [[Kombëtarja meksikane e futbollit|Meksikës]], Del Piero hyri në fushë në minutën e 78të dhe shënoi me kokë shtatë minuta më pas. Goli i tij i dha një barazim 1–1 Italisë dhe kualifikimin në raundin tjetër.<ref name="Gruppo G: Italia-Messico 1-1">{{cite news|url=http://www.repubblica.it/diretta/online/italiamessico/|title=Gruppo G: Italia-Messico 1–1|newspaper=La Repubblica|language=it|access-date=21 janar 2015|archive-date=22 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150122060926/http://www.repubblica.it/diretta/online/italiamessico/|url-status=live}}</ref> Italia u eliminua në raundin e 16-tave nga [[Kombëtarja koreano-jugore e futbollit|Korea e Jugut]] në një ndeshje me shumë polemika; Del Piero luajti titullar në sulm sëbashku me Tottin dhe Vierin.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/3029599/Italy-flop-as-Ahns-golden-goal-atones-for-penalty-miss.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/3029599/Italy-flop-as-Ahns-golden-goal-atones-for-penalty-miss.html|archive-date=12 janar 2022|url-access=subscription|url-status=live|title=Italy flop as Ahn's golden goal atones for penalty miss|publisher=The Daily Telegraph|language=en|date=18 qershor 2002|access-date=26 maj 2012}}{{cbignore}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2002/jun/18/minutebyminute.worldcupfootball20021|title=South Korea 2–1 Italy – as it happened|publisher=The Guardian|language=en|date=18 qershor 2002|access-date=26 maj 2012|archive-date=16 korrik 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230716053932/http://www.theguardian.com/football/2002/jun/18/minutebyminute.worldcupfootball20021|url-status=live}}</ref> Del Piero shënoi pesë gola në gjashtë ndeshje kualifikuese të [[UEFA Euro 2004|Euro 2004]] si dhe u thirr për të luajtur në turneun e mbajtur në [[Portugali]].<ref>{{cite web|url=http://it.uefa.com/uefaeuro/season=2004/statistics/round=1579/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20141031010459/http://it.uefa.com/uefaeuro/season=2004/statistics/round=1579/index.html|url-status=dead|archive-date=31 October 2014|title=UEFA Euro 2004: Statistiche|publisher=UEFA|language=it|access-date=13 maj 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2004/italy/3774283.stm|title=Euro 2004: Italy squad|publisher=BBC Sport|language=en|date=3 qershor 2004|access-date=13 maj 2015|archive-date=18 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518103022/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2004/italy/3774283.stm|url-status=live}}</ref> Ai luajti në të tre ndeshjet e grupit, si dhe ishte kapiten në takimin e fundit kundër [[Kombëtarja bullgare e futbollit|Bullgarisë]], duke asistuar golin e [[Antonio Cassano]]s në kohën shtesë për ti dhënë fitoren ''të kaltërve''.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2004/3787525.stm|title=Italy 2–1 Bulgaria|publisher=BBC Sport|language=en|date=23 qershor 2004|access-date=14 dhjetor 2015|archive-date=18 maj 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190518185149/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2004/3787525.stm|url-status=live}}</ref> Italia e mbylli grupin me pesë pikë, sëbashku me [[Kombëtarja suedeze e futbollit|Suedinë]] dhe [[Kombëtarja daneze e futbollit|Danimarkën]], por u eliminua për shkak të rekordit negativ në përballjet e drejtpërdrejta.<ref name="Euro 2008: Alex Del Piero"/><ref>{{cite web|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/europei_2004.html|title=La storia dei campionati europei di calcio – 2004: Grecia|publisher=Storie di Calcio|language=it|access-date=18 shkurt 2015|archive-date=1 nëntor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161101011536/http://www.storiedicalcio.altervista.org/europei_2004.html|url-status=live}}</ref> ===2004–2008: Kampion bote=== Del Piero luajti në [[Kampionati Botëror i Futbollit 2006|Kupën e Botës 2006]] nën drejtimin e trajnerit Lippi,<ref>{{cite news|url=http://www.repubblica.it/2006/05/sezioni/sport/calcio/nazionale/conferenza-stampa-lippi/conferenza-stampa-lippi/conferenza-stampa-lippi.html|title=Lippi ha fiducia, nonostante tutto Convocato Buffon: "E' sereno"|newspaper=La Repubblica|language=it|date=15 maj 2006|access-date=20 janar 2017|archive-date=17 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210317232332/https://www.repubblica.it/2006/05/sezioni/sport/calcio/nazionale/conferenza-stampa-lippi/conferenza-stampa-lippi/conferenza-stampa-lippi.html|url-status=live}}</ref> duke u aktivizuar në pesë ndeshje, dy prej të cilave në fazën e grupeve. Ai luajti ndeshjen e parë si titullar më 26 qershor në fitoren 1–0 kundër [[Kombëtarja australiane e futbollit|Australisë]] në raundin e 16-tave.<ref>{{Cite web|url=http://www.gazzetta.it/Speciali/Mondiale_2006/Primo_Piano/2006/06_Giugno/30/italia.shtml|title=Italia confermata: Totti+Toni|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=30 qershor 2006}}</ref> Më 4 korrik, Del Piero hyri si zëvëndësues në ndeshjen gjysëm-finale kundër [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermanisë]] dhe shënoi në minutën e 121të në kohën shtesë.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4991640.stm|title=World Cup 2006: Germany 0–2 Italy (aet)|publisher=BBC Sport|language=en|date=4 korrik 2006|access-date=13 maj 2015|archive-date=19 prill 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090419001247/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/4991640.stm|url-status=live}}</ref> Italia fitoi me rezultatin 2–0 dhe u kualifikua në finalen e madhe.<ref>{{Cite web|url=http://www.gazzetta.it/Speciali/Mondiale_2006/Primo_Piano/2006/07_Luglio/04/GERMANIA-ITALIA.shtml|title=Italia gran finale|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=4 korrik 2006}}</ref> Ky ishte goli më i vonshëm në historinë e Kupës së Botës deri sa [[Youri Tielemans]] shënoi me penallti për Belgjikën në minutën e 125të në ndeshjen e raundit të 32-tave të [[Kampionati Botëror i Futbollit 2026|Kupës së Botës 2026]].<ref>{{cite web|author=Luigi Mereu|url=https://www.derbyderbyderby.it/calcio-estero/tielemans-al-125-batte-il-record-di-del-piero-il-suo-e-il-gol-piu-tardivo-di-sempre-ai-mondiali/|title=Tielemans al 125' batte il record di Del Piero: il suo è il gol più tardivo di sempre ai Mondiali|publisher=Derby Derby Derby|language=it|date=2 korrik 2026}}</ref> Në finalen kundër Francës, koha e rregullt dhe shtesa u mbyllën në barazim 1–1. Në gjuajtjet e penalltive, Del Piero shënoi në tentativën e tij dhe ndihmoi Italinë të fitonte ndeshjen dhe titullin e katërt kampion bote.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/4991652.stm|title=World Cup 2006: Italy 1–1 France (aet)|publisher=BBC Sport|language=en|author1=Jonathan Stevenson|date=9 korrik 2006|access-date=13 maj 2015|archive-date=6 shtator 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170906192236/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4991652.stm|url-status=live}}</ref> Pas përfundimit të ndeshjes, Del Piero deklaroi se fitimi i Kupës së Botës ishte një ëndërr e bërë realitet.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/03/18/football/del-piero-human-to-hero/|title=Alessandro Del Piero: Italy's World Cup hero targets new goals|publisher=CNN|language=en|date=19 mars 2015|access-date=12 maj 2016|archive-date=11 qershor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611031840/http://edition.cnn.com/2015/03/18/football/del-piero-human-to-hero/|url-status=live}}</ref> Në maj 2008, Del Piero u thirr nga trajneri Donadoni për [[UEFA Euro 2008|Euro 2008]], duke u rikthyer në ekipin kombëtar pas nëntë muajsh mungesë.<ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2008/02_Febbraio/01/delpiero_0102.shtml|title=E' un Del Piero da Nazionale|newspaper=La Gazzetta dello Sport|author1=Giampiero Timossi|language=it|date=1 shkurt 2008|access-date=13 maj 2015}}</ref> Ai u bë lojtari i dytë italian, pas mbrojtësit [[Paolo Maldini]], që merr pjesë në shtatë turne madhor (katër edicione të Kampionatit Evropian dhe tre edicione të Kupës së Botës).<ref name="Euro 2008: Alex Del Piero"/> Ai ishte më së shumti në stol gjatë turneut, por luajti si titullar dhe kapiten në ndeshjen e dytë të grupit kundër [[Kombëtarja rumune e futbollit|Rumanisë]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/0254-0d7bf85c74a4-7b5332a08ae1-1000--buffon-saves-italy-with-penalty-stop/|title=Buffon saves Italy with penalty stop|publisher=UEFA|language=en|author1=Michael Harrold|date=14 qershor 2008|access-date=14 dhjetor 2015}}</ref> Italia e mbylli grupin në vendin e dytë, duke u kualifikuar sëbashku me Holandën.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/0254-0d7bf3e50b52-6ef40b5676e1-1000--france-sunk-as-italy-grab-lifeline-in-euro-2008-group-c/|title=France sunk as Italy grab lifeline|publisher=UEFA|language=en|author1=Matthew Spiro|date=18 qershor 2008|access-date=13 maj 2015}}</ref> Në ndeshjen çerek-finale kundër [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanjës]], ai hyri si zëvëndësues në pjesën e dytë. Pas një barazimi pa gola në kohën e rregullt dhe në shtesë, Italia u eliminua nga gjuajtjet e penalltive.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2008/7468465.stm |title=Spain 0–0 Italy (4–2 penalties)|publisher=BBC Sport|language=en|author=Phil McNulty|date=22 qershor 2008|access-date=13 qershor 2010}}</ref> Më 20 gusht 2008, Del Piero luajti ndeshjen e tij të 90të me ekipin kombëtar në miqësoren kundër Austrisë, duke u bërë italiani i pestë që arrin këtë shifër.<ref>{{cite news|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2008/08/20/la-nuova-italia-cerca-gol-spettacolo.html|title=La nuova Italia cerca gol e spettacolo|newspaper=La Repubblica|language=it|author1=Enrico Curro Nizza|date=20 gusht 2008|access-date=13 maj 2015|archive-date=18 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518093511/http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2008/08/20/la-nuova-italia-cerca-gol-spettacolo.html|url-status=live}}</ref> Më 10 shtator, ai luajti ndeshjen e fundit me Italinë në fitoren 2–0 kundër [[Kombëtarja gjeorgjiane e futbollit|Gjeorgjisë]] në kualifikueset e [[Kampionati Botëror i Futbollit 2010|Kupës së Botës 2010]]; ai hyri në fushë në minutën e 56të dhe asistoi golin e [[Daniele De Rossi]]t.<ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Speciali/Mondiale_2010/Countdown_9.shtml|title=Il Mondiale 2010 in pillole|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Massimo Perrone|date=3 qershor 2010|access-date=13 maj 2015|archive-date=18 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518092740/http://www.gazzetta.it/Speciali/Mondiale_2010/Countdown_9.shtml|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tuttosport.com/calcio/azzurri/2008/09/10-3432/Italia,+Del+Piero+decisivo+nella+sera+di+De+Rossi|title=Italia, Del Piero decisivo nella sera di De Rossi|publisher=Tutto Sport|language=it|date=10 shtator 2008|access-date=31 maj 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304002503/http://www.tuttosport.com/calcio/azzurri/2008/09/10-3432/Italia,+Del+Piero+decisivo+nella+sera+di+De+Rossi|archive-date=4 mars 2016|url-status=dead}}</ref> Pavarësisht qëllimit për të vazhduar me ekipin kombëtar, Del Piero nuk u thirr nga Lippi për Kupën e Botës 2010.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2010/may/11/marcello-lippi-francesco-totti-italy|title=Marcello Lippi leaves Francesco Totti out of Italy's provisional squad|publisher=The Guardian|language=en|date=11 maj 2010|access-date=26 shtator 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/football/news/5691550/del-piero-holds-world-cup-hope|title=Del Piero holds World Cup hope|publisher=Sky Sports|language=en|date=12 nëntor 2009|access-date=26 shtator 2026}}</ref> Në vitin 2013, trajneri i kombëtares në atë kohë [[Cesare Prandelli]] deklaroi se po një rikthim të mundshëm të Del Pieros në ekipin kombëtar. Pavarësisht kësaj deklarate, ai nuk u thirr për [[Kampionati Botëror i Futbollit 2014|Kupën e Botës 2014]] në [[Brazil]].<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en-au/news/4034/world-cup-2014/2013/08/20/4199368/prandelli-considers-del-piero-for-italy-recall|title=Prandelli considers Del Piero for Italy recall|publisher=Goal.com|language=en|date=20 gusht 2013|access-date=14 dhjetor 2015|archive-date=24 shkurt 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160224063010/http://www.goal.com/en-au/news/4034/world-cup-2014/2013/08/20/4199368/prandelli-considers-del-piero-for-italy-recall|url-status=live}}</ref> ==Profili i lojtarit== ===Stili i lojës=== Del Piero ishte një lojtar i cili dallohej për fantazinë e tij, krijueshmërinë, instiktin për gol dhe aftësitë teknike.<ref name="calcioblog.it">{{cite web|url=http://www.calcioblog.it/post/3866/del-piero-mai-piu-centrocampista|title=Del Piero e la Nazionale: "mai più da centrocampista"|date=19 September 2007|publisher=CalcioBlog.it|language=it|access-date=20 tetor 2014|archive-date=16 janar 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090116180235/http://www.calcioblog.it/post/3866/del-piero-mai-piu-centrocampista|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://archivio.panorama.it/archivio/Totti-e-Del-Piero-sulla-via-del-Portogallo|title=Totti e Del Piero sulla via del Portogallo|publisher=Panorama.it|language=it|access-date=4 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150104201326/http://archivio.panorama.it/archivio/Totti-e-Del-Piero-sulla-via-del-Portogallo|archive-date=4 janar 2015|url-status=dead}}</ref> Ai merrte pjesë në ndërtimin e aksioneve sulmuese, shpesh duke asistuar dhe krosuar për shokët e ekipit.<ref name="Sportstar">{{cite web|url=http://www.hinduonnet.com/tss/tss2913/stories/20060401008303200.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20081223232336/http://www.hinduonnet.com/tss/tss2913/stories/20060401008303200.htm|archive-date=23 dhjetor 2008|title=Seeking glory in blue shirt|publisher=Sportstar|language=en|date=1 prill 2006|url-status=usurped|access-date=26 maj 2012}}</ref> Pozicioni i tij i preferuar në fushë ishte [[Sulmuesi (futboll)|sulmues i dytë]].<ref>{{cite news|url=http://www.repubblica.it/online/calcio/fantasisti/fantasisti/fantasisti.html|title=Del Piero, Totti e Baggio la fantasia al potere|newspaper=La Repubblica|language=it|date=6 tetor 2001|access-date=4 janar 2015|archive-date=4 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304104335/http://www.repubblica.it/online/calcio/fantasisti/fantasisti/fantasisti.html|url-status=live}}</ref> Në atë rol, ai kontribonte me pasimet e tij, driblimet një-kundër-një dhe shpejtësinë e tij.<ref>{{cite news|url=http://www.ilsole24ore.com/art/notizie/2014-04-13/a-league-piero-assist-man-sydney-playoff-120107.shtml?uuid=AB1nHdAB|title=A-League: Del Piero assist-man, Sydney ai playoff|newspaper=Il Sole 24 Ore|language=it|access-date=4 janar 2015|archive-date=4 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150104203535/http://www.ilsole24ore.com/art/notizie/2014-04-13/a-league-piero-assist-man-sydney-playoff-120107.shtml?uuid=AB1nHdAB|url-status=live}}</ref> Ai gjithashtu dallohej edhe në pozicionin e qëndër-sulmuesit, kjo falë finalizimit të tij.<ref name="calcioblog.it"/> Ai ka qënë një golashënues i rregullt gjatë karrierës së tij, duke shënuar më shumë se 300 gola.<ref name="Alessandro Del Piero and Roberto Carlos touted for A-League coaching roles"/><ref>{{cite web|url=http://www.football-italia.net/65304/agent-%E2%80%99del-piero-could-retire%E2%80%99|title=Agent: 'Del Piero could retire'|publisher=Football Italia|language=en|access-date=4 maj 2015|archive-date=21 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150421103737/http://football-italia.net/65304/agent-%E2%80%99del-piero-could-retire%E2%80%99|url-status=live}}</ref> Del Piero mund të luante pothuajse në çdo rol në sulm,<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com.au/story/2284516/juventus-should-not-sell-paul-pogba-says-alessandro-del-piero|title=Juventus shouldn't sell Paul Pogba, says Alessandro Del Piero|publisher=ESPN FC|language=en|author=Ben Gladwell|access-date=4 maj 2015|archive-date=5 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150505010433/http://www.espnfc.com.au/story/2284516/juventus-should-not-sell-paul-pogba-says-alessandro-del-piero|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/10/italy/2015/02/06/8673782/del-piero-berlusconi-wanted-me-at-ac-milan-and-now-im-a-free|title=Del Piero: Berlusconi wanted me at AC Milan and now I'm a free agent...|publisher=Goal.com|language=en|author=Mark Doyle|access-date=4 maj 2015|archive-date=9 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150509152651/http://www.goal.com/en/news/10/italy/2015/02/06/8673782/del-piero-berlusconi-wanted-me-at-ac-milan-and-now-im-a-free|url-status=live}}</ref> përfshirë në rolin e mesfushorit-sulmues, kjo falë vizionit të tij, kontrollit të topit dhe pasimeve të sakta. Pavarësisht kësaj, Del Piero ka deklaruar se nuk i ka pëlqyer ky pozicion.<ref name="7 Alessandro Del Piero">{{cite web|url=http://www.worldcup365.com/profile/0,16726,8362_994157,00.html|title=7 Alessandro Del Piero|archive-url=https://web.archive.org/web/20061119214434/http://www.worldcup365.com/profile/0%2C16726%2C8362_994157%2C00.html|website=Worldcup365.com|language=en|archive-date=19 nëntor 2006|date=25 maj 2006|access-date=26 maj 2012|url-status=dead}}</ref><ref name="forgotten goals">{{cite web|url=https://www.football-italia.net/146247/del-pieros-top-5-forgotten-goals|title=Del Piero's top 5 forgotten goals|publisher=Football Italia|language=en|date=9 nëntor 2019|access-date=11 nëntor 2019|archive-date=10 nëntor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191110142539/https://www.football-italia.net/146247/del-pieros-top-5-forgotten-goals|url-status=live}}</ref> Ai është përshkruar si një "sulmues nëntë e gjysëm" nga trajneri [[Didier Deschamps]], i cili tha se Del Piero nuk është një qëndër-sulmues tipik dhe as mesfushor-sulmues tipik, por midis. Kjo ishte epiteti që [[Michel Platini]] përdori për të përshkruar pozicionin e Roberto Baggios, një rol me karakteristika të ngjashme me Del Pieron.<ref>{{cite news|url=http://www.repubblica.it/online/calcio/poledelpiero/poledelpiero/poledelpiero.html|title=Lo sgarbo di Del Piero "Non gioco trequartista"|newspaper=La Repubblica|language=it|access-date=20 tetor 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2000/jun/24/euro2000.sport8|title=Del Piero fuels passionate debate|newspaper=The Guardian|language=en|author1=Paddy Agnew|date=24 qershor 2000|access-date=25 nëntor 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/euro2000/italy/player/delPiero.html|title=Profile: Alessandro Del Piero|publisher=ESPN FC|language=en|author1=Shaun Botterill|date=13 korrik 2000|access-date=22 shkurt 2017}}</ref><ref name="9 e mezzo">{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2006/agosto/23/Del_Piero_mezzo_Come_Baggio_ga_10_060823083.shtml |title="Del Piero è un 9 e mezzo" Come Baggio per Platini|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|author=Luca Curino|date=23 gusht 2006|access-date=9 janar 2020|archive-date=25 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125120509/http://archiviostorico.gazzetta.it/2006/agosto/23/Del_Piero_mezzo_Come_Baggio_ga_10_060823083.shtml|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/1810824-10-of-the-best-duos-in-world-footballs-recent-history|title=10 of the Best Duos in World Football's Recent History|publisher=Bleacher Report|language=en|author=Christopher Atkins|date=14 tetor 2013|access-date=7 prill 2020}}</ref><ref name="Goal.com Profile ADP">{{cite web|url=http://www.goal.com/it/Giocatore.aspx?IdPersona=112&SEOPlayerName=Alessandro+Del+Piero|title=Profilo|publisher=Goal.com|language=it|date=30 tetor 2007|access-date=7 prill 2020|archive-url=https://archive.today/20071030032939/http://www.goal.com/it/Giocatore.aspx?IdPersona=112&SEOPlayerName=Alessandro+Del+Piero|archive-date=30 October 2007|url-status=dead}}</ref> Në rolin e tij si sulmues i dytë, Del Piero kishte liri në fushë, duke zgjedhur të sulmonte në qëndër dhe në të dyja krahët.<ref>{{cite news|url=https://www.smh.com.au/sport/soccer/alessandro-del-piero-says-sydney-aleague-derby-atmosphere-rivals-europes-best-20140306-34a81.html|title=Alessandro Del Piero says Sydney A-League derby atmosphere rivals Europe's best|newspaper=The Sydney Morning Herald|language=en|author1=Dominic Bossi|date=7 mars 2014|access-date=7 nëntor 2015}}</ref> Ai gjithashtu njihej si një lojtar puntor në fushë, duke kontribuar në mbrotje, si dhe ishte i aftë të luante me të dyja këmbët.<ref>{{cite news|url=http://www.repubblica.it/online/calcio2002_serie_a/delpiero/delpiero/delpiero.html|title=Del Piero ko, fuori due mesi rivive il crac di 4 anni fa|newspaper=La Repubblica|language=it|date=3 shkurt 2003|access-date=12 maj 2016|archive-date=11 qershor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611031315/http://www.repubblica.it/online/calcio2002_serie_a/delpiero/delpiero/delpiero.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/columnists/henrywinter/2404912/Shevchenko-the-Milan-master.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/sport/columnists/henrywinter/2404912/Shevchenko-the-Milan-master.html|archive-date=12 janar 2022|url-access=subscription|url-status=live|title=Shevchenko the Milan master|newspaper=The Telegraph|language=en|author1=Henry Winter|date=29 maj 2003|access-date=7 nëntor 2015}}{{cbignore}}</ref><ref name=archive.thedailystar.net>{{cite news|url=http://archive.thedailystar.net/2003/05/28/d30528041033.htm|title=KEY MEN|newspaper=The Daily Star|language=en|date=28 maj 2003|access-date=7 nëntor 2015|archive-date=7 janar 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160107085134/http://archive.thedailystar.net/2003/05/28/d30528041033.htm|url-status=dead}}</ref> ===Pozicioni dhe pritja=== Del Piero konsiderohet një nga lojtarët më të mirë të gjeneratës së tij,<ref name="Tutti i trofei vinti da Alessandro Del Piero" /><ref name="AFS Top-100 Players of All-Time">{{cite web|url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/afstop100.html|title=AFS Top-100 Players of All-Time|publisher=RSSSF|language=en|access-date=1 tetor 2026}}</ref> një nga lojtarët italian më të mirë të të gjitha kohërave<ref>{{cite news|title=Soccer newsletter: Soccer star Alessandro Del Piero pushes to master second career|url=https://www.latimes.com/sports/newsletter/2022-03-08/alessandro-del-piero-soccer|access-date=6 maj 2026|publisher=Los Angeles Times|language=en|date=8 mars 2022}}</ref> dhe lojtari më i mirë i të gjitha kohërave i Juventusit.<ref>{{cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/1368273-juventus-fc-alessandro-del-piero-and-the-greatest-bianconeri-of-all-time|title=Juventus FC: Alessandro Del Piero and the Top 20 Bianconeri of All Time|publisher=Bleacher Report|language=en|author1=Gianni Verschueren|date=12 tetor 2012|access-date=1 korrik 2022|archive-date=1 korrik 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220701154109/https://bleacherreport.com/articles/1368273-juventus-fc-alessandro-del-piero-and-the-greatest-bianconeri-of-all-time|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=14 nëntor 2025|title=The 25 Best Juventus Players of All Time—Ranked|url=https://www.si.com/soccer/best-juventus-players-of-all-time-ranked|access-date=17 korrik 2026|website=Sport Illustrated|language=en}}</ref> Del Piero ishte një lojtar shumë i talentuar,<ref name="Juventus say emotional farewell to their beloved Alessandro Del Piero">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/blog/2012/may/14/juventus-alessandro-del-piero-farewell|title=Juventus say emotional farewell to their beloved Alessandro Del Piero|publisher=The Guardian|language=en|author1=Nicky Bandini|date=14 maj 2012|access-date=12 qershor 2020}}</ref> i cili pasi kaloi të Juventusi filloi të luajë si sulmues në formacionin 4–3–3 të Lippit. Ai formoi treshen e sulmit sëbashku me Viallin, Baggion dhe Ravanellin, duke qënë pjesë e rotacionit. Me këtë formacion, ai luante në krahun e majtë të sulmit.<ref name="9 e mezzo"/><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/europeran-football-bergkamp-ban-lifted-1440286.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224000300/http://www.independent.co.uk/sport/europeran-football-bergkamp-ban-lifted-1440286.html|archive-date=24 dhjetor 2015|url-access=limited|url-status=live|title=Europeran Football: Bergkamp ban lifted|newspaper=The Independent|language=en|date=22 tetor 2011|access-date=8 nëntor 2015}}</ref><ref name="Alessandro the Great">{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/champions_league/2935372.stm|title=Alessandro the Great|publisher=BBC Sport|language=en|author1=Nada Grkinic|date=26 maj 2003|access-date=8 nëntor 2015}}</ref> Pas mbërritjes së francezit Zidane, Juventus filloi të luante me formacionin 4–4–2. Del Piero u zhvendos në qëndër të sulmit, duke luajtur krah Inzaghit dhe Vierit.<ref name="Alessandro the Great"/><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1998/04/15/sports/15iht-soccer.t_9.html|title=Del Piero Wants Big Money and Wants It Now: Striker With a Goal: Turning Juve's Tables|newspaper=The New York Times|language=en|author1=Rob Hughes|date=15 prill 1998|access-date=8 nëntor 2015|archive-date=24 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151224000255/http://www.nytimes.com/1998/04/15/sports/15iht-soccer.t_9.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skysports.com/football/news/11863/2212813/pippo-milans-man|title=PIPPO MILAN'S MAN|publisher=Sky Sports|language=en|author1=Rupert Webster|date=1 janar 2007|access-date=8 nëntor 2015|archive-date=24 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151224000948/http://www.skysports.com/football/news/11863/2212813/pippo-milans-man|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.tuttosport.com/news/calcio/ilcuoio/2019/03/13-54506494/juve_tre_triplette_per_la_storia/ |title=Juve: tre triplette per la storia |publisher=Tutto Sport |language=it |date=13 mars 2019 |access-date=11 nëntor 2019}}</ref> Pas dëmtimit që pësoi në vitin 1998, Del Piero humbi pak nga shpejtësia e tij dhe u tërhoq në rolin që kishte: ai filloi të luante si sulmues i tërhequr, duke pasur liri në fushë në formacionin 3–4–1–2 të trajnerit Ancelotti.<ref name="forgotten goals"/><ref name="Goal.com Profile ADP"/><ref name="Alessandro the Great"/><ref>{{cite web|url=http://www.panorama.it/sport/calcio/zeman-juventus-tutte-le-dichiarazioni-in-14-anni-di-accuse/|title=Zeman-Juventus, tutte le dichiarazioni di "guerra"|date=28 shtator 2012|publisher=Panorama|language=it|access-date=20 tetor 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.corriere.it/1998/novembre/07/Totti_piu_muscoli_servizio_della_co_0_9811078539.shtml|title=Totti, piu' muscoli al servizio della fantasia|publisher=Il Corriere della Sera|author1=Giorgio Rondelli|language=it|date=7 nëntor 1998|access-date=22 prill 2014|archive-date=1 janar 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160101000000/http://archiviostorico.corriere.it/1998/novembre/07/Totti_piu_muscoli_servizio_della_co_0_9811078539.shtml|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.repubblica.it/online/sport/dodicesima/crosetti/crosetti.html |title=Due lampi di Inzaghi la Juventus prova l'allungo|publisher=La Repubblica |language=it |author=Maurizio Crosetti |date=4 dhjetor 1999 |access-date=11 nëntor 2019 |archive-date=28 gusht 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190828124501/http://www.repubblica.it/online/sport/dodicesima/crosetti/crosetti.html |url-status=live }}</ref> Pavarësisht se mesatarja e tij e golave ra,<ref name="eroi in bianconero">{{cite web|url=http://www.tuttojuve.com/gli-eroi-bianconeri/gli-eroi-in-bianconero-alessandro-del-piero-210813|title=Gli eroi in bianconero: Alessandro DEL PIERO|publisher=Tutto Juve|language=it|author=Stefano Bedeschi|access-date=9 dhjetor 2014|archive-date=20 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141220232921/http://www.tuttojuve.com/gli-eroi-bianconeri/gli-eroi-in-bianconero-alessandro-del-piero-210813|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://temi.repubblica.it/ilcentro-europei2008/2008/05/23/alex-del-piero/?printpage=undefined|title=Alex Del Piero|newspaper=La Repubblica|language=it|date=23 maj 2008|access-date=12 maj 2016|archive-date=11 qershor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611025042/http://temi.repubblica.it/ilcentro-europei2008/2008/05/23/alex-del-piero/?printpage=undefined|url-status=live}}</ref> Del Piero filloi të asistonte më shpesh.<ref>{{cite web|url=http://www.tuttojuve.com/altre-notizie/l-8-novembre-di-12-anni-fa-l-infortunio-ad-alex-del-piero-33608|title=L'8 novembre di 12 anni fa l'infortunio ad Alex Del Piero|publisher=Tutto Juve|language=it|author1=Federico Bettucci|date=8 nëntor 2010|access-date=12 maj 2016|archive-date=11 gusht 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160811092707/http://www.tuttojuve.com/altre-notizie/l-8-novembre-di-12-anni-fa-l-infortunio-ad-alex-del-piero-33608|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.repubblica.it/online/calcio/delpiero/delpiero/delpiero.html|title=La sorte si ricorda di Alex Pinturicchio risorge a Udine|newspaper=La Repubblica|language=it|date=5 maj 2002|access-date=12 maj 2016}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.lastampa.it/2014/02/21/sport/calcio/qui-juve/le-sette-vite-del-capitano-un-ebook-racconta-alex-del-piero-WU258LwrFalNzBpCJdo8WM/pagina.html|title="Le sette vite del capitano" un ebook racconta Alex Del Piero|newspaper=La Stampa|language=it|date=21 shkurt 2014|access-date=12 maj 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20190530212217/https://www.lastampa.it/2014/02/21/sport/calcio/qui-juve/le-sette-vite-del-capitano-un-ebook-racconta-alex-del-piero-WU258LwrFalNzBpCJdo8WM/pagina.html|archive-date=30 maj 2019|url-status=dead}}</ref> Loja e Juventusit ndryshoi sërisht pas rikthimit të Lippit në vitin 2001. Del Piero filloi të luante krah Nedvěd, duke u vendosur përpara mesfushës, aty ku kishte lirinë për të lëvizur në të dy krahët.<ref name="Alessandro the Great"/><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2002/matches/round=1639/match=1044119/postmatch/report/index.html|title=Madrid fall to brilliant Nedved|publisher=UEFA|language=en|date=15 maj 2003|access-date=22 mars 2025|archive-date=15 prill 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190415112300/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2002/matches/round=1639/match=1044119/postmatch/report/index.html|url-status=live}}</ref> Taktikisht, ai ishte i vendosur mbrapa Trezeguet në formacionin 4–4–2. Del Piero pati të njëjtin rol dhe me Capellon si dhe trajnerët e tjerë në vitet në vijim. Gjatë kësaj kohe, për shkak edhe të moshës, ai filloi të aktivizohej më shpesh si zëvëndësues.<ref>{{cite news|url=http://www.repubblica.it/online/calcio_partite/juveven/juveven/juveven.html|title=Del Piero e Trezeguet lanciano la sfida alla Roma|trans-title=Del Piero and Trezeguet launch their duel with Roma|newspaper=La Repubblica|language=it|date=13 dhjetor 2004|access-date=8 nëntor 2015|archive-date=4 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304072439/http://www.repubblica.it/online/calcio_partite/juveven/juveven/juveven.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/2018/04/12/lippi-idee-innovazioni-tattiche|title=Lipp-ip hurrà! Storia di idee tattiche nate da un sigaro |publisher=Sky Sport|language=it|author1=Vanni Spinella|date=12 prill 2018|access-date=11 nëntor 2019|archive-date=11 nëntor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191111153458/https://sport.sky.it/calcio/2018/04/12/lippi-idee-innovazioni-tattiche|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/england/2328644/Five-football-teams-built-by-Fabio-Capello.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/england/2328644/Five-football-teams-built-by-Fabio-Capello.html|archive-date=12 janar 2022|url-access=subscription |url-status=live|title=Five football teams built by Fabio Capello|publisher=The Telegraph|language=en|author1=Ben Lyttleton|date=16 dhjetor 2007|access-date=11 nëntor 2019}}{{cbignore}}</ref> Del Piero gjithashtu luajti si [[Sulmuesi (futboll)|anësor]] gjatë kohës së Sacchit në kombëtaren italiane.<ref>{{cite web|url=https://it.uefa.com/uefaeuro/match/52507--italy-vs-russia/|title=UEFA Euro 96: Italia vs. Russia (2–1)|publisher=UEFA|language=it|access-date=5 dhjetor 2014|archive-date=16 maj 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220516120238/https://it.uefa.com/uefaeuro/match/52507--italy-vs-russia/|url-status=live}}</ref> Në lidhje për kontrastin midis performancave të klasit botëror të Del Pieros në rininë e tij dhe vështirësisë së tij fillestare për të përsëritur lartësitë që arriti para dëmtimit që i kërcënoi karrierën në vitin 1998, [[Roberto Beccantini]] vuri në dukje në një profil të [[Treccani]]t për Del Pieron: "Kishte dy Del Piero: njëri ishte fantazisti i pakrahasueshëm, i aftë të shënonte gola të paharrueshëm dhe të jepte asiste të jashtëzakonshme; tjetri është sulmuesi që, pas akuzave të Zeman për doping që rrisnin performancën dhe dëmtimit serioz që pësoi në gjurin e majtë më 8 nëntor 1998 në Udine, luftoi për të gjetur veten dhe kaloi nga 21 golat e tij në ligë të sezonit 1997–98, një rekord personal, në vetëm një gol në lojë të hapur (plus 8 penallti të shënuara) gjatë sezonit 1999–2000".<ref name="Juventus say emotional farewell to their beloved Alessandro Del Piero"/><ref name="treccani">{{cite web|url=http://www.treccani.it/enciclopedia/alessandro-del-piero_%28Enciclopedia-dello-Sport%29/|title=DEL PIERO, Alessandro|publisher=Treccani: Enciclopedia dello Sport (2002)|language=it|author1=Roberto Beccantini|access-date=7 prill 2020}}</ref> Ai tha gjithashtu se Del Piero luftoi për të përsëritur performancat e tij të klubit me Juventusin në nivel ndërkombëtar me Italinë, veçanërisht në turne të mëdha. Pavarësisht dëmtimeve përgjatë karrierës së tij, Del Piero vazhdoi të luante në nivele të larta deri në fund të të 30tave, duke vazhduar të shënojë dhe asistoj rregullisht.<ref>{{cite news|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Juventus/17-01-2011/juve-intramontabili-712516709106.shtml|title=Juve, gli intramontabili Ale e Gigi senza tempo|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|author=Alberto Mauro|date=17 janar 2011|access-date=7 prill 2020|archive-date=7 prill 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407182245/https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Juventus/17-01-2011/juve-intramontabili-712516709106.shtml |url-status=live }}</ref> Përveç aftësive si futbollist, ai dallohej për lidershipin e tij, profesionalitetin dhe karakterin brënda dhe jashtë fushe.<ref>{{cite web|url=http://www.tuttosport.com/news/calcio/serie-a/juventus/2016/11/24-17779775/parla_lex_medico_juve_del_piero_mente_e_leader_super_boksic/?cookieAccept|title=Parla l'ex medico Juve: "Del Piero mente e leader. Super Boksic"|publisher=Tutto Sport|language=it|date=24 nëntor 2016|access-date=2 dhjetor 2016|archive-date=3 dhjetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161203060450/http://www.tuttosport.com/news/calcio/serie-a/juventus/2016/11/24-17779775/parla_lex_medico_juve_del_piero_mente_e_leader_super_boksic/?cookieAccept|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rainews.it/dl/rainews/articoli/alessandro-del-piero-uomo-riservato-juventus-berlino-nazionale-scudetti-sonia-del-piero-talento-educazione-40-anni-compleanno-18dd62a3-badf-44e6-9743-34a7a5ef6486.html|title=Calcio. Alex Del Piero, un concentrato di talento e fair play|publisher=RaiNews.it|language=it|author1=Cristina Raschio|date=9 nëntor 2014|access-date=2 nëntor 2016|archive-date=2 dhjetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161202234109/http://www.rainews.it/dl/rainews/articoli/alessandro-del-piero-uomo-riservato-juventus-berlino-nazionale-scudetti-sonia-del-piero-talento-educazione-40-anni-compleanno-18dd62a3-badf-44e6-9743-34a7a5ef6486.html|url-status=live}}</ref> ===Penalltitë dhe goditjet e lira=== Del Piero ishte specialist i goditjeve të lira dhe penalltive.<ref name="eroi in bianconero"/><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/the-ten-best-freekick-specialists-1785081.html?action=gallery&ino=6|title=The Ten Best Free-Kick Specialists: Alessandro Del Piero|newspaper=The Independent|language=en|access-date=4 janar 2015|archive-date=4 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150104213254/http://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/the-ten-best-freekick-specialists-1785081.html?action=gallery&ino=6|url-status=live}}</ref> Ai shënoi 62 gola me penallti gjatë karrierës së tij.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/newscentre/features/news/newsid=1551015/index.html|title=Kings of the free-kick|publisher=FIFA|language=en|access-date=4 janar 2015|archive-date=12 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150512114927/http://www.fifa.com/newscentre/features/news/newsid=1551015/index.html|url-status=dead}}</ref> Ai është golashënuesi i tretë me më shumë gola me penallti në Serie A, duke shënuar 50 nga 61 penalltitë e ekzekutuara. Vetëm [[Francesco Totti]] dhe Roberto Baggio kanë shënuar më shumë se ai.<ref name="90min.com">{{cite web|url=http://www.90min.com/it/posts/369377-i-10-migliori-rigoristi-della-storia-della-serie-a|title=I 10 migliori rigoristi della storia della Serie A|website=90min.com|date=4 shtator 2013|language=it|access-date=6 janar 2015|archive-date=6 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150106184157/http://www.90min.com/it/posts/369377-i-10-migliori-rigoristi-della-storia-della-serie-a|url-status=dead}}</ref> Del Piero kishte një stil të veçantë të të gjuajturit të goditjeve të lira; në momentin e gjuajtjes, topi merrte hark, kalonte murin dhe zbriste për të përfunduar në trekëndësh.<ref>{{cite web|url=http://www.torinoggi.it/sport/1041-juventus-domenica-i-bianconeri-contro-il-chievo-per-continuare-la-striscia-positiva-.html?pag=290|title=Juventus: una punizione di Del Piero lancia i bianconeri alla vittoria 2–0 contro il Chievo|publisher=TorinoOggi.it|language=it|access-date=5 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141210075521/http://www.torinoggi.it/sport/1041-juventus-domenica-i-bianconeri-contro-il-chievo-per-continuare-la-striscia-positiva-.html?pag=290|archive-date=10 dhjetor 2014|url-status=dead}}</ref> Vetë Del Piero i ka dhënë meritat Baggios për këtë teknikë, duke studiuar lojën e tij gjatë kohës që ishin shok ekipi te Juventusi.<ref name="DEL PIERO, FESTA TRADITA"/><ref>{{cite web|url=http://www.tuttojuve.com/altre-notizie/garlando-gazzetta-ferito-e-affamato-del-piero-esempio-anti-crisi-73481|title=Garlando (Gazzetta): "Ferito e affamato, Del Piero esempio anti-crisi"|publisher=Tutto Juve|language=it|access-date=21 janar 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1998/gennaio/19/Baggio_meglio_casa_che_panchina_ga_0_9801194973.shtml?refresh_ce-cp|title=Baggio, meglio a casa che in panchina: "sono schifato"|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Alessandra Bocci|author2=Silvano Stella|date=19 janar 1998|access-date=29 tetor 2015|archive-date=24 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151224052524/http://archiviostorico.gazzetta.it/1998/gennaio/19/Baggio_meglio_casa_che_panchina_ga_0_9801194973.shtml?refresh_ce-cp|url-status=live}}</ref> Një tjetër lojtar që ndikoi te ai ishte francezi Platini. Në vitet e tij të para me Juventusin, teknika e Del Pieros u krahasua me atë të Platinis. Ai, ashtu si Platini, preferonte t'a godiste topin menjëherë në vënd që të merrte një pasim të shkurtër.<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.corriere.it/1995/ottobre/24/Del_Piero_Tira_alla_Platini_co_0_951024456.shtml|title=Del Piero? Tira alla Platini|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=24 tetor 1995|page=44|archive-url=https://archive.today/20151106152619/http://archiviostorico.corriere.it/1995/ottobre/24/Del_Piero_Tira_alla_Platini_co_0_951024456.shtml|archive-date=6 nëntor 2015}}</ref> Del Piero është futbollisti italian me më shumë gola nga goditjet e lira në histori. Ai ka shënuar gjithsej 52 gola, përfshirë 46 me klubet dhe 6 me ekipin kombëtar.<ref name="7 Alessandro Del Piero" /><ref name="Alessandro Del Piero" /> Ai është lojtari i tretë me më shumë gola nga goditjet e lira në Serie A (22), duke u renditur mbrapa [[Andrea Pirlo]]s dhe [[Siniša Mihajlović]].<ref name="Pirlo eyes Mihajlovic record">{{cite web|url=http://www.football-italia.net/41213/pirlo-eyes-mihajlovic-record|title=Pirlo eyes Mihajlovic record|date=31 tetor 2013|publisher=Football Italia|language=en|access-date=6 janar 2015|archive-date=6 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150106193856/http://www.football-italia.net/41213/pirlo-eyes-mihajlovic-record|url-status=live}}</ref> ===Gol alla Del Piero=== Gjatë karrierës së tij, Del Piero u dallua për golat a tij e hark që përfundonin në trekëndësh: ai bënte një vrapim nga krahu dhe më pas godiste topin saktësisht me hark nga jashtë zone që përfundonte në cepin e sipërm të portës.<ref>{{cite web|url=http://www.channel4.com/sport/football_italia/150issue/delpieroicon.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20090104150909/http://www.channel4.com/sport/football_italia/150issue/delpieroicon.html|archive-date=4 janar 2009|title=Calcio Italia 150 issue, Calcio Icons, Del Piero|publisher=Channel4.com|language=en|author=Dan Gilbert|date=22 korrik 2009|access-date=26 maj 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.channel4.com/sport/football_italia/150issue/delpieroicon.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20090104150909/http://www.channel4.com/sport/football_italia/150issue/delpieroicon.html|archive-date=4 janar 2009|title=Alessandro Del Piero|publisher=Channel4.com|language=en|access-date=26 korrik 2012}}</ref> Me kalimin e viteve, këto gola filluan të quheshin "alla Del Piero" nga media italiane.<ref name="forgotten goals"/> Kjo lidhje u bë pasi Del Piero shënonte gola me hark me aksione si dhe me goditje të lira, veçanërisht në Ligën e Kampionëve gjatë sezonit 1995–96.<ref>{{cite web|url=http://www.ilpost.it/2012/05/15/i-gol-alla-del-piero/|title=I gol "alla Del Piero"|publisher=Il Post|language=it|date=15 maj 2012|access-date=5 dhjetor 2014}}</ref> Sa herë që një lojtar shënonte një gol të ngjashëm, media e quante "një gol alla Del Piero".<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1997/marzo/02/soldatino_scherza_sul_gol_alla_co_0_9703029601.shtml|title=Il 'soldatino' scherza sul gol alla Del Piero: 'Alex ha imparato da me'|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=2 mars 1997|access-date=5 dhjetor 2014|archive-date=7 korrik 2012|archive-url=https://archive.today/20120707074714/http://archiviostorico.corriere.it/1997/marzo/02/soldatino_scherza_sul_gol_alla_co_0_9703029601.shtml|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/16-12-2015/inter-brozovic-gioca-4-ruoli-segna-gol-del-piero-fa-felice-mancini-1301317713161.shtml|title=Inter: Brozovic gioca in 4 ruoli, segna gol alla Del Piero e fa felice Mancini|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Matteo Brega|date=17 dhjetor 2015|access-date=12 maj 2016}}</ref> ===Festimi i golave=== Në karrierën e tij të mëvonshme, pasi shënonte një gol, Del Piero shpesh festonte duke vrapuar drejt vijës anësore para tifozëve me krahët e shtrirë dhe duke nxjerrë gjuhën, në një mënyrë të ngjashme me [[Michael Jordan]], gjithashtu duke kërcyer shpesh në ajër me grushtin e ngritur drejt qiellit, ose duke rrëshqitur në gjunjë ndërsa brohoriste me pasion drejt tifozëve.<ref>{{cite web|url=http://www.tuttojuve.com/altre-notizie/le-10-perle-pia-belle-di-alessandro-del-piero-69725|title=Le 10 perle più belle di Alessandro Del Piero|website=tuttojuve.com|publisher=Tutto Juve|language=it|author=Camillo Demichelis|date=9 nëntor 2011|access-date=28 shkurt 2015|archive-date=19 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150419125114/http://www.tuttojuve.com/altre-notizie/le-10-perle-pia-belle-di-alessandro-del-piero-69725|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tuttosport.com/foto/Calcio/Serie%20A/Juventus/2008/11/09-1132_1/Le+cinque+esultanze+%22magiche%22+di+Del+Piero|title=Le cinque esultanze "magiche" di Del Piero|publisher=Tuttosport|language=it|date=9 nëntor 2008|access-date=28 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402162456/http://www.tuttosport.com/foto/Calcio/Serie%20A/Juventus/2008/11/09-1132_1/Le+cinque+esultanze+%22magiche%22+di+Del+Piero|archive-date=2 prill 2015|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2007/10_Ottobre/17/ale.shtml|title=Del Piero per sempre Juve "Mai pensato di andar via"|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=17 tetor 2007|access-date=21 janar 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.repubblica.it/rubriche/temposcaduto/2014/12/04/news/del_piero_cos_no-102130495/|title=Del Piero, così no|newspaper=La Repubblica|language=it|date=4 dhjetor 2014|access-date=21 janar 2015|archive-date=21 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150121050559/http://www.repubblica.it/rubriche/temposcaduto/2014/12/04/news/del_piero_cos_no-102130495/|url-status=live}}</ref> Del Piero gjithashtu bëri një salto mbrapsht kur shënoi në ndeshjen e Ligës së Kampionëve kundër Zenitit në vitin 2008.<ref>{{cite web|url=http://www.sport.it/news/juve-zenit-del-piero-sull-esultanza-la-mia-prima-capriola/|title=Juve-Zenit, Del Piero sull'esultanza: "La mia prima capriola"|website=sport.it|language=it|access-date=21 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150122054112/http://www.sport.it/news/juve-zenit-del-piero-sull-esultanza-la-mia-prima-capriola/|archive-date=22 janar 2015|url-status=dead}}</ref> Në dy raste të tjera, ai ngiri gishtat lart në qiell në nder të babai të tij të ndjerë, respektivisht në ndeshjen kundër Barit në sezonin 2000–01 dhe kundër Meksikës në Kupën e Botës 2002.<ref>{{cite web|url=http://www.iltempo.it/sport/calcio/2014/11/09/i-primi-40-anni-di-del-piero-anche-totti-gli-fa-gli-auguri-1.1341797|title=I primi 40 anni di Del Piero. Anche Totti gli fa gli auguri|publisher=Il Tempo|language=it|date=9 nëntor 2014|access-date=21 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150122050416/http://www.iltempo.it/sport/calcio/2014/11/09/i-primi-40-anni-di-del-piero-anche-totti-gli-fa-gli-auguri-1.1341797|archive-date=22 janar 2015|url-status=dead}}</ref><ref name="è tornato Del Piero"/><ref name="Gruppo G: Italia-Messico 1-1"/> ==Jashtë futbollit== ===Jeta personale=== Del Piero është i martuar me Sonia Amoruson dhe të dy janë bashkë që nga viti 1999 dhe u martuan në vitin 2005.<ref name="gazzetta">{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Serie%20A/Primo%20Piano/2005/06-Giugno/13/delpierosposogiusto.shtml|title=Del Piero, dribbling sull'altare|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=13 qershor 2005|access-date=26 maj 2012|archive-date=14 mars 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180314174200/http://www.gazzetta.it/Calcio/Serie%20A/Primo%20Piano/2005/06-Giugno/13/delpierosposogiusto.shtml|url-status=live}}</ref> Ata kanë tre fëmijë, të lindur në vitin 2007, 2009, dhe 2010.<ref>{{Cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2007/10_Ottobre/22/del_piero_figlio_2210.shtml|title=Del Piero, giorni d'oro E' nato il figlio Tobias|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=22 tetor 2007|access-date=13 qershor 2010|archive-date=9 shtator 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170909185935/http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2007/10_Ottobre/22/del_piero_figlio_2210.shtml|url-status=live}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20071113143013/http://www.juventus.com/uk/news/detail.aspx?lml_language_id=0&trs_id=1370000&ID=12566 Congratulations, Captain!] (në anglisht) Juventus F.C. 22 tetor 2007.</ref><ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Juventus/05-05-2009/buffon-seredova-bis-50359750968.shtml|title=Del Piero papa|language=it|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=5 maj 2009|access-date=26 maj 2012|archive-date=4 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304075646/http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Juventus/05-05-2009/buffon-seredova-bis-50359750968.shtml|url-status=live}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20100917052242/http://alessandrodelpiero.com/en/news/12060 "Five of us"] (në anglisht) Uebfaqja zyrtare. 12 shtator 2010.</ref> Kur Flaka Olimpike për [[Lojërat Olimpike Dimërore 2006]] kaloi nëpër [[Torino]], Del Piero ishte një mbajtës pishtari.<ref>[https://web.archive.org/web/20071014055019/http://juventus.com/uk/news/detail.aspx?lml_language_id=0&trs_id=1370000&ID=6973 "Also Alex with the Olympic flame"] (në anglisht) Juventus F.C. Marrë më 10 shkurt 2006</ref> Ai ka interes për sportet jashtë futbollit, veçanërisht basketbollin, dhe nga ana tjetër ka fituar tifozë jashtë futbollit; ikona sportive si ylli i NBA-së [[Steve Nash]] dhe çiklisti [[Eddy Merckx]] kanë deklaruar se janë tifozë të Del Pieros.<ref>{{cite web|url=http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/060705/1/8lj6.html|title=FIFA World Cup|publisher=Yahoo.com|language=en|access-date=13 qershor 2010|archive-date=20 shkurt 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070220125057/http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/060705/1/8lj6.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Del Piero, Italy's Stoical Substitute|url=http://www.geocities.com/juventusfootball/news/archived00/061300.htm|publisher=Reuters|language=en|date=13 qershor 2000|archive-url=https://web.archive.org/web/20091027162246/http://geocities.com/juventusfootball/news/archived00/061300.htm|archive-date=27 tetor 2009}}</ref> Del Piero ka një interes të madh për muzikën. Ai ka regjistruar disa nga albumet e tij.<ref>{{cite web|url=http://www.internetbookshop.it/cd/ser/serdsp.asp?e=0828767896427|title=InternetBookShop.it|publisher=InternetBookShop.it|language=en|date=28 maj 2010|access-date=13 qershor 2010}}</ref> Së bashku me [[Marco Materazzi]]n, Del Piero u shfaq në skenë në një shfaqje të [[Rolling Stones]] në [[Milano]] menjëherë pas fitores së Italisë në Kupën e Botës.<ref>{{cite web|url=https://www.nme.com/news/rolling-stones/23578|title=The Rolling Stones cover The White Stripes!|website=NME.com|language=en|date=12 korrik 2006|access-date=26 maj 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120208071533/http://www.nme.com/news/rolling-stones/23578|archive-date=8 shkurt 2012}}</ref> Ai është një mik i mirë i muzikantit dhe këngëtarit [[Noel Gallagher]] dhe një tifoz i ish-grupit të tij Oasis; Del Piero shfaqet në videoklipin e Oasis së bashku me [[Anthony Skeete]] "Lord Don't Slow Me Down". Një nga frymëzimet e Del Pieros si i ri ishte manga japoneze e futbollit [[Captain Tsubasa]].<ref>{{cite web |url=http://www.nippon.com/en/views/b00103/|title=A Soccer Hero Adored Around the World|language=en|publisher=Nippon|date=18 tetor 2011}}</ref> Në vitin 2012, Del Piero mori pjesë në projektin “Save the Dream” kundër korrupsionit në sport dhe foli për këtë në Universitetin e Parisit gjatë Simpoziumit të Integritetit Sportiv.<ref>{{cite web|url=http://sport.sky.it/sport/calcio_italiano/2012/09/11/del_piero_professore_sorbona_parigi.html|title=Del Piero professore per un giorno alla Sorbona – Sport – Sky.it|publisher=Sky Sport|language=it|access-date=18 shtator 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129043356/http://sport.sky.it/sport/calcio_italiano/2012/09/11/del_piero_professore_sorbona_parigi.html|archive-date=29 nëntor 2014|url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.alessandrodelpiero.com/news/save-the-dream_292.html|title=Save the Dream|language=en|publisher=Alessandro Del Piero }}</ref> Në mars 2018, Del Piero hapi një restorant italian në [[Los Angeles|Los Anxhelos]] të quajtur Nr. 10, që përfaqëson fanellën e tij me numrin 10.<ref>{{cite web|url=https://www.n10restaurant.com/about|title=About N10 Restaurant|publisher=N10 Restaurant|language=en|access-date=11 nëntor 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.latimes.com/food/dailydish/la-fo-re-newsfeed-n10-20180327-story.html|title=Soccer star Alessandro Del Piero just opened an Italian restaurant in Beverly Grove|publisher=Los Angeles Times|language=en|date=27 mars 2019|access-date=11 nëntor 2019}}</ref> Në vitin 2019, Del Piero zbuloi se ishte bashkëpronar i klubit amerikan të divizionit të ulët [[LA 10 FC]] të [[United Premier Soccer League]].<ref>{{Cite web|url=http://www.espn.com/soccer/united-soccer-leagues/story/3783364/del-piero-reveals-ownership-of-la10-fc-after-unbeaten-season|title=Del Piero reveals ownership in small L.A. club|date=24 shkurt 2019|publisher=ESPN FC|language=en}}</ref> Emri i klubit u frymëzua nga fanella e tij ikonike me numrin 10 dhe ngjyrat e klubit bardh e zi që i referohen ish-klubit të tij Juventus.<ref>{{Cite web|url=https://www.si.com/soccer/2019/02/26/alessandro-del-piero-announces-ownership-us-football-team-la10-fc|title=Alessandro Del Piero Announces Ownership of US Football Team LA10 FC|date=26 shkurt 2019|publisher=Sports Illustrated|language=en}}</ref> ===Bamirësia=== Del Piero ka promovuar dhe mbështetur një numër bamirësish. Në vitin 1998, ai dhuroi 5.2 milionë lireta për [[Fondacioni Bambini in Emergenza|Fondacionin Bambini in Emergenza]] për fëmijët e braktisur dhe viktimat e AIDS-it duke nxjerrë në ankand fanellën e tij të Juventusit.<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1998/maggio/31/Del_Piero_batte_Ronaldo_all_ga_0_9805319923.shtml|title=Del Piero batte Ronaldo all'asta di beneficenza|periodical=La Gazzetta Dello Sport|language=it|date=31 maj 1998|access-date=16 shtator 2009}}</ref> Në vitin 2001, ai ishte ambasador për "Un gol per la ricerca", një projekt kërkimor për kancerin.<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.corriere.it/2008/ottobre/31/Airc_maratona_Rai_per_fondi_co_9_081031066.shtml|title=Airc, maratona in Rai per i fondi alla ricerca|periodical=Il Corriere della Sera|language=it|date=31 tetor 2008|access-date=16 shtator 2009}}</ref> Në vitin 2006, ai u vlerësua nga AIRC për kërkimin mbi kancerin dhe në shenjë mirënjohjeje, ai mori nga Presidenti i Italisë një çmim "Beso në Kërkim".<ref>{{cite web|url=http://www.sportwide.net/airc06-delpiero.html|title=Premio Credere nella Ricerca|website=sportwide.net|language=en|access-date=16 shtator 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724081419/http://www.sportwide.net/airc06-delpiero.html|archive-date=24 korrik 2011}}</ref> Në vitin 2008, ai mori pjesë në një turne golfi të organizuar nga fondacioni i [[Gianluca Vialli]] dhe [[Massimo Mauro]] për kërkimin mbi sklerozën laterale amiotrofike.<ref>{{cite news|url=http://www.gossipnews.it/sport/alex_del_piero_e_pavel_nedved_giocano_a_golf_per_beneficenza_sperw.html?id=b29c7ea8e773a83c5da79d619012c5c6|title=Alex Del Piero e Nedved giocano a golf per beneficenza|periodical=Gossipnews.it|language=it|access-date=16 shtator 2009|archive-date=13 tetor 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081013033705/http://www.gossipnews.it/sport/alex_del_piero_e_pavel_nedved_giocano_a_golf_per_beneficenza_sperw.html?id=b29c7ea8e773a83c5da79d619012c5c6|url-status=dead}}</ref> Në vitin 2009, ai luajti një ndeshje miqësore në Stadio Olimpico di Torino me ekipin e tij Ale 10+; të ardhurat (180,000 euro) u dhuruan për projekte solidariteti.<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.corriere.it/2009/maggio/14/Olimpico_esaurito_per_Partita_del_co_9_090514085.shtml|title=Olimpico esaurito per la Partita del cuore|periodical=Il Corriere della Sera|language=it|date=14 maj 2009|access-date=16 shtator 2009}}</ref> Në vitin 2010, Del Piero nxori në ankand fanellën e tij të Juventusit me numër 10 për fondacionin Un Campo per L'Aquila.<ref>{{cite web|url=http://www.tuttojuve.com/?action=read&idnotizia=22107 |title=La maglia di Del Piero all'asta per beneficenza |publisher=Tutto Juve|language=it|access-date=26 korrik 2016}}</ref> Më 1 prill 2011, ai lançoi projektin "ale10friendsforjapan", të cilin e projektoi për të ndihmuar viktimat e tërmetit japonez, duke krijuar një faqe interneti për të shitur bluza dhe duke mbledhur 303,880 $.<ref>{{cite web|url=http://www.alessandrodelpiero.com/news/raccolti-30388000_210.html|title=RACCOLTI $303,880.00|publisher=Alessandro Del Piero|language=it|date=13 shtator 2011}}</ref> Në vitin 2011, ai mori pjesë në turneun e golfit Fondazione Sant'Anna Cup – Crescere insieme për njësinë e kujdesit intensiv neonatal të spitalit Sant'Anna.<ref>{{cite web|url=http://www.alessandrodelpiero.com/news/golf-e-beneficenza_185.html|title=Golf E Beneficenza|publisher=Alessandro Del Piero|language=it|date=27 maj 2011}}</ref> Më 21 korrik 2012, ai luajti një ndeshje miqësore në stadiumin Kashima të organizuar nga [[J. League]] (Del Piero shënoi një gol dhe u largua nga fusha duke u duartrokitur nga tifozët); koleksioni iu dhurua viktimave të tërmetit japonez të vitit 2011.<ref>{{cite web|url=http://www.alessandrodelpiero.com/news/gol-a-kashima_285.html|title=Gol A Kashima|publisher=Alessandro Del Piero|language=it|date=21 korrik 2012|access-date=29 shtator 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20190507171211/https://www.alessandrodelpiero.com/news/gol-a-kashima_285.html|archive-date=7 maj 2019|url-status=dead}}</ref> Del Piero ishte dëshmitar i ADISCO-s, për dhurimin e gjakut të kordonit umbilikal dhe dëshmitar i 1GOAL për edukimin e fëmijëve të varfër. Në vitin 2015, në nder të Kampionit Botëror të Formula 1, [[Ayrton Senna]], Del Piero lehtësoi dhe përuroi ekspozitën AYRTON në [[Torino]], e hapur midis shkurtit dhe majit 2015. Ekspozita është kuruar nga organizata bamirëse Instituto Ayrton Senna, dhe të ardhurat nga biletat shkojnë për të. ===TV, publiciteti dhe lojërat=== Del Piero është shfaqur në reklama të ndryshme dhe është nën kontratë me prodhuesin gjerman të pajisjeve sportive [[Adidas]], Uliveto water, [[Fiat]], kompaninë japoneze të motoçikletave [[Suzuki]], [[Pepsi]], [[Bliss]], [[Cepu]], [[Walt Disney]] dhe [[Upper Deck]]. Në vitin 2006, Del Piero u shfaq në një reklamë televizive për skuterin japonez Suzuki Burgman së bashku me agjentin sportiv Andreas Goller. Ai është gjithashtu i njohur për sensin e tij të humorit dhe ftohet në shfaqjet komike italiane si Paperissima dhe Striscia la notizia. Ai u shfaq në filmin L'allenatore nel pallone 2 dhe në shfaqjen La sai l'ultima di Totti, një seri skeçesh të shkurtra komike të krijuara nga miku i tij dhe kapiteni i Romës, Francesco Totti. Del Piero u shfaq në kopertinën e videolojës [[EA Sports]] FIFA Football 2004, së bashku me [[Thierry Henry]] dhe [[Ronaldinho]]n, dhe në kopertinën e edicionit italian të videolojës FIFA World Cup 2006. Ai u emërua gjithashtu në Ultimate Team Legends në FIFA 17. Del Piero ishte një nga dy yjet e paraqitur në kopertinën e versionit italian të videolojës PES 2010; tjetri ishte [[Lionel Messi]] i Barcelonës. Në vitin 2015, Del Piero u bë pjesë e [[Sky Sport]] Italia si komentator. Në vitin 2017, ai u shfaq në serialin dokumentar të [[Netflix]] të quajtur Ekipi i Parë: Juventus. Në vitin 2018, [[Konami]] njoftoi se Del Piero do të shfaqej në lojën e tyre video të futbollit [[Pro Evolution Soccer 2019]] si një nga Legjendat e reja të myClub. Duke filluar nga viti 2020, Del Piero iu bashkua [[ESPN]] si analist futbolli për ESPN FC dhe [[UEFA Euro 2020]]. ==Statistikat e karrierës== ===Klube=== Burimi: <ref name="Alessandro Del Piero">{{cite web|title=Alessandro Del Piero|url=http://espnfc.com/player/_/id/12952/alessandro-del-piero?cc=5739|publisher=ESPN FC|language =en|access-date=28 gusht 2013}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="3"|Liga !colspan="2"|Kupa !colspan="2"|Kontinenti !colspan="2"|Tjetër !colspan="2"|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="3"|[[Calcio Padova|Padova]] |[[1991–92 Serie B|1991–92]] |rowspan="2"|[[Serie B]] |4||0||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||4||0 |- |[[1992–93 Serie B|1992–93]] |10||1||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||10||1 |- !colspan="2"|Total !14!!1!!0!!0!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!14!!1 |- |rowspan="20"|[[Juventus F.C.|Juventus]] |[[1993–94 Juventus FC season|1993–94]] |rowspan="13"|[[Serie A]] |11||5||1||0||2{{efn|name=UC|Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Evropës|Kupën UEFA]]}}||0||colspan="2"|—||14||5 |- |[[1994–95 Juventus FC season|1994–95]] |29||8||10||1||11{{efn|name=UC}}||2||colspan="2"|—||50||11 |- |[[1995–96 Juventus FC season|1995–96]] |29||6||2||1||11{{efn|name=UCL|Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Kampionëve|UEFA Ligën e Kampionëve]]}}||6||1{{efn|name=SCI|Ndeshje në [[Supercoppa Italiana|Superkupën e Italisë]]}}||0||43||13 |- |[[1996–97 Juventus FC season|1996–97]] |22||8||4||0||6{{efn|name=UCL}}||4||3{{efn|Dy ndeshje dhe dy gola në [[UEFA Super Kupa|UEFA Superkupën Evropiane]], një ndeshje dhe një gol në [[Kupa Ndërkontinentale (1960–2004)|Kupën Ndërkontinentale]]}}||3||35||15 |- |[[1997–98 Juventus FC season|1997–98]] |32||21||4||1||10{{efn|name=UCL}}||10||1{{efn|name=SCI}}||0||47||32 |- |[[1998–99 Juventus FC season|1998–99]] |8||2||1||0||4{{efn|name=UCL}}||0||1{{efn|name=SCI}}||1||14||3 |- |[[1999–2000 Juventus FC season|1999–2000]] |34||9||2||1||9{{efn|Tre ndeshje dhe një gol në [[UEFA Kupa Intertoto|UEFA Kupën Intertoto]], gjashtë ndeshje dhe një gol në Kupën UEFA}}||2||colspan="2"|—||45||12 |- |[[2000–01 Juventus FC season|2000–01]] |25||9||2||0||6{{efn|name=UCL}}||0||colspan="2"|—||33||9 |- |[[2001–02 Juventus FC season|2001–02]] |32||16||4||1||10{{efn|name=UCL}}||4||colspan="2"|—||46||21 |- |[[2002–03 Juventus FC season|2002–03]] |24||16||0||0||13{{efn|name=UCL}}||5||1{{efn|name=SCI}}||2||38||23 |- |[[2003–04 Juventus FC season|2003–04]] |22||8||4||3||4{{efn|name=UCL}}||3||1{{efn|name=SCI}}||0||31||14 |- |[[2004–05 Juventus FC season|2004–05]] |30||14||1||0||10{{efn|name=UCL}}||3||colspan="2"|—||41||17 |- |[[2005–06 Juventus FC season|2005–06]] |33||12||4||5||7{{efn|name=UCL}}||3||1{{efn|name=SCI}}||0||45||20 |- |[[2006–07 Juventus FC season|2006–07]] |Serie B ||35||20||2||3||colspan="2"|—||colspan="2"|—||37||23 |- |[[2007–08 Juventus FC season|2007–08]] |rowspan="5"|Serie A |37||21||4||3||colspan="2"|—||colspan="2"|—||41||24 |- |[[2008–09 Juventus FC season|2008–09]] |31||13||3||2||9{{efn|name=UCL}}||6||colspan="2"|—||43||21 |- |[[2009–10 Juventus FC season|2009–10]] |23||9||1||2||5{{efn|Dy ndeshje në UEFA Ligën e Kampionëve, tre ndeshje në [[UEFA Liga e Evropës|UEFA Ligën e Evropës]]}}||0||colspan="2"|—||29||11 |- |[[2010–11 Juventus FC season|2010–11]] |33||8||2||0||10{{efn|Të gjitha ndeshjet në UEFA Ligën e Evropës}}||3||colspan="2"|—||45||11 |- |[[2011–12 Juventus FC season|2011–12]] |23||3||5||2||colspan="2"|—||colspan="2"|—||28||5 |- !colspan="2"|Gjithsej !513!!208!!56!!25!!127!!51!!9!!6!!705!!290 |- |rowspan="3"|[[Sydney FC]] |[[2012–13 Sydney FC season|2012–13]] |rowspan="2"|[[A-League]] |24||14||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||24||14 |- |[[2013–14 Sydney FC season|2013–14]] |24||10||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||24||10 |- !colspan="2"|Gjithsej !48!!24!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!48!!24 |- |[[Delhi Dynamos FC|Delhi Dynamos]] |[[2014 Delhi Dynamos FC season|2014]] |[[Super Liga Indiane]] |10||1||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||10||1 |- !colspan="3"|Gjithsej karriera !585!!234!!56!!25!!127!!51!!9!!6!!777!!316 |} {{notelist}} ===Kombëtarja=== Burimi: <ref name="Nazionale in cifre - FIGC: Del Piero, Alessandro"/> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit |- !Ekipi kombëtar!!Viti!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="14"|[[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] |1995||7||1 |- |1996||4||2 |- |1997||6||4 |- |1998||8||3 |- |1999||2||0 |- |2000||13||4 |- |2001||6||3 |- |2002||11||5 |- |2003||4||2 |- |2004||6||1 |- |2005||4||0 |- |2006||9||2 |- |2007||5||0 |- |2008||6||0 |- !colspan="2"|Gjithsej!!91!!27 |} ==Trofe== ;Juventus Primavera<ref name="Alessandro Del Piero: Palmares">{{cite web|url=http://en.alessandrodelpiero.com/profile/palmares.html|title=Alessandro Del Piero: Palmares|website=alessandrodelpiero.com|publisher=Alessandro Del Piero|language=en|access-date=13 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228150732/https://en.alessandrodelpiero.com/profile/palmares.html|archive-date=28 shkurt 2021|url-status=dead}}</ref> *[[Campionato Nazionale Primavera]]: 1993–94 *[[Torneo di Viareggio]]: [[1994 Torneo di Viareggio|1994]] ;Juventus<ref name="Alessandro Del Piero: Palmares" /> *[[Serie A]]: [[1994–95 Serie A|1994–95]], [[1996–97 Serie A|1996–97]], [[1997–98 Serie A|1997–98]], [[2001–02 Serie A|2001–02]], [[2002–03 Serie A|2002–03]], [[2011–12 Serie A|2011–12]] *[[Serie B]]: [[2006–07 Serie B|2006–07]] *[[Coppa Italia|Kupa e Italisë]]: [[1994–95 Coppa Italia|1994–95]] *[[Supercoppa Italiana|Superkupa e Italisë]]: [[1995 Supercoppa Italiana|1995]], [[1997 Supercoppa Italiana|1997]], [[2002 Supercoppa Italiana|2002]], [[2003 Supercoppa Italiana|2003]] *[[UEFA Liga e Kampionëve]]: [[1995–96 UEFA Champions League|1995–96]]; finalist: [[1996–97 UEFA Champions League|1996–97]], [[1997–98 UEFA Champions League|1997–98]], [[2002-03 UEFA Champions League|2002–03]] *[[UEFA Kupa Intertoto]]: [[1999 UEFA Intertoto Cup|1999]] *[[UEFA Super Kupa|UEFA Superkupa Evropiane]]: [[1996 UEFA Super Cup|1996]] *[[Kupa Ndërkontinentale (1960–2004)|Kupa Ndërkontinentale]]: [[Kupa Ndërkontinentale 1996|1996]] ;Italia nën-21<ref>{{cite web|url=https://it.uefa.com/news-media/news/01f1-0f862dd763dc-4fca9060a816-1000--juventus-ecco-il-rinnovo-di-del-piero/|title=Juventus: ecco il rinnovo di Del Piero|publisher=UEFA|language=it|date=5 maj 2011|access-date=26 shtator 2026}}</ref> *[[UEFA Kampionati Evropian nën-21 i Futbollit|UEFA Kampionati Evropian nën-21]]: 1994, 1996 ;Italia<ref name="Alessandro Del Piero: Palmares"/> *[[FIFA Kupa e Botës]]: [[Kampionati Botëror i Futbollit 2006|2006]] *[[UEFA Kampionati Evropian i Futbollit|UEFA Kampionati Evropian]] finalist: [[UEFA Euro 2000|2000]] ;Çmime personale *Lojtari më i mirë në Kupën Ndërkontinentale: 1996<ref name="Alessandro Del Piero: Awards & Records">{{cite web|url=http://en.alessandrodelpiero.com/profile/awards-records.html|title=Alessandro Del Piero: Awards & Records|website=alessandrodelpiero.com|publisher=Alessandro Del Piero|language=en|access-date=13 prill 2015}}</ref> *Ekipi i Sezonit nga European Sports Media: 1995–96, 1996–97, 1997–98<ref>{{Cite web|author=Karel Stokkermans|date=14 mars 2007|title=ESM XI|url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/esm-xi.html|access-date=1 mars 2021|publisher=RSSSF|language=en}}</ref> *[[Çmimi Bravo]]: 1996<ref name="Alessandro Del Piero: Awards & Records"/> *[[Futbollisti Italian i Vitit në Serie A]]: 1998, 2008<ref name="Alessandro Del Piero: Awards & Records"/> *[[Lojtari më i dashur në Serie A]]: 2001, 2008<ref name="Alessandro Del Piero: Awards & Records"/> *[[FIFA 100]]<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/international/2374252/Pele-open-to-ridicule-over-top-hundred.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/international/2374252/Pele-open-to-ridicule-over-top-hundred.html|archive-date=12 janar 2022|url-access=subscription|url-status=live|title=Pele open to ridicule over top hundred|website=telegraph.co.uk|publisher=The Telegraph|language=en|author1=Christopher Davies|date=5 mars 2004|access-date=13 prill 2015}}{{cbignore}}</ref> *[[UEFA Golden Jubilee Poll]]: vendi i 49të<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/newsfiles/171606.pdf|title=Zinedine Zidane voted top player by fans|publisher=UEFA|language=en|access-date=24 korrik 2014}}</ref> *Çmimi Kombëtar Giuseppe Prisco: 2006<ref>{{Cite news|date=5 prill 2006|title=Calcio, Premio Prisco a Sensi, Del Piero e Giampaolo|language=it|publisher=La Repubblica|url=https://bologna.repubblica.it/dettaglio-news/la-mia-strega-un-po-pinguino-vestita-da-veglione-ma-brucera/1410627|access-date=1 mars 2021|archive-date=10 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210310075747/https://bologna.repubblica.it/dettaglio-news/la-mia-strega-un-po-pinguino-vestita-da-veglione-ma-brucera/1410627|url-status=dead}}</ref> *Sportisti Piedmontez i Vitit: 2006<ref>{{cite web|url=http://www.conipiemonte.net/documentazione/comunicati/070202_delpiero.htm|title=Notizie|publisher=Conipiemonte.net|language=it|access-date=22 korrik 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304070607/http://www.conipiemonte.net/documentazione/comunicati/070202_delpiero.htm|archive-date=4 mars 2016|url-status=dead}}</ref> *Çmimi Special për Zotërinj - Kupa e Argjendtë: 2006<ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Altro_Calcio/Primo_Piano/2006/05_Maggio/08/gentelman.shtml|title=Premio Gentleman: riconoscimenti a Del Piero e Maldini|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=8 maj 2006|access-date=12 janar 2016}}</ref> *Çmimi San Siro Gentleman Serie A: 2006<ref>{{cite web|url=http://www.premiogentleman.it/albo-doro/milano-2006/|title=Milano 2006 – Premio Gentleman|publisher=Premio Gentleman|language=it|access-date=12 janar 2016}}</ref> *[[Golden Foot]]: 2007<ref>{{cite web|url=http://www.goldenfoot.com/en/legends.html|title=Golden Foot Legends|website=goldenfoot.com|language=en|access-date=27 mars 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150416024500/http://www.goldenfoot.com/en/legends.html|archive-date=16 prill 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2007/settembre/04/Ale_vince_Golden_Foot_2007_ga_10_070904042.shtml|title=Ale vince il Golden Foot 2007 Premiato dal principe Alberto|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=4 shtator 2007|access-date=13 maj 2015}}</ref><ref name="Alex">{{cite web|url=http://www.juventus.com/uk/news/detail.aspx?lml_language_id=0&trs_id=1370000&ID=7782|title=Two awards for Alex|publisher=Juventus F.C.|language=en|date=10 maj 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20071014055024/http://juventus.com/uk/news/detail.aspx?lml_language_id=0&trs_id=1370000&ID=7782|archive-date=14 tetor 2007|url-status=dead}}</ref> *Sportisti më i mirë – Telegatto: 2007<ref>{{cite news|url=http://ricerca.gelocal.it/nuovavenezia/archivio/nuovavenezia/2007/01/26/VT1VM_VT100.html|title=Telegatti, vince anche Fiorello|newspaper=La Repubblica|language=it|date=26 janar 2007|access-date=12 janar 2016}}</ref> *100 lojtarët më të mirë të të gjitha kohërave nga Association of Football Statisticians: vendi i 60të, 2007<ref name="AFS Top-100 Players of All-Time"/> *Golashënuesi i Vitit në Serie A: 2008<ref name="Alessandro Del Piero: Awards & Records"/> *Çmimi Kombëtar "Gaetano Scirea" për Karrierë Shembullore: 2008<ref name="Premio Nazionale Carriera Esemplare Gaetano Scirea: Alba d'Oro"/> *Topi i Argjendtë: 2008–09<ref>{{cite web|url=http://ussi.it/2016/a-florenzi-il-pallone-dargento-coppa-giaime-fiumano/|title=A Florenzi il "Pallone d'Argento" Coppa Giaimè Fiumano|website=ussi.it|language=it|date=8 maj 2016|access-date=18 maj 2016}}</ref> *Çmimi Ndërkombëtar për Sport dhe Qytetëri - Ambasador i Sportit: 2009<ref>{{cite news|url=http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2009/11/12-45362/Premio+Internazionale+Sport+Civilt%C3%A0+ad+Alessandro+Del+Piero|title=Premio Internazionale Sport Civiltà ad Alessandro Del Piero|newspaper=Tuttosport|language=it|date=12 nëntor 2009|access-date=12 janar 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304112645/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2009/11/12-45362/Premio+Internazionale+Sport+Civilt%C3%A0+ad+Alessandro+Del+Piero|archive-date=4 mars 2016|url-status=dead}}</ref> *Sportisti i Vitit – Çmimi i Artë: 2010<ref name="Alessandro Del Piero: Awards & Records"/> *Çmimi i Karrierës nga Globe Soccer: 2011<ref name="Alessandro Del Piero: Awards & Records"/><ref name=GSA>{{cite web|url=http://www.globesoccer.com/awards/walloffame/|title=Wall of Fame|publisher=Globe Soccer|language=en|access-date=28 dhjetor 2015}}</ref> *Çmimi Fair Play Novara: 2011<ref>{{cite web|url=http://www.calciomercato.com/altre-notizie/premio-fair-play-novara-vince-del-piero-652117|title=Premio Fair Play Novara: vince Del Piero &#124; Altre notizie|publisher=Calciomercato.com|language=it|date=4 shkurt 2014|access-date=6 shtator 2012|archive-date=29 nëntor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129012224/http://www.calciomercato.com/altre-notizie/premio-fair-play-novara-vince-del-piero-652117|url-status=dead}}</ref> *Çmimi i AIC për Arritje të Jetës: 2011<ref name="Alessandro Del Piero: Awards & Records"/> *Goli i Sezonit në [[A-League]]: 2012–13<ref>{{cite web|url=http://www.footballaustralia.com.au/news-display/del-piero-rocket-voted-goal-of-the-season/66382|title=Del Piero rocket voted goal of the season|publisher=Football Australia 2013|language=en|access-date=22 korrik 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129030453/http://www.footballaustralia.com.au/news-display/del-piero-rocket-voted-goal-of-the-season/66382|archive-date=29 nëntor 2014}}</ref> *Këpuca e Artë e Sydney FC: 2013, 2014<ref name="Sydney FC Golden Boot"/><ref name="footballaustralia2"/> *Ekipi i Sezonit nga PFA: 2013<ref>{{cite web|url=http://www.footballaustralia.com.au/news-display/pfa-team-of-the-season-named/66078|title=PFA Team of the Season named|publisher=Football Australia|language=en|access-date=22 korrik 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129030502/http://www.footballaustralia.com.au/news-display/pfa-team-of-the-season-named/66078|archive-date=29 nëntor 2014}}</ref> *Lojtari i Vitit i Sydney FC: 2013<ref name="footballaustralia2">{{cite web|url=http://www.footballaustralia.com.au/sydneyfc/news-display/alessandro-del-piero-wins-sydney-fc-player-of-the-year-award/64882|title=Alessandro Del Piero Wins Sydney FC Player of the Year Award – Sydney FC|publisher=Football Australia|language=en|access-date=12 janar 2016|archive-date=16 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130516164316/http://www.footballaustralia.com.au/sydneyfc/news-display/Alessandro-Del-Piero-Wins-Sydney-FC-Player-of-the-Year-Award/64882|url-status=dead}}</ref> *Çmimi i Anëtarëve të Sydney FC: 2013<ref>{{cite web|url=http://www.footballaustralia.com.au/sydneyfc/videos/all/Alessandro-Del-Piero-Named-Members-Player-of-the-Year/8089/1|title=Videos &#124; Sydney FC|publisher=Football Australia|language=en|date=2 tetor 2012 |access-date=12 prill 2013|archive-date=27 mars 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140327115803/http://www.footballaustralia.com.au/sydneyfc/videos/all/Alessandro-Del-Piero-Named-Members-Player-of-the-Year/8089/1|url-status=dead}}</ref> *Loja All-Stars e A-League: 2014<ref>{{cite web|url=http://www.abc.net.au/local/photos/2014/08/04/4060479.htm|title=Del Piero excited for All Stars game and beyond|publisher=ABC.net|language=en|author1=Justin Huntsdale|date=4 gusht 2014|access-date=12 janar 2016}}</ref> *Ekipi i Dekadës i Konfederatës Aziatike të Futbollit: 2015<ref name="Alessandro Del Piero named on bench in PFA's A-League team of decade"/> *Ekipi i Dekadës së Sydney FC: 2015<ref name="Del Piero headlines strong Sydney FC team of the decade"/> *Holli i Famës së Sydney FC: 2015<ref>{{cite web|url=http://www.a-league.com.au/article/sydney-fc-inducts-greats-into-hall-of-fame/1szt14atq8m6r1po8q6hkkyys6|title=Sydney FC inducts greats into Hall Of Fame|publisher=A-League|language=en|date=16 mars 2015|access-date=7 korrik 2015}}</ref> *[[Holli i Famës i Futbollit Italian]]: 2017<ref>{{cite web|url=http://vivoazzurro.it/en/news/del-piero-gullit-conti-and-seven-other-legends-enter-the-italian-football-hall-of-fame/|title=Del Piero, Gullit, Conti and seven other legends enter the Italian Football Hall of Fame|date=5 dhjetor 2017|website=vivoazzurro.it|language=en}}</ref> *Formacioni më i mirë i të gjitha kohërave të Juventusit: 2017<ref>{{cite web|url=http://www.juventus.com/en/news/news/2017/juve120-team-announced.php|title=#JUVE120 team announced|publisher=Juventus F.C.|language=en|date=24 nëntor 2017|access-date=29 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180729071934/http://www.juventus.com/en/news/news/2017/juve120-team-announced.php|archive-date=29 korrik 2018|url-status=dead}}</ref> *Holli i Famës së Juventus F.C.: 2025<ref>{{Cite web|date=10 shtator 2025|title=Juventus creates its Hall of Fame - Juventus|url=https://www.juventus.com/en/news/articles/juventus-creates-its-hall-of-fame|access-date=10 shtator 2025|publisher=Juventus F.C.|language=en}}</ref> *Legjendë e IFFHS<ref name="IFFHS Legends">{{cite web|title=IFFHS Legends|url=https://iffhs.com/en/legends/2/men|publisher=IFFHS|language=en|access-date=24 qershor 2026}}</ref> ;Performanca *Golashënuesi më i mirë në Turneun e Francës: 1997 (3 gola)<ref name="Alessandro Del Piero: Awards & Records"/> *Golashënuesi më i mirë në UEFA Ligën e Kampionëve: 1997–98 (10 gola)<ref name="Alessandro Del Piero: Awards & Records"/> *Golashënuesi më i mirë në Kupën e Italisë: 2005–06 (6 gola)<ref name="Alessandro Del Piero: Awards & Records"/> *Golashënuesi më i mirë në Serie B: 2006–07 (20 gola)<ref name="Alessandro Del Piero: Awards & Records"/> *[[Capocannoniere|Golashënuesi më i mirë në Serie A]]: 2007–08 (21 gola) *Asistuesi më i mirë në Serie A: 1999–2000 (14 asiste)<ref name="Serie A 1999/2000"/> ;Rekorde *Lojtari me më shumë ndeshje për Juventusin në të gjitha kompeticionet: 705<ref name="calciomercato.com">{{cite web|url=http://www.calciomercato.com/altre-notizie/juventus-del-piero-vs-mihajlovic-512508|title=Juventus, Del Piero: Due gol... per Mihajlovic &#124; Altre notizie|publisher=Calciomercato.com|language=it|date=4 shkurt 2014|access-date=5 shtator 2012|archive-date=29 nëntor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129012226/http://www.calciomercato.com/altre-notizie/juventus-del-piero-vs-mihajlovic-512508|url-status=dead}}</ref> *Lojtari me më shumë ndeshje për Juventusin në kompeticionet evropiane: 130 *Golashënuesi më i mirë i Juventusit: 290 gola *Lojtari me më shumë gola në një sezon për Sydney FC: 14 gola në sezonin 2014<ref name="footballaustralia.com.au">{{cite web|url=http://www.footballaustralia.com.au/sydneyfc/news-display/del-piero-ready-to-break-record-on-sunday/60381|title=Del Piero Ready To Break Record on Sunday – Sydney FC – Sydney FC 2014|publisher=Football Australia|language=en|access-date=22 korrik 2016|archive-date=19 shkurt 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140219060228/http://www.footballaustralia.com.au/sydneyfc/news-display/del-piero-ready-to-break-record-on-sunday/60381|url-status=dead}}</ref> *Lojtari italian me më shumë gola me goditje të lira: 52 gola<ref name="7 Alessandro Del Piero"/><ref name="Alessandro Del Piero"/> *Lojtari italian me më shumë sezone me 10 ose më shumë gola: 17<ref>{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Juventus/24-04-2011/record-fedelissimo-80959586614.shtml|title=Record da fedelissimo, Ma Del Piero è amaro|website=gazzetta.it|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=24 prill 2011}}</ref> *Lojtari me më shumë gola si zëvëndësues për kombëtaren italiane: 5<ref>{{cite web|url=http://www.figc.it/nazionali/Marcatori?squadra=1&mode=|title=FIGC: Classifica Marcatori|website=figc.it|publisher=Federata Italiane e Futbollit|language=it|access-date=29 qershor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130731000359/http://www.figc.it/nazionali/Marcatori?squadra=1&mode=|archive-date=31 korrik 2013|url-status=dead}}</ref> ;Urdhëra [[File:Cavaliere OMRI BAR.svg|left|50px]] Klasi i 5të/Kalorës: ''[[Order of Merit of the Italian Republic|Cavaliere Ordine al Merito della Repubblica Italiana]]'': 2000<ref name="5th class">[http://www.quirinale.it/elementi/DettaglioOnorificenze.aspx?decorato=89583 "Cavaliere Ordine al Merito della Repubblica Italiana Sig. Alessandro Del Piero"] (në italisht) Marrë më 26 maj 2012.</ref> [[File:ITA OMRI 2001 Uff BAR.svg|left|50px]] Klasi i 4të /Oficer: ''[[Order of Merit of the Italian Republic|Ufficiale Ordine al Merito della Repubblica Italiana]]'': 2006<ref name="4th class">[http://www.quirinale.it/elementi/DettaglioOnorificenze.aspx?decorato=198528 "Ufficiale Ordine al Merito della Repubblica Italiana Sig. Alessandro Del Piero"] (në italisht) Marrë më 26 maj 2012.</ref> [[File:Friedrich Order.png|left|50px]] [[Italian National Olympic Committee|CONI]]: ''Jaka e Artë e Meritës Sportive'': 2006<ref>{{cite web|url=http://www.coni.it/it/news/primo-piano/49-primo-piano-2006/2935-coni-_consegna_dei_collari_d%26rsquo%3Boro_e_dei_diplomi_d%26rsquo%3Bonore-_premia_il_presidente_del_consiglio_romano_prodi-_diretta_tv_su_rai_2.html|title=Coni: Consegna dei Collari d'Oro e dei Diplomi d'Onore. Premia il Presidente del Consiglio Romano Prodi. Diretta Tv su Rai 2|publisher=Coni.it|language=it|date=16 tetor 2006|access-date=23 dhjetor 2016|archive-date=24 dhjetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161224094737/http://www.coni.it/it/news/primo-piano/49-primo-piano-2006/2935-coni-_consegna_dei_collari_d%26rsquo%3Boro_e_dei_diplomi_d%26rsquo%3Bonore-_premia_il_presidente_del_consiglio_romano_prodi-_diretta_tv_su_rai_2.html|url-status=dead}}</ref> == Referime == {{Reflist|3}} == Lidhje të jashtme == {{commons}} *[http://www.alessandrodelpiero.com/ Faqe zyrtare] *[http://www.alessandrodelpiero.com/ Official site] *[http://www.footballaustralia.com.au/sydneyfc/players/Alessandro-Del%20Piero/854 Alessandro Del Piero] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131022114526/http://www.footballaustralia.com.au/sydneyfc/players/Alessandro-Del%20Piero/854 |date=22 tetor 2013 }} at SydneyFC.com *[http://www.goal.com/en/people/italy/112/alessandro-del-piero Alessandro Del Piero] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170104202111/http://www.goal.com/en/people/italy/112/alessandro-del-piero |date=4 janar 2017 }} at Goal.com *[http://www.transfermarkt.com/en/alessandro-del-piero/profil/spieler_4289.html Alessandro Del Piero] at Transfermarkt.com *[https://web.archive.org/web/20121127113222/http://www.uefa.com/teamsandplayers/players/player=13768/profile/index.html Alessandro Del Piero] at UEFA.com *[http://www.figc.it/nazionali/DettaglioConvocato?codiceConvocato=1148&squadra=1 Alessandro Del Piero] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304210944/http://www.figc.it/nazionali/DettaglioConvocato?codiceConvocato=1148&squadra=1 |date=4 mars 2016 }} at FICG.it *[http://www.legaseriea.it/it/serie-a-tim/calciatore?p_p_id=BDC_dettaglio_calciatore_WAR_LegaCalcioBDC&p_p_lifecycle=0&p_p_state=normal&p_p_mode=view&p_p_col_id=column-1&p_p_col_pos=1&p_p_col_count=2&_BDC_dettaglio_calciatore_WAR_LegaCalcioBDC_idPersona=10235 Alessandro Del Piero] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121211090640/http://www.legaseriea.it/it/serie-a-tim/calciatore?p_p_id=BDC_dettaglio_calciatore_WAR_LegaCalcioBDC&p_p_lifecycle=0&p_p_state=normal&p_p_mode=view&p_p_col_id=column-1&p_p_col_pos=1&p_p_col_count=2&_BDC_dettaglio_calciatore_WAR_LegaCalcioBDC_idPersona=10235 |date=11 dhjetor 2012 }} at LegaSerieA.it *[http://aic.football.it/scheda/78 Alessandro Del Piero] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130510182043/http://aic.football.it/scheda/78 |date=10 maj 2013 }} at AIC.it {{Futbollisti italian i vitit}} {{Golashënuesit e Serie A}} {{FIFA 100}} {{Fituesit e Çmimit Bravo}} {{Fituesit e Golden Foot}} [[Kategoria:Lindje 1974]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë italianë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren italiane]] [[Kategoria:Futbollistë në Calcio Padova]] [[Kategoria:Futbollistë në Juventus F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në Sidney FC]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie B]] [[Kategoria:Futbollistë në A-League]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 1996]] [[Kategoria:Futbollistë në FIFA Kupën e Botës 1998]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2000]] [[Kategoria:Futbollistë në FIFA Kupën e Botës 2002]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2004]] [[Kategoria:Futbollistë në FIFA Kupën e Botës 2006]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2008]] [[Kategoria:Lojtarë fitues të FIFA Kupës së Botës]] [[Kategoria:Lojtarë fitues të UEFA Ligës së Kampionëve]] [[Kategoria:FIFA 100]] msign9bbfr8od5pxoxnjbft3vhcte18 Njeriu 0 80467 3053168 3047216 2026-10-02T22:38:17Z InternetArchiveBot 115207 Adding 6 books for [[Wikipedia:Vërtetueshmëria]] (20261002sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 3053168 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Njeriu<ref>{{cite journal|author1=Francesco d'Errico|author2=Chris B|year=2011|title=Evolution, revolution or saltation scenario for the emergence of modern cultures?|journal=Phil. Trans. R. Soc. B|volume=366|issue=1567|pages=1060–69|doi=10.1098/rstb.2010.0340|pmid=21357228|pmc=3049097|language=en}}</ref> | image = Akha cropped hires.JPG | image_caption = Një [[mashkull]] (majtas) dhe një [[femër]] (djathtas) të rritur, të popullit [[Akha (popull)|akha]], në veri të [[Tajlanda|Tajlandës]] | temporal_range = {{Short fossil range|0.3|0}} | status = LC | trend = increasing | status_system = iucn3.1 | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Mammalia]] | ordo = [[Primates]] | familia = [[Hominidae]] | subfamilia = [[Homininae]] | tribus = [[Hominini]] | genus = ''Homo'' | species = '''''H. sapiens''''' | subspecies = '''''H. s. sapiens''''' | binomial = ''Homo sapiens'' | binomial_authority = [[Karl Lineu|Lineu]], 1758 | range_map = World Population Density Map 2020.png | range_map_caption = Densiteti i popullimit të ''Homo sapiens'' (2020) | status_ref =<ref name="IUCN">{{Cite journal|author=Global Mammal Assessment Team|title=''Homo sapiens''|journal=[[The IUCN Red List of Threatened Species]]|volume=2008|page=e.T136584A4313662|publisher=[[IUCN]]|date=2008|url=http://www.iucnredlist.org/details/136584/0|doi=10.2305/IUCN.UK.2008.RLTS.T136584A4313662.en|access-date=14 janar 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171207092900/http://www.iucnredlist.org/details/136584/0|archivedate=7 dhjetor 2017|df=dmy-all|language=en}}</ref> }} '''Njerëzit''' ('''''Homo sapiens''''', që do të thotë 'njeri mendjemprehtë' ose 'njeri i mençur') janë specia më e bollshme dhe më e përhapur e [[primatët|primatëve]], e karakterizuar nga [[bipedalizmi]], qimet minimale trupore, dhe truri i madh e kompleks që mundëson zhvillimin e [[teknologji]]ve të përparuara, të [[kultura|kulturës]] dhe [[Gjuha (komunikim)|gjuhës]]. Njerëzit janë qenie shumë sociale dhe priren të jetojnë në struktura sociale komplekse të përbëra nga shumë grupe bashkëpunuese e konkurruese, nga [[familje]]t dhe rrjetet farefisnore deri te shtetet politike. Ndërveprimi social mes njerëzve ka vendosur një larmi vlerash, normash sociale, dhe [[Rituali|ritualesh]], që forcojnë [[Shoqëria|shoqërinë]] njerëzore. Kureshtja dhe dëshira e njerëzimit për të kuptuar dhe ndikuar mjedisin kanë motivuar zhvillimin njerëzor të shkencës, filozofisë, [[Feja|fesë]], mitologjisë dhe fushave të tjera të njohurive. Njerëzit kanë një {{ill|Korteksi prefrontal|en|Prefrontal cortex|lt=korteks prefrontal}} të madh dhe shumë të zhvilluar, rajoni i trurit i lidhur me [[kognicioni]]n më të lartë. Ata janë qenie inteligjente, të afta për {{ill|Memoria episodike|en|Episodic memory|lt=memorie episodike}}, shprehje të lirshme të fytyrës, {{ill|Vetëdija për veten|en|Self-awareness|lt=vetëdije për veten}} dhe një {{ill|Teoria e mendjes|en|Theory of mind|lt=teori të mendjes}}. Mendja njerëzore është e aftë për introspeksion (metakognicion), mendim privat, imagjinatë, vullnet dhe formim pikëpamjesh mbi ekzistencën. Njerëzit gjithashtu mund të udhëtojnë mendërisht nëpër kohë (krenestezi), gjë që tregon parashikim episodik.<ref>{{Cite journal|last1=Nyberg|first1=Lars|last2=Kim|first2=Alice S. N.|last3=Habib|first3=Reza|last4=Levine|first4=Brian|last5=Tulving|first5=Endel|date=2010-12-21|title=Consciousness of subjective time in the brain|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2010-12-21_107_51/page/22356|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=107|issue=51|pages=22356–22359|doi=10.1073/pnas.1016823108|doi-access=free|issn=1091-6490|pmc=3009795|pmid=21135219|bibcode=2010PNAS..10722356N|language=en}}</ref> Këto tipare u kanë mundësuar arritjen e përparimeve të mëdha teknologjike përmes arsyes dhe transmetimit të njohurive brezave të ardhshëm. Në {{ill|Antropologjia kulturore|en|Cultural anthropology|lt=antropologjinë kulturore}}, ruajtja dhe përparimi kumulativ i njohurive nëpër breza njihet si efekti i rrasetit (''ratchet effect'').<ref name=":0">{{Cite journal|last1=Tennie|first1=Claudio|last2=Call|first2=Josep|last3=Tomasello|first3=Michael|date=2009-08-27|title=Ratcheting up the ratchet: on the evolution of cumulative culture|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London, Series B|volume=364|issue=1528|pages=2405–2415|doi=10.1098/rstb.2009.0052|issn=1471-2970|pmc=2865079|pmid=19620111|language=en}}</ref> Njerëzit janë gjithngrënës, të aftë të konsumojnë një larmi materiali bimor dhe shtazor, dhe kanë përdorur zjarrin për të përgatitur dhe gatuar ushqim. Ata mund të mbijetojnë deri në tetë javë pa ushqim, dhe tri a katër ditë pa ujë. Njerëzit janë përgjithësisht ditorë (aktivë ditën), duke fjetur mesatarisht shtatë deri nëntë orë në ditë. Lindja e fëmijëve tek njerëzit është e rrezikshme, me rrezik të lartë komplikimesh dhe vdekjeje. Si nëna ashtu edhe babai zakonisht kujdesen për pasardhësit njerëzorë, të cilët janë të pashpresë ndaj vetes në lindje. [[Gjeni|Gjenet]] dhe mjedisi ndikojnë në [[variabilitetin biologjik njerëzor]], në pamjen, fiziologjinë, [[sistemi imunitar|sistemin imunitar]], aftësitë mendore, madhësinë trupore dhe jetëgjatësinë. Edhe pse njerëzit ndryshojnë në shumë tipare, çdo dy njerëz janë mesatarisht mbi 99% gjenetikisht të ngjashëm, me popullsitë më të larmishme gjenetikisht nga Afrika. Shkalla më e madhe e variacionit gjenetik ekziston mes meshkujve dhe femrave. Mesatarisht, meshkujt kanë forcë trupore më të madhe, ndërsa femrat përgjithësisht kanë përqindje më të lartë të dhjamit trupor. Femrat kalojnë [[menopauza|menopauzën]] dhe bëhen jopjellore, potencialisht dekada para fundit të jetës së tyre. Ato gjithashtu kanë jetëgjatësi më të gjatë në pothuajse çdo popullsi në botë. Ndarja në role gjinore mashkullore dhe femërore ka ndryshuar historikisht, dhe sfidat ndaj normave gjinore mbizotëruese janë përsëritur në shumë shoqëri. Njerëzit evoluuan nga hominina të tjerë në Afrikë disa milionë vjet më parë. Edhe pse disa shkencëtarë i barazojnë njerëzit me të gjithë anëtarët e gjinisë ''Homo'', në përdorimin e zakonshëm termi zakonisht i referohet ''Homo sapiens''-it, i vetmi anëtar ekzistues. ''Homo sapiens'' u shfaq rreth 300.000 vjet më parë dhe migroi jashtë Afrikës, duke zëvendësuar gradualisht popullsitë lokale të njerëzve arkaikë. Njerëzit e hershëm ishin gjuetarë-mbledhës, para se shpikja e bujqësisë dhe zbutja e kafshëve të çonin në vendosje të përhershme në Gjysmëhënën Pjellore dhe djepe të tjerë të qytetërimit. Ndërsa tepricat ushqimore mundësuan që popullsitë të bëheshin më të mëdha dhe më të dendura, u zhvilluan forma qeverisjeje, përdorimi i shkrimit u bë i domosdoshëm, dhe një numër qytetërimesh u ngritën e ranë. Njerëzit kanë vazhduar të zgjerohen, me mbi 8,3 miliardë njerëz duke banuar pothuajse në të gjitha rajonet e Tokës në 2026, dhe kanë vizituar madje edhe hënën, specia e parë e njohur që ka bërë këtë. Ky zgjerim, i kombinuar me industrializimin, ka çuar në shkatërrim mjedisor dhe ndotje që kontribuojnë ndjeshëm në zhdukjen në masë të vazhdueshme (të Holocenit) të shumë formave të tjera të jetës. == Etimologjia dhe përkufizimi == [[Skeda:Carl von Linné.png|thumb|Karl Lineu e krijoi emrin ''Homo sapiens''.]] Të gjithë njerëzit modernë klasifikohen në specien ''Homo sapiens'', term i krijuar nga [[Karl Lineu]] në veprën e tij të vitit 1735, ''Systema Naturae''.<ref name="Spamer1999">{{cite journal|vauthors=Spamer EE|date=29 janar 1999|title=Know Thyself: Responsible Science and the Lectotype of Homo sapiens Linnaeus, 1758|journal=Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia|volume=149|issue=1|pages=109–114|jstor=4065043|language=en}}</ref> Emri gjenerik ''Homo'' është një derivim i mësuar i shekullit XVIII nga latinishtja {{lang|la|homō}}, që i referohet njerëzve të të dyja gjinive.<ref>{{cite book|author=Porkorny|year=1959|title=IEW|at=s.v. "g'hðem" pp. 414–116|language=en}}</ref><ref>{{cite dictionary|title=Homo|dictionary=Dictionary.com|publisher=Random House|url=https://dictionary.reference.com/browse/Homo|date=23 shtator 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080927011551/https://dictionary.reference.com/browse/homo|archive-date=27 shtator 2008|url-status=live|language=en}}</ref> Fjala ''human'' (njeri) mund t'i referohet të gjithë anëtarëve të gjinisë ''Homo''.<ref name="Barras-2016">{{cite web|title=We don't know which species should be classed as 'human'|url=https://www.bbc.com/earth/story/20160111-what-is-it-that-makes-you-a-human-and-not-something-else|archive-url=https://web.archive.org/web/20210826223800/http://www.bbc.com/earth/story/20160111-what-is-it-that-makes-you-a-human-and-not-something-else|archive-date=26 gusht 2021|access-date=31 March 2021|website=BBC|first=Colin|last=Barras|date=11 janar 2016|language=en}}</ref> Emri ''Homo sapiens'' do të thotë 'njeri i mençur' ose 'njeri i ditur'.<ref name="Spamer1999" /> Ka mospajtim nëse disa anëtarë të zhdukur të gjinisë, përkatësisht [[njeriu i Neandertalit|njerëzit e Neandertalit]], duhet të përfshihen si specie e veçantë njerëzish apo si nënspecie e ''H. sapiens''-it.<ref name="Barras-2016" /> ''Njeri'' është një huazim nga anglishtja e mesme, nga frëngjishtja e vjetër {{lang|fro|humain}}, përfundimisht nga latinishtja {{lang|la|hūmānus}}, forma mbiemërore e {{lang|la|homō}}-s ('njeri' – në kuptimin e njerëzimit).<ref>{{cite book|title=OED|at=s.v. "human"|language=en}}</ref> Edhe pse fjala ''kafshë'' përdoret bisedërisht si antonim i fjalës ''njeri'',<ref>{{Cite dictionary|title=Thesaurus results for human|url=https://www.merriam-webster.com/thesaurus/human|access-date=21 maj 2022|dictionary=Merriam-Webster Dictionary|archive-date=28 qershor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220628010110/https://www.merriam-webster.com/thesaurus/human|url-status=live|language=en}}</ref> dhe në kundërshtim me një keqkonceptim të zakonshëm biologjik, njerëzit janë kafshë.<ref>{{Cite web|date=19 shtator 2021|title=Misconceptions about evolution – Understanding Evolution|url=https://evolution.berkeley.edu/teach-evolution/misconceptions-about-evolution/|access-date=21 maj 2022|language=en-US|archive-date=6 qershor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220606191558/https://evolution.berkeley.edu/teach-evolution/misconceptions-about-evolution/|url-status=live|website=University of California, Berkeley}}</ref> Fjala ''person'' shpesh përdoret si sinonim i fjalës ''njeri'', por ekziston debat filozofik nëse personaliteti u zbatohet të gjithë njerëzve apo të gjitha qenieve ndijore, dhe më tej nëse një njeri mund ta humbasë personalitetin (siç është hyrja në një gjendje të përhershme vegjetative) dhe cili është fillimi i personalitetit njerëzor.<ref>{{Cite web|title=Concept of Personhood|url=https://medicine.missouri.edu/centers-institutes-labs/health-ethics/faq/personhood|access-date=4 korrik 2021|website=University of Missouri School of Medicine|archive-date=4 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304011726/https://medicine.missouri.edu/centers-institutes-labs/health-ethics/faq/personhood|url-status=live|language=en}}</ref> == Evolucioni == {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Evolucioni njerëzor|en|Human evolution}}}} Njerëzit i përkasin familjes biologjike të majmunëve të mëdhenj (familja Hominidae, superfamilja Hominoidea).<ref>{{cite book|last1=Tuttle|first1=Russell H.|author-link1=Russell Tuttle|title=The International Encyclopedia of Biological Anthropology|chapter=Hominoidea: Conceptual history|date=2018|pages=1–2|doi=10.1002/9781118584538.ieba0246|isbn=978-1-118-58442-2|language=en}}</ref> Vija e majmunëve që përfundimisht dha njerëzit u nda së pari nga gibonët (familja Hylobatidae), pastaj nga orangutanët (gjinia ''Pongo''), më pas nga gorillat (gjinia ''Gorilla''), dhe së fundi nga shimpanzetë dhe bonobot (gjinia ''Pan''). Ndarja e fundit, mes vijës njerëzore dhe asaj shimpanze–bonobo, ndodhi rreth 8–4 milionë vjet më parë, në epokën e vonë të Miocenit.<ref>{{cite journal|vauthors=Goodman M, Tagle DA, Fitch DH, Bailey W, Czelusniak J, Koop BF, Benson P, Slightom JL|display-authors=6|title=Primate evolution at the DNA level and a classification of hominoids|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-molecular-evolution_1990-03_30_3/page/260|journal=Journal of Molecular Evolution|volume=30|issue=3|pages=260–266|date=mars 1990|pmid=2109087|doi=10.1007/BF02099995|bibcode=1990JMolE..30..260G|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Ruvolo M|date=mars 1997|title=Molecular phylogeny of the hominoids: inferences from multiple independent DNA sequence data sets|url=https://archive.org/details/sim_molecular-biology-and-evolution_1997-03_14_3/page/248|journal=Molecular Biology and Evolution|volume=14|issue=3|pages=248–265|doi=10.1093/oxfordjournals.molbev.a025761|pmid=9066793|doi-access=free|language=en}}</ref> Gjatë kësaj ndarjeje, kromozomi 2 u formua tek njerëzit nga bashkimi i dy kromozomeve të tjerë, duke i lënë njerëzve vetëm 23 çifte kromozomesh, krahasuar me 24 tek majmunët e tjerë.<ref>{{cite web|title=Human Chromosome 2 is a fusion of two ancestral chromosomes|url=https://www.evolutionpages.com/chromosome_2.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20110809040210/https://www.evolutionpages.com/chromosome_2.htm|archive-date=9 gusht 2011|access-date=18 May 2006|work=Evolution pages|vauthors=MacAndrew A|language=en}}</ref> Pas ndarjes së tyre nga shimpanzetë dhe bonobot, hominat u diversifikuan në shumë specie dhe të paktën dy gjini të dallueshme. Të gjitha përveç njërës prej këtyre vijave – ajo që përfaqëson gjininë ''Homo'' dhe specien e saj të vetme ekzistuese, ''Homo sapiens'' – tani janë të zhdukura.<ref>{{Cite web|last=McNulty|first=Kieran P.|year=2016|title=Hominin Taxonomy and Phylogeny: What's In A Name?|url=https://www.nature.com/scitable/knowledge/library/hominin-taxonomy-and-phylogeny-what-s-in-142102877/|access-date=11 qershor 2022|website=Nature Education Knowledge|language=en|archive-date=10 janar 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160110013134/https://www.nature.com/scitable/knowledge/library/hominin-taxonomy-and-phylogeny-what-s-in-142102877/|url-status=live}}</ref> [[Skeda:Lucy Skeleton.jpg|thumb|left|upright|Rikonstruksion i Lucy-t, skeleti i parë i gjetur i ''Australopithecus afarensis''-it]] Gjinia ''Homo'' evoluoi nga ''Australopithecus''.<ref>{{cite journal|vauthors=Strait DS|title=The Evolutionary History of the Australopiths|journal=Evolution: Education and Outreach|date=shtator 2010|volume=3|issue=3|pages=341–352|doi=10.1007/s12052-010-0249-6|doi-access=free|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Dunsworth HM|title=Origin of the Genus Homo|journal=Evolution: Education and Outreach|date=shtator 2010|volume=3|issue=3|pages=353–366|doi=10.1007/s12052-010-0247-8|doi-access=free|language=en}}</ref> Edhe pse fosilet nga kalimi janë të pakta, anëtarët më të hershëm të ''Homo''-s ndajnë disa tipare kryesore me ''Australopithecus''-in.<ref>{{cite journal|vauthors=Kimbel WH, Villmoare B|title=From Australopithecus to Homo: the transition that wasn't|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London, Series B|volume=371|issue=1698|article-number=20150248|date=korrik 2016|pmid=27298460|pmc=4920303|doi=10.1098/rstb.2015.0248|language=en}}</ref><ref name="Villmoare2015">{{cite journal|vauthors=Villmoare B, Kimbel WH, Seyoum C, Campisano CJ, DiMaggio EN, Rowan J, Braun DR, Arrowsmith JR, Reed KE|display-authors=6|title=Paleoanthropology. Early Homo at 2.8 Ma from Ledi-Geraru, Afar, Ethiopia|journal=Science|volume=347|issue=6228|pages=1352–1355|date=mars 2015|pmid=25739410|doi=10.1126/science.aaa1343|doi-access=free|bibcode=2015Sci...347.1352V|language=en}}</ref> Për shkak të provave të pakta, koha e ndarjes drejt gjinisë ''Homo'' nuk ka konsensus.<ref name="Wood-2011">{{cite journal|last=Wood|first=Bernard|date=28 qershor 2011|title=Did early Homo migrate "out of" or "in to" Africa?|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=108|issue=26|pages=10375–10376|bibcode=2011PNAS..10810375W|doi=10.1073/pnas.1107724108|pmc=3127876|pmid=21677194|doi-access=free|language=en}}</ref> Disa studime që përdorin teknika të orës molekulare vlerësojnë se gjinia ''Homo'' u shfaq 4,30–2,56 milionë vjet më parë,<ref>{{cite journal|last1=Püschel|first1=Hans P.|last2=Bertrand|first2=Ornella C.|last3=O'Reilly|first3=Joseph E.|last4=Bobe|first4=René|last5=Püschel|first5=Thomas A.|title=Divergence-time estimates for hominins provide insight into encephalization and body mass trends in human evolution|journal=Nature Ecology & Evolution|date=qershor 2021|volume=5|issue=6|pages=808–819|doi=10.1038/s41559-021-01431-1|pmid=33795855|bibcode=2021NatEE...5..808P|hdl=20.500.11820/35151870-c7b5-477e-aca8-2c75c8382002|hdl-access=free|language=en}}</ref> ndërsa të tjerë kontestojnë se disa specie të hershme ''Homo'' janë përfshirë gabimisht në gjini dhe kështu e vendosin këtë vlerësim rreth 1,87 milionë vjet më parë.<ref name="Wood-2011" /> Regjistrimi më i hershëm i ''Homo''-s është specimeni 2,8-milionë-vjeçar LD 350-1 nga Etiopia, dhe speciet e para të emërtuara janë ''Homo habilis'' dhe ''Homo rudolfensis'', që evoluuan deri në 2,3 milionë vjet më parë.<ref name="Villmoare2015" /> ''H. erectus'' (varianti afrikan ndonjëherë quhet ''H. ergaster'') evoluoi 2 milionë vjet më parë dhe ishte specia e parë e njeriut arkaik që la Afrikën dhe u përhap në Euroazi.<ref>{{cite journal|vauthors=Zhu Z, Dennell R, Huang W, Wu Y, Qiu S, Yang S, Rao Z, Hou Y, Xie J, Han J, Ouyang T|display-authors=6|title=Hominin occupation of the Chinese Loess Plateau since about 2.1 million years ago|journal=Nature|volume=559|issue=7715|pages=608–612|date=korrik 2018|pmid=29995848|doi=10.1038/s41586-018-0299-4|bibcode=2018Natur.559..608Z|language=en}}</ref> ''H. erectus'' ishte gjithashtu i pari që evoluoi një trupplan karakteristikisht njerëzor. ''Homo sapiens'' u shfaq në Afrikë të paktën 300.000 vjet më parë nga një specie e emërtuar zakonisht si ''H. heidelbergensis'' ose ''H. rhodesiensis'', pasardhësit e ''H. erectus''-it që mbetën në Afrikë.<ref>{{cite journal|vauthors=Hublin JJ, Ben-Ncer A, Bailey SE, Freidline SE, Neubauer S, Skinner MM, Bergmann I, Le Cabec A, Benazzi S, Harvati K, Gunz P|display-authors=6|title=New fossils from Jebel Irhoud, Morocco and the pan-African origin of Homo sapiens|url=https://archive.org/details/nature-uk_2017-06-08_546_7657/page/289|journal=Nature|volume=546|issue=7657|pages=289–292|date=qershor 2017|pmid=28593953|doi=10.1038/nature22336|bibcode=2017Natur.546..289H|hdl=1887/74734|language=en}}</ref> ''H. sapiens'' migroi jashtë kontinentit, duke zëvendësuar gradualisht ose duke u kryqëzuar me popullsitë lokale të njerëzve arkaikë.<ref>{{cite journal|author=Staff writer(s)|date=13 maj 2005|title=Out of Africa Revisited|url=https://archive.org/details/sim_science_2005-05-13_308_5724/page/n12|journal=Science|type=This Week in Science|volume=308|issue=5724|page=921|doi=10.1126/science.308.5724.921g|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Stringer C|title=Human evolution: Out of Ethiopia|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2003-06-12_423_6941/page/692|journal=Nature|volume=423|issue=6941|pages=692–693, 695|date=qershor 2003|pmid=12802315|doi=10.1038/423692a|author-link=Chris Stringer|bibcode=2003Natur.423..692S|language=en}}</ref><ref>{{cite web|vauthors=Johanson D|author-link=Donald Johanson|date=maj 2001|title=Origins of Modern Humans: Multiregional or Out of Africa?|url=https://www.actionbioscience.org/evolution/johanson.html|access-date=23 nëntor 2009|website=actionbioscience|publisher=American Institute of Biological Sciences|location=Washington, DC|archive-date=17 qershor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210617010349/http://www.actionbioscience.org/evolution/johanson.html|language=en}}</ref> Njerëzit filluan të shfaqin modernitet sjelljeje rreth 160.000–70.000 vjet më parë,<ref>{{cite journal|last1=Marean|first1=Curtis|display-authors=etal|date=2007|title=Early human use of marine resources and pigment in South Africa during the Middle Pleistocene|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2007-10-18_449_7164/page/905|journal=Nature|volume=449|issue=7164|pages=905–908|bibcode=2007Natur.449..905M|doi=10.1038/nature06204|pmid=17943129|language=en}}</ref> dhe ndoshta edhe më herët.<ref>{{Cite journal|vauthors=Brooks AS, Yellen JE, Potts R, Behrensmeyer AK, Deino AL, Leslie DE, Ambrose SH, Ferguson JR, d'Errico F, Zipkin AM, Whittaker S, Post J, Veatch EG, Foecke K, Clark JB|year=2018|title=Long-distance stone transport and pigment use in the earliest Middle Stone Age|journal=Science|volume=360|issue=6384|pages=90–94|bibcode=2018Sci...360...90B|doi=10.1126/science.aao2646|pmid=29545508|doi-access=free|language=en}}</ref> Ky zhvillim ndoshta u përzgjodh në mes të ndryshimeve klimatike natyrore në Afrikën e Pleistocenit të Mesëm deri të Vonë.<ref>{{Cite journal|last1=Wilkins|first1=Jayne|last2=Schoville|first2=Benjamin J.|date=qershor 2024|title=Did climate change make Homo sapiens innovative, and if yes, how? Debated perspectives on the African Pleistocene record|journal=Quaternary Science Advances|language=en|volume=14|article-number=100179|doi=10.1016/j.qsa.2024.100179|bibcode=2024QSAdv..1400179W|doi-access=free}}</ref> Migrimi "jashtë Afrikës" ndodhi në të paktën dy valë, e para rreth 130.000 deri 100.000 vjet më parë, e dyta (Përhapja Jugore) rreth 70.000 deri 50.000 vjet më parë.<ref>{{cite journal|vauthors=Posth C, Renaud G, Mittnik A, Drucker DG, Rougier H, Cupillard C, Valentin F, Thevenet C, Furtwängler A, Wißing C, Francken M, Malina M, Bolus M, Lari M, Gigli E, Capecchi G, Crevecoeur I, Beauval C, Flas D, Germonpré M, van der Plicht J, Cottiaux R, Gély B, Ronchitelli A, Wehrberger K, Grigorescu D, Svoboda J, Semal P, Caramelli D, Bocherens H, Harvati K, Conard NJ, Haak W, Powell A, Krause J|display-authors=6|title=Pleistocene Mitochondrial Genomes Suggest a Single Major Dispersal of Non-Africans and a Late Glacial Population Turnover in Europe|journal=Current Biology|volume=26|issue=6|pages=827–833|date=mars 2016|pmid=26853362|doi=10.1016/j.cub.2016.01.037|bibcode=2016CBio...26..827P|hdl-access=free|hdl=2440/114930|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Karmin M, Saag L, Vicente M, Wilson Sayres MA, Järve M, Talas UG, Rootsi S, Ilumäe AM, Mägi R, Mitt M, Pagani L, Puurand T, Faltyskova Z, Clemente F, Cardona A, Metspalu E, Sahakyan H, Yunusbayev B, Hudjashov G, DeGiorgio M, Loogväli EL, Eichstaedt C, Eelmets M, Chaubey G, Tambets K, Litvinov S, Mormina M, Xue Y, Ayub Q, Zoraqi G, Korneliussen TS, Akhatova F, Lachance J, Tishkoff S, Momynaliev K, Ricaut FX, Kusuma P, Razafindrazaka H, Pierron D, Cox MP, Sultana GN, Willerslev R, Muller C, Westaway M, Lambert D, Skaro V, Kovačevic L, Turdikulova S, Dalimova D, Khusainova R, Trofimova N, Akhmetova V, Khidiyatova I, Lichman DV, Isakova J, Pocheshkhova E, Sabitov Z, Barashkov NA, Nymadawa P, Mihailov E, Seng JW, Evseeva I, Migliano AB, Abdullah S, Andriadze G, Primorac D, Atramentova L, Utevska O, Yepiskoposyan L, Marjanovic D, Kushniarevich A, Behar DM, Gilissen C, Vissers L, Veltman JA, Balanovska E, Derenko M, Malyarchuk B, Metspalu A, Fedorova S, Eriksson A, Manica A, Mendez FL, Karafet TM, Veeramah KR, Bradman N, Hammer MF, Osipova LP, Balanovsky O, Khusnutdinova EK, Johnsen K, Remm M, Thomas MG, Tyler-Smith C, Underhill PA, Willerslev E, Nielsen R, Metspalu M, Villems R, Kivisild T|display-authors=6|title=A recent bottleneck of Y chromosome diversity coincides with a global change in culture|journal=Genome Research|volume=25|issue=4|pages=459–466|date=prill 2015|pmid=25770088|pmc=4381518|doi=10.1101/gr.186684.114|language=en}}</ref> ''H. sapiens'' vazhdoi të kolonizonte të gjithë kontinentet dhe ishujt më të mëdhenj, përveç Antarktikut, duke arritur në Euroazi 125.000 vjet më parë,<ref>{{cite journal|vauthors=Armitage SJ, Jasim SA, Marks AE, Parker AG, Usik VI, Uerpmann HP|title=The southern route "out of Africa": evidence for an early expansion of modern humans into Arabia|url=https://archive.org/details/sim_science_2011-01-28_331_6016/page/453|journal=Science|volume=331|issue=6016|pages=453–456|date=janar 2011|pmid=21273486|doi=10.1126/science.1199113|bibcode=2011Sci...331..453A|language=en}}</ref><ref>{{cite web|vauthors=Rincon P|url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-12300228|title=Humans 'left Africa much earlier'|archive-url=https://web.archive.org/web/20120809051349/https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-12300228|archive-date=9 gusht 2012|work=BBC News|date=27 janar 2011|language=en}}</ref> Australinë rreth 65.000 vjet më parë,<ref>{{cite journal|vauthors=Clarkson C, Jacobs Z, Marwick B, Fullagar R, Wallis L, Smith M, Roberts RG, Hayes E, Lowe K, Carah X, Florin SA, McNeil J, Cox D, Arnold LJ, Hua Q, Huntley J, Brand HE, Manne T, Fairbairn A, Shulmeister J, Lyle L, Salinas M, Page M, Connell K, Park G, Norman K, Murphy T, Pardoe C|display-authors=6|title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago|url=https://archive.org/details/nature-uk_2017-07-20_547_7663/page/306|journal=Nature|volume=547|issue=7663|pages=306–310|date=korrik 2017|pmid=28726833|doi=10.1038/nature22968|bibcode=2017Natur.547..306C|hdl=2440/107043|language=en}}</ref> Amerikat rreth 15.000 vjet më parë, dhe ishuj të largët si Havai, Ishulli i Pashkëve, Madagaskari, dhe Zelanda e Re, në vitet 300 deri 1280 e.s.<ref>{{cite web|vauthors=Lowe DJ|year=2008|title=Polynesian settlement of New Zealand and the impacts of volcanism on early Maori society: an update|url=https://researchcommons.waikato.ac.nz/bitstream/10289/2690/1/Lowe%202008%20Polynesian%20settlement%20guidebook.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100522032853/https://researchcommons.waikato.ac.nz/bitstream/10289/2690/1/Lowe%202008%20Polynesian%20settlement%20guidebook.pdf|archive-date=22 maj 2010|access-date=29 April 2010|publisher=University of Waikato|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Appenzeller T|title=Human migrations: Eastern odyssey|journal=Nature|volume=485|issue=7396|pages=24–26|date=maj 2012|pmid=22552074|doi=10.1038/485024a|bibcode=2012Natur.485...24A|doi-access=free|language=en}}</ref> Evolucioni njerëzor nuk ishte një përparim i thjeshtë linear apo i degëzuar, por përfshiu kryqëzim mes specieve të afërta.<ref name="pmid21179161" /><ref>{{cite journal|url=https://www.grochbiology.org/EarlyHominidInterbreeding.pdf|title=Human Hybrids|archive-url=https://web.archive.org/web/20180824034550/https://www.grochbiology.org/EarlyHominidInterbreeding.pdf|archive-date=24 gusht 2018|vauthors=Hammer MF|journal=Scientific American|date=maj 2013|volume=308|issue=5|pages=66–71|doi=10.1038/scientificamerican0513-66|pmid=23627222|bibcode=2013SciAm.308e..66H|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Yong E|date=korrik 2011|title=Mosaic humans, the hybrid species|journal=New Scientist|volume=211|issue=2823|pages=34–38|bibcode=2011NewSc.211...34Y|doi=10.1016/S0262-4079(11)61839-3|doi-access=free|language=en}}</ref> Kërkimet gjenomike kanë treguar se hibridizimi mes vijave thelbësisht të ndryshme ishte i zakonshëm në evolucionin njerëzor.<ref>{{cite journal|vauthors=Ackermann RR, Mackay A, Arnold ML|date=tetor 2015|title=The Hybrid Origin of 'Modern' Humans|journal=Evolutionary Biology|volume=43|issue=1|pages=1–11|doi=10.1007/s11692-015-9348-1|language=en}}</ref> Prova të ADN-së sugjerojnë se disa gjene me origjinë neandertale janë të pranishme mes të gjitha popullsive jashtë Afrikës nën-Sahariane, dhe se neandertalët dhe hominina të tjerë, si denisovanët, mund t'u kenë kontribuar deri në 6% të gjenomit të tyre njerëzve të sotëm jashtë-Afrikës-nën-Sahariane.<ref name="pmid21179161">{{cite journal|vauthors=Reich D, Green RE, Kircher M, Krause J, Patterson N, Durand EY, Viola B, Briggs AW, Stenzel U, Johnson PL, Maricic T, Good JM, Marques-Bonet T, Alkan C, Fu Q, Mallick S, Li H, Meyer M, Eichler EE, Stoneking M, Richards M, Talamo S, Shunkov MV, Derevianko AP, Hublin JJ, Kelso J, Slatkin M, Pääbo S|display-authors=6|title=Genetic history of an archaic hominin group from Denisova Cave in Siberia|journal=Nature|volume=468|issue=7327|pages=1053–1060|date=dhjetor 2010|pmid=21179161|pmc=4306417|doi=10.1038/nature09710|bibcode=2010Natur.468.1053R|hdl=10230/25596|author-link1=David Reich (geneticist)|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Noonan JP|title=Neanderthal genomics and the evolution of modern humans|journal=Genome Research|volume=20|issue=5|pages=547–553|date=maj 2010|pmid=20439435|pmc=2860157|doi=10.1101/gr.076000.108|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Abi-Rached L, Jobin MJ, Kulkarni S, McWhinnie A, Dalva K, Gragert L, Babrzadeh F, Gharizadeh B, Luo M, Plummer FA, Kimani J, Carrington M, Middleton D, Rajalingam R, Beksac M, Marsh SG, Maiers M, Guethlein LA, Tavoularis S, Little AM, Green RE, Norman PJ, Parham P|display-authors=6|title=The shaping of modern human immune systems by multiregional admixture with archaic humans|url=https://archive.org/details/sim_science_2011-10-07_334_6052/page/89|journal=Science|volume=334|issue=6052|pages=89–94|date=tetor 2011|pmid=21868630|pmc=3677943|doi=10.1126/science.1209202|bibcode=2011Sci...334...89A|language=en}}</ref> Evolucioni njerëzor karakterizohet nga një sërë ndryshimesh morfologjike, zhvillimore, fiziologjike dhe të sjelljes që kanë ndodhur që nga ndarja mes stërgjyshit të fundit të përbashkët të njerëzve dhe shimpanzeve. Më të rëndësishmet prej këtyre përshtatjeve janë mungesa e qimeve,<ref name="Sandel2013">{{cite journal|last1=Sandel|first1=Aaron A.|title=Brief communication: Hair density and body mass in mammals and the evolution of human hairlessness|journal=American Journal of Physical Anthropology|date=30 korrik 2013|volume=152|issue=1|pages=145–150|doi=10.1002/ajpa.22333|pmid=23900811|bibcode=2013AJPA..152..145S|hdl=2027.42/99654|hdl-access=free|language=en}}</ref> bipedalizmi i detyrueshëm, rritja e madhësisë së trurit, dhe zvogëlimi i dimorfizmit seksual (neotenia). Marrëdhënia mes të gjitha këtyre ndryshimeve mbetet objekt debati të vazhdueshëm.<ref>{{cite book|vauthors=Boyd R, Silk JB|author1-link=Robert Boyd (anthropologist)|author2-link=Joan Silk|url=https://archive.org/details/howhumansevolved03edboyd|title=How Humans Evolved|publisher=Norton|year=2003|isbn=978-0-393-97854-4|location=New York|url-access=registration|language=en}}</ref> {{clade|{{clade |1=Hylobatidae (gibonë) |label2=Hominidae (hominide, majmunë të mëdhenj) |2={{clade|label1=[[Ponginae]] |1={{clade |label1=Pongo (orangutanë) |1={{clade |1=''[[Pongo abelii]]'' |label2= |2={{clade |1=''[[Pongo tapanuliensis]]'' |2=''[[Pongo pygmaeus]]'' }} }} }} |label2=[[Homininae]] (hominina) |2={{clade|label1=[[Gorillini]] |1={{clade |label1=Gorilla (gorilla) |1={{clade |1=''[[Gorilla gorilla]]'' |2=''[[Gorilla beringei]]'' }} }} |label2=[[Hominini]] (hominina) |2={{clade |label1=[[Panina]] |1={{clade|label1=Pan (shimpanze)|1={{clade |1=''[[Pan troglodytes]]'' |2=''[[Pan paniscus]]'' }} }} |2={{clade|label1=[[Hominina]] (hominanë)|1='''''Homo sapiens''''' (njerëz)}} }} }} }} }}|style1=font-size:80%; line-height:80%|label1=[[Hominoidea]] (hominoide, majmunë antropomorfë)}} == Historia == {{Kryesor|Historia e njerëzimit}} === Parahistoria === {{Kryesor|Parahistoria}} [[Skeda:Early migrations mercator.svg|thumb|upright=1.5|Pasqyrë e popullimit të botës nga migrimet e hershme njerëzore gjatë Paleolitit të Sipërm, sipas paradigmës së Përhapjes Jugore]] Deri rreth 12.000 vjet më parë, të gjithë njerëzit jetonin si gjuetarë-mbledhës.<ref>{{cite book|last1=Little|first1=Michael A.|last2=Blumler|first2=Mark A.|title=Basics in Human Evolution|chapter=Hunter-Gatherers|date=2015|pages=323–335|doi=10.1016/B978-0-12-802652-6.00023-2|isbn=978-0-12-802652-6|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Scarre|first=Chris|title=The Human Past: World Prehistory and the Development of Human Societies|url=https://archive.org/details/humanpastworldpr0000unse_w3g3|publisher=Thames & Hudson|year=2018|isbn=978-0-500-29335-5|editor-last=Scarre|editor-first=Chris|edition=4th|location=London|pages=[https://archive.org/details/humanpastworldpr0000unse_w3g3/page/174 174]–197|chapter=The world transformed: from foragers and farmers to states and empires|author-link=Chris Scarre|language=en}}</ref> Revolucioni Neolitik (shpikja e bujqësisë) ndodhi së pari në Azinë Juglindore dhe u përhap në pjesë të mëdha të Botës së Vjetër gjatë mijëvjeçarëve pasues.<ref>{{Cite book|vauthors=Colledge S, Conolly J, Dobney K, Manning K, Shennan S|title=Origins and Spread of Domestic Animals in Southwest Asia and Europe|date=2013|publisher=Left Coast|isbn=978-1-61132-324-5|location=Walnut Creek, CA|pages=13–17|language=en}}</ref> Ndodhi gjithashtu në mënyrë të pavarur në Mesoamerikë (rreth 6.000 vjet më parë),<ref>{{cite book|vauthors=Scanes CG|date=janar 2018|chapter=The Neolithic Revolution, Animal Domestication, and Early Forms of Animal Agriculture|veditors=Scanes CG, Toukhsati SR|title=Animals and Human Society|pages=103–131|publisher=Elsevier|doi=10.1016/B978-0-12-805247-1.00006-X|isbn=978-0-12-805247-1|language=en}}</ref> Kinë,<ref>{{cite journal|vauthors=He K, Lu H, Zhang J, Wang C, Huan X|title=Prehistoric evolution of the dualistic structure mixed rice and millet farming in China|journal=The Holocene|date=7 qershor 2017|volume=27|issue=12|pages=1885–1898|doi=10.1177/0959683617708455|bibcode=2017Holoc..27.1885H|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Lu H, Zhang J, Liu KB, Wu N, Li Y, Zhou K, Ye M, Zhang T, Zhang H, Yang X, Shen L, Xu D, Li Q|display-authors=6|title=Earliest domestication of common millet (Panicum miliaceum) in East Asia extended to 10,000 years ago|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2009-05-05_106_18/page/7367|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=106|issue=18|pages=7367–7372|date=maj 2009|pmid=19383791|pmc=2678631|doi=10.1073/pnas.0900158106|bibcode=2009PNAS..106.7367L|doi-access=free|language=en}}</ref> Papua Guinenë e Re,<ref>{{cite journal|vauthors=Denham TP, Haberle SG, Lentfer C, Fullagar R, Field J, Therin M, Porch N, Winsborough B|display-authors=6|title=Origins of agriculture at Kuk Swamp in the highlands of New Guinea|journal=Science|volume=301|issue=5630|pages=189–193|date=korrik 2003|pmid=12817084|doi=10.1126/science.1085255|doi-access=free|language=en}}</ref> dhe rajonet e Sahelit dhe savanës perëndimore të Afrikës.<ref>{{cite journal|vauthors=Scarcelli N, Cubry P, Akakpo R, Thuillet AC, Obidiegwu J, Baco MN, Otoo E, Sonké B, Dansi A, Djedatin G, Mariac C, Couderc M, Causse S, Alix K, Chaïr H, François O, Vigouroux Y|display-authors=6|title=Yam genomics supports West Africa as a major cradle of crop domestication|journal=Science Advances|volume=5|issue=5|article-number=eaaw1947|date=maj 2019|pmid=31114806|doi=10.1126/sciadv.aaw1947|pmc=6527260|bibcode=2019SciA....5.1947S|doi-access=free|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Winchell F|date=tetor 2017|title=Evidence for Sorghum Domestication in Fourth Millennium BC Eastern Sudan: Spikelet Morphology from Ceramic Impressions of the Butana Group|journal=Current Anthropology|volume=58|issue=5|pages=673–683|doi=10.1086/693898|bibcode=2017CurrA..58..673W|url=https://discovery.ucl.ac.uk/id/eprint/1574602/|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Manning K|date=shkurt 2011|title=4500-Year old domesticated pearl millet (Pennisetum glaucum) from the Tilemsi Valley, Mali: new insights into an alternative cereal domestication pathway|journal=Journal of Archaeological Science|volume=38|issue=2|pages=312–322|doi=10.1016/j.jas.2010.09.007|bibcode=2011JArSc..38..312M|language=en}}</ref> Formimi i vendbanimeve të përhershme njerëzore, zbutja e kafshëve dhe përdorimi i mjeteve prej metali u pasuan nga tepricë e përhershme ushqimore, për herë të parë në histori. Bujqësia dhe stili i jetesës i ngulur çuan në shfaqjen e qytetërimeve të hershme.<ref>{{cite book|vauthors=Noble TF, Strauss B, Osheim D, Neuschel K, Accamp E|url=https://books.google.com/books?id=Td4WAAAAQBAJ&q=western+civilisation+egypt&pg=PA16|title=Cengage Advantage Books: Western Civilization: Beyond Boundaries|date=2013|publisher=Cengage|isbn=978-1-285-66153-7|access-date=11 korrik 2015|language=en}}</ref><ref>{{cite book|vauthors=Spielvogel J|url=https://books.google.com/books?id=LceiAgAAQBAJ&q=western+civilisation+egypt&pg=PT65|title=Western Civilization: Volume A: To 1500|date=2014|publisher=Cengage|isbn=978-1-285-98299-1|access-date=11 korrik 2015|language=en}}</ref><ref>{{cite book|vauthors=Thornton B|url=https://books.google.com/books?id=fa6swJv64xkC&q=Greek+Ways:+How+the+Greeks+Created+Western+Civilization|title=Greek Ways: How the Greeks Created Western Civilization|publisher=Encounter|year=2002|isbn=978-1-893554-57-3|location=San Francisco|pages=1–14|access-date=30 korrik 2022|language=en}}</ref> === Antikiteti === {{Kryesor|Historia e lashtë}} [[Skeda:All Gizah Pyramids.jpg|thumb|Piramidat e Mëdha të Gizës, Egjipt]] Një revolucion urban ndodhi në mijëvjeçarin e katërt p.e.s me zhvillimin e qytet-shteteve, veçanërisht qyteteve sumere të vendosura në Mesopotami.<ref>{{cite book|last=Garfinkle|first=Steven J.|chapter=Ancient Near Eastern City-States|editor1=Peter Fibiger Bang|editor1-link=Peter Fibiger Bang|editor2=Walter Scheidel|editor2-link=Walter Scheidel|title=The Oxford Handbook of the State in the Ancient Near East and Mediterranean|date=2013|publisher=Oxford Academic|doi=10.1093/oxfordhb/9780195188318.013.0004|isbn=978-0-19-518831-8|pages=94–119|language=en}}</ref> Në këto qytete u shfaq forma më e hershme e njohur e shkrimit, shkrimi kuneiform, rreth vitit 3000 p.e.s.<ref>{{cite book|vauthors=Woods C|chapter=The Emergence of Cuneiform Writing|date=28 shkurt 2020|title=A Companion to Ancient Near Eastern Languages|pages=27–46|veditors=Hasselbach-Andee R|edition=1st|publisher=Wiley|doi=10.1002/9781119193814.ch2|isbn=978-1-119-19329-6|language=en}}</ref> Qytetërime të tjera të mëdha që u zhvilluan rreth kësaj kohe ishin Egjipti i Lashtë dhe Qytetërimi i Luginës së Indusit.<ref>{{cite journal|vauthors=Robinson A|title=Ancient civilization: Cracking the Indus script|journal=Nature|volume=526|issue=7574|pages=499–501|date=tetor 2015|pmid=26490603|doi=10.1038/526499a|bibcode=2015Natur.526..499R|doi-access=free|language=en}}</ref> Ato përfundimisht tregtuan mes tyre dhe shpikën teknologji si rrota, plugjet dhe velat.<ref>{{cite book|vauthors=Crawford H|author-link=Harriet Crawford|title=The Sumerian World|publisher=Routledge|year=2013|isbn=978-1-136-21911-5|pages=447–461|chapter=Trade in the Sumerian world|language=en}}</ref><ref name="Bodnár-2018">{{cite journal|vauthors=Bodnár M|date=2018|title=Prehistoric innovations: Wheels and wheeled vehicles|journal=Acta Archaeologica Academiae Scientiarum Hungaricae|volume=69|issue=2|pages=271–298|id={{CEEOL|714342}}|doi=10.1556/072.2018.69.2.3|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Pryor FL|date=1985|title=The Invention of the Plow|url=https://archive.org/details/sim_comparative-studies-in-society-and-history_1985-10_27_4/page/727|journal=Comparative Studies in Society and History|volume=27|issue=4|pages=727–743|doi=10.1017/S0010417500011749|jstor=178600|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Carter|first1=R. A.|title=A Companion to the Archaeology of the Ancient Near East|chapter=Watercraft|date=2012|pages=347–372|doi=10.1002/9781444360790.ch19|isbn=978-1-4051-8988-0|language=en}}</ref> I shfaqur deri në vitin 3000 p.e.s, qytetërimi Caral-Supe është qytetërimi më i vjetër kompleks në Amerikat.<ref>{{cite web|last1=Centre|first1=UNESCO World Heritage|title=Sacred City of Caral-Supe|url=https://whc.unesco.org/en/list/1269/|website=UNESCO World Heritage Centre|access-date=27 maj 2024|archive-date=23 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240523053341/https://whc.unesco.org/en/list/1269/|url-status=live|language=en}}</ref> U zhvilluan gjithashtu astronomia dhe matematika, dhe u ndërtua Piramida e Madhe e Gizës.<ref>{{cite book|vauthors=Pedersen O|title=Early physics and astronomy: A historical introduction.|url=https://archive.org/details/earlyphysicsastr0000pede|publisher=Cambridge University Press|year=1993|isbn=978-0-521-40340-5|page=[https://archive.org/details/earlyphysicsastr0000pede/page/1 1]|chapter=Science Before the Greeks|language=en}}</ref><ref>{{cite book|vauthors=Robson E|title=Mathematics in ancient Iraq: A social history.|publisher=Princeton University Press|year=2008|page=xxi|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Edwards JF|date=2003|title=Building the Great Pyramid: Probable Construction Methods Employed at Giza|url=https://archive.org/details/sim_technology-and-culture_2003-04_44_2/page/340|journal=Technology and Culture|volume=44|issue=2|pages=340–354|doi=10.1353/tech.2003.0063|jstor=25148110|language=en}}</ref> Ka prova për një thatësirë të rëndë që zgjati rreth njëqind vjet, e cila mund të ketë shkaktuar rënien e këtyre qytetërimeve,<ref>{{cite journal|vauthors=Voosen P|title=New geological age comes under fire|url=https://archive.org/details/science_2018-08-10_361_6402/page/537|journal=Science|volume=361|issue=6402|pages=537–538|date=gusht 2018|pmid=30093579|doi=10.1126/science.361.6402.537|bibcode=2018Sci...361..537V|language=en}}</ref> me të tjera që u shfaqën pas kësaj. Babilonasit erdhën të dominonin Mesopotaminë,<ref>{{cite book|vauthors=Saggs HW|title=Babylonians|url=https://archive.org/details/babylonians0000sagg|publisher=University of California Press|year=2000|isbn=978-0-520-20222-1|page=[https://archive.org/details/babylonians0000sagg/page/7 7]|language=en}}</ref> ndërsa të tjerë, si kultura Poverty Point, minoasit dhe dinastia Shang, u ngritën në zona të reja.<ref>{{cite journal|vauthors=Sassaman KE|date=1 dhjetor 2005|title=Poverty Point as Structure, Event, Process|url=https://archive.org/details/journal-of-archaeological-method-and-theory_2005-12_12_4/page/335|journal=Journal of Archaeological Method and Theory|volume=12|issue=4|pages=335–364|doi=10.1007/s10816-005-8460-4|bibcode=2005JAMT...12..335S|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Lazaridis I, Mittnik A, Patterson N, Mallick S, Rohland N, Pfrengle S, Furtwängler A, Peltzer A, Posth C, Vasilakis A, McGeorge PJ, Konsolaki-Yannopoulou E, Korres G, Martlew H, Michalodimitrakis M, Özsait M, Özsait N, Papathanasiou A, Richards M, Roodenberg SA, Tzedakis Y, Arnott R, Fernandes DM, Hughey JR, Lotakis DM, Navas PA, Maniatis Y, Stamatoyannopoulos JA, Stewardson K, Stockhammer P, Pinhasi R, Reich D, Krause J, Stamatoyannopoulos G|display-authors=6|title=Genetic origins of the Minoans and Mycenaeans|journal=Nature|volume=548|issue=7666|pages=214–218|date=gusht 2017|pmid=28783727|doi=10.1038/nature23310|pmc=5565772|bibcode=2017Natur.548..214L|language=en}}</ref><ref>{{cite book|vauthors=Keightley DN|title=The Cambridge History of Ancient China: From the Origins of Civilization to 221 BC|url=https://archive.org/details/cambridgehistory0000unse_i9g4|publisher=Cambridge University Press|year=1999|isbn=978-0-521-47030-8|veditors=Loewe M, Shaughnessy EL|pages=[https://archive.org/details/cambridgehistory0000unse_i9g4/page/232 232]–291|chapter=The Shang: China's first historical dynasty|language=en}}</ref> Rënia e Epokës së Bronzit të Vonë, rreth vitit 1200 p.e.s, solli zhdukjen e një numri qytetërimesh dhe fillimin e Epokave të Errëta Greke.<ref>{{cite journal|vauthors=Kaniewski D, Guiot J, van Campo E|date=2015|title=Drought and societal collapse 3200 years ago in the Eastern Mediterranean: a review|journal=WIREs Climate Change|volume=6|issue=4|pages=369–382|doi=10.1002/wcc.345|bibcode=2015WIRCC...6..369K|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Drake BL|date=1 qershor 2012|title=The influence of climatic change on the Late Bronze Age Collapse and the Greek Dark Ages|journal=Journal of Archaeological Science|volume=39|issue=6|pages=1862–1870|doi=10.1016/j.jas.2012.01.029|bibcode=2012JArSc..39.1862D|language=en}}</ref> Gjatë kësaj periudhe, hekuri filloi të zëvendësonte bronzin, duke çuar në Epokën e Hekurit.<ref>{{cite book|vauthors=Wells PS|title=European Prehistory|url=https://archive.org/details/europeanprehisto0000unse_q5z8_2ed|chapter=The Iron Age|date=2011|pages=[https://archive.org/details/europeanprehisto0000unse_q5z8_2ed/page/405 405]–460|veditors=Milisauskas S|series=Interdisciplinary Contributions to Archaeology|place=New York|publisher=Springer|doi=10.1007/978-1-4419-6633-9_11|isbn=978-1-4419-6633-9|language=en}}</ref> Në shekullin V p.e.s, historia filloi të regjistrohej si disiplinë, gjë që siguroi një pamje shumë më të qartë të jetës në atë kohë.<ref>{{cite book|vauthors=Hughes-Warrington M|title=History as Wonder: Beginning with Historiography.|publisher=Taylor & Francis|year=2018|isbn=978-0-429-76315-1|location=United Kingdom|chapter=Sense and non-sense in Ancient Greek histories|language=en}}</ref> Mes shekujve VIII dhe VI p.e.s, Evropa hyri në epokën e antikitetit klasik, periudhë kur Greqia e lashtë dhe Roma e lashtë lulëzuan.<ref>{{cite web|date=2 tetor 2015|vauthors=Beard M|title=Why ancient Rome matters to the modern world|url=https://www.theguardian.com/books/2015/oct/02/mary-beard-why-ancient-rome-matters|access-date=17 prill 2021|website=The Guardian|archive-date=14 prill 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414130448/https://www.theguardian.com/books/2015/oct/02/mary-beard-why-ancient-rome-matters|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|vauthors=Vidergar AB|date=11 qershor 2015|title=Stanford scholar debunks long-held beliefs about economic growth in ancient Greece|url=https://news.stanford.edu/news/2015/june/greek-economy-growth-061115.html|access-date=17 prill 2021|publisher=Stanford University|archive-date=18 prill 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210418190351/https://news.stanford.edu/news/2015/june/greek-economy-growth-061115.html|url-status=live|language=en}}</ref> Rreth kësaj kohe, qytetërime të tjera gjithashtu u dalluan. Qytetërimi Maja filloi të ndërtonte qytete dhe të krijonte kalendarë kompleksë.<ref>{{cite journal|vauthors=Inomata T, Triadan D, Vázquez López VA, Fernandez-Diaz JC, Omori T, Méndez Bauer MB, García Hernández M, Beach T, Cagnato C, Aoyama K, Nasu H|display-authors=6|title=Monumental architecture at Aguada Fénix and the rise of Maya civilization|journal=Nature|volume=582|issue=7813|pages=530–533|date=qershor 2020|pmid=32494009|doi=10.1038/s41586-020-2343-4|bibcode=2020Natur.582..530I|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Milbrath S|date=mars 2017|title=The Role of Solar Observations in Developing the Preclassic Maya Calendar|journal=Latin American Antiquity|volume=28|issue=1|pages=88–104|doi=10.1017/laq.2016.4|language=en}}</ref> Në Afrikë, Mbretëria e Aksumit e kaloi Mbretërinë e Kushit në rënie, dhe lehtësoi tregtinë mes Indisë dhe Mesdheut.<ref>{{cite journal|vauthors=Benoist A, Charbonnier J, Gajda I|date=2016|title=Investigating the eastern edge of the kingdom of Aksum: architecture and pottery from Wakarida|journal=Proceedings of the Seminar for Arabian Studies|volume=46|pages=25–40|jstor=45163415|language=en}}</ref> Në Azinë Perëndimore, sistemi i qeverisjes së centralizuar i Perandorisë Akemenide u bë paraardhësi i shumë perandorive të mëvonshme,<ref>{{cite journal|vauthors=Farazmand A|date=1 janar 1998|title=Administration of the Persian Achaemenid world-state empire: implications for modern public administration|journal=International Journal of Public Administration|volume=21|issue=1|pages=25–86|doi=10.1080/01900699808525297|language=en}}</ref> ndërsa Perandoria Gupta në Indi dhe dinastia Han në Kinë janë përshkruar si epoka të arta në rajonet e tyre përkatëse.<ref>{{cite journal|vauthors=Ingalls DH|date=1976|title=Kālidāsa and the Attitudes of the Golden Age|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_january-march-1976_96_1/page/15|journal=Journal of the American Oriental Society|volume=96|issue=1|pages=15–26|doi=10.2307/599886|jstor=599886|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Xie J|date=2020|title=Pillars of Heaven: The Symbolic Function of Column and Bracket Sets in the Han Dynasty|journal=Architectural History|volume=63|pages=1–36|doi=10.1017/arh.2020.1|language=en}}</ref> === Post-klasike === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Historia post-klasike|en|Post-classical history}}}} [[Skeda:Cleric, Knight, and Workman representing the Three Classes.jpg|Ilustrim dorëshkrimi mesjetar francez i tri klasave të shoqërisë mesjetare, nga vepra e shekullit XIII {{lang|fr|Li Livres dou Santé}}|thumb|right|upright]] Pas rënies së Perandorisë Romake të Perëndimit në vitin 476, Evropa hyri në Mesjetë.<ref>{{cite journal|vauthors=Marx W, Haunschild R, Bornmann L|date=2018|title=Climate and the Decline and Fall of the Western Roman Empire: A Bibliometric View on an Interdisciplinary Approach to Answer a Most Classic Historical Question|journal=Climate|language=en|volume=6|issue=4|page=90|doi=10.3390/cli6040090|bibcode=2018Clim....6...90M|doi-access=free}}</ref> Gjatë kësaj periudhe, Krishtërimi dhe Kisha do të shërbenin si burim autoriteti dhe edukimi.<ref>{{cite book|veditors=Brooke JH, Numbers RL|title=Science and Religion Around the World|date=2011|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=978-0-19-532819-6|page=72|url={{GBurl|id=W6HPW1TodZwC|p=71}}|access-date=30 korrik 2022|language=en}}</ref> Në Lindjen e Mesme, Islami u bë feja mbizotëruese dhe u zgjerua në Afrikën Veriore. Kjo çoi në një Epokë të Artë Islame, duke frymëzuar arritje në arkitekturë, ringjalljen e përparimeve të vjetra në shkencë dhe teknologji, dhe formimin e një mënyre jetese të veçantë.<ref name="Renima-2016">{{cite book|vauthors=Renima A, Tiliouine H, Estes RJ|title=The State of Social Progress of Islamic Societies|chapter=The Islamic Golden Age: A Story of the Triumph of the Islamic Civilization|date=2016|pages=25–52|veditors=Tiliouine H, Estes RJ|series=International Handbooks of Quality-of-Life|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-319-24774-8_2|isbn=978-3-319-24774-8}}</ref><ref>{{Cite book|title=The Harper Atlas of World History|vauthors=Vidal-Nanquet P|publisher=Harper & Row Publishers|year=1987|page=76|language=en}}</ref> Bota e krishterë dhe ajo islame do të përplaseshin përfundimisht, me Mbretërinë e Anglisë, Mbretërinë e Francës dhe Perandorinë e Shenjtë Romake që shpallën një seri luftërash të shenjta për të rimarrë kontrollin e Tokës së Shenjtë nga myslimanët.<ref>{{cite book|vauthors=Asbridge T|title=The Crusades: The War for the Holy Land|publisher=Simon and Schuster|year=2012|isbn=978-1-84983-770-5|chapter=Introduction: The world of the crusades|language=en}}</ref> Në Amerikat, mes viteve 200 dhe 900 e.s, Mesoamerika ishte në Periudhën e saj Klasike,<ref>{{cite web|title=Classic and Postclassic Periods – Sam Noble Museum|url=https://samnoblemuseum.ou.edu/collections-and-research/ethnology/mayan-textiles/mayan-textiles-background/mayan-history/classic/|access-date=27 maj 2024|date=3 November 2014|archive-date=25 maj 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240525014948/https://samnoblemuseum.ou.edu/collections-and-research/ethnology/mayan-textiles/mayan-textiles-background/mayan-history/classic/|url-status=live|language=en}}</ref> ndërsa më në veri, shoqëri komplekse mississippiane do të lindnin duke filluar rreth vitit 800 e.s.<ref>{{Cite encyclopedia|url=https://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?id=h-707|author=Adam King|title=Mississippian Period: Overview|encyclopedia=New Georgia Encyclopedia|date=2002|access-date=15 November 2009|archive-date=19 gusht 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090819042104/http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?id=h-707|language=en}}</ref> Perandoria Mongole do të pushtonte pjesën më të madhe të Euroazisë në shekujt XIII dhe XIV.<ref>{{cite book|vauthors=May T|title=The Mongol Conquests in World History|publisher=Reaktion Books|year=2013|isbn=978-1-86189-971-2|page=7|language=en}}</ref> Gjatë të njëjtës periudhë kohore, Perandoria e Malit në Afrikë u rrit deri sa u bë perandoria më e madhe në kontinent, duke u shtrirë nga Senegambia deri në Bregun e Fildishtë.<ref>{{cite book|last1=Canós-Donnay|first1=Sirio|title=Oxford Research Encyclopedia of African History|chapter=The Empire of Mali|date=2019|doi=10.1093/acrefore/9780190277734.013.266|isbn=978-0-19-027773-4|language=en}}</ref> Në Oqeani u ngrit Perandoria Tuʻi Tonga, e cila u zgjerua nëpër shumë ishuj të Paqësorit Jugor.<ref>{{cite journal|last1=Aswani|first1=Shankar|last2=Graves|first2=Michael W.|title=The Tongan Maritime Expansion: A Case in the Evolutionary Ecology of Social Complexity|url=https://archive.org/details/sim_asian-perspectives_fall-1998_37_2/page/135|journal=Asian Perspectives|date=1998|volume=37|issue=2|pages=135–164|id={{Gale|A53675990}} {{ProQuest|199458937}}|jstor=42928433|language=en}}</ref> Deri në fund të shekullit XV, aztekët dhe inkat ishin bërë fuqia dominuese përkatësisht në Mesoamerikë dhe në Andet.<ref>{{cite book|vauthors=Conrad G, Demarest AA|title=Religion and Empire: The Dynamics of Aztec and Inca Expansionism|url=https://archive.org/details/religionempiredy0000conr|publisher=Cambridge University Press|year=1984|isbn=0-521-31896-3|page=[https://archive.org/details/religionempiredy0000conr/page/2 2]|language=en}}</ref> === Moderne === {{Kryesor|Epoka moderne}} Periudha e hershme moderne në Evropë dhe Lindjen e Afërt (rreth 1450–1800) filloi me mundjen përfundimtare të Perandorisë Bizantine dhe ngritjen e Perandorisë Osmane.<ref>{{cite book|last1=Kafadar|first1=Cemal|title=Handbook of European History 1400–1600: Late Middle Ages, Renaissance and Reformation|chapter=The Ottomans and Europe|date=1994|pages=589–635|doi=10.1163/9789004391659_019|isbn=978-90-04-39165-9|language=en}}</ref> Ndërkohë, Japonia hyri në periudhën Edo,<ref>{{cite book|last1=Goree|first1=Robert|title=Oxford Research Encyclopedia of Asian History|chapter=The Culture of Travel in Edo-Period Japan|date=2020|doi=10.1093/acrefore/9780190277727.013.72|isbn=978-0-19-027772-7|language=en}}</ref> dinastia Qing u ngrit në Kinë,<ref>{{Cite journal|id={{ProQuest|820544016}}|vauthors=Mosca MW|date=dhjetor 2010|title=CHINA'S LAST EMPIRE: The Great Qing|url=https://archive.org/details/sim_pacific-affairs_2010-12_83_4/page/768|journal=Pacific Affairs|volume=83|issue=4|pages=768–769|doi=10.1080/17153379.2010.12559010|language=en}}</ref> dhe Perandoria Moghul sundoi pjesën më të madhe të Indisë.<ref>{{cite journal|last1=Suyanta|first1=Sri|last2=Ikhlas|first2=Silfia|title=Islamic Education at Mughal Kingdom in India (1526–1857)|journal=Al-Ta Lim Journal|date=2016|volume=23|issue=2|pages=128–138|doi=10.15548/jt.v23i2.228|language=en}}</ref> Evropa përjetoi Rilindjen, duke filluar në shekullin XV,<ref>{{cite book|vauthors=Kirkpatrick R|title=The European Renaissance, 1400–1600|date=2002|isbn=978-1-317-88646-4|page=1|publisher=Routledge|oclc=893909816|language=en}}</ref> dhe Epoka e Zbulimeve filloi me eksplorimin dhe kolonizimin e rajoneve të reja.<ref>{{cite book|vauthors=Arnold D|title=The Age of Discovery, 1400–1600|url=https://archive.org/details/ageofdiscovery140000arno_d9e0|date=2002|isbn=978-1-136-47968-7|edition=Second|page=xi|publisher=Routledge|oclc=859536800|language=en}}</ref> Kjo përfshiu kolonizimin e Amerikave<ref>{{cite journal|vauthors=Dixon EJ|date=janar 2001|title=Human colonization of the Americas: timing, technology and process|journal=Quaternary Science Reviews|language=en|volume=20|issue=1–3|pages=277–299|doi=10.1016/S0277-3791(00)00116-5|bibcode=2001QSRv...20..277J}}</ref> dhe Shkëmbimin Kolumbian.<ref>{{cite journal|last1=Keehnen|first1=Floris W. M.|last2=Mol|first2=Angus A. A.|title=The roots of the Columbian Exchange: an entanglement and network approach to early Caribbean encounter transactions|journal=Journal of Island and Coastal Archaeology|date=2020|volume=16|issue=2–4|pages=261–289|doi=10.1080/15564894.2020.1775729|pmid=34557059|pmc=8452148|language=en}}</ref> Ky zgjerim çoi në tregtinë atlantike të skllevërve<ref>{{Cite journal|vauthors=Lovejoy PE|date=1989|title=The Impact of the Atlantic Slave Trade on Africa: A Review of the Literature|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-african-history_1989_30_3/page/365|journal=The Journal of African History|volume=30|issue=3|pages=365–394|doi=10.1017/S0021853700024439|jstor=182914|language=en}}</ref> dhe gjenocidin e popujve indigjenë të Amerikave.<ref>{{cite book|vauthors=Cave AA|chapter=Genocide in the Americas|date=2008|title=The Historiography of Genocide|pages=273–295|veditors=Stone D|place=London|publisher=Palgrave Macmillan UK|language=en|doi=10.1057/9780230297784_11|isbn=978-0-230-29778-4}}</ref> Kjo periudhë shënoi gjithashtu Revolucionin Shkencor, me përparime të mëdha në matematikë, mekanikë, astronomi dhe fiziologji.<ref>{{cite journal|vauthors=Delisle RG|title=Can a revolution hide another one? Charles Darwin and the Scientific Revolution|journal=Endeavour|volume=38|issue=3–4|pages=157–158|date=shtator 2014|pmid=25457642|doi=10.1016/j.endeavour.2014.10.001|language=en}}</ref> [[Skeda:A Man on the Moon, AS11-40-5903 (cropped).jpg|thumb|Buzz Aldrin në Hënë gjatë misionit Apollo 11 të vitit 1969, ndërsa ai dhe Neil Armstrong u bënë njerëzit e parë që shkelën në një trup tjetër qiellor]] Periudha e vonë moderne (1800–sot) pa Revolucionin Industrial dhe Teknologjik të sillnin zbulime si teknologjia e imazherisë, risi të mëdha në transport, dhe zhvillimin e energjisë.<ref>{{cite web|title=Greatest Engineering Achievements of the 20th Century|url=https://www.greatachievements.org/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150406160644/https://greatachievements.org/|archive-date=6 prill 2015|access-date=7 April 2015|work=National Academy of Engineering|language=en}}</ref> Të ndikuara nga idealet e Iluminizmit, Amerikat dhe Evropa përjetuan një periudhë revolucionesh politike të njohur si Epoka e Revolucioneve.<ref>{{cite web|title=Sister Revolutions: American Revolutions on Two Continents (Teaching with Historic Places) (U.S. National Park Service)|url=https://www.nps.gov/articles/000/sister-revolutions-american-revolutions-on-two-continents-teaching-with-historic-places.htm|website=www.nps.gov|access-date=27 maj 2024|language=en|archive-date=27 maj 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240527071735/https://www.nps.gov/articles/000/sister-revolutions-american-revolutions-on-two-continents-teaching-with-historic-places.htm|url-status=live}}</ref> Luftërat Napoleonike tërbuan nëpër Evropë në fillim të shekullit XIX,<ref>{{cite journal|last1=O'Rourke|first1=Kevin H.|title=The worldwide economic impact of the French Revolutionary and Napoleonic Wars, 1793–1815|journal=Journal of Global History|date=2006|volume=1|pages=123–149|doi=10.1017/S1740022806000076|language=en}}</ref> Spanja humbi shumicën e kolonive të saj në Botën e Re,<ref>{{Cite journal|vauthors=Zimmerman AF|date=nëntor 1931|title=Spain and Its Colonies, 1808–1820|journal=The Hispanic American Historical Review|volume=11|issue=4|pages=439–463|doi=10.2307/2506251|jstor=2506251|language=en}}</ref> ndërsa evropianët vazhduan zgjerimin në Afrikë{{snd}}ku kontrolli evropian shkoi nga 10% në pothuajse 90% brenda më pak se 50 vjetësh<ref>{{cite web|date=2011|title=British History in depth: Slavery and the 'Scramble for Africa'|url=https://www.bbc.co.uk/history/british/abolition/scramble_for_africa_article_01.shtml|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220324121231/https://www.bbc.co.uk/history/british/abolition/scramble_for_africa_article_01.shtml|archive-date=24 mars 2022|access-date=5 May 2021|website=BBC|language=en-GB|vauthors=David S}}</ref>{{snd}}dhe në Oqeani.<ref>{{Cite journal|vauthors=Raudzens G|date=2004|title=The Australian Frontier Wars, 1788–1838 (review)|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-military-history_2004-07_68_3/page/957|journal=The Journal of Military History|volume=68|issue=3|pages=957–959|doi=10.1353/jmh.2004.0138|language=en}}</ref> Në shekullin XIX, Perandoria Britanike u zgjerua duke u bërë perandoria më e madhe në botë.<ref>{{cite journal|last1=Palan|first1=Ronen|title=International Financial Centers: The British-Empire, City-States and Commercially Oriented Politics|journal=Theoretical Inquiries in Law|date=2010|volume=11|pages=149–176|doi=10.2202/1565-3404.1239|language=en}}</ref> Një ekuilibër i brishtë fuqie mes kombeve evropiane u shemb në 1914 me shpërthimin e Luftës së Parë Botërore, një nga konfliktet më vdekjeprurëse në histori.<ref>{{Cite book|vauthors=Clark CM|title=The sleepwalkers: how Europe went to war in 1914|date=2012|publisher=Allen Lane|isbn=978-0-7139-9942-6|location=London|chapter=Polarization of Europe, 1887–1907|oclc=794136314|language=en}}</ref> Në vitet 1930, një krizë ekonomike botërore çoi në ngritjen e regjimeve autoritare dhe në Luftën e Dytë Botërore, që përfshiu pothuajse të gjitha vendet e botës.<ref>{{cite book|author=Robert Dahl|title=Democracy and Its Critics|url=https://archive.org/details/democracyitscrit00dahl_0|url-access=registration|year=1989|publisher=Yale UP|pages=239–240|isbn=0-300-15355-4|language=en}}</ref> Shkatërrimi i luftës çoi në rënien e shumicës së perandorive globale, duke sjellë dekolonizim të gjerë. Pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore në 1945, Shtetet e Bashkuara<ref>{{Cite book|vauthors=Herring GC|title=From colony to superpower: U.S. foreign relations since 1776|url=https://archive.org/details/fromcolonytosupe0000herr|date=2008|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-972343-0|location=New York|page=[https://archive.org/details/fromcolonytosupe0000herr/page/1 1]|oclc=299054528|language=en}}</ref> dhe Bashkimi Sovjetik u shfaqën si superfuqitë e mbetura globale. Kjo çoi në një Luftë të Ftohtë që solli një luftë për ndikim global, përfshirë një garë armatimesh bërthamore dhe një garë hapësinore, që përfundoi me rënien e Bashkimit Sovjetik.<ref>{{cite journal|last1=McDougall|first1=Walter A.|title=Sputnik, the space race, and the Cold War|url=https://archive.org/details/sim_bulletin-of-the-atomic-scientists_1985-05_41_5/page/20|journal=Bulletin of the Atomic Scientists|date=1985|volume=41|issue=5|pages=20–25|doi=10.1080/00963402.1985.11455962|bibcode=1985BuAtS..41e..20M|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Plous|first1=S.|title=The Nuclear Arms Race: Prisoner's Dilemma or Perceptual Dilemma?|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-peace-research_1993-05_30_2/page/163|journal=Journal of Peace Research|date=1993|volume=30|issue=2|pages=163–179|doi=10.1177/0022343393030002004|language=en}}</ref> Epoka aktuale e Informacionit, e nxitur nga zhvillimi i Internetit dhe sistemeve të inteligjencës artificiale, po sheh botën duke u bërë gjithnjë e më e globalizuar dhe e ndërlidhur.<ref>{{Cite journal|vauthors=Sachs JD|date=prill 2017|title=Globalization{{snd}}In the Name of Which Freedom?|journal=Humanistic Management Journal|language=en|volume=1|issue=2|pages=237–252|doi=10.1007/s41463-017-0019-5|doi-access=free}}</ref> == Habitati dhe popullsia == {{Infobox | image2 = [[Skeda:Population Density, v4.11, 2020 (48009093621).jpg|thumb|upright=2.05 | Hartë koropletike që tregon vlerësimet e dendësisë së popullsisë (njerëz për kilometër katror) sipas rrjetit 30 sekonda harku, në 2020]] | title = Statistikat e popullsisë{{efn|Statistikat e popullsisë botërore dhe dendësisë së popullsisë bazohen në CIA World Factbook dhe United Nations World Population Prospects.<ref name="CIAWorldFactbook" /><ref>{{cite web|url=https://esa.un.org/unpd/wpp/Publications/Files/WPP2017_KeyFindings.pdf|publisher=United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division|date=2017|title=World Population Prospects: The 2017 Revision|page=2&17|access-date=30 korrik 2022|archive-date=26 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626225001/https://esa.un.org/unpd/wpp/Publications/Files/WPP2017_KeyFindings.pdf|url-status=live|language=en}}</ref>|group=n}} | label1 = Popullsia botërore | data1 = ≈ 8,3 miliardë | label2 = Dendësia e popullsisë | data2 = ≈ 16/km{{sup|2}} (≈ 42/mi{{sup|2}}) sipas sipërfaqes totale<br />≈ 56/km{{sup|2}} (≈ 144/mi{{sup|2}}) sipas sipërfaqes tokësore | label3 = Qytetet më të mëdha{{efn|Qytete me mbi 10 milionë banorë, sipas të dhënave të 2018.<ref>{{cite news|title=The World's Cities in 2018|url=https://www.un.org/en/events/citiesday/assets/pdf/the_worlds_cities_in_2018_data_booklet.pdf|newspaper=United Nations|archive-date=1 nëntor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181101135338/http://www.un.org/en/development/desa/population/publications/pdf/urbanization/the_worlds_cities_in_2018_data_booklet.pdf|url-status=live|language=en}}</ref>|group=n}} | data3 = Tokio, Delhi, Shangai, San Paulo, Meksiko Siti, Kajro, Mumbai, Pekin, Daka, Osaka }} Vendbanimet e hershme njerëzore varej nga afërsia me ujin dhe{{snd}}në varësi të stilit të jetesës{{snd}}burime të tjera natyrore të përdorura për jetesë, siç ishin popullsitë e kafshëve për gjueti dhe toka e punueshme për rritjen e të lashtave dhe kullotjen e bagëtive.<ref>{{cite book|vauthors=Rector RK|title=The Early River Valley Civilizations|date=2016|isbn=978-1-4994-6329-3|edition=First|location=New York|page=10|oclc=953735302|publisher=Rosen Publishing|language=en}}</ref> Njerëzit modernë, megjithatë, kanë kapacitet të madh për të ndryshuar habitatet e tyre përmes teknologjisë, ujitjes, planifikimit urban, ndërtimit, çpyllëzimit dhe shkretëtirëzimit.<ref>{{cite web|url=https://www.westerville.k12.oh.us/userfiles/4188/Classes/7526/humanforcesthatchangeenvironment.pdf?id=448117|title=How People Modify the Environment|publisher=Westerville City School District|access-date=13 mars 2019|archive-date=25 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225132108/http://www.westerville.k12.oh.us/userfiles/4188/Classes/7526/humanforcesthatchangeenvironment.pdf?id=448117|url-status=live|language=en}}</ref> Vendbanimet njerëzore vazhdojnë të jenë të cenueshme ndaj fatkeqësive natyrore, veçanërisht ato të vendosura në zona të rrezikshme dhe me cilësi ndërtimi të ulët.<ref>{{cite web|url=https://siteresources.worldbank.org/INTLACREGTOPHAZMAN/Resources/EN_Breve_Oct03_32_Nat_Dis_EN.pdf|title=Natural disasters and the urban poor|publisher=World Bank|date=tetor 2003|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809063303/https://siteresources.worldbank.org/INTLACREGTOPHAZMAN/Resources/EN_Breve_Oct03_32_Nat_Dis_EN.pdf|archive-date=9 gusht 2017|language=en}}</ref> Grupimi dhe ndryshimi i qëllimshëm i habitatit bëhet shpesh me qëllimet e sigurimit të mbrojtjes, grumbullimit të komoditeteve apo pasurisë materiale, zgjerimit të ushqimit të disponueshëm, përmirësimit të estetikës, rritjes së njohurive ose forcimit të shkëmbimit të burimeve.<ref>{{cite book|vauthors=Habitat UN|title=The state of the world's cities 2012 / prosperity of cities.|url=https://archive.org/details/stateofworldscit0000unse_j7w0|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-01559-6|location=[London]|page=x|oclc=889953315|language=en}}</ref> Njerëzit janë një nga speciet më të përshtatshme, pavarësisht se kanë tolerancë të ulët ose të ngushtë ndaj shumë prej mjediseve ekstreme të Tokës.<ref name="Piantadosi-2003">{{cite book|vauthors=Piantadosi CA|title=The biology of human survival: life and death in extreme environments|url=https://archive.org/details/biologyofhumansu0000pian|date=2003|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-974807-5|location=Oxford|pages=[https://archive.org/details/biologyofhumansu0000pian/page/2 2]–3|oclc=70215878|language=en}}</ref> Aktualisht specia është e pranishme në të gjitha tetë mbretëritë biogjeografike, edhe pse prania e saj në mbretërinë antarktike kufizohet në stacionet kërkimore, dhe çdo vit ka rënie popullsie gjatë muajve dimërorë në këtë mbretëri.<ref>{{Cite web|date=2024-10-10|title=Population of Antarctica Summer vs Winter – Brilliant Maps|url=https://brilliantmaps.com/population-of-antarctica-summer-vs-winter/|access-date=2025-05-20|language=en-US}}</ref> Njerëzit kanë pasur një efekt dramatik mbi mjedisin. Rritja e popullsisë njerëzore, industrializimi, zhvillimi i tokës, mbikonsumi dhe djegia e lëndëve djegëse fosile kanë çuar në shkatërrim mjedisor dhe ndotje që kontribuojnë ndjeshëm në zhdukjen në masë të vazhdueshme të formave të tjera të jetës.<ref>{{cite web|date=5 maj 2019|title=Landmark analysis documents the alarming global decline of nature|url=https://www.science.org/content/article/landmark-analysis-documents-alarming-global-decline-nature|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211026232451/https://www.science.org/content/article/landmark-analysis-documents-alarming-global-decline-nature|archive-date=26 tetor 2021|access-date=9 May 2021|website=Science|publisher=AAAS|vauthors=Stokstad E|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Pimm S, Raven P, Peterson A, Sekercioglu CH, Ehrlich PR|date=korrik 2006|title=Human impacts on the rates of recent, present, and future bird extinctions|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=103|issue=29|pages=10941–10946|bibcode=2006PNAS..10310941P|doi=10.1073/pnas.0604181103|pmc=1544153|pmid=16829570|doi-access=free|language=en}}</ref> Brenda shekullit të fundit, njerëzit kanë eksploruar gjithashtu detin e thellë dhe hapësirën e jashtme. Banimi njerëzor brenda këtyre mjediseve armiqësore është i kufizuar dhe i shtrenjtë, zakonisht i kufizuar në kohëzgjatje, dhe i rezervuar për ekspedita shkencore, ushtarake, ose industriale.<ref>{{cite journal|vauthors=Heim BE|date=1990–1991|title=Exploring the Last Frontiers for Mineral Resources: A Comparison of International Law Regarding the Deep Seabed, Outer Space, and Antarctica|url=https://heinonline.org/HOL/Page?handle=hein.journals/vantl23&id=831&div=&collection=|url-status=live|journal=Vanderbilt Journal of Transnational Law|volume=23|page=819|archive-url=https://web.archive.org/web/20210623152719/https://heinonline.org/HOL/Page?handle=hein.journals%2Fvantl23&id=831&div=&collection=|archive-date=23 qershor 2021|access-date=30 July 2022|language=en}}</ref> Njerëzit kanë vizituar Hënën dhe e kanë bërë të njohur praninë e tyre në trupa të tjerë qiellorë përmes anijeve robotike të bëra nga njeriu.<ref>{{cite web|title=Mission to Mars: Mars Science Laboratory Curiosity Rover|url=https://www.jpl.nasa.gov/missions/mars-science-laboratory-curiosity-rover-msl/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150818014850/https://www.jpl.nasa.gov/missions/mars-science-laboratory-curiosity-rover-msl|archive-date=18 gusht 2015|access-date=26 August 2015|publisher=Jet Propulsion Laboratory|language=en}}</ref><ref>{{cite web|date=12 nëntor 2014|title=Touchdown! Rosetta's Philae probe lands on comet|url=https://www.esa.int/Our_Activities/Space_Science/Rosetta/Touchdown!_Rosetta_s_Philae_probe_lands_on_comet|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150822055902/https://www.esa.int/Our_Activities/Space_Science/Rosetta/Touchdown!_Rosetta_s_Philae_probe_lands_on_comet|archive-date=22 gusht 2015|access-date=26 August 2015|publisher=European Space Agency|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=NEAR-Shoemaker|url=https://science.nasa.gov/missions/near/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150826173835/https://science.nasa.gov/missions/near/|archive-date=26 gusht 2015|access-date=26 August 2015|publisher=NASA|language=en}}</ref> Që nga viti 2000, ekziston prani e vazhdueshme njerëzore në hapësirë përmes banimit në Stacionin Hapësinor Ndërkombëtar.<ref>{{cite web|date=11 dhjetor 2010|title=JSC celebrates ten years of continuous human presence aboard the International Space Station|url=https://www.jsc.nasa.gov/jscfeatures/articles/000000945.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120216221409/https://www.jsc.nasa.gov/jscfeatures/articles/000000945.html|archive-date=16 shkurt 2012|access-date=13 February 2012|work=JSC Features|publisher=Johnson Space Center|vauthors=Kraft R|language=en}}</ref> Duke përdorur mjete dhe veshje të avancuara, njerëzit kanë qenë në gjendje të zgjerojnë tolerancën e tyre ndaj një larmie temperaturash, lagështirash, dhe lartësish.<ref name="Piantadosi-2003" /><ref>{{cite journal|last1=Toups|first1=M.A.|last2=Kitchen|first2=A.|last3=Light|first3=J.E.|last4=Reed|first4=D.L.|year=2011|title=Origin of clothing lice indicates early clothing use by anatomically modern humans in Africa|journal=Molecular Biology and Evolution|volume=28|issue=1|pages=29–32|doi=10.1093/molbev/msq234|pmc=3002236|pmid=20823373|language=en}}</ref> Si rezultat, njerëzit janë specie kozmopolite e gjendur në pothuajse të gjitha rajonet e botës, përfshirë pyjet tropikale, shkretëtirat e thata, rajonet arktike jashtëzakonisht të ftohta, dhe qytetet e ndotura rëndë; në krahasim, shumica e specieve të tjera janë të kufizuara në disa zona gjeografike nga përshtatshmëria e tyre e kufizuar.<ref>{{cite web|vauthors=O'Neil D|title=Human Biological Adaptability; Overview|url=https://anthro.palomar.edu/adapt/adapt_1.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20130306124405/https://anthro.palomar.edu/adapt/adapt_1.htm|archive-date=6 mars 2013|access-date=6 January 2013|publisher=Palomar College|language=en}}</ref> Popullsia njerëzore, megjithatë, nuk shpërndahet në mënyrë uniforme mbi sipërfaqen e Tokës, sepse dendësia e popullsisë ndryshon nga një rajon në tjetrin, dhe shtrirje të mëdha të sipërfaqes janë pothuajse plotësisht të pabanuara, si Antarktiku dhe pjesë të gjera të oqeanit.<ref name="Piantadosi-2003" /><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/schools/gcsebitesize/geography/population/population_distribution_rev1.shtml|publisher=BBC|title=Population distribution and density|archive-url=https://web.archive.org/web/20170623234027/https://www.bbc.co.uk/schools/gcsebitesize/geography/population/population_distribution_rev1.shtml|archive-date=23 qershor 2017|access-date=26 June 2017|language=en}}</ref> Shumica e njerëzve (61%) jetojnë në Azi; të tjerët jetojnë në Amerikat (14%), Afrikë (14%), Evropë (11%), dhe Oqeani (0,5%).<ref>{{cite journal|vauthors=Bunn SE, Arthington AH|title=Basic principles and ecological consequences of altered flow regimes for aquatic biodiversity|url=https://archive.org/details/sim_environmental-management_2002-10_30_4/page/492|journal=Environmental Management|volume=30|issue=4|pages=492–507|date=tetor 2002|pmid=12481916|doi=10.1007/s00267-002-2737-0|bibcode=2002EnMan..30..492B|hdl-access=free|hdl=10072/6758|language=en}}</ref> [[Skeda:Distribution-of-earths-mammals.png|thumb|upright=1.5| Njerëzit dhe kafshët e tyre të zbutura përfaqësojnë 96% të gjithë biomasës gjitarore në Tokë, ndërsa të gjithë gjitarët e egër përfaqësojnë vetëm 4%.<ref name="Bar-On" />]] Vlerësimet e popullsisë në kohën kur u shfaq bujqësia, rreth vitit 10.000 p.e.s, kanë variuar mes 1 milion dhe 15 milionë.<ref>{{cite book|vauthors=Tellier LN|url={{GBurl|id=cXuCjDbxC1YC|p=26}}|title=Urban world history: an economic and geographical perspective|date=2009|isbn=978-2-7605-1588-8|page=26|publisher=Presses de l'Université du Québec|access-date=30 korrik 2022|language=en}}</ref><ref>{{cite book|vauthors=Thomlinson R|title=Demographic problems; controversy over population control.|url=https://archive.org/details/demographicprobl0000thom_1975|date=1975|edition=2nd|publisher=Dickenson Pub. Co|location=Ecino, CA|isbn=978-0-8221-0166-6|language=en}}</ref> Rreth 50–60 milionë njerëz jetonin në Perandorinë Romake të bashkuar, lindore dhe perëndimore, në shekullin IV e.s.<ref>{{cite web|vauthors=Harl KW|date=1998|title=Population estimates of the Roman Empire|url=https://www.tulane.edu/~august/H303/handouts/Population.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507061006/https://www.tulane.edu/~august/H303/handouts/Population.htm|archive-date=7 maj 2016|access-date=8 December 2012|publisher=Tulane.edu|language=en}}</ref> Murtaja bubonike, e regjistruar për herë të parë në shekullin VI e.s, e zvogëloi popullsinë me 50%, ndërsa Vdekja e Zezë vrau 75–200 milionë njerëz vetëm në Euroazi dhe Afrikën Veriore.<ref>{{cite journal|vauthors=Zietz BP, Dunkelberg H|title=The history of the plague and the research on the causative agent Yersinia pestis|journal=International Journal of Hygiene and Environmental Health|volume=207|issue=2|pages=165–178|date=shkurt 2004|pmid=15031959|doi=10.1078/1438-4639-00259|pmc=7128933|bibcode=2004IJHEH.207..165Z|language=en}}</ref> Besohet se popullsia njerëzore arriti një miliard në vitin 1800. Që atëherë është rritur në mënyrë eksponenciale, duke arritur dy miliardë në 1930, tre miliardë në 1960, katër në 1975, pesë në 1987, dhe gjashtë miliardë në 1999.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/411162.stm|access-date=5 shkurt 2008|work=BBC News|title=World's population reaches six billion|date=5 gusht 1999|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20080415053354/https://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/411162.stm|archive-date=15 prill 2008|language=en}}</ref> E kaloi shtatë miliardë në 2011,<ref>{{Cite web|author=United Nations|title=World population to reach 8 billion on 15 November 2022|url=https://www.un.org/en/desa/world-population-reach-8-billion-15-november-2022|access-date=27 tetor 2022|website=United Nations|language=en|archive-date=20 janar 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230120024524/https://www.un.org/en/desa/world-population-reach-8-billion-15-november-2022|url-status=live}}</ref> dhe tetë miliardë në 2022.<ref>{{cite journal|title=Eight billion people, SARS-CoV-2 ancestor and illegal fishing|journal=Nature|date=2022|volume=611|issue=7937|page=641|doi=10.1038/d41586-022-03792-4|bibcode=2022Natur.611..641.|language=en}}</ref> I duheshin mbi dy milionë vjet parahistorie dhe historie njerëzore për popullsinë njerëzore të arrinte një miliard, dhe vetëm 207 vjet të tjera për t'u rritur në 7 miliardë.<ref>{{cite web|date=27 tetor 2011|title=World Population to Hit Milestone With Birth of 7 Billionth Person|url=https://www.pbs.org/newshour/show/world-population-to-hit-milestone-with-birth-of-7-billionth-person|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170924090953/http://www.pbs.org/newshour/bb/world-july-dec11-population1_10-27/|archive-date=24 shtator 2017|access-date=11 February 2018|website=PBS NewsHour|language=en}}</ref> Biomasa e kombinuar e karbonit e të gjithë njerëzve në Tokë në vitin 2018 u vlerësua në 60 milionë ton, rreth 10 herë më e madhe se ajo e të gjithë gjitarëve jo të zbutur.<ref name="Bar-On">{{cite journal|vauthors=Bar-On YM, Phillips R, Milo R|title=The biomass distribution on Earth|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=115|issue=25|pages=6506–6511|date=qershor 2018|pmid=29784790|pmc=6016768|doi=10.1073/pnas.1711842115|bibcode=2018PNAS..115.6506B|doi-access=free|language=en}}</ref> Në vitin 2018, 4,2 miliardë njerëz (55%) jetonin në zona urbane, krahasuar me 751 milionë në 1950.<ref name="United Nations Department of Economic and Social Affairs (DESA)-2018">{{cite web|date=16 maj 2018|title=68% of the world population projected to live in urban areas by 2050, says UN|work=United Nations Department of Economic and Social Affairs (DESA)|url=https://www.un.org/development/desa/en/news/population/2018-revision-of-world-urbanization-prospects.html|access-date=18 prill 2021|language=en-US|archive-date=10 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210310163911/https://www.un.org/development/desa/en/news/population/2018-revision-of-world-urbanization-prospects.html|url-status=live}}</ref> Rajonet më të urbanizuara janë Amerika Veriore (82%), Amerika Latine (81%), Evropa (74%) dhe Oqeania (68%), ndërsa Afrika dhe Azia kanë pothuajse 90% të popullsisë rurale botërore prej 3,4 miliardë banorësh.<ref name="United Nations Department of Economic and Social Affairs (DESA)-2018" /> Problemet për njerëzit që jetojnë në qytete përfshijnë forma të ndryshme ndotjeje dhe krimi,<ref>{{cite book|vauthors=Duhart DT|date=tetor 2000|title=Urban, Suburban, and Rural Victimization, 1993–98|publisher=U.S. Department of Justice, Bureau of Justice Statistics|access-date=1 tetor 2006|url=https://www.bjs.gov/content/pub/pdf/usrv98.pdf|archive-date=24 shkurt 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130224090226/http://bjs.gov/content/pub/pdf/usrv98.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> veçanërisht në lagjet e varfra të qendrës së qytetit dhe periferitë. == Biologjia == === Anatomia dhe fiziologjia === [[Skeda:Anterior view of human female and male, with labels 2.png|thumb|upright=1.5|Tiparet themelore anatomike të njerëzve femra dhe meshkuj. Këta modele kanë pasur qimet trupore dhe mjekrën e mustaqet mashkullore të hequra, dhe flokët e kokës të prera.]] {{Kryesor|Trupi i njeriut}} Shumica e aspekteve të fiziologjisë njerëzore janë ngushtësisht homologe me aspektet përkatëse të fiziologjisë kafshërore. Formula dentare e njerëzve është: {{DentalFormula|upper=2.1.2.3|lower=2.1.2.3}}, si te katarinët e tjerë. Njerëzit kanë qiellzë proporcionalisht më të shkurtra dhe dhëmbë shumë më të vegjël se primatët e tjerë. Ata janë primatët e vetëm që kanë dhëmballë qeni të shkurtra, relativisht të sheshta. Njerëzit kanë karakteristikisht dhëmbë të stërngjeshur, me hapësirat nga dhëmbët e humbur zakonisht duke u mbyllur shpejt te individët e rinj. Njerëzit gradualisht po humbasin dhëmballët e mençurisë (të tretat), me disa individë që i kanë të mungueshme që në lindje.<ref name="Revolution">{{cite book|vauthors=Collins D|url=https://archive.org/details/humanrevolutionf0000coll|title=The Human Revolution: From Ape to Artist|year=1976|isbn=978-0-7148-1676-0|page=208|publisher=Phaidon|url-access=registration|language=en}}</ref> Njerëzit ndajnë me shimpanzetë një bisht rudimentar,<ref>{{cite news|last=Weisberger|first=Mindy|title=Why don't humans have tails? Scientists find answers in an unlikely place|url=https://www.cnn.com/2024/03/23/world/humans-tails-genetic-mutation-junk-dna-scn/index.html|date=23 mars 2024|work=CNN|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240324052924/https://www.cnn.com/2024/03/23/world/humans-tails-genetic-mutation-junk-dna-scn/index.html|archive-date=2024-03-24|access-date=24 March 2024|language=en}}</ref> apendiks, nyje supesh të lakueshme, gishta kapës dhe gishtërinj të mëdhenj kundërvënës.<ref>{{cite book|vauthors=Marks JM|title=Human Biodiversity: Genes, Race, and History|date=2001|publisher=Transaction Publishers|isbn=978-0-202-36656-2|page=16|language=en}}</ref> Njerëzit gjithashtu kanë një kraharor më të formës fuçie, në kontrast me formën gyp të majmunëve të tjerë, përshtatje për frymëmarrjen bipedale.<ref>{{cite journal|last1=Gea|first1=J|year=2008|title=The Evolution of the Human Species: A Long Journey for the Respiratory System|journal=Archivos de Bronconeumología|edition=English|volume=44|issue=5|pages=263–270|doi=10.1016/S1579-2129(08)60042-7|pmid=18448018|language=en}}</ref> Përveç bipedalizmit dhe madhësisë së trurit, njerëzit ndryshojnë nga shimpanzetë kryesisht në nuhatje, dëgjim dhe tretje proteinash.<ref name="O'Neil" /> Ndërsa njerëzit kanë dendësi folikulash flokësh të krahasueshme me majmunët e tjerë, ajo është kryesisht qime pushi, shumica e së cilës është aq e shkurtër dhe e hollë sa është praktikisht e padukshme.<ref>{{cite news|date=2017|title=How to be Human: The reason we are so scarily hairy|work=New Scientist|url=https://www.newscientist.com/article/mg23631460-700-why-are-humans-so-hairy/|access-date=29 prill 2020|archive-date=25 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225235006/https://www.newscientist.com/article/mg23631460-700-why-are-humans-so-hairy/|url-status=live|language=en}}</ref><ref name="Sandel2013" /> Njerëzit kanë rreth 2 milionë gjëndra djerse të shpërndara në të gjithë trupin, shumë më tepër se shimpanzetë, gjëndrat e djersës së të cilave janë të pakta dhe vendosen kryesisht në pëllëmbën e dorës dhe shputat e këmbëve.<ref>{{cite web|vauthors=Kirchweger G|title=The Biology of Skin Color: Black and White|url=https://www.pbs.org/wgbh/evolution/library/07/3/text_pop/l_073_04.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130216070146/https://www.pbs.org/wgbh/evolution/library/07/3/text_pop/l_073_04.html|archive-date=16 shkurt 2013|access-date=6 January 2013|date=2 shkurt 2001|work=Evolution: Library|publisher=PBS|language=en}}</ref> Vlerësohet se gjatësia mesatare botërore për një mashkull të rritur njerëzor është rreth 171&nbsp;cm, ndërsa gjatësia mesatare botërore për femrat e rritura njerëzore është rreth 159&nbsp;cm.<ref>{{cite journal|author1=Roser M|author1-link=Max Roser|author2=Appel C|author3=Ritchie H|author3-link=Hannah Ritchie|date=8 tetor 2013|title=Human Height|url=https://ourworldindata.org/human-height|journal=Our World in Data|access-date=30 korrik 2022|archive-date=30 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210130203158/https://ourworldindata.org/human-height|url-status=live|language=en}}</ref> Zvogëlimi i shtatit mund të fillojë në moshën e mesme te disa individë, por priret të jetë tipik te ata jashtëzakonisht të moshuar.<ref>{{cite web|title=Senior Citizens Do Shrink – Just One of the Body Changes of Aging|url=https://seniorjournal.com/NEWS/Aging/5-11-28-SeniorsDoShrink.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20130219004303/https://seniorjournal.com/NEWS/Aging/5-11-28-SeniorsDoShrink.htm|archive-date=19 shkurt 2013|access-date=6 January 2013|work=News|publisher=Senior Journal|language=en}}</ref> Përgjatë historisë, popullsitë njerëzore janë bërë universalisht më të gjata, ndoshta si pasojë e ushqyerjes, kujdesit shëndetësor dhe kushteve jetësore më të mira.<ref>{{cite journal|vauthors=Bogin B, Rios L|title=Rapid morphological change in living humans: implications for modern human origins|url=https://archive.org/details/sim_comparative-biochemistry-and-physiology-part-a_2003-09_136a_1/page/71|journal=Comparative Biochemistry and Physiology. Part A, Molecular & Integrative Physiology|volume=136|issue=1|pages=71–84|date=shtator 2003|pmid=14527631|doi=10.1016/S1095-6433(02)00294-5|language=en}}</ref> Masa mesatare e një njeriu të rritur është 59&nbsp;kg për femrat dhe 77&nbsp;kg për meshkujt.<ref>{{cite web|vauthors=Schlessingerman A|date=2003|title=Mass Of An Adult|url=https://hypertextbook.com/facts/2003/AlexSchlessingerman.shtml|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180101030223/https://hypertextbook.com/facts/2003/AlexSchlessingerman.shtml|archive-date=1 janar 2018|access-date=31 December 2017|publisher=The Physics Factbook: An Encyclopedia of Scientific Essays|language=en}}</ref> Ashtu si shumë kushte të tjera, pesha trupore dhe tipi trupor ndikohen si nga predispozita gjenetike ashtu edhe nga mjedisi, dhe ndryshojnë ndjeshëm mes individëve.<ref>{{cite book|vauthors=Kushner R|url={{GBurl|id=vWjK5etS7PMC|p=121}}|title=Treatment of the Obese Patient (Contemporary Endocrinology)|publisher=Humana Press|year=2007|isbn=978-1-59745-400-1|location=Totowa, NJ|page=158|access-date=5 prill 2009|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Adams JP, Murphy PG|title=Obesity in anaesthesia and intensive care|journal=British Journal of Anaesthesia|volume=85|issue=1|pages=91–108|date=korrik 2000|pmid=10927998|doi=10.1093/bja/85.1.91|doi-access=free|language=en}}</ref> Njerëzit kanë një hedhje shumë më të shpejtë dhe të saktë se kafshët e tjera.<ref>{{cite journal|vauthors=Lombardo MP, Deaner RO|date=mars 2018|title=Born to Throw: The Ecological Causes that Shaped the Evolution of Throwing In Humans|journal=The Quarterly Review of Biology|language=en|volume=93|issue=1|pages=1–16|doi=10.1086/696721}}</ref> Njerëzit janë gjithashtu mes vrapuesve më të mirë në distancë të gjatë në mbretërinë shtazore, por më të ngadaltë në distanca të shkurtra.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2009/10/27/health/27well.html|work=The New York Times|title=The Human Body Is Built for Distance|vauthors=Parker-Pope T|author-link1=Tara Parker-Pope|date=27 tetor 2009|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151105211812/https://www.nytimes.com/2009/10/27/health/27well.html|archive-date=5 nëntor 2015|language=en}}</ref><ref name="O'Neil">{{cite web|vauthors=O'Neil D|title=Humans|url=https://anthro.palomar.edu/primate/prim_8.htm|work=Primates|publisher=Palomar College|access-date=6 janar 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130111004211/https://anthro.palomar.edu/primate/prim_8.htm|archive-date=11 janar 2013|language=en|ref=none}}</ref> Qimet më të holla trupore dhe gjëndrat më prodhimtare të djersës u ndihmojnë njerëzve të shmangin lodhjen nga nxehtësia gjatë vrapimit në distanca të gjata.<ref>{{cite web|vauthors=John B|title=What is the role of sweating glands in balancing body temperature when running a marathon?|url=https://www.livestrong.com/article/514545-what-is-the-role-of-sweat-glands-in-balancing-body-temperature-when-running-a-marathon/|publisher=Livestrong.com|access-date=6 janar 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130131184339/https://www.livestrong.com/article/514545-what-is-the-role-of-sweat-glands-in-balancing-body-temperature-when-running-a-marathon/|archive-date=31 janar 2013|language=en}}</ref> Krahasuar me majmunët e tjerë, zemra njerëzore prodhon vëllim goditje dhe prodhim kardiak më të madh, dhe aorta është proporcionalisht më e madhe.<ref>{{cite journal|last1=Shave|first1=R. E.|last2=Lieberman|first2=D. E.|last3=Drane|first3=A. L.|display-authors=etal|year=2019|title=Selection of endurance capabilities and the trade-off between pressure and volume in the evolution of the human heart|journal=PNAS|volume=116|issue=40|pages=19905–19910|doi=10.1073/pnas.1906902116|doi-access=free|pmid=31527253|pmc=6778238|bibcode=2019PNAS..11619905S|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Ríos|first1=L|last2=Sleeper|first2=M. M.|last3=Danforth|first3=M. D.|display-authors=etal|year=2023|title=The aorta in humans and African great apes, and cardiac output and metabolic levels in human evolution|journal=Scientific Reports|volume=13|issue=6841|page=6841|doi=10.1038/s41598-023-33675-1|doi-access=free|pmid=37100851|pmc=10133235|bibcode=2023NatSR..13.6841R|hdl=10261/309357|hdl-access=free|language=en}}</ref> === Gjenetika === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Gjenetika njerëzore|en|Human genetics}}}} [[Skeda:Karyotype.png|thumb|Paraqitje grafike e kariotipit standard njerëzor, që përfshin kromozomet seksuale femra (XX) dhe mashkullore (XY)]] Njerëzit janë, si të gjitha kafshët, bimët dhe kërpudhat, një specie eukariote, dhe si shumica e kafshëve, diploide. Çdo qelizë somatike ka dy sete prej 23 kromozomesh, çdo set i marrë nga një prind; gametat kanë vetëm një set kromozomesh, që është një përzierje e dy seteve prindërore. Mes 23 çifteve të kromozomeve, ka 22 çifte autozomesh dhe një çift kromozomesh seksuale. Te njerëzit, përcaktimi i seksit ndërmjetësohet kryesisht nga gjeni SRY, i vendosur në kromozomin Y. Ndërsa konfigurimi tipik ndjek një sistem përcaktimi seksual XY (XX për femrat, XY për meshkujt), shprehja gjenetike e proteinës së Rajonit Përcaktues të Seksit Y është faktori kritik në nisjen e diferencimit gonadal mashkullor.<ref>{{Cite web|title=SRY gene: MedlinePlus Genetics|url=https://medlineplus.gov/genetics/gene/sry/|access-date=2026-04-09|website=medlineplus.gov|language=en}}</ref> Rrjedhimisht, individët mund të lindin me një genotip kromozomik që nuk përputhet me seksin e tyre fenotipik, kusht që shpesh rezulton në infertilitet për shkak të mungesës së gjeneve specifike të kërkuara për gametogjenezën.<ref>{{Cite journal|last=Erickson|first=Robert P.|date=shkurt 2026|title=The Role of Sex Reversal Y (SRY) in Pregonadal Sexual Development|journal=Molecular Reproduction and Development|volume=93|issue=2|article-number=e70066|doi=10.1002/mrd.70066|issn=1098-2795|pmid=41645045|language=en}}</ref> Gjenet dhe mjedisi ndikojnë në variacionin biologjik njerëzor në karakteristikat e dukshme, fiziologjinë, ndjeshmërinë ndaj sëmundjeve dhe aftësitë mendore. Ndikimi i saktë i gjeneve dhe mjedisit mbi disa tipare nuk kuptohet plotësisht.<ref>{{cite journal|vauthors=Edwards JH, Dent T, Kahn J|title=Monozygotic twins of different sex|journal=Journal of Medical Genetics|volume=3|issue=2|pages=117–123|date=qershor 1966|pmid=6007033|pmc=1012913|doi=10.1136/jmg.3.2.117|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Machin GA|title=Some causes of genotypic and phenotypic discordance in monozygotic twin pairs|journal=American Journal of Medical Genetics|volume=61|issue=3|pages=216–228|date=janar 1996|pmid=8741866|doi=10.1002/(SICI)1096-8628(19960122)61:3<216::AID-AJMG5>3.0.CO;2-S|language=en}}</ref> Edhe pse asnjë njeri{{snd}}as edhe binjakët monozigotë{{snd}}nuk janë gjenetikisht identikë,<ref>{{cite journal|vauthors=Jonsson H, Magnusdottir E, Eggertsson HP, Stefansson OA, Arnadottir GA, Eiriksson O, Zink F, Helgason EA, Jonsdottir I, Gylfason A, Jonasdottir A, Jonasdottir A, Beyter D, Steingrimsdottir T, Norddahl GL, Magnusson OT, Masson G, Halldorsson BV, Thorsteinsdottir U, Helgason A, Sulem P, Gudbjartsson DF, Stefansson K|display-authors=6|title=Differences between germline genomes of monozygotic twins|journal=Nature Genetics|volume=53|issue=1|pages=27–34|date=janar 2021|pmid=33414551|doi=10.1038/s41588-020-00755-1|language=en}}</ref> dy njerëz mesatarisht do të kenë ngjashmëri gjenetike prej 99,5%–99,9%.<ref name="genetic_variation1">{{cite web|title=Genetic – Understanding Human Genetic Variation|url=https://science.education.nih.gov/supplements/nih1/genetic/guide/genetic_variation1.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20130825143543/https://science.education.nih.gov/supplements/nih1/genetic/guide/genetic_variation1.htm|archive-date=25 gusht 2013|access-date=13 December 2013|work=Human Genetic Variation|publisher=National Institute of Health (NIH)|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Levy S, Sutton G, Ng PC, Feuk L, Halpern AL, Walenz BP, Axelrod N, Huang J, Kirkness EF, Denisov G, Lin Y, MacDonald JR, Pang AW, Shago M, Stockwell TB, Tsiamouri A, Bafna V, Bansal V, Kravitz SA, Busam DA, Beeson KY, McIntosh TC, Remington KA, Abril JF, Gill J, Borman J, Rogers YH, Frazier ME, Scherer SW, Strausberg RL, Venter JC|display-authors=6|title=The diploid genome sequence of an individual human|journal=PLOS Biology|volume=5|issue=10|article-number=e254|date=shtator 2007|pmid=17803354|pmc=1964779|doi=10.1371/journal.pbio.0050254|doi-access=free|language=en}}</ref> Kjo i bën ata më homogjenë se majmunët e tjerë të mëdhenj, përfshirë shimpanzetë.<ref name="REGWG2005">{{cite journal|author=((Race, Ethnicity, and Genetics Working Group))|title=The use of racial, ethnic, and ancestral categories in human genetics research|journal=American Journal of Human Genetics|volume=77|issue=4|pages=519–532|date=tetor 2005|pmid=16175499|pmc=1275602|doi=10.1086/491747|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Chimps show much greater genetic diversity than humans|url=https://www.ox.ac.uk/media/news_stories/2012/120302.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20131218091207/https://www.ox.ac.uk/media/news_stories/2012/120302.html|archive-date=18 dhjetor 2013|access-date=13 December 2013|work=Media|publisher=University of Oxford|language=en}}</ref> Ky variacion i vogël në ADN-në njerëzore, krahasuar me shumë specie të tjera, sugjeron një ngushtim popullsie gjatë Pleistocenit të Vonë (rreth 100.000 vjet më parë), gjatë të cilit popullsia njerëzore u reduktua në një numër të vogël çiftesh riprodhuese.<ref>{{cite journal|vauthors=Harpending HC, Batzer MA, Gurven M, Jorde LB, Rogers AR, Sherry ST|title=Genetic traces of ancient demography|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=95|issue=4|pages=1961–1967|date=shkurt 1998|pmid=9465125|pmc=19224|doi=10.1073/pnas.95.4.1961|bibcode=1998PNAS...95.1961H|doi-access=free|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Jorde LB, Rogers AR, Bamshad M, Watkins WS, Krakowiak P, Sung S, Kere J, Harpending HC|display-authors=6|title=Microsatellite diversity and the demographic history of modern humans|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1997-04-01_94_7/page/3100|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=94|issue=7|pages=3100–3103|date=prill 1997|pmid=9096352|pmc=20328|doi=10.1073/pnas.94.7.3100|bibcode=1997PNAS...94.3100J|doi-access=free|language=en}}</ref> Forcat e seleksionimit natyror kanë vazhduar të veprojnë mbi popullsitë njerëzore, me prova se disa rajone të genomit shfaqin seleksionim drejtues në 15.000 vjetët e fundit.<ref>{{cite news|vauthors=Wade N|date=7 mars 2007|title=Still Evolving, Human Genes Tell New Story|newspaper=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2006/03/07/science/07evolve.html|url-status=live|access-date=13 shkurt 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120114232231/https://www.nytimes.com/2006/03/07/science/07evolve.html|archive-date=14 janar 2012|language=en}}</ref> Në 1984, qeveria amerikane filloi të planifikonte projektin e genomit njerëzor (HGP), i cili filloi zyrtarisht në 1990.<ref>{{Cite web|title=NOVA Online {{!}} Cracking the Code of Life|url=https://www.pbs.org/wgbh/nova/genome/|access-date=2026-03-30|website=www.pbs.org|language=en}}</ref> Duke përdorur të dhënat nga HGP, 92% e genomit njerëzor u sekuencua për herë të parë në 2001.<ref>{{cite journal|vauthors=Pennisi E|author-link=Elizabeth Pennisi|title=The human genome|url=https://archive.org/details/sim_science_2001-02-16_291_5507/page/1177|journal=Science|volume=291|issue=5507|pages=1177–1180|date=shkurt 2001|pmid=11233420|doi=10.1126/science.291.5507.1177|language=en}}</ref> Pas përfundimit të HGP-së në prill 2003, programi kërkimor All of Us lëshoi në 2022 grupin e tij të parë të madh të dhënash, që përfshinte pothuajse 100.000 sekuenca të plota genomi. Deri në prill 2023, ishin sekuencuar rreth 245.000 genome.<ref>{{Cite web|title=All of Us Research Program {{!}} National Institutes of Health (NIH)|url=https://allofus.nih.gov/article/announcement-research-roundup-human-genome-project-all-us-dna#:~:text=March%202022%20-%20All%20of%20Us,quarter%20million%20whole%20genome%20sequences.|access-date=2026-04-09|website=allofus.nih.gov|language=en}}</ref> Në 2012, Projekti Ndërkombëtar HapMap kishte krahasuar genomet e 1.184 individëve nga 11 popullsi dhe identifikoi 1,6 milionë polimorfizma me nukleotid të vetëm.<ref>{{cite journal|vauthors=Altshuler DM, Gibbs RA, Peltonen L|display-authors=3|title=Integrating common and rare genetic variation in diverse human populations|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2010-09-02_467_7311/page/52|journal=Nature|volume=467|issue=7311|pages=52–58|date=shtator 2010|pmid=20811451|doi=10.1038/nature09298|pmc=3173859|bibcode=2010Natur.467...52T|language=en}}</ref> Popullsitë afrikane kanë numrin më të lartë të variantëve gjenetikë privatë. Ndërsa shumë prej varianteve të zakonshme që gjenden në popullsi jashtë Afrikës gjenden edhe në kontinentin afrikan, ka ende numra të mëdhenj që janë privatë për këto rajone, veçanërisht Oqeaninë dhe Amerikat.<ref name="Bergstrom2020" /> Sipas vlerësimeve të 2010-ës, njerëzit kanë afërsisht 22.000 gjene.<ref>{{cite journal|vauthors=Pertea M, Salzberg SL|title=Between a chicken and a grape: estimating the number of human genes|journal=Genome Biology|volume=11|issue=5|page=206|year=2010|pmid=20441615|pmc=2898077|doi=10.1186/gb-2010-11-5-206|doi-access=free|language=en}}</ref> Duke krahasuar ADN-në mitokondriale, e cila trashëgohet vetëm nga nëna, gjenetistët kanë konkluduar se stërgjyshja e fundit e përbashkët femërore, shënuesi gjenetik i së cilës gjendet te të gjithë njerëzit modernë, e ashtuquajtura "Eva mitokondriale", duhet të ketë jetuar rreth 90.000 deri 200.000 vjet më parë.<ref>{{cite journal|vauthors=Cann RL, Stoneking M, Wilson AC|title=Mitochondrial DNA and human evolution|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1987-01-01_325_6099/page/31|journal=Nature|volume=325|issue=6099|pages=31–36|year=1987|pmid=3025745|doi=10.1038/325031a0|bibcode=1987Natur.325...31C|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Soares P, Ermini L, Thomson N, Mormina M, Rito T, Röhl A, Salas A, Oppenheimer S, Macaulay V, Richards MB|display-authors=6|title=Correcting for purifying selection: an improved human mitochondrial molecular clock|journal=American Journal of Human Genetics|volume=84|issue=6|pages=740–759|date=qershor 2009|pmid=19500773|pmc=2694979|doi=10.1016/j.ajhg.2009.05.001|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.leeds.ac.uk/news/article/245/new_molecular_clock_aids_dating_of_human_migration_history|title=University of Leeds &#124; News > Technology > New 'molecular clock' aids dating of human migration history|date=20 gusht 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170820230218/https://www.leeds.ac.uk/news/article/245/new_molecular_clock_aids_dating_of_human_migration_history|archive-date=20 gusht 2017|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Poznik GD, Henn BM, Yee MC|display-authors=3|title=Sequencing Y chromosomes resolves discrepancy in time to common ancestor of males versus females|journal=Science|volume=341|issue=6145|pages=562–565|date=gusht 2013|pmid=23908239|pmc=4032117|doi=10.1126/science.1237619|bibcode=2013Sci...341..562P|language=en}}</ref> === Cikli jetësor === [[Skeda:Tubal Pregnancy with embryo.jpg|thumb|Një embrion njerëzor 10&nbsp;mm, në javën e 5-të]] Shumica e riprodhimit njerëzor ndodh nëpërmjet fertilizimit të brendshëm përmes marrëdhënieve seksuale, por mund të ndodhë edhe përmes procedurave të teknologjisë së riprodhimit të asistuar.<ref>{{cite book|vauthors=Shehan CL|url={{GBurl|id=-gSeCAAAQBAJ|p=406}}|title=The Wiley Blackwell Encyclopedia of Family Studies, 4 Volume Set|date=2016|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0-470-65845-1|page=406|name-list-style=vanc|language=en}}</ref> Periudha mesatare e shtatzënisë është 38 javë, por një shtatzëni normale mund të ndryshojë deri në 37 ditë.<ref>{{cite journal|vauthors=Jukic AM, Baird DD, Weinberg CR, McConnaughey DR, Wilcox AJ|title=Length of human pregnancy and contributors to its natural variation|journal=Human Reproduction|volume=28|issue=10|pages=2848–2855|date=tetor 2013|pmid=23922246|pmc=3777570|doi=10.1093/humrep/det297|language=en}}</ref> Zhvillimi embrional te njeriu mbulon tetë javët e para të zhvillimit; në fillim të javës së nëntë, embrioni quhet fetus.<ref>{{cite book|vauthors=Klossner NJ|url=https://books.google.com/books?id=B47OVg25g-QC&q=fetal+stage+begins&pg=PA103|title=Introductory Maternity Nursing|date=2005|page=103|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|isbn=978-0-7817-6237-3|access-date=30 korrik 2022|archive-date=8 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220408103945/https://books.google.com/books?id=B47OVg25g-QC&q=fetal+stage+begins&pg=PA103|url-status=live|language=en}}</ref> Njerëzit janë në gjendje të nxisin lindje të hershme ose të kryejnë prerje cezariane nëse fëmija duhet të lindë më herët për arsye mjekësore.<ref>{{cite web|author=World Health Organization|date=nëntor 2014|title=Preterm birth Fact sheet N°363|url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs363/en/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150307050438/https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs363/en/|archive-date=7 mars 2015|access-date=6 March 2015|work=who.int|language=en}}</ref> Në vendet e zhvilluara, foshnjat në lindje zakonisht peshojnë 3–4&nbsp;kg dhe kanë gjatësi 47–53&nbsp;cm.<ref>{{cite journal|vauthors=Kiserud T, Benachi A, Hecher K, Perez RG, Carvalho J, Piaggio G, Platt LD|title=The World Health Organization fetal growth charts: concept, findings, interpretation, and application|journal=American Journal of Obstetrics and Gynecology|volume=218|issue=2S|pages=S619–S629|date=shkurt 2018|pmid=29422204|doi=10.1016/j.ajog.2017.12.010|doi-access=free|language=en}}</ref><ref>{{cite web|date=18 mars 2019|title=What is the average baby length? Growth chart by month|url=https://www.medicalnewstoday.com/articles/324728|access-date=18 prill 2021|website=www.medicalnewstoday.com|language=en|archive-date=27 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127193402/https://www.medicalnewstoday.com/articles/324728|url-status=live}}</ref> Sidoqoftë, pesha e ulët në lindje është e zakonshme në vendet në zhvillim, dhe kontribuon në nivelet e larta të vdekshmërisë foshnjore në këto rajone.<ref>{{cite journal|vauthors=Khor GL|title=Update on the prevalence of malnutrition among children in Asia|journal=Nepal Medical College Journal|volume=5|issue=2|pages=113–122|date=dhjetor 2003|pmid=15024783|language=en}}</ref> Krahasuar me specie të tjera, lindja e fëmijëve tek njerëzit është e rrezikshme, me rrezik shumë më të lartë komplikimesh dhe vdekjeje.<ref>{{cite journal|vauthors=Rosenberg KR|date=1992|title=The evolution of modern human childbirth|journal=American Journal of Physical Anthropology|language=en|volume=35|issue=S15|pages=89–124|doi=10.1002/ajpa.1330350605|bibcode=1992AJPA...35S..89R}}</ref> Madhësia e kokës së fetusit përputhet më ngushtë me pelvisin sesa te primatët e tjerë.<ref name="Pavlicev">{{cite journal|vauthors=Pavličev M, Romero R, Mitteroecker P|title=Evolution of the human pelvis and obstructed labor: new explanations of an old obstetrical dilemma|journal=American Journal of Obstetrics and Gynecology|volume=222|issue=1|pages=3–16|date=janar 2020|pmid=31251927|doi=10.1016/j.ajog.2019.06.043|pmc=9069416|language=en}}</ref> Arsyeja për këtë nuk kuptohet plotësisht,{{efn|Tradicionalisht kjo është shpjeguar nga presione evolutive konfliktuale të përfshira në bipedalizëm dhe encefalizim, i ashtuquajturi dilemë obstetrike, por kërkime të fundit sugjerojnë se faktorë të tjerë mund të jenë në lojë.<ref name="Pavlicev" /><ref>{{cite news|title=The real reasons why childbirth is so painful and dangerous|vauthors=Barras C|date=22 dhjetor 2016|publisher=BBC|language=en|ref=none}}</ref>|group=n}} por kontribuon në një lindje të dhimbshme që mund të zgjasë 24 orë ose më shumë.<ref>{{cite web|vauthors=Kantrowitz B|date=2 korrik 2007|title=What Kills One Woman Every Minute of Every Day?|work=Newsweek|url=https://www.msnbc.msn.com/id/19389326/site/newsweek/|archive-url=https://web.archive.org/web/20070628160443/https://www.msnbc.msn.com/id/19389326/site/newsweek/|archive-date=28 qershor 2007|language=en}}</ref> Shanset për një lindje të suksesshme u rritën ndjeshëm gjatë shekullit XX në vendet më të pasura, me ardhjen e teknologjive të reja mjekësore. Në kontrast, shtatzënia dhe lindja natyrale mbeten sprova të rrezikshme në rajone në zhvillim të botës, me norma vdekshmërie amnore rreth 100 herë më të larta se në vendet e zhvilluara.<ref>{{cite journal|vauthors=Rush D|title=Nutrition and maternal mortality in the developing world|journal=The American Journal of Clinical Nutrition|volume=72|issue=1 Suppl|pages=212S–240S|date=korrik 2000|pmid=10871588|doi=10.1093/ajcn/72.1.212S|doi-access=free|language=en}}</ref> Si nëna ashtu edhe babai kujdesen për pasardhësit njerëzorë, në kontrast me primatët e tjerë, ku kujdesi prindëror bëhet kryesisht nga nëna.<ref>{{cite book|vauthors=Laland KN, Brown G|url={{GBurl|id=2KcbFVBSxWYC}}|title=Sense and Nonsense: Evolutionary Perspectives on Human Behaviour|date=2011|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-958696-7|page=7|language=en|access-date=30 korrik 2022}}</ref> Të pashpresë ndaj vetes në lindje, njerëzit vazhdojnë të rriten për disa vite, duke arritur zakonisht pjekurinë seksuale në moshën 15 deri 17 vjeç.<ref>{{cite book|vauthors=Kail RV, Cavanaugh JC|url=https://books.google.com/books?id=E-n5E7oyCgoC&pg=PA296|title=Human Development: A Lifespan View|publisher=Cengage Learning|year=2010|isbn=978-0-495-60037-4|edition=5th|page=296|access-date=30 korrik 2022|archive-date=3 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231003072150/https://books.google.com/books?id=E-n5E7oyCgoC|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite book|vauthors=Schuiling KD, Likis FE|url=https://books.google.com/books?id=QTDFDAAAQBAJ&pg=PA22|title=Women's Gynecologic Health|publisher=Jones & Bartlett Learning|year=2016|isbn=978-1-284-12501-6|page=22|access-date=30 korrik 2022|archive-date=10 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230110011825/https://books.google.com/books?id=QTDFDAAAQBAJ&pg=PA22|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite book|vauthors=Phillips DC|url=https://books.google.com/books?id=84StBAAAQBAJ&pg=PA18|title=Encyclopedia of Educational Theory and Philosophy|publisher=SAGE Publications|year=2014|isbn=978-1-4833-6475-9|pages=18–19|access-date=30 korrik 2022|archive-date=10 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230110011826/https://books.google.com/books?id=84StBAAAQBAJ&pg=PA18|url-status=live|language=en}}</ref> Jeta njerëzore është ndarë në faza të ndryshme, që variojnë nga tri deri dymbëdhjetë. Fazat e zakonshme përfshijnë foshnjërinë, fëmijërinë, adoleshencën, moshën madhore dhe pleqërinë.<ref>{{cite book|vauthors=Mintz S|date=1993|chapter=Life stages|title=Encyclopedia of American Social History|volume=3|pages=7–33|language=en}}</ref> Gjatësia e këtyre fazave ka ndryshuar sipas kulturave dhe periudhave kohore, por karakterizohet nga një përshpejtim i pazakontë rritjeje gjatë adoleshencës.<ref>{{cite journal|vauthors=Soliman A, De Sanctis V, Elalaily R, Bedair S|title=Advances in pubertal growth and factors influencing it: Can we increase pubertal growth?|journal=Indian Journal of Endocrinology and Metabolism|volume=18|issue=Suppl 1|pages=S53-62|date=nëntor 2014|pmid=25538878|pmc=4266869|doi=10.4103/2230-8210.145075|doi-access=free|language=en}}</ref> Femrat njerëzore kalojnë menopauzën dhe bëhen jopjellore rreth moshës 50 vjeç.<ref>{{cite journal|vauthors=Walker ML, Herndon JG|title=Menopause in nonhuman primates?|journal=Biology of Reproduction|volume=79|issue=3|pages=398–406|date=shtator 2008|pmid=18495681|pmc=2553520|doi=10.1095/biolreprod.108.068536|language=en}}</ref> Është propozuar se menopauza rrit suksesin riprodhues të përgjithshëm të një gruaje, duke i lejuar të investojë më shumë kohë dhe burime te pasardhësit e saj ekzistues, dhe nga ana e tyre te fëmijët e tyre (hipoteza e gjyshes), sesa duke vazhduar të lindë fëmijë deri në pleqëri.<ref>{{cite book|vauthors=Diamond J|author-link=Jared Diamond|title=Why is Sex Fun? The Evolution of Human Sexuality|publisher=Basic Books|location=New York|year=1997|pages=167–170|isbn=978-0-465-03127-6|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Peccei JS|title=Menopause: Adaptation or epiphenomenon?|journal=Evolutionary Anthropology|volume=10|issue=2|year=2001|pages=43–57|doi=10.1002/evan.1013|language=en}}</ref> Jetëgjatësia e një individi varet nga dy faktorë kryesorë, gjenetika dhe zgjedhjet e stilit të jetesës.<ref>{{cite news|vauthors=Marziali C|date=7 dhjetor 2010|title=Reaching Toward the Fountain of Youth|url=https://uscnews.usc.edu/health/reaching_toward_the_fountain_of_youth.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20101213203112/https://uscnews.usc.edu/health/reaching_toward_the_fountain_of_youth.html|archive-date=13 dhjetor 2010|work=USC Trojan Family Magazine|access-date=7 dhjetor 2010|language=en}}</ref> Për arsye të ndryshme, përfshirë shkaqe biologjike/gjenetike, gratë jetojnë mesatarisht rreth katër vjet më gjatë se burrat.<ref>{{cite web|vauthors=Kalben BB|title=Why Men Die Younger: Causes of Mortality Differences by Sex|publisher=Society of Actuaries|year=2002|url=https://www.soa.org/news-and-publications/publications/other-publications/monographs/m-li01-1-toc.aspx|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130701185241/https://www.soa.org/news-and-publications/publications/other-publications/monographs/m-li01-1-toc.aspx|archive-date=1 korrik 2013|language=en}}</ref> Që nga 2018, jetëgjatësia mesatare globale në lindje e një vajze vlerësohet të jetë 74,9 vjet, krahasuar me 70,4 për një djalë.<ref>{{cite web|date=2018|title=Life expectancy at birth, female (years)|url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.LE00.FE.IN|access-date=13 tetor 2020|website=World Bank|archive-date=24 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210124203646/https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.LE00.FE.IN|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|date=2018|title=Life expectancy at birth, male (years)|url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.LE00.MA.IN|access-date=13 tetor 2020|website=World Bank|archive-date=24 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210224133034/https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.LE00.MA.IN|url-status=live|language=en}}</ref> Ka variacione të konsiderueshme gjeografike në jetëgjatësinë njerëzore, kryesisht të lidhura me zhvillimin ekonomik{{snd}}për shembull, jetëgjatësia në lindje në Hong Kong është 87,6 vjet për vajzat dhe 81,8 për djemtë, ndërsa në Republikën Afrikano-Qendrore, është 55,0 vjet për vajzat dhe 50,6 për djemtë.<ref>{{cite book|vauthors=Conceição P, etal|title=Human Development Report|date=2019|publisher=United Nations Development Programme|url=https://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2019.pdf|isbn=978-92-1-126439-5|access-date=30 korrik 2022|archive-date=20 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210320094952/http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2019.pdf|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://hdr.undp.org/sites/all/themes/hdr_theme/country-notes/MLT.pdf|title=Human Development Report 2019|language=en|publisher=United Nations Development Programme|access-date=30 korrik 2022|archive-date=22 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220422102059/https://hdr.undp.org/sites/all/themes/hdr_theme/country-notes/MLT.pdf}}</ref> Bota e zhvilluar përgjithësisht po plaket, me moshën mesatare rreth 40 vjet. Në botën në zhvillim, mosha mesatare është mes 15 dhe 20 vjet. Ndërsa një në pesë evropianë është 60 vjeç ose më i moshuar, vetëm një në njëzet afrikanë është 60 vjeç ose më i moshuar.<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/|title=The World Factbook|archive-url=https://web.archive.org/web/20090912045414/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/|archive-date=12 shtator 2009|publisher=U.S. Central Intelligence Agency|access-date=2 prill 2005|language=en}}</ref> Në 2012, Kombet e Bashkuara vlerësuan se kishte 316.600 centenarë të gjallë (njerëz 100-vjeç e më shumë) në mbarë botën.<ref>{{cite web|url=http://www.unfpa.org/webdav/site/global/shared/documents/publications/2012/UNFPA-Report-Chapter1.pdf|title=Chapter 1: Setting the Scene|year=2012|publisher=UNFPA|access-date=11 janar 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130612052543/http://www.unfpa.org/webdav/site/global/shared/documents/publications/2012/UNFPA-Report-Chapter1.pdf|archive-date=12 qershor 2013|language=en}}</ref> {| class="wikitable plain-column-headers" style="width: 80%; margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ Fazat e jetës njerëzore |- |[[Skeda:Baby with Aerobie flying ring.jpg|100px|center]] |[[Skeda:Ромський хлопчик (Мукачево).jpg|100px|center]] |[[Skeda:Boy in Dar es Salaam (14453809622).jpg|100px|center]] |[[Skeda:Pataxo001.jpg|100px|center]] |[[Skeda:An old age.JPG|100px|center]] |- |[[Skeda:Baby playing with yellow paint. Work by Dutch artist Peter Klashorst entitled "Experimental".jpg|100px|center]] |[[Skeda:Ethnie dong 6511a.jpg|100px|center]] |[[Skeda:Portrait of a Persian lady in Iran, 10-08-2006 (cropped).jpg|100px|center]] |[[Skeda:Punjabi woman smile.jpg|100px|center]] |[[Skeda:HappyPensioneer.jpg|100px|center]] |- ! scope="col" style="text-align: center; width: 20%;" | Foshnjë djalë dhe vajzë ! scope="col" style="text-align: center; width: 20%;" | Djalë dhe vajzë para pubertetit (fëmijë) ! scope="col" style="text-align: center; width: 20%;" | Mashkull dhe femër adoleshentë ! scope="col" style="text-align: center; width: 20%;" | Burrë dhe grua të rritur ! scope="col" style="text-align: center; width: 20%;" | Burrë dhe grua të moshuar |} === Dieta === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Ushqyerja njerëzore|en|Human nutrition}}}} [[Skeda:Preparing The Feast.jpg|thumb|right|Njerëz duke përgatitur një vakt në Bali, Indonezi]]Njerëzit janë gjithngrënës,<ref>{{Cite journal|last1=Barrientos|first1=Gustavo|last2=Catella|first2=Luciana|last3=Morales|first3=Natalia S.|date=20 maj 2020|title=A journey into the landscape of past feeding habits: Mapping geographic variations in the isotope (δ15N) -inferred trophic position of prehistoric human populations|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1040618220300240|journal=Quaternary International|language=en|volume=548|pages=13–26|doi=10.1016/j.quaint.2020.01.023|bibcode=2020QuInt.548...13B|hdl=11336/134732|access-date=20 korrik 2024|via=Elsevier Science Direct|archive-date=20 maj 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240520074005/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1040618220300240|url-status=live}}</ref> ushqyes oportunistë të aftë të konsumojnë një larmi materiali bimor dhe shtazor.<ref>{{cite journal|vauthors=Haenel H|title=Phylogenesis and nutrition|journal=Die Nahrung|volume=33|issue=9|pages=867–887|year=1989|pmid=2697806|language=en}}</ref><ref>{{cite book|veditors=Ungar PS|year=2007|vauthors=Cordain L|title=Evolution of the human diet: the known, the unknown and the unknowable|chapter=Implications of Plio-pleistocene diets for modern humans|pages=264–265|language=en}}</ref> Grupet njerëzore kanë adoptuar një gamë dietash, nga plotësisht vegane deri te kryesisht mishngrënëse. Në disa raste, kufizimet dietike te njerëzit mund të çojnë në sëmundje mangësie; sidoqoftë, grupet e qëndrueshme njerëzore janë përshtatur me shumë modele dietike, si përmes specializimit gjenetik ashtu edhe konventave kulturore, për të përdorur burime ushqimore të balancuara.<ref>{{cite journal|title=Position of the American Dietetic Association and Dietitians of Canada: Vegetarian diets|journal=Journal of the American Dietetic Association|volume=103|issue=6|pages=748–765|date=qershor 2003|pmid=12778049|doi=10.1053/jada.2003.50142|author1=American Dietetic Association|language=en}}</ref> Dieta njerëzore pasqyrohet dukshëm në kulturën njerëzore, dhe ka çuar në zhvillimin e shkencës së ushqimit.<ref name="Crittenden-2017">{{cite journal|vauthors=Crittenden AN, Schnorr SL|date=2017|title=Current views on hunter-gatherer nutrition and the evolution of the human diet|journal=American Journal of Physical Anthropology|volume=162|issue=S63|pages=84–109|doi=10.1002/ajpa.23148|pmid=28105723|bibcode=2017AJPA..162S..84C|doi-access=free|language=en}}</ref> Deri në zhvillimin e bujqësisë, ''Homo sapiens'' përdori metodën e gjuetisë-mbledhjes si mjetin e vetëm të mbledhjes së ushqimit.<ref name="Crittenden-2017" /> Kjo përfshinte kombinimin e burimeve ushqimore stacionare (si fruta, drithëra, gjethore, kërpudha, larva insektesh dhe molusqe ujore) me gjahun e egër, i cili duhet gjuajtur dhe kapur për t'u konsumuar.<ref>{{cite journal|vauthors=Cordain L, Eaton SB, Sebastian A, Mann N, Lindeberg S, Watkins BA, O'Keefe JH, Brand-Miller J|display-authors=6|title=Origins and evolution of the Western diet: health implications for the 21st century|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-clinical-nutrition_2005-02_81_2/page/341|journal=The American Journal of Clinical Nutrition|volume=81|issue=2|pages=341–354|date=shkurt 2005|pmid=15699220|doi=10.1093/ajcn.81.2.341|name-list-style=vanc|doi-access=free|language=en}}</ref> Është propozuar se njerëzit e kanë përdorur zjarrin për të përgatitur dhe gatuar ushqim që nga koha e ''Homo erectus''-it.<ref>{{cite journal|vauthors=Ulijaszek SJ|title=Human eating behaviour in an evolutionary ecological context|journal=The Proceedings of the Nutrition Society|volume=61|issue=4|pages=517–526|date=nëntor 2002|pmid=12691181|doi=10.1079/PNS2002180|doi-access=free|language=en}}</ref> Zbutja njerëzore e bimëve të egra filloi rreth 11.700 vjet më parë, duke çuar në zhvillimin e bujqësisë,<ref>{{cite journal|title=Unearthing the origins of agriculture|author=John Carey|doi=10.1073/pnas.2304407120|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=120|issue=15|date=2023|article-number=e2304407120|doi-access=free|pmid=37018195|pmc=10104519|bibcode=2023PNAS..12004407C|language=en}}</ref> proces gradual i quajtur Revolucioni Neolitik.<ref>{{cite journal|title=Can models of evolutionary transition clarify the debates over the Neolithic Revolution?|author1=Ayelet Shavit|author2=Gonen Sharon|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B|date=2023|volume=378|issue=1872|article-number=20210413|doi=10.1098/rstb.2021.0413|pmid=36688395|pmc=9869441|language=en}}</ref> Këto ndryshime dietike mund të kenë ndryshuar edhe biologjinë njerëzore; përhapja e blegtorisë së qumështit siguroi një burim të ri dhe të pasur ushqimi, duke çuar në evoluimin e aftësisë për të tretur laktozën te disa të rritur.<ref>{{cite journal|vauthors=Krebs JR|title=The gourmet ape: evolution and human food preferences|journal=The American Journal of Clinical Nutrition|volume=90|issue=3|pages=707S–711S|date=shtator 2009|pmid=19656837|doi=10.3945/ajcn.2009.27462B|doi-access=free|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Holden C, Mace R|title=Phylogenetic analysis of the evolution of lactose digestion in adults|url=https://archive.org/details/sim_human-biology_1997-10_69_5/page/605|journal=Human Biology|volume=69|issue=5|pages=605–628|date=tetor 1997|pmid=9299882|language=en}}</ref> Llojet e ushqimit të konsumuar, dhe mënyra si përgatiten, kanë ndryshuar gjerësisht sipas kohës, vendndodhjes dhe kulturës.<ref>{{cite web|vauthors=Gibbons A|title=The Evolution of Diet|url=https://www.nationalgeographic.com/foodfeatures/evolution-of-diet/|access-date=18 prill 2021|website=National Geographic|archive-date=18 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140818204010/https://www.nationalgeographic.com/foodfeatures/evolution-of-diet/|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Ritchie H, Roser M|date=20 gusht 2017|title=Diet Compositions|url=https://ourworldindata.org/diet-compositions|journal=Our World in Data|access-date=30 korrik 2022|archive-date=25 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210825210934/https://ourworldindata.org/diet-compositions|url-status=live|language=en}}</ref> Në përgjithësi, njerëzit mund të mbijetojnë deri në tetë javë pa ushqim, në varësi të dhjamit trupor të depozituar.<ref>{{cite web|vauthors=Lieberson AD|date=2004|title=How Long Can a Person Survive without Food?|url=https://www.scientificamerican.com/article/how-long-can-a-person-survive-without-food/|access-date=18 prill 2021|website=Scientific American|language=en|archive-date=14 shkurt 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190214012729/https://www.scientificamerican.com/article/how-long-can-a-person-survive-without-food/|url-status=live}}</ref> Mbijetesa pa ujë zakonisht kufizohet në tri deri katër ditë, me maksimum një javë.<ref>{{cite web|vauthors=Spector D|date=9 mars 2018|title=Here's how many days a person can survive without water|url=https://www.businessinsider.com/how-many-days-can-you-survive-without-water-2014-5|access-date=18 prill 2021|website=Business Insider Australia|language=en|archive-date=26 qershor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140626030756/https://www.businessinsider.com.au/how-many-days-can-you-survive-without-water-2014-5|url-status=live}}</ref> Në 2020, u vlerësua se 9 milionë njerëz vdesin çdo vit nga shkaqe të lidhura drejtpërdrejt ose tërthorazi me urinë.<ref>{{cite web|vauthors=Holmes J|title=Losing 25,000 to Hunger Every Day|url=https://www.un.org/en/chronicle/article/losing-25000-hunger-every-day|access-date=18 prill 2021|website=United Nations|language=en|archive-date=27 maj 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200527235650/https://www.un.org/en/chronicle/article/losing-25000-hunger-every-day|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|vauthors=Mai HJ|date=2020|title=U.N. Warns Number Of People Starving To Death Could Double Amid Pandemic|url=https://www.npr.org/sections/coronavirus-live-updates/2020/05/05/850470436/u-n-warns-number-of-people-starving-to-death-could-double-amid-pandemic|access-date=18 prill 2021|website=NPR|language=en|archive-date=28 qershor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210628090826/https://www.npr.org/sections/coronavirus-live-updates/2020/05/05/850470436/u-n-warns-number-of-people-starving-to-death-could-double-amid-pandemic|url-status=live}}</ref> Kequshqyerja te fëmijët është gjithashtu e zakonshme dhe kontribuon në barrën globale të sëmundjeve.<ref>{{cite journal|vauthors=Murray CJ, Lopez AD|title=Global mortality, disability, and the contribution of risk factors: Global Burden of Disease Study|url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_1997-05-17_349_9063/page/1436|journal=Lancet|volume=349|issue=9063|pages=1436–1442|date=maj 1997|pmid=9164317|doi=10.1016/S0140-6736(96)07495-8|language=en}}</ref> Sidoqoftë, shpërndarja globale e ushqimit nuk është e barabartë, dhe obeziteti mes disa popullsive njerëzore është rritur me shpejtësi, duke çuar në komplikime shëndetësore dhe rritje të vdekshmërisë në disa vende të zhvilluara dhe disa vende në zhvillim. Në mbarë botën, mbi një miliard njerëz janë obezë,<ref name="Haslam">{{cite journal|vauthors=Haslam DW, James WP|title=Obesity|url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_october-1-7-2005_366_9492/page/1197|journal=Lancet|volume=366|issue=9492|pages=1197–1209|date=tetor 2005|pmid=16198769|doi=10.1016/S0140-6736(05)67483-1|bibcode=2005Lanc..366.1197H|language=en}}</ref> ndërsa në Shtetet e Bashkuara 35% e njerëzve janë obezë, gjë që e ka bërë të përshkruhet si "epidemi obeziteti".<ref>{{cite journal|vauthors=Catenacci VA, Hill JO, Wyatt HR|title=The obesity epidemic|url=https://archive.org/details/sim_clinics-in-chest-medicine_2009-09_30_3/page/n16|journal=Clinics in Chest Medicine|volume=30|issue=3|pages=415–444, vii|date=shtator 2009|pmid=19700042|doi=10.1016/j.ccm.2009.05.001|language=en}}</ref> Obeziteti shkaktohet nga konsumimi i më shumë kalorive sesa harxhohen, kështu rritja e tepërt e peshës zakonisht shkaktohet nga një dietë me densitet të lartë energjie.<ref name="Haslam" /> Konsumi i ushqimit është hapi i parë i procesit tretës, në të cilin njerëzit përfundimisht nxjerrin jashtë feçe, me shpeshtësi që varion nga disa herë në ditë deri në disa herë në javë.<ref>{{cite web|title=The Basics of Constipation|url=https://www.webmd.com/digestive-disorders/digestive-diseases-constipation|work=WebMD|access-date=2025-08-15|language=en}}</ref> === Variacioni biologjik === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Variacioni gjenetik njerëzor|en|Human genetic variation}}}} [[Skeda:Seti1a.jpg|thumb|Një libian (berber), një nubian, një sirian dhe një egjiptian, vizatim nga një artist i panjohur pas një murali të varrit të Setit I, kopjuar nga Heinrich von Minutoli (1820). Vini re se nuancat e ekzagjeruara të lëkurës i detyrohen ilustruesit të shekullit XIX, jo origjinalit të lashtë egjiptian.]]Ekziston variacion biologjik në specien njerëzore{{snd}}me tipare si grupi i gjakut, sëmundjet gjenetike, tiparet kraniale, tiparet e fytyrës, sistemet e organeve, ngjyra e syve, ngjyra dhe tekstura e flokëve, gjatësia dhe ndërtimi trupor, dhe ngjyra e lëkurës, që ndryshojnë në të gjithë globin. Gjatësia tipike e një njeriu të rritur është mes 1,4 dhe 1,9&nbsp;m, edhe pse kjo ndryshon ndjeshëm në varësi të seksit, origjinës etnike dhe vijave familjare.<ref>{{cite journal|vauthors=de Beer H|title=Observations on the history of Dutch physical stature from the late-Middle Ages to the present|journal=Economics and Human Biology|volume=2|issue=1|pages=45–55|date=mars 2004|pmid=15463992|doi=10.1016/j.ehb.2003.11.001|language=en}}</ref><ref>{{cite web|vauthors=O'Neil D|title=Adapting to Climate Extremes|url=https://anthro.palomar.edu/adapt/adapt_2.htm|work=Human Biological Adaptability|publisher=Palomar College|access-date=6 janar 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130106211840/https://anthro.palomar.edu/adapt/adapt_2.htm|archive-date=6 janar 2013|language=en|ref=none}}</ref> Madhësia trupore përcaktohet pjesërisht nga gjenet, dhe ndikohet gjithashtu ndjeshëm nga faktorë mjedisorë, si dieta, ushtrimet fizike dhe modelet e gjumit.<ref>{{cite journal|vauthors=Rask-Andersen M, Karlsson T, Ek WE, Johansson Å|title=Gene-environment interaction study for BMI reveals interactions between genetic factors and physical activity, alcohol consumption and socioeconomic status|journal=PLOS Genetics|volume=13|issue=9|article-number=e1006977|date=shtator 2017|pmid=28873402|pmc=5600404|doi=10.1371/journal.pgen.1006977|doi-access=free|language=en}}</ref> [[Skeda:Hair colors.jpg|thumb|Një larmi ngjyrash flokësh njerëzore; nga lart majtas, në drejtim orar: zi, kafe, bjond, bardhë, kuqe.]] Ka prova se popullsitë janë përshtatur gjenetikisht ndaj faktorëve të ndryshëm të jashtëm. Gjenet që u lejojnë të rriturve njerëzorë të tresin laktozën janë të pranishëm në frekuenca të larta te popullsitë me histori të gjata të zbutjes së gjedhëve dhe që varen më shumë nga qumështi i lopës.<ref>{{cite journal|vauthors=Beja-Pereira A, Luikart G, England PR, Bradley DG, Jann OC, Bertorelle G, Chamberlain AT, Nunes TP, Metodiev S, Ferrand N, Erhardt G|display-authors=6|title=Gene-culture coevolution between cattle milk protein genes and human lactase genes|journal=Nature Genetics|volume=35|issue=4|pages=311–313|date=dhjetor 2003|pmid=14634648|doi=10.1038/ng1263|bibcode=2003NaGen..35..311B|language=en}}</ref> Anemia drapërocitare, e cila mund të sigurojë rezistencë të shtuar ndaj malaries, është e shpeshtë te popullsitë ku malaria është endemike.<ref>{{cite journal|vauthors=Hedrick PW|title=Population genetics of malaria resistance in humans|journal=Heredity|volume=107|issue=4|pages=283–304|date=tetor 2011|pmid=21427751|pmc=3182497|doi=10.1038/hdy.2011.16|bibcode=2011Hered.107..283H|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Weatherall DJ|title=Genetic variation and susceptibility to infection: the red cell and malaria|journal=British Journal of Haematology|volume=141|issue=3|pages=276–286|date=maj 2008|pmid=18410566|doi=10.1111/j.1365-2141.2008.07085.x|doi-access=free|language=en}}</ref> Popullsitë që kanë banuar prej shumë kohësh në klima specifike priren të kenë zhvilluar fenotipe specifike të dobishme për ato mjedise{{snd}}shtat i shkurtër dhe ndërtim i fortë në rajone të ftohta, të gjatë dhe të hollë në rajone të nxehta, dhe kapacitet të lartë mushkërish ose përshtatje të tjera në lartësi të mëdha.<ref>{{cite journal|vauthors=Shelomi M, Zeuss D|date=5 prill 2017|title=Bergmann's and Allen's Rules in Native European and Mediterranean Phasmatodea|journal=Frontiers in Ecology and Evolution|volume=5|page=25|doi=10.3389/fevo.2017.00025|doi-access=free|bibcode=2017FrEEv...5...25S|hdl=11858/00-001M-0000-002C-DD87-4|hdl-access=free|language=en}}</ref> Disa popullsi kanë evoluuar përshtatje shumë të veçanta ndaj kushteve mjedisore shumë specifike, siç janë ato të dobishme për stile jetese detare dhe zhytje pa pajisje te bajautë.<ref>{{cite journal|vauthors=Ilardo MA, Moltke I, Korneliussen TS|display-authors=3|title=Physiological and Genetic Adaptations to Diving in Sea Nomads|journal=Cell|volume=173|issue=3|pages=569–580.e15|date=prill 2018|pmid=29677510|doi=10.1016/j.cell.2018.03.054|doi-access=free|language=en}}</ref> Flokët njerëzore ndryshojnë në ngjyrë nga e kuqja te bjonde, kafe dhe zi, kjo e fundit duke qenë më e shpeshta.<ref>{{cite journal|vauthors=Rogers AR, Iltis D, Wooding S|year=2004|title=Genetic variation at the MC1R locus and the time since loss of human body hair|url=https://archive.org/details/sim_current-anthropology_2004-02_45_1/page/105|journal=Current Anthropology|volume=45|issue=1|pages=105–08|doi=10.1086/381006|bibcode=2004CurrA..45..105R|language=en}}</ref> Ngjyra e flokëve varet nga sasia e melaninës, me përqendrimet që zbehen me rritjen e moshës, duke çuar në flokë të thinjur ose madje të bardhë. Ngjyra e lëkurës mund të variojë nga kafeja më e errët te pjeshka më e çelët, apo madje pothuajse e bardhë ose pa ngjyrë në raste albinizmi.<ref name="roberts1">{{cite book|vauthors=Roberts D|title=Fatal Invention|url=https://archive.org/details/fatalinventionho0000robe|publisher=The New Press|year=2011|location=London & New York|language=en}}</ref> Ajo priret të ndryshojë klinalisht dhe përgjithësisht korrelon me nivelin e rrezatimit ultravjollcë në një zonë të caktuar gjeografike, me lëkurën më të errët kryesisht rreth ekuatorit.<ref name="Jablonski2004">{{cite journal|vauthors=Jablonski N|year=2004|title=The evolution of human skin and skin color|journal=Annual Review of Anthropology|volume=33|pages=585–623|doi=10.1146/annurev.anthro.33.070203.143955|language=en}}</ref> Errësimi i lëkurës mund të ketë evoluuar si mbrojtje kundër rrezatimit diellor ultravjollcë.<ref>{{cite journal|vauthors=Jablonski NG, Chaplin G|title=Colloquium paper: human skin pigmentation as an adaptation to UV radiation|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=107|issue=Supplement_2|pages=8962–8968|date=maj 2010|pmid=20445093|pmc=3024016|doi=10.1073/pnas.0914628107|bibcode=2010PNAS..107.8962J|doi-access=free|language=en}}</ref> Pigmentimi i çelët i lëkurës mbron kundër mangësisë së vitaminës D, e cila kërkon dritë dielli për t'u prodhuar.<ref>{{cite journal|vauthors=Jablonski NG, Chaplin G|title=The evolution of human skin coloration|journal=Journal of Human Evolution|volume=39|issue=1|pages=57–106|date=korrik 2000|pmid=10896812|doi=10.1006/jhev.2000.0403|bibcode=2000JHumE..39...57J|language=en}}</ref> Lëkura njerëzore ka gjithashtu kapacitet të errësohet (të nxihet nga dielli) si përgjigje ndaj ekspozimit ndaj rrezatimit ultravjollcë.<ref>{{cite journal|vauthors=Harding RM, Healy E, Ray AJ|display-authors=3|title=Evidence for variable selective pressures at MC1R|journal=American Journal of Human Genetics|volume=66|issue=4|pages=1351–1361|date=prill 2000|pmid=10733465|pmc=1288200|doi=10.1086/302863|bibcode=2000AmJHG..66.1351H|language=en}}</ref><ref>{{cite book|vauthors=Robin A|date=1991|title=Biological Perspectives on Human Pigmentation|url=https://archive.org/details/isbn_9780521365147|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|language=en}}</ref> Ka relativisht pak variacion mes popullsive gjeografike njerëzore, dhe shumica e variacionit ndodh në nivel individual.<ref name="roberts1" /><ref>{{cite web|title=The Science Behind the Human Genome Project|url=https://www.ornl.gov/sci/techresources/Human_Genome/project/info.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20130102065343/https://www.ornl.gov/sci/techresources/Human_Genome/project/info.shtml|archive-date=2 janar 2013|access-date=6 January 2013|work=Human Genome Project|publisher=US Department of Energy|language=en}}</ref><ref>{{cite web|vauthors=O'Neil D|title=Ethnicity and Race: Overview|url=https://anthro.palomar.edu/ethnicity/ethnic_1.htm#return_from_ethnic_identity_question|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130106212622/https://anthro.palomar.edu/ethnicity/ethnic_1.htm#return_from_ethnic_identity_question|archive-date=6 janar 2013|access-date=6 January 2013|publisher=Palomar College|language=en|ref=none}}</ref> Shumica e variacionit njerëzor është i vazhdueshëm, shpesh pa pika të qarta demarkacioni.<ref>{{cite journal|vauthors=Keita SO, Kittles RA, Royal CD, Bonney GE, Furbert-Harris P, Dunston GM, Rotimi CN|title=Conceptualizing human variation|journal=Nature Genetics|volume=36|issue=11 Suppl|pages=S17-20|date=nëntor 2004|pmid=15507998|doi=10.1038/ng1455|doi-access=free|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Models of Classification|url=https://anthro.palomar.edu/vary/vary_2.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20130106212400/https://anthro.palomar.edu/vary/vary_2.htm|archive-date=6 janar 2013|access-date=6 January 2013|work=Modern Human Variation|publisher=Palomar College|vauthors=O'Neil D|language=en|ref=none}}</ref><ref name="Jablonski2004" /><ref>{{cite journal|vauthors=Palmié S|date=maj 2007|title=Genomics, divination, 'racecraft'|url=https://archive.org/details/sim_american-ethnologist_2007-05_34_2/page/205|journal=American Ethnologist|volume=34|issue=2|pages=205–222|doi=10.1525/ae.2007.34.2.205|language=en}}</ref> Të dhënat gjenetike tregojnë se pavarësisht si përkufizohen grupet e popullsisë, dy njerëz nga i njëjti grup popullsie janë pothuajse po aq të ndryshëm nga njëri-tjetri sa dy njerëz nga dy grupe të ndryshme popullsish.<ref name="genetic_variation1" /><ref>{{cite web|vauthors=Goodman A|title=Interview with Alan Goodman|url=https://www.pbs.org/race/000_About/002_04-background-01-07.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121029063805/https://www.pbs.org/race/000_About/002_04-background-01-07.htm|archive-date=29 tetor 2012|access-date=6 January 2013|work=Race Power of and Illusion|publisher=PBS|language=en}}</ref><ref>{{cite book|vauthors=Marks J|year=2010|chapter=Ten facts about human variation|title=Human Evolutionary Biology|url=https://archive.org/details/isbn_9780521879484|veditors=Muehlenbein M|location=New York|publisher=Cambridge University Press|language=en}}</ref> Popullsitë me lëkurë të errët që gjenden në Afrikë, Australi dhe Azinë Jugore nuk janë të lidhura ngushtë me njëra-tjetrën.<ref name="Jablonski2004" /><ref>{{cite web|title=Overview|url=https://anthro.palomar.edu/vary/vary_1.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105101522/https://anthro.palomar.edu/vary/vary_1.htm|archive-date=5 nëntor 2012|access-date=6 January 2013|work=Modern Human Variation|publisher=Palomar College|vauthors=O'Neil D|language=en|ref=none}}</ref> Kërkimi gjenetik ka treguar se popullsitë njerëzore vendase të kontinentit afrikan janë më të larmishmet gjenetikisht,<ref>{{cite journal|vauthors=Jorde LB, Watkins WS, Bamshad MJ, Dixon ME, Ricker CE, Seielstad MT, Batzer MA|title=The distribution of human genetic diversity: a comparison of mitochondrial, autosomal, and Y-chromosome data|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_2000-03_66_3/page/979|journal=American Journal of Human Genetics|volume=66|issue=3|pages=979–988|date=mars 2000|pmid=10712212|pmc=1288178|doi=10.1086/302825|language=en}}</ref> dhe larmia gjenetike zvogëlohet me distancën migratore nga Afrika, ndoshta si rezultat i ngushtimeve gjatë migrimit njerëzor.<ref>{{cite web|date=19 korrik 2007|title=New Research Proves Single Origin Of Humans In Africa|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2007/07/070718140829.htm|website=Science Daily|access-date=5 shtator 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20111104103559/https://www.sciencedaily.com/releases/2007/07/070718140829.htm|archive-date=4 nëntor 2011|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Manica A, Amos W, Balloux F, Hanihara T|title=The effect of ancient population bottlenecks on human phenotypic variation|journal=Nature|volume=448|issue=7151|pages=346–348|date=korrik 2007|pmid=17637668|pmc=1978547|doi=10.1038/nature05951|author-link3=Francois Balloux|bibcode=2007Natur.448..346M|language=en}}</ref> Këto popullsi joafrikane fituan hyrje të reja gjenetike nga kryqëzimi lokal me popullsi arkaike, dhe kanë variacion shumë më të madh nga neandertalët dhe denisovanët sesa gjendet në Afrikë,<ref name="Bergstrom2020">{{cite journal|vauthors=Bergström A, McCarthy SA, Hui R|display-authors=3|title=Insights into human genetic variation and population history from 929 diverse genomes|journal=Science|volume=367|issue=6484|article-number=eaay5012|date=mars 2020|pmid=32193295|pmc=7115999|doi=10.1126/science.aay5012|bibcode=2020Sci...367y5012B|language=en}}</ref> edhe pse kryqëzimi neandertal në popullsitë afrikane mund të jetë nënvlerësuar.<ref>{{cite journal|vauthors=Chen L, Wolf AB, Fu W, Li L, Akey JM|title=Identifying and Interpreting Apparent Neanderthal Ancestry in African Individuals|journal=Cell|volume=180|issue=4|pages=677–687.e16|date=shkurt 2020|pmid=32004458|pmc=12805117|doi=10.1016/j.cell.2020.01.012|doi-access=free|language=en}}</ref> Për më tepër, studime të fundit kanë gjetur se popullsitë në Afrikën Nën-Sahariane, dhe veçanërisht Afrikën Perëndimore, kanë variacion gjenetik të lashtë që i paraprin njerëzve modernë, dhe që është humbur në shumicën e popullsive joafrikane. Disa nga kjo trashëgimi mendohet se buron nga kryqëzimi me një hominin arkaik të panjohur, që u nda para ndarjes së neandertalëve dhe njerëzve modernë.<ref name="Bergstrom2020" /><ref>{{cite journal|vauthors=Durvasula A, Sankararaman S|title=Recovering signals of ghost archaic introgression in African populations|journal=Science Advances|volume=6|issue=7|article-number=eaax5097|date=shkurt 2020|pmid=32095519|pmc=7015685|doi=10.1126/sciadv.aax5097|bibcode=2020SciA....6.5097D}}</ref> Njerëzit janë specie gonokorike, që do të thotë se ndahen në seks mashkullor dhe femëror.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=z4pXRaZAkdkC&q=humans+are+dioecious+genetics&pg=PA75|title=Genetics: A Conceptual Approach|vauthors=Pierce BA|date=2012|publisher=Macmillan|isbn=978-1-4292-3252-4|page=75|language=en|access-date=30 korrik 2022|archive-date=22 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221022071237/https://books.google.com/books?id=z4pXRaZAkdkC&q=humans+are+dioecious+genetics&pg=PA75|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|vauthors=Muehlenbein MP|url={{GBurl|id=1VXX1jkhPH8C|q=humans are dioecious biology|pg=PT57}}|title=Human Evolutionary Biology|date=29 korrik 2010|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-87948-4|veditors=Jones J|page=74|language=en|access-date=30 korrik 2022}}</ref><ref>{{Cite book|vauthors=Fusco G, Minelli A|url=https://books.google.com/books?id=AKGsDwAAQBAJ&q=homo+sapiens+gonochoric&pg=PA304|title=The Biology of Reproduction|date=10 tetor 2019|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-108-49985-9|page=304|language=en|access-date=30 korrik 2022}}</ref> Shkalla më e madhe e variacionit gjenetik ekziston mes meshkujve dhe femrave. Ndërkohë që variacioni gjenetik i nukleotideve mes individëve të të njëjtit seks, në popullsi globale, nuk është më i madh se 0,1%–0,5%, dallimi gjenetik mes meshkujve dhe femrave është mes 1% dhe 2%. Meshkujt mesatarisht janë 15% më të rëndë dhe 15&nbsp;cm më të gjatë se femrat.<ref>{{cite journal|vauthors=Gustafsson A, Lindenfors P|title=Human size evolution: no evolutionary allometric relationship between male and female stature|journal=Journal of Human Evolution|volume=47|issue=4|pages=253–266|date=tetor 2004|pmid=15454336|doi=10.1016/j.jhevol.2004.07.004|bibcode=2004JHumE..47..253G|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Ogden CL, Fryar CD, Carroll MD, Flegal KM|title=Mean body weight, height, and body mass index, United States 1960–2002|journal=Advance Data|issue=347|pages=1–17|date=tetor 2004|pmid=15544194|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/ad/ad347.pdf|archive-url=https://archive.wikiwix.com/cache/20110223153209/https://www.cdc.gov/nchs/data/ad/ad347.pdf|archive-date=23 shkurt 2011|language=en}}</ref> Mesatarisht, meshkujt kanë rreth 40–50% më shumë forcë të pjesës së sipërme të trupit dhe 20–30% më shumë forcë të pjesës së poshtme se femrat, në të njëjtën peshë, për shkak të sasive më të larta të muskujve dhe fibrave muskulore më të mëdha.<ref>{{cite journal|vauthors=Miller AE, MacDougall JD, Tarnopolsky MA, Sale DG|title=Gender differences in strength and muscle fiber characteristics|journal=European Journal of Applied Physiology and Occupational Physiology|volume=66|issue=3|pages=254–262|year=1993|pmid=8477683|doi=10.1007/BF00235103|hdl-access=free|hdl=11375/22586|language=en}}</ref> Femrat përgjithësisht kanë përqindje më të lartë të dhjamit trupor se meshkujt.<ref>{{Cite book|vauthors=Bredella MA|chapter=Sex Differences in Body Composition|date=2017|title=Sex and Gender Factors Affecting Metabolic Homeostasis, Diabetes and Obesity|series=Advances in Experimental Medicine and Biology|volume=1043|pages=9–27|veditors=Mauvais-Jarvis F|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|doi=10.1007/978-3-319-70178-3_2|pmid=29224088|isbn=978-3-319-70177-6|language=en}}</ref> Femrat kanë lëkurë më të çelët se meshkujt e së njëjtës popullsi; kjo është shpjeguar me një nevojë më të lartë për vitaminë D te femrat gjatë shtatzënisë dhe laktacionit.<ref>{{cite journal|vauthors=Rahrovan S, Fanian F, Mehryan P, Humbert P, Firooz A|title=Male versus female skin: What dermatologists and cosmeticians should know|journal=International Journal of Women's Dermatology|volume=4|issue=3|pages=122–130|date=shtator 2018|pmid=30175213|pmc=6116811|doi=10.1016/j.ijwd.2018.03.002|language=en}}</ref> Meqenëse ka dallime kromozomike mes femrave dhe meshkujve, disa gjendje dhe çrregullime të lidhura me kromozomet X dhe Y prekin vetëm meshkujt ose vetëm femrat.<ref>{{cite web|vauthors=Easter C|title=Sex Linked|url=https://www.genome.gov/genetics-glossary/Sex-Linked|access-date=18 prill 2021|website=National Human Genome Research Institute|language=en|archive-date=14 prill 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220414183337/https://www.genome.gov/genetics-glossary/Sex-Linked|url-status=live}}</ref> Pas llogaritjes së peshës dhe vëllimit trupor, zëri mashkullor zakonisht është një oktavë më i thellë se zëri femëror.<ref>{{cite journal|vauthors=Puts DA, Gaulin SJ, Verdolini K|title=Dominance and the evolution of sexual dimorphism in human voice pitch.|url=https://archive.org/details/sim_evolution-and-human-behavior_2006-07_27_4/page/283|journal=Evolution and Human Behavior|date=korrik 2006|volume=27|issue=4|pages=283–296|doi=10.1016/j.evolhumbehav.2005.11.003|bibcode=2006EHumB..27..283P|language=en}}</ref> Femrat kanë jetëgjatësi më të gjatë në pothuajse çdo popullsi në botë.<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/gender/documents/en/|title=Gender, women, and health|archive-url=https://web.archive.org/web/20130625083240/https://www.who.int/gender/documents/en/|archive-date=25 qershor 2013|work=Reports from WHO 2002–2005|language=en}}</ref> Ka gjendje ndërseksuale në popullsinë njerëzore, sidoqoftë këto janë të rralla.<ref>{{cite journal|last1=Sax|first1=Leonard|title=How common is lntersex? A response to Anne Fausto-Sterling|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_2002-08_39_3/page/174|journal=The Journal of Sex Research|date=2002|volume=39|issue=3|pages=174–178|doi=10.1080/00224490209552139|pmid=12476264|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Esteban|first1=Caleb|last2=Ortiz-Rodz|first2=Derek Israel|last3=Muñiz-Pérez|first3=Yesibelle I.|last4=Ramírez-Vega|first4=Luis|last5=Jiménez-Ricaurte|first5=Coral|last6=Mattei-Torres|first6=Edna|last7=Finkel-Aguilar|first7=Victoria|date=2023-02-07|title=Quality of Life and Psychosocial Well-Being among Intersex-Identifying Individuals in Puerto Rico: An Exploratory Study|journal=International Journal of Environmental Research and Public Health|volume=20|issue=4|page=2899|doi=10.3390/ijerph20042899|doi-access=free|pmc=9957316|pmid=36833596|bibcode=2023IJERP..20.2899E}}</ref> == Psikologjia == {{Kryesor|Psikologjia}} [[Skeda:NIA human brain drawing.jpg|thumb|Vizatim i trurit njerëzor, që tregon disa struktura të rëndësishme]] Truri njerëzor është vendi i funksioneve të renditit "më të lartë", si mendimi, arsyetimi dhe abstragimi.<ref>{{cite web|url=https://www.pbs.org/wnet/brain/3d/index.html|title=3-D Brain Anatomy|archive-url=https://web.archive.org/web/20170905064816/https://www.pbs.org/wnet/brain/3d/index.html|archive-date=5 shtator 2017|work=The Secret Life of the Brain|publisher=Public Broadcasting Service|access-date=3 prill 2005|language=en}}</ref> Këto procese njohëse përbëjnë mendjen, dhe, së bashku me pasojat e tyre sjellore, studiohen në fushën e psikologjisë. Njerëzit kanë një korteks prefrontal më të madh dhe më të zhvilluar se primatët e tjerë, rajoni i trurit i lidhur me kognicionin më të lartë.<ref>{{cite journal|vauthors=Stern P|date=22 qershor 2018|title=The human prefrontal cortex is special|journal=Science|language=en|volume=360|issue=6395|pages=1311–1312|doi=10.1126/science.360.6395.1311-g|bibcode=2018Sci...360S1311S|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Levy|first=Richard|date=16 nëntor 2023|title=The prefrontal cortex: from monkey to man|journal=Brain|volume=147|issue=3|pages=794–815|doi=10.1093/brain/awad389|pmid=37972282|pmc=10907097|language=en}}</ref> Kjo i ka shtyrë njerëzit të shpallin veten më inteligjentë se çdo specie tjetër e njohur.<ref>{{cite journal|vauthors=Erickson R|date=22 shtator 2014|title=Are Humans the Most Intelligent Species?|journal=Journal of Intelligence|language=en|volume=2|issue=3|pages=119–121|doi=10.3390/jintelligence2030119|doi-access=free}}</ref> Përkufizimi objektiv i inteligjencës është i vështirë, pasi kafshë të tjera përshtatin shqisa dhe shkëlqejnë në fusha ku njerëzit nuk mund.<ref>{{cite web|title=Humans not smarter than animals, just different, experts say|url=https://phys.org/news/2013-12-humans-smarter-animals-experts.html|access-date=24 tetor 2020|website=phys.org|date=4 dhjetor 2013|language=en|archive-date=30 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210130063650/https://phys.org/news/2013-12-humans-smarter-animals-experts.html|url-status=live}}</ref> Ka disa tipare që, edhe pse jo rreptësisht unike, i dallojnë njerëzit nga kafshët e tjera.<ref>{{cite web|vauthors=Robson D|title=We've got human intelligence all wrong|url=https://www.bbc.com/future/article/20161108-weve-got-human-intelligence-all-wrong|access-date=24 tetor 2020|website=www.bbc.com|date=9 nëntor 2016|language=en|archive-date=31 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210131122837/https://www.bbc.com/future/article/20161108-weve-got-human-intelligence-all-wrong|url-status=live}}</ref> Njerëzit mund të jenë kafshët e vetme që kanë memorie episodike dhe që mund të angazhohen në "udhëtim mendor në kohë".<ref>{{cite news|vauthors=Owen J|date=26 shkurt 2015|title=Many Animals{{snd}}Including Your Dog{{snd}}May Have Horrible Short-Term Memories|work=National Geographic News|url=https://www.nationalgeographic.com/animals/article/150225-dogs-memories-animals-chimpanzees-science-mind-psychology|access-date=6 shtator 2020|archive-date=19 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210419150625/https://www.nationalgeographic.com/animals/article/150225-dogs-memories-animals-chimpanzees-science-mind-psychology|language=en}}</ref> Madje edhe krahasuar me kafshë të tjera sociale, njerëzit kanë një shkallë jashtëzakonisht të lartë fleksibiliteti në shprehjet e fytyrës.<ref>{{cite journal|vauthors=Schmidt KL, Cohn JF|title=Human facial expressions as adaptations: Evolutionary questions in facial expression research|journal=American Journal of Physical Anthropology|volume=116|issue=S33|pages=3–24|date=2001|pmid=11786989|pmc=2238342|doi=10.1002/ajpa.20001|bibcode=2001AJPA..116S...3S|language=en}}</ref> Njerëzit janë kafshët e vetme të njohura që qajnë lot emocionalë.<ref>{{cite news|vauthors=Moisse K|date=5 janar 2011|title=Tears in Her Eyes: A Turnoff for Guys?|language=en|work=ABC News (American)|url=https://abcnews.go.com/Health/MindMoodNews/womens-tears-chemical-turnoff-men/story?id=12540975|access-date=22 prill 2020|archive-date=30 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210130050944/https://abcnews.go.com/Health/MindMoodNews/womens-tears-chemical-turnoff-men/story?id=12540975|url-status=live}}</ref> Njerëzit janë mes pak kafshëve të afta të njohin veten në testet e pasqyrës,<ref>{{cite news|vauthors=Deleniv S|date=2018|title=The 'me' illusion: How your brain conjures up your sense of self|work=New Scientist|url=https://www.newscientist.com/article/mg23931940-100-the-me-illusion-how-your-brain-conjures-up-your-sense-of-self/|access-date=22 prill 2020|archive-date=18 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210218175649/https://www.newscientist.com/article/mg23931940-100-the-me-illusion-how-your-brain-conjures-up-your-sense-of-self/|url-status=live|language=en}}</ref> dhe ka gjithashtu debat se deri ku njerëzit janë kafshët e vetme me një teori të mendjes.<ref>{{cite news|last=Beck|first=Jacob|date=7 shtator 2019|title=Can We Really Know What Animals Are Thinking?|url=https://www.snopes.com/news/2019/09/07/can-we-really-know-what-animals-are-thinking/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211031062624/https://www.snopes.com/news/2019/09/07/can-we-really-know-what-animals-are-thinking/|archive-date=31 tetor 2021|access-date=22 April 2020|work=Snopes|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Penn|first1=Derek C.|last2=Povinelli|first2=Daniel J.|date=2007-04-29|title=On the lack of evidence that non-human animals possess anything remotely resembling a 'theory of mind'|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences|volume=362|issue=1480|pages=731–744|doi=10.1098/rstb.2006.2023|pmc=2346530|pmid=17264056|language=en}}</ref> === Gjumi dhe ëndrrimi === {{Kryesor|Gjumi|Ëndrra}} Njerëzit janë përgjithësisht ditorë. Nevoja mesatare për gjumë është mes shtatë dhe nëntë orë në ditë për një të rritur, dhe nëntë deri dhjetë orë në ditë për një fëmijë; të moshuarit zakonisht flenë gjashtë deri shtatë orë. Të pasurit më pak gjumë se kaq është e zakonshme mes njerëzve, edhe pse mungesa e gjumit mund të ketë efekte negative shëndetësore. Një kufizim i vazhdueshëm i gjumit të një të rrituri në katër orë në ditë është treguar se lidhet me ndryshime në fiziologji dhe gjendje mendore, përfshirë memorie të reduktuar, lodhje, agresivitet dhe siklet trupor.<ref>{{cite journal|vauthors=Grandner MA, Patel NP, Gehrman PR, Perlis ML, Pack AI|title=Problems associated with short sleep: bridging the gap between laboratory and epidemiological studies|journal=Sleep Medicine Reviews|volume=14|issue=4|pages=239–247|date=gusht 2010|pmid=19896872|pmc=2888649|doi=10.1016/j.smrv.2009.08.001|language=en}}</ref> Gjatë gjumit njerëzit ëndërrojnë, ku përjetojnë imazhe dhe tinguj shqisorë. Ëndrrimi stimulohet nga ura (pons) dhe kryesisht ndodh gjatë fazës REM të gjumit.<ref>{{cite web|vauthors=Ann L|date=27 janar 2005|title=HowStuffWorks "Dreams: Stages of Sleep"|url=https://science.howstuffworks.com/environmental/life/human-biology/dream2.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20120515212353/https://science.howstuffworks.com/environmental/life/human-biology/dream2.htm|archive-date=15 maj 2012|access-date=11 August 2012|publisher=Science.howstuffworks.com|language=en}}</ref> Gjatësia e një ëndrre mund të ndryshojë, nga disa sekonda deri në 30 minuta.<ref>{{cite journal|vauthors=Hobson JA|title=REM sleep and dreaming: towards a theory of protoconsciousness|journal=Nature Reviews. Neuroscience|volume=10|issue=11|pages=803–813|date=nëntor 2009|pmid=19794431|doi=10.1038/nrn2716|language=en}}</ref> Njerëzit kanë tri deri pesë ëndrra për natë, dhe disa mund të kenë deri shtatë.<ref>{{cite book|vauthors=Empson J|date=2002|title=Sleep and dreaming|edition=3rd|location=New York|publisher=Palgrave/St. Martin's Press|language=en}}</ref> Ëndërruesit kanë më shumë gjasa ta mbajnë mend ëndrrën nëse zgjohen gjatë fazës REM. Ngjarjet në ëndrra janë përgjithësisht jashtë kontrollit të ëndërruesit, me përjashtim të ëndrrimit të qartë, ku ëndërruesi është i vetëdijshëm.<ref>{{cite web|vauthors=Lite J|date=29 korrik 2010|title=How Can You Control Your Dreams?|url=https://www.scientificamerican.com/article/how-to-control-dreams/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150202070145/https://www.scientificamerican.com/article/how-to-control-dreams/|archive-date=2 shkurt 2015|website=Scientific America|language=en}}</ref> Ëndrrat ndonjëherë mund të shkaktojnë një mendim krijues ose të japin një ndjenjë frymëzimi,<ref>{{cite book|vauthors=Domhoff W|date=2002|title=The scientific study of dreams|publisher=APA Press|language=en}}</ref> siç ka ndodhur me disa vepra letrare, koncepte shkencore dhe artistike të spikatura. === Vetëdija dhe mendimi === {{Kryesor|Vetëdija|Kognicioni}} Vetëdija njerëzore, në formën e saj më të thjeshtë, është ndijueshmëri ose vetëdijësim për ekzistencën e brendshme ose të jashtme.<ref>{{cite encyclopedia|title=Consciousness|dictionary=Merriam-Webster|access-date=4 qershor 2012|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/consciousness|archive-date=7 shtator 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190907122314/https://www.merriam-webster.com/dictionary/consciousness|url-status=live|language=en}}</ref> Pavarësisht shekujve analizash, përkufizimesh, shpjegimesh dhe debatesh nga filozofë dhe shkencëtarë, natyra themelore e vetëdijes mbetet enigmatike dhe pak e kuptuar,<ref>{{cite encyclopedia|vauthors=van Gulick R|year=2004|title=Consciousness|encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy|url=https://plato.stanford.edu/entries/consciousness/|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|access-date=30 korrik 2022|archive-date=14 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191014065308/https://plato.stanford.edu/entries/consciousness/|url-status=live|language=en}}</ref> duke qenë "njëkohësisht aspekti më i njohur dhe më misterioz i jetëve tona".<ref>{{cite book|vauthors=Schneider S, Velmans M|author2-link=Max Velmans|title=The Blackwell Companion to Consciousness|publisher=Wiley|year=2008|isbn=978-0-470-75145-9|veditors=Velmans M, Schneider S|chapter=Introduction|language=en}}</ref> I vetmi koncept i pranuar gjerësisht rreth temës është intuita se ajo ekziston.<ref>{{cite book|vauthors=Searle J|title=The Oxford companion to philosophy|url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000unse_f5n3|publisher=Oxford University Press|year=2005|isbn=978-0-19-926479-7|veditors=Honderich T|chapter=Consciousness|author-link=John Searle|language=en}}</ref> Mendimet ndryshojnë rreth asaj se çfarë duhet studiuar dhe shpjeguar saktësisht si vetëdije. Disa filozofë e ndajnë vetëdijen në vetëdije fenomenale, që është vetë përvoja shqisore, dhe vetëdije aksesi, që mund të përdoret për arsyetim ose kontroll të drejtpërdrejtë të veprimeve.<ref>{{cite journal|vauthors=Block N|title=On a confusion about a function of consciousness.|url=https://archive.org/details/sim_behavioral-and-brain-sciences_1995-06_18_2/page/227|journal=Behavioral and Brain Sciences|date=qershor 1995|volume=18|issue=2|pages=227–247|doi=10.1017/S0140525X00038474|doi-access=free|language=en}}</ref> Ndonjëherë është sinonim i 'mendjes', e herë të tjera, një aspekt i saj. Historikisht shoqërohet me introspeksionin, mendimin privat, imagjinatën dhe vullnetin.<ref>{{cite book|vauthors=Jaynes J|url=https://s-f-walker.org.uk/pubsebooks/pdfs/Julian_Jaynes_The_Origin_of_Consciousness.pdf|title=The Origin of Consciousness in the Breakdown of the Bicameral Mind|publisher=Houghton Mifflin|year=2000|isbn=0-618-05707-2|author-link=Julian Jaynes|orig-date=1976|access-date=25 October 2020|archive-date=7 gusht 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190807100304/https://s-f-walker.org.uk/pubsebooks/pdfs/Julian_Jaynes_The_Origin_of_Consciousness.pdf|language=en}}</ref> Tani shpesh përfshin ndonjë lloj përvoje, kognicioni, ndjenje ose perceptimi. Mund të jetë 'vetëdijësim', ose 'vetëdijësim për vetëdijësimin', ose vetëdije për veten.<ref>{{cite journal|vauthors=Rochat P|title=Five levels of self-awareness as they unfold early in life|journal=Consciousness and Cognition|volume=12|issue=4|pages=717–731|date=dhjetor 2003|pmid=14656513|doi=10.1016/s1053-8100(03)00081-3|language=en}}</ref> Mund të ketë nivele ose renditje të ndryshme vetëdije,<ref>{{cite web|vauthors=Carruthers P|date=15 gusht 2011|title=Higher-Order Theories of Consciousness|url=https://plato.stanford.edu/entries/consciousness-higher/|access-date=31 gusht 2014|website=Stanford Encyclopedia of Philosophy|archive-date=13 prill 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210413163246/https://plato.stanford.edu/entries/consciousness-higher/|url-status=live|language=en}}</ref> ose lloje të ndryshme vetëdijeje, ose thjesht një lloj me tipare të ndryshme.<ref>{{cite journal|vauthors=Antony MV|year=2001|title=Is ''consciousness'' ambiguous?|journal=Journal of Consciousness Studies|volume=8|pages=19–44|language=en}}</ref> Procesi i fitimit të njohurive dhe kuptimit përmes mendimit, përvojës dhe shqisave njihet si kognicion.<ref>{{cite web|title=Cognition|url=https://www.lexico.com/definition/cognition|access-date=6 maj 2020|website=Lexico|publisher=Oxford University Press and Dictionary.com|archive-date=8 korrik 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160708041349/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/cognition|language=en}}</ref> Truri njerëzor e percepton botën e jashtme përmes shqisave, dhe çdo individ njerëzor ndikohet ndjeshëm nga përvojat e tij, duke çuar në pikëpamje subjektive të ekzistencës dhe të kalimit të kohës.<ref>{{cite book|vauthors=Glattfelder JB|title=Information—Consciousness—Reality|chapter=The Consciousness of Reality|date=2019|pages=515–595|veditors=Glattfelder JB|series=The Frontiers Collection|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-03633-1_14|isbn=978-3-030-03633-1}}</ref> Natyra e mendimit është qendrore për psikologjinë dhe fusha të lidhura. Psikologjia kognitive studion kognicionin, proceset mendore që qëndrojnë pas sjelljes.<ref>{{cite web|title=American Psychological Association (2013). Glossary of psychological terms|url=https://www.apa.org/research/action/glossary.aspx|access-date=13 gusht 2014|publisher=Apa.org|archive-date=8 korrik 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140708064652/http://www.apa.org/research/action/glossary.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> Duke u përqendruar kryesisht në zhvillimin e mendjes njerëzore gjatë gjithë jetës, psikologjia zhvillimore synon të kuptojë se si njerëzit vijnë të perceptojnë, kuptojnë dhe veprojnë brenda botës, dhe si këto procese ndryshojnë me kalimin e moshës.<ref>{{cite web|title=Developmental Psychology Studies Human Development Across the Lifespan|url=https://www.apa.org/action/science/developmental/index.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20140709054242/https://www.apa.org/action/science/developmental/index.aspx|archive-date=9 korrik 2014|access-date=28 August 2017|website=www.apa.org|language=en}}</ref><ref>{{cite book|vauthors=Burman E|title=Deconstructing Developmental Psychology|publisher=Routledge|year=2017|isbn=978-1-138-84695-1|location=New York|language=en}}</ref> Kjo mund të fokusohet te zhvillimi intelektual, kognitiv, nervor, social, ose moral. Psikologët kanë zhvilluar teste inteligjence dhe konceptin e koeficientit të inteligjencës, për të vlerësuar inteligjencën relative të qenieve njerëzore dhe për të studiuar shpërndarjen e saj mes popullsisë.<ref>{{cite book|vauthors=Colom R|date=1 janar 2004|chapter=Intelligence Assessment|title=Encyclopedia of Applied Psychology|language=en|pages=307–314|doi=10.1016/B0-12-657410-3/00510-9|isbn=978-0-12-657410-4}}</ref> === Motivimi dhe emocioni === {{Kryesor|Motivimi|Emocioni}} [[Skeda:Plate depicting emotions of grief from Charles Darwin's book The Expression of the Emotions.jpg|right|thumb|Ilustrim i pikëllimit nga libri i vitit 1872 i Charles Darwin-it, ''The Expression of the Emotions in Man and Animals'']] Motivimi njerëzor ende nuk kuptohet plotësisht. Nga një këndvështrim psikologjik, piramida e nevojave e Maslow-t është një teori mirë e vendosur, që mund të përkufizohet si procesi i plotësimit të nevojave të caktuara në rend ngjitës kompleksiteti.<ref>{{cite web|url=https://www.simplypsychology.org/maslow.html|title=Maslow's Hierarchy of Needs|vauthors=McLeod S|date=20 mars 2020|website=Simplypsychology.org|publisher=Simply Scholar Limited|access-date=4 prill 2020|archive-date=8 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181108083314/https://www.simplypsychology.org/maslow.html|url-status=live|language=en}}</ref> Nga një këndvështrim më i përgjithshëm, filozofik, motivimi njerëzor mund të përkufizohet si një përkushtim ndaj, ose tërheqje nga, qëllime të ndryshme që kërkojnë zbatimin e aftësisë njerëzore. Për më tepër, stimujt dhe preferencat janë të dy faktorë, ashtu si edhe çdo lidhje e perceptuar mes stimujve dhe preferencave. Vullneti gjithashtu mund të përfshihet, në cilin rast fuqia e vullnetit është gjithashtu faktor. Idealisht, si motivimi ashtu edhe vullneti sigurojnë përzgjedhjen, përpjekjen, dhe realizimin e qëllimeve në mënyrë optimale, funksion që fillon në fëmijëri dhe vazhdon gjatë gjithë jetës, në një proces të njohur si socializim.<ref>{{cite book|vauthors=Heckhausen J, Heckhausen H|chapter=Motivation and Action: Introduction and Overview|date=28 mars 2018|title=Motivation and Action|location=Introduction and Overview|publisher=Springer, Cham|page=1|isbn=978-3-319-65093-7|doi=10.1007/978-3-319-65094-4_1|language=en}}</ref> Emocionet janë gjendje biologjike të lidhura me sistemin nervor,<ref>{{cite journal|vauthors=Damasio AR|title=Emotion in the perspective of an integrated nervous system|url=https://archive.org/details/sim_brain-research-reviews_1998-05_26_2-3/page/83|journal=Brain Research. Brain Research Reviews|volume=26|issue=2–3|pages=83–86|date=maj 1998|pmid=9651488|doi=10.1016/s0165-0173(97)00064-7|language=en}}</ref><ref>{{cite book|vauthors=Ekman P, Davidson RJ|title=The Nature of emotion: fundamental questions|url=https://archive.org/details/natureofemotionf0000unse_l6u9|date=1994|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-508944-8|location=New York|pages=[https://archive.org/details/natureofemotionf0000unse_l6u9/page/291 291]–293|language=en}}</ref> të shkaktuara nga ndryshime neurofiziologjike, të lidhura në mënyra të ndryshme me mendime, ndjenja, përgjigje sjellore, dhe një shkallë kënaqësie ose pakënaqësie.<ref>{{cite journal|vauthors=Cabanac M|date=2002|title=What is emotion?|journal=Behavioural Processes|volume=60|issue=2|pages=69–83|doi=10.1016/S0376-6357(02)00078-5|pmid=12426062|language=en}}</ref><ref>{{cite book|vauthors=Scirst DL|url=https://archive.org/details/psychology0000scha/page/310|title=Psychology Second Edition|publisher=Worth Publishers|year=2011|isbn=978-1-4292-3719-2|location=New York|page=310|language=en}}</ref> Ato shpesh ndërthuren me humorin, temperamentin, personalitetin, prirjen, kreativitetin,<ref>{{cite journal|vauthors=Averill JR|title=Individual differences in emotional creativity: structure and correlates|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-personality_1999-04_67_2/page/331|journal=Journal of Personality|volume=67|issue=2|pages=331–371|date=prill 1999|pmid=10202807|doi=10.1111/1467-6494.00058|language=en}}</ref> dhe motivimin. Emocioni ka një ndikim të konsiderueshëm në sjelljen njerëzore dhe aftësinë e tyre për të mësuar.<ref>{{cite journal|vauthors=Tyng CM, Amin HU, Saad MN, Malik AS|title=The Influences of Emotion on Learning and Memory|journal=Frontiers in Psychology|volume=8|article-number=1454|date=2017|pmid=28883804|pmc=5573739|doi=10.3389/fpsyg.2017.01454|doi-access=free|language=en}}</ref> Të vepruarit sipas emocioneve ekstreme ose të pakontrolluara mund të çojë në çrregullim social dhe krim,<ref>{{cite book|last1=Van Gelder|first1=Jean-Louis|chapter=Emotions in Offender Decision Making|pages=[https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000bern/page/466 466]–478|editor-first1=Wim|editor-first2=Jean-Louis|editor-first3=Henk|editor-last1=Bernasco|editor-last2=Van Gelder|editor-last3=Elffers|title=The Oxford Handbook of Offender Decision Making|url=https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000bern|date=2017|doi=10.1093/oxfordhb/9780199338801.013.19|isbn=978-0-19-933880-1|language=en}}</ref> me studime që tregojnë se kriminelët mund të kenë inteligjencë emocionale më të ulët se normalja.<ref>{{cite journal|vauthors=Sharma N, Prakash O, Sengar KS, Chaudhury S, Singh AR|title=The relation between emotional intelligence and criminal behavior: A study among convicted criminals|journal=Industrial Psychiatry Journal|volume=24|issue=1|pages=54–58|date=2015|pmid=26257484|pmc=4525433|doi=10.4103/0972-6748.160934|doi-access=free|language=en}}</ref> Përvojat emocionale të perceptuara si të këndshme, si gëzimi, interesimi ose kënaqësia, kontrastojnë me ato të perceptuara si të pakëndshme, si ankthi, trishtimi, zemërimi dhe dëshpërimi.<ref>{{cite journal|vauthors=Fredrickson BL|title=The role of positive emotions in positive psychology. The broaden-and-build theory of positive emotions|journal=The American Psychologist|volume=56|issue=3|pages=218–226|date=mars 2001|pmid=11315248|pmc=3122271|doi=10.1037/0003-066X.56.3.218|language=en}}</ref> Lumturia, ose gjendja e të qenit i lumtur, është një kusht emocional njerëzor. Përkufizimi i lumturisë është një temë e zakonshme filozofike. Disa e përkufizojnë si përjetimin e ndjenjës së afekteve pozitive emocionale, ndërkohë që shmangin ato negative.<ref>{{cite journal|vauthors=Haybron DM|title=The proper pursuit of happiness.|journal=Res Philosophica|date=gusht 2013|volume=90|issue=3|pages=387–411|doi=10.11612/resphil.2013.90.3.5|language=en}}</ref><ref>{{cite web|vauthors=Haybron DM|date=13 prill 2014|work=The Opinion Pages|publisher=The New York Times|title=Happiness and Its Discontents|url=https://opinionator.blogs.nytimes.com/2014/04/13/happiness-and-its-discontents/|access-date=30 korrik 2022|archive-date=12 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181012094415/https://opinionator.blogs.nytimes.com/2014/04/13/happiness-and-its-discontents/|url-status=live|language=en}}</ref> Të tjerë e shohin si një vlerësim të kënaqësisë me jetën ose cilësisë së jetës.<ref>{{cite book|vauthors=Graham MC|title=Facts of Life: ten issues of contentment|date=2014|publisher=Outskirts Press|isbn=978-1-4787-2259-5|pages=6–10|language=en}}</ref> Kërkime të fundit sugjerojnë se të qenit i lumtur mund të përfshijë përjetimin e disa emocioneve negative kur njerëzit ndjejnë se ato janë të justifikuara.<ref>{{cite web|date=14 gusht 2017|title=Secret to happiness may include more unpleasant emotions: Research contradicts idea that people should always seek pleasure to be happy|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2017/08/170814092813.htm|access-date=25 tetor 2020|website=ScienceDaily|publisher=American Psychological Association|language=en|archive-date=11 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111181025/https://www.sciencedaily.com/releases/2017/08/170814092813.htm|url-status=live}}</ref> === Seksualiteti dhe dashuria === {{Kryesor|Seksualiteti njerëzor|Dashuria}} [[Skeda:Sweet Baby Kisses Family Love.jpg|thumb|Prindërit njerëzorë shpesh shfaqin dashuri familjare për fëmijët e tyre.]] Për njerëzit, seksualiteti përfshin ndjenja dhe sjellje biologjike, erotike, fizike, emocionale, sociale, ose shpirtërore.<ref name="S. Greenberg">{{cite book|vauthors=Greenberg JS, Bruess CE, Oswalt SB|url={{GBurl|id=8iarCwAAQBAJ|p=4}}|title=Exploring the Dimensions of Human Sexuality|publisher=Jones & Bartlett Publishers|year=2016|isbn=978-1-284-08154-1|pages=4–10|language=en|access-date=21 qershor 2017}}</ref><ref name="Bolin">{{cite book|vauthors=Bolin A, Whelehan P|url={{GBurl|id=qrPHYok19v8C|p=32}}|title=Human Sexuality: Biological, Psychological, and Cultural Perspectives|publisher=Taylor & Francis|year=2009|isbn=978-0-7890-2671-2|pages=32–42|language=en}}</ref> Meqenëse është term i gjerë, që ka ndryshuar me kontekste historike gjatë kohës, i mungon një përkufizim i saktë.<ref name="Bolin" /> Aspektet biologjike dhe fizike të seksualitetit lidhen kryesisht me funksionet riprodhuese njerëzore, përfshirë ciklin e përgjigjes seksuale njerëzore.<ref name="S. Greenberg" /><ref name="Bolin" /> Seksualiteti gjithashtu ndikon dhe ndikohet nga aspekte kulturore, politike, ligjore, filozofike, morale, etike dhe fetare të jetës.<ref name="S. Greenberg" /><ref name="Bolin" /> Dëshira seksuale (libido) është një gjendje mendore themelore e pranishme në fillim të sjelljes seksuale. Studimet kanë gjetur se burrat raportojnë dëshirë seksuale më të lartë se gratë dhe masturbojnë më shpesh.<ref>{{Cite journal|last1=Frankenbach|first1=Julius|last2=Weber|first2=Marcel|last3=Loschelder|first3=David D.|last4=Kilger|first4=Helena|last5=Friese|first5=Malte|date=shtator 2022|title=Sex drive: Theoretical conceptualization and meta-analytic review of gender differences.|url=https://doi.apa.org/doi/10.1037/bul0000366|journal=Psychological Bulletin|language=en|volume=148|issue=9–10|pages=621–661|doi=10.1037/bul0000366|pmid=36227317|issn=1939-1455}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Aavik|first1=Toivo|last2=Täht|first2=Karin|last3=Vainik|first3=Uku|last4=Mõttus|first4=René|date=2026-01-05|title=Associations of Sexual Desire with Demographic and Relationship Variables|journal=Scientific Reports|language=en|volume=16|issue=1|article-number=215|doi=10.1038/s41598-025-23483-0|doi-access=free|issn=2045-2322|pmc=12769728|pmid=41491164|bibcode=2026NatSR..16..215A}}</ref> Njerëzit mund të bien kudo përgjatë një shkalle të vazhdueshme orientimi seksual,<ref>{{cite web|title=Sexual orientation, homosexuality and bisexuality|url=https://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20130808032050/https://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx|archive-date=8 gusht 2013|access-date=10 August 2013|publisher=American Psychological Association|language=en}}</ref> edhe pse shumica e njerëzve janë heteroseksualë.<ref name="Bailey16" /><ref name="LeVay" /> Ndërsa sjellja homoseksuale ndodh te disa kafshë të tjera, vetëm njerëzit dhe delet shtëpiake janë gjetur deri tani të shfaqin preferencë ekskluzive për marrëdhënie të të njëjtit seks.<ref name="Bailey16" /> Shumica e provave mbështesin shkaqe biologjike, jo-sociale të orientimit seksual,<ref name="Bailey16">{{cite journal|vauthors=Bailey JM, Vasey PL, Diamond LM, Breedlove SM, Vilain E, Epprecht M|title=Sexual Orientation, Controversy, and Science|journal=Psychological Science in the Public Interest|volume=17|issue=2|pages=45–101|date=shtator 2016|pmid=27113562|doi=10.1177/1529100616637616|doi-access=free|language=en}}</ref> pasi kulturat që janë shumë tolerante ndaj homoseksualitetit nuk kanë norma ndjeshëm më të larta të tij.<ref name="LeVay">{{cite book|vauthors=LeVay S|url={{GBurl|id=HmQFFfa03nkC}}|title=Gay, Straight, and the Reason Why: The Science of Sexual Orientation|date=2017|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-975296-6|pages=8, 19|access-date=30 korrik 2022|language=en}}</ref><ref>{{cite book|vauthors=Balthazart J|url={{GBurl|id=3fjGjlcVINkC}}|title=The Biology of Homosexuality|date=2012|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-983882-0|pages=13–14|access-date=30 korrik 2022|language=en}}</ref> Kërkimet në neuroshkencë dhe gjenetikë sugjerojnë se aspekte të tjera të seksualitetit njerëzor janë gjithashtu të ndikuara biologjikisht.<ref>{{cite book|vauthors=Buss DM|year=2003|title=The Evolution of Desire: Strategies of Human Mating.|edition=Revised|location=New York|publisher=Basic Books|isbn=978-0-465-00802-5|url=https://archive.org/details/evolutionofdesir00buss|language=en}}</ref> Dashuria zakonisht i referohet një ndjenje tërheqjeje të fortë ose lidhjeje emocionale. Mund të jetë jopersonale (dashuria për një objekt, ideal, ose lidhje e fortë politike apo shpirtërore) ose ndërpersonale (dashuria mes njerëzve).<ref>{{cite book|vauthors=Fromm E|title=The art of loving|date=2000|publisher=Harper Perennial|location=New York|isbn=978-0-06-095828-2|language=en}}</ref> Në gjendjen emocionale të dashurisë romantike, neurokimikate si dopamina, norepinefrina, serotonina dhe oksitocina stimulojnë sistemin e shpërblimit të trurit përmes rrugës mezokortikolimbike (MCL). Kjo rrugë dopaminergjike mund të rezultojë në efekte anësore si takikardia (rritje e rrahjeve të zemrës), humbje oreksi, pagjumësi, dhe euforia intensive.<ref>{{Cite journal|last1=Esch|first1=Tobias|last2=Stefano|first2=George B.|date=tetor 2025|title=The neurobiology of love and addiction: Central nervous system signaling and energy metabolism|journal=Cognitive, Affective & Behavioral Neuroscience|volume=25|issue=5|pages=1225–1236|doi=10.3758/s13415-025-01333-w|issn=1531-135X|pmc=12464042|pmid=40760398|language=en}}</ref> == Kultura == {{Hatnote|Artikujt kryesorë: [[Kultura]] dhe {{ill|Universalja kulturore|en|Cultural universal}}}} {{Infobox | title = Statistikat e shoqërisë njerëzore | label1 = Gjuhët më të folura<ref>{{cite web|url=https://www.ethnologue.com/guides/ethnologue200|title=What are the top 200 most spoken languages?|work=Ethnologue: Languages of the World|date=2020|access-date=30 July 2022|archive-date=12 janar 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130112222210/http://www.ethnologue.org/ethno_docs/distribution.asp?by=size|url-status=live|language=en}}</ref><ref name="CIAWorldFactbook">{{cite report|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/world/|title=World|work=The World Factbook|publisher=Central Intelligence Agency|access-date=15 nëntor 2021|archive-date=26 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126032610/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/world/|language=en}}</ref> | data1 = Anglishtja, kinezishtja mandarine, hindishtja, spanjishtja, arabishtja standarde, bengalishtja, frëngjishtja, rusishtja, portugalishtja, urduja | label2 = Fetë më të praktikuara<ref name="CIAWorldFactbook" /><ref name="Pew2017" /> | data2 = Krishtërimi, Islami, Hinduizmi, Budizmi, fetë popullore, Sikizmi, Judaizmi, të papërcaktuar fetarisht }} Grupi i madh i aftësive intelektuale të njerëzimit ishte një faktor kyç në përparimin teknologjik përfundimtar të specieve dhe dominimin shoqërues të biosferës.<ref>{{cite book|vauthors=Ord T|title=The Precipice: Existential Risk and the Future of Humanity|url=https://archive.org/details/precipiceexisten0000ordt_b7k1|date=2020|location=New York|publisher=Hachette Books|isbn=978-0-316-48489-3|language=en}}</ref> Duke lënë mënjanë hominidët e zhdukur, njerëzit janë kafshët e vetme të njohura që mësojnë informacion të përgjithësueshëm,<ref>{{cite news|vauthors=Goldman JG|title=Pay attention... time for lessons at animal school|url=https://www.bbc.com/future/article/20121005-pay-attention-its-animal-school|access-date=22 prill 2020|work=bbc.com|date=2012|language=en|archive-date=30 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210130120957/https://www.bbc.com/future/article/20121005-pay-attention-its-animal-school|url-status=live}}</ref> që natyrshëm përdorin ngulitje rekursive për të gjeneruar dhe komunikuar koncepte komplekse,<ref>{{cite journal|vauthors=Winkler M, Mueller JL, Friederici AD, Männel C|title=Infant cognition includes the potentially human-unique ability to encode embedding|journal=Science Advances|volume=4|issue=11|article-number=eaar8334|date=nëntor 2018|pmid=30474053|pmc=6248967|doi=10.1126/sciadv.aar8334|doi-access=free|bibcode=2018SciA....4.8334W|language=en}}</ref> që angazhohen në "fizikën popullore" të kërkuar për dizajn kompetent veglash,<ref>{{cite journal|vauthors=Johnson-Frey SH|title=What's so special about human tool use?|journal=Neuron|volume=39|issue=2|pages=201–204|date=korrik 2003|pmid=12873378|doi=10.1016/S0896-6273(03)00424-0|doi-access=free|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Emery NJ, Clayton NS|title=Tool use and physical cognition in birds and mammals|journal=Current Opinion in Neurobiology|volume=19|issue=1|pages=27–33|date=shkurt 2009|pmid=19328675|doi=10.1016/j.conb.2009.02.003|language=en}}</ref> ose që gatuajnë ushqim në natyrë.<ref>{{cite news|vauthors=Lemonick MD|date=3 qershor 2015|title=Chimps Can't Cook, But Maybe They'd Like To|url=https://www.nationalgeographic.com/news/2015/06/150602-chimp-cooking-evolution-human-brain-science/|access-date=22 prill 2020|work=National Geographic News|archive-date=31 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210131064840/https://www.nationalgeographic.com/news/2015/06/150602-chimp-cooking-evolution-human-brain-science/|language=en}}</ref> Aftësia për të ruajtur dhe mësuar informacion te brezat e ardhshëm në një ose më shumë shoqëri njihet si efekti i rrasetit në antropologjinë kulturore.<ref name=":0" /> Sipas metaforës, sapo një grup njerëzish e kupton një teknologji, është e vështirë ta harrojnë, dhe mund të përdoret për të mësuar teknologji të kompleksitetit të mëtejshëm.<ref name=":0" /> Mësimdhënia dhe mësimi ruajnë identitetin kulturor dhe etnografik të shoqërive njerëzore.<ref>{{cite journal|vauthors=Vakhitova T, Gadelshina L|date=2 qershor 2015|title=The Role and Importance of the Study of Economic Subjects in the Implementation of the Educational Potential of Education|journal=Procedia – Social and Behavioral Sciences|series=The Proceedings of 6th World Conference on educational Sciences|language=en|volume=191|pages=2565–2567|doi=10.1016/j.sbspro.2015.04.690|doi-access=free}}</ref> Tipare dhe sjellje të tjera që janë kryesisht unike për njerëzit përfshijnë ndezjen e zjarreve,<ref>{{cite news|vauthors=McKie R|date=9 tetor 2018|title=The Book of Humans by Adam Rutherford review – a pithy homage to our species|language=en|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/books/2018/oct/09/the-book-of-humans-adam-rutherford-review|access-date=22 prill 2020|archive-date=5 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210205084949/https://www.theguardian.com/books/2018/oct/09/the-book-of-humans-adam-rutherford-review|url-status=live}}</ref> strukturimin e fonemave,<ref>{{cite news|vauthors=Nicholls H|date=29 qershor 2015|title=Babblers speak to the origin of language|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/science/animal-magic/2015/jun/29/babblers-birds-origin-evolution-language|access-date=22 prill 2020|archive-date=31 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210131120059/https://www.theguardian.com/science/animal-magic/2015/jun/29/babblers-birds-origin-evolution-language|url-status=live}}</ref> dhe mësimin vokal.<ref>{{cite news|vauthors=Dasgupta S|date=2015|title=Can any animals talk and use language like humans?|language=en|work=bbc.com|url=https://www.bbc.com/earth/story/20150216-can-any-animals-talk-like-humans|access-date=22 prill 2020|archive-date=2 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200502172910/http://www.bbc.com/earth/story/20150216-can-any-animals-talk-like-humans|url-status=live}}</ref> === Gjuha === {{Kryesor|Gjuha (komunikim)}} [[Skeda:Primary Human Languages Improved Version.png|upright=1.5|thumb|Familjet kryesore gjuhësore të botës (dhe në disa raste grupime gjeografike familjesh)]] Ndërsa shumë specie komunikojnë, gjuha është unike për njerëzit,<ref>{{cite book|last1=Horner|first1=Victoria|last2=de Waal|first2=Frans B. M.|author-link2=Frans de Waal|editor-last1=Chiao|editor-first1=Joan Y.|date=25 nëntor 2009|chapter=Controlled studies of chimpanzee cultural transmission|title=Cultural Neuroscience: Cultural Influences on Brain Function|series=Progress in Brain Research, volume 178|publication-place=New York|publisher=Elsevier|page=4|isbn=978-0-08-095221-5|language=en}}</ref> tipar përcaktues i njerëzimit,<ref>{{cite book|last1=Carr|first1=Herbert Wildon|author-link1=H. Wildon Carr|year=1924|title=The Scientific Approach to Philosophy: Selected Essays and Reviews|publisher=Macmillan|page=276|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Deleuze|first1=Gilles|author-link1=Gilles Deleuze|last2=Guattari|first2=Félix|author-link2=Félix Guattari|translator-last1=Massumi|translator-first1=Brian|translator-link1=Brian Massumi|date=1 shtator 2004|orig-date=1980|chapter=10,000 B.C.: The Geology of Morals (Who Does the Earth Think It Is?)|title=A Thousand Plateaus|series=Continuum impacts|edition=reprint|publication-place=London|publisher=A&C Black|page=67|isbn=978-0-8264-7694-4|language=en}}</ref> dhe një universale kulturore.<ref>{{cite web|vauthors=Scott-Phillips TC, Blythe RA|date=18 shtator 2013|title=Why is language unique to humans?|publisher=Royal Society|url=https://royalsociety.org/news/2013/language-unique-humans/|access-date=24 tetor 2020|language=en-gb|archive-date=18 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210118210915/https://royalsociety.org/news/2013/language-unique-humans/|url-status=live}}</ref> Ndryshe nga sistemet e kufizuara komunikimi të kafshëve të tjera, gjuha njerëzore është e hapur{{snd}}një numër i pafund kuptimesh mund të prodhohet duke kombinuar një numër të kufizuar simbolesh.<ref>{{cite journal|vauthors=Pagel M|title=Q&A: What is human language, when did it evolve and why should we care?|journal=BMC Biology|volume=15|issue=1|article-number=64|date=korrik 2017|pmid=28738867|pmc=5525259|doi=10.1186/s12915-017-0405-3|doi-access=free|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Fitch WT|date=4 dhjetor 2010|title=Language evolution: How to hear words long silenced|journal=New Scientist|language=en|volume=208|issue=2789|pages=ii–iii|doi=10.1016/S0262-4079(10)62961-2|bibcode=2010NewSc.208D...2F}}</ref> Gjuha njerëzore ka gjithashtu kapacitetin e zhvendosjes, duke përdorur fjalë për të përfaqësuar gjëra dhe ngjarje që nuk ndodhin momentalisht apo lokalisht, por qëndrojnë në imagjinatën e përbashkët të bashkëbiseduesve.<ref name="Revolution" /> Gjuha ndryshon nga format e tjera të komunikimit në atë që është e pavarur nga modaliteti; njerëzit mund të përcjellin të njëjtat kuptime përmes mediumesh të ndryshme: dëgjimisht në të folur, vizualisht përmes gjuhës së shenjave apo shkrimit, dhe përmes mediumesh prekëse si brajlja.<ref>{{cite book|vauthors=Lian A|chapter=The Modality-Independent Capacity of Language: A Milestone of Evolution|date=2016|title=Language Evolution and Developmental Impairments|pages=229–255|veditors=Lian A|place=London|publisher=Palgrave Macmillan UK|language=en|doi=10.1057/978-1-137-58746-6_7|isbn=978-1-137-58746-6}}</ref> Gjuha është qendrore për komunikimin mes njerëzve, dhe për ndjenjën e identitetit që mund të bashkojë kombe, kultura dhe grupe etnike.<ref>{{cite web|title=Culture {{!}} United Nations For Indigenous Peoples|url=https://www.un.org/development/desa/indigenouspeoples/mandated-areas1/culture.html|access-date=24 tetor 2020|website=www.un.org|date=5 qershor 2015|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126163227/https://www.un.org/development/desa/indigenouspeoples/mandated-areas1/culture.html|url-status=live|language=en}}</ref> Që nga 1996, njerëzit përdornin afërsisht gjashtë mijë gjuhë të ndryshme, përfshirë gjuhët e shenjave, dhe shumë mijëra të tjera janë të zhdukura.<ref>{{cite book|vauthors=Comrie B, Polinsky M, Matthews S|title=The Atlas of Languages: The Origin and Development of Languages Throughout the World|url=https://archive.org/details/atlasoflanguages0000unse|year=1996|publisher=Facts on File|location=New York|pages=[https://archive.org/details/atlasoflanguages0000unse/page/15 13]–15|isbn=978-0-8160-3388-1|language=en}}</ref> === Arti === {{Kryesor|Arti}} Arti njerëzor mund të marrë forma të shumta, përfshirë vizualin, letrarin dhe performativin. Arti vizual mund të variojë nga pikturat dhe skulpturat te filmi, dizajni i modës dhe arkitektura.<ref>{{Cite book|vauthors=Mavrody S|title=Visual Art Forms: Traditional to Digital|publisher=Sergey's HTML5 & CSS3|year=2013|isbn=978-0-9833867-5-9|language=en}}</ref> Artet letrare mund të përfshijnë prozën, poezinë dhe dramat. Artet performative përfshijnë përgjithësisht teatrin, muzikën dhe vallëzimin.<ref>{{cite web|date=2020|title=Types of Literary Arts and Their Understanding – bookfestivalscotland.com|url=https://bookfestivalscotland.com/types-of-literary-arts-and-their-understanding/|access-date=5 maj 2021|website=Bookfestival Scotland|language=en-UK|archive-date=5 maj 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505234546/http://bookfestivalscotland.com/types-of-literary-arts-and-their-understanding/}}</ref><ref>{{cite web|title=Bachelor of Performing Arts|url=https://www.otago.ac.nz/performing-arts/otago056890.pdf|website=University of Otago|access-date=30 korrik 2022|archive-date=14 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211214010758/https://www.otago.ac.nz/performing-arts/otago056890.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Njerëzit shpesh i kombinojnë format e ndryshme (për shembull, videoklipet muzikore).<ref>{{Cite journal|vauthors=Brown S|date=24 tetor 2018|title=Toward a Unification of the Arts|journal=Frontiers in Psychology|volume=9|article-number=1938|doi=10.3389/fpsyg.2018.01938|pmc=6207603|pmid=30405470|doi-access=free}}</ref> Entitete të tjera që janë përshkruar si me cilësi artistike përfshijnë përgatitjen e ushqimit, videolojërat dhe mjekësinë.<ref>{{cite web|date=21 tetor 2019|title=Culinary arts – How cooking can be an art|url=https://www.northernartprize.org.uk/culinary-arts-cooking-can-art|access-date=5 maj 2021|website=Northern Contemporary Art|language=en-US|archive-date=11 maj 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511102807/http://www.northernartprize.org.uk/culinary-arts-cooking-can-art}}</ref><ref>{{Cite journal|vauthors=Smuts A|date=1 janar 2005|title=Are Video Games Art?|journal=Contemporary Aesthetics (Journal Archive)|volume=3|issue=1|url=https://digitalcommons.risd.edu/liberalarts_contempaesthetics/vol3/iss1/6/|access-date=30 korrik 2022|archive-date=29 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220529081114/https://digitalcommons.risd.edu/liberalarts_contempaesthetics/vol3/iss1/6/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Cameron IA, Pimlott N|title=Art of medicine|journal=Canadian Family Physician|volume=61|issue=9|pages=739–740|date=shtator 2015|pmid=26371092|pmc=4569099|language=en}}</ref> Përveç ofrimit të argëtimit dhe transferimit të njohurive, artet përdoren gjithashtu për qëllime politike.<ref>{{Cite journal|vauthors=Bird G|date=7 qershor 2019|title=Rethinking the role of the arts in politics: lessons from the Négritude movement|journal=International Journal of Cultural Policy|language=en|volume=25|issue=4|pages=458–470|doi=10.1080/10286632.2017.1311328}}</ref> [[Skeda:British Museum Flood Tablet.jpg|thumb|upright|Tabela e Përmbytjes së epikës së ''Gilgameshit'', në akadishte]] Arti është një karakteristikë përcaktuese e njerëzve, dhe ka prova për një marrëdhënie mes kreativitetit dhe gjuhës.<ref name="Morriss-Kay-2010">{{cite journal|vauthors=Morriss-Kay GM|title=The evolution of human artistic creativity|journal=Journal of Anatomy|volume=216|issue=2|pages=158–176|date=shkurt 2010|pmid=19900185|pmc=2815939|doi=10.1111/j.1469-7580.2009.01160.x|language=en}}</ref> Prova më e hershme e artit ishin gdhendje guaskash të bëra nga ''Homo erectus'', 300.000 vjet para se të evoluonin njerëzit modernë.<ref>{{cite journal|vauthors=Joordens JC, d'Errico F, Wesselingh FP|display-authors=3|title=Homo erectus at Trinil on Java used shells for tool production and engraving|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_nature_2015-02-12_518_7538/page/228|journal=Nature|volume=518|issue=7538|pages=228–231|date=shkurt 2015|pmid=25470048|doi=10.1038/nature13962|bibcode=2015Natur.518..228J|language=en}}</ref> Arti i atribuar ''H. sapiens''-it ekzistonte të paktën 75.000 vjet më parë, me stoli dhe vizatime të gjetura në shpella në Afrikën e Jugut.<ref>{{cite news|vauthors=St Fleur N|date=12 shtator 2018|title=Oldest Known Drawing by Human Hands Discovered in South African Cave|newspaper=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/12/science/oldest-drawing-ever-found.html|access-date=20 shtator 2018|archive-date=14 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200414094752/https://www.nytimes.com/2018/09/12/science/oldest-drawing-ever-found.html|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite news|vauthors=Radford T|date=16 prill 2004|title=World's oldest jewellery found in cave|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2004/apr/16/artsandhumanities.arts|access-date=23 shtator 2020|archive-date=12 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212095737/https://www.theguardian.com/world/2004/apr/16/artsandhumanities.arts|url-status=live}}</ref> Ka hipoteza të ndryshme se përse njerëzit janë përshtatur ndaj arteve. Këto përfshijnë t'u lejojnë atyre të zgjidhin më mirë probleme, të sigurojnë një mjet për të kontrolluar ose ndikuar njerëz të tjerë, të inkurajojnë bashkëpunimin dhe kontributin brenda një shoqërie, ose të rrisin shansin e tërheqjes së një partneri të mundshëm.<ref>{{cite book|vauthors=Dissanayake E|title=World Art Studies: Exploring Concepts and Approaches|publisher=Valiz|year=2008|veditors=Zijlmans K, van Damme W|location=Amsterdam|pages=241–263|chapter=The Arts after Darwin: Does Art have an Origin and Adaptive Function?|language=en}}</ref> Përdorimi i imagjinatës i zhvilluar përmes artit, i kombinuar me logjikën, mund t'u ketë dhënë njerëzve të hershëm një avantazh evolutiv.<ref name="Morriss-Kay-2010" /> Prova të angazhimit njerëzor në aktivitete muzikore i paraprijnë artit shpellor, dhe deri tani muzika është praktikuar nga pothuajse të gjitha kulturat e njohura njerëzore.<ref name="Morley-2014">{{cite journal|vauthors=Morley I|title=A multi-disciplinary approach to the origins of music: perspectives from anthropology, archaeology, cognition and behaviour|journal=Journal of Anthropological Sciences|volume=92|issue=92|pages=147–177|date=2014|pmid=25020016|doi=10.4436/JASS.92008|language=en}}</ref> Ekziston një larmi e gjerë zhanresh muzikore dhe muzikash etnike; me aftësitë muzikore të njerëzve të lidhura me aftësi të tjera, përfshirë sjellje sociale komplekse njerëzore.<ref name="Morley-2014" /> Është treguar se trutë njerëzore i përgjigjen muzikës duke u sinkronizuar me ritmin dhe taktin, proces i quajtur hyrje në ritëm (''entrainment'').<ref>{{cite journal|vauthors=Trost W, Frühholz S, Schön D, Labbé C, Pichon S, Grandjean D, Vuilleumier P|title=Getting the beat: entrainment of brain activity by musical rhythm and pleasantness|journal=NeuroImage|volume=103|pages=55–64|date=dhjetor 2014|pmid=25224999|doi=10.1016/j.neuroimage.2014.09.009|language=en}}</ref> Vallëzimi është gjithashtu një formë shprehjeje njerëzore e gjetur në të gjitha kulturat,<ref>{{cite journal|vauthors=Karpati FJ, Giacosa C, Foster NE, Penhune VB, Hyde KL|title=Dance and the brain: a review|journal=Annals of the New York Academy of Sciences|volume=1337|issue=1|pages=140–146|date=mars 2015|pmid=25773628|doi=10.1111/nyas.12632|bibcode=2015NYASA1337..140K|language=en}}</ref> dhe mund të ketë evoluuar si mënyrë për të ndihmuar njerëzit e hershëm të komunikonin.<ref>{{cite web|date=22 mars 2010|vauthors=Chow D|title=Why Do Humans Dance?|url=https://www.livescience.com/8132-humans-dance.html|access-date=21 shtator 2020|website=livescience.com|language=en|archive-date=1 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201180750/https://www.livescience.com/8132-humans-dance.html|url-status=live}}</ref> Dëgjimi i muzikës dhe vëzhgimi i vallëzimit stimulon korteksin orbitofrontal dhe zona të tjera të trurit që ndiejnë kënaqësi.<ref>{{cite web|vauthors=Krakauer J|date=26 shtator 2008|title=Why do we like to dance{{snd}}And move to the beat?|url=https://www.scientificamerican.com/article/experts-dance/|access-date=21 shtator 2020|website=Scientific American|language=en|archive-date=28 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228035904/https://www.scientificamerican.com/article/experts-dance/|url-status=live}}</ref> Ndryshe nga të folurit, leximi dhe shkrimi nuk vijnë natyrshëm te njerëzit dhe duhet mësuar.<ref>{{cite web|vauthors=Prior KS|date=21 qershor 2013|title=How Reading Makes Us More Human|url=https://www.theatlantic.com/national/archive/2013/06/how-reading-makes-us-more-human/277079/|access-date=23 shtator 2020|website=The Atlantic|language=en-US|archive-date=29 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210129222006/https://www.theatlantic.com/national/archive/2013/06/how-reading-makes-us-more-human/277079/|url-status=live}}</ref> Megjithatë, letërsia ka qenë e pranishme para shpikjes së fjalëve dhe gjuhës, me piktura 30.000-vjeçare në muret e disa shpellave që përshkruajnë një seri skenash dramatike.<ref name="Puchner">{{cite web|vauthors=Puchner M|title=How stories have shaped the world|url=https://www.bbc.com/culture/article/20180423-how-stories-have-shaped-the-world|access-date=23 shtator 2020|website=www.bbc.com|date=23 prill 2018|language=en|archive-date=5 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210105053111/https://www.bbc.com/culture/article/20180423-how-stories-have-shaped-the-world|url-status=live}}</ref> Një nga veprat letrare më të vjetra që kanë mbijetuar është ''Epi i Gilgameshit'', gdhendur për herë të parë në tableta të lashta babilonase rreth 4.000 vjet më parë.<ref>{{cite book|editor-first=Stephanie|editor-last=Dalley|editor-link=Stephanie Dalley|title=Myths from Mesopotamia: Creation, the Flood, Gilgamesh, and Others|url=https://archive.org/details/mythsfrommesopot0000unse_c1b3|publisher=Oxford University Press|year=2000|isbn=978-0-19-283589-5|edition=revised|page=[https://archive.org/details/mythsfrommesopot0000unse_c1b3/page/41 41]|language=en}}</ref> Përtej thjesht transmetimit të njohurive, përdorimi dhe ndarja e trillimit imagjinar përmes tregimeve mund të ketë ndihmuar në zhvillimin e aftësive komunikuese të njerëzve dhe rritjen e gjasave për sigurimin e një partneri.<ref>{{cite journal|vauthors=Hernadi P|date=2001|title=Literature and Evolution|journal=SubStance|volume=30|issue=1/2|pages=55–71|doi=10.2307/3685504|jstor=3685504|language=en}}</ref> Rrëfimi i tregimeve mund të përdoret gjithashtu si mënyrë për t'i dhënë audiencës mësime morale dhe për të inkurajuar bashkëpunimin.<ref name="Puchner" /> === Veglat dhe teknologjitë === {{Kryesor|Vegël|Teknologji}} [[Skeda:JR-Maglev-MLX01-2.jpg|alt=Tren duke lëvizur në një shinë|thumb|SCMaglev, treni më i shpejtë në botë, që arriti shpejtësinë 603&nbsp;km/orë, që nga viti 2015<ref>{{cite news|vauthors=McCurry J|date=21 prill 2015|title=Japan's Maglev Train Breaks World Speed Record with 600&nbsp;km/h Test Run|edition=U.S.|work=The Guardian|location=New York|url=https://www.theguardian.com/world/2015/apr/21/japans-maglev-train-notches-up-new-world-speed-record-in-test-run|access-date=30 korrik 2022|archive-date=18 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220618083538/https://www.theguardian.com/world/2015/apr/21/japans-maglev-train-notches-up-new-world-speed-record-in-test-run|url-status=live|language=en}}</ref>]] Veglat e gurit u përdorën nga proto-njerëzit të paktën 2,5 milionë vjet më parë.<ref>{{cite journal|author1=Clark JD|author2=de Heinzelin J|author3=Schick KD|author4=Hart WK|author5=White TD|author6=WoldeGabriel G|author7=Walter RC|author8=Suwa G|author9=Asfaw B|author10=Vrba E|author11=H.-Selassie Y|title=African Homo erectus: old radiometric ages and young Oldowan assemblages in the Middle Awash Valley, Ethiopia|journal=Science|volume=264|issue=5167|pages=1907–1910|date=qershor 1994|pmid=8009220|doi=10.1126/science.8009220|bibcode=1994Sci...264.1907C|language=en}}</ref> Përdorimi dhe prodhimi i veglave është paraqitur si aftësia që i përkufizon njerëzit më shumë se çdo gjë tjetër,<ref name="Choi-2009">{{cite web|date=11 nëntor 2009|vauthors=Choi CQ|title=Human Evolution: The Origin of Tool Use|url=https://www.livescience.com/7968-human-evolution-origin-tool.html|access-date=9 tetor 2020|website=livescience.com|language=en|archive-date=4 tetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201004144848/https://www.livescience.com/7968-human-evolution-origin-tool.html|url-status=live}}</ref> dhe historikisht është parë si një hap i rëndësishëm evolutiv.<ref>{{cite journal|vauthors=Orban GA, Caruana F|title=The neural basis of human tool use|journal=Frontiers in Psychology|volume=5|page=310|date=2014|pmid=24782809|pmc=3988392|doi=10.3389/fpsyg.2014.00310|doi-access=free|language=en}}</ref> Teknologjia u bë shumë më e sofistikuar rreth 1,8 milionë vjet më parë,<ref name="Choi-2009" /> me përdorimin e kontrolluar të zjarrit që filloi rreth 1 milion vjet më parë.<ref>{{cite journal|vauthors=Berna F, Goldberg P, Horwitz LK, Brink J, Holt S, Bamford M, Chazan M|title=Microstratigraphic evidence of in situ fire in the Acheulean strata of Wonderwerk Cave, Northern Cape province, South Africa|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=109|issue=20|pages=E1215-20|date=maj 2012|pmid=22474385|pmc=3356665|doi=10.1073/pnas.1117620109|doi-access=free|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Gowlett JA|title=The discovery of fire by humans: a long and convoluted process|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London, Series B|volume=371|issue=1696|article-number=20150164|date=qershor 2016|pmid=27216521|pmc=4874402|doi=10.1098/rstb.2015.0164|language=en}}</ref> Rrota dhe automjetet me rrota u shfaqën njëkohësisht në disa rajone, diku në mijëvjeçarin e katërt p.e.s.<ref name="Bodnár-2018" /> Zhvillimi i veglave dhe teknologjive më komplekse lejoi kultivimin e tokës dhe zbutjen e kafshëve, duke u treguar kështu thelbësor në zhvillimin e bujqësisë{{snd}}atë që njihet si Revolucioni Neolitik.<ref>{{cite web|date=2018|title=Neolithic Era Tools: Inventing a New Age|url=https://www.magellantv.com/articles/tools-of-the-neolithic-era-inventing-a-new-age|access-date=9 tetor 2020|website=MagellanTV|vauthors=Damiano J|archive-date=5 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210105053059/https://www.magellantv.com/articles/tools-of-the-neolithic-era-inventing-a-new-age|url-status=live}}</ref> Kina zhvilloi letrën, shtypshkronjën, barutin, busullën dhe shpikje të tjera të rëndësishme.<ref>{{Cite book|vauthors=Deng Y, Wang P|title=Ancient Chinese inventions|publisher=Cambridge University Press|year=2011|isbn=978-0-521-18692-6|location=Cambridge, UK|pages=13–14|oclc=671710733|language=en}}</ref> Përmirësimet e vazhdueshme në shkrirjen e metaleve lejuan farkëtimin e bakrit, bronzit, hekurit dhe përfundimisht çelikut, i cili përdoret në hekurudha, gjinkallë (rrokaqiej) dhe shumë produkte të tjera.<ref>{{cite web|vauthors=Schifman J|date=9 korrik 2018|title=The Entire History of Steel|url=https://www.popularmechanics.com/technology/infrastructure/a20722505/history-of-steel/|access-date=5 maj 2021|website=Popular Mechanics|language=en-US|archive-date=5 maj 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505092218/https://www.popularmechanics.com/technology/infrastructure/a20722505/history-of-steel/|url-status=live}}</ref> Kjo përkoi me Revolucionin Industrial, ku shpikja e makinave të automatizuara solli ndryshime të mëdha në stilet e jetesës së njerëzve.<ref>{{cite web|author-first=Freddie|author-last=Wilkinson|date=9 janar 2020|title=Industrial Revolution and Technology|url=https://education.nationalgeographic.org/resource/industrial-revolution-and-technology/|access-date=9 tetor 2020|website=National Geographic Society|language=en|archive-date=30 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200930225816/https://www.nationalgeographic.org/article/industrial-revolution-and-technology/|url-status=live}}</ref> Teknologjia moderne vërehet duke përparuar në mënyrë eksponenciale,<ref>{{Cite journal|author1-last=Roser|author1-first=Max|author1-link=Max Roser|author2-last=Ritchie|author2-first=Hannah|date=11 maj 2013|title=Technological Progress|url=https://ourworldindata.org/technological-progress|journal=Our World in Data|access-date=30 korrik 2022|archive-date=10 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210910043042/https://ourworldindata.org/technological-progress|url-status=live}}</ref> me risi kryesore në shekullin XX, përfshirë: energjinë elektrike, penicilinën, gjysmëpërçuesit, motorët me djegie të brendshme, Internetin, plehrat fiksues të azotit, aeroplanët, kompjuterët, automobilat, pilulat kontraceptive, fisionin bërthamor, revolucionin e gjelbër, radion, mbarështimin bimor shkencor, raketat, ajrin e kondicionuar, televizionin, dhe linjën e montimit.<ref>{{cite web|vauthors=Fallows J|date=23 tetor 2013|title=The 50 Greatest Breakthroughs Since the Wheel|url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2013/11/innovations-list/309536/|access-date=5 maj 2021|website=The Atlantic|language=en|archive-date=5 maj 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505064701/https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2013/11/innovations-list/309536/|url-status=live}}</ref> === Feja dhe shpirtëria === {{Hatnote|Artikujt kryesorë: [[Feja]] dhe {{ill|Shpirtëria|en|Spirituality}}}} [[Skeda:Brooklyn Museum 1992.133.4 Figure of Shango on Horseback.jpg|thumb|upright|Shango, Orisha e zjarrit, rrufesë dhe bubullimës në fenë joruba, përshkruar mbi kalë]] Përkufizimet e fesë ndryshojnë;<ref name="Idinopulos-1998">{{cite journal|vauthors=Idinopulos TA|date=1998|title=What Is Religion?|journal=CrossCurrents|volume=48|issue=3|pages=366–380|jstor=24460821|language=en}}</ref> sipas një përkufizimi, feja është një sistem besimi rreth së mbinatyrshmes, të shenjtës ose hyjnores, dhe praktikave, vlerave, institucioneve dhe ritualeve të lidhura me atë besim. Disa fe kanë gjithashtu një kod moral. Evolucioni dhe historia e feve të para janë bërë fusha kërkimi shkencor aktiv.<ref>{{cite journal|vauthors=Emmons RA, Paloutzian RF|title=The psychology of religion|journal=Annual Review of Psychology|volume=54|issue=1|pages=377–402|year=2003|pmid=12171998|doi=10.1146/annurev.psych.54.101601.145024|language=en}}</ref><ref>{{cite web|vauthors=King BJ|date=29 mars 2016|title=Chimpanzees: Spiritual But Not Religious?|url=https://www.theatlantic.com/science/archive/2016/03/chimpanzee-spirituality/475731/|access-date=8 tetor 2020|website=The Atlantic|language=en-US|archive-date=20 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120080957/https://www.theatlantic.com/science/archive/2016/03/chimpanzee-spirituality/475731/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Ball|first1=Philip|title=Complex societies evolved without belief in all-powerful deity|journal=Nature|date=2015|doi=10.1038/nature.2015.17040|language=en}}</ref> Prova të besueshme të sjelljes fetare datojnë në epokën e Paleolitit të Mesëm (45–200 mijë vjet më parë).<ref>{{cite journal|vauthors=Culotta E|title=Origins. On the origin of religion|url=https://archive.org/details/sim_science_2009-11-06_326_5954/page/784|journal=Science|volume=326|issue=5954|pages=784–787|date=nëntor 2009|pmid=19892955|doi=10.1126/science.326_784|bibcode=2009Sci...326..784C|language=en}}</ref> Mund të ketë evoluuar për të luajtur një rol në ndihmën për të zbatuar dhe inkurajuar bashkëpunimin mes njerëzve.<ref>{{cite journal|last1=Atkinson|first1=Quentin D.|last2=Bourrat|first2=Pierrick|title=Beliefs about God, the afterlife and morality support the role of supernatural policing in human cooperation|url=https://archive.org/details/sim_evolution-and-human-behavior_2011-01_32_1/page/41|journal=Evolution and Human Behavior|date=2011|volume=32|issue=1|pages=41–49|doi=10.1016/j.evolhumbehav.2010.07.008|bibcode=2011EHumB..32...41A|language=en}}</ref> Feja shfaqet në forma të larmishme.<ref name="Idinopulos-1998" /> Feja mund të përfshijë një besim në jetën pas vdekjes,<ref>{{cite journal|vauthors=Walker GC|date=1 gusht 2000|title=Secular Eschatology: Beliefs about Afterlife|journal=OMEGA – Journal of Death and Dying|language=en|volume=41|issue=1|pages=5–22|doi=10.2190/Q21C-5VED-GYW6-W091}}</ref> origjinën e jetës, natyrën e universit (kozmologjia fetare) dhe fatin e tij përfundimtar (eskatologjia), dhe mësime morale ose etike.<ref>{{cite journal|vauthors=McKay R, Whitehouse H|title=Religion and morality|url=https://archive.org/details/sim_psychological-bulletin_psychological-bulletin_2015-03_141_2/page/447|journal=Psychological Bulletin|volume=141|issue=2|pages=447–473|date=mars 2015|pmid=25528346|pmc=4345965|doi=10.1037/a0038455|language=en}}</ref> Pikëpamjet mbi transhendencën dhe imanencën ndryshojnë ndjeshëm; traditat mbrojnë në mënyra të ndryshme monizmin, deizmin, panteizmin dhe teizmin (përfshirë politeizmin dhe monoteizmin).<ref>{{cite book|editor-first1=Bernhard|editor-first2=Marcus|editor-last1=Nitsche|editor-last2=Schmücker|title=God or the Divine?|date=2023|doi=10.1515/9783110698343|isbn=978-3-11-069834-3|language=en}}</ref> Edhe pse matja e fetarisë është e vështirë,<ref>{{cite journal|vauthors=Hall DE, Meador KG, Koenig HG|title=Measuring religiousness in health research: review and critique|journal=Journal of Religion and Health|volume=47|issue=2|pages=134–163|date=qershor 2008|pmid=19105008|doi=10.1007/s10943-008-9165-2|pmc=8823950|language=en}}</ref> shumica e njerëzve pohojnë ndonjë lloj besimi fetar ose shpirtëror.<ref>{{cite news|vauthors=Sherwood H|date=27 gusht 2018|title=Religion: why faith is becoming more and more popular|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/news/2018/aug/27/religion-why-is-faith-growing-and-what-happens-next|access-date=8 tetor 2020|archive-date=1 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301113948/https://www.theguardian.com/news/2018/aug/27/religion-why-is-faith-growing-and-what-happens-next|url-status=live}}</ref> Në 2015, shumica relative ishin të krishterë, të ndjekur nga myslimanë, hindu dhe budistë.<ref>{{cite web|vauthors=Hackett C, McClendon D|date=2017|title=Christians remain world's largest religious group, but they are declining in Europe|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/04/05/christians-remain-worlds-largest-religious-group-but-they-are-declining-in-europe/|access-date=8 tetor 2020|website=Pew Research Center|language=en-US|archive-date=24 nëntor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191124021738/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/04/05/christians-remain-worlds-largest-religious-group-but-they-are-declining-in-europe/|url-status=live}}</ref> Që nga 2015, rreth 16%, ose pak nën 1,2 miliardë njerëz, ishin jofetarë, përfshirë ata pa besime fetare ose pa identifikim me ndonjë fe.<ref name="Pew2017">{{cite web|date=5 prill 2017|title=The Changing Global Religious Landscape|url=https://www.pewforum.org/2017/04/05/the-changing-global-religious-landscape/|access-date=8 tetor 2020|website=Pew Research Center's Religion & Public Life Project|language=en-US|archive-date=18 shkurt 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218030628/https://www.pewforum.org/2017/04/05/the-changing-global-religious-landscape/|url-status=live}}</ref> === Shkenca dhe filozofia === {{Kryesor|Shkenca|Filozofia}} [[Skeda:Dunhuang star map.jpg|thumb|right|Harta e Dunhuangut, hartë yjesh që tregon rajonin polar verior. Kinë, rreth vitit 700.]] Një tipar përcaktues i njerëzimit është kapaciteti për evolucion kulturor kumulativ, duke transmetuar njohuri nëpër breza, duke ndërtuar vazhdimisht mbi njohuritë e kaluara për të zhvilluar vegla, ligje shkencore dhe përparime të tjera për t'i transmetuar te brezat e ardhshëm.<ref>{{cite web|last=Di Christina|first=Mariette|author-link=Mariette DiChristina|title=A Very Human Story: Why Our Species Is Special|url=https://www.scientificamerican.com/article/a-very-human-story-why-our-species-is-special/|access-date=27 shtator 2020|website=Scientific American|date=shtator 2018|language=en|archive-date=24 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124160953/https://www.scientificamerican.com/article/a-very-human-story-why-our-species-is-special/|url-status=live}}</ref> Kjo njohuri e grumbulluar mund të testohet për t'iu përgjigjur pyetjeve të ndryshme ose për të bërë parashikime se si funksionon universi, duke nxitur përparimin e vazhdueshëm njerëzor.<ref>{{cite encyclopedia|last1=Andersen|first1=Hanne|last2=Hepburn|first2=Brian|title=Scientific Method|date=2020|url=https://plato.stanford.edu/archives/win2020/entries/scientific-method/|encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|veditors=Zalta EN|edition=Winter 2020|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|access-date=8 tetor 2020|archive-date=23 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210223174917/https://plato.stanford.edu/archives/win2020/entries/scientific-method/|url-status=live}}</ref> Ky fenomen njihet si efekti i rrasetit në antropologjinë kulturore.<ref name=":0" /> Aristoteli është përshkruar si shkencëtari i parë,<ref>{{Cite journal|vauthors=Lo Presti R|date=2014|title=History of science: The first scientist|journal=Nature|language=en|volume=512|issue=7514|pages=250–251|doi=10.1038/512250a|bibcode=2014Natur.512..250L|doi-access=free}}</ref> dhe i parapriu ngritjes së mendimit shkencor gjatë periudhës helenistike.<ref>{{Cite book|vauthors=Russo L|title=The forgotten revolution: how science was born in 300 BC and why it had to be reborn|url=https://archive.org/details/forgottenrevolut0000russ|date=2004|isbn=978-3-642-18904-3|page=[https://archive.org/details/forgottenrevolut0000russ/page/1 1]|publisher=Springer|oclc=883392276|language=en}}</ref> Përparime të tjera të hershme shkencore erdhën nga dinastia Han në Kinë dhe gjatë Epokës së Artë Islame.<ref>{{Cite book|last=Needham|author-link=Joseph Needham|first=J|author2=Wang Ling|author2-link=Wang Ling (historian)|title=Science and civilisation in China|url=https://archive.org/details/sciencecivilisat0000need_h8x8|year=1954|page=[https://archive.org/details/sciencecivilisat0000need_h8x8/page/111 111]|publisher=Cambridge University Press|oclc=779676|language=en|isbn=9780521875660}}</ref><ref name="Renima-2016" /> Revolucioni shkencor, afër fundit të Rilindjes, çoi në shfaqjen e shkencës moderne.<ref>{{Cite book|vauthors=Henry J|title=The scientific revolution and the origins of modern science|url=https://archive.org/details/scientificrevolu0000henr|publisher=Palgrave Macmillan|year=2008|isbn=978-1-137-07904-6|edition=3|publication-place=Basingstoke, UK|chapter=Renaissance and Revolution|oclc=615209781|language=en}}</ref> Një zinxhir ngjarjesh dhe ndikimesh çoi në zhvillimin e metodës shkencore, proces vëzhgimi dhe eksperimentimi që përdoret për ta dalluar shkencën nga pseudoshkenca.<ref>{{cite web|vauthors=Hansson SO|veditors=Zalta EN|year=2017|title=Science and Pseudo-Science|url=https://plato.stanford.edu/entries/pseudo-science/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170611061811/https://plato.stanford.edu/entries/pseudo-science/|archive-date=11 qershor 2017|access-date=3 July 2017|website=Stanford Encyclopedia of Philosophy|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|language=en}}</ref> Kuptimi i matematikës është unik për njerëzit, edhe pse specie të tjera kafshësh kanë njëfarë kognicioni numerik.<ref>{{cite book|vauthors=Olmstead MC, Kuhlmeier VA|title=Comparative Cognition|url=https://archive.org/details/comparativecogni0000olms|publisher=Cambridge University Press|date=2015|pages=[https://archive.org/details/comparativecogni0000olms/page/209 209]–210|isbn=978-1-107-01116-8|language=en}}</ref> E gjithë shkenca mund të ndahet në tri degë kryesore: shkencat formale (p.sh., logjika dhe matematika), që merren me sisteme formale, shkencat e aplikuara (p.sh., inxhinieria, mjekësia), që fokusohen te aplikimet praktike, dhe shkencat empirike, që bazohen te vëzhgimi empirik, dhe që nga ana e tyre ndahen në shkenca natyrore (p.sh., fizika, kimia, biologjia) dhe shkenca shoqërore (p.sh., psikologjia, ekonomia, sociologjia).<ref>{{cite web|title=Branches of Science|url=https://pmr.uchicago.edu/sites/pmr.uchicago.edu/files/uploads/BranchesofSciencePresentation.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170423062909/https://pmr.uchicago.edu/sites/pmr.uchicago.edu/files/uploads/BranchesofSciencePresentation.pdf|archive-date=23 prill 2017|access-date=26 June 2017|publisher=University of Chicago|language=en}}</ref> Filozofia është një fushë studimi ku njerëzit kërkojnë të kuptojnë të vërteta themelore rreth vetes dhe botës në të cilën jetojnë.<ref>{{cite web|title=What is Philosophy?|work=Department of Philosophy|publisher=Florida State University|url=https://philosophy.fsu.edu/undergraduate-study/why-philosophy/What-is-Philosophy|access-date=8 tetor 2020|archive-date=23 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210223102725/https://philosophy.fsu.edu/undergraduate-study/why-philosophy/What-is-Philosophy|url-status=live|language=en}}</ref> Hetimi filozofik ka qenë një tipar i madh në zhvillimin e historisë intelektuale të njerëzve.<ref>{{cite encyclopedia|title=Philosophy|encyclopedia=Definition, Systems, Fields, Schools, & Biographies|publisher=Encyclopedia Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/philosophy|access-date=8 tetor 2020|archive-date=23 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210223162559/https://www.britannica.com/topic/philosophy|url-status=live|language=en}}</ref> Është përshkruar si "toka e askujt" mes njohurive shkencore definitive dhe mësimeve fetare dogmatike.<ref>{{cite journal|vauthors=Kaufmann F, Russell B|date=1947|title=A History of Western Philosophy and its Connection with Political and Social Circumstances from the Earliest Times to the Present Day.|url=https://archive.org/details/sim_philosophy-and-phenomenological-research_1947-03_7_3/page/461|journal=Philosophy and Phenomenological Research|volume=7|issue=3|page=461|doi=10.2307/2102800|jstor=2102800|language=en}}</ref> Fushat kryesore të filozofisë përfshijnë metafizikën, epistemologjinë, logjikën dhe aksiologjinë (që përfshin etikën dhe estetikën).<ref>{{cite journal|vauthors=Hassan NR, Mingers J, Stahl B|date=4 maj 2018|title=Philosophy and information systems: where are we and where should we go?|journal=European Journal of Information Systems|volume=27|issue=3|pages=263–277|doi=10.1080/0960085X.2018.1470776|doi-access=free|hdl=2086/16128|hdl-access=free|language=en}}</ref> == Shoqëria == {{Kryesor|Shoqëria}} [[Skeda:Indian family in Brazil posed in front of hut.jpg|thumb|upright|Fotografi e bërë mes 1890 dhe 1923 e një familjeje indigjene në Brazil, e përbërë nga 3 femra adoleshente ose të rritura, një mashkull i rritur, dhe një foshnjë. Njerëzit shpesh jetojnë në struktura sociale të bazuara në familje.]] Shoqëria është sistemi i organizatave dhe institucioneve që lindin nga ndërveprimi mes njerëzve. Njerëzit janë shumë social dhe priren të jetojnë në grupe të mëdha shoqërore komplekse. Ata mund të ndahen në grupe të ndryshme sipas të ardhurave, pasurisë, pushtetit, reputacionit dhe faktorëve të tjerë. Struktura e stratifikimit shoqëror dhe shkalla e lëvizshmërisë shoqërore ndryshojnë, veçanërisht mes shoqërive moderne dhe tradicionale.<ref>{{cite web|title=Social Stratification|url=https://web.unitn.it/files/download/8481/srs_schizzerotto_social_stratification_2_as.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20180320150018/https://web.unitn.it/files/download/8481/srs_schizzerotto_social_stratification_2_as.pdf|archive-date=20 mars 2018|access-date=3 July 2017|publisher=University of Trento|vauthors=Schizzerotto A|language=en}}</ref> Grupet njerëzore variojnë nga madhësia e familjeve deri te kombet. Forma e parë e organizimit social njerëzor mendohet se ka ngjasuar me shoqëritë e grupeve gjuetare-mbledhëse.<ref>{{cite book|vauthors=Fukuyama F|title=The origins of political order: from prehuman times to the French Revolution|date=2012|publisher=Farrar, Straus and Giroux|isbn=978-0-374-53322-9|page=53|oclc=1082411117|language=en}}</ref> === Gjinia === {{Kryesor|Gjinia}} [[Skeda:Ring ceremony, Indian Hindu wedding.jpg|thumb|upright|Një burrë si dhëndër dhe një grua si nuse, në një dasmë hindu në Indinë veriore; dhëndri vesh sherwani dhe pagri (çallmë), ndërsa nusja vesh sari.]] Shoqëritë njerëzore zakonisht shfaqin identitete gjinore dhe role gjinore që dallojnë mes karakteristikave mashkullore dhe femërore, dhe përcaktojnë gamën e sjelljeve dhe qëndrimeve të pranueshme për anëtarët e tyre bazuar në seksin e tyre.<ref>{{cite book|last1=Krahé|first1=Barbara|chapter=Social Role Theory of Sex Differences and Similarities : A Current Appraisal|pages=137–188|title=The Developmental Social Psychology of Gender|date=2012|doi=10.4324/9781410605245-12|isbn=978-1-4106-0524-5|language=en}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia|year=2003|title=Gender Roles and Society|encyclopedia=Human Ecology: An Encyclopedia of Children, Families, Communities, and Environments|publisher=ABC-CLIO|location=Santa barbara, CA|last=Blackstone|first=Amy|series=Sociology School Faculty Scholarship|page=335|editor-last=Miller|editor-first=Julia R.|editor2-last=Lerner|editor2-first=Richard M.|editor3-last=Schiamberg|editor3-first=Lawrence B.|url=https://digitalcommons.library.umaine.edu/soc_facpub/1/|access-date=30 korrik 2022|archive-date=16 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220516131905/https://digitalcommons.library.umaine.edu/soc_facpub/1/|url-status=live|language=en}}</ref> Kategorizimi më i zakonshëm është një binar gjinor burra-gra.<ref>{{cite book|last=Nadal|first=Kevin L.|title=The SAGE Encyclopedia of Psychology and Gender|year=2017|isbn=978-1-4833-8427-6|page=401|publisher=SAGE Publications|language=en}}</ref> Disa shoqëri njohin një gjini të tretë,<ref>{{Cite book|last=Herdt|first=Gilbert|title=Third Sex, Third Gender: Beyond Sexual Dimorphism in Culture and History|publisher=Princeton University Press|year=2020|isbn=978-1-942130-52-9|location=Princeton, NJ|pages=21–83|language=en|chapter=Third Sexes and Third Genders}}</ref> ose, më rrallë, një të katërt apo të pestë.<ref>{{cite book|last=Trumbach|first=Randolph|year=1994|chapter=London's Sapphists: From Three Sexes to Four Genders in the Making of Modern Culture|title=Third Sex, Third Gender: Beyond Sexual Dimorphism in Culture and History|url=https://archive.org/details/thirdsexthirdgen0000unse|editor-last=Herdt|editor-first=Gilbert|pages=[https://archive.org/details/thirdsexthirdgen0000unse/page/111 111]–136|location=New York|publisher=Zone (MIT)|isbn=978-0-942299-82-3|language=en}}</ref><ref>{{cite web|last=Graham|first=Sharyn|url=http://www.insideindonesia.org/weekly-articles/sulawesis-fifth-gender|title=Sulawesi's fifth gender|archive-url=https://web.archive.org/web/20141126200244/http://www.insideindonesia.org/weekly-articles/sulawesis-fifth-gender|archive-date=26 nëntor 2014|website=Inside Indonesia|date=prill–qershor 2001|language=en}}</ref> Në disa shoqëri të tjera, "jobinar" përdoret si term ombrellë për një gamë identitetesh gjinore që nuk janë thjesht mashkullore ose femërore.<ref>{{Cite journal|last1=Richards|first1=Christina|last2=Bouman|first2=Walter Pierre|last3=Seal|first3=Leighton|last4=Barker|first4=Meg John|author4-link=Meg-John Barker|last5=Nieder|first5=Timo O.|last6=T'Sjoen|first6=Guy|date=2016|title=Non-binary or genderqueer genders|journal=International Review of Psychiatry|volume=28|issue=1|pages=95–102|doi=10.3109/09540261.2015.1106446|pmid=26753630|hdl-access=free|hdl=1854/LU-7279758|language=en}}</ref> Rolet gjinore shpesh shoqërohen me një ndarje normash, praktikash, veshjeje, sjelljeje, të drejtash, detyrash, privilegjesh, statusi dhe pushteti, me burrat që gëzojnë më shumë të drejta dhe privilegje se gratë në shumicën e shoqërive, si sot ashtu edhe në të kaluarën.<ref>{{Cite web|last1=Ananthaswamy|first1=Anil|last2=Douglas|first2=Kate|title=The origins of sexism: How men came to rule 12,000 years ago|url=https://www.newscientist.com/article/mg23831740-400-the-origins-of-sexism-how-men-came-to-rule-12000-years-ago/|access-date=7 mars 2023|website=New Scientist|language=en-US}}</ref> Si konstrukt social,<ref>{{Cite web|title=What do we mean by "sex" and "gender"?|url=https://apps.who.int/gender/whatisgender/en/|archive-url=https://web.archive.org/web/20170130022356/https://apps.who.int/gender/whatisgender/en/|archive-date=30 janar 2017|access-date=26 November 2015|publisher=World Health Organization|language=en}}</ref> rolet gjinore nuk janë fikse dhe ndryshojnë historikisht brenda një shoqërie. Sfidat ndaj normave gjinore mbizotëruese janë përsëritur në shumë shoqëri.<ref>{{cite book|title=Essential Concepts for Healthy Living|vauthors=Alters S, Schiff W|publisher=Jones & Bartlett Publishers|year=2009|isbn=978-0-7637-5641-3|page=143|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|author-link1=Nicole Fortin|vauthors=Fortin N|year=2005|title=Gender Role Attitudes and the Labour Market Outcomes of Women Across OECD Countries|url=https://archive.org/details/oxford-review-of-economic-policy_autumn-2005_21_3/page/416|journal=Oxford Review of Economic Policy|volume=21|issue=3|pages=416–438|doi=10.1093/oxrep/gri024|language=en}}</ref> Pak dihet rreth roleve gjinore në shoqëritë më të hershme njerëzore. Njerëzit modernë të hershëm ndoshta kishin një gamë rolesh gjinore të ngjashme me atë të kulturave moderne, të paktën që nga Paleoliti i Sipërm, ndërsa neandertalët ishin më pak dimorfikë seksualisht, dhe ka prova se dallimi sjellor mes meshkujve dhe femrave ishte minimal.<ref>{{cite book|last1=Dobres|first1=Marcia-Anne|title=A Companion to Global Gender History|chapter=Gender in the Earliest Human Societies|date=2020|pages=183–204|doi=10.1002/9781119535812.ch11|isbn=978-1-119-53580-5|language=en}}</ref> === Farefisnia === {{Kryesor|Farefisi}} Të gjitha shoqëritë njerëzore organizojnë, njohin dhe klasifikojnë lloje marrëdhëniesh sociale, bazuar në marrëdhëniet mes prindërve, fëmijëve dhe pasardhësve të tjerë (gjaku i përbashkët), dhe marrëdhëniet përmes martesës (afinitet). Ekziston gjithashtu një lloj i tretë, i zbatuar për kumbarë ose fëmijë të birësuar (farefisni fiktive). Këto marrëdhënie të përcaktuara kulturalisht quhen farefisni. Në shumë shoqëri, është një nga parimet më të rëndësishme organizuese sociale, dhe luan rol në transmetimin e statusit dhe trashëgimisë.<ref>{{cite web|title=The Nature of Kinship: Overview|url=https://www2.palomar.edu/anthro/kinship/kinship_1.htm|access-date=24 tetor 2020|website=www2.palomar.edu|archive-date=3 dhjetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201203230431/https://www2.palomar.edu/anthro/kinship/kinship_1.htm|url-status=live|language=en}}</ref> Të gjitha shoqëritë kanë rregulla tabuje ndaj incestit, sipas të cilave martesa mes llojeve të caktuara marrëdhëniesh farefisnore ndalohet, dhe disa kanë gjithashtu rregulla martese të preferuar me marrëdhënie të caktuara farefisnore.<ref>{{cite journal|vauthors=Itao K, Kaneko K|title=Evolution of kinship structures driven by marriage tie and competition|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=117|issue=5|pages=2378–2384|date=shkurt 2020|pmid=31964846|pmc=7007516|doi=10.1073/pnas.1917716117|bibcode=2020PNAS..117.2378I|doi-access=free|language=en}}</ref> Lidhja në çift është tipar i pranishëm gjerësisht i marrëdhënieve seksuale njerëzore, qoftë e shfaqur si monogami sekuenciale, poligini, ose poliandri.<ref>{{Cite journal|last1=Schacht|first1=Ryan|last2=Kramer|first2=Karen L.|date=17 korrik 2019|title=Are We Monogamous? A Review of the Evolution of Pair-Bonding in Humans and Its Contemporary Variation Cross-Culturally|journal=Frontiers in Ecology and Evolution|volume=7|article-number=230|doi=10.3389/fevo.2019.00230|doi-access=free|bibcode=2019FrEEv...7..230S|language=en}}</ref> Prova gjenetike tregojnë se njerëzit ishin kryesisht poligamë për shumicën e ekzistencës së tyre si specie, por kjo filloi të ndryshonte gjatë Neolitit, kur monogamia filloi të përhapej njëkohësisht me kalimin nga shoqëritë nomade te ato të ngulura.<ref>{{cite journal|last1=Dupanloup|first1=Isabelle|last2=Pereira|first2=Luísa|last3=Bertorelle|first3=Giorgio|last4=Calafell|first4=Francesc|last5=Prata|first5=Maria João|last6=Amorim|first6=Antonio|last7=Barbujani|first7=Guido|title=A Recent Shift from Polygyny to Monogamy in Humans is Suggested by the Analysis of Worldwide Y-Chromosome Diversity|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-molecular-evolution_2003-07_57_1/page/85|journal=Journal of Molecular Evolution|date=2003|volume=57|issue=1|pages=85–97|doi=10.1007/s00239-003-2458-x|pmid=12962309|bibcode=2003JMolE..57...85D|language=en}}</ref> Prova anatomike, në formën e raporteve të gishtave të dytë-me-të-katërt, biomarker për efektet e androgjenit prenatal, tregojnë gjithashtu se njerëzit modernë ishin poligamë gjatë Pleistocenit.<ref>{{Cite journal|last1=Nelson|first1=Emma|last2=Rolian|first2=Campbell|last3=Cashmore|first3=Lisa|last4=Shultz|first4=Susanne|date=3 nëntor 2010|title=Digit ratios predict polygyny in early apes, Ardipithecus, Neanderthals and early modern humans but not in Australopithecus|journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences|language=en|volume=278|issue=1711|pages=1556–1563|doi=10.1098/rspb.2010.1740|pmc=3081742|pmid=21047863}}</ref> === Etnia === {{Kryesor|Etnia}} Grupet etnike njerëzore janë një kategori sociale që identifikohet si grup bazuar në atribute të përbashkëta që i dallojnë nga grupe të tjera. Këto mund të jenë një grup i përbashkët traditash, prejardhjeje, gjuhe, historie, shoqërie, kulture, kombi, feje, ose trajtimi social brenda zonës ku banojnë.<ref>{{cite book|first=Kanchan|last=Chandra|author-link=Kanchan Chandra|title=Constructivist theories of ethnic politics|date=2012|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-989315-7|pages=69–70|oclc=829678440|language=en}}</ref><ref>{{cite book|vauthors=People J, Bailey G|title=Humanity: An Introduction to Cultural Anthropology|url=https://archive.org/details/humanityintroduc0008peop|publisher=Wadsworth Cengage learning|year=2010|edition=9th|page=[https://archive.org/details/humanityintroduc0008peop/page/389 389]|language=en}}</ref> Etnia është e ndarë nga koncepti i racës, i cili bazohet në karakteristika fizike, edhe pse të dyja janë konstrukte sociale.<ref>{{cite web|vauthors=Blackmore E|date=22 shkurt 2019|title=Race and ethnicity: How are they different?|url=https://www.nationalgeographic.com/culture/topics/reference/race-ethnicity/|access-date=24 tetor 2020|website=Culture|language=en|archive-date=22 tetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022013516/https://www.nationalgeographic.com/culture/topics/reference/race-ethnicity/}}</ref> Caktimi i etnisë për një popullsi të caktuar është i ndërlikuar, pasi edhe brenda emërtimeve etnike të zakonshme mund të ketë një gamë të larmishme nëngrupesh, dhe përbërja e këtyre grupeve etnike mund të ndryshojë me kalimin e kohës, si në nivel kolektiv ashtu edhe individual.<ref name="REGWG2005" /> Gjithashtu, nuk ka përkufizim të pranuar përgjithësisht se çfarë përbën një grup etnik.<ref>{{cite journal|vauthors=Chandra K|title=What is Ethnic Identity and Does It Matter?|date=2006|journal=Annual Review of Political Science|language=en|volume=9|issue=1|pages=397–424|doi=10.1146/annurev.polisci.9.062404.170715|doi-access=free}}</ref> Grupimet etnike mund të luajnë një rol të fuqishëm në identitetin social dhe solidaritetin e njësive etnopolitike. Kjo është lidhur ngushtë me ngritjen e shtetit-komb, si forma mbizotëruese e organizimit politik në shekujt XIX dhe XX.<ref>{{cite book|vauthors=Smith AD|date=1999|title=Myths and Memories of the Nation.|publisher=Oxford University Press|pages=4–7|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Banton M|year=2007|title=Max Weber on 'ethnic communities': a critique|url=https://archive.org/details/sim_nations-and-nationalism_2007-01_13_1/page/19|journal=Nations and Nationalism|volume=13|issue=1|pages=19–35|doi=10.1111/j.1469-8129.2007.00271.x|language=en}}</ref><ref>{{cite book|vauthors=Delanty G, Kumar K|title=The SAGE Handbook of Nations and Nationalism|url=https://archive.org/details/sagehandbookofna0000unse|date=2006|publisher=Sage|location=London|isbn=978-1-4129-0101-7|page=[https://archive.org/details/sagehandbookofna0000unse/page/171 171]|language=en}}</ref> === Qeverisja dhe politika === {{Kryesor|Qeveria|Politika}} [[Skeda:United Nations Headquarters in New York City, view from Roosevelt Island.jpg|thumb|right|Selia e Kombeve të Bashkuara (majtas), në qytetin e Nju Jorkut, që strehon një nga organizatat politike më të mëdha të botës]] Ndërsa popullsitë bujqësore u mblodhën në komunitete më të mëdha dhe më të dendura, ndërveprimet mes këtyre grupeve të ndryshme u rritën. Kjo çoi në zhvillimin e qeverisjes brenda dhe mes komuniteteve.<ref>{{cite book|vauthors=Christian D|title=Maps of Time|url=https://archive.org/details/mapsoftimeintrod0000chri|date=2004|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-24476-4|language=en}}</ref> Njerëzit kanë evoluar aftësinë për të ndryshuar përkatësinë me grupe të ndryshme sociale relativisht lehtë, përfshirë aleanca politike më parë të forta, nëse kjo shihet si diçka që ofron përparësi personale.<ref>{{cite web|vauthors=Cronk L, Leech BL|date=20 shtator 2017|title=How Did Humans Get So Good at Politics?|url=https://www.sapiens.org/evolution/human-evolution-politics/|access-date=24 tetor 2020|website=SAPIENS|language=en-US|archive-date=7 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807003627/https://www.sapiens.org/evolution/human-evolution-politics/|url-status=live}}</ref> Kjo fleksibilitet kognitiv u lejon njerëzve individualë të ndryshojnë ideologjitë e tyre politike, me ata me fleksibilitet më të lartë duke qenë më pak të prirur të mbështesin qëndrime autoritare dhe nacionaliste.<ref>{{cite journal|vauthors=Zmigrod L, Rentfrow PJ, Robbins TW|title=Cognitive underpinnings of nationalistic ideology in the context of Brexit|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=115|issue=19|pages=E4532–E4540|date=maj 2018|pmid=29674447|pmc=5948950|doi=10.1073/pnas.1708960115|bibcode=2018PNAS..115E4532Z|doi-access=free|language=en}}</ref> Qeveritë krijojnë ligje dhe politika që prekin qytetarët që ato qeverisin. Ka pasur shumë forma qeverisjeje gjatë historisë njerëzore, secila me mjete të ndryshme për të fituar pushtet dhe aftësinë për të ushtruar kontrolle të larmishme mbi popullsinë.<ref>{{cite web|date=14 shkurt 2011|vauthors=Melina R|title=What Are the Different Types of Governments?|url=https://www.livescience.com/33027-what-are-the-different-types-of-governments.html|access-date=24 tetor 2020|website=livescience.com|language=en|archive-date=1 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201203345/https://www.livescience.com/33027-what-are-the-different-types-of-governments.html|url-status=live}}</ref> Afërsisht 47% e njerëzve jetojnë në ndonjë formë demokracie, 17% në një regjim hibrid, dhe 37% në një regjim autoritar.<ref>{{cite web|work=The Economist Democracy Index|title=Democracy Index 2021: less than half the world lives in a democracy|date=10 shkurt 2022|publisher=Economist Intelligence Unit|url=https://www.eiu.com/n/democracy-index-2021-less-than-half-the-world-lives-in-a-democracy/|language=en}}</ref> Shumë vende i përkasin organizatave dhe aleancave ndërkombëtare; më e madhja prej tyre është Kombet e Bashkuara, me 193 shtete anëtare.<ref>{{cite web|author=Jeannie Evers|date=23 dhjetor 2012|title=international organization|url=https://education.nationalgeographic.org/resource/international-organization/|access-date=24 tetor 2020|website=National Geographic Society|language=en|archive-date=27 prill 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170427195211/http://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/international-organization/|url-status=live}}</ref> === Tregtia dhe ekonomia === {{Kryesor|Tregtia|Ekonomia}} [[Skeda:Silk route.jpg|thumb|upright=1.3|Rruga e Mëndafshit (e kuqe) dhe rrugët tregtare të erëzave (blu)]] Tregtia, shkëmbimi vullnetar i mallrave dhe shërbimeve, shihet si një karakteristikë që i dallon njerëzit nga kafshët e tjera, dhe është përmendur si praktikë që i dha ''Homo sapiens''-it një avantazh të madh ndaj hominidëve të tjerë.<ref>{{cite journal|vauthors=Horan RD, Bulte E, Shogren JF|date=1 shtator 2005|title=How trade saved humanity from biological exclusion: an economic theory of Neanderthal extinction|journal=Journal of Economic Behavior & Organization|language=en|volume=58|issue=1|pages=1–29|doi=10.1016/j.jebo.2004.03.009}}</ref> Provat sugjerojnë se ''H. sapiens''-i i hershëm përdori rrugë tregtare në distanca të gjata për të shkëmbyer mallra dhe ide, duke çuar në shpërthime kulturore dhe duke siguruar burime shtesë ushqimi kur gjuetia ishte e pakët, ndërsa rrjete të tilla tregtare nuk kanë ekzistuar për neandertalët, tani të zhdukur.<ref>{{cite web|vauthors=Gibbons J|date=11 gusht 2015|title=Why did Neanderthals go extinct?|url=https://insider.si.edu/2015/08/why-did-neanderthals-go-extinct/|access-date=11 tetor 2020|website=Smithsonian Insider|language=en-US|archive-date=12 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112021755/https://insider.si.edu/2015/08/why-did-neanderthals-go-extinct/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|author=University of Wyoming|date=24 mars 2005|title=Did Use of Free Trade Cause Neanderthal Extinction?|url=https://www.newswise.com/articles/did-use-of-free-trade-cause-neanderthal-extinction|access-date=11 tetor 2020|website=www.newswise.com|language=en|archive-date=1 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201191705/https://www.newswise.com/articles/did-use-of-free-trade-cause-neanderthal-extinction|url-status=live}}</ref> Tregtia e hershme ka përfshirë ndoshta materiale për krijimin e veglave, si obsidiani.<ref>{{cite web|vauthors=Polianskaya A|date=15 mars 2018|title=Humans may have been trading with each for as long as 300,000 years|url=https://inews.co.uk/news/science/early-humans-trading-300000-years-135655|access-date=11 tetor 2020|website=inews.co.uk|language=en|archive-date=23 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123015959/https://inews.co.uk/news/science/early-humans-trading-300000-years-135655|url-status=live}}</ref> Rrugët e para vërtet ndërkombëtare tregtare ishin rreth tregtisë së erëzave, gjatë periudhave romake dhe mesjetare.<ref>{{cite news|vauthors=Henriques M|title=How spices changed the ancient world|url=https://www.bbc.com/future/bespoke/made-on-earth/the-flavours-that-shaped-the-world/|access-date=11 tetor 2020|website=www.bbc.com|language=en|archive-date=25 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125075428/https://www.bbc.com/future/bespoke/made-on-earth/the-flavours-that-shaped-the-world/|url-status=live}}</ref> Ekonomitë e hershme njerëzore kishin më shumë gjasa të bazoheshin te dhurimi, sesa te një sistem shkëmbimi (barter).<ref>{{cite web|vauthors=Strauss IE|date=26 shkurt 2016|title=The Myth of the Barter Economy|url=https://www.theatlantic.com/business/archive/2016/02/barter-society-myth/471051/|access-date=11 tetor 2020|website=The Atlantic|language=en-US|archive-date=15 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210215153209/https://www.theatlantic.com/business/archive/2016/02/barter-society-myth/471051/|url-status=live}}</ref> Paraja e hershme përbëhej nga mallra; më e vjetra në formën e bagëtive, dhe më e përdorura gjerësisht ishin guaskat e kaurit.<ref name="www.pbs.org-1996">{{cite web|title=The History of Money|url=https://www.pbs.org/wgbh/nova/article/history-money/|access-date=11 tetor 2020|website=www.pbs.org|date=26 tetor 1996|language=en-US|archive-date=29 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129121807/https://www.pbs.org/wgbh/nova/article/history-money/|url-status=live}}</ref> Paraja që atëherë ka evoluuar në monedha të lëshuara nga qeveritë, letra dhe para elektronike.<ref name="www.pbs.org-1996" /> Studimi njerëzor i ekonomisë është shkencë shoqërore që shqyrton se si shoqëritë shpërndajnë burimet e kufizuara mes njerëzve të ndryshëm.<ref>{{cite web|title=Why do we need economists and the study of economics?|url=https://www.frbsf.org/education/publications/doctor-econ/2000/july/economics-economists/|access-date=23 tetor 2020|website=Federal Reserve Bank of San Francisco|date=korrik 2000|language=en|archive-date=12 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112023941/https://www.frbsf.org/education/publications/doctor-econ/2000/july/economics-economists/|url-status=live}}</ref> Ka pabarazi të mëdha në ndarjen e pasurisë mes njerëzve; tetë njerëzit më të pasur në botë kanë të njëjtën vlerë monetare sa gjysma më e varfër e gjithë popullsisë njerëzore.<ref>{{cite web|vauthors=Sheskin M|title=The inequality delusion: Why we've got the wealth gap all wrong|url=https://www.newscientist.com/article/mg23731710-300-the-inequality-delusion-why-weve-got-the-wealth-gap-all-wrong/|access-date=24 tetor 2020|website=New Scientist|language=en-US|archive-date=3 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210203042931/https://www.newscientist.com/article/mg23731710-300-the-inequality-delusion-why-weve-got-the-wealth-gap-all-wrong/|url-status=live}}</ref> === Konflikti === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Konflikti (proces)|en|Conflict (process)}}}} [[Skeda:Into the Jaws of Death 23-0455M edit.jpg|thumb|Trupa amerikane duke zbarkuar në Normandi, LDB II]] Njerëzit kryejnë dhunë ndaj njerëzve të tjerë me një normë të krahasueshme me primatët e tjerë, por kanë një prirje të shtuar për të vrarë të rritur, ndërsa infanticidi është më i zakonshëm mes primatëve të tjerë.<ref>{{cite web|vauthors=Yong E|date=28 shtator 2016|title=Humans: Unusually Murderous Mammals, Typically Murderous Primates|url=https://www.theatlantic.com/science/archive/2016/09/humans-are-unusually-violent-mammals-but-averagely-violent-primates/501935/|access-date=7 maj 2021|website=The Atlantic|language=en|archive-date=7 maj 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210507121602/https://www.theatlantic.com/science/archive/2016/09/humans-are-unusually-violent-mammals-but-averagely-violent-primates/501935/|url-status=live}}</ref> Analiza filogjenetike parashikon se 2% e ''H. sapiens''-it të hershëm do të vriteshin, duke u rritur në 12% gjatë periudhës mesjetare, para se të binin nën 2% në kohët moderne.<ref>{{cite journal|vauthors=Gómez JM, Verdú M, González-Megías A, Méndez M|title=The phylogenetic roots of human lethal violence|url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-10-13_538_7624/page/233|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=233–237|date=tetor 2016|pmid=27680701|doi=10.1038/nature19758|bibcode=2016Natur.538..233G|language=en}}</ref> Ka variacion të madh dhune mes popullsive njerëzore, me norma vrasjeje rreth 0,01% në shoqëritë që kanë sisteme ligjore dhe qëndrime kulturore të forta kundër dhunës.<ref>{{cite journal|vauthors=Pagel M|title=Animal behaviour: Lethal violence deep in the human lineage|url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-10-13_538_7624/page/180|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=180–181|date=tetor 2016|pmid=27680700|doi=10.1038/nature19474|bibcode=2016Natur.538..180P|language=en}}</ref> Gatishmëria e njerëzve për të vrarë anëtarë të tjerë të specieve të tyre në masë, përmes konfliktit të organizuar (d.m.th., luftës), ka qenë prej kohësh objekt debati. Një shkollë mendimi mban se lufta evoluoi si mjet për të eliminuar konkurrentët, dhe ka qenë gjithmonë karakteristikë e lindur njerëzore.<ref name="PhilipWalkerBioarchaeologicalPerspectiveOnViolenceAndWar">{{cite journal|last1=Walker|first1=Phillip L.|title=A Bioarchaeological Perspective on the History of Violence|journal=Annual Review of Anthropology|date=2001|volume=30|issue=1|pages=573–596|doi=10.1146/annurev.anthro.30.1.573|bibcode=2001ARAnt..30..573W|language=en}}</ref> Një tjetër sugjeron se lufta është fenomen relativisht i ri dhe është shfaqur për shkak të kushteve sociale në ndryshim.<ref>{{cite web|vauthors=Ferguson RB|date=1 shtator 2018|title=War Is Not Part of Human Nature|url=https://www.scientificamerican.com/article/war-is-not-part-of-human-nature/|website=Scientific American|access-date=30 korrik 2022|archive-date=30 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210130124940/https://www.scientificamerican.com/article/war-is-not-part-of-human-nature/|url-status=live}}</ref> Edhe pse çështja nuk është zgjidhur, provat aktuale tregojnë se dhuna ndërpersonale ka qenë pjesë e pranishme gjerësisht e historisë njerëzore që nga fillimet e ekzistencës së specieve, me regjistrimin bioarkeologjik që tregon incidencë të konsiderueshme traume të dhunshme, besuar si rezultat i luftës në popullsi gjuetare-mbledhëse shumë kohë para shfaqjes së bujqësisë dhe shoqërive të ngulura.<ref name="PhilipWalkerBioarchaeologicalPerspectiveOnViolenceAndWar" /> Lufta ka pasur kosto të lartë për jetën njerëzore; vlerësohet se gjatë shekullit XX, mes 167 milionë dhe 188 milionë njerëz vdiqën si rezultat i luftës.<ref>{{cite magazine|vauthors=Ferguson N|title=The Next War of the World|magazine=Foreign Affairs|date=shtator–tetor 2006|url=https://www.foreignaffairs.com/articles/middle-east/2006-09-01/next-war-world|access-date=30 korrik 2022|archive-date=25 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220425051203/https://www.foreignaffairs.com/articles/middle-east/2006-09-01/next-war-world|url-status=live|language=en}}</ref> Të dhënat mbi viktimat e luftës janë më pak të besueshme për periudhat para-mesjetare, veçanërisht shifrat globale. Por krahasuar me çdo periudhë tjetër gjatë 600 viteve të fundit, vitet post-1945 kanë parë një rënie shumë të konsiderueshme të normave globale të vdekjeve ushtarake dhe civile, për shkak të konfliktit të armatosur.<ref>{{Cite web|url=https://www.vox.com/2015/6/23/8832311/war-casualties-600-years|title=600 years of war and peace, in one amazing chart|first1=Zack|last1=Beauchamp|date=23 qershor 2015|website=Vox|language=en}}</ref> == Shiko edhe == * {{ill|Lista e fosileve të evolucionit njerëzor|en|List of human evolution fossils}} * {{ill|Kronologjia e evolucionit njerëzor|en|Timeline of human evolution}} == Shënime == {{Notelist}} == Referime == {{clear}} {{reflist|colwidth=30em}} {{Taxonbar|from=Q15978631}} {{Authority control|state=expanded}} [[Kategoria:Njeriu| ]] [[Kategoria:Australopitekët]] [[Kategoria:Grabitqarë kulmorë]] [[Kategoria:Gjitarë që përdorin vegla]] [[Kategoria:Gjitarë kozmopolitë]] bo2thxdpp0m625nbgyzqxt95myph1w9 Gjergji Thaka 0 84013 3053035 3053033 2026-10-02T12:09:39Z ~2026-53210-48 193774 Përditësim i biografisë së Gjergji Thakës me të dhëna zyrtare kronologjike. 3053035 wikitext text/x-wiki {{Infobox Futbollist|emri=Gjergji Thaka|foto=|përshkrimi_i_fotos=|emri_i_lindjes=Gjergji Thaka|data_e_lindjes={{Birth date|1949|3|10}}|vendi_i_lindjes=[[Korçë]], Shqipëri|data_e_vdekjes={{Death date and age|2017|5|4|1949|3|10}}|vendi_i_vdekjes=[[Tiranë]], Shqipëri|pozicioni=Mesfushor|rinor_vitet1=1965–1967|rinor_klubi1=[[KF Partizani Tirana|Partizani]] (të rinjtë)|vitet1=1967–1978|klubi1=[[KF Partizani Tirana|Partizani]]|ndeshje1=|gola1=|kombëtarja-vitet1=|kombëtarja1=Shqipëria U-16|kombëtarja-vitet2=|kombëtarja2=Shqipëria U-18|kombëtarja-vitet3=|kombëtarja3=Shqipëria U-21|kombëtarja-ndeshje1=|kombëtarja-gola1=|trajner-vitet1=1978–1984|trajner-klubi1=Shkolla Ushtarake “Skënderbej”}} '''Gjergji Thaka''' (10 mars 1949 – 4 maj 2017) ishte futbollist, trajner i kategorisë së parë dhe administrator sportiv shqiptar, i vlerësuar me titujt "Mjeshtër i Sportit" dhe "Legjendë e Futbollit Shqiptar". Ai luajti si mesfushor për FK Partizani gjatë viteve 1970 dhe më vonë punoi si trajner dhe drejtues në futbollin shqiptar. Federata Shqiptare e Futbollit e përshkroi si një prej njerëzve me kontribut të madh në futbollin shqiptar. [1]<ref> [https://fshf.org Federata Shqiptare e Futbollit - Faqja Zyrtare] </ref> == Jeta dhe arsimi == Gjergji Thaka lindi më 10 mars 1949 në Korçë. Në vitin 1968 përfundoi Shkollën e Mesme Ushtarake "Skënderbej" në Tiranë. Në vitin 1975 përfundoi studimet e larta në Institutin e Lartë të Kulturës Fizike "Vojo Kushi" (sot Universiteti i Sporteve të Tiranës). == Karriera si futbollist == Thaka e filloi karrierën e tij te ekipet e të rinjve të Partizanit në vitin 1965. Në vitin 1967 u aktivizua me ekipin e të rriturve si futbollist profesionist, ku luajti deri në vitin 1978, duke spikatur si një lojtar i shkëlqyer. Gjatë kësaj periudhe, ai ishte gjithashtu pjesë e pandarë e ekipeve kombëtare të Shqipërisë për grupmoshat U-16, U-18 dhe U-21. Gjithsej, ai u aktivizua në 39 ndeshje ndërkombëtare zyrtare me Klubin Sportiv Partizani dhe ekipet kombëtare. Databaza e Federatës Gjermane të Futbollit e përfshin Thakën në formacionin e Partizanit për sezonin 1970–1971 të Kupës së Kupave të Evropës, duke e regjistruar si mesfushor dhe me datëlindjen 10 mars 1949. [2] Ai figuron gjithashtu në skuadrën e Partizanit për sezonin 1971–1972 të Kupës së Kampionëve Evropianë. [3]<ref>{{Cite web |title=FSHF - Federata Shqiptare e Futbollit |url=https://fshf.org/sq/ |access-date=2026-10-02 |website=FSHF |language=sq}}</ref> Sipas një artikulli të publikuar pas vdekjes së tij, Thaka ishte pjesë e Partizanit në periudhën 1968–1978 dhe gjatë kësaj periudhe karriere fitoi titullin kampion të Shqipërisë, Kupën e Shqipërisë dhe Kupën Ballkanike. [4] == Karriera si trajner dhe drejtues == Pas përfundimit të karrierës si futbollist, Thaka u angazhua si trajner i futbollit i kategorisë së parë dhe pati një karrierë të gjatë administrative: * '''1978–1984:''' Mësues i edukimit fizik në shkollën ushtarake “Skënderbej” dhe trajner. * '''1984–1989:''' Inspektor futbolli pranë Klubit Sportiv “Partizani”. * '''1989–2002:''' Shef Organizimi dhe zv/Sekretar i Përgjithshëm i Federatës Shqiptare të Futbollit (FSHF). [1] * '''2002–2004:''' Drejtor i Përgjithshëm i Klubit të Futbollit “Partizani”. * '''2006–2010:''' Anëtar i Komitetit Ekzekutiv të Federatës Shqiptare të Futbollit (FSHF). [1] * '''2011–2012:''' Administrator i Klubit të Futbollit “Partizani”. [5] * '''2012–2017:''' Delegat zyrtar i Federatës Shqiptare të Futbollit. == Specializime dhe kontribute legjislative == Gjatë veprimtarisë së tij administrative, ai mori pjesë në seminare dhe kurse kualifikimi për organizimin, administrimin dhe menaxhimin e futbollit në Holandë, Çeki dhe Shqipëri, të organizuara nga FIFA dhe UEFA.<ref>{{Cite web |title=FSHF - Federata Shqiptare e Futbollit |url=https://fshf.org/sq/ |access-date=2026-10-02 |website=FSHF |language=sq}}</ref> Gjithashtu, z. Thaka shërbeu si bashkautor dhe bashkëpunëtor i rëndësishëm në hartimin e disa prej rregulloreve dhe dokumenteve bazë të FSHF-së, duke përfshirë: * Rregulloren e Brendshme * Rregulloren e Komisionit të Disiplinës * Rregulloren e Komisionit të Apelit * Rregulloren e Komisionit Tekniko-Gjykues * Statutin e Federatës Shqiptare të Futbollit * Statutin e Klubit të Futbollit dhe Statutin e Futbollistit == Arritjet kryesore == * 2 herë Fitues i Titullit Kampion me të Rinjtë * 2 herë Fitues i Titullit Kampion me të Rriturit (Partizani) * 1 herë Fitues i Kupës së Shqipërisë * 1 herë Fitues i Kupës së Ballkanit * Vlerësuar me Titullin "Mjeshtër i Sportit" * Vlerësuar me Titullin "Legjendë e Futbollit Shqiptar" == Vdekja == Gjergji Thaka vdiq më 4 maj 2017, në moshën 68-vjeçare, si pasojë e një arresti kardiak. Federata Shqiptare e Futbollit dhe komuniteti i futbollit shqiptar shprehën ngushëllime për familjen e tij dhe vlerësuan lart kontributin e tij jetësor si futbollist, trajner dhe drejtues. [1] == Lidhje të jashtme == * [https://fshf.org Federata Shqiptare e Futbollit - Faqja Zyrtare] {{DEFAULTSORT:Thaka, Gjergji}} [[Kategoria:Futbollistë nga Korça]] [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Futbollistë shqiptarë]] [[Kategoria:Lindje 1949]] [[Kategoria:Vdekje 2017]] aa9xq0dudf7vjayterh232ogdfichvt Bandat kriminale shqiptare 0 90433 3053200 2944651 2026-10-03T01:52:43Z ~2026-52992-48 193811 /* Bandat e Tiranës */ 3053200 wikitext text/x-wiki == Bandat e Tiranës == ;Banda e rrugës “Myslym Shyri” Është bërë e njohur në rrugën "Myslym Shyri". Kjo bandë është e përbërë nga djem, të cilët banojnë në rrugën “Myslym Shyri”. Ilir Kodumi, Ledio Lito,Albi Goxhaj, Arjan Pira,Gjergj Cukali, Eduart Skukaj si dhe Florin Metalla. ;Banda e Rrugës së Kavajës Pjesëtarët e kësaj bande numërohen rreth 20, ku mbi 10 janë vrarë mes tyre. Veprimtaria e këtij grupi ka qenë e njohur për trafik droge. Fillimisht grupi vepronte si një i tërë, por grindjet për ndarjen e fitimit kishin bërë që "djemtë e Rrugës së Kavajës" të përfundonin në vitin 1999 të ndarë në dy grupe kundërshtare. Vrasjet nga ky grup janë bërë edhe me kundërtank. ;Banda e Kinostudios Janë djem të së njëjtës lagje në Tiranë. Aktiviteti i tyre kriminal fillon me krimin në vitin 1997. Sipas të dhënave të policisë shokë të së njëjtës lagje kanë krijuar një grup të përbërë nga 10 veta dhe kanë marrë emrin “banda e Kinostudios”. Sipas uniformave blu, ata akuzohen për krime të ndryshme. ;Grupi i Laurent Gumes Laurent Guma i cili është cilësuar si anëtari dhe si drejtuesi i grupit, tashmë është i arrestuar. Anëtarë të tjerë të kësaj bande, e cila është krijuar në Tiranë, janë Dritan Manaj, inspektor antidroge në Drejtorinë e Policisë së Tiranës, Ervin Ferhati, Artan Allushi, Erges Ymeri, Artan Shabani, Ben Cami, Selfo Driza, Ermal Gogu, të gjithë të arrestuar. Ky grup kriminal, sipas policisë, merrej me trafikimin e lëndëve narkotike. ;Grupi “Harem 2005” Janë cilësuar si grup i strukturuar kriminal. Ka qenë një bashkëpunimi i Prokurorisë së Krimeve të Rënda me atë italiane në vitin 2005 që ka bërë të mundur kapjen e anëtarëve të bandës "Harem 2005". Në këtë grup bënin pjesë 7 persona, që akuzohen për veprën penale të trafikut të prostitucionit. Por gjithashtu kjo banë ka pasur edhe anëtarë jashtë kufijve të Shqipërisë. ;Banda “Go West” Në krye të organizatës kriminale ishte Nikolin Cako, pronar i agjencisë turistike "Go West", nga ku ka marrë edhe emrin banda. Anëtarët e grupit janë Eduart Bejko, Voltan Turtuli, Valbona Cako, Ylli Xhameta, Demir Shaba, Eljano Cenko, Betim Sadikaj, Altin Flamuri, Përparim Kateshi, ku një pjesë e tyre është lënë në arrest shtëpie. ;Grupi “Kokaina” Krijim të organizatave kriminale, trafikim të lëndëve narkotike, armëmbajtje pa leje, janë këto janë akuzat që kanë dërguar në burg ish-shefin e Policisë, Sokol Koçiun, së bashku me pesë persona të tjerë në vitin 2001. Frederik Durda, i dënuar me 16 vjet burg; Arben Përballa, me 15 vjet; Sokol Koçiu, me 15 vjet; Mentor Hadërgjonaj, 7 vjet burg (tani është lënë i lirë); Vehbi Hysi, 5,5 vjet, vdiq në maj të 2003-it, pak muaj para se të lirohej; ndërsa Alfred Nanaj, me 6 vjet burg, tashmë e ka mbaruar dënimin dhe është i lirë. ;Banda e “Benzave” Ka qenë data 22 shtator e vitit 2006, kur uniformat blu të Tiranës, pas investigimeve disamujorëshe, arritën të godasin bandën e “Benzave” dhe u arrestuan 6 persona. Alfred Prenga, Mark Dyzeni, Jetmir Noka, Preng Lleshaj, Mëhill Ndreca dhe Pjerin Preçin, tashmë ndodhen në qeli. ;Banda “Kthesa e fundit” Një operacion i policisë së Tiranës, më 2 korrik 2006, ka arritur të arrestojë anëtarët e bandës kriminale në trafikimin e drogës. Anëtarët e bandës ishin dy shqiptarë nga Maqedonia dhe një nga Kukësi. Në pranga kanë përfunduar Rexhep Osmani, Besir Zilfiu, dhe Kapllan Shehu që trafikonin drogë në drejtim të Kosovës. ;Grupi “Ledi V” Ka marrë emrin e një gruaje “Ledi V”. Është cilësuar nga prokuroria si grup i strukturuar kriminal i përbërë nga pesë persona. Akuza që rëndon mbi të arrestuarit, Vilson Rushiti, Veli Elezi, Vojsava Meta dhe Agim Kora, është ajo e trafikimit të lëndëve narkotike. Sipas policisë, anëtarët e bandës kishin si treg të tyre për drogën tregun vendas dhe të përqendruar ishin në kryeqytet. ;Banda “Ujëvara” “Ujëvara”, është banda e përbërë nga tre anëtarë, të cilët janë vënë në pranga. Nikoll Kolmarku, Orgest Kordha dhe Redis Pareshy janë arrestuar sepse transportonin drogë në zona të ndryshme të Tiranës. Sipas policisë, kjo bandë, e përbërë nga tre veta, ka edhe persona të tjerë që janë ende të lirë. ;Banda “Era e Jugut” “Era e Jugut” ka emrin banda, që e ka marrë nga operacioni i policisë dhe shpërndante lëndë narkotike. Një punë e mirë-organizuar e policisë së kryeqytetit arreston Alban Çunaj, Eduard Haskën, Fatjon Minxhën, Dorian Haskën dhe Kudret Hirin, duke bërë edhe sekuestrimin e 97 kilogramë drogë. ;Banda e Nehat Kullës Ka funksionuar në vitet 1997-1998 në zonën e Tufinës në Tiranë, ku dhe ishin anëtarët e bandës me emrin e “gjeneralit” të Tufinës. Drejtuesi i kësaj bande ka qenë Nehat Kulla, i cili aktualisht ndodhet në qelitë e paraburgimit i akuzuar për vrasjen e shoferit të ish-ministrit të Brendshëm në qeverinë e PD, Halit Shamata. ;Grupi “Piramida” Është një grup i përbërë prej dy personash, por sipas policisë pas tij fshihen edhe një numër i madh anëtarësh, të cilët kanë organizuar më së miri trafikimin e qenieve njerëzore. Ka qenë denoncimi i disa prej “viktimave”, i juristes në doganën e Tiranës, Edlira Spahija dhe Malo Qokut, që i ka dhënë shkasë policisë të nisin hetimin për grupin “Piramida”. ;Banda “Blow” Është i përbërë nga shtatë persona, që të gjithë janë nga Fushë-Kruja dhe disa të tjerë nga Durrësi. Banda ka marrë emrin “Blow”, për shkak të veprimtarisë të të arrestuarve. Sipas policisë, një operacion i policisë së Tiranës, i koduar “Blow”, zbulon një rrjet të trafikut të armëve, duke bllokuar 70 pistoleta të tipit “Blow”. ;Banda e Vorës Eshte nje nga bandat qe operon brenda dhe jashtë vendit .Jane te dyshuar per vrasje ,droge , trafik femrash ,kanosje ,gjobevenie, grabitje te dhunshme . Anetaret e saj janë persona me rrezikshmëri te larte .Policia Shqiptare nuk ka informacione te sakta se si vepron kjo bande kriminale ku disa prej anetareve te saj janë dënuar ne Europe .Kreu i kësaj bande eshte nje person me nofkën UJKU . ;[[Banda e Durrësit]] Akuzohen për një seri vrasjesh, numri më i madh i anëtarëve të bandës së Lul Berishës, i cili është edhe drejtuesi i këtij grupi, janë të arrestuar së bashku me të. Rivaliteti mes bandave ka bërë që të vriten mes tyre. Ndërkohë grupi, i cili është “krijuar” në qytetin e Durrësit numëron, Dritan (Adriatik) Coli, Elvin Hoxhosmani, Alban Neli, Selman Heti, Altin Olloni, Altin Nikolla, Indrit Dokle, Kujtim Buna, Serdian Sulejmani,dhe Jurid Xhunga, të cilët janë të arrestuar. ;Banda “Kanun” Operacioni i policisë së Durrësit arreston Arben Plakun, Arjan Kapon, Rudin Çallikun, Leonard Kolgjin. Të arrestuarit akuzohen për krijim organizate kriminale, vrasje, trafikim armësh, shfrytëzim prostitucioni. Madje gjykata e qytetit bregdetar ka dhënë dënimin për katër të arrestuarit, ku për secilin ka dhënë dënimin me nga 25 vjet heqje lirie. == Bandat e Elbasanit == * Banda e “Mandelës” Mbi këtë bandë rëndojnë të paktën 13 krime të rënda. Këto të fundit janë kryera në zonën e Elbasanit gjatë periudhës së trazirave të mars-qershorit '97. Nëntë pjesëtarët e kësaj bande janë arrestuar dhe gjykohen nga gjykata e Elbasanit. Kapoja i bandës, Eduard Peqini, me pseudonim Mandela, bashkë me katër të tjerë, janë larguar jashtë vendit në vjeshtën e '97-ës, por edhe ata do të gjykohen në mungesë. Kanë kryer shumë krime me motive politike. * Banda e Kateshit U krijua rastësisht në vitin 1997. Tan Kateshi, një i ri i pasionuar pas makinave, u cilësua si kapoja i bandës, pas disa përleshjeve me armë që realizuan disa nga shokët e tij të ngushtë, ku mendohet se ka qenë i pranishëm edhe vetë Kateshi. Banda mori formë të plotë pas vrasjes së dy personave në lagjen “Vullnetari”. Anëtarët e saj janë Dritan Kateshi, Taulant Balliu, Ndriçim Sadushi, Gjergj Dedja, Kastriot Dervishi, Spartak Çaushi dhe Arben Topi... == Bandat e Vlorës == * Banda e “Kakamit” Ka në radhët e saj emra të personave që tashmë janë VIP-a në burgjet ku vuajnë dënimin. Anëtarët e kësaj bande, Gazment Braka, me nofkën "Gaxhai", është dënuar me burgim të përjetshëm dhe ndodhet në burg, por edhe të tjerët janë Alfred Nebiu, i njohur ndryshe si "Kakami", i arrestuar; Robert Boraku, Armando Sulejmani, Sokol Sinomati, Fredi Mertiri e Gazmend Nebiu. Banda e "Kakamit" akuzohet për vrasje. * Banda e Çoles Ka marrë emrin e një lagjeje në qytetin e Vlorës. Sipas policisë banda me emrin Çole është krijuar nga një anëtar tjetër i një bande, veç Zani Caushit në trazirat e vitit 1997. Sipas policisë, anëtarët e bandës së Çoles janë shokë të së njëjtës lagje që ka edhe emrin. Ata akuzohen për një sërë vrasjesh mes bandash rivale. Gjithashtu kjo bandë akuzohet për përdhunime, pengmarrje, djegie njerëzish dhe krime të tjera. Kjo bandë ishte mbështetëse e të ashtuquajturit "Komitet i Shpëtimit të Vlorës" dhe mbështetësja kryesore e Partisë Socialiste gjatë trazirave të vitit 1997. Kapoja i bandës Zani Çaushi ishte shoqëruesi kryesor i Skënder Gjinushit në Vlorë. * Banda e Zani Caushit Myrteza Caushi, i njohur me pseudonimin "Zani i Vlorës", bashkë me bandën e tij, akuzohet për një seri krimesh. Veprimtaria e kësaj bande fillon në vitin 1997 në qytetin bregdetar të Vlorës. Kreu i saj është Zani Çaushi, tashmë i arrestuar dhe i dënuar me burg përjetë, ndërsa anëtarët e tjerë janë në kërkim nga policia. • Banda e Pusit të Mezinit Banda e Pusit të Mezinit një bandë kundërshtare e Bandës së Zanit. E përbërë nga të fortët e Jugut, shumica ish-të burgosur , u eleminua me 28 mars 1997 datë e mbledhjeve të Komiteteve të Shpëtimit, ku ishin nisur për të eleminuar komitetet së bashku me Zanin == Bandat e zonës Lushnjë-Berat == '''Banda e Lushnjës''' Është krijuar nga ish-efektivi i Repartit Special 326, Aldo Bare, në vitin 1997. Arsyeja që ka shtyrë Alfred shkurtin, i cili është edhe emri i tij i vërtetë, është vrasja e vëllait në vitin 1997 nga banda e Artur Dajës. Shtatë nga 10 anëtarët e akuzuar si anëtarë të bandës së Lushnjës u ndaluan në vitin 1999, dhe ndaj tyre nisi një proces gjyqësor në Gjykatën e Krimeve të Rënda. Kjo bandë ishte pjesëmarrëse aktive në trazirat vitit 1997 dhe ishte mbështetëse e Partisë Socialiste për shkak edhe të të kaluarës së kapos së saj, Aldo Bares. '''Banda e Altin Dardhës''' {{Further|Banda e Altin Dardhës}} Banda e Altin Dardhës ka qenë e mirëorganizuar, por që kryente krime nga më të ndryshmet gjatë vitit 1997. Pikërisht i faturohen 70 dosje të vjetra, vetëm vrasje. Drejtuesi i kësaj bande ka qenë Altin Dardha, i cilësuar ndryshe si i “forti i Beratit”, i cili është vrarë në Selanik të Greqisë. Shumë prej vrasjeve të kësaj bande janë me motive politike. '''Banda e Gjergj Gushalit''' Viti 1998 do të shënonte edhe një numër grabitjesh, duke hedhur dyshimet se ato kryheshin nga anëtar të bandës së Gushalit në Berat. Drejtuesi i kësaj bande ishte Gjergj Gushali, që sipas policisë, veç grabitjeve grabitjeve që kryente, linte pas edhe viktima. Gushali është gjetur pas disa vitesh i vdekur. '''Banda e Lul Cakës''' Banda e “të fortit të Beratit”, Lulzim Caka, daton në vitin 1995, kur ai ka kryer vrasjen e parë. Nisur nga lidhjet e krijuara, Lul Caka në vitin 1997 u bë tmerri i udhëtarëve në rrugët nacionale Berat-Fier dhe Berat–Lushnjë. Arrestohet në Itali më 24 dhjetor 2001 dhe ekstradohet në vitin 2003, për të vuajtur dënimin 25 vjet burg për vrasje. '''Banda e “Loshit të Karbunarës”''' Banda e Bujar Sulës ishte bërë tmerri i banorëve të Karbunarës, në Lushnjë e Berat, aty edhe mori emrin “Loshi i Karbunarës”. Në vitin 1997 bashkohet me bandën e Lul Cakës, të cilin e kishte djalë tezeje dhe bandat e tyre bashkëpunonin për një sërë ngjarjesh në Berat, Lushnjë dhe Karbunarë. “Loshi i Karbunarës” vritet pas disa vitesh. '''Banda e Otllakut''' Grupi i Ilir Jaupit, në qershor të vitit ‘97, pas grindjeve e sherreve me Altin Dardhën, vendosën dhe i zunë pritë atij te stacioni i autobusëve te Gjashtëkatëshi, ku u vranë tre te rinj. Kjo pritë u pasua me rindarjen tjetër të bandës se Altin Dardhës dhe me krijimin e bandës së Otllakut, e cila është e specializuar për grabitje. == Bandat e Korçës == * Banda e “5 dyqaneve” Mund të quhet edhe banda rivale ajo e 5 dyqaneve me bandën e “Çobanëve”. E për ta vërtetuar këtë fakt, janë përballjet që janë bërë midis “të fortëve” të qytetit të Korçës ne vitin 97' ku mbeten shume te vrare nga te 2 bandat. Drejtuesi i kësaj bande E.G ose i quajtur Reqi. Banda e “5 dyqaneve” ishte përkrahësja e vetme e Partisë Demokratike ne rrethin e Korçës. == Bandat e Burrelit == * Banda e “Kola” Është një nga bandat më famë keqe në qytetin e Burrelit e krijuar në vitin 1997. Drejtuesi kryesor i këtij grupi kriminal është Ermir Doda dhe miku i tij Rezart Llukovi. Sipas policisë, dy shokët akuzohen për një seri vrasjesh. Anëtari kryesor i kësaj bande, Ermir Doda është arrestuar. Anëtarët e kësaj bande kanë qenë pjesë e Sigurimit të Shtetit. Ermir Doda është arrestuar ne Angli për trafikim te lendeve narkotike. * Banda “Dedja” Banda e njohur me emrin “Dedja” në qytetin e Burrelit është krijuar përpara vitit 1997. Në krye ishin tre vëllezërit Dedja. Vëllai i madh i tyre, Haliti, i vetmi i mbijetuar nga seriali i gjatë i vrasjeve të ndërsjella me bandën Kola, ishte koka e grupit. Këta djem njiheshin si “të fortët e Burrelit” dhe me shumë para. Anëtarët e bandës kanë qenë pjesë e Sigurimit. Halit Dedja është ekzekuturar ne Tirane nga persona te panjohur ne dhjetor te vitit 2010. == Bandat me veprimtari të gjerë (në disa qytete) == * “Hakmarrja për Drejtësi” Leart Shyti, Pasho Novruzi, Dritan Hate, Gëzim Gjoni, Gentian Haka, Nikolin Novruzi, Roland Shyti, Orik Shyti, Kreshnik Spahiu dhe Altin Arapi janë pjesëtarët e “Hakmarrjes për Drejtësi”. Tre të fundit janë të pandehurit, të cilët ndodhen jashtë Shqipërisë. Disa nga akuzat janë vjedhje të bankave dhe arkave të shtetit, rrëmbim, vënia e autobombe, vrasje etj. Është padyshim banda më jetëgjatë dhe më e njohur e Shqipërisë. E akuzuar për një sërë krimesh nga pengmarrjet tek vënia e bombës në supermarketin e "VEFA" kjo bandë çuditërisht nuk u dëgjua gjatë trazirave të vitit 1997. Në çdo fushatë elektorale të dyja partitë kryesore kanë premtuar gjithmonë arrestimin e kësaj bande. Mendohet se kjo bandë vazhdon ende veprimtarinë e saj pavarësisht arrestimeve të shumta që janë bërë. * Banda “Malësori” Është një bandë që anëtarët e saj nuk i ka vetëm në Shqipëri, por edhe jashtë saj. Deri tani nga banda që mban ermin “Malësori” janë arrestuar vetëm dy anëtarë të saj për trafik droge. Por sipas policisë, mësohet se pjesëtarët e tjerë që fshihen pas këtij grupi të strukturuar kriminal, ndodhen jashtë Shqipërisë Itali, Spanjë, Gjermani. * Grupi i prodhimit të drogës Deri tani janë arrestuar dy persona, por, sipas policisë, pas tyre fshihen edhe një numër i madh trafikantësh. Policia e Tiranës zbulon një laborator droge, sekuestron rreth 28 kilogramë lëndë narkotike, arreston në flagrancë Adhurim Nelën dhe Kujtim Karamuçën. Sipas uniformave blu, mësohet se një punë intensive ka bërë zbulimin e një rrjeti të trafikut dhe shpërndarjes së lëndëve narkotike, që kishte si pikënisje Maqedoninë dhe me destinacion Italinë. * Banda e trafikut të fëmijëve Ramiz dhe Xhulieta Petalli, si dhe Nexhip Kaçurri janë tre të arrestuarit, anëtarë të bandës së trafikut të fëmijëve drejt Italisë. Aktiviteti kriminal i tyre ka nisur në vitin 1998 deri në vitin 2002, kur janë zbuluar dhe kanë startuar hetimet. Fëmijë të moshave 6 deri në 12 vjeç merreshin në rrethe të ndryshme të Shqipërisë. * Banda e klandestinëve “Maloku” Banda “Maloku” që i kishte fillesat e saj që në vitin 1992 funksiononte më së miri edhe me ndihmën e policisë kufitare, ku kalonin klandestin drejt Greqisë. Pas 15 vitesh veprimtari të paligjshme, arrestohen anëtarët e saj Hodo Çorraj, Ergest Rabaj, Aleko Puçi, Albert Golemi (polic), Ermal Koçaj, Krenar Boçi, Arben Sula (Maloku) (komandat i grupit kriminal), Ermal Fidhi dhe Florenc Meçe. * Grupi për vrasjen e biznesmenëve Një numër të konsiderueshëm të viktimave të krimit e zënë edhe biznesmenët. Të gjitha këto dosje nuk kanë mbi to asnjë emër autori. E për ta bërë sa më të besueshëm këtë fakt janë vrasjet e biznesmenëve si Florin Vila, Vajdin Lame, Florina Kulla. Madje në shtyp është bërë legjendë dhe mbetet ende mister zhdukja e biznesmenit maqedonas, Remzi Hoxha. Të gjitha këto vrasje nuk kanë një autor, por kanë të njëjtin motiv. * Grupi për vrasje me eksploziv Autorët e këtyre vrasjeve nuk kanë njohje me njëri-tjetrin, por kanë kryer të njëjtën vepër penale, vrasje me eksploziv. Kjo e fundit është më e praktikuar në qarkun e Tropojës, e sidomos vendosja e minave. Në këtë qytet “zgjidhja” më e mirë e problemeve është vendosja e eksplozivit. Ndërkohë, nga të gjitha vrasjet e bëra me lëndë plasëse nuk është vënë në pranga asnjë autor. * Grupi “Poter Al” Grupi "Poter-Al" i përbërë nga shtatë persona, është vënë në pranga për trafik të lëndëve narkotike. Sipas prokurorisë, ai është një grup i strukturuar kriminal. Ilir Koçiaj, Geront Tola Geront Dedja, Zamir Vadardha, Leonard Çobaj, Bledi Balliu, Aleksandër Koliçi, Aleksandër Gremi dhe Ervin Tavanxhi u prangosën në qytetet Tiranë, Durrës, Elbasan dhe Vlorë. * Grupi “Kokrra e Ullirit” Grupi, i cili është arrestuar nga Prokuroria e Krimeve të Rënda, në bashkëpunim me atë të Greqisë, ka marrë emrin “Kokrra e Ullirit” për vet trafikun që bënin. Prej gjashtë personash është e përbërë kjo bandë, Jorgos Kosmidhis, nga Selaniku, Lefter Meçaj, Alfred Pallashi, Dashnor Merdani, Bujar Cenolli dhe Leonard Shperdheja e Bledar Leço. * Grupi “Kompas” Arjan Selimi është cilësuar si drejtuesi i grupit “Kompas”. Kjo bandë trafikonte drogë në shtete të ndryshme të Evropës. Janë arrestuar 21 persona. Anëtarë të tjerë të kësaj bande, të cilët ndodhen në qeli janë, Petraq Avrami, atë e bir; Blenard Fejzullaj; Mehmet Fejzullaj, si dhe Elis Progrozhda. Aktualisht pjesëtarët e kësaj bande ndodhen në gjykim në Gjykatën e Krimeve të Rënda. * Banda që trafikonte raketa tokë-ajër Janë cilësuar si grup i strukturuar kriminal. Nuk janë pagëzuar me asnjë emër, por veprimtaria e tyre kriminale është quajtur mjaftë e rrezikshme. Kjo ka bërë që policia shqiptare në bashkëpunim me policinë e Malit të Zi të godasin trafikun e armëve, dhe si rezultat është arritur të kapen pjesëtarët e këtij grupi kriminal, Sokol Mujaj, Ilmi Isufi, Armir Troshani dhe Mentor Cani. Sipas prokurorisë, si rrjedhojë u bllokuan dhe 3 raketat tokë–ajër. * Banda e armëve nga Kosova Përgjimet nxjerrin zbuluar grupin kriminal të dyshuar për trafik të armëve në linjën Kosovë-Shqipëri. Operacioni “Bjeshkët”, më 16 qershor 2007, çoi në pranga tre persona, Rrahman Dema, i cilësuar nga policia si organizator i kësaj bande kriminale, Artan Alija, dhe Ahmet Ferhati. == Lista e bandave të vitit 1997 == Kjo është lista e bandave kryesore gjatë trazirave të vitit 1997: * Banda e Laurent Gumes * Banda e Çoles-Vlorë * Banda e Lazaratit * Banda e “Kola”-Burrel * Banda “Dedja”-Burrel * Banda e Haklajve-Tropojë * Banda e Kateshit-Elbasan * Banda e Zani Caushit-Vlorë * Banda e Lul Cakës-Berat * Banda e “Loshit të Karbunarës”-Lushnje * Banda e Otllakut-Berat ==Banda të tjera == * Banda e Lazaratit Ka marrë emrin e vendit ku jetojnë anëtarët e kësaj bande. Banda e Lazaratit është krijuar në trazirat e viti 1997 në këtë fshat të Gjirokastrës. Sipas burimeve nga policia, mësohet se anëtarët e kësaj bande merren me kultivimin dhe trafikimin e bimëve narkotike. Gjithashtu kjo bandë, e cila kish rreth 175 anëtarë, akuzohej edhe për vrasje. Ndoshta e vetmja bandë që mbështeste Partinë Demokratike gjatë trazirave të vitit 1997. Banda e Lazaratit është një nga bandat qe i ka ber rezistence shtetit për 14 vje me radhe. Fisi i Brahimajve (Brahimi) ka qëne një nga fiset qe bënin ligjin në atë zonë dhe zonat për rreth të Labërisë, Lumit të Vlorës e me një shtrirje shumë të gjerë në të gjithë jugun e Shqipërisë.Disa anëtarë të këtij fisi sot janë të burgosur ndërsa pjesa tjetër e grupit ka shtrirë veprimtarinë kriminale në Spanje , Belgjikë , Gjermani , Itali dhe prej më shumë se 1 dekade në Kolumbi dhe Ekuador. • Banda e Bicajve Eshte bere e njohur per vrasje te panumerta, antaret e saj ishin Sabahi i Shefitit, Genci i Rizahit dhe Nushi i Ismenti. Mendohet qe edhe Kastrioti (Kaci) i Enverit fshihej pas tyre. Ne aktivitetet e tyre kriminale numerohet vrasja e 100 qeneve dhe diku tek 75 mace. Thuhet qe kane vrare edhe 15 gomere (magjar) ne kodren e osmaneve. * Banda e Cërrikut Është bërë e njohur nga masakra e Cërrikut në vitin 1997, ku anëtarët e kësaj bande kanë vrarë gjashtë gardistë. Si kapo i kësaj bande njihet Roland Xhepaxhiu, i cili është arrestuar teksa po kthehej nga jashtë në aeroportin e Rinasit në Tiranë. Ndërkohë, anëtarët e tjerë të kësaj bande janë Met Bozi, Arjan Toska e vëllezërit e Arjanit, Sokol Buzani, Tomorr Buzani, Bujar Buzani, Luan Buzani, Bashkim Buzani. Madje këta të fundit akuzohen për vrasjen e gardistëve. Kjo bandë ishte mbështetëse e padiskutueshme e Partisë Socialiste. * Banda e Haklajve Familja e Haklajve njihet në të gjithë veriun e vendit si një nga familjet më të mëdha. Trazirat e vitit 1997 bënë që djemtë e kësaj familjeje, me forcë dhe dhunë, të bëheshin zotërit e të gjithë Tropojës. Në këtë “grup” bëjë pjesë gjithë anëtarët e familjes Haklaj, ku disa prej tyre kan vdekur. Padyshim që më i njohuri i Haklajve ishte Fatmir Haklaj ndaj te cilit u bene 7 tentativa për vrasje. * Banda e Jaupëve Banda e Ilir Jaupit mori zonën e Urës-Vajgurore, ku edhe shtriu aktivitetin e saj kriminal, fillimisht me gjoba ndaj biznesmenëve të guroreve në vitin 1998. Pjesë e aktivitetit kriminal të bandës së Jaupëve, ishte edhe plaçkitja brenda një nate e një tregtari që sillte mall nga Bullgaria. * Banda e "5 dyqaneve" Banda kishte disa anetare por me te rendesishmit ishin Reqi (nofka e E.G) bashke me shokun e tij Donin (nofka e Feridonit). Kjo bande ishte rivale me Bandën e "çobenjve" po ashtu kjo bande akuzohet për vrasje grabitje prostitucion e venje gjobash gjatë vitit 1997 e tej. Dhe ishte përkrahësja e vetme e Partise Demokratike ne rrethin e Korçës. [[Kategoria:Krimi në Shqipëri]] [[Kategoria:Krimi i organizuar në Shqipëri]] [[Kategoria:Kriminelë shqiptarë]] [[Kategoria:Banditë shqiptarë]] [[Kategoria:Bandat e vitit 1997]] [[Kategoria:Banda në Shqipëri]] ooz7b2x8jwjo1qpp60okthwnaeot7qn Prokariotet 0 91366 3053198 3047177 2026-10-02T23:51:18Z InternetArchiveBot 115207 Adding 1 book for [[Wikipedia:Vërtetueshmëria]] (20261002sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 3053198 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Prokaryote_cell.svg|alt=image of prokaryotic cell|parapamje| Diagrami i një qelize prokariotike, një [[Bakteri|bakter]] me flagjelë]] '''Prokarioti''' ose '''prokariotet''' janë organizma njëqelizor, [[qeliza]] e të cilit nuk ka bërthamë dhe organele të tjera të lidhura me membranë .<ref name="NCSU">{{Cite web|title=Prokaryotes: Single-celled Organisms|url=https://ncsu.edu/project/bio183de/Black/prokaryote/prokaryote1.html|publisher=[[North Carolina State University]]}}</ref> Fjala ''prokariot'' vjen nga [[greqishtja e lashtë]] {{wikt-lang|grc|πρό}} ( {{grc-transl|πρό}} ), që do të thotë 'para', dhe {{wikt-lang|grc|κάρυον}} ( {{grc-transl|κάρυον}} ), që do të thotë 'arrë' ose 'bërthamë'.<ref name="OnlineEtDict">{{OEtymD|prokaryote}}</ref> Në sistemin e mëparshëm me dy perandori që lindi nga puna e Édouard Chatton, prokariotët klasifikoheshin brenda perandorisë '''Prokariotë''' . Megjithatë, në sistemin me tre domene, bazuar në filogjenetikën molekulare, prokariotë ndahen në dy domene : [[Bakteri|Bakteret]] dhe [[Arkeat]] . Një domen i tretë, [[Eukarioti|Eukaryota]], përbëhet nga organizma me bërthama. Prokariotë [[Evolucioni|evoluan]] para eukariotëve dhe u mungojnë bërthamat, [[Mitokondri|mitokondritë]] dhe shumica e organeleve të tjera të dallueshme që karakterizojnë qelizën eukariote. Disa prokariotë njëqelizorë, siç janë [[Algat blu të gjelbra|cianobakteret]], formojnë koloni të mbajtura së bashku nga biofilma, dhe koloni të mëdha mund të krijojnë dyshekë mikrobikë me shumë shtresa. Prokariotë janë [[Riprodhimi aseksual|aseksualë]], duke u riprodhuar nëpërmjet ndarjes binare. Transferimi horizontal i gjeneve është gjithashtu i zakonshëm. Filogjenetika molekulare ka dhënë një pasqyrë të marrëdhënieve të ndërsjella të tre fushave të jetës. Ndarja midis prokariotëve dhe eukariotëve pasqyron dy nivele shumë të ndryshme të organizimit qelizor; vetëm qelizat eukariote kanë një bërthamë të mbyllur që përmban [[ADN|ADN-në]] e saj, dhe organele të tjera të lidhura me membranë, duke përfshirë mitokondritë. Kohët e fundit, ndarja parësore është parë si ajo midis Arkeave dhe Baktereve, meqenëse eukariotët mund të jenë pjesë e kladës arkeane dhe të kenë homologji të shumëfishta me Arkeat e tjera. Qelizat prokariotike janë përgjithësisht më të vogla dhe të ngjashme me qelizat eukariote. Qelizat prokariotike nuk e mbyllin materialin e tyre gjenetik brenda një bërthame. == Struktura == Komponentët qelizorë të prokariotëve nuk janë të mbyllur në membrana brenda [[Citoplazma|citoplazmës]], si organelet eukariotike. Bakteret kanë mikrokompartmente, kuazi-organele të mbyllura në mbështjellësa [[Proteina|proteinikë]] siç janë kafazet e proteinave të enkapsulinës,<ref name="pref">{{Cite journal|vauthors=Kerfeld CA, Sawaya MR, Tanaka S, Nguyen CV, Phillips M, Beeby M, Yeates TO|date=2005|title=Protein structures forming the shell of primitive bacterial organelles|url=https://archive.org/details/sim_science_2005-08-05_309_5736/page/936|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=309|issue=5736|pages=936–8|bibcode=2005Sci...309..936K|citeseerx=10.1.1.1026.896|doi=10.1126/science.1113397|pmid=16081736}}</ref><ref>{{harvnb|Murat|Byrne|Komeili|2010|pp=a000422}}</ref> ndërsa si bakteret ashtu edhe disa arkea kanë fshikëza gazi .<ref>{{Cite journal|last=Murat|first=Dorothee|last2=Byrne|first2=Meghan|last3=Komeili|first3=Arash|date=2010|title=Cell Biology of Prokaryotic Organelles|journal=Cold Spring Harbor Perspectives in Biology|volume=2|issue=10|pages=a000422|doi=10.1101/cshperspect.a000422|pmc=2944366|pmid=20739411}}</ref> Prokariotë kanë skelete qelizore të thjeshta. Këto janë shumë të larmishme dhe përmbajnë homologë të proteinave eukariote, [[Aktini|aktinës]] dhe tubulinës . Citoskeleti siguron aftësinë për lëvizje brenda qelizës.<ref>{{Cite journal|vauthors=Wickstead B, Gull K|date=2011|title=The evolution of the cytoskeleton|journal=The Journal of Cell Biology|volume=194|issue=4|pages=513–25|doi=10.1083/jcb.201102065|pmc=3160578|pmid=21859859}}</ref> Shumica e prokariotëve janë midis 1 dhe 10 μm, por madhësia e tyre varion nga 0.2 μm te ''Thermodiscus'' spp. dhe ''Mycoplasma genitalium'' deri në 750 μm në ''Thiomargarita namibiensis'' .<ref>{{Cite web|title=Size scale of prokaryotic cells, from the largest to the smallest|url=https://bionumbers.hms.harvard.edu/bionumber.aspx?s=n&v=3&id=110077|access-date=20 dhjetor 2024|website=Bionumbers}}</ref><ref name="Schulz Jorgensen 2001">{{Cite journal|last=Schulz|first=H. N.|last2=Jorgensen|first2=B. B.|date=2001|title=Big bacteria|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-microbiology_2001_55/page/104|journal=Annual Review of Microbiology|volume=55|pages=105–137|doi=10.1146/annurev.micro.55.1.105|pmid=11544351}}</ref> Qelizat bakteriale kanë forma të ndryshme, duke përfshirë koket sferike ose vezake, p.sh., ''[[Streptokoket|Streptococcus]]'' ; bacilet cilindrike, p.sh., ''Lactobacillus'' ; bakteret spirale, p.sh., ''[[Helikobakteri|Helicobacter]]'' ; ose në formë presjeje, p.sh., ''Vibrio'' .<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/microbiology00robe_yj2|title=Microbiology|vauthors=Bauman RW, Tizard IR, Machunis-Masouka E|date=2006|publisher=Pearson Benjamin Cummings|isbn=978-0-8053-7693-7|url-access=registration}}</ref> Arkeat janë kryesisht ovale të thjeshta, por ''Haloquadratum'' është i sheshtë dhe katror.<ref>{{Cite journal|vauthors=Stoeckenius W|date=1981|title=Walsby's square bacterium: fine structure of an orthogonal procaryote|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-bacteriology_1981-10_148_1/page/352|journal=[[Journal of Bacteriology]]|volume=148|issue=1|pages=352–60|doi=10.1128/JB.148.1.352-360.1981|pmc=216199|pmid=7287626}}</ref> {| class="wikitable" |- |+ Pjesë të qelizës prokariote<ref name="Raven Singer Mason 2013">{{Cite book|last=Raven|first=Peter|title=Biology|url=https://archive.org/details/biology0000rave_10ed|last2=Singer|first2=Susan|last3=Mason|first3=Kenneth|last4=Losos|first4=Jonathan|last5=Johnson|first5=George|publisher=McGraw-Hill Education|year=2013|isbn=978-0073383071|page=[https://archive.org/details/biology0000rave_10ed/page/n92 63]|chapter=4. Cell structure: Prokaryotic cells}}</ref> ! style="width: 180px;" |Elementi ! Përshkrimi |- | Flagellum (jo gjithmonë i pranishëm) | Një zgjatim i gjatë si kamzhik që lëviz qelizën. |- | [[Membrana e qelizës|Membrana qelizore]] | Rrethon citoplazmën e qelizës, rregullon rrjedhën e substancave brenda dhe jashtë. |- | Muri qelizor (përveç te Mollicutes, ''Termoplazma'' ) | Mbulesë e jashtme që mbron qelizën dhe i jep asaj formë. |- | [[Citoplazma|Citoplazmë]] | Një xhel i holluar me ujë që përmban enzima, kripëra dhe molekula organike. |- | [[Ribozomi]] | Strukturë që prodhon proteina siç specifikohet nga [[ADN|ADN-ja]] . |- | Nukleoid | Rajon që përmban molekulën e vetme të ADN-së së prokariotit. |- | Kapsula (vetëm në disa grupe) | Glikoproteina që mbulon membranën qelizore jashtë saj. |} == Riprodhimi dhe transferimi i ADN-së == Bakteret dhe arkeat riprodhohen nëpërmjet [[Riprodhimi aseksual|riprodhimit joseksual]], zakonisht me anë të ndarjes binare . Shkëmbimi dhe rekombinimi gjenetik ndodhin me anë të transferimit horizontal të gjeneve, pa përfshirë replikimin .<ref name="Bobay 2020">{{Cite book|last=Bobay|first=Louis-Marie|url=https://library.oapen.org/bitstream/handle/20.500.12657/37707/1/2020_Book_ThePangenome.pdf#page=253|title=The pangenome: Diversity, dynamics and evolution of genomes|publisher=Springer|year=2020|isbn=978-3-030-38280-3|pages=253, 282}}</ref> Transferimi i ADN-së midis qelizave prokariotike ndodh te bakteret<ref name="Chiang Penadés 2019">{{Cite journal|last=Chiang|first=Yin Ning|last2=Penadés|first2=José R.|last3=Chen|first3=John|date=2019|title=Genetic transduction by phages and chromosomal islands: The new and noncanonical|journal=PLOS Pathogens|volume=15|issue=8|page=e1007878|doi=10.1371/journal.ppat.1007878|pmc=6687093|pmid=31393945|doi-access=free}}</ref> dhe arkeat.<ref name="Rosenshine 1989">{{Cite journal|vauthors=Rosenshine I, Tchelet R, Mevarech M|date=1989|title=The mechanism of DNA transfer in the mating system of an archaebacterium|url=https://archive.org/details/sim_science_1989-09-22_245_4924/page/1386|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=245|issue=4924|pages=1387–9|bibcode=1989Sci...245.1387R|doi=10.1126/science.2818746|pmid=2818746}}</ref> Tek bakteret, transferimi i gjeneve ndodh nëpërmjet tre proceseve. Këto janë transduksioni i ndërmjetësuar nga virusi;<ref name="Chiang Penadés 2019"/> konjugimi ;<ref name="Patkowski 2023">{{Cite web|last=Patkowski|first=Jonasz|date=21 prill 2023|title=F-pilus, the ultimate bacterial sex machine|url=https://microbiologycommunity.nature.com/posts/f-pilus-the-ultimate-bacterial-sex-machine|website=Nature Portfolio Microbiology Community|access-date=30 qershor 2025|archive-date=4 qershor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230604120007/https://microbiologycommunity.nature.com/posts/f-pilus-the-ultimate-bacterial-sex-machine|url-status=dead}}</ref> dhe transformimi natyror .<ref name="Chen Dubnau 2004">{{Cite journal|vauthors=Chen I, Dubnau D|date=2004|title=DNA uptake during bacterial transformation|journal=[[Nature Reviews Microbiology]]|volume=2|issue=3|pages=241–9|doi=10.1038/nrmicro844|pmid=15083159}}</ref> Transduksioni i gjeneve bakteriale nga viruset bakteriofagë duket se pasqyron gabime të rastit gjatë montimit intraqelizor të grimcave [[Virusi|të virusit]], në vend të një [[Përshtatja|adaptimi]] të baktereve pritëse. Ekzistojnë të paktën tre mënyra se si mund të ndodhë, të gjitha përfshijnë përfshirjen e një ADN-je bakteriale në virus, dhe prej andej te një bakter tjetër.<ref name="Chiang Penadés 2019"/> [[Skeda:Bacterial_conjugation.png|alt=Black and white image of F-pili bacteria|parapamje| Konjugimi bakterial duke përdorur F-pili për të shkëmbyer ADN-në<ref name="Patkowski 2023">{{harvnb|Patkowski|2023}}</ref>]] Konjugimi përfshin plazmidet, duke lejuar që ADN-ja plazmidike të transferohet nga një bakter në tjetrin. Rrallë, një plazmid mund të integrohet në kromozomin bakterial pritës dhe më pas të transferojë një pjesë të ADN-së bakteriale pritëse në një bakter tjetër.<ref name="Cabezón 2014">{{Cite journal|last=Cabezón|first=Elena|last2=Ripoll-Rozada|first2=Jorge|last3=Peña|first3=Alejandro|last4=de la Cruz|first4=Fernando|last5=Arechaga|first5=Ignacio|date=2014|title=Towards an integrated model of bacterial conjugation|url=https://academic.oup.com/femsre/article-pdf/39/1/81/10741187/12085.pdf|journal=FEMS Microbiology Reviews|volume=39|issue=1|pages=81–95|doi=10.1111/1574-6976.12085|pmid=25154632|doi-access=free}}</ref> Transformimi natyror bakterial përfshin transferimin e ADN-së nga një bakter në tjetrin përmes ujit përreth tyre. Ky është një adaptim bakterial për transferimin e ADN-së, sepse varet nga bashkëveprimi i produkteve të shumta të gjeneve bakteriale.<ref name="Chen Dubnau 2004"/> Bakteri duhet së pari të hyjë në gjendjen fiziologjike të quajtur kompetencë ; te ''Bacillus subtilis'', procesi përfshin 40 gjene.<ref>{{Cite journal|vauthors=Solomon JM, Grossman AD|date=1996|title=Who's competent and when: regulation of natural genetic competence in bacteria|url=https://archive.org/details/sim_trends-in-genetics_1996-04_12_4/page/150|journal=[[Trends in Genetics]]|volume=12|issue=4|pages=150–155|doi=10.1016/0168-9525(96)10014-7|pmid=8901420}}</ref> Sasia e ADN-së së transferuar gjatë transformimit mund të jetë deri në një të tretën e të gjithë kromozomit.<ref>{{Cite journal|vauthors=Akamatsu T, Taguchi H|date=2001|title=Incorporation of the whole chromosomal DNA in protoplast lysates into competent cells of Bacillus subtilis|journal=[[Bioscience, Biotechnology, and Biochemistry]]|volume=65|issue=4|pages=823–9|doi=10.1271/bbb.65.823|pmid=11388459|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|vauthors=Saito Y, Taguchi H, Akamatsu T|date=2006|title=Fate of transforming bacterial genome following incorporation into competent cells of Bacillus subtilis: a continuous length of incorporated DNA|journal=[[Journal of Bioscience and Bioengineering]]|volume=101|issue=3|pages=257–62|doi=10.1263/jbb.101.257|pmid=16716928}}</ref> Transformimi është i zakonshëm, duke ndodhur në të paktën 67 lloje bakteresh.<ref>{{Cite journal|vauthors=Johnsborg O, Eldholm V, Håvarstein LS|date=2007|title=Natural genetic transformation: prevalence, mechanisms and function|journal=Research in Microbiology|volume=158|issue=10|pages=767–78|doi=10.1016/j.resmic.2007.09.004|pmid=17997281|doi-access=free}}</ref> Midis arkeave, ''Haloferax volcanii'' formon ura citoplazmike midis qelizave që transferojnë ADN-në midis qelizave,<ref name="Rosenshine 1989"/> ndërsa ''Sulfolobus solfataricus'' transferon ADN-në midis qelizave me anë të kontaktit të drejtpërdrejtë. Ekspozimi i ''S. solfataricus'' ndaj agjentëve që dëmtojnë ADN-në shkakton grumbullim qelizor, ndoshta duke rritur rekombinimin homolog për të rritur riparimin e ADN-së së dëmtuar .<ref>{{Cite journal|vauthors=Fröls S, Ajon M, Wagner M, Teichmann D, Zolghadr B, Folea M, Boekema EJ, Driessen AJ, Schleper C, Albers SV|date=2008|title=UV-inducible cellular aggregation of the hyperthermophilic archaeon Sulfolobus solfataricus is mediated by pili formation|url=https://www.rug.nl/research/portal/files/56956856/UV_inducible_cellular_aggregation_of_the_hyperthermophilic_archaeon_Sulfolobus_solfataricus_is_mediated_by_pili_formation.pdf|journal=[[Molecular Microbiology]]|volume=70|issue=4|pages=938–52|doi=10.1111/j.1365-2958.2008.06459.x|pmid=18990182|doi-access=free}}</ref> == Kolonitë dhe biofilmet == [[Skeda:A114,_Lava_Beds_National_Monument,_California,_USA,_Golden_Dome_Lava_Tube_Cave,_2004.jpg|alt=photograph of cave biofilm|parapamje| Biofilm i baktereve hidrofobe të arta në një shpellë<ref>{{Cite web|date=6 nëntor 2021|title=Golden Dome Cave|url=https://www.nps.gov/places/golden-dome-cave.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20221213013714/https://www.nps.gov/places/golden-dome-cave.htm|archive-date=13 dhjetor 2022|access-date=11 shkurt 2024|publisher=National Park Service}}</ref>]] Prokariotë janë rreptësisht njëqelizorë, por shumica mund të formojnë bashkësi të qëndrueshme agregate në biofilma .<ref name="brock">{{Cite book|title=Brock biology of microorganisms|vauthors=Madigan T|date=2012|publisher=Benjamin Cummings|isbn=9780321649638|edition=13th|location=San Francisco}}</ref> Biofilmet bakteriale formohen nga sekretimi i substancës polimerike jashtëqelizore (EPS).<ref name="costerton2007">{{Cite book|last=Costerton|first=J. William|title=The Biofilm Primer|publisher=Springer|year=2007|isbn=978-3-540-68021-5|series=Springer Series on Biofilms|volume=1|location=Berlin, Heidelberg|pages=3–4|chapter=Direct Observations|doi=10.1007/978-3-540-68022-2_2|name-list-style=vanc}}</ref> Miksobakteret kanë faza shumëqelizore në ciklet e tyre jetësore .<ref>{{Cite journal|vauthors=Kaiser D|date=2003|title=Coupling cell movement to multicellular development in myxobacteria|journal=Nature Reviews. Microbiology|volume=1|issue=1|pages=45–54|doi=10.1038/nrmicro733|pmid=15040179}}</ref> Biofilmet mund të jenë strukturisht komplekse dhe mund të ngjiten në sipërfaqe të ngurta ose të ekzistojnë në ndërfaqet e lëngut-ajrit. Biofilmet bakteriale shpesh përbëhen nga mikrokoloni (masa në formë kupole të baktereve dhe matricës) të ndara nga kanale nëpër të cilat uji mund të rrjedhë lehtësisht. Mikrokolonitë mund të bashkohen mbi substrat për të formuar një shtresë të vazhdueshme. Kjo strukturë funksionon si një [[Sistemi i qarkullimit të gjakut|sistem i thjeshtë qarkullimi]] duke lëvizur ujin përmes biofilmit, duke ndihmuar në furnizimin e qelizave me oksigjen, i cili shpesh mungon.<ref name="costerton1995">{{Cite journal|vauthors=Costerton JW, Lewandowski Z, Caldwell DE, Korber DR, Lappin-Scott HM|date=1995|title=Microbial biofilms|journal=[[Annual Review of Microbiology]]|volume=49|issue=1|pages=711–745|doi=10.1146/annurev.mi.49.100195.003431|pmid=8561477}}</ref> Rezultati i afrohet një organizimi shumëqelizor.<ref name="shapiro1998">{{Cite journal|author-link=James A. Shapiro|vauthors=Shapiro JA|date=1998|title=Thinking about bacterial populations as multicellular organisms|url=http://www.sci.uidaho.edu/newton/math501/Sp05/Shapiro.pdf|url-status=dead|journal=[[Annual Review of Microbiology]]|volume=52|issue=1|pages=81–104|doi=10.1146/annurev.micro.52.1.81|pmid=9891794|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717183759/http://www.sci.uidaho.edu/newton/math501/Sp05/Shapiro.pdf|archive-date=17 korrik 2011}}</ref> Shprehja diferenciale qelizore, sjellja kolektive, sinjalizimi ( ndjesia e kuorumit ), vdekja e programuar qelizore dhe ngjarjet diskrete të shpërndarjes biologjike duket se të gjitha tregojnë në këtë drejtim.<ref>{{Cite journal|vauthors=Chua SL, Liu Y, Yam JK, Chen Y, Vejborg RM, Tan BG, Kjelleberg S, Tolker-Nielsen T, Givskov M, Yang L|date=2014|title=Dispersed cells represent a distinct stage in the transition from bacterial biofilm to planktonic lifestyles|journal=[[Nature Communications]]|volume=5|issue=1|pages=4462|bibcode=2014NatCo...5.4462C|doi=10.1038/ncomms5462|pmid=25042103|doi-access=free}}</ref><ref name="balaban2008">{{Cite book|title=Control of Biofilm Infections by Signal Manipulation|vauthors=Balaban N, Ren D, Givskov M, Rasmussen TB|publisher=Springer|year=2008|isbn=978-3-540-73852-7|series=Springer Series on Biofilms|volume=2|location=Berlin, Heidelberg|pages=1–11|chapter=Introduction|doi=10.1007/7142_2007_006}}</ref> Biofilmet bakteriale mund të jenë 100 herë më rezistente ndaj antibiotikëve sesa njëqelizat me jetë të lirë, duke i bërë ato të vështira për t'u hequr nga sipërfaqet që kanë kolonizuar.<ref name="costerton1999">{{Cite journal|vauthors=Costerton JW, Stewart PS, Greenberg EP|date=1999|title=Bacterial biofilms: a common cause of persistent infections|url=https://scholarworks.montana.edu/xmlui/handle/1/14368|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=284|issue=5418|pages=1318–22|bibcode=1999Sci...284.1318C|doi=10.1126/science.284.5418.1318|pmid=10334980}}</ref> == Mjedisi == [[Skeda:Aerial_image_of_Grand_Prismatic_Spring_(view_from_the_south).jpg|alt=photograph of multi-colored spring water|parapamje| Ngjyrat e ndritshme të Burimit të Madh Prismatik, [[Yelloustoun|Parku Kombëtar i Yellowstone]] prodhohen nga baktere termofilike .<ref name="Brock 2005">{{Cite web|last=Brock|first=Thomas D.|author-link=Thomas D. Brock|title=Colorful Yellowstone|url=http://www.bact.wisc.edu/bact303/b4|archive-url=https://web.archive.org/web/20051125213458/http://www.bact.wisc.edu/bact303/b4|archive-date=25 nëntor 2005|website=Life at High Temperature}}</ref>]] Prokariotë janë diversifikuar shumë gjatë gjithë ekzistencës së tyre të gjatë. Metabolizmi i tyre është shumë më i larmishëm se ai i eukariotëve, duke çuar në shumë lloje shumë të dallueshme. Për shembull, prokariotë mund të marrin energji me anë të kemosintezës .<ref>{{Cite journal|last=Cavenaugh|first=Colleen M.|last2=Gardiner|first2=Stephen L.|last3=Jones|first3=Meredith L.|last4=Jannasch|first4=Holger W.|last5=Waterbury|first5=John B.|year=1981|title=Prokaryotic Cells in the Hydrothermal Vent Tube Worms ''Riftia'' Jones: Possible Chemoautotrophic Symbionts|url=https://archive.org/details/sim_science_1981-07-17_213_4505/page/340|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=213|issue=4505|pages=340–342|doi=10.1126/science.213.4505.340|pmid=17819907}}</ref> Prokariotë jetojnë pothuajse kudo në Tokë, duke përfshirë mjedise aq të ftohta sa tokat në [[Antarktiku|Antarktidë]],<ref name="Tribelli López 2018">{{Cite journal|last=Tribelli|first=Paula|last2=López|first2=Nancy|date=13 mars 2018|title=Reporting Key Features in Cold-Adapted Bacteria|journal=Life|volume=8|issue=1|page=8|bibcode=2018Life....8....8T|doi=10.3390/life8010008|pmc=5871940|pmid=29534000|doi-access=free}}</ref> ose aq të nxehta sa shfryrjet hidrotermale nënujore dhe [[Burimi termal|burimet e nxehta]] tokësore.<ref name="Brock 2005"/> Disa baktere janë [[Patogjeni|patogjene]], duke shkaktuar [[Sëmundja|sëmundje]] në organizma, përfshirë njerëzit.<ref name="Peterson-1996">{{Cite book|last=Peterson|first=Johnny W.|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK7627/|title=Medical Microbiology – Chapter 7 Bacterial Pathogenesis|publisher=[[University of Texas Press]]|year=1996|isbn=0963117211|editor-last=Baron|editor-first=Samuel|edition=4th|location=Galveston, Texas}}</ref> Disa arkea dhe baktere janë ekstremofile, që lulëzojnë në kushte të vështira, siç janë temperaturat e larta ( termofilet ) ose kripësia e lartë ( halofilet ).<ref>{{Cite book|title=Encyclopedia of Earth|vauthors=Hogan CM|date=2010|publisher=National Council of Science & the Environment|veditors=Monosson E, Cleveland C|chapter=Extremophile|chapter-url=http://www.eoearth.org/article/Extremophile?topic=49540}}</ref> Disa [[Arkeat|arkeanë]] janë metanogjenë, që jetojnë në mjedise anoksike dhe lëshojnë [[Metani|metan]] .<ref name="NCSU"/> Shumë arkea rriten si [[Planktoni|plankton]] në oqeane. Prokariotë [[Simbioza|simbiotikë]] jetojnë në ose mbi trupat e organizmave të tjerë, përfshirë njerëzit. Prokariotët kanë popullata të larta në [[Dheu|tokë]], në det dhe në sedimentet nënujore. Prokariotët e tokës janë ende shumë të pakarakterizuar pavarësisht afërsisë së tyre të lehtë me njerëzit dhe rëndësisë së tyre të jashtëzakonshme ekonomike për bujqësinë .<ref name="Cobian-Guemes-et-al-2016">{{Cite journal|last=Cobián Güemes|first=Ana Georgina|last2=Youle|first2=Merry|last3=Cantú|first3=Vito Adrian|last4=Felts|first4=Ben|last5=Nulton|first5=James|last6=Rohwer|first6=Forest|date=29 shtator 2016|title=Viruses as Winners in the Game of Life|journal=[[Annual Review of Virology]]|publisher=[[Annual Reviews (publisher)|Annual Reviews]]|volume=3|issue=1|pages=197–214|doi=10.1146/annurev-virology-100114-054952|pmid=27741409}}</ref> == Organizmat e parë == [[Skeda:Symbiogenesis_2_mergers.svg|parapamje| Në teorinë e simbiogjenezës, një bashkim i dy prokariotëve, një [[Arkeat|arkean]] dhe një bakteri aerob, krijoi eukariotët, me [[mitokondri]] aerobe; një bashkim i dytë shtoi [[Kloroplasti|kloroplaste]] nga një prokariot i tretë, një [[Algat blu të gjelbra|cianobakter]] fotosintetik, duke krijuar bimët e gjelbra .<ref name="latorre">{{Cite book|title=Origins and Evolution of Life: An astrobiological perspective|vauthors=Latorre A, Durban A, Moya A, Pereto J|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2011|isbn=978-0-521-76131-4|veditors=Gargaud M, López-Garcìa P, Martin H|location=Cambridge|pages=326–339|chapter=The role of symbiosis in eukaryotic evolution|access-date=27 gusht 2017|chapter-url=https://books.google.com/books?id=m3oFebknu1cC&pg=PA326|archive-url=https://web.archive.org/web/20190324055723/https://books.google.com/books?id=m3oFebknu1cC&pg=PA326|archive-date=24 mars 2019|url-status=live}}</ref>]] Një model teorik i origjinës së jetës është se organizmat e parë ishin prokariotë. Këto hipotetizohen se kanë evoluar nga protoqelizat, ndërsa eukariotët u shfaqën më vonë në historinë e jetës,<ref>{{Cite journal|vauthors=Zimmer C|date=2009|title=Origins. On the origin of eukaryotes|url=https://archive.org/details/sim_science_2009-08-07_325_5941/page/666|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=325|issue=5941|pages=666–8|doi=10.1126/science.325_666|pmid=19661396}}</ref> me anë të simbiogjenezës : një bashkim i dy prokariotëve, një [[Arkeat|arkean]] dhe një bakteri aerob, krijoi eukariotin e parë, me [[mitokondri]] aerobe. Një bashkim i dytë shtoi [[Kloroplasti|kloroplaste]], nga një [[Algat blu të gjelbra|cianobakter]] fotosintetik, duke krijuar bimët e gjelbra .<ref name="latorre"/> Prokariotët më të vjetër [[Fosilet|të fosilizuar]] u vendosën afërsisht 3.5 miliardë vjet më parë, vetëm rreth 1 miliard vjet pas formimit të kores së Tokës. Eukariotët shfaqen në të dhënat fosile vetëm më vonë. Fosilet më të vjetra të eukariotëve janë rreth 1.7 miliardë vjeç. == Shih edhe == * [[Eukarioti]] == Referime == [[Kategoria:Biokimi]] [[Kategoria:Bakteriologji]] [[Kategoria:Prokariotë]] pc0jma0rky08ordim5kl7npr6htopmz Murtaja (sëmundje) 0 101312 3053191 2988207 2026-10-02T23:12:13Z InternetArchiveBot 115207 Adding 1 book for [[Wikipedia:Vërtetueshmëria]] (20261002sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 3053191 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition | name = Plague | image = Yersinia_pestis_fluorescent.jpeg | caption = ''[[Yersinia pestis]]'' shihet me zmadhim 200× me një [[Etiketimi fluoreshente|etiketë fluoreshente]]. | specialty = [[Sëmundja infektive (specialiteti mjekësor)|Sëmundje infektive]] | symptoms = [[Ethet|Ethe]], dobësi, [[Dhimbja e kokës|dhimbje koke]]<ref name="CDC2015Sym"/> | complications = | onset = 1-7 ditë pas ekspozimit<ref name="WHO2017"/> | duration = | types = [[Murtaja bubonike]], [[murtaja septikemike]], [[murtaja pneumonike]]<ref name="CDC2015Sym"/> | causes = ''[[Yersinia pestis]]''<ref name="WHO2017"/> | risks = | diagnosis = Gjetja e bakterit në një nyje limfatike, gjak, [[sputum]]<ref name="WHO2017"/> | differential = | prevention = [[Vaksina e murtajës]]<ref name="WHO2017"/> | treatment = [[Antibiotiku|Antibiotikë]] dhe [[kujdesi mbështetës]]<ref name="WHO2017"/> | medication = [[Gentamicin|Gentamicina]] dhe një [[fluorokinolone]]<ref name="CDC2015Doc"/> | prognosis = ≈10% rrezik për vdekje (me trajtim)<ref name="CDC2015Fact"/> | frequency = ≈600 raste në vit<ref name="WHO2017"/> | deaths = }} '''Murtaja''' është një [[Infeksioni|sëmundje infektive]] e shkaktuar nga [[Enterobacteriaceae|bakteri]] ''[[Yersinia pestis]]''.<ref name="WHO2017">{{Cite web|date=tetor 2017|title=Plague|url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs267/en/|access-date=8 nëntor 2017|website=World Health Organization}}</ref> Simptomat përfshijnë [[Ethet|ethe]], dobësi dhe [[Dhimbja e kokës|dhimbje koke]].<ref name="CDC2015Sym">{{Cite web|date=shtator 2015|title=Symptoms Plague|url=https://www.cdc.gov/plague/symptoms/index.html|access-date=8 nëntor 2017|website=CDC|language=en-us}}</ref> Zakonisht kjo fillon një deri në shtatë ditë pas ekspozimit.<ref name="WHO2017" /> Ekzistojnë tre forma të murtajës, secila prej të cilave prek një pjesë të ndryshme të trupit dhe shkakton simptoma shoqëruese. [[Murtaja pneumonike]] infekton mushkëritë, duke shkaktuar gulçim, kollë dhe dhimbje gjoksi; [[murtaja bubonike]] prek [[nyjet limfatike]], duke i bërë ato të fryhen; dhe [[murtaja septikemike]] infekton gjakun dhe mund të shkaktojë që indet të [[Nekroza|bëhen të zeza dhe të vdesin]].<ref name="WHO2017" /><ref name="CDC2015Sym" /> Format bubonike dhe septikemike përgjithësisht përhapen nga [[Pleshti|pickimi i]] pleshtave ose nga trajtimi i një kafshe të infektuar,<ref name="CDC2015Sym"/> ndërsa murtaja pneumonike përgjithësisht përhapet midis njerëzve [[Sëmundje ajrore|përmes ajrit]] nëpërmjet pikave infektive.<ref name="CDC2015Sym" /> Diagnoza zakonisht bëhet duke gjetur bakterin në lëngun nga një nyje limfatike, gjak ose [[Sputum|pështymë]].<ref name="WHO2017"/> Ata me rrezik të lartë mund të [[Vaksina e murtajës|vaksinohen]].<ref name="WHO2017"/> Ata që janë të ekspozuar ndaj një rasti të murtajës pneumonike mund të trajtohen me mjekim parandalues.<ref name="WHO2017" /> Nëse infektohet, trajtimi bëhet me [[Antibiotiku|antibiotikë]] dhe [[Kujdesi mbështetës|kujdes mbështetës]].<ref name="WHO2017" /> Në mënyrë tipike, antibiotikët përfshijnë një kombinim të [[Gentamicina|gentamicinës]] dhe një [[Fluorokinolone|fluoroquinolone]].<ref name="CDC2015Doc">{{Cite web|date=tetor 2015|title=Resources for Clinicians Plague|url=https://www.cdc.gov/plague/healthcare/clinicians.html|access-date=8 nëntor 2017|website=CDC|language=en-us}}</ref> Rreziku i vdekjes me trajtim është rreth 10% ndërsa pa të është rreth 70%.<ref name="CDC2015Fact">{{Cite web|date=shtator 2015|title=FAQ Plague|url=https://www.cdc.gov/plague/faq/index.html|access-date=8 nëntor 2017|website=CDC|language=en-us}}</ref> Në nivel global raportohen rreth 600 raste në vit.<ref name="WHO2017"/> Në vitin 2017, vendet me më shumë raste përfshijnë [[Republika Demokratike e Kongos|Republikën Demokratike të Kongos]], [[Madagaskari|Madagaskarin]] dhe [[Peruja|Perunë]].<ref name="WHO2017" /> Në Shtetet e Bashkuara, infeksionet ndodhin herë pas here në zonat rurale, ku besohet se bakteret qarkullojnë midis [[Brejtësit|brejtësve]].<ref name="CDC2015Cau">{{Cite web|date=shtator 2015|title=Transmission Plague|url=https://www.cdc.gov/plague/transmission/index.html|access-date=8 nëntor 2017|website=CDC|language=en-us}}</ref> Historikisht ka ndodhur në [[Shpërthimet|shpërthime]] të mëdha, me më të njohurit që është [[Vdekja e Zezë]] në shekullin XIV, e cila rezultoi në më shumë se 50 milionë vdekje në Evropë.<ref name="WHO2017" /> == Shenjat dhe simptomat == Ka disa manifestime të ndryshme klinike të murtajës. Forma më e zakonshme është murtaja bubonike, e ndjekur nga murtaja septikemike dhe pneumonike.<ref name=":2">{{Cite journal|last=Nelson|first=Christina A|last2=Fleck-Derderian|first2=Shannon|last3=Cooley|first3=Katharine M|last4=Meaney-Delman|first4=Dana|last5=Becksted|first5=Heidi A|last6=Russell|first6=Zachary|last7=Renaud|first7=Bertrand|last8=Bertherat|first8=Eric|last9=Mead|first9=Paul S|date=2020-05-21|title=Antimicrobial Treatment of Human Plague: A Systematic Review of the Literature on Individual Cases, 1937–2019|journal=Clinical Infectious Diseases|volume=70|issue=Supplement_1|pages=S3–S10|doi=10.1093/cid/ciz1226|issn=1058-4838|pmid=32435802|doi-access=free}}</ref> Manifestime të tjera klinike përfshijnë meningjitin e murtajës, faringjitin e murtajës dhe murtajën okulare.<ref name=":2" /><ref name=":3"/> Simptomat e përgjithshme të murtajës përfshijnë ethe, të dridhura, dhimbje koke dhe të përziera.<ref name="CDC2015Sym"/> Shumë njerëz përjetojnë ënjtje në nyjet limfatike nëse kanë murtajë bubonike.<ref name="CDC2015Sym" /> Për ata me murtajë pneumonike, simptomat mund (ose jo) të përfshijnë një kollë, dhimbje në gjoks dhe hemoptizë.<ref name="CDC2015Sym" /> === Murtaja bubonike === {{Kryesor|Murtaja bubonike}} [[Skeda:Plague_-buboes.jpg|parapamje| Gjëndra limfatike inguinale të fryra tek një person i infektuar me murtajën bubonike. Gjëndrat limfatike të fryra quhen ''buboes'' nga fjala greke për ijë, gjëndër e fryrë: ''bubo'' .]] Kur një plesht kafshon një njeri dhe kontaminon plagën me gjak të rigurgituar, bakteret që shkaktojnë murtajë kalojnë në inde. ''Y. pestis'' mund të riprodhohet brenda qelizave, kështu që edhe nëse [[Fagocitoza|fagocitohen]], ato përsëri mund të mbijetojnë. Pasi në trup, bakteret mund të hyjnë në [[Sistemi limfatik|sistemin limfatik]], i cili kullon [[Lëngu intersticial|lëngun intersticial]]. Bakteret e murtajës sekretojnë disa [[toksina]], njëra prej të cilave dihet se shkakton [[Beta bllokues|bllokadë beta-adrenergjike]].<ref>{{Cite journal|last=Brown|first=SD|last2=Montie|first2=TC|year=1977|title=Beta-adrenergic blocking activity of Yersinia pestis murine toxin|journal=[[Infection and Immunity]]|volume=18|issue=1|pages=85–93|doi=10.1128/IAI.18.1.85-93.1977|pmc=421197|pmid=198377}}</ref> ''Y. pestis'' përhapet përmes [[Enët limfatike|enëve limfatike]] të njeriut të infektuar derisa të arrijë në një [[Nyjeve limfatike|nyje limfatike]], ku shkakton [[Limfadenopatia|limfadenit]] akut.<ref>{{Cite journal|last=Sebbane|first=F|last2=Jarret|first2=C.O.|last3=Gardner|first3=D|last4=Long|first4=D|last5=Hinnebusch|first5=B.J.|year=2006|title=Role of ''Yersinia pestis'' plasminogen activator in the incidence of distinct septicemic and bubonic forms of flea-borne plague|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2006-04-04_103_14/page/5526|journal=Proc Natl Acad Sci U S A|volume=103|issue=14|pages=5526–5530|bibcode=2006PNAS..103.5526S|doi=10.1073/pnas.0509544103|pmc=1414629|pmid=16567636|doi-access=free}}</ref> Nyjet limfatike të fryra formojnë [[Bubo|bubonat]] karakteristike të lidhura me sëmundjen,<ref>{{Cite web|date=14 shtator 2015|title=Symptoms &#124; Plague|url=https://www.cdc.gov/plague/symptoms/|access-date=18 prill 2017|website=Centers for Disease Control and Prevention}}</ref> dhe autopsitë e këtyre bubove kanë zbuluar se ato janë kryesisht [[Gjakderdhje|hemorragjike]] ose [[Nekroza|nekrotike]].<ref>{{Cite journal|last=Sebbane|first=F|last2=Gardner|first2=D|last3=Long|first3=D|last4=Gowen|first4=B.B.|last5=Hinnebusch|first5=B.J.|year=2005|title=Kinetics of Disease Progression and Host Response in a Rat Model of Bubonic Plague|journal=Am J Pathol|volume=166|issue=5|pages=1427–1439|doi=10.1016/S0002-9440(10)62360-7|pmc=1606397|pmid=15855643}}</ref> Nëse nyja limfatike është e mbingarkuar, infeksioni mund të kalojë në qarkullimin e gjakut, duke shkaktuar ''murtajë septikemike dytësore'' dhe nëse mushkëritë janë të mbjella, mund të shkaktojë ''murtajë dytësore pneumonike''.<ref>{{Cite web|title=Plague|url=https://www.cdc.gov/plague/healthcare/clinicians.html|access-date=2014-08-05|publisher=Centers for Disease Control and Prevention}}</ref> === Murtaja septikemike === {{Kryesor|Murtaja septikemike}} [[Skeda:PlagueTypes.jpg|parapamje| Murtaja septikemike që rezulton në nekrozë]] Limfatiket përfundimisht derdhen në qarkullimin e gjakut, kështu që bakteret e murtajës mund të hyjnë në gjak dhe të udhëtojnë pothuajse në çdo pjesë të trupit. Në murtajën [[Sepsisi|septikemike]], endotoksinat bakteriale shkaktojnë [[Koagulimi intravaskular i shpërndarë|koagulim të përhapur intravaskular]] (DIC), duke shkaktuar mpiksje të vogla në të gjithë trupin dhe ndoshta nekrozë ishemike (vdekje e indeve për shkak të mungesës së qarkullimit/perfuzionit në atë ind) nga mpiksja. DIC rezulton në varfërimin e burimeve të koagulimit të trupit në mënyrë që ai të mos mund të kontrollojë më gjakderdhjen. Rrjedhimisht, ka gjakderdhje në lëkurë dhe në organe të tjera, të cilat mund të shkaktojnë skuqje të kuqe dhe/ose të zeza me njolla dhe hemoptizë/hematemezë (kollitje/vjellje gjaku). Ka gunga në lëkurë që duken disi si pickimi i insekteve; këto janë zakonisht të kuqe, dhe nganjëherë të bardha në qendër. E patrajtuar, murtaja septikemike është zakonisht fatale. Trajtimi i hershëm me [[Antibiotiku|antibiotikë]] redukton shkallën e vdekshmërisë në mes 4 dhe 15 për qind.<ref name="Wagle1948">{{Cite journal|last=Wagle PM|year=1948|title=Recent advances in the treatment of bubonic plague|journal=Indian J Med Sci|volume=2|pages=489–94}}</ref><ref name="Meyer1950">{{Cite journal|last=Meyer KF|year=1950|title=Modern therapy of plague|journal=J Am Med Assoc|volume=144|issue=12|pages=982–85|doi=10.1001/jama.1950.02920120006003|pmid=14774219}}</ref><ref name="DattGupta1948">{{Cite journal|last=Datt Gupta AK|year=1948|title=A short note on plague cases treated at Campbell Hospital|journal=Ind Med Gaz|volume=83|issue=3|pages=150–51|pmc=5190352|pmid=29014753}}</ref> === Murtaja pneumonike === {{Kryesor|Murtaja pneumonike}} Forma [[Pneumonia|pneumonike]] e murtajës lind nga [[infeksioni]] i [[Mushkëria|mushkërive]]. Shkakton kollë dhe në këtë mënyrë prodhon pika [[Sëmundje ajrore|të ajrit]] që përmbajnë qeliza [[Bakterët|bakteriale]] dhe ka të ngjarë të infektojnë këdo që i thith ato. [[Periudhë inkubacioni|Periudha e inkubacionit]] për murtajën pneumonike është e shkurtër, zakonisht dy deri në katër ditë, por ndonjëherë vetëm disa orë. Shenjat fillestare janë të padallueshme nga disa sëmundje të tjera të frymëmarrjes; ato përfshijnë dhimbje koke, dobësi dhe pështyrë ose të vjella gjaku. Ecuria e sëmundjes është e shpejtë; nëse nuk diagnostikohet dhe trajtohet mjaft shpejt, zakonisht brenda pak orësh, vdekja mund të pasojë brenda një deri në gjashtë ditë; në rastet e patrajtuara, vdekshmëria është gati 100%.<ref>{{Cite book|title=Sherris Medical Microbiology: An Introduction to Infectious Diseases|url=https://archive.org/details/sherrismedicalmi0000unse_q1i3|publisher=McGraw-Hill|year=2004|isbn=978-0-8385-8529-0|editor-last=Ryan|editor-first=K. J.|edition=4th|location=New York|editor-last2=Ray|editor-first2=C. G.}}</ref><ref name="Hoffman1980">{{Cite journal|last=Hoffman SL|year=1980|title=Plague in the United States: the "Black Death" is still alive|journal=Annals of Emergency Medicine|volume=9|issue=6|pages=319–22|doi=10.1016/S0196-0644(80)80068-0|pmid=7386958}}</ref> == Shkaku == [[Skeda:Xenopsylla_chepsis_(oriental_rat_flea).jpg|parapamje| [[Xenopsylla cheopis|Pleshti i miut oriental]] (''Xenopsylla cheopis'') i mbushur me gjak pas një vakti gjaku. Kjo specie pleshti është [[Vektor (epidemiologji)|vektori]] kryesor për transmetimin e ''Yersinia pestis'', organizmit përgjegjës për murtajën bubonike në shumicën e [[Epidemia|epidemive]] të murtajës në Azi, Afrikë dhe Amerikën e Jugut. Pleshtat si mashkull ashtu edhe femër [[Hematofagjia|ushqehen me gjak]] dhe mund të transmetojnë infeksionin.]] [[Skeda:Ulceration_of_flea_bite_cause_by_yersinia_pestis.jpg|parapamje| Një fëmijë i kafshuar nga një plesht [[Infeksioni|i infektuar]] me bakterin ''Yersinia pestis''. ''Y. pestis'', një anëtar i familjes [[Yersiniaceae]], ka shkaktuar ulçerimin e [[Ulçera (dermatologji)|pickimit]].]] Transmetimi i ''Y. pestis'' te një individ i pa infektuar është i mundur me cilindo nga mjetet e mëposhtme:<ref name="PM">'' Plague Manual: Epidemiology, Distribution, Surveillance and Control'', pp. 9, 11. WHO/CDS/CSR/EDC/99.2</ref> * kontakti i pikave&nbsp;– kollitja ose teshtitja e një personi tjetër * Kontakti i drejtpërdrejtë fizik; – prekja e një personi të infektuar, duke përfshirë kontaktin seksual * kontakt indirekt&nbsp;– zakonisht duke prekur ndotjen e tokës ose një sipërfaqe të kontaminuar * transmetimi në ajër&nbsp;– nëse mikroorganizmi mund të qëndrojë në ajër për periudha të gjata * transmetimi fekalo-oral&nbsp;– zakonisht nga burime të kontaminuara ushqimore ose uji * [[Transmetim i bartur me vektor|transmetim me barrë vektoriale]]&nbsp;- bartur nga insekte ose kafshë të tjera. ''Yersinia pestis'' qarkullon në rezervuarët e kafshëve, veçanërisht në brejtësit, në vatra natyrore të infeksionit që gjenden në të gjitha kontinentet, përveç Australisë. Fokuset natyrore të murtajës janë të vendosura në një brez të gjerë në gjerësitë gjeografike tropikale dhe subtropikale dhe në pjesët më të ngrohta të gjerësive gjeografike të buta anembanë globit, midis paraleleve 55° në veri dhe 40° jug.<ref name="PM">'' Plague Manual: Epidemiology, Distribution, Surveillance and Control'', pp. 9, 11. WHO/CDS/CSR/EDC/99.2</ref> Ndryshe nga besimi popullor, minjtë nuk filluan drejtpërdrejt përhapjen e murtajës bubonike. Është kryesisht një sëmundje e [[Pleshti|pleshtave]] (''[[Xenopsylla cheopis]]'') që infektoi minjtë, duke i bërë vetë minjtë viktimat e para të murtajës. Infeksioni i shkaktuar nga brejtësit tek njeriu ndodh kur një person kafshohet nga një plesht që është infektuar duke kafshuar një brejtës që vetë është infektuar nga pickimi i një pleshti që bart sëmundjen. Bakteret shumohen brenda pleshtit, duke u ngjitur së bashku për të formuar një prizë që bllokon stomakun e saj dhe e bën atë të vdesë nga uria. Më pas pleshti kafshon një mikpritës dhe vazhdon të ushqehet, edhe pse nuk mund ta shuajë urinë, dhe për pasojë, pleshti vjell gjak të ndotur me baktere përsëri në plagën e kafshimit. Bakteri i murtajës bubonike më pas infekton një person të ri dhe pleshti përfundimisht vdes nga uria. Shpërthimet serioze të murtajës zakonisht fillojnë nga shpërthime të tjera sëmundjesh te brejtësit ose një rritje në popullatën e brejtësve.<ref>{{Cite journal|last=Yersin|first=Alexandre|year=1894|title=La peste bubonique à Hong-Kong|url=http://www.biusante.parisdescartes.fr/histoire/medica/resultats/index.php?p=3&cote=epo1234&do=page|journal=Annales de l'Institut Pasteur|volume=8|pages=662–67}}</ref> Një studim i shekullit XXI i një shpërthimi të [[Eyam|murtajës në vitin 1665 në fshatin Eyam]] në Derbyshire Dales të Anglisë&nbsp;– e cila u izolua gjatë shpërthimit, duke lehtësuar studimin modern&nbsp;– zbuloi se tre të katërtat e rasteve ka të ngjarë të kenë qenë për shkak të transmetimit nga njeriu te njeriu, veçanërisht brenda familjeve, një përqindje shumë më e madhe sesa mendohej më parë.<ref>{{Cite web|last=Greig Watson|date=22 prill 2020|title=Coronavirus: What can the 'plague village of Eyam teach us?|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-derbyshire-51904810|website=BBC News}}</ref> == Diagnoza == Simptomat e murtajës janë zakonisht jo specifike dhe për të diagnostikuar përfundimisht murtajën, kërkohet testim laboratorik.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Jullien|first=Sophie|last2=Dissanayake|first2=Harsha A|last3=Chaplin|first3=Marty|date=2020-06-26|editor-last=Cochrane Infectious Diseases Group|title=Rapid diagnostic tests for plague|journal=Cochrane Database of Systematic Reviews|language=en|volume=2020|issue=6|pages=CD013459|doi=10.1002/14651858.CD013459.pub2|pmc=7387759|pmid=32597510}}</ref> ''Y. pestis'' mund të identifikohet si përmes një mikroskopi ashtu edhe duke kultivuar një mostër dhe kjo përdoret si një standard referimi për të konfirmuar që një person ka një rast të murtajës.<ref name=":0" /> Mostra mund të merret nga gjaku, mukusi ([[sputum]]) ose aspirati i nxjerrë nga nyjet limfatike të përflakur ([[Bubo|buboes]]).<ref name=":0" /> Nëse një personi i jepen antibiotikë përpara marrjes së mostrës ose nëse ka një vonesë në transportimin e mostrës së personit në laborator dhe/ose në një kampion të ruajtur keq, ekziston mundësia për rezultate [[Pozitive false dhe negative false|të rreme negative]].<ref name=":0" /> [[PCR|Reaksioni zinxhir i polimerazës]] (PCR) mund të përdoret gjithashtu për të diagnostikuar murtajën, duke zbuluar praninë e gjeneve bakteriale si gjeni ''pla'' (aktivizuesi i plazmogjenit) dhe geni ''caf1'', (antigjeni i kapsulës F1).<ref name=":0"/> Testimi PCR kërkon një kampion shumë të vogël dhe është efektiv si për bakteret e gjalla ashtu edhe për ato të vdekura.<ref name=":0" /> Për këtë arsye, nëse një person merr antibiotikë përpara se të merret një mostër për testim laboratorik, ai mund të ketë një kulturë të rreme negative dhe një rezultat pozitiv PCR.<ref name=":0" /> Testet e gjakut për të zbuluar antitrupat kundër ''Y. pestis'' mund të përdoren gjithashtu për të diagnostikuar murtajën, megjithatë, kjo kërkon marrjen e mostrave të gjakut në periudha të ndryshme për të zbuluar dallimet midis fazave akute dhe konvaleshente të titrave të antitrupave F1.<ref name=":0"/> Në vitin 2020, u publikua një studim rreth testeve të shpejta diagnostikuese që zbulojnë antigjenin e kapsulës F1 (F1RDT) duke marrë kampionë pështymë ose aspirate bubo.<ref name=":0"/> Rezultatet tregojnë se testi i shpejtë diagnostikues F1RDT mund të përdoret për njerëzit që kanë dyshuar për murtajë pneumonike dhe bubonike, por nuk mund të përdoret në personat asimptomatikë. F1RDT mund të jetë i dobishëm në ofrimin e një rezultati të shpejtë për trajtim të shpejtë dhe përgjigje të shpejtë të shëndetit publik pasi studimet sugjerojnë se F1RDT është shumë i ndjeshëm si për murtajën pneumonike ashtu edhe për murtajën bubonike. Megjithatë, kur përdoret testi i shpejtë, si rezultatet pozitive ashtu edhe ato negative duhet të konfirmohen për të vendosur ose hedhur poshtë diagnozën e një rasti të konfirmuar të murtajës dhe rezultati i testit duhet të interpretohet brenda kontekstit epidemiologjik pasi gjetjet e studimit tregojnë se megjithëse 40 nga 40 persona që kishin murtajë në një popullsi prej 1000 banorësh u diagnostikuan saktë, 317 persona u diagnostikuan gabimisht si pozitivë.<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal|last=Burch|first=Jane|last2=Bhat|first2=Smitha|date=2021|title=What is the accuracy of the rapid diagnostic test based on the antigen F1 (F1RDT) for the diagnosis of plague?|url=https://doi.org//10.1002/cca.3217|journal=Cochrane Clinical Answers|doi=10.1002/cca.3217}}</ref><ref>{{Cite book|title=WHO Guidelines for Plague Management|publisher=World Health Organization|year=2021|pages=1–19}}</ref> == Parandalimi == {{Kryesor|Vaksina e murtajës}} === Vaksinimi === Bakteriologu [[Waldemar Haffkine]] zhvilloi vaksinën e parë të murtajës në 1897.<ref name=":1">{{Cite news|date=2020-12-11|title=Waldemar Haffkine: The vaccine pioneer the world forgot|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-55050012|access-date=2021-01-20}}</ref><ref>{{Cite web|title=WALDEMAR MORDECAI HAFFKINE|url=http://www.haffkineinstitute.org/waldemar.htm|access-date=2021-01-20|website=[[Haffkine Institute]]}}</ref> Ai kreu një program masiv vaksinimi në [[India Britanike|Indinë Britanike]] dhe vlerësohet se 26 milionë doza të vaksinës kundër murtajës së Haffkine u dërguan nga [[Mumbai|Bombei]] midis 1897 dhe 1925, duke ulur vdekshmërinë nga murtaja me 50-85%.<ref name=":1" /><ref>{{Cite journal|last=Hawgood|first=Barbara J.|date=shkurt 2007|title=Waldemar Mordecai Haffkine, CIE (1860–1930): prophylactic vaccination against cholera and bubonic plague in British India|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17356724/|journal=Journal of Medical Biography|volume=15|issue=1|pages=9–19|doi=10.1258/j.jmb.2007.05-59|issn=0967-7720|pmid=17356724}}</ref> Meqenëse murtaja njerëzore është e rrallë në shumicën e pjesëve të botës që nga viti 2023, vaksinimi rutinë nuk është i nevojshëm përveç atyre në rrezik veçanërisht të lartë të ekspozimit, as për njerëzit që jetojnë në zona me murtajë [[enzootike]], që do të thotë se shfaqet me ritme të rregullta dhe të parashikueshme në popullsi dhe zona të veçanta, të tilla si Shtetet e Bashkuara perëndimore. Nuk tregohet as për shumicën e udhëtarëve në vendet me raste të njohura të raportuara kohët e fundit, veçanërisht nëse udhëtimi i tyre është i kufizuar në zonat urbane me hotele moderne. Kështu, [[Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve|CDC]] e Shteteve të Bashkuara rekomandon vaksinimin vetëm për (1) të gjithë personelin laboratorik dhe në terren që po punon me organizmat ''Y. pestis'' rezistent ndaj antimikrobikëve: (2) njerëzit e përfshirë në eksperimente me aerosol me ''Y. pestis''; dhe (3) njerëz të angazhuar në operacione në terren në zonat me murtajë enzootike ku parandalimi i ekspozimit nuk është i mundur (siç janë disa zona të fatkeqësive).<ref>{{Cite web|date=11 qershor 1982|title=Plague Vaccine|url=https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/00041848.htm|access-date=30 pri 2015|publisher=CDC}}</ref> Një rishikim sistematik nga [[Bashkëpunimi Cochrane|Cochrane Colaboration]] nuk gjeti studime të cilësisë së mjaftueshme për të bërë ndonjë deklaratë mbi efikasitetin e vaksinës.<ref>{{Cite journal|vauthors=Jefferson T, Demicheli V, Pratt M|year=2000|editor-last=Jefferson|editor-first=Tom|title=Vaccines for preventing plague|journal=Cochrane Database Syst Rev|volume=1998|issue=2|pages=CD000976|doi=10.1002/14651858.CD000976|pmc=6532692|pmid=10796565}}</ref> === Diagnoza e hershme === Diagnostifikimi i hershëm i murtajës çon në një ulje të transmetimit ose përhapjes së sëmundjes.<ref name=":0"/> === Profilaksia === Profilaksia para ekspozimit për reaguesit e parë dhe ofruesit e kujdesit shëndetësor që do të kujdesen për pacientët me murtajë pneumonike nuk konsiderohet e nevojshme për sa kohë që mund të mbahen masat paraprake standarde dhe të pikave.<ref name=":3"/> Në rastet e mungesës së maskave kirurgjikale, mbipopullimit të pacientëve, ventilimit të dobët në pavijonet e spitalit ose krizave të tjera, mund të garantohet profilaksia para ekspozimit nëse ka furnizime të mjaftueshme me antimikrobikë.<ref name=":3" /> Duhet të merret parasysh profilaksia pas ekspozimit për njerëzit që kishin kontakt të ngushtë (<1.8 metra), të qëndrueshme me një pacient me murtajë pneumonike dhe që nuk mbanin pajisje të përshtatshme mbrojtëse personale.<ref name=":3">{{citation-attribution|{{Cite journal|last=Nelson|first=Christina A.|date=2021|title=Antimicrobial Treatment and Prophylaxis of Plague: Recommendations for Naturally Acquired Infections and Bioterrorism Response|journal=MMWR. Recommendations and Reports|language=en-us|volume=70|issue=3|pages=1–27|doi=10.15585/mmwr.rr7003a1|pmid=34264565|pmc=8312557|issn=1057-5987|doi-access=free}}}}</ref> Profilaksia antimikrobike pas ekspozimit gjithashtu mund të konsiderohet për punonjësit e laboratorit të ekspozuar aksidentalisht ndaj materialeve infektive dhe njerëzit që kishin kontakt të ngushtë (<1.8 metra) ose të drejtpërdrejtë me kafshët e infektuara, si stafi veterinar, pronarët e kafshëve shtëpiake dhe gjuetarët.<ref name=":3" /> Rekomandime specifike për profilaksinë para dhe pas ekspozimit janë të disponueshme në udhëzimet klinike për trajtimin dhe profilaksinë e murtajës të botuar në 2021.<ref name=":3"/> == Trajtimet == Nëse diagnostikohet në kohë, format e ndryshme të murtajës zakonisht janë shumë të përgjegjshme ndaj terapisë me antibiotikë.<ref name=":2"/><ref name=":0"/> Antibiotikët që përdoren shpesh janë [[streptomicina]], [[kloramfenikoli]] dhe [[tetraciklina]]. Midis gjeneratës më të re të antibiotikëve, [[gentamicina]] dhe [[Doksiciklinë|doksiciklina]] janë dëshmuar efektive në trajtimin [[Monoterapia|monoterapeutik]] të murtajës.<ref name=":2" /><ref name="Mwengee2006">{{Cite journal|last=Mwengee W|last2=Butler|first2=Thomas|last3=Mgema|first3=Samuel|last4=Mhina|first4=George|last5=Almasi|first5=Yusuf|last6=Bradley|first6=Charles|last7=Formanik|first7=James B.|last8=Rochester|first8=C. George|year=2006|title=Treatment of Plague with Genamicin or Doxycycline in a Randomized Clinical Trial in Tanzania|url=https://archive.org/details/sim_clinical-infectious-diseases_2006-03-01_42_5/page/614|journal=Clin Infect Dis|volume=42|issue=5|pages=614–21|doi=10.1086/500137|pmid=16447105|doi-access=free}}</ref> Udhëzimet për trajtimin dhe profilaksinë e murtajës u botuan nga Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve në 2021.<ref name=":3"/> Bakteri i murtajës mund të zhvillojë [[Rezistenca ndaj drogës|rezistencë ndaj ilaçeve]] dhe të bëhet sërish një kërcënim i madh për shëndetin. Një rast i një forme rezistente ndaj ilaçeve të bakterit u gjet në [[Madagaskari|Madagaskar]] në 1995.<ref>[http://www.scidev.net/en/health/antibiotic-resistance/news/drugresistant-plague-a-major-threat-say-scient.html Drug-resistant plague a 'major threat', say scientists], SciDev.Net.</ref> Shpërthime të mëtejshme në Madagaskar u raportuan në nëntor 2014<ref>{{Cite web|date=21 nëntor 2014|title=Plague – Madagascar|url=https://www.who.int/csr/don/21-november-2014-plague/en/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141123184009/http://www.who.int/csr/don/21-november-2014-plague/en/|archive-date=23 nëntor 2014|access-date=26 nëntor 2014|publisher=World Health Organization}}</ref> dhe tetor 2017.<ref>{{Cite web|date=1 tetor 2017|title=WHO scales up response to plague in Madagascar|url=https://www.who.int/mediacentre/news/releases/2017/response-plague-madagascar/en/|access-date=5 tetor 2017|publisher=World Health Organization (WHO)}}</ref> == Epidemiologjia == {{Kryesor|Epidemiologjia e murtajës}} [[Skeda:World_distribution_of_plague_1998.PNG|parapamje| Shpërndarja e kafshëve të infektuara nga murtaja 1998]] Në nivel global raportohen rreth 600 raste në vit.<ref name="WHO2017"/> Në vitin 2017, vendet me më shumë raste përfshijnë [[Republika Demokratike e Kongos|Republikën Demokratike të Kongos]], [[Madagaskari|Madagaskarin]] dhe [[Peruja|Perunë]].<ref name="WHO2017" /> Historikisht ka ndodhur në shpërthime të mëdha, me më të njohurat që janë [[Vdekja e Zezë]] në shekullin XIV, e cila rezultoi në më shumë se 50 milionë të vdekur.<ref name="WHO2017" /> Vitet e fundit, rastet janë shpërndarë midis shpërthimeve të vogla sezonale që ndodhin kryesisht në Madagaskar, dhe shpërthimeve sporadike ose rasteve të izoluara në zonat endemike.<ref name="WHO2017" /> Në vitin 2022, origjina e mundshme e të gjitha vargjeve moderne të ''Yersinia pestis'' ADN-së u gjet në mbetjet njerëzore në tre varre të vendosura në [[Kirgizistani|Kirgistan]], të datuara në 1338 dhe 1339. [[Rrethimi i Caffa-s]] në Krime në 1346, dihet se ka qenë shpërthimi i parë i murtajës me fillesat e mëposhtme, i cili më vonë u përhap në Evropë. Sekuenca e ADN-së në krahasim me fijet e tjera të lashta dhe moderne pikturon një pemë familjare të baktereve. Bakteret që prekin [[Marmot|marmotat]] sot në Kirgistan, janë më afër fillesës së gjetur në varre, duke sugjeruar se ky është gjithashtu vendi ku murtaja u transferua nga kafshët te njerëzit.<ref>{{Cite web|title=Origin of Black Death finally found in bacteria from Kyrgyzstan graves|url=https://www.newscientist.com/article/2324597-origin-of-black-death-finally-found-in-bacteria-from-kyrgyzstan-graves/}}</ref> == Armë biologjike == Murtaja ka një histori të gjatë si një [[armë biologjike]]. Rrëfimet historike nga [[Historia e Kinës|Kina e lashtë]] dhe [[Mesjeta|Evropa mesjetare]] detajojnë përdorimin e kufomave të kafshëve të infektuara, si lopët ose kuajt, dhe kufomat e njerëzve, nga [[Xiongnu]]/[[Hunët]], [[Mongolët]], [[popujt turq|turqit]] dhe grupe të tjera, për të kontaminuar furnizimet me ujë të armikut. Gjenerali i [[Dinastia Han|dinastisë Han,]] [[Huo Qubing]], është regjistruar të ketë vdekur nga një kontaminim i tillë, ndërsa ishte përfshirë në luftë kundër Xiongnu. Viktimat e murtajës u raportuan gjithashtu se ishin hedhur me katapultë në qytetet e rrethuara.<ref>Schama, S. (2000). ''A History of Britain: At the Edge of the World? 3000 BC-AD 1603'', BBC Worldwide, London, p. 226.</ref> Në 1347, zotërimi [[Republika e Gjenovës|gjenovez]] i [[Feodosia|Caffa-s]], një pasuri e madhe tregtare në [[Krimea|gadishullin e Krimesë]], u rrethua nga një ushtri e luftëtarëve [[Mongolët|mongolë]] të [[Hordhi i Artë|Hordhisë së Artë]] nën komandën e [[Jani Beg]]. Pas një rrethimi të zgjatur gjatë të cilit ushtria mongole thuhet se po vyshket nga sëmundja, ata vendosën të përdorin kufomat e infektuara si një armë biologjike. Kufomat u katapultuan mbi muret e qytetit, duke infektuar banorët. Kjo ngjarje mund të ketë çuar në transferimin e [[Vdekja e Zezë|Vdekjes së Zezë]] nëpërmjet anijeve të tyre në jug të [[Evropa|Evropës]], ndoshta duke shpjeguar përhapjen e saj të shpejtë.<ref>{{Cite journal|last=Wheelis M.|year=2002|title=Biological warfare at the 1346 siege of Caffa|url=https://wwwnc.cdc.gov/eid/article/8/9/01-0536_article|journal=Emerg Infect Dis|volume=8|issue=9|pages=971–975|doi=10.3201/eid0809.010536|pmc=2732530|pmid=12194776}}</ref> Gjatë [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]], [[Ushtria Perandorake Japoneze|Ushtria Japoneze]] zhvilloi murtajë të armatosur, bazuar në mbarështimin dhe lëshimin e një numri të madh pleshtash. Gjatë pushtimit japonez të Mançurisë, [[Njësia 731]] infektoi qëllimisht [[Civili|civilët]] [[populli kinez|kinezë]], koreanë dhe mançurianë dhe [[Robërit e luftës|të burgosurit e luftës]] me bakterin e murtajës. Këto lëndë, të quajtura "maruta" ose "logs", u studiuan më pas me [[Diseksioni|diseksion]], të tjerët me [[viviseksion]] ndërsa ishin ende të vetëdijshëm. Anëtarë të njësisë si [[Shiro Ishii]] u shfajësuan nga [[gjykata e Tokios]] nga [[Douglas MacArthur|Douglas MacArthur,]] por 12 prej tyre u ndoqën penalisht në [[gjyqet e krimeve të luftës në Khabarovsk]] në vitin 1949, gjatë të cilave disa pranuan se kishin përhapur [[Murtaja bubonike|murtajën bubonike]] brenda një {{Convert|36|km|mi}} rrezja rreth qytetit të [[Changde]].<ref>Daniel Barenblatt, ''A Plague upon Humanity'', HarperCollins, 2004, pp. 220–221</ref> Ishii shpiku bomba që përmbanin minj dhe pleshta të gjalla, me ngarkesa shpërthyese shumë të vogla, për të shpërndarë mikrobet e armatosura, duke kapërcyer problemin e eksplozivit që vret kafshën dhe insektin e infektuar me përdorimin e një kaseje qeramike dhe jo metalike për kokën e luftës. Ndërsa nuk ka të dhëna mbi përdorimin aktual të predhave qeramike, ekzistojnë prototipe dhe besohet se janë përdorur në eksperimente gjatë Luftës së Dytë Botërore.<ref>{{Cite web|title=Japan's Secret Biological Weapons Program|url=https://www.damninteresting.com/nugget/ww2-japans-secret-biological-weapons-program/|access-date=2020-05-29|website=Damn Interesting|language=en-US|archive-date=23 prill 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190423122334/https://www.damninteresting.com/nugget/ww2-japans-secret-biological-weapons-program/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|last=Chen|first=Boyuan|date=17 shtator 2013|title=New evidence of Japan's Unit 731 bio-warfare|publisher=China.org.cn|url=http://www.china.org.cn/china/2013-09/17/content_30056280.htm|access-date=29 gusht 2020}}</ref> Pas Luftës së Dytë Botërore, si Shtetet e Bashkuara ashtu edhe Bashkimi Sovjetik zhvilluan mjete për të armatosur murtajën pneumonike. Eksperimentet përfshinin metoda të ndryshme të shpërndarjes, tharjen me vakum, përcaktimin e madhësisë së bakterit, zhvillimin e shtameve rezistente ndaj antibiotikëve, kombinimin e bakterit me sëmundje të tjera (si [[difteria]]) dhe inxhinierinë gjenetike. Shkencëtarët që kanë punuar në programet e bio-armëve të BRSS kanë deklaruar se përpjekja sovjetike ishte e jashtëzakonshme dhe se u prodhuan rezerva të mëdha bakteresh të armatosura të murtajës. Informacioni për shumë nga projektet sovjetike dhe amerikane është kryesisht i padisponueshëm. Murtaja pneumonike e aerosolizuar mbetet kërcënimi më i rëndësishëm.<ref>{{Cite web|title=Plague|url=https://www.jhsph.edu/research/centers-and-institutes/johns-hopkins-center-for-public-health-preparedness/tips/topics/Biologic_Weapons/plague2.html|access-date=29 gusht 2020|website=Johns Hopkins Center for Public Health Preparedness|publisher=The Johns Hopkins University}}</ref><ref>{{Cite book|last=Fleisher|first=Lee|title=Anesthesia and Uncommon Diseases|date=2012|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=9781455737550|page=394}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Riedel|first=Stefan|date=18 prill 2005|title=Plague: from natural disease to bioterrorism|journal=Baylor University Medical Center Proceedings|volume=18|issue=2|pages=116–124|doi=10.1080/08998280.2005.11928049|pmc=1200711|pmid=16200159}}</ref> Murtaja mund të trajtohet lehtësisht me antibiotikë. Disa vende, si Shtetet e Bashkuara, kanë furnizime të mëdha në dispozicion nëse një sulm i tillë duhet të ndodhë, duke e bërë kërcënimin më pak të rëndë.<ref>{{Cite book|last=Tamparo|first=Carol|title=Diseases of the Human Body|url=https://archive.org/details/diseasesofhumanb0000tamp_s1x3|last2=Lewis|first2=Marcia|publisher=F.A. Davis Company|year=2011|isbn=9780803625051|location=Philadelphia, PA|page=[https://archive.org/details/diseasesofhumanb0000tamp_s1x3/page/70 70]}}</ref> == Shiko gjithashtu == * [[Murtaja bubonike|Afati kohor i murtajës]] * [[Murtaja bubonike]] * [[Murtaja pneumonike]] * [[Murtaja septikemike]] == Referime == [[Kategoria:Epidemi]] [[Kategoria:Murtajë (sëmundje)]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] b8gsqvln5ppjrb5eov1cjg3xth9g77n Feja në Shqipëri 0 105689 3053268 3019834 2026-10-03T10:58:27Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3053268 wikitext text/x-wiki {{Pie chart | thumb = right | caption = [[Feja në trevat shqiptare|Feja në Shqipëri]] sipas [[Regjistrimi|Censit]] 2023 te kryer nga [[INSTAT|Instituti i Statistikave]] (INSTAT)<ref name=":0">{{Cite web|date=28 Qershor 2024|title=Të dhënat e Censit 2023|url=https://shqiptarja.com/uploads/ckeditor/667eb96647c4bcens-2023.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240628133314/https://shqiptarja.com/uploads/ckeditor/667eb96647c4bcens-2023.pdf|archive-date=28 Qershor 2024|access-date=28 Qershor 2024|language=sq}}</ref> |label1 = [[Islami në Shqipëri|Islami]] |value1 = 45.86 |color1 = DarkGreen |label2 = [[Kisha katolike në Shqipëri|Katolicizmi]] |value2 = 8.38 |color2 = Gold |label3 = [[Ortodoksia Lindore në Shqipëri|Ortodoksia]] |value3 = 7.22 |color3 = Red |label4 = [[Protestantizmi në Shqipëri|Ungjillizmi]] |value4 = 0.4 |color4 = Skyblue |label5 = [[Bektashinjtë në Shqipëri|Bektashizmi]] |value5 = 4.81 |color5 = Yellowgreen |label6 = [[Jofeja|Besimtarë pa përkatësi fetare]] |value6 = 13.82 |color6 = Grey |label7 = [[Ateizmi]] |value7 = 3.55 |color7 = Lightgrey |label8 = Te padeklaruar |value8 = 15.76 |color8 = black |label9 = Te tjerë |value9 = 0.15 |color9 = Pink }} {{Pie chart | thumb = right | caption = Besimi Fetar në Shqipëri ([[Fondacioni Konrad Adenauer|KAS]], Dhjetor 2024)<ref name="KAS2024">{{Cite web|date=2025-01-07|title=Studim Statistikor mbi Besimin Fetar në Shqipëri|url=https://www.kas.de/en/web/albanien/single-title/-/content/studim-statistikor-mbi-besimin-fetar-ne-shqiperi-1|access-date=2025-03-18|website=Zyra e Fondacionit në Shqipëri|language=sq}}</ref> | label1 = Besoj në Zot, por jo në asnjë fe | value1 = 33.8 | color1 = Grey | label2 = [[Ateizmi|Ateist/Agnostik]] | value2 = 7.2 | color2 = Lightgrey | label3 = [[Bektashizmi|Bektashi]] | value3 = 5.2 | color3 = Yellowgreen | label4 = Tarikate të tjera Shiite | value4 = 0.5 | color4 = Purple | label5 = [[Islami|Mysliman (Suni)]] | value5 = 36.0 | color5 = DarkGreen | label6 = [[Kisha Katolike|I krishterë katolik]] | value6 = 7.9 | color6 = Gold | label7 = [[Ortodoksia Lindore|I krishterë ortodoks]] | value7 = 8.0 | color7 = Red | label8 = Protestant/tjetër i krishterë | value8 = 1.3 | color8 = Skyblue }} [[Skeda:Qendra korce.jpg|thumb|[[Katedralja Ngjallja e Krishtit, Korçë]]]] [[Skeda:Albania_confessional_map_with_regions_circa_1900.PNG|parapamje|Zonat tradicionale fetare të Shqiperisë: jeshil - Mysliman, lejla - Ortodoks, e kuqe - Katolik, blu e çelet - Bektashi]] [[Shqipëria]] sipas kushtetutës nuk ka fe zyrtare dhe shteti duhet të jetë asnjëanës në çështjet e besimit. Që me [[Shpallja e Pavarësisë së Shqipërisë|shpalljen e pavarësisë]] në 1912 Shqipëria ka qenë një [[Sekularizmi në Shqipëri|shtet laik]].<ref name="Constitution of Albania">{{cite web|url=http://www.km.gov.al/skedaret/1231927768-Constitution%20of%20the%20Republic%20of%20Albania.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20100307100131/http://www.km.gov.al/skedaret/1231927768-Constitution%20of%20the%20Republic%20of%20Albania.pdf|archive-date=7 mars 2010|title=Constitution of Albania|access-date=29 dhjetor 2012}}</ref> '''Fetë''' më të zakonshme të praktikuar në Shqipëri janë Islami dhe Krishtërimi, ndërkohë që një pjesë e madhe shqiptarëve nuk kanë asnjë besim fetar. [[Republika Popullore e Shqipërisë|Qeveria e dikurshme komuniste]] filloi fushatën anti-fetare në vitin 1967 dhe shpalli Shqipërinë shtetin e parë në botë ateist në kushtetutë në vitin 1976. Pas rënies së komunizmit, në vitin 1991 u rikthye liria fetare dhe rifilluan aktivitetet fetare. Vendi nuk ka një histori të [[Fanatizmi fetar|ekstremizmit fetar]] dhe merr krenari në harmoninë që ekziston në traditat fetare. Sot, praktika e fesë është përgjithësisht e ulët, dhe sondazhet kanë treguar se, krahasuar me popullsitë e vendeve të tjera, pak shqiptarë e konsiderojnë fenë si një faktor të rëndësishëm në jetën e tyre. Kur pyeten për fenë, njerëzit zakonisht i referohen trashëgimisë fetare të familjes së tyre dhe jo zgjedhjes së tyre personale të besimit.<ref name="USGOV1">{{cite web|title=Revelations from the Russian Archives: ANTI-RELIGIOUS CAMPAIGNS|url=https://www.loc.gov/exhibits/archives/anti.html|website=Library of Congress|publisher=US Government|access-date=2 maj 2016}}</ref><ref name="Kowalewski">{{cite journal|last=Kowalewski|first=David|title=Protest for Religious Rights in the USSR: Characteristics and Consequences|url=https://archive.org/details/sim_russian-review_1980-10_39_4/page/426|journal=Russian Review|date=tetor 1980|volume=39|issue=4|pages=426–441|jstor=128810|doi=10.2307/128810}}</ref><ref>{{cite book|editor-last=Ramet|editor-first=Sabrina Petra.|title=Religious Policy in the Soviet Union|url=https://archive.org/details/religiouspolicys00rame|url-access=limited|year=1993|publisher=Cambridge University Press|pages=[https://archive.org/details/religiouspolicys00rame/page/n23 4]|isbn=9780521416436}}</ref><ref>{{cite book|last=Anderson|first=John|title=Religion, State and Politics in the Soviet Union and Successor States|year=1994|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge, England|isbn=0-521-46784-5|pages=[https://archive.org/details/religionstatepol0000ande/page/3 3]|url-access=registration|url=https://archive.org/details/religionstatepol0000ande/page/3}}</ref> == Demografia == {{Kryesor|Demografia e Shqipërisë}} Shqipëria është një vend [[Shekullarizmi|laik]] dhe i larmishëm fetar, [[Shteti laik|pa fe zyrtare]]. [[Liria e fesë|Liria e fesë, besimit dhe ndërgjegjes]] garantohet sipas [[Kushtetuta e Shqipërisë|kushtetutës së vendit]]. Shqipëria është e njohur për [[Toleranca fetare në Shqipëri|tolerancë të gjerë fetare]]. Sipas [[Regjistrimi|Censit]] të 2023, të kryer nga [[INSTAT]], 1,101,718 (45.86%) e banorëve në Shqipëri janë [[Islami në Shqipëri|myslimanë]], 201,530 (8.38%) [[Kisha katolike në Shqipëri|katolikë]], 173,645 (7.22%) [[Ortodoksia Lindore në Shqipëri|ortodoksë]], 115,644 (4.81%) [[Bektashinjtë në Shqipëri|bektashinj]], 9,658 (0.4%) [[Protestantizmi në Shqipëri|ungjillorë]], 3,670 (0.15%) besimtarë që i perkasin besimeve të tjera, 332,155 (13.82%) [[Jofeja|Besimtarë pa përkatësi fetare]], 85,311 (3.55%) [[Ateizmi|ateistë]] dhe 378,782 (15.76%) të padeklaruar.<ref name=":0">{{Cite web|date=28 Qershor 2024|title=Të dhënat e Censit 2023|url=https://shqiptarja.com/uploads/ckeditor/667eb96647c4bcens-2023.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240628133314/https://shqiptarja.com/uploads/ckeditor/667eb96647c4bcens-2023.pdf|archive-date=28 Qershor 2024|access-date=28 Qershor 2024|language=sq}}</ref> Një sondazh i dhjetorit 2024 nga Fondacioni Konrad Adenauer (KAS) zbuloi se 41.5% e shqiptarëve besojnë në Zot pa ndjekur një fe specifike (33.8%) ose identifikohen si ateistë ose agnostikë (7.2%). Myslimanët sunitë përbëjnë 36.0% të popullsisë, ndërsa 17.2% janë të krishterë (7.9% katolikë, 8.0% ortodoksë dhe 1.3% protestantë ose denominacione të tjera të krishtera). Për më tepër, 5.7% ndjekin bektashizmin (5.2%) ose tarikate të tjera shiite (0.5%).<ref name="KAS2024" /> {{Pie chart | caption = Praktikimi i fesë në Shqipëri (UNDP 2018) <ref name="Religious Tolerance in Albania">{{Cite journal|date=25 prill 2018|title=Religious Tolerance in Albania|url=http://www.al.undp.org/content/dam/albania/docs/religious%20tolerance%20albanian.pdf?download|journal=UNDP|access-date=18 qershor 2018|archive-date=5 maj 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180505071307/http://www.al.undp.org/content/dam/albania/docs/religious%20tolerance%20albanian.pdf?download|url-status=dead}}</ref> | label1 = Praktikon fe | value1 = 37.3 | color1 = cyan | label2 = Nuk praktikon fe | value2 = 62.7 | color2 = grey }} Ndërmjet viteve 2018 dhe 2024, angazhimi fetar i të rinjve në Shqipëri ra ndjeshëm, sipas Studimeve të Rinisë nga FES. Në vitin 2018, 31.3% e të rinjve nuk merrnin pjesë kurrë në shërbime fetare ose nuk i përkisnin asnjë feje, ndërsa deri në vitin 2024, kjo shifër ishte rritur në 43.7%. Frekuentimi i rregullt (të paktën një herë në muaj) ra nga 18.3% në 11.0%, ndërsa frekuentimi i rastësishëm (më pak se një herë në muaj) u ul nga 50.3% në 45.3%.<ref>{{Cite web|title=Të përballesh me të kaluarën|url=https://soe.fes.de/features/youth-studies-2024-2025.html|access-date=2025-03-20|website=soe.fes.de}}</ref> Një sondazh i vitit 2022, i porositur nga Euronews Albania, tregoi se 50.7% e shqiptarëve nuk vizitojnë kurrë vendet e adhurimit fetar, 27.6% i vizitojnë vetëm për festime fetare dhe 19.2% i vizitojnë të paktën një herë në muaj.<ref>{{Cite web|last=nc|first=fra|date=2022-05-26|title=Sa shqiptarë e praktikojnë besimin e tyre fetar?|url=https://euronews.al/sa-shqiptare-e-praktikojne-besimin-e-tyre-fetar/|access-date=2024-07-04|website=Euronews Albania|language=sq}}</ref> Sipas një raporti të vitit 2018 nga Programi i Kombeve të Bashkuara për Zhvillim (UNDP), praktikimi i fesë në Shqipëri është relativisht i ulët. Studimi zbuloi se 37.3% e shqiptarëve e praktikojnë fenë në mënyrë aktive, ndërsa 62.7% nuk angazhohen në praktika fetare.<ref name="Religious Tolerance in Albania">{{Cite journal|date=25 prill 2018|title=Religious Tolerance in Albania|url=http://www.al.undp.org/content/dam/albania/docs/religious%20tolerance%20albanian.pdf?download|journal=UNDP|access-date=18 qershor 2018|archive-date=5 maj 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180505071307/http://www.al.undp.org/content/dam/albania/docs/religious%20tolerance%20albanian.pdf?download|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:right;width: 65%" |+ '''Popullsia e Shqipërisë sipas përkatësisë fetare 1923–2023''' |- style="background:#e0e0e0;color:#000" ! rowspan="2" | Përkatësia fetare ! colspan="2" | Census 1923 ! colspan="2" | Census 1927<ref>{{Cite web|title=Religious composition of Albania 1927|url=http://pop-stat.mashke.org/alb-historic/1927-albania-religion-dist.htm|access-date=2023-06-23|website=pop-stat.mashke.org|archive-date=23 qershor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230623131210/http://pop-stat.mashke.org/alb-historic/1927-albania-religion-dist.htm|url-status=live}}</ref> ! colspan="2" | Census 1942<ref>{{Cite web|title=Historic population statistics of Albania|url=http://pop-stat.mashke.org/alb-historic/|access-date=2023-06-23|website=pop-stat.mashke.org|archive-date=16 tetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211016170942/http://pop-stat.mashke.org/alb-historic/|url-status=live}}</ref> ! colspan="2" | Census 2011<ref>{{Cite web|title=1.1.14 Resident population by religious affiliation by Religious affiliation, Type and Year|url=http://databaza.instat.gov.al/pxweb/en/DST/START__Census2011/Census1114/|access-date=2023-06-23|website=PxWeb|language=sq|archive-date=13 prill 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230413152505/http://databaza.instat.gov.al/pxweb/en/DST/START__Census2011/Census1114/|url-status=live}}</ref> ! colspan="2" | Censi 2023<ref name=":0" /> |- style="background:#e0e0e0;color:#000" ! Numri ! % ! Numri ! % ! Numri ! % ! Numri ! % ! Numri ! % |- | style="text-align:left;"| [[Islami në Shqipëri|Myslimanë Sunit]] | rowspan="2" | 558,000 | rowspan="2" | 68.5 | rowspan="2" | 563,729 | rowspan="2" | 67.6 |599,912 |54.2 | 1,587,608 | 56.7 |1,101,718 |45.86 |- |style="text-align:left;" | [[Bektashinjtë në Shqipëri|Bektashinj]] |163,811 |14.7 |58,628 |2.09 |115,644 |4.81 |- !Myslimanë !558,000 !68.5 !563,729 !67.6 !763.723 !68,9 !1.646.236 !58,79 !1.217.362 !50.67 |- | style="text-align:left;" | [[Ortodoksia Lindore në Shqipëri|Ortodoksë]] | 171,000 | 20.5 | 181,051 | 21.7 |229,080 |20.7 | 188,992 | 6.75 |173,645 |7.22 |- | style="text-align:left;" | [[Kisha katolike në Shqipëri|Katolikë]] | 85,000 | 10.5 | 88,739 | 10.6 |113,891 |10.3 | 280,921 | 10.0 |201,530 |8.38 |- | style="text-align:left;" | [[Protestantizmi në Shqipëri|Ungjillorë]] | | | | | | | 5,616 | 0.2 |9,658 |0.4 |- !Të Krishterë !'''256,000''' !'''31''' !269.790 !32.3 !342.971 !31 !475.529 !16.77 !384.833 !16 |- | style="text-align:left;" | [[Ateizmi|Ateistë]] | | | | | | | 69,995 | 2.5 |85,311 |3.55 |- | style="text-align:left;" | [[Jofeja|Besimtarë pa përkatësi fetare]] | | | | | | | 153,630 | 5.49 | 332,155 | 13.82 |- !Jofetarë ! ! ! ! ! ! ! 223,625 ! 8.0 ! 417,466 ! 17.37 |- | style="text-align:left;" | Të padeklaruar / Të tjerë | | |99 |0.01 |156 |0.01 | 454,046 | 16.2 | 382,452 | 15.91 |- style="background:#e0e0e0;color:#000" | style="text-align:left;" | '''TOTAL''' |'''814,000''' |'''100''' |'''833,613''' |'''100''' |'''1,106,850''' |'''100''' |'''2,800,138''' |'''100''' |'''2,402,113''' |'''100''' |} Një studimi i tjetër në 2012 gusht nga Pew Research gjeti se vetëm 15% e popullsisë, për shembull, e konsiderojnë fenë si një faktor shumë i rëndësishëm në jetën e tyre, e cila ishte përqindja më e ulët në botë në mesin e vendeve me popullsi të konsiderueshme myslimane.<ref>{{Cite web|url=http://www.pewforum.org/Muslim/the-worlds-muslims-unity-and-diversity-infographic.aspx|title=Kopje e arkivuar|access-date=5 korrik 2013|archive-date=29 qershor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130629135239/http://www.pewforum.org/Muslim/the-worlds-muslims-unity-and-diversity-infographic.aspx|url-status=dead}}</ref> Një studimi edhe i tjetër kryer nga Gallup Global Reports e 2010 tregon se feja luan një rol të rëndësishëm për 39% të shqiptarëve, dhe e rendit Shqipërinë si vendin e trembëdhjetë paktën fetare në botë.<ref>{{Cite web|url=http://www.gallup.com/poll/128210/Gallup-Global-Reports.aspx|title=Kopje e arkivuar|url-status=dead|access-date=5 korrik 2013|archive-date=14 tetor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131014034457/http://www.gallup.com/poll/128210/Gallup-Global-Reports.aspx}}</ref> Sipas sondazhit WIN/Gallup International në 2016 për besimet e shqiptarëve: *'''80%''' besojnë në ndonjë zot *'''40%''' besojnë në jetën pas vdekjes *'''57%''' besojnë se njerëzit kanë shpirt *'''40%''' besojnë në ferr *'''42%''' besojnë në parajsë<ref>{{cite web|url=http://www.wingia.com/web/files/news/370/file/370.pdf|title=Religion prevails in the world|publisher=[[Gallup (company)|Gallup]]|accessdate=2017-07-30|archive-date=14 nëntor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171114113506/http://www.wingia.com/web/files/news/370/file/370.pdf|url-status=dead}}</ref> === Të dhënat mbi praktikat dhe ritualet fetare === Sipas sondazhit të vitit 2024 nga Fondacioni Konrad Adenauer (KAS)<ref name="KAS2024" /> në lidhje me Ramazanin: * '''16.4%''' agjërojnë rregullisht gjatë Ramazanit * '''21.1%''' agjërojnë herë pas here gjatë Ramazanit * '''62.1%''' nuk agjërojnë gjatë Ramazanit Sipas studimeve, Shqipëria është unike sa i përket praktikës më të ulët se sa pritej të synetisë, pasi 36.8% e meshkujve të moshave 15-49 vjeç janë synet. Edhe midis myslimanëve, përqindja është 46.5%, ndërsa te bektashinjtë është më e ulët, vetëm 21%. Kjo bie në kontrast me praktikën pothuajse universale të [[syneti|synetisë si zakon islamik]] midis myslimanëve në mbarë botën. Bërja synet praktikohet më shumë në verilindje dhe një pjese të Shqipërisë së mesme, ndërkohë është dhe më pak e zakontë në jugun e Shqipërisë. Përqindja e burrave synet të moshës 15-49 vjeç në qarqe të ndryshme luhatet nga 82.2% në Kukës, 66.7% në Dibër, 53.7% në Durrës, 52.8% në Tiranë dhe 50.4% në Shkodër, deri në 26.3% në Elbasan, 21.4% në Korçë, 18.7% në Berat, 18.1% në Vlorë, 12.6% në Fier, 4.5% në Gjirokastër dhe 4.0% në Lezhë.<ref>[https://dhsprogram.com/pubs/pdf/FR230/FR230.pdf] WHO faqe 236</ref><ref>{{cite journal|pmc=4772313|pmid=26933388|doi=10.1186/s12963-016-0073-5|volume=14|title=Vlerësimi i përhapjes specifike për çdo vend dhe globale të synetisë mashkullore|year=2016|journal=Popul Health Metr|page=4|last1=Morris|first1=BJ|last2=Wamai|first2=RG|last3=Henebeng|first3=EB|last4=Tobian|first4=AA|last5=Klausner|first5=JD|last6=Banerjee|first6=J|last7=Hankins|first7=CA|doi-access=free}}</ref><ref name="dhsprogram.com">https://dhsprogram.com/pubs/pdf/FR230/FR230.pdf WHO faqe 236</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.instat.gov.al/media/5050/adhs-2017-2018.pdf|title=Anketa Demografike dhe e Shëndetit në Shqipëri (2017-18 ADHS)|website=instat.gov.al|page=279|access-date=9 janar 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190110014350/http://www.instat.gov.al/media/5050/adhs-2017-2018.pdf|archive-date=10 janar 2019|url-status=dead}}</ref> == Toleranca fetare == {{Kryesor|Bashkëjetesa fetare në Shqipëri}} Sipas një studimi të organizatës UNDP të OKB-së, pesë faktorët kryesorë që mundësojnë tolerancën fetare në Shqipëri janë evidentuar të mëposhtmet: * Indiferenca fetare ose mungesa e njohurive për fetë (76% e shqiptarëve mendojnë kështu) * Kultura vendore (kombëtare) dhe dominimi i traditave kombëtare ndaj atyre fetare (83.3% ) * Respekti i ndërsjellë dhe respektim për liritë individuale * Sekularizmi (83.1%) * Ateizmi i trashëguar nga periudha komuniste (67.6%)<ref>{{Cite web|url=http://www.al.undp.org/content/dam/albania/docs/religious%20tolerance%20albania.pdf|title="Religious Tolerance in Albania"|access-date=30 maj 2018|archive-date=27 tetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181027101617/http://www.al.undp.org/content/dam/albania/docs/religious%20tolerance%20albania.pdf|url-status=dead}}</ref> {{See also|Laicizmi në Shqipëri|Afetaria në Shqipëri}} == Shiko edhe == * [[Islami në Shqipëri]] * [[Krishtërimi në Shqipëri]] * [[Sekularizmi në Shqipëri]] == Burime të të dhënave == * [http://www.shqiperia.com/lajme/lajm/nr/15988/Censusi-permbys-fete-70-per-qind-refuzojne-ose-nuk-e-deklarojne-besimin Censusi permbys fete, 70 per qind refuzojne ose nuk e deklarojne besimin] * [https://web.archive.org/web/20110727104213/http://www.myftinia-shkoder.org/ Myftinia Shkodër, Mufti of Shkodra City] * [http://www.forumimusliman.org/english/ The Muslim Forum of Albania] * [https://web.archive.org/web/20110807080157/http://dritaislame.com/ Newspaper "Drita Islame"] == Referime == {{Reflist|30em}} [[Kategoria:Feja në Shqipëri]] [[Kategoria:Feja sipas vendit]] [[Kategoria:Feja në Evropë sipas vendit]] [[Kategoria:Sekularizmi në Shqipëri]] [[Kategoria:Islami në Shqipëri]] [[Kategoria:Krishtërimi në Shqipëri]] [[Kategoria:Shoqëria e Shqipërisë]] [[Kategoria:Kultura e Shqipërisë]] bhfyvq8ea88avzy3l25yqw7wq7l9ons Edgar Çani 0 119177 3053236 3049667 2026-10-03T05:50:12Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3053236 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Edgar Çani | image = | full_name = Edgar Junior Çani<ref>{{cite news|url=http://aic.football.it/scheda/19327|website=AIC.Football.it|language=it|accessdate=16 tetor 2011|title=Scheda anagrafica di Edgar Junior Cani|archive-date=10 qershor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120610224314/http://aic.football.it/scheda/19327|url-status=dead}}</ref> | height = 1.92 m<ref>{{cite news|url=http://www.calciocatania.it/organico.php?id=64&l=|title=17 Edgar Junior ÇANI|publisher=Calcio Catania|language=it|accessdate=28 dhjetor 2014|archive-date=5 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010801/http://www.calciocatania.it/organico.php?id=64&l=|url-status=dead}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|22|7|1989|df=yes}} | birth_place = [[Tirana|Tiranë]], [[Shqipëria|Shqipëri]] | position = [[Sulmuesi (futboll)|Sulmues]] | currentclub = [[U.S. Vibonese Calcio|Vibonese]] | clubnumber = 9 | youthyears1 = 2004–2007 | youthclubs1 = [[Pescara Calcio|Pescara]] | years1 = 2007–2008 | clubs1 = [[Pescara Calcio|Pescara]] | caps1 = 11 | goals1 = 3 | years2 = 2008–2011 | clubs2 = [[U.S. Città di Palermo|Palermo]] | caps2 = 1 | goals2 = 0 | years3 = 2008–2009 | clubs3 = → [[Ascoli Calcio 1898|Ascoli]] (huazim) | caps3 = 24 | goals3 = 4 | years4 = 2009 | clubs4 = → [[Calcio Padova|Padova]] (huazim) | caps4 = 19 | goals4 = 2 | years5 = 2010 | clubs5 = → [[Piacenza Calcio|Piacenza]] (huazim) | caps5 = 13 | goals5 = 4 | years6 = 2010–2011 | clubs6 = → [[Modena F.C.|Modena]] (huazim) | caps6 = 34 | goals6 = 5 | years7 = 2011–2013 | clubs7 = [[Polonia Varshava]] | caps7 = 31 | goals7 = 11 | years8 = 2013–2015 | clubs8 = [[Calcio Catania|Catania]] | caps8 = 19 | goals8 = 3 | years9 = 2013 | clubs9 = → [[Carpi F.C. 1909|Carpi]] (huazim) | caps9 = 14 | goals9 = 1 | years10= 2014 | clubs10= → [[A.S. Bari|Bari]] (Huazim) | caps10= 14 | goals10= 3 | years11= 2015 | clubs11= → [[Leeds United F.C.|Leeds]] (huazim) | caps11= 4 | goals11= 0 | years12= 2015–2017 | clubs12= [[A.C. Pisa 1909|Pisa]] | caps12= 59 | goals12= 7 | years13= 2017–2018 | clubs13= [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | caps13= 11 | goals13= 1 | years14= 2018– | clubs14= [[U.S. Vibonese Calcio|Vibonese]] | caps14= 17 | goals14= 2 | nationalyears1 = 2012– | nationalteam1 = [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Shqipëria]] | nationalcaps1 = 16 | nationalgoals1 = 4 | medaltemplates = | club-update = 20 janar 2019 | nationalteam-update = 12 nëntor 2016 }} '''Edgar Junior Çani''' (lindur më 22 korrik 1989)<ref name="pescara_profile">{{cite news|publisher=Pescara Calcio|language=it|url=http://www.pescaracalcio.com/showgiocatore.php?id=104|title=Edgar Çani|accessdate=21 janar 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080229081547/http://www.pescaracalcio.com/showgiocatore.php?id=104|archive-date=29 shkurt 2008|url-status=dead}}</ref> është një [[futbolli]]st profesionist [[Shqiptarët|shqiptar]] i cili si [[Sulmuesi (futboll)|sulmues]] për klubin italian [[U.S. Vibonese Calcio|Vibonese]] dhe [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|kombëtaren shqiptare]]. Çani është produkt i klubit italian [[Pescara Calcio|Pescara]] dhe e nisi karrierën e tij si profesionist me ''Delfinët'' në vitin 2007. Ai më pas u huazua në disa klube në [[Serie B]] përpara se të transfehej te polakët e [[Polonia Warsaw|Polonia Warszawa]] në vitin 2011. Atje ai pati një konfilkt me presidentin dhe trajnerin e klubit duke bërë që të largohej nga klubi në fillim të vitit 2013, duke u rikthyer në [[Italia|Itali]] dhe duke firmosur me Catanian, që luante në [[Serie A]]. Çani dështoi të dhuronte ndonjë impakt në gjashtë muajt e qëndrimit të tij në klub, duke bërë që të huazohej te [[Carpi F.C. 1909|Carpi]] për sezonin 2013–14. Pasi shënoi vetëm një gol gjatë gjashtë muajve qëndrim te ''Bardhekuqtë'', ai u huazua te [[A.S. Bari|Bari]] për pjesën e mbetur të sezonit ku shënoi katër herë. Për sezonin tjetër, ai u rikthye te Catania e cila kishte rënë në Serie B. Një lojtar i kombëtares shqiptare që nga viti 2012, atij i'u deshën vetëm tre minuta për të debutuar me gol në një ndeshje miqësore në shkurt 2012. Ai ishte një nga lojtarët më të rëndësishëm të kombëtares në fushatën e kualifikueseve të [[2014 FIFA Kupa e Botës|Kupës së Botës 2014]], duke shënuar dy herë, pavarësisht se kombëtarja dështoi për t'u kualifikuar. ==Karriera me klube== ===Karriera e hershme=== Çani lindi në [[Shqipëria|Shqipëri]] por u rrit në [[Città della Pieve]] të [[Provinca e Peruxhias|Provincës së Peruxhias]] në qëndër të [[Italia|Italisë]]. Ai u zbulua për herë të parë nga një skaut i [[Pescara Calcio|Pescarës]] në vitin 2004, dhe më pas firmosi me ''Bardhekaltrit''.<ref>{{cite news|url=http://espresso.repubblica.it/dettaglio-local/Cani-l-albanese-gol-pronto-a-diventare-italiano/1914453|work=Il Centro|title=Cani, l’albanese-gol pronto a diventare italiano|accessdate=3 maj 2008|date=15 dhjetor 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080430131948/http://espresso.repubblica.it/dettaglio-local/Cani-l-albanese-gol-pronto-a-diventare-italiano/1914453|archivedate=30 prill 2008|url-status=dead}}</ref> ===Palermo & huazimet te skuadrat e Serie B=== Pasi luajti në pjesën e parë të sezonit 2007–08 me Pescarën në [[Serie C1]], më 31 janar 2008, [[U.S. Città di Palermo|Palermo]] konfirmoi se kishte firmosur me sulmuesin nga Pescara,<ref>{{cite news|url=http://tuttomercatoweb.com/index.php?action=read&id=91808|work=TuttoMercatoWeb|title=UFFICIALE: Edgar Cani al Palermo|date=31 janar 2008|accessdate=31 janar 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080203145048/http://www.tuttomercatoweb.com/index.php?action=read&id=91808|archive-date=3 shkurt 2008|url-status=dead}}</ref> sëbashku me [[Luca Di Matteo]] respektivisht për 600,000 [[Euro|€]] dhe 500,000 € respektivisht. Në qershor 2008, Pescara bëri një zbitje të çmimit për të dy lojtarët, duke i shitur të dy për 450,000 €.<ref>US Città di Palermo Report and Accounts on 30 June 2008 {{it}}</ref> Çani bëri debutimin e tij në [[Serie A]] më 27 prill 2008 në barazimin pa gola kundër [[Atalanta B.C.|Atalantës]].<ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2008/04_Aprile/27/cronaca.shtml|work=La Gazzetta dello Sport|accessdate=27 prill 2008|date=27 prill 2008|title=Palermo e Atalanta sono già in vacanza}}</ref> ====Ascoli==== Në korrik 2008, [[Ascoli Calcio 1898|Ascoli]] konfirmoi se ata kishin firmosur me Çanin në formë huazimi nga Palermo për sezonin [[Serie B 2008–09|2008–09 Serie B]].<ref>{{cite news|url=http://www.ascolicalcio.net/altre_news.asp?id=3595|work=Ascoli Calcio 1898|title=Presentati i nuovi acquisti: c’è anche Edgar Cani|date=16 korrik 2008|accessdate=16 korrik 2008|archive-date=25 prill 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090425122834/http://www.ascolicalcio.net/altre_news.asp?id=3595|url-status=dead}}</ref> Gjatë kohës së tij te Ascoli, ai shënoi katër gola në 24 paraqitje, ku shumicat e tyre i luajti si titullar. Ascoli e përfundoi sezonin 2008–09 në vendin e 16të. ====Sezoni 2009–10 me Padovën & Piacenzën==== Më 20 gusht 2009, ai u huazua te klubi tjetër i Serie B, [[Calcio Padova|Padova]].<ref>{{cite news|url=http://www.ilpalermocalcio.it/it/0809/news_scheda.jsp?id=18042|work=US Città di Palermo|accessdate=20 gusht 2009|date=20 gusht 2009|title=Çani in prestito al Padova}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Në pjesën e parë të sezonit 2009–10, ai shënoi vetëm dy gola në 19 paraqitje. Ai u largua nga Padova në janar 2010 për t'u transferuar te klubi tjetër në Serie B, [[Piacenza Calcio|Piacenza]], për të luajtur në pjesën e mbetur të sezonit 2009–10.<ref>{{cite news|url=http://www.ilpalermocalcio.it/it/0910/news_scheda.jsp?id=19651|work=US Città di Palermo|accessdate=27 janar 2010|date=27 janar 2010|title=Edgar Çani al Piacenza|archive-date=24 shkurt 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100224073127/http://www.ilpalermocalcio.it/it/0910/news_scheda.jsp?id=19651|url-status=dead}}</ref> Ai bëri debutimin e tij me Piacenzën duke shënuar dy gola në fitoren 3–1 në shtëpi kundër [[U.S. Triestina Calcio|Triestinës]]. Triestina kaloi e para në avantazh me një gol të shënuar nga [[Marcello Cottafava]] në minutën e 10të të ndeshjes, por Çani shënoi dy herë në minutat 55 dhe 64 për të përmbysur rezultatin, kurse italiani [[Davide Moscardelli]] shënoi golin e sigurisë në minutën e 89të.<ref>[http://int.soccerway.com/matches/2010/01/30/italy/serie-b/us-triestina-calcio/piacenza-calcio/818059/ Triestina vs. Piacenza - 30 January 2010 - Soccerway]</ref> Ai arriti të shënojë edhe katër gola të tjerë deri në fund të sezonit, duke e mbyllur atë me gjashtë gola në 14 paraqitje. ====Modena==== Pasi huazimi i tij te Piacenza mbaroi në fund të sezonit, ai dërgua sërisht në huazim, këtë herë te [[Modena F.C.|Modena]], një klub tjetër në Serie B, në korrik 2010.<ref name="loans_july22">{{cite news|url=http://www.ilpalermocalcio.it/it/1011/news_scheda.jsp?id=21094|work=US Città di Palermo|accessdate=31 korrik 2010|date=22 korrik 2010|title=MOVIMENTI IN USCITA DEL PALERMO|archive-date=11 janar 2013|archive-url=https://archive.today/20130111165105/http://www.ilpalermocalcio.it/it/1011/news_scheda.jsp?id=21094|url-status=dead}}</ref> Më 13 nëntor 2010, Çani shënoi dy herë në fitoren 2–1 kundër [[Vicenza Calcio|Vicenzës]] duke përmbysur disavantazhin e pjesës së parë.<ref>[http://int.soccerway.com/matches/2010/11/13/italy/serie-b/modena-fc/vicenza-calcio/997433/ Modena vs. Vicenza - 13 November 2010 - Soccerway]</ref> Pas këtij dygolëshi, Çani shënoi një gol tjetër shtatë ditë më vonë në humbjen 3–2 kundër [[Torino F.C.|Torinos]], duke shënuar golin e avantazhit momental 1–2 në minutën 24të.<ref>[http://int.soccerway.com/matches/2010/11/20/italy/serie-b/torino-fc/modena-fc/997450/ Torino vs. Modena - 20 November 2010 - Soccerway]</ref> Ai e përfundoi sezonin [[2010–11 Serie B]] me Modenën duke luajtur 34 ndeshje dhe duke shënuar pesë gola. ===Polonia Varshava=== Në vitin e ardhshëm ai u transferua në [[Poloni]] te [[Polonia Varshava]].<ref>{{cite news|url=http://ksppolonia.pl/web/aktualnosc,5683-edgar_%C3%87ani_przejdzie_testy.html#tresc|publisher=Polonia Warszawa|accessdate=14 korrik 2011|date=13 korrik 2011|title=Edgar Çani przejdzie testy|archive-url=https://web.archive.org/web/20111008015601/http://ksppolonia.pl/web/aktualnosc%2C5683-edgar_%C3%87ani_przejdzie_testy.html#tresc|archive-date=8 tetor 2011|url-status=dead}}</ref><ref name="carrozzieri_cani">{{cite news|work=US Città di Palermo|date=18 korrik 2011|accessdate=18 korrik 2011|url=http://www.ilpalermocalcio.it/it/1011/news_scheda.php?id=24748|title=MOVIMENTI IN USCITA|trans-title=OUTGOING TRANSFER MOVEMENTS|archive-date=18 shkurt 2013|archive-url=https://archive.today/20130218090728/http://www.ilpalermocalcio.it/it/1011/news_scheda.php?id=24748|url-status=dead}}</ref> Çani bëri debutimin e tij me klubin më 29 korrik 2011 duke dytë në fushën e lojës në minutën e 91të në suksesin 1–0 kundër [[Lechia Gdańsk]].<ref>[http://int.soccerway.com/matches/2011/07/29/poland/ekstraklasa/ksp-polonia-warszawa/osrodek-szkolenia-pilkarskiego-lechia-gdansk/1121800/ Polonia Warszawa vs. Lechia Gdańsk - 13 July 2011 - Soccerway]</ref> Më 18 shtator, Çani shënoi golin e parë në Poloni në duke shënuar të dytin në fitoren 2–1 brënda fushe kundër [[Legia Varshava]].<ref>[http://int.soccerway.com/matches/2011/09/18/poland/ekstraklasa/ksp-polonia-warszawa/kp-legia-warsaw/1121728/ Polonia Warszawa vs. Legia Warszawa - 18 September 2011 - Soccerway]</ref> Vetëm tre ditë më vonë, ai shënoi dygolëshin e parë të sezonit në fitoren 4–0 jashtë fushe kundër [[Ruch Radzionków]], ndeshje e vlefshme për kupë.<ref>[http://int.soccerway.com/matches/2011/09/21/poland/cup/ks-ruch-radzionkow/ksp-polonia-warszawa/1208724/ Ruch Radzionków vs. Polonia Warszawa 21 September 2011 - Soccerway]</ref> Çani vazhdoi formën e tij të mirë duke shënuar në barazimin 1–1 kundër [[Górnik Zabrze]] më 15 tetor dhe golin e vetëm në fitoren 1–0 kundër [[Lech Poznań]] më 4 nëntor.<ref>[http://int.soccerway.com/matches/2011/10/15/poland/ekstraklasa/ksp-polonia-warszawa/ks-gornik-zabrze/1121750/ Polonia Warszawa vs. Górnik Zabrze 15 October 2011 - Soccerway]</ref><ref>[http://int.soccerway.com/matches/2011/11/04/poland/ekstraklasa/ksp-polonia-warszawa/kks-lech-poznan/1121777/ Polonia Warszawa vs. Lech Poznań 4 November 2011 - Soccerway]</ref> Më 25 nëntor 2014, Çani i dhuroi fitoren skuadrës së tij me dy gola të shënuar në fitoren 2–1 kundër [[Podbeskidzie Bielsko-Biała]]. Skuadra kundërshtare kaloi e para në avantazh me golin e polakut [[Mariusz Sacha]] në minutën e katërt, por Çani shënoi dy herë në minutat 72 dhe 84 duke i dhuruar fitoren skuadrës.<ref>[http://int.soccerway.com/matches/2011/11/25/poland/ekstraklasa/ksp-polonia-warszawa/ts-podbeskidzie-bielsko-biala/1121793/ Polonia Warszawa vs. Podbeskidzie 25 November 2011 - Soccerway]</ref> Vetëm një javë më vonë, Çani shënoi një tregolësh, të parin në karrierën e tij, në fitoren 3–1 jashtë fushe kundër [[Lechia Gdańsk]],<ref>[http://int.soccerway.com/matches/2011/12/02/poland/ekstraklasa/osrodek-szkolenia-pilkarskiego-lechia-gdansk/ksp-polonia-warszawa/1121676/ Lechia Gdańsk vs. Polonia Warszawa 2 December 2011 - Soccerway]</ref> duke arritur në kuotën e 10 golave sezonal. Këto ishin golat e tij të fundit për vitin 2011. Ai e nisi vitin 2012 duke shënuar në fitoren 2–0 jashtë fushe kundër [[Łódzki KS]] më 17 shkurt.<ref>[http://int.soccerway.com/matches/2012/02/17/poland/ekstraklasa/lks-lodz/ksp-polonia-warszawa/1121695/ Łódzki KS vs. Polonia Warszawa 17 February 2012 - Soccerway]</ref> Ai e mbylli sezonin 2011–12 me 13 gola në 28 paraqitje në të gjitha kompedicionet, ku 26 i luajti në ligë dhe 2 në kupë, duke qënë gjithash golashënuesi më i mirë i skuadrës. Pas mbylljes së sezonit, Çani hyri në një konflikt me pronarin e klubit dhe gjithashtu dhe me trajnerin e skuadrës. Që në janar 2012, ai filloi të kërkojë një skuadë të re, por në fund vendosi për të firmosur një kontratë të re tre vjeçare me Polonian.<ref>{{cite news|url=http://ekstraklasa.net/cani-nigdzie-sie-nie-wybiera-podpisal-nowy-kontrakt-z-polonia,artykul.html?material_id=4f26a77516f1da962e000000|work=Ekstraklasa|accessdate=27 dhjetor 2014|date=30 janar 2012|title=Cani nigdzie się nie wybiera. Podpisał nowy kontrakt z Polonią}}</ref> Në verën e vitin 2012, për tre muaj ai refuzoi për t'u rikthyer në Poloni pas pushimeve në Itali duke humbur fazën përgatitore të skuadrës. Pas rikthimit, ai nuk luajti rregullisht, deri sa arriti një marrëveshje me trajnerin duke lëvizur te skuadra e të rinjëve. Transferimi i tij te Catania u diskutua nga mediat polake, të cilat thonin se ai ishte ende nën kontratë me [[Polonia Varshava]] deri në vitin 2015. ===Catania dhe huazimet=== Pasi ndërpreu kontratën e tij me Polonia Warsaw, Çani bëri rikthimin e tij në [[Serie A]], duke firmosur një kontratë tre vjeçre me [[Calcio Catania|Catanian]] më 22 janar 2013.<ref>{{cite news|url=http://www.sportishqiptar.com.al/newsite/2013/01/22/zyrtare-edgar-cani-te-katania/|title=Zyrtare: Edgar Çani te Katania|date=22 janar 2013|work=Gazeta e Sportit|accessdate=27 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150128140808/http://www.sportishqiptar.com.al/newsite/2013/01/22/zyrtare-edgar-cani-te-katania/|language=sq|archive-date=28 janar 2015|url-status=dead}}</ref> Ai bëri debutimin e tij me klubin më 3 mars 2013 në një ndeshje kundër [[F.C. Internazionale Milano|Interit]], duke hyrë në fushë si zëvëndësues në minutën e 85 në vend të [[Gonzalo Bergessio]], dhe duke marrë një karton të verdhë një minutë më vonë, me Catanian që u mposht me rezultatin 3–2 në shtëpi.<ref>{{cite news|url=http://www.goal.com/en-us/match/catania-vs-internazionale/1351516/report|language=en|title=Catania 2-3 Inter: Palacio inspires incredible Nerazzurri comeback|date=3 mars 2012|accessdate=7 dhjetor 2014|work=Goal.com}}</ref> ====Carpi==== Ai u dërgua në huazim te [[Carpi F.C. 1909|Carpi F.C.]] në [[Serie B]] më 23 korrik 2013.<ref>{{cite news|url=http://www.tuttomercatoweb.com/catania/?action=read&idtmw=468429|title=UFFICIALE: Carpi, in prestito c'è Cani del Catania|date=23 korrik 2013|accessdate=27 dhjetor 2014|work=Tutto Mercato Web|archive-date=3 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150203120647/http://www.tuttomercatoweb.com/catania/?action=read&idtmw=468429|url-status=dead}}</ref> Atje ai u takua me shqiptarin [[Ledian Memushaj]], i cili ishte gjithashtu në huazim te Carpi nga [[U.S. Lecce|Lecce]]. Çani bëri debutimin e tij me Carpin më 11 gusht 2013 kundër [[Reggina Calcio|Regginës]], ndeshjen e vlefshme për raundin e dytë të [[Coppa Italia]] e cila përfundoi me humbjen 1–0, me Çanin i cili luajti në të gjithë ndeshjen.<ref>[http://int.soccerway.com/matches/2013/08/11/italy/coppa-italia/reggina-calcio/carpi-fc-1909/1549268/ Reggina vs. Carpi - 11 August 2013 - Soccerway]</ref> Debutimi i tij i ligë erdhi më 24 gusht 2013 kundër [[Ternana Calcio|Ternana]], e cila përfundoi me një humbje tjetër 1–0 me Çanin që luajti sërisht në të gjithë ndeshjen.<ref>[http://int.soccerway.com/matches/2013/08/24/italy/serie-b/ternana-calcio/carpi-fc-1909/1555346/ Ternana vs. Carpi - 24 August 2013 - Soccerway]</ref> Ai shënoi golin e parë me klubin më 21 shtator 2013 në një ndeshje kundër [[A.C. Cesena|Cesenës]], ku ai hyri në fushën e lojës si zëvëndësues në minutën e 77 në vend të anësorit [[Alessandro Sgrigna]] dhe shënoi golin e vetëm të skuadrës 10 minuta më vonë, Carpi humbi ndeshjen me rezultatin 4–1.<ref>[http://int.soccerway.com/matches/2013/09/21/italy/serie-b/ac-cesena/carpi-fc-1909/1555669/ Cesena vs. Carpi - 21 September 2013 - Soccerway]</ref> ====Bari==== Në janar 2014, ai u huazua te [[A.S. Bari|Bari]] deri më 30 qershor 2014.<ref name="Panorama-sport">{{cite news|work=Panorama Sport|title=Salihi ne Izrael, Cani huazohet te Bari|url=http://www.panorama-sport.com/ballina/hamdi-salihi-shkon-ne-izrael-cani-huazohet-te-bari/|accessdate=1 shkurt 2014|date=1 shkurt 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140221020646/http://www.panorama-sport.com/ballina/hamdi-salihi-shkon-ne-izrael-cani-huazohet-te-bari/|archive-date=21 shkurt 2014|url-status=dead}}</ref> Ai bëri debutimin e tij me klubin më 1 shkurt 2014 në një ndeshje kundër [[Brescia Calcio|Bresciës]] duke hyrë si zëvëndësues në minutën e 84 në vend të [[Stefano Sabelli]], me Barin e cila u mposht me rezultatin 2–1.<ref>[http://int.soccerway.com/matches/2014/02/01/italy/serie-b/brescia-calcio/as-bari/1555634/ Brescia vs. Bari - 1 February 2014 - Soccerway]</ref> Ai luajti ndeshjen e parë si titullar më 22 mars 2014 kundër [[FC Crotone|Crotones]] e cila u mbyll në barazim pa gola, ku Çani luajti në të gjithë ndeshjen.<ref>[http://int.soccerway.com/matches/2014/03/22/italy/serie-b/fc-crotone/as-bari/1555436/ Crotone vs. Bari - 22 March 2014 - Soccerway]</ref> Ndeshja e dytë si titullar erdhi më 26 prill 2014 kundër [[Padova Calcio|Padovës]], e cila përfundoi me fitoren 2–1 jashtë fushe me Çanin që u zëvendësua në minutën e 62 në vend të brazilianit [[João Pedro Pereira Silva|João Silva]].<ref>[http://int.soccerway.com/matches/2014/04/26/italy/serie-b/calcio-padova/as-bari/1555502/?ICID=PL_MS_03 Padova vs. Bari - 26 April 2014 - Soccerway]</ref> Çani u zhbllokua më në fund me Barin, duke shënuar në një ndeshje kundër [[Carpi F.C. 1909|Carpit]], skuadër ku ai kishte luajtur para se të vinte te Bari, ku ai ishte vendosur në formacion dhe shënoi vetëm dy minuta pasi ndeshja kishte filluar. Bari fitoi ndeshjen me rezultatin 2–1 jashtë fushe.<ref>[http://int.soccerway.com/matches/2014/05/13/italy/serie-b/carpi-fc-1909/as-bari/1555546/ Carpi vs. Bari - 13 May 2014 - Soccerway]</ref> Ky ishte goli i tij i parë pas tetë muajsh.<ref>{{cite news|url=http://www.panorama-sport.com/legjionaret/edgar-cani-shenon-pas-tete-muajsh/|title=Edgar Çani shënon pas tetë muajsh|date=14 maj 2014|accessdate=27 dhjetor 2014|work=Panorama Sport|archive-url=https://web.archive.org/web/20140514235814/http://www.panorama-sport.com/legjionaret/edgar-cani-shenon-pas-tete-muajsh/|archive-date=14 maj 2014|url-status=dead}}</ref> Më 30 maj 2014, Çani shënoi një dygolësh në superfitoren 4–1 të Barit kundër [[Novara Calcio|Novarës]] në ndeshjen mbyllëse të sezonit të rregullt [[2013–14 Serie B]]. Bari ishte në disavatazh 1–0, por Çani barazoi rezultatin në minutën e 62 pas një gjuatje me kokë pas krosimit të mesfushorit [[Daniele Sciaudone]] dhe shënoi Golin e dytë me një gjuajtje me këmbën e djathtë pas krosimit të mbrojtësit [[Stefano Sabelli]] në minutën e 74.<ref>[http://int.soccerway.com/matches/2014/05/30/italy/serie-b/as-bari/novara-calcio/1555618/ Bari vs. Novara - 30 May 2014 - Soccerway]</ref><ref>{{cite news|url=http://www.panorama-sport.com/kombetarja/shperthen-cani-ben-dopiete-ne-fitoren-e-barit/|title="Shpërthen" Çani, bën dopietë në fitoren e Barit|accessdate=1 qershor 2014|work=Panorama Sport|archive-url=https://web.archive.org/web/20150203120227/http://www.panorama-sport.com/kombetarja/shperthen-cani-ben-dopiete-ne-fitoren-e-barit/|archive-date=3 shkurt 2015|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.youtube.com/watch?v=8oapodRRqyk|title=Solobari.it - Bari-Novara 4-1 (30/05/14)|accessdate=1 qershor 2014|work=YouTube.com}}</ref> Bari e përfundoi sezonin e rregullt në vendin e shtatë dhe ata ishin një nga gjashtë skuadrat e përfshira në ndeshjet play-off për ngjitjen në [[Serie A]] për sezonin e ardhshëm.<ref>{{cite news|url=http://www.legaserieb.it/it/serie-b/classifica-estesa/classifica|title=Classifica - legaserieb.it|accessdate=1 qershor 2014|work=LegaSerieB.it|archive-date=30 maj 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140530155039/http://www.legaserieb.it/it/serie-b/classifica-estesa/classifica|url-status=dead}}</ref><ref>[http://int.soccerway.com/national/italy/serie-b/20132014/regular-season/r21828/tables/?ICID=PL_3N_03 Tables - Serie B - Italy - Results, fixtures, tables and news - Soccerway]</ref> Ata u shortuan për të luajtur kundër [[FC Crotone|Crotones]] në çerek–finale. Bari luajti kundër Crotones më 3 qershor 2014 duke fituar me rezultatin 3–0 jashtë fushe, ku Çani luajti 90 minuta.<ref>[http://int.soccerway.com/matches/2014/06/03/italy/serie-b/fc-crotone/as-bari/1685547/?ICID=PL_MS_01 Crotone vs. Bari - 3 June 2014 - Soccerway]</ref> Me këtë fitore, Bari avancoi në gjysmë–finale, ku u përballën [[U.S. Latina Calcio|Latinën]], në një fazë me dy ndeshje. Çani shënoi në ndeshjen e parë, e luajtur më 8 qershor dhe e mbyllur në barazim 2–2. Crotone kaloi e para në avantazh falë një autogoli të shënuar nga mbrojtësi brazilian i Barit [[Diego Polenta]] në minutën e 22, por Çani shënoi golin e barazimit në minutën e 67 me një goditje me kokë, e pasur me golin e portugezit [[João Pedro Pereira Silva|João Pedro]] në minutën e 79 që i dha avantazhin momental Barit, por mesfushori [[Stefan Ristovski]] fiksoi barazimin 2–2 me një gol të shënuar në minutën e 90.<ref>{{cite news|url=http://www.panorama-sport.com/legjionaret/edgar-cani-sndalet-mban-gjalle-barin/|title=Edgar Çani s’ndalet, mban gjallë Barin|accessdate=10 qershor 2014|work=Panorama Sport|archive-url=https://web.archive.org/web/20140614134007/http://www.panorama-sport.com/legjionaret/edgar-cani-sndalet-mban-gjalle-barin/|archive-date=14 qershor 2014|url-status=dead}}</ref><ref>[http://int.soccerway.com/matches/2014/06/08/italy/serie-b/as-bari/as-latina/1685549/?ICID=PL_MS_01 Bari vs. Latina - 8 June 2014 - Soccerway]</ref> Ndeshja e kthimit u luajt më 12 qershor e cila solli rezultatin e njëjtë 2–2, me Çanin që luajti në të gjithë ndeshjen.<ref>[http://int.soccerway.com/matches/2014/06/11/italy/serie-b/as-latina/as-bari/1685555/ Latina vs. Bari - 11 June 2014 - Soccerway]</ref> Me rezultatin e përgjithshëm 4–4, Latina avancoi në finale pasi kishte një renditje më të mirë se Bari në sezonin e rregullt, pasi ata e mbyllën sezonin në vendin e tretë kurse Barin në të shtatin. ====Rikthimi te Catania në Serie B==== Pasi përfundoi huazimet te Carpi dhe Bari, ai u rikthye te Catania për sezonin [[2014–15 Serie B]]. Ai nuk u përfshi në skuadër për ndeshjen e parë të sezonit kundër,<ref>[http://int.soccerway.com/matches/2014/08/30/italy/serie-b/calcio-catania/ss-virtus-lanciano-1924/1882129/ Catania vs. Virtus Lanciano - 30 August 2014 - Soccerway]</ref> por u rikthye të luajë si titullar në ndeshjen e dytë më 7 shtator 2014 kundër [[US Pro Vercelli Calcio|Pro Vercelli]] e cila u mbyll me humbjen 3–2.<ref>[http://int.soccerway.com/matches/2014/09/07/italy/serie-b/us-pro-vercelli-calcio/calcio-catania/1882165/ Pro Vercelli vs. Catania - 7 September 2014 - Soccerway]</ref> Në ndeshjen e shtatë në ligë midis Catanias dhe [[Frosinone Calcio|Frosinone]] më 4 tetor, Çani hyri në fushën e lojës në minutën e 68 duke zëvëndësuar argjentinasin [[Sebastián Leto]] por u nxorr jashtë me karton të kuq pas vetëm pesë minutash.<ref>[http://int.soccerway.com/matches/2014/10/04/italy/serie-b/frosinone-calcio/calcio-catania/1882261/ Frosinone vs. Catania - 4 October 2014 - Soccerway]</ref> Ai bëri rikthimin e tij nga pezullimi më 25 tetor dhe shënoi golin e parë me Catanian në fitoren 3–1 kundër [[Vicenza Calcio|Vicenzës]], ndeshje e vlefshme për javën e dhjetë të ligës.<ref>[http://int.soccerway.com/matches/2014/10/25/italy/serie-b/calcio-catania/vicenza-calcio/1924459/ Catania vs. Vicenza - 25 October 2014 - Soccerway]</ref> Më 6 dhjetor, Çani shënoi golin e dytë të sezonit dhe dhuroi edhe një assist në barazimin dramatik 2–2 në një ndeshje jashtë fushe kundër [[Bologna F.C. 1909|Bolognës]].<ref>{{cite news|title="Ngjallet" Edgar Çani shënon në barazimin dramatik të Catania-s (video)|url=http://asport.info/ngjallet-edgar-cani-shenon-ne-barazimin-dramatik-te-catania-s-video/|work=ASport.info|accessdate=28 dhjetor 2014|date=6 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141215074023/http://asport.info/ngjallet-edgar-cani-shenon-ne-barazimin-dramatik-te-catania-s-video/|archive-date=15 dhjetor 2014|url-status=dead}}</ref> Ai shënoi sërisht pas dy javësh në një barazim tjetër 2–2 kundër, këtë herë kundër [[Brescia Calcio|Brescias]] më 20 dhjetor, ku Çani shënoi golin e parë të ndeshjes në minutën e gjashtë me kokë pas një korneje.<ref>{{cite news|title=Edgar Çani shënon përsëri (video)|url=http://asport.info/edgar-cani-shenon-perseri-video/|work=ASport.info|accessdate=28 dhjetor 2014|date=20 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141221002540/http://asport.info/edgar-cani-shenon-perseri-video/|language=en|archive-date=21 dhjetor 2014|url-status=dead}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== Në shkurt 2011, Çani tregoi për mediat shqiptare se ëndërra e tij ishte për të qënë pjesë e [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|kombëtares shqiptare]].<ref name="Albaniasoccer">{{cite news|url=http://albaniasoccer.com/lajme/te-ndryshme/30-te-ndryshme/3976-edgar-canishqiperi-dua-te-luaj-me-ty.html|title=Edgar Çani,Shqiperi dua te luaj me ty!|publisher=Albaniasoccer.com|language=sq|date=5 shkurt 2011|accessdate=28 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20110317060624/http://www.albaniasoccer.com/lajme/te-ndryshme/30-te-ndryshme/3976-edgar-canishqiperi-dua-te-luaj-me-ty.html|archive-date=17 mars 2011|url-status=dead}}</ref> Një vit më vonë, ëndërra e tij u bë realitet, pasi u thirr nga trajneri i ri [[Gianni De Biasi]] për ndeshjen miqësore kundër [[Kombëtarja gjeorgjiane e futbollit|Gjeorgjisë]] më 29 shkurt 2012.<ref>{{cite news|url=http://arkivamediatike.com/lajme/artikull/iden/1047188751/titulli/De-Biasi-me-risi|title=De Biasi me risi|publisher=Gazeta Express|language=sq|date=24 shkurt 2014|accessdate=28 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140718161816/http://arkivamediatike.com/lajme/artikull/iden/1047188751/titulli/De-Biasi-me-risi|archive-date=18 korrik 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/elis-bakaj-drejt-transferimit-te-ukrainasit-e-odeses/|title=De Biazi me 3 debutues, Zeman: Do shkëlqeni me italianin|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Murat Aruçi|date=24 shkurt 2014|accessdate=28 dhjetor 2014}}</ref> Debutimi i tij në këtë ndeshje solli edhe golin e tij të parë e cila e erdhi vetëm tre minuta pasi ndeshje kishte filluar, por Shqipëria u mposht me rezultatin 2–1.<ref name="Gol në debutim">{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/shqiperia-e-de-biazit-e-nis-me-humbje-dy-penallti-kundra-shqiperia-e-de-biazit-e-nis-me-humbje-dy-penallti-kundra/|title=De Biazi humb me Gjeorgjinë, por “fiton” Spanjën më 30 maj|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=29 shkurt 2012|accessdate=19 shkurt 2020}}</ref> Pas ndeshjes ai shpehu gëzimin e tij për debutimin si dhe për golin e shënuar.<ref name="Gol në debutim"/> Në ndeshjen hapëse të kualifikueseve të [[2014 FIFA Kupa e Botës|Kupës së Botës 2014]] kundër [[Kombëtarja qipriote e futbollit|Qipros]], Çani hyri në fushën e lojës si zëvëndësues në minutën e 81të në vend të sulmuesit [[Hamdi Salihi]] dhe shënoi golin e dytë të kombëtares tre minuta më pas me kokë pas një krosimi të mesfushorit [[Jahmir Hyka]]; goli i tij i pasua nga ai i veteranit [[Erjon Bogdani]], i cili fiksoi shifrat 3–1 në [[Stadiumi Kombëtar "Qemal Stafa"|stadiumin Qemal Stafa]].<ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/shqiperia-e-nis-mbare-golat-vijne-nga-stoli/|title=Shqipëria e nis mbarë, golat vijnë nga stoli|publisher=Gazeta Panorama|language=sq|date=8 shtator 2012|accessdate=28 dhjetor 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.gazetatema.net/2012/09/07/shqiperi-qipro-pjesa-e-pare-1-1/|title=Shqipëria e nis me FITORE rrugën e Botërorit. Mposht Qipron 3-1 (Video)|publisher=Gazeta Tema|language=sq|date=7 shtator 2012|accessdate=23 tetor 2014}}</ref> Në ndeshjen e tretë kualifikuese kundër [[Kombëtarja islandeze e futbollit|Islandës]], Çani shënoi golin e barazimit të përkohshëm 1–1 pas një asisti brënda zonës të mesfushorit [[Alban Meha]], por në fund Shqipëria u mposht 2–1.<ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/mocal-kuqezi-islanda-na-ben-qull/|title=“Moçal” kuqezi, Islanda na bën qull|publisher=Gazeta Panorama|language=sq|author=Murat Aruçi|date=13 tetor 2012|accessdate=19 shkurt 2020}}</ref> Më 26 mars 2013, Çani shënoi golin e katërt me kombëtaren në fitoren 4–1 kundër [[Kombëtarja lituaneze e futbollit|Lituanisë]] në stadiumin Qemal Stafa.<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/2013/03/26/luhet-shqiperi-lituani-debuton-valdet-rama/|title=Shqipëria fitoi miqësoren me Lituaninë, 4–1|date=26 mars 2013|work=Gazeta Panorama|accessdate=28 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20130529233718/http://www.panorama.com.al/2013/03/26/luhet-shqiperi-lituani-debuton-valdet-rama/|archive-date=29 maj 2013|url-status=dead}}</ref> Ai shënoi golin e dytë të ndeshjes në minutën e 37të duke mposhtur portierin kundërshtar pas një assisti në zonë nga mesfushori [[Migjen Basha]].<ref>{{cite news|url=http://time.ikub.al/14e73b2bfe/06aa422d9fbce12f1a03a4ecd0349540/Lajm_Shqiperia-mposht-Lituanine-ne-Qemal-Stafa.aspx|title=Shqipëria mposht Lituaninë në Qemal Stafa (VIDEO)|date=26 mars 2013|work=Albeu.com|accessdate=28 dhjetor 2014|archive-date=24 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200124034758/http://time.ikub.al/Default.aspx?rd=1&country=AL|url-status=dead}}</ref> Çani u la jashtë skuadrës për dy ndeshjet e fundit të kualifikueseve kundër [[Kombëtarja zvicerane e futbollit|Zvicrës]] dhe Qirpos respektivisht më 11 dhe 15 tetor 2013.<ref>{{cite web|url=http://top-channel.tv/2013/10/06/kombetarja-lista-per-2-ndeshjet-e-fundit/|title=Kombëtarja, lista për 2 ndeshjet e fundit|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=6 tetor 2013|accessdate=28 dhjetor 2014}}</ref> ==Jeta personale== I lindur në [[Tirana|Tiranë]], Çani emogroi sëbashku me mamanë e tij për në [[Italia|Itali]] ende pa mbushur një vjeç.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=3slbMg5-_do Edgar Cani interviste per Digitalb&SuperSport] YouTube.com, 28 dhjetor 2014</ref> Ai ka thënë se një nga shtysat më të mëdhaja të tij që e bëri futbollist ishte mamaja e tij.<ref>[http://story.al/vip/431-edgar-cani-mami-me-ka-perkrahur-shume-ne-futboll Edgar Cani: Mami më ka përkrahur shumë në futboll] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130707025309/http://story.al/vip/431-edgar-cani-mami-me-ka-perkrahur-shume-ne-futboll |date=7 korrik 2013 }} Story.al, Ilda Lumani, 28 dhjetor 2014</ref> == Statistikat == ===Klubet=== ''Redaktuar më 24 dhjetor 2014''<ref>{{cite news|url=http://int.soccerway.com/players/edgar-cani/28120/|language=en|title=E. Çani - Profile with news, career statistics and history|work=Soccerway|accessdate=28 dhjetor 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.scoresway.com/?sport=soccer&page=player&id=28120|title=Profili i Edgar Çanit te Scoresway.com|work=Scoresway|accessdate=28 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141030000151/http://www.scoresway.com/?sport=soccer|archive-date=30 tetor 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.footballdatabase.eu/football.joueurs.edgar.cani.29121.en.html|title=Football : Edgar Çani|work=Football DataBase.eu|accessdate=28 dhjetor 2014}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !rowspan="2"|Sezoni !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Liga !colspan="2"|Liga !colspan="2"|Kupa !colspan="2"|Europa !colspan="2"|Total |- !Ndeshje!!Gola!!Ndeshje!!Gola!!Ndeshje!!Gola!!Ndeshje!!Gola |- |rowspan="2"| 2007–08 ||rowspan="1" valign="center"| [[Pescara Calcio|Pescara]] ||rowspan="1"| [[Serie C1]] ||11||3||0||0||-||-||11||3 |- |- |rowspan="1" valign="center"| [[U.S. Città di Palermo|Palermo]] ||rowspan="1"| [[Serie A]] ||1||0||0||0||-||-||1||0 |- |- |rowspan="1"| [[2008–09 Serie B|2008–09]] ||rowspan="1" valign="center"| [[Ascoli Calcio|Ascoli]] ||rowspan="4"| [[Serie B]] ||24||4||0||0||-||-||24||4 |- |- |rowspan="2"| [[2009–10 Serie B|2009–10]] ||rowspan="1" valign="center"| [[Calcio Padova|Padova]] ||19||2||0||0||-||-||19||2 |- |- |rowspan="1" valign="center"| [[Piacenza Calcio|Piacenza]] ||13||4||0||0||-||-||13||4 |- |- |rowspan="1"| [[2010–11 Serie B|2010–11]] ||rowspan="1" valign="center"| [[Modena F.C.|Modena]] ||34||5||2||1||-||-||36||6 |- |- !colspan="3" valign="center"|Total Palermo !1!!0!!0!!0!!0!!0!!1!!0 |- |- !colspan="3" valign="center"|Total me klubet e Serie B !90!!15!!2!!1!!0!!0!!92!!16 |- |- |rowspan="1"| [[2011–12 Ekstraklasa|2011–12]] ||rowspan="2" valign="center"| [[Polonia Varshava]] ||rowspan="2"| [[Ekstraklasa]] ||26||11||2||2||-||-||28||13 |- |- |rowspan="1"| [[2012–13 Ekstraklasa|2012–13]] ||5||0||1||0||-||-||6||0 |- |- !colspan="3" valign="center"|Total !31!!11!!3!!2!!0!!0!!34!!13 |- |- |rowspan="1"| [[2012–13 Serie A|2012–13]] ||rowspan="1" valign="center"| [[Calcio Catania|Catania]] ||rowspan="1"| [[Serie A]] ||4||0||0||0||-||-||4||0 |- |- |rowspan="2"| [[2013–14 Serie B|2013–14]] ||rowspan="1" valign="center"| [[Carpi F.C. 1909|Carpi]] ||rowspan="2"| [[Serie B]] ||14||1||1||0||-||-||15||1 |- |- |rowspan="1" valign="center"| [[A.S. Bari|Bari]] ||17||4||0||0||-||-||17||4 |- |- !colspan="3" valign="center"|Total 2013–14 !31!!5!!1!!0!!0!!0!!32!!5 |- |- |rowspan="1"| [[2014–15 Serie B|2014–15]] ||rowspan="1" valign="center"| [[Calcio Catania|Catania]] ||rowspan="1"| [[Serie B]] ||13||3||0||0||-||-||13||3 |- |- !colspan="3" valign="center"|Total Catania !17!!3!!0!!0!!0!!0!!17!!3 |- |- !colspan="3"|Karriera në total !181!!37!!6!!3!!0!!0!!187!!40 |} ===Kombëtarja=== ''Redaktuar më 28 dhjetor 2014''<ref>[http://www.national-football-teams.com/player/46840/Edgar_Cani.html Edgar Çani | National Football Teams]</ref><ref>[http://eu-football.info/_player.php?id=27779 Edgar Çani - national football team player] ''EU-Football.info''''</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan=3 | [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Kombëtarja shqiptare]] |- !Viti!!Ndeshje!!Gola |- |- |2012||9||3 |- |2013||6||1 |- |2014||0||0 |- |2015||0||0 |- !Total||15||4 |} ===Golat me kombetaren=== :''Lista e golave dhe rezultateve me kombëtaren shqiptare.'' {| class="wikitable" ! # !! Data !! Vendi !! Vendi !! Goli !! Rezultati !! Kompedicioni |- | 1. || 29 shkurt 2012 || [[Mikheil Meskhi Stadium]], [[Tbilisi]], [[Gjeorgjia|Gjeorgji]] || {{flamuri|Gjeorgjia}} [[Kombëtarja gjeorgjiane e futbollit|Gjeorgjia]] || '''1'''–0 || 1–2 || Ndeshje Miqesore |- | 2. || 7 shtator 2012 || [[Stadiumi Kombëtar "Qemal Stafa"|Stadiumi Qemal Stafa]], [[Tirana|Tiranë]], [[Shqipëria|Shqipëri]] || {{flamuri|Qipro}} [[Kombëtarja qipriote e futbollit|Qiproja]] || '''2'''–1 || 3–1 || Kualifikueset e [[2014 FIFA Kupa e Botës|Kupës së Botës 2014]] |- | 3. || 12 tetor 2012 || [[Stadiumi Kombëtar "Qemal Stafa"|Stadiumi Qemal Stafa]], [[Tirana|Tiranë]], [[Shqipëria|Shqipëri]] || {{flamuri|Islanda}} [[Kombëtarja islandeze e futbollit|Islanda]] || '''1'''–1 || 1–2 || Kualifikueset e [[2014 FIFA Kupa e Botës|Kupës së Botës 2014]] |- | 4. || 26 mars 2013 || [[Stadiumi Kombëtar "Qemal Stafa"|Stadiumi Qemal Stafa]], [[Tirana|Tiranë]], [[Shqipëria|Shqipëri]] || {{flamuri|Lituania}} [[Kombëtarja lituaneze e futbollit|Lituania]] || '''2'''–0 || 4–1 || Ndeshje Miqesore |} == Referime == {{Reflist|3}} == Lidhje të jashtme == * [http://www.90minut.pl/kariera.php?id=20112 Edgar Çani] (90minut.pl) - {{pl}} * [http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=359794/index.html Edgar Çani] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141127212552/http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=359794/index.html |language=en|date=27 nëntor 2014 }} – Rekordi kompetitiv te [[FIFA]] * [https://web.archive.org/web/20160229223532/http://www.uefa.com/teamsandplayers/players/player=250034182/profile/index.html Edgar Çani] – Rekordi kompetitiv te [[UEFA]] * [http://eu-football.info/_player.php?id=27779 Edgar Çani - national football team player] ''EU-Football.info'' * [http://www.national-football-teams.com/player/46840/Edgar_Cani.html Edgar Çani] ''National Football Teams'' {{DEFAULTSORT:Çani, Edgar}} [[Kategoria:Lindje 1989]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë nga Tirana]] [[Kategoria:Futbollistë shqiptarë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren shqiptare]] [[Kategoria:Futbollistë në Delfino Pescara 1936]] [[Kategoria:Futbollistë në U.S. Città di Palermo]] [[Kategoria:Futbollistë në Ascoli Calcio 1898]] [[Kategoria:Futbollistë në Piacenza Calcio 1919]] [[Kategoria:Futbollistë në Calcio Catania]] [[Kategoria:Futbollistë në Modena F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në Polonia Varshava]] [[Kategoria:Futbollistë në Carpi F.C. 1909]] [[Kategoria:Futbollistë në A.S. Bari]] [[Kategoria:Futbollistë në A.C. Pisa 1909]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie C1]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie B]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] [[Kategoria:Futbollistë në Ekstraklasa]] [[Kategoria:Futbollistë në Kategoria Superiore]] o6x134vsl159i5hu209u17b9zqxlp1r Fruthi 0 127759 3053141 3047303 2026-10-02T21:31:31Z InternetArchiveBot 115207 Adding 1 book for [[Wikipedia:Vërtetueshmëria]] (20261002sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 3053141 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition | name = Fruthi | image = RougeoleDP.jpg | caption = Fëmijë me skuqjen e fruthit në ditën e katërt | field = Sëmundje infektive | synonyms = Morbilli, rubeola, fruthi i kuq<ref name="Milner-2015" /><ref name="Stanley-2002">{{cite book|last=Stanley|first=Jacqueline|title=Essentials of Immunology & Serology|url=https://archive.org/details/essentialsofimmu0000stan|year=2002|publisher=Cengage Learning|isbn=978-0-7668-1064-8|page=[https://archive.org/details/essentialsofimmu0000stan/page/323 323]|language=en}}</ref> | symptoms = Ethe, kollë, rrjedhje hundësh, sy të skuqur, skuqje e lëkurës<ref name="Tesini-2023" /><ref name="CDC Symptoms-2014" /> | complications = Pneumoni, konvulsione, encefalit, panencefalit sklerozues subakut, imunosupresion, humbje e dëgjimit, verbëri<ref name="CDC Pink Book-2024" /><ref name="Rota-2016" /> | onset = 10–12 ditë pas ekspozimit<ref name="WHO Facts-2024a" /><ref name="Bope-2014">{{cite book|last1=Bope|first1=Edward T.|last2=Kellerman|first2=Rick D.|title=Conn's Current Therapy 2015|date=2014|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=978-0-323-31956-0|page=153|language=en}}</ref> | duration = 7–10 ditë<ref name="WHO Facts-2024a" /><ref name="Bope-2014" /> (pa përfshirë ndërlikimet) | causes = Virusi i fruthit (''Morbillivirus hominis'')<ref name="Tesini-2023" /> | prevention = Vaksina e fruthit<ref name="WHO Facts-2024a" /> | treatment = Kujdes mbështetës<ref name="WHO Facts-2024a" /> | frequency = 10 milionë raste në vit<ref name="Tesini-2023" /> | deaths = mbi 140.000 (2018)<ref name="More than 140-2019" /><ref name="CDC-Global-2020">{{cite web|title=Global Measles Outbreaks|work=Centers for Disease Control and Prevention (CDC)|date=2020-08-17|url=https://www.cdc.gov/globalhealth/measles/globalmeaslesoutbreaks.htm|language=en}}</ref> }} '''Fruthi''' (''anglisht'': ''measles''; nga anglishtja e mesme, ndoshta nga holandishtja e mesme ose gjermanishtja e lartë e mesme ''masel(e)'', "njollë, flluskë gjaku")<ref>{{Cite web|url=https://www.etymonline.com/word/measles|title=measles (n.)|website=Online Etymology Dictionary|author=Douglas Harper|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=measles|url=https://www.oed.com/dictionary/measles_n|website=Oxford English Dictionary|language=en}}</ref> është një [[sëmundje infektive]] shumë ngjitëse dhe e parandalueshme me vaksinë, e shkaktuar nga virusi i fruthit.<ref name="Tesini-2023">{{cite web|last=Tesini|first=Brenda L.|date=2023-07|title=Measles|url=https://www.merckmanuals.com/professional/pediatrics/common-viral-infections-in-infants-and-children/measles|website=Merck Manual Professional|language=en}}</ref><ref name="CDC Pink Book-2024" /> Emërtime të tjera për të janë ''morbilli'', ''rubeola'' dhe ''fruthi i kuq''.<ref name="Milner-2015">{{cite book|last=Milner|first=Danny A.|title=Diagnostic Pathology: Infectious Diseases E-Book|year=2015|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=978-0-323-40037-4|page=24|language=en}}</ref><ref name="Tesini-2023" /> Simptomat zakonisht shfaqen 10–12 ditë pas ekspozimit ndaj një personi të infektuar dhe zgjatin 7–10 ditë.<ref name="WHO Facts-2024a">{{cite web|date=2024-11-14|title=Measles Fact Sheet|url=https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/measles|website=Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH)|language=en}}</ref> Simptomat fillestare përfshijnë [[ethet]], shpesh mbi 40 °C, kollën, rrjedhjen e hundëve dhe pezmatimin e syve ([[konjuktiviti]]n).<ref name="Tesini-2023" /><ref name="CDC Symptoms-2014" /> Njolla të vogla të bardha, të njohura si njollat e Koplikut, mund të formohen brenda gojës dy ose tri ditë pas fillimit të simptomave.<ref name="CDC Symptoms-2014" /> Një skuqje e kuqe dhe e sheshtë, që zakonisht nis nga fytyra dhe përhapet më pas në pjesën tjetër të trupit, shfaqet tri deri në pesë ditë pas fillimit të simptomave.<ref name="CDC Symptoms-2014">{{cite web|date=2014-11-03|title=Measles (Rubeola) Signs and Symptoms|url=https://www.cdc.gov/measles/about/signs-symptoms.html|website=Centers for Disease Control and Prevention (CDC)|language=en}}</ref> Ndërlikimet e zakonshme përfshijnë [[diarrenë]] (në 8% të rasteve), infeksionin e veshit të mesëm (7%) dhe [[pneumoninë]] (6%).<ref name="CDC Pink Book-2024" /> Këto ndodhin pjesërisht për shkak të imunosupresionit të shkaktuar nga fruthi.<ref name="Rota-2016">{{cite journal|vauthors=Rota PA, Moss WJ, Takeda M, de Swart RL, Thompson KM, Goodson JL|title=Measles|journal=Nature Reviews Disease Primers|volume=2|page=16049|date=2016-07|pmid=27411684|doi=10.1038/nrdp.2016.49|language=en}}</ref> Më rrallë mund të shfaqen konvulsione, verbëri ose pezmatim i trurit ([[encefalit]]i).<ref name="CDC Pink Book-2024" /><ref name="WHO Facts-2024a" /> Fruthi është një sëmundje që përhapet nëpërmjet ajrit dhe kalon lehtësisht nga një person te tjetri me kollën dhe teshtimat e personave të infektuar.<ref name="WHO Facts-2024a" /> Ai mund të përhapet edhe me kontakt të drejtpërdrejtë me sekrecionet e gojës ose të hundëve.<ref name="WHO Facts-2024a" /> Sëmundja është jashtëzakonisht ngjitëse: nëntë nga dhjetë persona jo të imunizuar që ndajnë të njëjtën banesë me një person të infektuar do të infektohen. Për më tepër, vlerësimet për numrin bazë të riprodhimit të fruthit shkojnë përtej intervalit 12–18 që citohet shpesh,<ref>{{Cite journal|vauthors=Guerra FM, Bolotin S, Lim G, Heffernan J, Deeks SL, Li Y, Crowcroft NS|date=2017-12|title=The basic reproduction number (R0) of measles: a systematic review|journal=The Lancet Infectious Diseases|volume=17|issue=12|pages=e420–e428|doi=10.1016/S1473-3099(17)30307-9|pmid=28757186|language=en}}</ref> ndërsa një përmbledhje e vitit 2017 jep një interval prej 3,7 deri në 203,3.<ref>{{cite journal|vauthors=Delamater PL, Street EJ, Leslie TF, Yang YT, Jacobsen KH|title=Complexity of the Basic Reproduction Number (R0)|year=2019|journal=Emerging Infectious Diseases|volume=25|issue=1|pages=1–4|doi=10.3201/eid2501.171901|pmc=6302597|pmid=30560777|language=en}}</ref> Personat janë ngjitës nga katër ditë para deri në katër ditë pas fillimit të skuqjes.<ref name="CDC Pink Book-2024" /> Megjithëse shpesh konsiderohet sëmundje e fëmijërisë, fruthi mund të prekë persona të çdo moshe.<ref name="Selina-2019">{{cite report|vauthors=Selina SP, Chen MD|date=2019-06-06|title=Measles|url=https://emedicine.medscape.com/article/966220-overview|publisher=Medscape|language=en}}</ref> Shumica e njerëzve nuk e marrin sëmundjen më shumë se një herë.<ref name="WHO Facts-2024a" /> Testimi për virusin e fruthit te rastet e dyshuara është i rëndësishëm për punën e shëndetit publik.<ref name="CDC Pink Book-2024" /> Fruthi nuk njihet të shfaqet te kafshët e tjera.<ref name="WHO Facts-2024a" /> Pasi personi është infektuar, nuk ekziston trajtim specifik, megjithëse kujdesi mbështetës mund ta përmirësojë përfundimin e sëmundjes.<ref name="WHO Facts-2024a" /> Ky kujdes mund të përfshijë tretësirën e rihidrimit oral, ushqim të shëndetshëm dhe barna për uljen e temperaturës.<ref name="WHO Facts-2024a" /><ref name="Bope-2014" /> Antibiotikët duhet të përshkruhen nëse shfaqen infeksione dytësore bakteriale, si infeksionet e veshit apo pneumonia.<ref name="WHO Facts-2024a" /> Suplementimi me [[vitaminë A]] rekomandohet gjithashtu për fëmijët nën moshën pesë vjeç.<ref name="WHO Facts-2024a" /> Ndër rastet e raportuara në Shtetet e Bashkuara mes viteve 1985 dhe 1992, vdekja ndodhi në 0,2% të rasteve,<ref name="CDC Pink Book-2024" /> por mund të arrijë deri në 10% te personat me kequshqyerje.<ref name="WHO Facts-2024a" /> Shumica e atyre që vdesin nga infeksioni janë nën pesë vjeç.<ref name="WHO Facts-2024a" /> Vaksina e fruthit është e sigurt dhe shumë efektive në parandalimin e sëmundjes dhe shpesh jepet e kombinuar me vaksina të tjera.<ref name="WHO Facts-2024a" /><ref name="Russell-2019">{{cite journal|vauthors=Russell SJ, Babovic-Vuksanovic D, Bexon A, Cattaneo R, Dingli D, Dispenzieri A|display-authors=6|title=Oncolytic Measles Virotherapy and Opposition to Measles Vaccination|journal=Mayo Clinic Proceedings|date=2019-09|volume=94|issue=9|pages=1834–39|doi=10.1016/j.mayocp.2019.05.006|pmid=31235278|pmc=6800178|language=en}}</ref> Për shkak të lehtësisë me të cilën fruthi transmetohet brenda një bashkësie, mbi 95% e popullsisë duhet të jetë e vaksinuar për të arritur imunitetin kolektiv.<ref name="Ludlow-2015">{{cite journal|vauthors=Ludlow M, McQuaid S, Milner D, de Swart RL, Duprex WP|date=2015-01|title=Pathological consequences of systemic measles virus infection|journal=The Journal of Pathology|volume=235|issue=2|pages=253–65|doi=10.1002/path.4457|pmid=25294240|language=en}}</ref> Vaksinimi solli një rënie prej 80% të vdekjeve nga fruthi mes viteve 2000 dhe 2017, ndërsa rreth 85% e fëmijëve në botë kishin marrë dozën e parë deri në vitin 2017.<ref name="WHO Facts-2024a" /> Fruthi prek rreth 10 milionë njerëz në vit,<ref name="Tesini-2023" /> kryesisht në zonat në zhvillim të Afrikës dhe Azisë.<ref name="WHO Facts-2024a" /> Ai është një nga shkaqet kryesore të vdekjeve nga sëmundjet e parandalueshme me vaksinë.<ref name="Kabra-2013">{{cite journal|vauthors=Kabra SK, Lodha R|title=Antibiotics for preventing complications in children with measles|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|volume=2013|issue=8|page=CD001477|date=2013-08|pmid=23943263|doi=10.1002/14651858.CD001477.pub4|pmc=7055587|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Despite the availability of a safe, effective and inexpensive vaccine for more than 40 years, measles remains a leading vaccine-preventable cause of childhood deaths|url=https://www.who.int/immunization/newsroom/MI_Fact%20Sheet_17_jan_2007.pdf|publisher=Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH)|language=en}}</ref> Në vitin 1980 nga fruthi vdiqën 2,6 milionë njerëz,<ref name="WHO Facts-2024a" /> ndërsa në vitin 1990 vdiqën 545.000; deri në vitin 2014 programet globale të vaksinimit e kishin ulur numrin e vdekjeve në 73.000.<ref name="Global Burden-2016">{{cite journal|author=GBD 2015 Mortality and Causes of Death Collaborators|title=Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980–2015|journal=Lancet|volume=388|issue=10053|pages=1459–1544|date=2016-10|pmid=27733281|pmc=5388903|doi=10.1016/S0140-6736(16)31012-1|language=en}}</ref><ref name="Global Burden-2015">{{cite journal|author=GBD 2013 Mortality and Causes of Death Collaborators|title=Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990–2013|journal=Lancet|volume=385|issue=9963|pages=117–71|date=2015-01|pmid=25530442|pmc=4340604|doi=10.1016/S0140-6736(14)61682-2|language=en}}</ref> Pavarësisht këtyre prirjeve, që nga viti 2017 e këtej numri i rasteve dhe i vdekjeve është rritur për shkak të rënies së vaksinimit.<ref>{{cite web|title=Measles cases spike globally due to gaps in vaccination coverage|url=https://www.who.int/news-room/detail/29-11-2018-measles-cases-spike-globally-due-to-gaps-in-vaccination-coverage|website=Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH)|date=2018-11-29|language=en}}</ref><ref>{{cite news|title=U.S. measles cases surge nearly 20 percent in early April, CDC says|url=https://www.reuters.com/article/us-usa-measles/measles-cases-in-u-s-surge-nearly-20-in-early-april-cdc-says-idUSKCN1RR1H4|work=Reuters|date=2019-04-16|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Measles – European Region|url=https://www.who.int/csr/don/06-may-2019-measles-euro/en/|website=Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH)|language=en}}</ref> == Shenjat dhe simptomat == Simptomat fillestare të fruthit janë jospecifike dhe i ngjajnë një ftohjeje të zakonshme: temperaturë e ngritur, rrjedhje hundësh, teshtima, kollë dhe sy të dhembshëm (konjuktivit).<ref name="NHS-2025">{{Cite web|date=2025-07-31|title=Measles|url=https://www.nhs.uk/conditions/measles/|website=National Health Service|language=en}}</ref><ref name="CDC-2026a-symptoms">{{Cite web|date=2026-04-28|title=Measles Symptoms and Complications|url=https://www.cdc.gov/measles/signs-symptoms/index.html|website=Centers for Disease Control and Prevention|language=en}}</ref> Këto simptoma nisin 7–23 ditë (më shpesh 10–14 ditë) pas ekspozimit ndaj një personi të infektuar. Ethet mund të arrijnë ose të kalojnë 40 °C.<ref name="CDC-2026a-symptoms" /> Pas edhe dy-tri ditësh, brenda gojës mund të shfaqen njolla të vogla të bardha (njollat e Koplikut); ato zgjatin pak dhe mund të mos vihen re. Në këtë fazë të infeksionit shfaqet skuqja karakteristike e lëkurës, fillimisht në fytyrë dhe pas veshëve, duke u përhapur më pas në pjesën tjetër të trupit.<ref name="NHS-2025" /><ref name="CDC-2026a-symptoms" /> Rastet e pakomplikuara zakonisht përmirësohen brenda pak ditësh nga shfaqja e skuqjes dhe kalojnë brenda 7–10 ditësh.<ref name="Rota-2016" /> Virusi është ngjitës nga katër ditë para deri në katër ditë pas shfaqjes së skuqjes.<ref name="Do-2025b">{{Cite journal|vauthors=Do LAH, Mulholland K|date=2025-12-17|title=Measles 2025|journal=New England Journal of Medicine|volume=393|issue=24|pages=2447–2458|doi=10.1056/NEJMra2504516|pmid=40561553|language=en}}</ref> Meqenëse zhvillimi i skuqjes dhe i konjuktivitit kërkon një sistem imunitar funksional, personat me imunitet të kompromentuar mund të mos diagnostikohen po aq lehtë.<ref name="Rota-2016" /> <gallery mode="packed" heights="150"> File:Measles Illustration IMG.jpg|Pamja e fruthit te fëmijë me ngjyra të ndryshme lëkure File:Measles child Philippines.jpg|Foshnjë me fruth File:Koplik spots, measles 6111 lores.jpg|Njollat e Koplikut File:Morbillivirus measles infection.jpg|Skuqje në bark </gallery> === Ndërlikimet === Ndërlikimet e menjëhershme të fruthit janë relativisht të shpeshta dhe prekin rreth 30% të rasteve.<ref name="Do-2025b" /> Ndërlikime të zakonshme janë infeksionet e veshit të mesëm, konjuktiviti, diarreja e rëndë (që çon në dehidrim) dhe problemet e frymëmarrjes si krupi dhe pneumonia.<ref name="CDC-2026a">{{Cite web|author=CDC|date=2026-03-03|title=Clinical Overview of Measles|url=https://www.cdc.gov/measles/hcp/clinical-overview/index.html|website=Measles (Rubeola)|language=en}}</ref><ref name="CDC-2026a-symptoms" /><ref name="WHO Facts-2024a" /> Ndërlikimet mund të jenë të rënda, si encefaliti, shurdhimi dhe verbëria.<ref name="CDC-2026a-symptoms" /><ref name="Do-2025b" /> Në Shtetet e Bashkuara, CDC-ja vlerëson se 1 nga çdo 5 persona të pavaksinuar që marrin fruthin do të ketë nevojë për shtrim në spital,<ref name="CDC-2026a-symptoms" /> dhe se 1 deri në 3 nga çdo 1.000 fëmijë me këtë sëmundje do të vdesin nga ndërlikimet e saj.<ref name="CDC-2026a" /> Vdekshmëria është më e lartë në vendet me ushqyerje dhe kujdes shëndetësor të dobët — në disa pjesë të Afrikës, letaliteti vlerësohet deri në 6% për popullsitë e vendosura, duke arritur deri në 30% në kampet e refugjatëve.<ref>{{Cite journal|vauthors=Cairns KL, Nandy R, Grais RF|date=2010-07-19|title=Challenges in measuring measles case fatality ratios in settings without vital registration|journal=Emerging Themes in Epidemiology|volume=7|issue=1|pages=4|doi=10.1186/1742-7622-7-4|pmc=2918600|pmid=20642812|language=en}}</ref> Pneumonia dhe encefaliti janë shkaqet kryesore të vdekjes pas fruthit.<ref name="Mayo Clinic">{{Cite news|title=Measles – Symptoms & causes|url=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/measles/symptoms-causes/syc-20374857|work=Mayo Clinic|language=en}}</ref> ==== Shtatzënia ==== Fruthi gjatë shtatzënisë mund të ketë pasoja të rënda si për nënën, ashtu edhe për fëmijën. Gratë shtatzëna të infektuara me fruth kanë shumë më tepër gjasa të kenë nevojë për shtrim në spital dhe janë në rrezik më të madh për pneumoni e vdekje. Rriten gjithashtu rreziqet e abortit, të lindjes para kohe dhe të peshës së ulët të foshnjës në lindje.<ref>{{Cite journal|vauthors=Rasmussen SA, Jamieson DJ|date=2015-07|title=What Obstetric Health Care Providers Need to Know About Measles and Pregnancy|journal=Obstetrics and Gynecology|volume=126|issue=1|pages=163–170|doi=10.1097/AOG.0000000000000903|pmc=4552307|pmid=25899422|language=en}}</ref><ref name="Kondamudi-2026">{{Citation|vauthors=Kondamudi NP, Tobin EH, Waymack JR|title=Measles|date=2026|work=StatPearls|url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK448068/|place=Treasure Island (FL)|publisher=StatPearls Publishing|pmid=28846330|language=en}}</ref> ==== Mekanizmat në themel ==== Disa ndërlikime shkaktohen drejtpërdrejt nga virusi, të tjerat nga shtypja e sistemit imunitar prej tij.<ref name="Kondamudi-2026" /> Virusi i dëmton mukozat e rrugëve të frymëmarrjes (hundës, fytit dhe mushkërive), duke shkaktuar ndonjëherë pneumoni virale, por edhe duke ua lehtësuar baktereve shkaktimin e pneumonisë dytësore dhe të bronkitit.<ref name="Kondamudi-2026" /> Ai mund të dëmtojë edhe mukozën e tubit të Eustakut, duke i lejuar bakteret të depërtojnë e të infektojnë veshin e mesëm (otiti i mesëm).<ref>{{Citation|vauthors=Massa HM, Lim DJ, Kurono Y, Cripps AW|title=Chapter 101 – Middle Ear and Eustachian Tube Mucosal Immunology|date=2015-01-01|work=Mucosal Immunology|edition=4|pages=1923–1942|place=Boston|publisher=Academic Press|doi=10.1016/B978-0-12-415847-4.00101-4|isbn=978-0-12-415847-4|pmc=7149608|language=en}}</ref> Infeksioni viral i zorrëve çon në diarre, ndonjëherë të rëndë, duke shkaktuar dehidrim.<ref name="Kondamudi-2026" /> Në raste të rralla, virusi pushton drejtpërdrejt sistemin nervor qendror, duke shkaktuar përgjigje të rënda inflamatore ose demielinizim autoimun, çka mund të çojë në encefalit pasinfektiv.<ref>{{Citation|vauthors=Griffin DE|title=Neurovirology|chapter=Measles virus and the nervous system|date=2014|series=Handbook of Clinical Neurology|volume=123|pages=577–590|publisher=Elsevier|doi=10.1016/B978-0-444-53488-0.00027-4|pmid=25015505|isbn=978-0-444-53488-0|language=en|ref=none}}</ref> Një mekanizëm i quajtur "amnezi imunitare" (shih më poshtë) qëndron në themel të pasojave afatgjata të fruthit. Virusi sulmon qelizat e kujtesës të sistemit imunitar, të cilat janë përbërës të sistemit imunitar adaptiv dhe i japin trupit rezistencë ndaj patogjenëve të hasur më parë. Pa këto qeliza, trupi i pacientit ka pak ose aspak imunitet ndaj sëmundjeve ndaj të cilave ishte i imunizuar më parë; ky efekt zgjat deri në tre vjet pas infeksionit me fruth.<ref>{{Cite journal|vauthors=Griffin DE|date=2021-02|title=Measles immunity and immunosuppression|journal=Current Opinion in Virology|volume=46|pages=9–14|doi=10.1016/j.coviro.2020.08.002|pmc=7994291|pmid=32891958|language=en|ref=none}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-09-09|title=Measles – Immunology Explained|url=https://immunologyexplained.aai.org/topics/immunity-to-infection/measles/|website=American Association of Immunologists|language=en}}</ref> '''Faktorët e rrezikut''' Personat nën 5 dhe mbi 20 vjeç kanë rrezik më të lartë për ndërlikime. Gjendjet që e dobësojnë ose e ndryshojnë përgjigjen imunitare e rrisin gjithashtu këtë rrezik; ndër to janë shtatzënia, kequshqyerja, kancerët hematologjikë, [[HIV/AIDS]]-i dhe përdorimi i barnave imunosupresive.<ref name="Selina-2019" /><ref name="CDC-2016">{{cite web|title=Measles|url=https://www.cdc.gov/measles/hcp/clinical-overview/|website=Centers for Disease Control and Prevention (CDC)|language=en}}</ref><ref>{{cite web|author=National Institutes of Health Office of Dietary Supplements|year=2013|title=Vitamin A|url=https://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminA-HealthProfessional/|publisher=U.S. Department of Health & Human Services|language=en}}</ref> ==== Amnezia imunitare ==== Virusi i fruthit mund të zhdukë kujtesën imunitare të fituar më parë duke vrarë qelizat që prodhojnë antitrupa; kështu e dobëson sistemin imunitar dhe ia hap rrugën infeksioneve potencialisht të rënda nga sëmundje të tjera.<ref name="Griffin-2019">{{cite web|last=Griffin|first=Ashley Hagen|date=2019-05-18|title=Measles and Immune Amnesia|url=https://asm.org/Articles/2019/May/Measles-and-Immune-Amnesia|publisher=American Society for Microbiology|language=en|ref=none}}</ref><ref name="Mina-2019">{{cite journal|vauthors=Mina MJ, Kula T, Leng Y, Li M, de Vries RD, Knip M|display-authors=6|title=Measles virus infection diminishes preexisting antibodies that offer protection from other pathogens|journal=Science|volume=366|issue=6465|pages=599–606|date=2019-11-01|pmid=31672891|doi=10.1126/science.aay6485|pmc=8590458|language=en}}</ref><ref name="Guglielmi-2019">{{cite journal|last=Guglielmi|first=Giorgia|title=Measles erases immune 'memory' for other diseases|journal=Nature|date=2019-10-31|doi=10.1038/d41586-019-03324-7|pmid=33122832|language=en}}</ref> Shtypja e sistemit imunitar nga fruthi zgjat deri në tre vjet dhe është lidhur epidemiologjikisht me një rritje të vdekshmërisë së fëmijëve nga sëmundje të tjera infektive gjatë kësaj periudhe.<ref name="Mina-2015">{{cite journal|vauthors=Mina MJ, Metcalf CJ, de Swart RL, Osterhaus AD, Grenfell BT|title=Long-term measles-induced immunomodulation increases overall childhood infectious disease mortality|journal=Science|date=2015-05|volume=348|issue=6235|pages=694–9|doi=10.1126/science.aaa3662|pmid=25954009|pmc=4823017|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Bakalar|first=Nicholas|title=Measles May Increase Susceptibility to Other Infections|work=The New York Times|date=2015-05-07|url=https://archive.nytimes.com/well.blogs.nytimes.com/2015/05/07/measles-may-increase-susceptibility-to-other-infections/|language=en}}</ref> Vaksina e fruthit përmban një shtam të atenuar të virusit, i cili nuk e zhduk kujtesën imunitare.<ref name="Griffin-2019" /> Ky fenomen, i njohur si "amnezi imunitare", e rrit rrezikun e infeksioneve pasuese.<ref name="Rota-2016" /><ref>{{cite journal|vauthors=Griffin DE|date=2010-07|title=Measles virus-induced suppression of immune responses|journal=Immunological Reviews|volume=236|pages=176–89|doi=10.1111/j.1600-065X.2010.00925.x|pmc=2908915|pmid=20636817|language=en|ref=none}}</ref><ref name="Griffin-2019" /><ref name="Mina-2019" /> Menjëherë pas shërimit nga fruthi vihet re një rënie e ndjeshme e antitrupave kundër baktereve dhe viruseve të tjera që pacientët i kishin fituar gjatë jetës para infektimit me virusin e fruthit.<ref name="Guglielmi-2019" /> Studimet te primatët sugjerojnë se amnezia imunitare lind gjatë infeksionit, kur virusi shkatërron limfocitet ekzistuese të kujtesës; pas shërimit, trupi krijon limfocite të reja kujtese specifike vetëm për virusin e fruthit. Kjo krijon imunitet të qëndrueshëm ndaj riinfektimit me fruth, por shkatërron imunitetet ekzistuese ndaj sëmundjeve të tjera.<ref name="Griffin-2019" /> Krahasimi i statistikave të vdekshmërisë së fëmijëve para dhe pas futjes së vaksinimit sugjeron se amnezia imunitare vazhdon 2–3 vjet pas infektimit.<ref name="Griffin-2019" /><ref name="Mina-2015" /> == Shkaku == [[File:Measles virus.JPG|thumb|upright=1.3|Mikrofotografi elektronike e virusit të fruthit]] Fruthi shkaktohet nga virusi i fruthit, një [[virus ARN]] me zinxhir të vetëm, të pasegmentuar, me sens negativ dhe me mbështjellës, i gjinisë ''Morbillivirus'' brenda familjes ''Paramyxoviridae''.<ref name="Hübschen-2022" /><ref name="Bester-2016" /> Ai është i afërt me murtajën e gjedhëve, një virus i gjedhëve i zhdukur në vitin 2001, dhe me murtajën e qenve, një sëmundje e gjitarëve që shkakton degradim neurologjik.<ref name="CDC Pink Book-2024" /> Ekzistojnë 24 shtame të virusit të fruthit, të ndara në tetë klade të shënuara A–H.<ref name="Hübschen-2022" /> Virusi është një nga patogjenët njerëzorë më ngjitës dhe përhapet me kollë e teshtima nëpërmjet kontaktit të ngushtë personal ose të drejtpërdrejtë me sekrecionet.<ref name="CDC-2016" /><ref name="Bester-2016" /><ref name="Hübschen-2022">{{Cite journal|vauthors=Hübschen JM, Gouandjika-Vasilache I, Dina J|date=2022-02-12|title=Measles|journal=Lancet|volume=399|issue=10325|pages=678–690|doi=10.1016/S0140-6736(21)02004-3|pmid=35093206|language=en}}</ref> Ai mbetet infektiv deri në dy orë në pikëzat respiratore të pezullta në ajër.<ref name="CDC Pink Book-2024" /> Nuk përhapet lehtë nëpërmjet sipërfaqeve, sepse inaktivizohet brenda pak orësh nga rrezet ultravjollcë dhe nxehtësia.<ref name="Rota-2016" /> Ai inaktivizohet gjithashtu nga tripsina, mjediset acide dhe eteri.<ref name="CDC Pink Book-2024" /> Fruthi është aq ngjitës sa, nëse një person e ka atë, 90% e personave jo të imunizuar që kanë kontakt të ngushtë me të (p.sh. pjesëtarët e familjes) do të infektohen gjithashtu.<ref name="CDC Pink Book-2024" /><ref name="Banerjee-2020">{{cite journal|vauthors=Banerjee E, Griffith J, Kenyon C, Christianson B, Strain A, Martin K|display-authors=6|title=Containing a measles outbreak in Minnesota, 2017: methods and challenges|journal=Perspectives in Public Health|year=2020|volume=140|issue=3|pages=162–171|pmid=31480896|doi=10.1177/1757913919871072|language=en}}</ref> Njerëzit janë bujtësit e vetëm natyrorë të virusit dhe nuk njihen rezervuarë të tjerë shtazorë, megjithëse besohet se gorillat e maleve janë të ndjeshme ndaj sëmundjes.<ref name="CDC Pink Book-2024" /><ref name="Spelman-2013">{{cite journal|vauthors=Spelman LH, Gilardi KV, Lukasik-Braum M, Kinani JF, Nyirakaragire E, Lowenstine LJ|display-authors=6|title=Respiratory disease in mountain gorillas (Gorilla beringei beringei) in Rwanda, 1990–2010|journal=Journal of Zoo and Wildlife Medicine|year=2013|volume=44|issue=4|pages=1027–35|pmid=24450064|doi=10.1638/2013-0014R.1|language=en}}</ref> Faktorët e rrezikut për infektim me virusin e fruthit përfshijnë imunodeficiencën e shkaktuar nga HIV/AIDS-i,<ref>{{cite journal|vauthors=Gowda VK, Sukanya V|title=Acquired immunodeficiency syndrome with subacute sclerosing panencephalitis|journal=Pediatric Neurology|volume=47|issue=5|pages=379–81|date=2012-11|pmid=23044024|doi=10.1016/j.pediatrneurol.2012.06.020|language=en}}</ref> imunosupresionin pas transplantimit të një organi ose të qelizave burimore,<ref>{{cite journal|vauthors=Waggoner JJ, Soda EA, Deresinski S|title=Rare and emerging viral infections in transplant recipients|journal=Clinical Infectious Diseases|volume=57|issue=8|pages=1182–8|date=2013-10|pmid=23839998|doi=10.1093/cid/cit456|pmc=7107977|language=en}}</ref> terapinë me agjentë alkilues ose me kortikosteroide, pavarësisht statusit të imunizimit;<ref name="Selina-2019" /> udhëtimin në zona ku fruthi haset shpesh ose kontaktin me udhëtarë nga këto zona;<ref name="Selina-2019" /> si dhe humbjen e antitrupave pasivë të trashëguar para moshës së imunizimit rutinë.<ref name="Leuridan-2012">{{cite journal|vauthors=Leuridan E, Sabbe M, Van Damme P|date=2012-09|title=Measles outbreak in Europe: susceptibility of infants too young to be immunized|journal=Vaccine|volume=30|issue=41|pages=5905–13|doi=10.1016/j.vaccine.2012.07.035|pmid=22841972|language=en}}</ref> == Patofiziologjia == [[File:MeaslesOsmosisPic5.jpg|thumb|upright=1.4|Paraqitje e virusit të fruthit duke u ngjitur pas mukozës së trakesë]] Pasi virusi i fruthit prek mukozën e rrugëve të frymëmarrjes, ai lidhet me SLAM-in (molekula sinjalizuese e aktivizimit të limfociteve, e njohur edhe si CD150) në sipërfaqen e makrofagëve dhe të qelizave dendritike, të cilat pastaj e marrin brenda virusin. Ky proces ndërmjetësohet nga proteina hemaglutininë (H) në sipërfaqen e virusit, e cila, duke u lidhur me SLAM-in, bën që proteina e shkrirjes (F) të ndryshojë formë dhe të lejojë shkrirjen e mbështjellësit e hyrjen e ARN-së dhe të proteinave virale. Proteina L, një ARN-polimerazë e varur nga ARN-ja, e transkripton më pas genomin viral me sens negativ në ARN mesazhere me sens pozitiv, e cila përkthehet nga ribozomet e qelizës në proteina virale. Këto qeliza imunitare ia kalojnë virusin grupeve të tjera të qelizave imunitare — qelizave B, qelizave T, timociteve dhe qelizave burimore hematopoietike — të cilat e përhapin virusin në organe të tjera gjatë periudhës së inkubacionit.<ref name="CDC Pink Book-2024">{{cite book|date=2024-04-24|chapter=Chapter 13: Measles|url=https://www.cdc.gov/pinkbook/hcp/table-of-contents/chapter-13-measles.html|title=Pink Book: Epidemiology and Prevention of Vaccine-Preventable Diseases|publisher=Centers for Disease Control and Prevention (CDC)|language=en}}</ref><ref name="Hübschen-2022" /> Periudha fillestare e infeksionit në mushkëri zgjat dy deri në tri ditë dhe përfundon me vireminë e parë. Pesë deri në shtatë ditë pas fillimit të infeksionit ndodh viremia e dytë dhe virusi infekton qelizat epiteliale.<ref name="CDC Pink Book-2024" /> Virusi përhapet përgjatë qelizave epiteliale, fillimisht në pemën respiratore nëpërmjet poreve ndërqelizore dhe më vonë në mukozat e organeve të tjera nëpërmjet receptorëve nektinë-4. Kjo shkakton kollën e vërejtur klinikisht, e cila e aerosolizon virusin dhe mundëson përhapjen e tij.<ref name="CDC Pink Book-2024" /><ref name="Rota-2016" /> == Diagnostikimi == Zakonisht diagnoza klinike nis me shfaqjen e etheve dhe të lodhjes së përgjithshme rreth 10 ditë pas ekspozimit ndaj virusit, e ndjekur nga kolla, riniti dhe konjuktiviti, të cilat rëndohen gjatë katër ditëve pas shfaqjes.<ref>{{Citation|vauthors=Rainwater-Lovett K, Moss WJ|title=Measles (Rubeola)|date=2018|work=Harrison's Principles of Internal Medicine|edition=20|place=Nju-Jork|publisher=McGraw-Hill Education|url=https://accessmedicine.mhmedical.com/content.aspx?bookid=2129&sectionid=192025856|language=en}}</ref> Vërejtja e njollave të Koplikut është gjithashtu diagnostike.<ref name="Baxby-1997">{{cite journal|vauthors=Baxby D|date=1997-07|title=The diagnosis of the invasion of measles from a study of the exanthema as it appears on the buccal mucous membrane, by Henry Koplik, M.D.|journal=Reviews in Medical Virology|volume=7|issue=2|pages=71–74|doi=10.1002/(SICI)1099-1654(199707)7:2<71::AID-RMV185>3.0.CO;2-S|pmid=10398471|language=en}}</ref> Sëmundje të tjera që mund të ngjajnë me fruthin janë ethet e dengës, [[rubeola]], eritema infeksioze (sëmundja e pestë, e shkaktuar nga parvovirusi B19) dhe rozeola (sëmundja e gjashtë, e shkaktuar nga HHV6).<ref name="Rota-2016" /> Prandaj konfirmimi laboratorik rekomandohet fuqishëm, veçanërisht në zonat joendemike.<ref name="CDC Pink Book-2024" /> === Testet laboratorike === Diagnoza laboratorike e fruthit mund të bëhet me konfirmimin e antitrupave IgM ose me zbulimin e ARN-së së virusit në mostra nga fyti, hunda ose urina, duke përdorur analizën RT-PCR.<ref name="CDC Manual-2019">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/vaccines/pubs/surv-manual/chpt07-measles.html|title=Surveillance Manual: Measles|date=2019-05-23|website=Centers for Disease Control and Prevention (CDC)|language=en}}</ref><ref name="Friedman-1983" /> Kjo metodë është veçanërisht e dobishme për konfirmimin e rasteve kur rezultatet e IgM-së nuk janë përfundimtare.<ref name="CDC Manual-2019" /> Për personat të cilëve nuk mund t'u merret gjak, mund të mblidhet pështymë për analizën e IgA-së specifike për fruthin.<ref name="Friedman-1983">{{cite journal|vauthors=Friedman M, Hadari I, Goldstein V, Sarov I|title=Virus-specific secretory IgA antibodies as a means of rapid diagnosis of measles and mumps infection|url=https://archive.org/details/sim_israel-journal-of-medical-sciences_1983-10_19_10/page/881|journal=Israel Journal of Medical Sciences|volume=19|issue=10|pages=881–4|date=1983-10|pmid=6662670|language=en}}</ref> Kjo metodë nuk është ideale, sepse pështyma përmban shumë lëngje e proteina të tjera që e vështirësojnë marrjen e mostrës dhe zbulimin e antitrupave.<ref name="Dimech-2016">{{Cite journal|vauthors=Dimech W, Mulders MN|date=2016-07|title=A review of testing used in seroprevalence studies on measles and rubella|journal=Vaccine|volume=34|issue=35|pages=4119–4122|doi=10.1016/j.vaccine.2016.06.006|pmid=27340096|language=en}}</ref><ref name="Simon-2011">{{cite journal|vauthors=Simon JK, Ramirez K, Cuberos L, Campbell JD, Viret JF, Muñoz A|display-authors=6|title=Mucosal IgA Responses in Healthy Adult Volunteers following Intranasal Spray Delivery of a Live Attenuated Measles Vaccine|journal=Clinical and Vaccine Immunology|date=2011-03|volume=18|issue=3|pages=355–361|doi=10.1128/CVI.00354-10|pmid=21228137|pmc=3067370|language=en}}</ref> Pështyma përmban gjithashtu 800 herë më pak antitrupa se mostrat e gjakut, çka e vështirëson më tej testimin. Kontakti i konfirmuar me persona të tjerë me fruth i shton peshë diagnozës.<ref name="Dimech-2016" /> Biopsitë dhe ekzaminimet histopatologjike zakonisht nuk përdoren për diagnostikim, por qelizat Warthin–Finkeldey — qeliza gjigante me shumë bërthama dhe përfshirje eozinofile — hasen shpesh në indin limfoid të prekur, ndonëse nuk janë tipare të veçanta vetëm për fruthin.<ref name="Milner-2015" /><ref name="Weisenberg-2022">{{Cite web|last=Weisenberg|first=Elliot|date=2022-08-09|title=Measles|url=https://www.pathologyoutlines.com/topic/lungnontumormeasles.html|website=PathologyOutlines.com|language=en}}</ref> Epiteli i prekur mund të ketë qeliza gjigante me trupa përfshirës viralë ose me trupa Cowdry.<ref name="Weisenberg-2022" /> == Parandalimi == [[File:Measles vaccination coverage world.svg|thumb|upright=1.4|Shkalla e vaksinimit kundër fruthit në botë]] Fruthi parandalohet te individi nëpërmjet vaksinimit (imunitet aktiv) ose marrjes së antitrupave kundër fruthit (imunitet pasiv), dhe te popullsia nëpërmjet imunitetit kolektiv. Gjatë shtatzënisë antitrupat kalojnë nëpërmjet placentës në qarkullimin e fetusit, duke i dhënë imunitet pasiv të porsalindurit.<ref name="Tesini-2023" /> Ky imunitet zbehet gjatë vitit të parë të jetës. Vlen të theksohet se imunizimi me vaksina të gjalla nuk rekomandohet gjatë shtatzënisë; personat shtatzënë që rezultojnë jo të imunizuar duhet të vaksinohen pas lindjes.<ref name="ACOG-2025" /> Në vendet ku fruthi është eliminuar, rekomandohet përgjithësisht që fëmijët të imunizohen në moshën 12–18 muajsh me vaksinën MMR (fruth, [[shyta]] dhe [[rubeolë]]).<ref name="Do-2025b" /> Në shumicën e vendeve ku fruthi është endemik, Organizata Botërore e Shëndetësisë rekomandon imunizimin në moshën 9 muajsh dhe përsëri në moshën 18 muajsh. Gjatë shpërthimeve aktive rekomandohet një dozë shtesë për foshnjat 6–11 muajshe.<ref name="WHO Position-2017" /> Në Afrikën e Jugut doza e parë jepet në moshën 6 muajsh, ndërsa në Kinë në moshën 8 muajsh.<ref name="Do-2025b" /> Vaksina është më pak efektive kur jepet më herët: kur doza e parë jepet në moshën 9 muajsh, shkalla e zhvillimit të antitrupave është 85–90%. Prandaj rekomandohet një dozë e dytë mes moshës katër dhe pesë vjeç, për të rritur nivelin e imunitetit.<ref name="Do-2025b" /><ref name="McLean-2013" /><ref name="WHO Position-2017">{{Cite web|date=2017-04-28|title=Measles vaccines: WHO position paper|url=https://www.who.int/teams/immunization-vaccines-and-biologicals/policies/position-papers/measles|website=Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH)|language=en}}</ref> Doza e dytë jepet të paktën katër javë pas së parës.<ref name="Do-2025b" /> Reaksionet anësore ndaj vaksinimit janë të rralla, ku më të shpeshtat janë ethet dhe dhimbja në vendin e injektimit. Reaksionet anësore kërcënuese për jetën ndodhin në më pak se një rast për milion vaksinime (<0,0001%).<ref name="Galindo-2012">{{cite journal|vauthors=Galindo BM, Concepción D, Galindo MA, Pérez A, Saiz J|title=Vaccine-related adverse events in Cuban children, 1999–2008|journal=MEDICC Review|volume=14|issue=1|pages=38–43|date=2012-01|pmid=22334111|doi=10.37757/MR2012V14.N1.8|language=en}}</ref> Vaksina duhet t'u jepet fëmijëve pavarësisht nëse janë të infektuar me HIV apo jo.<ref>{{cite journal|vauthors=Helfand RF, Witte D, Fowlkes A, Garcia P, Yang C, Fudzulani R|display-authors=6|title=Evaluation of the immune response to a 2-dose measles vaccination schedule administered at 6 and 9 months of age to HIV-infected and HIV-uninfected children in Malawi|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-infectious-diseases_2008-11-15_198_10/page/1457|journal=The Journal of Infectious Diseases|volume=198|issue=10|pages=1457–65|date=2008-11|pmid=18828743|doi=10.1086/592756|language=en}}</ref> Ajo është më pak efektive te foshnjat e infektuara me HIV sesa te popullsia e përgjithshme, por trajtimi i hershëm me barna antiretrovirale mund ta rrisë efektshmërinë e saj.<ref>{{cite journal|vauthors=Ołdakowska A, Marczyńska M|title=Szczepienia przeciwko odrze u dzieci zakażonych HIV|trans-title=Vaksinimi kundër fruthit te fëmijët e infektuar me HIV|journal=Medycyna Wieku Rozwojowego|volume=12|issue=2 Pt 2|pages=675–80|year=2008|pmid=19418943|language=pl}}</ref> Programet e vaksinimit kundër fruthit shfrytëzohen shpesh edhe për ndërhyrje të tjera shëndetësore te fëmijët, si shpërndarja e rrjetave kundër mushkonjave për mbrojtje nga [[malaria]], e barnave antiparazitare dhe e suplementeve të vitaminës A, duke kontribuar kështu në uljen e vdekjeve të fëmijëve edhe nga shkaqe të tjera.<ref>{{cite press release|url=http://www.unicef.org/media/media_38076.html|title=Global goal to reduce measles deaths in children surpassed|publisher=UNICEF|year=2007|language=en}}</ref> Komiteti Këshillimor për Praktikat e Imunizimit (ACIP) i CDC-së rekomandon që të gjithë udhëtarët ndërkombëtarë të rritur që nuk kanë dëshmi të imunitetit të mëparshëm ndaj fruthit të marrin dy doza të vaksinës MMR para udhëtimit.<ref name="McLean-2013" /><ref>{{cite web|title=Plan for Travel|website=Measles (Rubeola)|date=2024-07-15|url=https://www.cdc.gov/measles/travel/index.html|language=en}}</ref> Lindja para vitit 1957 konsiderohet dëshmi e supozuar imuniteti, sepse personat e lindur para atij viti me shumë gjasë janë infektuar natyrshëm me virusin e fruthit.<ref name="McLean-2013">{{cite journal|vauthors=McLean HQ, Fiebelkorn AP, Temte JL, Wallace GS|title=Prevention of measles, rubella, congenital rubella syndrome, and mumps, 2013: summary recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP)|journal=MMWR Recommendations and Reports|volume=62|issue=RR-04|pages=2, 19|date=2013-06|pmid=23760231|url=https://www.cdc.gov/mmwr/pdf/rr/rr6204.pdf|language=en}}</ref><ref name="CDC Pink Book-2024" /><ref>{{cite web|title=Measles Prevention: Recommendations of the Immunization Practices Advisory Committee (ACIP)|website=Centers for Disease Control and Prevention (CDC)|date=1989-12-29|url=https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/00041753.htm|language=en}}</ref> Ka pasur pretendime të rreme për një lidhje mes vaksinës së fruthit dhe [[autizmi|autizmit]]; ky shqetësim i pasaktë e ka ulur shkallën e vaksinimit dhe ka rritur numrin e rasteve të fruthit atje ku vaksinimi ra nën nivelin e nevojshëm për të ruajtur imunitetin kolektiv.<ref name="Selina-2019" /> Po ashtu, ka pasur pretendime të rreme se infektimi me fruth mbron nga kanceri.<ref name="Russell-2019" /> Dhënia e vaksinës MMR mund ta parandalojë fruthin pas ekspozimit ndaj virusit (profilaksia pas ekspozimit).<ref name="Di Pietrantonj-2021">{{cite journal|vauthors=Di Pietrantonj C, Rivetti A, Marchione P, Debalini MG, Demicheli V|title=Vaccines for measles, mumps, rubella, and varicella in children|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|date=2021-11-22|volume=2021|issue=11|page=CD004407|doi=10.1002/14651858.CD004407.pub5|pmid=34806766|pmc=8607336|language=en}}</ref> Udhëzimet për profilaksinë pas ekspozimit ndryshojnë sipas juridiksionit dhe popullsisë, por vaksina zakonisht jepet brenda 72 orëve nga ekspozimi.<ref name="Do-2025b" /><ref name="Di Pietrantonj-2021" /> Imunizimi pasiv me injeksion intramuskular antitrupash mund të jetë efektiv deri në ditën e shtatë pas ekspozimit.<ref name="Young-2014">{{Cite journal|vauthors=Young MK, Nimmo GR, Cripps AW, Jones MA|date=2014-04|title=Post-exposure passive immunisation for preventing measles|journal=Cochrane Database of Systematic Reviews|volume=2014|issue=4|page=CD010056|doi=10.1002/14651858.CD010056.pub2|pmid=24687262|pmc=11055624|language=en}}</ref> Krahasuar me mostrajtimin, rreziku i infektimit me fruth ulet me 83% dhe rreziku i vdekjes nga fruthi me 76%. Megjithatë, efektshmëria e imunizimit pasiv në krahasim me vaksinën aktive nuk është e qartë.<ref name="Young-2014" /> Vaksina MMR është 95% efektive në parandalimin e fruthit pas një doze të vetme, nëse i jepet një fëmije mbi moshën dymbëdhjetë muajsh; me një dozë të dytë, ajo siguron imunitet te 97–99% e fëmijëve.<ref name="CDC-2016" /><ref name="Bester-2016">{{Cite journal|last=Bester|first=JC|date=2016-12|title=Measles and Measles Vaccination: A Review|journal=JAMA Pediatrics|volume=170|issue=12|pages=1209–15|doi=10.1001/jamapediatrics.2016.1787|pmid=27695849|language=en}}</ref> Mbi 95% e popullsisë duhet të jetë e vaksinuar për të arritur imunitetin kolektiv, për shkak të numrit të lartë bazë të riprodhimit të fruthit.<ref name="Do-2025b" /> === Vitamina A dhe parandalimi i fruthit === Mungesa e vitaminës A është një problem i madh i shëndetit publik në vendet me të ardhura të ulëta dhe të mesme; ajo prek 190 milionë fëmijë nën pesë vjeç dhe sjell shumë pasoja të dëmshme shëndetësore, përfshirë vdekjen.<ref name="Imdad-2022" /> Në Shtetet e Bashkuara kjo mungesë është e rrallë.<ref name="ODS-NIH-2016">{{Cite web|title=Office of Dietary Supplements – Vitamin A and Carotenoids|url=https://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminA-HealthProfessional/|website=ods.od.nih.gov|language=en}}</ref> Një metaanalizë e provave klinike të kryera në vende ku kjo mungesë është e përhapur arriti në përfundimin se, kur fëmijët merrnin suplemente të vitaminës A, incidenca e infektimit me fruth ulej me 50%.<ref name="Imdad-2022">{{cite journal|vauthors=Imdad A, Mayo-Wilson E, Haykal MR, Regan A, Sidhu J, Smith A, Bhutta ZA|title=Vitamin A supplementation for preventing morbidity and mortality in children from six months to five years of age|journal=Cochrane Database of Systematic Reviews|volume=3|issue=3|page=CD008524|date=2022-03|pmid=35294044|pmc=8925277|doi=10.1002/14651858.CD008524.pub4|language=en}}</ref> Për krahasim, vaksinimi me dy doza gjatë fëmijërisë siguron 97–99% mbrojtje ndaj fruthit.<ref name="CDC-2016" /><ref name="McLean-2013" /><ref name="Bester-2016" /> Nuk mendohet se suplementimi me vitaminë A e ul rrezikun e vdekjes nga fruthi.<ref name="ODS-NIH-2016" /> Te fëmijët që marrin doza të larta të vitaminës A nga suplementet ose nga vaji i mëlçisë së merlucit, ajo mund të grumbullohet deri në nivele toksike, çka mund të çojë në hipervitaminozë A dhe dëmtim të mëlçisë.<ref name="ODS-NIH-2016" /> Një përmbledhje Cochrane e vitit 2016, mbi dy prova të rastësishme të kontrolluara me 260 fëmijë me fruth, krahasoi vitaminën A me placebon. Asnjëra prej provave nuk e raportoi verbërinë apo dëmtime të tjera okulare si përfundim parësor. Njëra provë tregoi një rritje të përkohshme të niveleve të retinolit në serum, por pa efekt të qëndrueshëm dhe pa ndikim në shtimin e peshës. Prova e dytë nuk gjeti dallim të rëndësishëm në nivelet e retinolit apo në shkallën e kequshqyerjes. Prandaj autorët arritën në përfundimin se nuk u gjet asnjë provë që të vlerësonte nëse suplementimi me vitaminë A te fëmijët me fruth e parandalon verbërinë.<ref name="Bello-2016">{{cite journal|vauthors=Bello S, Meremikwu MM, Ejemot-Nwadiaro RI, Oduwole O|title=Routine vitamin A supplementation for the prevention of blindness due to measles infection in children|journal=Cochrane Database of Systematic Reviews|date=2016-08|issue=8|page=CD007719|pmid=27580345|doi=10.1002/14651858.CD007719.pub4|pmc=8483617|language=en}}</ref> Gjatë shpërthimit epidemik të vitit 2025 në jugperëndim të Shteteve të Bashkuara, me qendër në Teksasin perëndimor, disa familje vazhduan t'i refuzonin vaksinat dhe në vend të tyre u dhanë fëmijëve suplemente të vitaminës A ose vaj mëlçie merluci me vitamina A dhe D, pasi [[Robert F. Kennedy Jr.]] e promovoi vitaminën A si parandalim dhe trajtim.<ref name="Rosenbluth-2025">{{cite web|last=Rosenbluth|first=Teddy|title=For Some Measles Patients, Vitamin A Remedy Supported by RFK Jr. Leaves Them More Ill|website=The New York Times|date=2025-03-25|url=https://www.nytimes.com/2025/03/25/health/measles-kennedy-vitamin-a.html|language=en}}</ref> Disa fëmijë të shtruar për fruth në spitalin Covenant Children's në Lubbock shfaqën gjithashtu shenja të dëmtimit të mëlçisë, një simptomë e toksicitetit nga vitamina A.<ref name="ODS-NIH-2016" /><ref name="Rosenbluth-2025" /><ref name="Davies-2025">{{cite web|last=Davies|first=David Martin|title=West Texas children treated for vitamin A toxicity as medical disinformation spreads alongside measles outbreak|website=Texas Public Radio|date=2025-03-28|url=https://www.tpr.org/public-health/2025-03-27/west-texas-children-treated-for-vitamin-a-toxicity-as-medical-disinformation-spreads-alongside-measles-outbreak|language=en}}</ref> Deri në maj 2025, pavarësisht këtyre efekteve anësore të rënda — dhe ndoshta duke sjellë përhapje më të madhe të sëmundjes — Kennedy, në rolin e sekretarit të Shëndetësisë dhe Shërbimeve Njerëzore të SHBA-së, vazhdoi ta mbështeste vitaminën A gjatë epidemisë së fruthit, së bashku me masa të tjera joshkencore dhe jovaksinale, përgjigje për të cilën është kritikuar gjerësisht.<ref>{{Cite web|last=Fischman|first=Josh|date=2025-05-05|title=Do 'alternative' measles treatments touted by RFK Jr. work?|url=https://www.scientificamerican.com/article/do-alternative-measles-treatments-touted-by-rfk-jr-work/|website=Scientific American|language=en}}</ref> == Trajtimi == Nuk ekziston trajtim specifik antiviral nëse fruthi zhvillohet.<ref name="CDC-2016" /> Barnat synojnë përgjithësisht trajtimin e superinfeksioneve, ruajtjen e hidrimit të mirë me lëngje të mjaftueshme dhe lehtësimin e dhimbjes.<ref name="CDC-2016" /> Trajtimi mbështetës mund të përfshijë [[ibuprofen]]in ose [[paracetamol]]in për uljen e etheve dhe të dhimbjes dhe, nëse duhet, një bar me veprim të shpejtë për zgjerimin e rrugëve të frymëmarrjes për kollën.<ref>{{cite news|last=Rezaie|first=Salim R.|title=Measles: The Sequel|url=https://epmonthly.com/article/measles-the-sequel/|work=Emergency Physicians Monthly|language=en}}</ref> Disa grupe, si fëmijët e vegjël dhe personat rëndë të kequshqyer, marrin gjithashtu vitaminë A të administruar nga mjeku, e cila vepron si imunomodulator, duke i forcuar përgjigjet me antitrupa ndaj fruthit dhe duke e ulur rrezikun e ndërlikimeve të rënda.<ref name="CDC-2016" /><ref name="Bester-2016" /><ref name="WHO Position-2017a">{{cite journal|author=Organizata Botërore e Shëndetësisë|title=Measles vaccines: WHO position paper – April 2017|journal=Weekly Epidemiological Record|volume=92|issue=17|pages=205–27|date=2017-04|pmid=28459148|hdl=10665/255377|language=en|ref=none}}</ref> Ndonëse trajtimi me vitaminë A nuk e shëron sëmundjen dhe nuk e ul vdekshmërinë në çdo grupmoshë,<ref>{{cite web|url=https://www.doh.wa.gov/YouandYourFamily/IllnessandDisease/Measles/FrequentlyAskedQuestions|title=Frequently Asked Questions about Measles|publisher=Washington State Department of Health|language=en|access-date=30 korrik 2026|archive-date=5 gusht 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190805214034/https://www.doh.wa.gov/YouandYourFamily/IllnessandDisease/Measles/FrequentlyAskedQuestions|url-status=dead}}</ref> dy doza (200.000 NJ) të vitaminës A janë treguar se e ulin vdekshmërinë te fëmijët nën dy vjeç.<ref name="Bester-2016" /><ref name="Huiming-2005">{{cite journal|vauthors=Huiming Y, Chaomin W, Meng M|title=Vitamin A for treating measles in children|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|issue=4|page=CD001479|date=2005-10|volume=2005|pmid=16235283|doi=10.1002/14651858.CD001479.pub3|pmc=7076287|language=en}}</ref> Gjatë shpërthimit epidemik të vitit 2025 në SHBA, fëmijë po paraqiten në spitale me fruth dhe me hipervitaminozë A, sepse prindërit u kishin dhënë burime të vitaminës A (suplemente ose vaj mëlçie merluci) si përpjekje mbrojtëse para se fëmijët të sëmureshin.<ref name="Rosenbluth-2025" /><ref name="Davies-2025" /> Suplementimi me [[zink]] te fëmijët me fruth nuk është studiuar mjaftueshëm.<ref>{{cite journal|vauthors=Awotiwon AA, Oduwole O, Sinha A, Okwundu CI|title=Zinc supplementation for the treatment of measles in children|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|volume=2017|page=CD011177|date=2017-06|issue=6|pmid=28631310|pmc=6481361|doi=10.1002/14651858.CD011177.pub3|language=en}}</ref> Po ashtu, nuk ka të dhëna nga prova klinike të rastësishme për ose kundër efektshmërisë së barnave bimore kineze si trajtim.<ref>{{Cite journal|vauthors=Chen S, Wu T, Kong X, Yuan H|date=2011-11-09|title=Chinese medicinal herbs for measles|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|volume=2011|issue=11|page=CD005531|doi=10.1002/14651858.CD005531.pub4|pmc=7265114|pmid=22071825|language=en}}</ref> == Prognoza == Shumica e personave e mbijetojnë fruthin, ndonëse në disa raste mund të shfaqen ndërlikime të rënda. Rreth 1 në 4 persona shtrohen në spital dhe 1–2 në 1.000 vdesin. Ndërlikimet janë më të mundshme te fëmijët nën 5 vjeç, te të rriturit mbi 20 vjeç dhe te personat shtatzënë.<ref name="ACOG-2025">{{Cite web|title=Management of Obstetric–Gynecologic Patients During a Measles Outbreak|url=https://www.acog.org/clinical/clinical-guidance/practice-advisory/articles/2024/03/management-of-obstetric-gynecologic-patients-during-a-measles-outbreak|website=American College of Obstetricians and Gynecologists|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Measles Complications|url=https://www.cdc.gov/measles/symptoms/complications.html|website=Centers for Disease Control and Prevention (CDC)|date=2019-02-25|language=en}}</ref> Pneumonia është ndërlikimi fatal më i shpeshtë i infeksionit me fruth dhe përbën 56–86% të vdekjeve të lidhura me të.<ref name="Di Pietrantonj-2021" /> Pasoja të mundshme të infeksionit me virusin e fruthit përfshijnë laringotrakeobronkitin, humbjen sensorineurale të dëgjimit<ref name="Cohen-2014">{{cite journal|vauthors=Cohen BE, Durstenfeld A, Roehm PC|title=Viral causes of hearing loss: a review for hearing health professionals|journal=Trends in Hearing|volume=18|page=2331216514541361|date=2014-07|pmid=25080364|pmc=4222184|doi=10.1177/2331216514541361|language=en}}</ref> dhe — në rreth 1 në 10.000 deri 1 në 300.000 raste<ref name="Noyce-2012">{{cite journal|vauthors=Noyce RS, Richardson CD|title=Nectin 4 is the epithelial cell receptor for measles virus|journal=Trends in Microbiology|volume=20|issue=9|pages=429–39|date=2012-09|pmid=22721863|doi=10.1016/j.tim.2012.05.006|language=en}}</ref> — panencefalitin, i cili zakonisht është fatal.<ref name="NIH-Encephalitis-2024">{{cite web|title=Subacute Sclerosing Panencephalitis|publisher=National Institute of Neurological Disorders and Stroke (NINDS)|url=https://www.ninds.nih.gov/health-information/disorders/subacute-sclerosing-panencephalitis|language=en}}</ref> Encefaliti akut i fruthit është një rrezik tjetër i rëndë i infeksionit. Ai shfaqet zakonisht dy ditë deri në një javë pas shpërthimit të skuqjes dhe nis me ethe shumë të larta, dhimbje të fortë koke, konvulsione dhe ndryshim të gjendjes mendore. Personi me encefalit nga fruthi mund të bjerë në koma, dhe mund të pasojë vdekja ose dëmtimi i trurit.<ref name="Tesini-2023" /> Te personat që e kanë kaluar fruthin më parë, riinfektimi simptomatik është i rrallë, por mund të ndodhë.<ref>{{cite journal|author=Centers for Disease Control (CDC)|title=Recommendation of the Immunization Practices Advisory Committee (ACIP). Measles prevention|journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report|volume=31|issue=17|pages=217–24, 229–31|date=1982-05|pmid=6804783|url=https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/00001090.htm|language=en}}</ref> == Epidemiologjia == Fruthi është jashtëzakonisht infektiv dhe qarkullimi i tij i vazhdueshëm në një bashkësi varet nga krijimi i bujtësve të rinj të ndjeshëm përmes lindjeve. Në bashkësitë që nuk krijojnë mjaft bujtës të rinj, sëmundja shuhet. Ky koncept u njoh për herë të parë te fruthi nga M. S. Bartlett në vitin 1957, i cili numrin minimal që e mban fruthin e quajti ''madhësia kritike e bashkësisë''.<ref>{{cite journal|last=Bartlett|first=M. S.|title=Measles periodicity and community size|journal=Journal of the Royal Statistical Society|year=1957|series=Ser. A|issue=120|pages=48–70|language=en}}</ref> Analiza e shpërthimeve në bashkësi ishullore ka sugjeruar se kjo madhësi për fruthin është rreth 250.000 banorë.<ref name="Black-1966">{{cite journal|vauthors=Black FL|title=Measles endemicity in insular populations: critical community size and its evolutionary implication|url=https://archive.org/details/journal-of-theoretical-biology_1966-07_11_2/page/207|journal=Journal of Theoretical Biology|volume=11|issue=2|pages=207–11|date=1966-07|pmid=5965486|doi=10.1016/0022-5193(66)90161-5|language=en}}</ref> Për shkak të lehtësisë së transmetimit brenda një bashkësie, mbi 95% e saj duhet të jetë e vaksinuar për të arritur imunitetin kolektiv.<ref name="Ludlow-2015" /> Në vitin 2011 OBSH-ja vlerësoi se fruthi shkaktoi 158.000 vdekje, krahasuar me 630.000 vdekje në vitin 1990.<ref name="Lozano-2012">{{cite journal|vauthors=Lozano R, Naghavi M, Foreman K, Lim S, Shibuya K, Aboyans V|display-authors=6|title=Global and regional mortality from 235 causes of death for 20 age groups in 1990 and 2010: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2010|url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_december-15-2012-january-4-2013_380_9859/page/2095|journal=Lancet|volume=380|issue=9859|pages=2095–128|date=2012-12|pmid=23245604|doi=10.1016/S0140-6736(12)61728-0|pmc=10790329|language=en}}</ref> Që nga viti 2018, fruthi mbetet një nga shkaqet kryesore të vdekjeve të parandalueshme me vaksinë në botë.<ref name="Kabra-2013" /><ref>{{cite web|title=Measles Data and Statistics|url=https://www.cdc.gov/measles/downloads/measlesdataandstatsslideset.pdf|publisher=Centers for Disease Control and Prevention (CDC)|language=en}}</ref> Në vendet e zhvilluara vdekshmëria është më e ulët: për shembull, në Angli dhe Uells mes viteve 2007 dhe 2017 vdiqën dy deri në tri raste nga çdo 10.000.<ref>{{cite web|title=Measles notifications and deaths in England and Wales: 1940 to 2017|url=https://www.gov.uk/government/publications/measles-deaths-by-age-group-from-1980-to-2013-ons-data/measles-notifications-and-deaths-in-england-and-wales-1940-to-2013|website=GOV.UK|language=en}}</ref> Te fëmijët në Shtetet e Bashkuara vdesin një deri në tri raste nga çdo 1.000 (0,1–0,2%).<ref>{{cite web|url=https://www.cdc.gov/measles/about/complications.html|title=Complications of measles|date=2014-11-03|publisher=Centers for Disease Control and Prevention (CDC)|language=en}}</ref> Në popullsitë me nivele të larta kequshqyerjeje dhe mungesë kujdesi shëndetësor të përshtatshëm, vdekshmëria mund të arrijë 10%.<ref name="WHO Facts-2024a" /><ref name="CDC Pink Book-2024" /> Në vitin 2012, numri i vdekjeve nga fruthi ishte 78% më i ulët se në vitin 2000, falë rritjes së shkallës së imunizimit ndër shtetet anëtare të OKB-së.<ref name="Ludlow-2015" /> Mes viteve 2000 dhe 2016 rastet globale ranë me 84%; deri në vitin 2019 ato ishin rritur në gjithsej 870.000, numri më i lartë që nga viti 1996.<ref name="Hübschen-2022" /> {| class="wikitable" style="text-align:right; font-size:88%;" |+ Rastet e raportuara<ref>{{Cite web|title=GHO – Measles: reported cases by WHO region|url=https://apps.who.int/gho/data/view.main.1520_62?lang=en|website=Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH)|language=en}}</ref> |- ! Rajoni i OBSH-së !! 1980 !! 1990 !! 2000 !! 2010 !! 2020 |- | align="left" | Rajoni Afrikan || 1.240.993 || 481.204 || 520.102 || 199.174 || 115.369 |- | align="left" | Rajoni i Amerikave || 257.790 || 218.579 || 1.754 || 247 || 9.996 |- | align="left" | Rajoni i Mesdheut Lindor || 341.624 || 59.058 || 38.592 || 10.072 || 6.769 |- | align="left" | Rajoni Evropian || 492.660 || 185.818 || 37.421 || 30.625 || 10.945 |- | align="left" | Rajoni i Azisë Juglindore || 199.535 || 224.925 || 78.558 || 54.228 || 9.389 |- | align="left" | Rajoni i Paqësorit Perëndimor || 1.319.640 || 155.490 || 177.052 || 49.460 || 6.605 |- | align="left" | '''Në botë''' || '''3.852.242''' || '''1.325.074''' || '''853.479''' || '''343.806''' || '''159.073''' |} Edhe në vendet ku vaksinimi është futur, shkalla e sëmundjes mund të mbetet e lartë. Fruthi është një nga shkaqet kryesore të vdekshmërisë së fëmijëve nga sëmundjet e parandalueshme me vaksinë. Në nivel botëror, letaliteti është ulur ndjeshëm falë një fushate vaksinimi të udhëhequr nga partnerët e Nismës për Fruthin: Kryqi i Kuq Amerikan, CDC-ja e Shteteve të Bashkuara, Fondacioni i Kombeve të Bashkuara, [[UNICEF]]-i dhe OBSH-ja. Në botë, vdekjet nga fruthi ranë me 60%, nga rreth 873.000 në vitin 1999 në 345.000 në vitin 2005.<ref name="UNICEF-2015">{{cite web|url=http://www.unicef.org/media/media_38076.html|title=UNICEF Joint Press Release|publisher=UNICEF|language=en}}</ref> Vlerësimet për vitin 2008 tregojnë se vdekjet ranë më tej në 164.000 në botë, ku 77% e vdekjeve të mbetura nga fruthi ndodhën në rajonin e Azisë Juglindore.<ref>{{cite journal|author=Organizata Botërore e Shëndetësisë|title=Global reductions in measles mortality 2000–2008 and the risk of measles resurgence|journal=Weekly Epidemiological Record|volume=84|issue=49|pages=509–16|date=2009-12|pmid=19960624|hdl=10665/241466|language=en|ref=none}}</ref> Në vitin 2018 pati 142.300 vdekje të lidhura me fruthin në botë, ku shumica e rasteve u raportuan nga rajonet e Afrikës dhe të Mesdheut Lindor. Këto vlerësime ishin paksa më të larta se ato të vitit 2017, kur u raportuan 124.000 vdekje.<ref name="More than 140-2019">{{Cite press release|url=https://www.who.int/news-room/detail/05-12-2019-more-than-140-000-die-from-measles-as-cases-surge-worldwide|title=More than 140,000 die from measles as cases surge worldwide|website=Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH)|date=2019-12-05|language=en}}</ref> Në vitin 2000, OBSH-ja themeloi Rrjetin Global të Laboratorëve për Fruthin dhe Rubeolën (GMRLN), për mbikëqyrjen laboratorike të fruthit, rubeolës dhe sindromës së rubeolës kongjenitale.<ref name="Brown-2019">{{cite journal|vauthors=Brown KE, Rota PA, Goodson JL, Williams D, Abernathy E, Takeda M|display-authors=6|title=Genetic Characterization of Measles and Rubella Viruses Detected Through Global Measles and Rubella Elimination Surveillance, 2016–2018|journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report|date=2019-07-05|volume=68|issue=26|pages=587–591|doi=10.15585/mmwr.mm6826a3|pmid=31269012|pmc=6613570|language=en}}</ref> Të dhënat e viteve 2016–2018 tregojnë se genotipet e virusit të fruthit që zbulohen më shpesh po pakësohen, çka sugjeron se rritja e imunitetit të popullsisë globale e ka ulur numrin e zinxhirëve të transmetimit.<ref name="Brown-2019" /> Rastet e raportuara në tre muajt e parë të vitit 2019 ishin 300% më të larta se në tre muajt e parë të vitit 2018, me shpërthime në çdo rajon të botës, edhe në vende me mbulim të lartë të përgjithshëm me vaksinë, ku sëmundja u përhap ndër grupe personash të pavaksinuar.<ref>{{cite press release|title=New measles surveillance data for 2019|url=https://www.who.int/immunization/newsroom/measles-data-2019/en/|publisher=Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH)|date=2019-04-15|language=en}}</ref> Numri i rasteve të raportuara deri në mesin e nëntorit ishte mbi 413.000 në botë, plus 250.000 raste të tjera në Republikën Demokratike të Kongos (sipas sistemit të tyre kombëtar).<ref name="More than 140-2019" /> Në vitin 2019, numri i përgjithshëm i rasteve në botë arriti 869.770. Numri i rasteve të raportuara për vitin 2020 është më i ulët se ai i vitit 2019.<ref name="Patel-2020">{{Cite journal|vauthors=Patel MK, Goodson JL, Alexander JP, Kretsinger K, Sodha SV, Steulet C|display-authors=6|date=2020-11-13|title=Progress Toward Regional Measles Elimination — Worldwide, 2000–2019|journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report|volume=69|issue=45|pages=1700–1705|doi=10.15585/mmwr.mm6945a6|pmc=7660667|pmid=33180759|language=en}}</ref> Sipas OBSH-së, [[pandemia e COVID-19]] i pengoi fushatat e vaksinimit në të paktën 68 vende, përfshirë vende që po përjetonin shpërthime epidemike, çka solli rrezik të shtuar për raste të tjera.<ref name="Patel-2020" /><ref>{{cite press release|title=At least 80 million children under one at risk of diseases such as diphtheria, measles and polio as COVID-19 disrupts routine vaccination efforts|website=Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH)|date=2020-05-22|url=https://www.who.int/news/item/22-05-2020-at-least-80-million-children-under-one-at-risk-of-diseases-such-as-diphtheria-measles-and-polio-as-covid-19-disrupts-routine-vaccination-efforts-warn-gavi-who-and-unicef|language=en}}</ref> Në vitin 2022 u vlerësuan rreth 136.000 vdekje nga fruthi në nivel botëror, kryesisht ndër fëmijët e pavaksinuar ose jo plotësisht të vaksinuar nën moshën pesë vjeç.<ref name="WHO Facts-2024a" /> Në shkurt të vitit 2024, Organizata Botërore e Shëndetësisë deklaroi se më shumë se gjysma e botës ishte në rrezik të një shpërthimi të fruthit për shkak të ndërprerjeve të lidhura me pandeminë e COVID-19. Të gjitha rajonet e botës kanë raportuar shpërthime të tilla, me përjashtim të Amerikave, ndonëse pritej që edhe ato të bëheshin vatra në të ardhmen. Sipas OBSH-së, shkalla e vdekjeve gjatë shpërthimeve priret të jetë më e lartë në vendet e varfra, por edhe vendet me të ardhura të mesme janë prekur rëndë.<ref>{{Cite news|date=2024-02-21|title=More than half the world faces high measles risk, WHO says|url=https://www.straitstimes.com/world/more-than-half-the-world-faces-high-measles-risk-who-says|work=The Straits Times|language=en}}</ref> Në nëntor 2024, OBSH-ja dhe CDC-ja raportuan se rastet e fruthit u rritën me 20% gjatë vitit 2023, kryesisht për shkak të mbulimit të pamjaftueshëm me vaksinë në rajonet më të varfra të botës dhe në ato të prekura nga konfliktet, duke shkuar nga rreth 8,6 në 10,3 milionë raste.<ref name="Minta-2024" /><ref name="Christensen-2024">{{Cite web|last=Christensen|first=Jen|date=2024-11-14|title=Measles is debilitating and deadly, and cases are surging, WHO and CDC warn|url=https://www.cnn.com/2024/11/14/health/measles-comeback-who-cdc/index.html|website=CNN|language=en}}</ref> Gati gjysma e shpërthimeve të mëdha<ref name="Christensen-2024" /> dhe 64% e rasteve individuale ndodhën në Afrikë.<ref name="Minta-2024">{{Cite journal|last=Minta|first=Anna A.|date=2024|title=Progress Toward Measles Elimination — Worldwide, 2000–2023|journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report|volume=73|issue=45|pages=1036–1042|doi=10.15585/mmwr.mm7345a4|pmid=39541251|pmc=11576049|language=en}}</ref> === Evropa === Në Angli dhe Uells, ndonëse vdekjet nga fruthi ishin të rralla, ato ishin mesatarisht rreth 500 në vit gjatë viteve 1940. Vdekjet u pakësuan me përmirësimin e kujdesit mjekësor në vitet 1950, por incidenca e sëmundjes nuk u tërhoq derisa u fut vaksinimi në fund të viteve 1960. Mbulim më i gjerë u arrit në vitet 1980 me vaksinën MMR.<ref>{{cite web|title=50 years of measles vaccination in the UK|url=https://publichealthengland.exposure.co/50-years-of-measles-vaccination-in-the-uk|website=Public Health England|language=en|access-date=30 korrik 2026|archive-date=4 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201104095511/https://publichealthengland.exposure.co/50-years-of-measles-vaccination-in-the-uk|url-status=dead}}</ref> Në vitet 2013–2014 u regjistruan afro 10.000 raste në 30 vende evropiane. Shumica e rasteve ndodhën te persona të pavaksinuar dhe mbi 90% e tyre u regjistruan në Gjermani, Itali, Holandë, Rumani dhe Mbretëri të Bashkuar.<ref name="Ludlow-2015" /> Mes tetorit 2014 dhe marsit 2015, një shpërthim i fruthit në kryeqytetin gjerman, [[Berlin]]i, solli të paktën 782 raste.<ref name="Whitman-2015">{{cite web|url=http://www.ibtimes.com/who-stefan-lanka-court-orders-german-measles-denier-pay-100000-euros-1846078|title=Who Is Stefan Lanka? Court Orders German Measles Denier To Pay 100,000 Euros|author=Elizabeth Whitman|website=International Business Times|date=2015-03-13|language=en}}</ref> Në vitin 2016 u raportua një nivel rekord i ulët prej 4.400 rastesh në Evropë. Megjithatë, që nga viti 2017 nisi një rikthim i fruthit në Evropë, me numrin e rasteve që u rrit atë vit në 21.315, me 35 vdekje.<ref>{{cite press release|title=Europe observes a fourfold increase in measles cases in 2017 compared to previous year|url=http://www.euro.who.int/en/media-centre/sections/press-releases/2018/europe-observes-a-4-fold-increase-in-measles-cases-in-2017-compared-to-previous-year|website=Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH)|date=2018-02-19|language=en|access-date=30 korrik 2026|archivedate=21 shkurt 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180221204224/http://www.euro.who.int/en/media-centre/sections/press-releases/2018/europe-observes-a-4-fold-increase-in-measles-cases-in-2017-compared-to-previous-year}}</ref> Sipas shifrave paraprake për vitin 2018, rastet e raportuara në rajon u trefishuan në 82.596 në 47 vende, me 72 vdekje; Ukraina pati numrin më të madh të rasteve (53.218), ndërsa incidenca më e lartë u regjistrua në Ukrainë (1.209 raste për milion banorë), Serbi (579), Gjeorgji (564) dhe Shqipëri (500).<ref>{{cite web|url=http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0004/394060/2019_01_Epi_Data_EN_Jan-Dec-2018.pdf|title=WHO EpiData|publisher=Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH)|date=2019-02|language=en|access-date=30 korrik 2026|archive-date=19 qershor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220619220344/https://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0004/394060/2019_01_Epi_Data_EN_Jan-Dec-2018.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="WHO Europe-2019">{{cite press release|url=http://www.euro.who.int/en/media-centre/sections/press-releases/2019/measles-in-europe-record-number-of-both-sick-and-immunized|title=Measles in Europe: record number of both sick and immunized|publisher=Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH)|date=2019-02-07|language=en}}</ref> Një vit më parë (2017), mbulimi i vlerësuar me vaksinë në rajon ishte 95% për dozën e parë dhe 90% për dozën e dytë, ku kjo e fundit ishte shifra më e lartë e regjistruar ndonjëherë për dozën e dytë.<ref name="WHO Europe-2019" /> Në vitin 2019, Mbretëria e Bashkuar, [[Shqipëria]], Çekia dhe Greqia e humbën statusin e vendeve pa fruth për shkak të përhapjes së vazhdueshme dhe të zgjatur të sëmundjes në këto vende.<ref name="WHO Europe-2019a">{{cite press release|title=European Region loses ground in effort to eliminate measles|url=http://www.euro.who.int/en/media-centre/sections/press-releases/2019/european-region-loses-ground-in-effort-to-eliminate-measles|website=Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH)|date=2019-08-29|language=en}}</ref> Në gjashtë muajt e parë të vitit 2019 në Evropë ndodhën 90.000 raste.<ref name="WHO Europe-2019a" /> Një rritje e ndjeshme e rasteve të fruthit në Evropë ndodhi në vitin 2024, me 127.350 raste të raportuara. Ky ishte numri më i lartë i rasteve në rajon që nga viti 1997 dhe përbënte një të tretën e rasteve globale. Qendra kryesore e shpërthimit dukej se ishte [[Rumania]], ku u raportuan 30.692 raste.<ref name="UNICEF-2025">{{cite web|title=European Region reports highest number of measles cases in more than 25 years – UNICEF, WHO/Europe|url=https://www.unicef.org/press-releases/european-region-reports-highest-number-measles-cases-more-25-years-unicef-whoeurope|publisher=UNICEF|date=2025-03-13|language=en}}</ref> === Amerikat === Si rezultat i vaksinimit të gjerë, sëmundja u shpall e eliminuar nga Amerikat në vitin 2016.<ref name="PAHO-2016">{{cite web|title=Region of the Americas is declared free of measles|url=https://www.paho.org/hq/index.php?option=com_content&view=article&id=12528|website=Organizata Panamerikane e Shëndetësisë|date=2016-09-29|language=en}}</ref> Megjithatë, raste u shfaqën përsëri në vitet 2017,<ref>{{cite news|title=Measles spreads again in the Americas|url=https://en.mercopress.com/2018/03/28/measles-spreads-again-in-the-americas|work=MercoPress|date=2018-03-28|language=en}}</ref> 2018, 2019,<ref name="CDC Media Statement-2019" /> 2020<ref name="CDC-Cases-2020" /> dhe 2025<ref>{{cite web|url=https://www.alberta.ca/measles|title=Measles|website=Alberta.ca|language=en}}</ref> në këtë rajon. ==== Kanadaja ==== Që nga gushti 2025, një shpërthim epidemik në [[Alberta]] solli 1.800 raste të konfirmuara dhe i shtyu ekspertët e shëndetësisë t'i këshillonin banorët e Albertës të siguroheshin që vaksinimet e tyre kundër fruthit të ishin të përditësuara.<ref>{{cite web|url=https://globalnews.ca/news/11349563/alberta-measles-return-to-school-warning-outbreak/|title=Alberta health experts warn of possible measles resurgence as kids head back to school|date=2025-08-25|website=Global News|language=en}}</ref> ==== Shtetet e Bashkuara ==== Në Shtetet e Bashkuara, fruthi prekte rreth 3.000 persona për milion në vitet 1960, para se vaksina të ishte e disponueshme. Me vaksinim të gjerë e të vazhdueshëm të fëmijëve, kjo shifër ra në 13 raste për milion në vitet 1980 dhe në rreth 1 rast për milion deri në vitin 2000.<ref>{{cite journal|vauthors=Orenstein WA, Papania MJ, Wharton ME|title=Measles elimination in the United States|journal=The Journal of Infectious Diseases|volume=189|issue=Suppl 1|pages=S1–3|date=2004-05|pmid=15106120|doi=10.1086/377693|language=en}}</ref> Në vitin 1991, një shpërthim i fruthit në Filadelfia pati si qendër Faith Tabernacle Congregation, një kishë shëruese me besim që i shkurajonte aktivisht besimtarët nga vaksinimi i fëmijëve. Mbi 1.400 persona u infektuan me fruth dhe nëntë fëmijë vdiqën.<ref>{{cite web|url=https://6abc.com/504818/|title=1991: The Philly measles outbreak that killed 9 children|date=2015-02-06|website=6abc Philadelphia|language=en}}</ref> Para imunizimit në Shtetet e Bashkuara ndodhnin mes tre dhe katër milionë raste në vit.<ref name="CDC Pink Book-2024" /> Vendi u shpall i lirë nga qarkullimi i fruthit në vitin 2000, me 911 raste mes viteve 2001 dhe 2011. Në vitin 2014 CDC-ja deklaroi se fruthi endemik, rubeola dhe sindroma e rubeolës kongjenitale nuk ishin rikthyer në Shtetet e Bashkuara.<ref name="Papania-2014">{{cite journal|vauthors=Papania MJ, Wallace GS, Rota PA, Icenogle JP, Fiebelkorn AP, Armstrong GL|display-authors=6|title=Elimination of endemic measles, rubella, and congenital rubella syndrome from the Western hemisphere: the US experience|url=https://archive.org/details/sim_jama-pediatrics_2014-02_168_2/page/148|journal=JAMA Pediatrics|volume=168|issue=2|pages=148–55|date=2014-02|pmid=24311021|doi=10.1001/jamapediatrics.2013.4342|language=en}}</ref> Megjithatë, shpërthime të herëpashershme vazhdojnë për shkak të rasteve të importuara nga jashtë, ku më shumë se gjysma janë banorë amerikanë të pavaksinuar që infektohen jashtë vendit dhe infektojnë të tjerë pas kthimit.<ref name="Papania-2014" /> CDC-ja vazhdon të rekomandojë vaksinimin kundër fruthit në të gjithë popullsinë për të parandaluar shpërthime të tilla.<ref>{{cite journal|author=Centers for Disease Control and Prevention (CDC)|title=Multistate measles outbreak associated with an international youth sporting event — Pennsylvania, Michigan, and Texas, August–September 2007|journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report|volume=57|issue=7|pages=169–73|date=2008-02|pmid=18288074|url=https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5707a1.htm|language=en}}</ref> Në vitin 2014, një shpërthim nisi në Ohajo, kur dy burra [[amish]] të pavaksinuar me fruth asimptomatik u kthyen në Shtetet e Bashkuara nga puna misionare në Filipine.<ref name="Gastañaduy-2016">{{cite journal|vauthors=Gastañaduy PA, Budd J, Fisher N, Redd SB, Fletcher J, Miller J|display-authors=6|title=A Measles Outbreak in an Underimmunized Amish Community in Ohio|url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_the-new-england-journal-of-medicine_2016-10-06_375_14/page/1343|journal=The New England Journal of Medicine|volume=375|issue=14|pages=1343–1354|date=2016-10|pmid=27705270|doi=10.1056/NEJMoa1602295|language=en}}</ref> Kthimi i tyre në një bashkësi me shkallë të ulët vaksinimi çoi në një shpërthim që arriti gjithsej 383 raste në nëntë qarqe, prej të cilave 340 (89%) ndodhën te persona të pavaksinuar.<ref name="Gastañaduy-2016" /> Nga 4 janari deri më 2 prill 2015, CDC-së iu raportuan 159 raste fruthi, prej të cilave 111 (70%) u përcaktua se rridhnin nga një ekspozim i mëparshëm në fund të dhjetorit 2014. Besohet se ky shpërthim e kishte origjinën në parkun tematik Disneyland në Kaliforni dhe u mbajt përgjegjës për infektimin e 147 personave në shtatë shtete amerikane, si dhe në Meksikë e Kanada; shumica e tyre ose ishin të pavaksinuar, ose kishin status të panjohur vaksinimi.<ref>{{cite web|url=https://blogs.cdc.gov/publichealthmatters/2015/12/year-in-review-measles-linked-to-disneyland/|title=Year in Review: Measles Linked to Disneyland|date=2015-12-02|publisher=Centers for Disease Control and Prevention (CDC)|language=en|access-date=30 korrik 2026|archive-date=19 maj 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170519211805/https://blogs.cdc.gov/publichealthmatters/2015/12/year-in-review-measles-linked-to-disneyland/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Clemmons NS, Gastanaduy PA, Fiebelkorn AP, Redd SB, Wallace GS|title=Measles — United States, January 4–April 2, 2015|journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report|volume=64|issue=14|pages=373–6|date=2015-04|pmid=25879894|pmc=5779542|language=en}}</ref> Ekspozimi fillestar ndaj virusit nuk u identifikua kurrë.<ref>{{cite web|title=Measles Outbreak — California, December 2014–February 2015|url=https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm6406a5.htm|website=Centers for Disease Control and Prevention (CDC)|language=en}}</ref> Në vitin 2015, një grua në shtetin e Uashingtonit vdiq nga pneumonia si pasojë e fruthit. Ajo ishte viktima e parë nga fruthi në SHBA që nga viti 2003.<ref>{{cite news|title=Measles kills first patient in 12 years|url=https://www.usatoday.com/story/news/2015/07/02/measles-death-washington-state/29624385/|newspaper=USA Today|date=2015-07-02|language=en}}</ref> Gruaja ishte vaksinuar kundër fruthit dhe merrte barna imunosupresive për një gjendje tjetër. Barnat ia shtypën imunitetin ndaj fruthit; ajo u infektua, nuk zhvilloi skuqje, por mori pneumoni, e cila i shkaktoi vdekjen.<ref>{{cite web|title=First Measles Death in US Since 2003 Highlights the Unknown Vulnerables|website=National Geographic|url=https://www.nationalgeographic.com/science/phenomena/2015/07/02/measles-death-us/|date=2015-07-02|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=First Measles Death In 12 Years Renews Vaccination Concerns|website=NPR|date=2015-07-06|url=https://www.npr.org/2015/07/06/420594973/first-measles-death-in-12-years-renews-vaccination-concerns|language=en}}</ref> Në qershor 2017, laboratori shëndetësor i shtetit të Mejnit konfirmoi një rast fruthi në qarkun Franklin — rasti i parë i fruthit në 20 vjet për atë shtet.<ref>{{cite web|title=Maine confirms its first case of measles in 20 years|url=https://www.cbsnews.com/news/maine-confirms-first-case-measles-20-years/|website=CBS News|date=2017-06-27|language=en}}</ref> Në vitin 2018 ndodhi një rast në Portland të Oregonit, me 500 persona të ekspozuar; 40 prej tyre nuk kishin imunitet ndaj virusit dhe mbaheshin nën vëzhgim nga autoritetet shëndetësore të qarkut.<ref>{{Cite news|url=http://katu.com/news/local/measles-case-confirmed-in-portland-about-500-people-exposed|title=Measles case confirmed in Portland, about 500 people possibly exposed|work=KATU|language=en}}</ref> Në vitin 2018 u raportuan 273 raste fruthi në të gjithë Shtetet e Bashkuara,<ref>{{cite web|url=https://wonder.cdc.gov/nndss/static/2018/52/2018-52-table1.html|title=Weekly cases of selected infrequently reported notifiable diseases|website=wonder.cdc.gov|language=en|access-date=30 korrik 2026|archive-date=22 tetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022112034/https://wonder.cdc.gov/nndss/static/2018/52/2018-52-table1.html|url-status=dead}}</ref> përfshirë një shpërthim në [[Bruklin]] me mbi 200 raste të raportuara nga tetori 2018 deri në shkurt 2019. Shpërthimi u lidh me dendësinë e popullsisë së bashkësisë hebreje ortodokse, me ekspozimin fillestar nga një fëmijë i pavaksinuar që e mori fruthin gjatë një vizite në Izrael.<ref name="Alltucker-2019" /><ref>{{Cite news|url=https://www.cnn.com/2019/01/08/health/measles-outbreak-ny-bn/index.html|title=New York tackles 'largest measles outbreak' in state's recent history as cases spike globally|last=Howard|first=Jacqueline|date=2019-01-09|work=CNN|language=en}}</ref> Një rikthim i fruthit ndodhi gjatë vitit 2019, i lidhur përgjithësisht me prindër që zgjodhën të mos i vaksinonin fëmijët, pasi shumica e rasteve të raportuara ndodhën te persona 19 vjeç e poshtë.<ref>{{cite web|url=https://www.nbcnews.com/storyline/measles-outbreak/measles-outbreak-southwestern-washington-rises-50-cases-n966751|title=Washington state is averaging more than one measles case per day in 2019|website=NBC News|date=2019-02-04|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.vox.com/2019/1/27/18199514/measles-outbreak-2018-clark-county-washington|title=Washington declared a public health emergency over measles|first=Julia|last=Belluz|date=2019-01-27|website=Vox|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.newsweek.com/dangerous-anti-vaxx-warning-issued-washington-officials-cases-measles-1306997|title="Dangerous" anti-vaxx warning issued by Washington officials as cases in measles outbreak continue to rise|first=Kashmira|last=Gander|date=2019-01-28|website=Newsweek|language=en}}</ref><ref name="Howard-2019" /> Rastet u raportuan fillimisht në shtetin e Uashingtonit në janar, me një shpërthim prej të paktën 58 rastesh të konfirmuara, kryesisht brenda qarkut Clark, i cili ka një shkallë më të lartë përjashtimesh nga vaksinimi krahasuar me pjesën tjetër të shtetit; sipas të dhënave shtetërore, gati një në katër nxënës të kopshtit atje nuk ishin vaksinuar.<ref name="Alltucker-2019">{{cite news|url=https://www.usatoday.com/story/news/health/2019/02/11/measles-spread-anti-vaccination-communities-new-york-clar-county-washington/2812667002/|title=A quarter of all kindergartners in Washington county aren't immunized. Now there's a measles crisis|first=Ken|last=Alltucker|date=2019-02-11|work=USA Today|language=en}}</ref> Kjo e shtyu guvernatorin e shtetit, Jay Inslee, të shpallte gjendje emergjence, ndërsa kuvendi shtetëror nisi procedurat ligjore për të hequr përjashtimin nga vaksinimi për arsye personale ose filozofike.<ref>{{cite web|url=https://www.seattletimes.com/seattle-news/amid-measles-outbreak-legislation-proposed-to-ban-vaccine-exemptions/|title=Amid measles outbreak, legislation proposed to ban vaccine exemptions|first=Jake|last=Goldstein-Street|date=2019-01-28|work=The Seattle Times|language=en}}</ref> Në prill 2019, kryebashkiaku i Nju-Jorkut, Bill de Blasio, shpalli gjendje emergjence të shëndetit publik për shkak të një rritjeje të madhe të rasteve të fruthit: në zonat hebreje ortodokse të Bruklinit pati 285 raste në vitin 2018, ndërsa në vitin 2017 kishte pasur vetëm dy. Edhe 168 raste të tjera u regjistruan në qarkun fqinj Rockland.<ref>{{cite journal|vauthors=Tanne JH|title=New York City mayor declares measles public health emergency|journal=BMJ|volume=365|page=l1724|date=2019-04|pmid=30971409|doi=10.1136/bmj.l1724|language=en}}</ref> Shpërthime të tjera ndodhën në qarqet Santa Cruz dhe Butte në Kaliforni, si dhe në shtetet Nju-Xhersi dhe Miçigan.<ref name="Howard-2019">{{cite web|url=https://www.cnn.com/2019/04/24/health/measles-outbreak-record-us-bn/index.html|title=US measles outbreak is largest since disease was declared eliminated in 2000|first1=Jacqueline|last1=Howard|first2=Debra|last2=Goldschmidt|date=2019-04-24|website=CNN|language=en}}</ref> Deri në prill 2019 ishin raportuar 695 raste fruthi në 22 shtete — numri më i lartë që nga shpallja e eliminimit të fruthit në vitin 2000.<ref name="CDC Media Statement-2019">{{cite press release|title=Measles cases in the U.S. are highest since measles was eliminated in 2000|url=https://www.cdc.gov/media/releases/2019/s0424-highest-measles-cases-since-elimination.html|website=Centers for Disease Control and Prevention (CDC)|date=2019-04-26|language=en}}</ref> Nga janari deri në dhjetor 2019 u konfirmuan 1.282 raste individuale fruthi në 31 shtete — numri më i madh i raportuar në SHBA që nga viti 1992. Nga këto, 128 persona u shtruan në spital dhe 61 raportuan ndërlikime, përfshirë pneumoninë dhe encefalitin.<ref name="CDC-Cases-2020">{{cite web|title=Measles Cases and Outbreaks|website=Centers for Disease Control and Prevention (CDC)|date=2020-01-06|url=https://www.cdc.gov/measles/data-research/|language=en}}</ref> Pas përfundimit të shpërthimit të vitit 2019, rastet e raportuara ranë në nivelet e mëparshme: 13 raste në vitin 2020, 49 raste në vitin 2021 dhe 121 raste në vitin 2022.<ref name="CDC-Cases-2023">{{Cite web|date=2023-09-29|title=Measles Cases and Outbreaks|url=https://www.cdc.gov/measles/data-research/|website=Centers for Disease Control and Prevention (CDC)|language=en}}</ref> Që nga shkurti 2025 është në vijim një shpërthim epidemik i fruthit ndër bashkësi të pavaksinuara në Teksas dhe në Meksikë të Re. Më 26 shkurt u raportua vdekja e parë nga fruthi që nga viti 2015 — ajo e një fëmije të pavaksinuar të moshës shkollore në Teksasin perëndimor. Numri i konfirmuar i rasteve në këtë shpërthim ishte 124 më 26 shkurt 2025, sipas Departamentit të Shërbimeve Shëndetësore të Teksasit; shumica janë fëmijë 5–17 vjeç.<ref>{{Cite web|last=Mukherjee|first=Neha|date=2025-02-26|title=Child in West Texas is first US measles death in a decade|url=https://www.cnn.com/2025/02/26/health/texas-measles-death/index.html|website=CNN|language=en}}</ref> Deri në mars 2025, CDC-ja kishte regjistruar 483 raste të konfirmuara në 20 shtete, 2 vdekje dhe 70 të shtruar në spital — më shumë se totali i të gjithë vitit 2024, që ishte vetëm 285.<ref>{{Cite web|author=IANS|date=2025-03-29|title=Measles outbreak 2025: US cases surge past 2024 total|url=https://gulfnews.com/world/americas/measles-outbreak-2025-us-cases-surge-past-2024-total-1.500076568|website=Gulf News|language=en}}</ref> ==== Brazili ==== Përhapja e fruthit ishte ndërprerë në Brazil në vitin 2016, ku rasti i fundit i njohur ishte dymbëdhjetë muaj më parë në shtetin e Searës.<ref>{{Cite journal|date=2016-07-26|title=Sarampo está eliminado do Brasil, segundo comitê internacional|url=http://g1.globo.com/bemestar/noticia/2016/07/sarampo-esta-eliminado-do-brasil-segundo-comite-internacional.html|journal=Bem Estar|language=pt}}</ref> Brazili fitoi certifikatën e eliminimit të fruthit nga Organizata Panamerikane e Shëndetësisë në vitin 2016, por Ministria e Shëndetësisë njoftoi se vendi ka pasur vështirësi ta ruajë atë, pasi vetëm në vitin 2018 u identifikuan dy shpërthime — një në shtetin e Amazonasit dhe një tjetër në Rorajma — përveç rasteve në shtete të tjera (Rio de Zhaneiro, Rio Grande do Sul, Para, San Paulo dhe Rondonia), me gjithsej 1.053 raste të konfirmuara deri më 1 gusht 2018.<ref name="G1-Brazil-2018">{{Cite journal|title=Brasil já tem mais de mil casos de sarampo em 2018, segundo Ministério da Saúde|url=https://g1.globo.com/bemestar/noticia/2018/08/02/brasil-ja-tem-mais-de-mil-casos-de-sarampo-em-2018-segundo-ministerio-da-saude.ghtml|journal=G1|date=2018-08-02|language=pt}}</ref><ref name="Ministério da Saúde-2019">{{cite web|url=http://portalms.saude.gov.br/noticias/agencia-saude/43946-ministerio-da-saude-atualiza-casos-de-sarampo-2|title=Ministério da Saúde atualiza casos de sarampo|work=Ministério da Saúde|language=pt}}</ref> Në këto shpërthime, si dhe në shumicën e rasteve të tjera, ngjitja ishte e lidhur me importimin e virusit, veçanërisht nga Venezuela.<ref name="G1-Brazil-2018" /> Kjo u konfirmua nga genotipi i virusit (D8) që u identifikua, i njëjti që qarkullon në Venezuelë.<ref name="Ministério da Saúde-2019" /> === Azia Juglindore === Gjatë epidemisë vietnameze të fruthit në pranverën e vitit 2014, deri më 19 prill ishin raportuar rreth 8.500 raste me 114 viktima;<ref>{{cite web|url=http://www.thanhniennews.com/health/vietnam-minister-calls-for-calm-in-face-of-8500-measles-cases-114-fatalities-25423.html|title=Vietnam minister calls for calm in face of 8,500 measles cases, 114 fatalities|author=Lien Chau|publisher=Thanh Niên|date=2014-04-18|language=en|access-date=30 korrik 2026|archive-date=18 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140418220953/http://www.thanhniennews.com/health/vietnam-minister-calls-for-calm-in-face-of-8500-measles-cases-114-fatalities-25423.html|url-status=dead}}</ref> deri më 30 maj ishin raportuar 21.639 raste të dyshuara, me 142 viktima të lidhura me fruthin.<ref>{{cite web|url=http://tuoitre.vn/Chinh-tri-Xa-hoi/610133/bo-y-te--vn-da-phan-ung-rat-nhanh-doi-voi-dich-soi.html|title=Bộ Y tế: "VN đã phản ứng rất nhanh đối với dịch sởi"|trans-title=Ministria e Shëndetësisë: "Vietnami është përgjigjur shumë shpejt ndaj fruthit"|author=Quốc Thanh|publisher=Tuổi Trẻ|date=2014-05-30|language=vi}}</ref> Në Zonën Vetëqeverisëse Naga, në një krahinë të largët veriore të [[Mianmari]]t, të paktën 40 fëmijë vdiqën gjatë një shpërthimi të fruthit në gusht 2016, i shkaktuar me shumë gjasë nga mungesa e vaksinimit në një zonë me infrastrukturë të dobët shëndetësore.<ref>{{cite web|url=https://www.easternmirrornagaland.com/who-doctors-in-myanmars-naga-areas-identify-mystery-disease/|title=WHO doctors in Myanmar's Naga areas identify 'mystery disease'|publisher=Eastern Mirror Nagaland|date=2016-08-06|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.promedmail.org/post/4398118|title=Myanmar (02): (SA) fatal, measles confirmed|publisher=International Society for Infectious Diseases|language=en}}</ref> Pas shpërthimit të fruthit në Filipine në vitin 2019, në atë vend u raportuan 23.563 raste me 338 viktima.<ref>{{cite web|url=http://outbreaknewstoday.com/philippines-measles-update-nearly-600-cases-2-days-76902/|title=Philippines measles update: Nearly 600 cases in 2 days|publisher=Outbreak News Today|date=2019-03-26|language=en}}</ref> Një shpërthim ndodhi gjithashtu ndër nëngrupin malajzian orang asli të popullit batek në shtetin Kelantan që nga maji 2019, duke shkaktuar vdekjen e 15 vetëve nga ai fis.<ref>{{cite web|last=Oon|first=Alyssa J.|date=2019-06-17|title=A Measles Outbreak Is The Cause of 15 Orang Asli Deaths In Kelantan|url=https://says.com/my/news/mysterious-illness-causing-deaths-of-kampung-kuala-koh-orang-asli-identified-as-measles|publisher=Says.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web|last=Tay|first=Rachel|date=2019-06-18|title=The mysterious illness that caused 15 deaths in a Malaysian tribe has been linked to a measles outbreak|work=Business Insider Malaysia|url=https://www.businessinsider.my/the-mysterious-illness-that-caused-15-deaths-in-a-malaysian-tribe-has-been-linked-to-a-measles-outbreak/|language=en|access-date=30 korrik 2026|archive-date=30 gusht 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190830005853/https://www.businessinsider.my/the-mysterious-illness-that-caused-15-deaths-in-a-malaysian-tribe-has-been-linked-to-a-measles-outbreak/|url-status=dead}}</ref> Në vitin 2024 u shpall një shpërthim i fruthit në rajonin e Bangsamoros në Filipine, me të paktën 592 raste dhe 3 vdekje.<ref>{{cite news|last=Unson|first=John|title=Measles outbreak declared in BARMM|url=https://qa.philstar.com/nation/2024/03/24/2342863/measles-outbreak-declared-barmm|work=The Philippine Star|date=2024-03-24|language=en}}</ref> === Paqësori Jugor === Një shpërthim i fruthit në Zelandën e Re pati 2.193 raste të konfirmuara dhe dy vdekje. Një shpërthim i fruthit në Tonga pati 612 raste. ==== Samoa ==== Një shpërthim i fruthit në [[Samoa]] në fund të vitit 2019 pati mbi 5.700 raste dhe 83 vdekje, nga një popullsi prej 200.000 banorësh. Mbi tre për qind e popullsisë u infektua dhe gjendja e jashtëzakonshme u shpall nga 17 nëntori deri më 7 dhjetor. Një fushatë vaksinimi e ngriti shkallën e vaksinimit kundër fruthit nga 31–34% në vitin 2018 në rreth 94% të popullsisë së synuar në dhjetor 2019.<ref name="Government of Samoa-2019">{{cite web|url=https://www.facebook.com/samoagovt/posts/2835748539789483|title=National Emergency Operation Centre, update on the measles outbreak (press release 36)|author=Qeveria e Samoas|date=2019-12-22|language=en}}</ref> === Afrika === Republika Demokratike e Kongos dhe Madagaskari raportuan numrin më të lartë të rasteve në vitin 2019. Megjithatë, rastet u pakësuan në Madagaskar si rezultat i fushatave emergjente kombëtare të vaksinimit. Që nga gushti 2019, shpërthime po ndodhnin në Angoli, Kamerun, Çad, Nigeri, Sudanin e Jugut dhe Sudan.<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/immunization/newsroom/new-measles-data-august-2019/en/|title=New measles surveillance data from WHO|website=Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH)|language=en}}</ref> ==== Madagaskari ==== Një shpërthim i fruthit në vitin 2018 solli shumë më tepër se 115.000 raste dhe mbi 1.200 vdekje.<ref name="Bezain-2019">{{cite news|url=https://www.apnews.com/0cd4deb8141742b5903fbef3cb0e8afa|title=Measles outbreak kills more than 1200 in Madagascar|last=Bezain|first=Laetitia|date=2019-04-14|publisher=Associated Press|language=en}}</ref> ==== Republika Demokratike e Kongos ==== Një shpërthim i fruthit me gati 5.000 vdekje dhe 250.000 infektime ndodhi në vitin 2019, pasi sëmundja u përhap në të gjitha provincat e vendit.<ref name="BBC-2019">{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-50506743|title=Nearly 5,000 dead in world's worst measles outbreak|date=2019-11-21|publisher=BBC News|language=en}}</ref> Shumica e vdekjeve ishin ndër fëmijët nën pesë vjeç.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/global-development/2019/nov/22/children-bear-the-brunt-as-the-worlds-biggest-measles-epidemic-sweeps-congo|title=Children bear the brunt as the world's biggest measles epidemic sweeps Congo|last=Ratcliffe|first=Rebecca|date=2019-11-22|work=The Guardian|language=en}}</ref> Organizata Botërore e Shëndetësisë e ka raportuar këtë si epideminë më të madhe dhe më të shpejtë në botë.<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/immunization/monitoring_surveillance/burden/vpd/surveillance_type/active/measles_monthlydata/en/|title=Measles and Rubella Surveillance Data|website=Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH)|language=en}}</ref> == Historia == [[File:Measles Aztec drawing.jpg|left|thumb|Vizatim aztek i shekullit XVI që paraqet një person me fruth]] Fruthi është me origjinë zoonotike dhe ka evoluar nga murtaja e gjedhëve, e cila infektonte bagëtinë.<ref name="Furuse-2010" /> Një paraardhës i fruthit nisi të shkaktonte infeksione te njerëzit qysh në shekullin IV p.e.s.<ref>{{cite bioRxiv|vauthors=Düx A, Lequime S, Patrono LV, Vrancken B, Boral S, Gogarten JF|display-authors=6|date=2019-12-30|title=The history of measles: from a 1912 genome to an antique origin|biorxiv=10.1101/2019.12.29.889667|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|last=Kupferschmidt|first=Kai|date=2019-12-30|title=Measles may have emerged when large cities rose, 1500 years earlier than thought|journal=Science|doi=10.1126/science.aba7352|language=en}}</ref> ose, sipas vlerësimeve të tjera, jo më herët se pas vitit 500 të e.s.<ref name="Furuse-2010" /> Është hedhur mendimi se Murtaja Antonine e viteve 165–180 e.s. ishte fruth, por shkaku i vërtetë i saj mbetet i panjohur dhe lija konsiderohet shkak më i mundshëm.<ref>Përfundimi i H. Haeserit, në ''Lehrbuch der Geschichte der Medicin und der epidemischen Krankenheiten'' III:24–33 (1882), i ndjekur nga Zinsseri më 1935. {{në gjuhën|gjermanisht}}</ref> Përshkrimi i parë sistematik i fruthit si sëmundje e dallueshme nga lija dhe lia e egër i atribuohet mjekut pers Muhamed ibn Zekeria el-Raziut (Rhazes, 860–932), i cili botoi ''Librin e lisë dhe të fruthit'' dhe e cilësoi fruthin si "më të frikshëm se lija".<ref name="CDC Pink Book-2024" /><ref>{{cite journal|vauthors=Cohen SG|title=Measles and immunomodulation|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-allergy-and-clinical-immunology_2008-02_121_2/page/n308|journal=The Journal of Allergy and Clinical Immunology|volume=121|issue=2|pages=543–4|date=2008-02|pmid=18269930|doi=10.1016/j.jaci.2007.12.1152|language=en}}</ref> Besohet se, në kohën e librit të Raziut, shpërthimet ishin ende të kufizuara dhe virusi nuk ishte përshtatur plotësisht me njerëzit. Diku mes viteve 1100 dhe 1200 e.s., virusi i fruthit u nda plotësisht nga murtaja e gjedhëve, duke u bërë një virus i veçantë që infekton njerëzit.<ref name="Furuse-2010">{{cite journal|vauthors=Furuse Y, Suzuki A, Oshitani H|title=Origin of measles virus: divergence from rinderpest virus between the 11th and 12th centuries|journal=Virology Journal|volume=7|page=52|date=2010-03|pmid=20202190|pmc=2838858|doi=10.1186/1743-422X-7-52|language=en}}</ref> Kjo përputhet me vëzhgimin se fruthi kërkon një popullsi të ndjeshme prej mbi 500.000 vetash për të mbajtur një epidemi — situatë që u krijua historikisht pas rritjes së qyteteve mesjetare evropiane.<ref name="Black-1966" /> Fruthi është një sëmundje endemike, që do të thotë se ka qenë vazhdimisht e pranishme në një bashkësi dhe shumë njerëz zhvillojnë rezistencë. Te popullsitë e paekspozuara ndaj fruthit, përballja me sëmundjen e re mund të jetë shkatërrimtare. Në vitin 1529, një shpërthim i fruthit në [[Kubë]] vrau dy të tretat e vendasve që i kishin mbijetuar lisë. Dy vjet më vonë, fruthi shkaktoi vdekjen e gjysmës së popullsisë së [[Hondurasi]]t dhe shkretoi Meksikën, Amerikën Qendrore dhe qytetërimin [[inkas]].<ref>{{Cite book|first=Joseph Patrick|last=Byrne|title=Encyclopedia of Pestilence, Pandemics, and Plagues: A–M|url=https://archive.org/details/encyclopediaofpe00jose_0|publisher=ABC-CLIO|year=2008|page=[https://archive.org/details/encyclopediaofpe00jose_0/page/414 413]|isbn=978-0-313-34102-1|language=en}}</ref> Shpërthimi i vitit 1846 në [[Ishujt Faroe]] ishte i pazakontë sepse u studiua mirë.<ref name="Harper-2020">{{Cite magazine|last=Harper|first=Kyle|date=2020-03-11|title=What Makes Viruses Like COVID-19 Such a Risk for Human Beings?|url=https://time.com/5800558/coronavirus-human-civilization/|magazine=Time|language=en|access-date=30 korrik 2026|archive-date=7 mars 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230307093708/https://time.com/5800558/coronavirus-human-civilization/|url-status=dead}}</ref> Fruthi nuk ishte parë në ishuj prej 60 vjetësh, prandaj thuajse asnjë banor nuk kishte imunitet të fituar.<ref name="Harper-2020" /> Tre të katërtat e banorëve u sëmurën dhe mbi 100 (1–2%) vdiqën para se epidemia të shuhej vetvetiu.<ref name="Harper-2020" /> [[Peter Ludvig Panum]]-i e vëzhgoi shpërthimin dhe përcaktoi se fruthi përhapej me kontakt të drejtpërdrejtë mes personave ngjitës dhe personave që nuk e kishin kaluar kurrë fruthin.<ref name="Harper-2020" /> Duke e studiuar këtë shpërthim, ai sqaroi edhe imunitetin që jep sëmundja, si dhe periudhën e inkubacionit.<ref name="CDC Pink Book-2024" /> Fruthi vrau 20 për qind të popullsisë së [[Havai]]t në vitet 1850.<ref>{{cite web|title=Migration and Disease|website=Digital History|url=http://www.digitalhistory.uh.edu/database/article_display.cfm?HHID=422|language=en|access-date=30 korrik 2026|archive-date=1 janar 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090101183418/http://www.digitalhistory.uh.edu/database/article_display.cfm?HHID=422|url-status=dead}}</ref> Në vitin 1875, fruthi vrau mbi 40.000 fixhianë, afërsisht një të tretën e popullsisë.<ref>{{Cite web|title=Our History|url=http://www.fsm.ac.fj/index.php?option=com_content&view=article&id=114&Itemid=148|website=Fiji National University|language=en|access-date=30 korrik 2026|archive-date=10 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150410002823/http://www.fsm.ac.fj/index.php?option=com_content&view=article&id=114&Itemid=148|url-status=dead}}</ref> Në shekullin XIX, sëmundja vrau më shumë se gjysmën e popullsisë së andamanezëve të mëdhenj.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/4987406.stm|title=Measles hits rare Andaman tribe|first=Subir|last=Bhaumik|publisher=BBC News|date=2006-05-16|language=en}}</ref> Në vitin 1914, një statisticien i kompanisë së sigurimeve Prudential vlerësoi, nga një anketë në 22 vende, se 1% e të gjitha vdekjeve në zonën e butë klimatike shkaktoheshin nga fruthi. Ai vuri re gjithashtu se 1–6% e rasteve të fruthit përfundonin me vdekje, ku dallimi varej nga mosha (0–3 vjeç ishte më e rrezikuara), nga kushtet shoqërore (p.sh. banesat e mbipopulluara) dhe nga gjendjet shëndetësore paraekzistuese.<ref>{{cite journal|last=Crum|first=Frederick S.|title=A Statistical Study of Measles|journal=American Journal of Public Health|date=1914-04|volume=4|issue=4|pages=289–309|doi=10.2105/AJPH.4.4.289-a|pmid=18009016|pmc=1286334|language=en}}</ref> === Vaksinimi === Para futjes së vaksinave vlerësohej se në botë ndodhnin çdo vit mbi 2 milionë vdekje dhe 30 milionë raste.<ref name="Rota-2016" /> Në vitin 1954, John Enders dhe Thomas C. Peebles e izoluan virusin e fruthit nga një djalë 13-vjeçar amerikan, David Edmonston. Enders ishte një nga studiuesit me përvojë në shumimin e poliovirusit — punë që i hapi rrugën vaksinës së Salkut — dhe përdori teknika të ngjashme për ta rritur shtamin Edmonston fillimisht në ind të veshkës njerëzore po atë vit, pastaj në kulturë indore të membranës amniotike dhe së fundi në kulturë embrioni pule. Puna e tyre zgjati tre vjet dhe krijoi një virus të aftë të riprodhohej e të nxiste imunitet, por jo të shkaktonte sëmundje — proces i quajtur atenuim.<ref name="CDC Pink Book-2024" /><ref>{{Cite journal|last=Baker|first=Jeffrey P.|date=2011-09-01|title=The First Measles Vaccine|journal=Pediatrics|volume=128|issue=3|pages=435–437|doi=10.1542/peds.2011-1430|pmid=21873696|language=en}}</ref> Duke punuar te Merck, Maurice Hilleman e atenuoi më tej shtamin Edmonston B dhe zhvilloi vaksinën e parë të suksesshme kundër fruthit, e cila u bë gjerësisht e disponueshme në Shtetet e Bashkuara në vitin 1963.<ref name="CDC Pink Book-2024" /><ref>{{cite book|author=Offit PA|title=Vaccinated: One Man's Quest to Defeat the World's Deadliest Diseases|location=Uashington|publisher=Smithsonian|isbn=978-0-06-122796-7|year=2007|language=en}}</ref> Ajo shoqërohej me reaksione pas imunizimit, përfshirë ethet dhe skuqjen. Në përpjekje për t'i zvogëluar këto reaksione, ajo u atenuua më tej për të prodhuar shtamin Schwartz (i futur më 1965, nuk përdoret më) dhe shtamin Edmonston-Enders (i futur më 1968). Edmonston B u ndërpre në vitin 1975.<ref name="CDC Pink Book-2024" /> Mes viteve 1963 dhe 1967 u dha edhe një vaksinë e vrarë e fruthit, por ajo u ndërpre në favor të vaksinës së gjallë të atenuar, për shkak të rrezikut të fruthit atipik dhe të mbrojtjes më të dobët.<ref name="CDC Pink Book-2024" /><ref name="Do-2025b" /> Vaksina e fruthit u kombinua me vaksinën e shytave dhe atë të rubeolës — vaksina të ngjashme të gjalla që jepen në të njëjtat mosha — për të krijuar vaksinën MMR, e licencuar në Shtetet e Bashkuara në vitin 1971. Vaksina MMR u kombinua më pas me vaksinën e lisë së dhenve për të krijuar vaksinën MMRV, e licencuar në vitin 2005.<ref name="CDC Pink Book-2024" /> == Shoqëria dhe kultura == Aktivisti gjerman kundër vaksinave dhe mohues i HIV/AIDS-it<ref>{{cite web|url=http://www.virusmyth.com/aids/hiv/slartefact.htm|title=HIV; Reality or artefact?|last=Lanka|first=Stefan|publisher=Virusmyth.com|date=1995-04|language=en}}</ref> Stefan Lanka shpalli në vitin 2011 në faqen e tij një sfidë, duke ofruar 100.000 euro për këdo që të provonte shkencërisht se fruthi shkaktohet nga një virus dhe të përcaktonte diametrin e tij.<ref>{{cite web|url=http://magonia.com/files/stefan-lanka-sarampion.pdf|title=Das Masern-Virus: 100.000 € Belohnung!|date=2011-11-24|language=de|access-date=30 korrik 2026|archive-date=2 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402163126/http://magonia.com/files/stefan-lanka-sarampion.pdf|url-status=dead}}</ref> Ai pretendonte se sëmundja është psikosomatike dhe se virusi i fruthit nuk ekziston. Kur mjeku gjerman David Bardens i paraqiti prova shkencore bindëse nga studime të ndryshme mjekësore, Lanka nuk i pranoi gjetjet, duke e detyruar Bardensin t'i drejtohej gjykatës. Çështja fillestare gjyqësore përfundoi me vendimin që Lanka duhej ta paguante shpërblimin.<ref name="Whitman-2015" /><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-31864218|title=Germany court orders measles sceptic to pay 100,000 euros|publisher=BBC News|date=2015-03-12|language=en}}</ref> Megjithatë, në apel, Lanka përfundimisht nuk u detyrua ta paguante shpërblimin, sepse provat e paraqitura nuk i plotësonin kërkesat e tij të sakta.<ref>{{cite web|url=http://www.pepijnvanerp.nl/2017/01/disappointing-outcome-of-bardens-vs-lanka-measles-proven-to-exist-but-anti-vaxxer-lanka-keeps-his-money/|title=Disappointing outcome of Bardens vs. Lanka|date=2017-01-23|language=en}}</ref> Çështja pati jehonë të gjerë ndërkombëtare dhe nxiti shumë komente, përfshirë ato të neurologut dhe skeptikut të njohur Steven Novella, i cili e quajti Lankën "krank" (mendjelehtë).<ref>{{cite web|url=http://theness.com/neurologicablog/index.php/yes-dr-lanka-measles-is-real/|title=Yes, Dr. Lanka, Measles is Real|last=Novella|first=Steven|publisher=NeuroLogica Blog|date=2015-03-13|language=en}}</ref> Meqenëse shpërthimet ndodhin lehtësisht në popullsi të nënvaksinuara, sëmundja shihet si një provë e mbulimit të mjaftueshëm me vaksinë brenda një popullsie.<ref>{{cite book|first=Brian Dean|last=Abramson|title=Vaccine, Vaccination, and Immunization Law|edition=3|publisher=Bloomberg Law|date=2025|chapter=Kap. 15 – Specific Vaccines|page=29|isbn=979-8-34170-407-7|language=en}}</ref> Shpërthimet e fruthit janë shtuar në Shtetet e Bashkuara, veçanërisht në bashkësi me shkallë më të ulët vaksinimi.<ref name="CDC-Cases-2020" /> Shpërndarja e ndryshme e vaksinës brenda një territori sipas moshës ose shtresës shoqërore mund të krijojë perceptime të ndryshme të përgjithshme për efektshmërinë e vaksinimit.<ref>{{Cite journal|last=Scirè|first=Giovanni|date=2021-01-01|title=Modelling and assessing public health policies to counteract Italian measles outbreaks|journal=International Journal of Simulation and Process Modelling|volume=16|issue=4|pages=271–284|doi=10.1504/IJSPM.2021.118832|hdl=10447/513505|language=en}}</ref> Sëmundja shpesh futet në një rajon nga udhëtarë të vendeve të tjera dhe zakonisht përhapet te ata që nuk e kanë marrë vaksinën.<ref name="CDC-Cases-2020" /> == Referime == {{Reflist|30em}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.cdc.gov/measles/about/questions.html Pyetje rreth fruthit] – Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) {{në gjuhën|anglisht}} * [https://www.ema.europa.eu/en/human-regulatory-overview/public-health-threats/vaccine-preventable-diseases-key-facts/measles Fruthi] – Agjencia Evropiane e Barnave {{në gjuhën|anglisht}} [[Kategoria:Fruthi| ]] [[Kategoria:Sëmundje virale]] [[Kategoria:Sëmundje infektive]] [[Kategoria:Sëmundje që përhapen nëpërmjet ajrit]] [[Kategoria:Sëmundje të parandalueshme me vaksinë]] [[Kategoria:Pediatri]] thjpbcxdfhiy285l99ca9e4gvlj67j2 Erbim Fagu 0 128670 3053252 3005805 2026-10-03T08:39:11Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 3 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3053252 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Erbim Fagu | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|15|4|1987}} | birth_place = [[Tirana|Tiranë]], [[Shqipëria|Shqipëri]] | height = 1.79 m | position = [[Mesfushori|Mesfushor]] | currentclub = [[KF Tirana|Tirana]] | clubnumber = | youthyears1 = 1993-2004 | youthclubs1 = [[KF Tirana|Tirana]] | years1 = 2004–2008 | clubs1 = [[KF Tirana|Tirana]] | caps1 = 29 | goals1 = 1 | years2 = 2006–2007 | clubs2 = → [[KF Teuta|Teuta]] (huazim) | caps2 = 15 | goals2 = 1 | years3 = 2008–2009 | clubs3 = [[KF Elbasani|Elbasani]] | caps3 = 14 | goals3 = 2 | years4 = 2009–2010 | clubs4 = [[KF Besa|Besa]] | caps4 = 32 | goals4 = 0 | years5 = 2010–2014 | clubs5 = [[KF Skënderbeu|Skënderbeu]] | caps5 = 57 | goals5 = 1 | totalcaps = 147 | totalgoals = 5 | nationalyears1 = 2005–2006 | nationalyears2 = 2006–2007 | nationalteam1 = [[Kombëtarja shqiptare nën-19 e futbollit|Shqipëria U19]] | nationalteam2 = [[Kombëtarja shqiptare nën-21 e futbollit|Shqipëria U21]] | nationalcaps1 = 3 | nationalcaps2 = 6 | nationalgoals1 = 1 | nationalgoals2 = 0 | manageryears1 = 2016–2017 | managerclubs1 = [[Akademia e Futbollit]] | manageryears2 = 2017–2020 | managerclubs2 = [[Redi Jupi|Football Republic]] | manageryears3 = 2021–2022 | managerclubs3 = [[KF Tirana|Tirana]] (ndihmës-trajner) | manageryears4 = 2021–2022 | managerclubs4 = [[KF Tirana U21|Tirana U21]] | manageryears5 = 2023–2024 | managerclubs5 = [[RKVV DEM]] | manageryears6 = 2024– | managerclubs6 = [[KF Tirana|Tirana]] }} '''Erbim Fagu''' (lindur më [[15 prill]] [[1987]]) është një trajner shqiptar futbolli dhe ish futbollist profesionist i cili është aktualisht trajneri i klubit shqiptar [[KF Tirana]].  Fagu e nisi karrierën si futbollist te Tirana, me të cilën fitoi një kampionat dhe një superkupë. Pas largimit nga Tirana, Fagu luajti një sezon me [[KF Elbasani|Elbasanin]] dhe [[KF Besa|Besën]], duke fituar kupën me këtë të fundit. Në verën e vitit 2010, ai firmosi me [[KF Skënderbeu|Skënderbeun]], duke fituar katër kampionate rresht si dhe një superkupë. Pavarësisht suksesit kolektiv, periudha e Fagut te korçarët u kushtëzua nga disa dëmtime të rënda që e detyruan të japi dorëheqjen nga futbolli në vitin 2014, në moshën 27 vjeç. Pas tërheqjes nga futbolli, Fagu nisi karrierën si trajner me klubin [[Akademia e Futbollit]] në vitin 2016. Në sezonin 2021–22, ai fitoi kampionatin si ndihmës-trajner i [[Orges Shehi]]t te Tirana. Pas kësaj, ai u zhvendos në Holandë për të drejtuar [[RKVV DEM]], kurse në shkurt 2024 u rikthye te Tirana, këtë herë në rolin e trajnerit kryesor. ==Karriera si lojtar== Fagu është produkt i akademisë së [[KF Tirana|Tiranës]] (më parë e quajtur SK Tirana). Në vitin 2004, ai u bashkua me ekipin e parë, duke qëndruar për dy sezone para se të huazohej te [[KF Teuta|Teuta]] për sezonin 2006–07. Gjatë kohës së tij te Teuta, Fagu regjistroi 15 ndeshje dhe 1 gol, duke ndihmuar ekipin të renditej në vendin e dytë në kampionat. Pas përfundimit të sezonit, Fagu u rikthye te Tirana, por nuk gjeti hapsira në formacion, duke qënë zëvëndësuesi i [[Klodian Duro]]s në mesfushë. Në verën e vitit 2008, Fagu u transferua te [[KF Elbasani|Elbasani]] për 120,000 $. Ai shënoi dy gola në sezonin e tij të parë me Elbasanin: të parin më 13 dhjetor 2008 në barazimin 2–2 kundër [[KS Dinamo|Dinamos]] dhe të dytin më 31 janar 2009 në fitoren 2–1 në transfertë kundër Teutës.<ref>{{cite web|title=Elbasani vs. Dinamo Tirana 2 – 2|url=http://uk.soccerway.com/matches/2008/12/13/albania/super-league/ks-elbasani/ks-dinamo-tirana/685567/|website=Soccerway|language=en|accessdate=12 shkurt 2014|archive-date=18 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200818181854/https://uk.soccerway.com/matches/2008/12/13/albania/super-league/ks-elbasani/ks-dinamo-tirana/685567/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Teuta Durrës vs. Elbasani 1 – 2|url=http://uk.soccerway.com/matches/2009/01/31/albania/super-league/ks-teuta-durres/ks-elbasani/685584/|website=Soccerway|language=en|accessdate=12 shkurt 2014|archive-date=4 prill 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160404161706/http://uk.soccerway.com/matches/2009/01/31/albania/super-league/ks-teuta-durres/ks-elbasani/685584/|url-status=dead}}</ref> Për sezonin 2009–10, ai u ble nga [[KS Besa|Besa]] dhe bëri debutimin me kavajasit më 23 tetor 2009 në fitoren 2–0 kundër [[KS Vllaznia|Vllaznisë]].<ref>{{cite web|title=Besa Kavajë vs. Vllaznia Shkodër 2 – 0|url=http://uk.soccerway.com/matches/2009/08/23/albania/super-league/ks-besa-kavaje/ks-vllaznia-shkoder/827803/|website=Soccerway|language=en|accessdate=12 shkurt 2014|archive-date=4 prill 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160404165935/http://uk.soccerway.com/matches/2009/08/23/albania/super-league/ks-besa-kavaje/ks-vllaznia-shkoder/827803/|url-status=dead}}</ref> Gjatë gjithë sezonit, Fagu u aktivizua në 32 ndeshje por pa mundur të shënojë. Më 19 qershor 2010, Fagu u transferua te [[KF Skënderbeu|Skënderbeu]].<ref>{{cite web|url=https://www.albaniasoccer.com/lajme/shqiperi/superliga/2395-levizjeterbim-fagu-firmos-me-skenderbeun.html|title=Levizjet/Erbim Fagu firmos me Skenderbeun|website=Albania Soccer|author=Altin Ngjela|language=sq|date=19 qershor 2010|access-date=14 nëntor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231114193221/https://www.albaniasoccer.com/lajme/shqiperi/superliga/2395-levizjeterbim-fagu-firmos-me-skenderbeun.html|archive-date=14 nëntor 2023|url-status=dead}}</ref> Ai luajti 31 ndeshje në kampionat në sezonin e tij të parë në [[Korçë]], duke ndihmuar ekipin të fitonte titullin e parë kampion që nga viti 1933. Megjithatë, në ndeshjen e fundit të sezonit ai pësoi një dëmtim të rëndë në gjurin e majtë që e mbajti jashtë fushave për disa muaj.<ref>{{cite web|url=https://www.albaniasoccer.com/lajme/shqiperi/superliga/5576-skenderbeu-rikthehen-pas-shume-kohesh-fagu-dhe-grbovic.html|title=Skenderbeu/ Rikthehen pas shume kohesh Fagu dhe Grbovic|website=Albania Soccer|language=sq|date=9 nëntor 2011|access-date=14 nëntor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231114194942/https://www.albaniasoccer.com/lajme/shqiperi/superliga/5576-skenderbeu-rikthehen-pas-shume-kohesh-fagu-dhe-grbovic.html|archive-date=14 nëntor 2023|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.partizani.net/files/news.php?readmore=4840|title=Fagu pese muaj larg fushave|language=sq|publisher=Futbolli Shqiptar|access-date=13 nëntor 2011|date=31 maj 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120425155800/http://www.partizani.net/files/news.php?readmore=4840|archive-date=25 prill 2012|df=dmy}}</ref> Në sezonin e ardhshëm, Skënderbeu e fitoi sërisht titullin kampion; Fagu, i cili u rikthye nga dëmtimi në nëntor, luajti vetëm 10 ndeshje në kampionat për shkak të disa dëmtimeve të tjera.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/insideuefa/news/0200-0f8814e7d034-3c0237062b60-1000--skenderbeu-face-uphill-challenge-to-defend-title/|title=Skënderbeu face uphill challenge to defend title|publisher=UEFA|language=en|author=Fatjon Pandovski|date=23 gusht 2012|access-date=14 nëntor 2023}}</ref> Në gusht 2012, ai firmosi një kontratë të re një-vjeçare me klubin.<ref>{{cite web|url=https://www.albaniasoccer.com/lajme/shqiperi/superliga/6435-zyrtare-erbim-fagu-besnikeri-ndaj-skendebeut.html|title=Zyrtare/ Erbim Fagu, “besnikeri” ndaj Skendebeut|website=Albania Soccer|language=sq|author=Klevis Bejkolli|date=2 gusht 2012|access-date=14 nëntor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231114200002/https://www.albaniasoccer.com/lajme/shqiperi/superliga/6435-zyrtare-erbim-fagu-besnikeri-ndaj-skendebeut.html|archive-date=14 nëntor 2023|url-status=dead}}</ref> ==Karriera si trajner== Më 20 shkurt 2024, Fagu u emërua trajneri i ri i Tiranës, duke zëvendësuar [[Julian Ahmataj]]n.<ref>{{cite web|url=https://sport.rtsh.al/artikull/zyrtare-erbim-fagu-eshte-trajneri-i-ri-i-tiranes|title=Zyrtare: Erbim Fagu është trajneri i ri i Tiranës|publisher=RTSH Sport|language=sq|date=20 shkurt 2024|access-date=23 shkurt 2024|archive-date=24 shkurt 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224031539/https://sport.rtsh.al/artikull/zyrtare-erbim-fagu-eshte-trajneri-i-ri-i-tiranes|url-status=dead}}</ref> == Referime == <references/> {{DEFAULTSORT:Fagu, Erbim}} [[Kategoria:Lindje 1987]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë nga Tirana]] [[Kategoria:Futbollistë shqiptarë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren shqiptare]] [[Kategoria:Futbollistë në KF Tirana]] [[Kategoria:Futbollistë në KF Skënderbeu]] [[Kategoria:Futbollistë në Kategoria Superiore]] bmi99hcnlxw6rfea9brxfzvdhl3jyhm Samir Mane 0 136980 3053163 3002740 2026-10-02T22:23:28Z Gimicom 52165 3053163 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Samir Mane | image = Samir Mane 2023.jpg | caption = Mane në maj 2023 | birth_date = {{Birth date and age|1967|12|24|df=y}} | birth_place = [[Korçë]], [[Republika Popullore e Shqipërisë]] | organization = [[Mane Foundation]]<ref>[https://amcham.com.al/balfin-group-celebrates-its-30th-anniversary-major-announcements-in-expansions-and-philanthropy/ BALFIN Group Celebrates Its 30th Anniversary - Major Announcements in Expansions and Philanthropy] - AMCHAM</ref> | known_for = {{Unbulleted_list|Themelues dhe President aktual i [[Balfin Group]]|Një prej sipërmarrësve më të suksesshëm në [[Ballkani Perëndimor]]|Personi më i pasur në Shqipëri}} | net_worth = 1.9 miliardë USD (''Forbes'', 2026) | nationality = [[Shqiptar]] | spouse = Eva Mane | children = 4 (një vajzë dhe tre djem) | honours = Çmimi "Për Merita të Veçanta Civile" (2016)<ref name = "BalkanWeb">{{cite web|url https://www.balkanweb.com/presidenti-i-austrise-vlereson-me-dekoraten-e-larte-te-nderit-biznesmenin-samir-mane/|title=Presidenti i Austrisë vlerëson me dekoratën e lartë të nderit biznesmenin Samir Mane|publisher=BalkanWeb|language=sq}}</ref> Dekoratë e Lartë e Nderit për Shërbimet ndaj Republikës së Austrisë (2019)<ref name = "BalkanWeb" /> | website = www.balfingroup.com | citizenship = Austrian | education = [[Universiteti i Tiranës]], Fakulteti i Gjeologjisë dhe Minierave | occupation = {{hlist|Investitor|Sipërmarës|Filantropist}} }} '''Samir Mane''' (lindur më 24 dhjetor 1967 në [[Korça|Korçë]]) është sipërmarrës shqiptar, themelues dhe president i [[Balfin Group|BALFIN Group]], grup investimesh me seli në [[Tirana|Tiranë]] që vepron në tregtinë me pakicë, pasuritë e paluajtshme, sektorin bankar, turizëm, logjistikë, arsim dhe energji.<ref name="forbesProfile">{{cite web |title=Samir Mane |url=https://www.forbes.com/profile/samir-mane/ |publisher=Forbes |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref><ref name="balfinAbout">{{cite web |title=BALFIN Group |url=https://balfin.al/about-us/balfin-group/ |publisher=BALFIN Group |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Mane është pronari i vetëm i grupit.<ref name="ifc">{{cite web |title=Balfin Expansion (Project 52302) |url=https://disclosures.ifc.org/project-detail/SII/52302/balfin-expansion |publisher=International Finance Corporation |date=2026-08-28 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Sipas të dhënave të vetë grupit, BALFIN përfshin rreth 60 shoqëri, është i pranishëm në 13 vende të Evropës dhe të Amerikës së Veriut dhe punëson rreth 5 000 persona.<ref name="balfinAbout" /> <!-- SHËNIM: Shtoni një burim për numrin e shoqërive. --> Në vitin 2025 Mane u bë shqiptari i parë i përfshirë në listën vjetore të miliarderëve të revistës ''[[Forbes]]'', me një pasuri të vlerësuar në 1.4 miliardë dollarë.<ref name="telegrafiForbes">{{cite web |title=Samir Mane, the first Albanian billionaire on the Forbes list |url=https://telegrafi.com/en/samir-mane-miliarderi-pare-shqiptar-ne-listen-e-forbes/ |publisher=Telegrafi |date=2025 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Në listën e vitit 2026 ai renditet i 2177-ti në botë, me 1.9 miliardë dollarë.<ref name="forbesProfile" /><ref name="atlantiku">{{cite web |title=Forbes: Only One Billionaire Linked to Albania |url=https://atlantiku.com/lifestyle/forbes-only-one-billionaire-linked-to-albania/2026/03/13/ |publisher=Atlantiku |date=2026-03-13 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Përmes donacioneve nga asetet e tij, Mane kontribuon për të mbështetur aktivitetet filantropike nëpërmjet Fondacionit Mane.<ref>{{Cite web|date=2023-06-23|title=Inisiativa - Krijohet Fondacioni Mane, presidenti i BALFIN shton kontributin për njerëzit në nevojë|url=https://www.syri.net/sociale/603061/krijohet-fondacioni-mane-presidenti-i-balfin-shton-kontributin-per-njerezit-ne-nevoje/|access-date=2024-01-17|website=Syri {{!}} Lajmi i fundit|language=sq-AL}}</ref> == Jeta e hershme dhe arsimi == Mane lindi më 24 dhjetor 1967 në Korçë, i dyti nga tre vëllezër.<ref name="unyt">{{cite web |title=Nga student në sipërmarrës: Open lecture by Samir Mane |url=https://unyt.edu.al/index.php/2023/05/24/nga-student-ne-sipermarres-open-lecture-by-samir-mane/ |publisher=University of New York Tirana |date=2023-05-24 |language=sq |access-date=2026-10-02}}</ref> Studioi gjeologji në Fakultetin e Gjeologjisë dhe Minierave të [[Universiteti i Tiranës|Universitetit të Tiranës]].<ref name="forbesFeature">{{cite web |last=Tognini |first=Giacomo |title=How This Refugee Became Albania's First Billionaire |url=https://www.forbes.com/sites/giacomotognini/2025/04/19/how-this-refugee-became-albanias-first-billionaire/ |publisher=Forbes |date=2025-04-19 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Në vitin 1991, ende student, u largua nga Shqipëria: pas një udhëtimi 36-orësh me autobus mbërriti në [[Vjena|Vjenë]], ku u regjistrua si refugjat dhe kaloi më shumë se gjashtë muaj në një kamp refugjatësh. Gjatë kësaj kohe mësoi gjermanisht dhe aplikoi në Universitetin Teknik të Vjenës për të vazhduar studimet për gjeologji.<ref name="forbesFeature" /> Në Vjenë punoi edhe si përkthyes.<ref name="unyt" /> == Karriera == === Fillimet: Alba-Trade dhe Neptun (1993–2004) === Në vitin 1993 Mane themeloi në Vjenë shoqërinë Alba-Trade, e cila shiste në Shqipëri pajisje elektroshtëpiake dhe elektronike të sjella nga Austria.<ref name="forbesProfile" /><ref name="balfinHistory">{{cite web |title=History |url=https://balfin.al/about-us/history/ |publisher=BALFIN Group |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Prej saj u zhvillua Neptun, rrjet dyqanesh të elektronikës që më pas u shtri në [[Maqedonia e Veriut|Maqedoninë e Veriut]] (1998) dhe në [[Kosova|Kosovë]] (2007).<ref name="balfinHistory" /> <!-- SHËNIM: Viti i hapjes së Neptun-it: Forbes shkruan 1998, historiku i grupit 1993. Vendosni vitin e saktë. --> Në vitin 2002 ai hyri në zhvillimin e pasurive të paluajtshme me shoqërinë Mane TCI.<ref name="balfinHistory" /> === Qendrat tregtare dhe zgjerimi rajonal (2005–2014) === Në vitin 2005 Mane u kthye në Shqipëri dhe hapi në Tiranë Qendrën Tregtare Univers (QTU), qendrën e parë tregtare në vend, së bashku me rrjetin e supermarketeve [[Euromax]].<ref name="forbesProfile" /><ref name="balfinHistory" /> Në vitin 2011 u hap Tirana East Gate (TEG), qendra tregtare më e madhe në Shqipëri,<ref name="forbesFeature" /> dhe po atë vit grupi solli në vend rrjetin grek të lodrave Jumbo.<ref name="balfinHistory" /> Në Maqedoninë e Veriut grupi ndërtoi Skopje City Mall (2012), të cilin ia shiti shoqërisë britanike Hystead në tetor 2016 për 92 milionë euro,<ref name="hystead">{{cite web |title=UK-based Hystead buys largest Macedonian shopping centre |url=https://seenews.com/news/uk-based-hystead-buys-largest-macedonian-shopping-centre-1098611 |publisher=SeeNews |date=2016-10-25 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> dhe East Gate Mall në Shkup, të përuruar më 29 tetor 2021 pas një investimi prej 103 milionë eurosh.<ref name="egm">{{cite web |title=Samir Mane and BALFIN Group inaugurate the largest shopping center in Macedonia |url=https://www.balkanweb.com/en/samir-mane-dhe-balfin-group-inaugurojne-qendren-me-te-madhe-tregtare-ne-maqedoni/ |publisher=Balkanweb |date=2021-10-30 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Grupi veproi për disa vite edhe në industrinë minerare: në vitin 2013 bleu AlbChrome në Shqipëri dhe në vitin 2018 NewCo Ferronikeli në Kosovë.<ref name="balfinHistory" /> Të dyja iu shitën grupit turk Yildirim; shitja e AlbChrome u përmbyll në janar 2022,<ref name="albchrome">{{cite web |last=Petrushevska |first=Dragana |title=Albania's Balfin wraps up sale of Albchrome to Turkey's Yildirim Group |url=https://seenews.com/news/albanias-balfin-wraps-up-sale-of-albchrome-to-turkeys-yildirim-group-1203145 |publisher=SeeNews |date=2022-01-21 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> ndërsa ajo e Ferronikelit u njoftua në qershor të po atij viti.<ref name="ferronikeli">{{cite web |title=Who is the large Turkish group Yildirim that bought Ferronikeli, these are its investment plans |url=https://www.gazetaexpress.com/en/kush-eshte-grupi-i-madh-turk-yildirim-qe-e-bleu-ferronikelin-keto-jane-planet-e-tij-per-investime/ |publisher=Gazeta Express |date=2022-06-08 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> === Turizmi, sektori bankar dhe tregtia (2015–sot) === Në vitin 2015 nisi ndërtimi i Green Coast, resort turistik dhe rezidencial në Palasë të Rivierës shqiptare.<ref name="balfinHistory" /> Faza e parë u hap në vitin 2022; sipas ''Forbes'', kostoja e përgjithshme e projektit pritet të arrijë rreth 900 milionë dollarë.<ref name="forbesFeature" /> Në vitin 2025 në resort u hap Green Coast Hotel – MGallery Collection, me 131 dhoma dhe suita, hoteli i parë i markës MGallery të grupit francez Accor në Shqipëri.<ref name="mgallery">{{cite web |title=Accor's MGallery opens Green Coast Hotel in Albania |url=https://hotelsmag.com/news/green-coast-hotel-albania/ |publisher=HotelsMag |date=2025-07-10 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> <!-- SHËNIM: Shtoni datën e saktë të hapjes; historiku i grupit përmend vitin 2024. --> Në mars 2019 BALFIN, së bashku me Komercijalna Banka të Shkupit, bleu 98.83% të aksioneve të Tirana Bank nga Piraeus Bank për 57.3 milionë euro, duke hyrë kështu në sektorin bankar.<ref name="piraeus">{{cite web |title=Piraeus Bank S.A. announces that it has completed the sale of its shareholding (98.83%) in its Albanian subsidiary, Tirana Bank Sh.A. |url=https://www.piraeusgroup.gr/en/press-office/news-announcements/2019-3-Press-Release-04-03-2019 |publisher=Piraeus Bank |date=2019-03-04 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Në korrik 2023 Vlora Marina, projekt në të cilin merr pjesë grupi, nënshkroi marrëveshje me Marriott International për një hotel me pesë yje dhe apartamente të markës në Vlorë, me vlerë rreth 100 milionë euro.<ref name="marriott">{{cite web |title=Marriott to open five-star hotel, branded apartments in Albania's Vlora |url=https://seenews.com/news/marriott-to-open-five-star-hotel-branded-apartments-in-albanias-vlora-1233354 |publisher=SeeNews |date=2023-07-28 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Në mars 2025 grupi ia shiti rrjetin SPAR Albania grupit kosovar Viva Fresh,<ref name="spar">{{cite web |title=Kosovo's Viva Fresh Group acquires Spar Albania |url=https://seenews.com/news/kosovos-viva-fresh-group-acquires-spar-albania-1272614 |publisher=SeeNews |date=2025-03-21 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> ndërsa në qershor të po atij viti lidhi marrëveshje franshize me rrjetin danez Flying Tiger Copenhagen për hapjen e 50 dyqaneve në [[Ballkani Perëndimor|Ballkanin Perëndimor]] brenda katër vjetësh.<ref name="tiger">{{cite web |title=Albania's Balfin to open 50 Flying Tiger stores in Western Balkans |url=https://seenews.com/news/albanias-balfin-to-open-50-flying-tiger-stores-in-western-balkans-1277046 |publisher=SeeNews |date=2025-06-17 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Për vitin 2024 BALFIN raportoi fitim neto të konsoliduar prej 113 milionë eurosh, 28% më shumë se një vit më parë;<ref name="profit">{{cite web |last=Hodo |first=Genta |title=Albania's Balfin grows consolidated net profit 28% in 2024 |url=https://seenews.com/news/albanias-balfin-grows-consolidated-net-profit-28-percent-in-2024-1280825 |publisher=SeeNews |date=2025-08-28 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> sipas grupit, EBITDA e konsoliduar për vitin 2025 ishte 163 milionë euro.<ref name="balfinAbout" /> Në fushën e arsimit, Tirana Business University u bë pjesë e grupit në vitin 2014; në vitin 2023 BALFIN u bë aksioneri kryesor i saj dhe mori drejtimin e universitetit.<ref name="tbu">{{cite web |title=About Us |url=https://tbu.edu.al/en/about-us/ |publisher=Tirana Business University |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> === Zgjerimi jashtë rajonit === ==== Austria ==== Sipas grupit, deri në maj 2025 BALFIN kishte investuar në [[Austria|Austri]] mbi 100 milionë euro në projekte banimi dhe me përdorim të përzier në Vjenë dhe në Gmunden.<ref name="austria100">{{cite web |title=BALFIN AUSTRIA: 100-million-euro Investments |url=https://albaniandailynews.com/news/balfin-austria-100-million-euro-investments |publisher=Albanian Daily News |date=2025-05-13 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Në vitet 2025–2026 ai bleu në Vjenë ish-ndërtesën e Drejtorisë së Hekurudhave Federale (Bundesbahndirektionsgebäude) dhe një objekt tregtar prej 16 000 m² në Nordbahnstraße 50, me synimin për ta çuar portofolin austriak në 200 milionë euro.<ref name="eqs">{{cite web |title=BALFIN Group signals Germany expansion through Austria investments |url=https://www.eqs-news.com/news/corporate/balfin-group-signals-germany-expansion-through-austria-investments/d0db5345-ae32-4799-973a-d51cf2f8fe92_en |publisher=EQS News (njoftim për shtyp i BALFIN Group) |date=2026-04-29 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> ==== Shtetet e Bashkuara dhe Kanadaja ==== Në vitin 2023 u themelua në Nju-Jork Balfin Americas, dega e grupit për Amerikën e Veriut. Deri në nëntor 2025 ajo kishte kryer katër investime në pasuri të paluajtshme në shtetet Nju-Jork dhe Nju-Xhersi,<ref name="gri">{{cite web |title=Building a US Presence: Balfin Americas' Expanding Vision |url=https://news.griinstitute.org/en/real-estate/building-a-us-presence-martin-mane-on-balfin-americas-expanding-vision |publisher=GRI Institute |date=2025-11-26 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> ndër to kompleksin e zyrave 340 Mount Kemble në Morristown, blerja e të cilit me partnerë amerikanë u njoftua në mars 2025.<ref name="nj">{{cite web |title=Albania's Balfin co-acquires commercial property in New Jersey |url=https://seenews.com/news/albanias-balfin-co-acquires-commercial-property-in-new-jersey-1271696 |publisher=SeeNews |date=2025-03-04 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Në maj 2024 grupi njoftoi projektin e tij të parë në Kanada, një kompleks banimi me 27 njësi në Vankuver, me vlerë rreth 40 milionë euro.<ref name="canada">{{cite web |title=BALFIN Group Lands in Canada, New Real Estate Project in the Making |url=https://albaniandailynews.com/news/balfin-group-lands-in-canada-new-real-estate-project-in-the-making |publisher=Albanian Daily News |date=2024-05-03 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> ==== Marrëveshja me Jumbo S.A. ==== Në maj 2026 BALFIN dhe shoqëria greke Jumbo S.A. nënshkruan një marrëveshje që e shtrin partneritetin e tyre ekskluziv në gjashtë tregje të reja: Armeni, Azerbajxhan, Gjeorgji, Kazakistan, Ukrainë dhe Uzbekistan. Deri atëherë BALFIN e përfaqësonte markën në Shqipëri, Kosovë, Bosnjë-Hercegovinë, Mal të Zi dhe Moldavi.<ref name="jumboSee">{{cite web |last=Hodo |first=Genta |title=Albania's Balfin extends Jumbo franchise to six Eurasian countries |url=https://seenews.com/news/albanias-balfin-extends-jumbo-franchise-to-six-eurasian-countries-1295455 |publisher=SeeNews |date=2026-05-28 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref><ref name="jumboNaft">{{cite web |title=Jumbo expands into 6 new markets |url=https://www.naftemporiki.gr/english/2115859/jumbo-expands-into-6-new-markets/ |publisher=Naftemporiki |date=2026-05-27 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Sipas marrëveshjes, grupi do të ngrejë një qendër logjistike në Kinë dhe do të menaxhojë vetë zinxhirin e furnizimit për tregjet e reja.<ref name="jumboNaft" /> Në gusht 2026 Korporata Financiare Ndërkombëtare (IFC), pjesë e Grupit të Bankës Botërore, bëri publik propozimin për një paketë huaje prej 140 milionë eurosh për BALFIN, në mbështetje të hyrjes së tij me tregtinë me pakicë në Ukrainë dhe në Kaukazin e Jugut dhe të zhvillimit të turizmit në Shqipëri.<ref name="ifc" /> ==== Gjermania ==== Në gusht 2026 gazeta e specializuar ''Immobilien Zeitung'' raportoi se BALFIN ishte pranë blerjes së ish-magazinës historike «Tietz» pranë stacionit qendror të Mynihut, pjesë e masës së falimentit të grupit Signa, me një çmim të pritshëm 110–120 milionë euro.<ref name="izTietz">{{cite web |last=Thomeczek |first=Harald |title=Albanian billionaire makes a move for Signa's Tietz department store in Munich |url=https://www.iz.de/izgermany/news/-albanian-billionaire-makes-a-move-for-signas-tietz-department-store-in-munich-2000046877 |publisher=Immobilien Zeitung |date=2026-08-06 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Në shtator u raportua se grupi po blinte edhe ndërtesat e magazinave Galeria në Hanover dhe në Bon.<ref name="twGaleria">{{cite web |last=Thomeczek |first=Harald |title=Albanischer Milliardär angelt sich wohl die nächsten Galeria-Immobilien |url=https://www.textilwirtschaft.de/data-markets/albanischer-milliardaer-angelt-sich-wohl-die-naechsten-galeria-immobilien-219858 |publisher=TextilWirtschaft |date=2026-09-10 |language=de |access-date=2026-10-02}}</ref><ref name="tonline">{{cite web |title=Galeria-Kaufhof Hannover: Unternehmer aus Albanien übernimmt das Gebäude |url=https://hannover.t-online.de/region/hannover/id_101439342/galeria-kaufhof-hannover-unternehmer-aus-albanien-uebernimmt-das-gebaeude.html |publisher=t-online |date=2026-09-17 |language=de |access-date=2026-10-02}}</ref> Sipas një profili të botuar po atë muaj në ''Frankfurter Allgemeine Zeitung'', grupi planifikon të hyjë në tregun gjerman përmes blerjes së ndërtesës «Tietz».<ref name="faz">{{cite web |title=Nga jeta si emigrant, te një prej biznesmenëve më të suksesshëm në rajon! "Frankfurter Allgemeine Zeitung": Samir Mane investon edhe në Gjermani |url=https://www.tellalli.al/nga-jeta-si-emigrant-te-nje-prej-biznesmeneve-me-te-suksesshem-ne-rajon-frankfurter-allgemeine-zeitung-samir-mane-investon-edhe-ne-gjermani |publisher=Tellalli |date=2026-09-23 |language=sq |access-date=2026-10-02}}</ref> Sipas këtyre raportimeve, deri në shtator 2026 blerjet nuk ishin konfirmuar zyrtarisht si të përmbyllura. <!-- SHËNIM: Përditësoni me njoftimin zyrtar kur të ketë; deri atëherë mbajeni formulimin «u raportua». --> == Pasuria == ''Forbes'' e përfshiu Manen për herë të parë në listën e miliarderëve në vitin 2025, në vendin e 2356-të, me 1.4 miliardë dollarë.<ref name="balkanwebForbes">{{cite web |title=Forbes lists Samir Mane among the world's richest people |url=https://www.balkanweb.com/en/forbes-e-rendit-samir-manen-ne-listen-e-njerezve-me-te-pasur-te-botes/ |publisher=Balkanweb |date=2025 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref><ref name="telegrafiForbes" /> Në prill të atij viti revista i kushtoi një profil të posaçëm, ku e përshkruan si miliarderin e parë dhe të vetëm të Shqipërisë.<ref name="forbesFeature" /> Në listën e vitit 2026 ai u rendit i 2177-ti, me një pasuri të vlerësuar në 1.9 miliardë dollarë.<ref name="forbesProfile" /><ref name="atlantiku" /> == Filantropia == Në vitin 2023, në 30-vjetorin e grupit, u krijua Fondacioni Mane, i cili mbështet nisma në arsim, mjedis, shëndetësi dhe zbutjen e varfërisë.<ref name="fondacioni">{{cite web |title=Krijohet Fondacioni Mane, presidenti i BALFIN shton kontributin për njerëzit në nevojë |url=https://www.balkanweb.com/krijohet-fondacioni-mane-presidenti-i-balfin-shton-kontributin-per-njerezit-ne-nevoje/ |publisher=Balkanweb |date=2023 |language=sq |access-date=2026-10-02}}</ref><ref name="adn30">{{cite web |title=BALFIN Group 30 years: major announcements regarding expansion and philanthropy |url=https://albaniandailynews.com/news/balfin-group-celebrates-its-30th-anniversary-major-announcements-in-expansions-and-philanthropy |publisher=Albanian Daily News |date=2023-06-17 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> == Jeta personale == Mane është i martuar me Eva Manen dhe ka katër fëmijë, tre djem dhe një vajzë.<ref name="dritare">{{cite web |title=Samir Mane flet për herë të parë për bashkëshorten e tij |url=https://dritare.net/samir-mane-flet-per-here-te-pare-per-bashkeshorten-e-tij |publisher=Dritare.net |date=2018-04-15 |language=sq |access-date=2026-10-02}}</ref> Familja u zhvendos nga Vjena në Tiranë në vitin 2005.<ref name="forbesFeature" /> Ai jeton në Tiranë.<ref name="forbesProfile" /> == Nderime dhe vlerësime == * '''2008:''' ''[[Financial Times]]'' e përfshiu në listën «Who's who: People to watch in business».<ref name="ft">{{cite web |last=Hope |first=Kerin |title=Who's who: People to watch in business |url=https://www.ft.com/content/7e2cad2a-fa18-11dc-9b7c-000077b07658 |publisher=Financial Times |date=2008-03-26 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> * '''2012–2023:''' Konsull nderi i Tajlandës në Shqipëri.<ref name="thai">{{cite web |title=Honorary Consulate of Thailand in Tirana |url=https://aid-air.com/en/embassy-consulate/thailand/honorary-consulate-of-thailand-in-tirana-albania/ |publisher=Aid Air |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> <!-- SHËNIM: Burim i dobët; zëvendësojeni me një lajm shtypi, sidomos për dorëheqjen më 2023, ose hiqeni. --> * '''2016:''' Titulli «Për Merita të Veçanta Civile», dhënë nga Presidenti i Republikës [[Bujar Nishani]].<ref name="cna2016">{{cite web |title=Presidenti Nishani dekoron biznesmenin Samir Mane me titullin "Për Merita të Veçanta Civile" |url=https://www.cna.al/2016/02/20/presidenti-nishani-dekoron-biznesmenin-samir-mane-me-titullin-per-merita-te-vecanta-civile |publisher=CNA |date=2016-02-20 |language=sq |access-date=2026-10-02}}</ref> * '''2019:''' Dekorata e Lartë e Nderit për Shërbime ndaj Republikës së Austrisë, akorduar nga Presidenti [[Alexander Van der Bellen]] dhe dorëzuar më 8 korrik 2019 në Tiranë nga ambasadori Johann Sattler, për rolin e tij në ekonominë shqiptare dhe në lidhjet mes dy vendeve.<ref name="austriaAward">{{cite web |title=Presidenti i Austrisë vlerëson me "Dekoratën e Lartë të Nderit" biznesmenin Samir Mane |url=https://www.balkanweb.com/presidenti-i-austrise-vlereson-me-dekoraten-e-larte-te-nderit-biznesmenin-samir-mane/ |publisher=Balkanweb |date=2019-07-09 |language=sq |access-date=2026-10-02}}</ref> <!-- SHËNIM: Shtoni gradën e saktë sipas dekretit austriak. --> = [[Mane Foundation]] = Përveçse një sipërmarrës gjithnjë e më i suksesshëm, Samir Mane është në të njëjtën kohë një filantrop i mirënjohur. Grupi BALFIN njihet si një prej kontributorëve më të mëdhej të përgjegjësisë sociale të korporatave në Ballkanin Perëndimor, duke mbështetur zhvillimin e qëndrueshëm në arsim, mjedis, shëndet dhe mirëqenie si edhe në Zbutjen e Varfërisë nëpërmjet Fondacionit Mane<ref>{{Cite web|title=Krijohet Fondacioni Mane, Presidenti i Balfin shton kontributin për njerëzit në nevojë|url=https://www.balkanweb.com/krijohet-fondacioni-mane-presidenti-i-balfin-shton-kontributin-per-njerezit-ne-nevoje/|access-date=2024-01-24|website=www.balkanweb.com|language=sq}}</ref>. == Shih edhe == * [[Balfin Group]] == Lidhje të jashtme == * [https://balfin.al/ Faqja zyrtare e BALFIN Group] * [https://www.forbes.com/profile/samir-mane/ Profili i Samir Manes në Forbes] == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Njerëz nga Korça]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Miliarderë shqiptarë]] [[Kategoria:Sipërmarrës shqiptarë]] [[Kategoria:Investitorë shqiptarë]] dqaivrv1dh8c456sin5r6qthsdsu3kd 3053165 3053163 2026-10-02T22:31:18Z TR1920A 148268 3053165 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Samir Mane | image = Samir Mane 2023.jpg | caption = Mane në maj 2023 | birth_date = {{Birth date and age|1967|12|24|df=y}} | birth_place = [[Korçë]], [[Republika Popullore e Shqipërisë]] | organization = [[Mane Foundation]]<ref>[https://amcham.com.al/balfin-group-celebrates-its-30th-anniversary-major-announcements-in-expansions-and-philanthropy/ BALFIN Group Celebrates Its 30th Anniversary - Major Announcements in Expansions and Philanthropy] - AMCHAM</ref> | known_for = {{Unbulleted_list|Themelues dhe President aktual i [[Balfin Group]]|Një prej sipërmarrësve më të suksesshëm në [[Ballkani Perëndimor]]|Personi më i pasur në Shqipëri}} | net_worth = 1.9 miliardë USD (''Forbes'', 2026) | nationality = [[Shqiptar]] | spouse = Eva Mane | children = 4 fëmijë (një vajzë dhe tre djem) | honours = Çmimi "Për Merita të Veçanta Civile" (2016)<ref name = "BalkanWeb">{{cite web|url https://www.balkanweb.com/presidenti-i-austrise-vlereson-me-dekoraten-e-larte-te-nderit-biznesmenin-samir-mane/|title=Presidenti i Austrisë vlerëson me dekoratën e lartë të nderit biznesmenin Samir Mane|publisher=BalkanWeb|language=sq}}</ref> Dekoratë e Lartë e Nderit për Shërbimet ndaj Republikës së Austrisë (2019)<ref name = "BalkanWeb" /> | website = www.balfingroup.com | citizenship = Austrian | education = [[Universiteti i Tiranës]], Fakulteti i Gjeologjisë dhe Minierave | occupation = {{hlist|Investitor|Sipërmarës|Filantropist}} }} '''Samir Mane''' (lindur më 24 dhjetor 1967 në [[Korça|Korçë]]) është sipërmarrës shqiptar, themelues dhe president i [[Balfin Group|BALFIN Group]], grup investimesh me seli në [[Tirana|Tiranë]] që vepron në tregtinë me pakicë, pasuritë e paluajtshme, shërbime financiare, turizëm, logjistikë etj..<ref name="forbesProfile">{{cite web |title=Samir Mane |url=https://www.forbes.com/profile/samir-mane/ |publisher=Forbes |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref><ref name="balfinAbout">{{cite web |title=BALFIN Group |url=https://balfin.al/about-us/balfin-group/ |publisher=BALFIN Group |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Mane është pronari i vetëm i grupit.<ref name="ifc">{{cite web |title=Balfin Expansion (Project 52302) |url=https://disclosures.ifc.org/project-detail/SII/52302/balfin-expansion |publisher=International Finance Corporation |date=2026-08-28 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Sipas të dhënave të vetë grupit, BALFIN përfshin rreth 60 shoqëri, është i pranishëm në 13 vende të Evropës dhe të Amerikës së Veriut dhe punëson rreth 5000 persona.<ref name="balfinAbout" /> <!-- SHËNIM: Shtoni një burim për numrin e shoqërive. --> Në vitin 2025 Mane u bë shqiptari i parë i përfshirë në listën vjetore të miliarderëve të revistës ''[[Forbes]]'', me një pasuri të vlerësuar në 1.4 miliardë dollarë.<ref name="telegrafiForbes">{{cite web |title=Samir Mane, the first Albanian billionaire on the Forbes list |url=https://telegrafi.com/en/samir-mane-miliarderi-pare-shqiptar-ne-listen-e-forbes/ |publisher=Telegrafi |date=2025 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Në listën e vitit 2026 ai renditet i 2177-ti në botë, me 1.9 miliardë dollarë.<ref name="forbesProfile" /><ref name="atlantiku">{{cite web |title=Forbes: Only One Billionaire Linked to Albania |url=https://atlantiku.com/lifestyle/forbes-only-one-billionaire-linked-to-albania/2026/03/13/ |publisher=Atlantiku |date=2026-03-13 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Mane kontribuon për të mbështetur aktivitetet filantropike nëpërmjet Fondacionit Mane.<ref>{{Cite web|date=2023-06-23|title=Inisiativa - Krijohet Fondacioni Mane, presidenti i BALFIN shton kontributin për njerëzit në nevojë|url=https://www.syri.net/sociale/603061/krijohet-fondacioni-mane-presidenti-i-balfin-shton-kontributin-per-njerezit-ne-nevoje/|access-date=2024-01-17|website=Syri {{!}} Lajmi i fundit|language=sq-AL}}</ref> == Jeta e hershme dhe arsimi == Mane lindi më 24 dhjetor 1967 në Korçë, i dyti nga tre vëllezër.<ref name="unyt">{{cite web |title=Nga student në sipërmarrës: Open lecture by Samir Mane |url=https://unyt.edu.al/index.php/2023/05/24/nga-student-ne-sipermarres-open-lecture-by-samir-mane/ |publisher=University of New York Tirana |date=2023-05-24 |language=sq |access-date=2026-10-02}}</ref> Studioi gjeologji në Fakultetin e Gjeologjisë dhe Minierave të [[Universiteti i Tiranës|Universitetit të Tiranës]].<ref name="forbesFeature">{{cite web |last=Tognini |first=Giacomo |title=How This Refugee Became Albania's First Billionaire |url=https://www.forbes.com/sites/giacomotognini/2025/04/19/how-this-refugee-became-albanias-first-billionaire/ |publisher=Forbes |date=2025-04-19 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Në vitin 1991, ende student, u largua nga Shqipëria: pas një udhëtimi 36-orësh me autobus mbërriti në [[Vjena|Vjenë]], ku u regjistrua si refugjat dhe kaloi më shumë se gjashtë muaj në një kamp refugjatësh. Gjatë kësaj kohe mësoi gjermanisht dhe aplikoi në Universitetin Teknik të Vjenës për të vazhduar studimet për gjeologji.<ref name="forbesFeature" /> Në Vjenë punoi edhe si përkthyes.<ref name="unyt" /> == Karriera == === Fillimet: Alba-Trade dhe Neptun (1993–2004) === Në vitin 1993 Mane themeloi në Vjenë shoqërinë Alba-Trade, e cila shiste në Shqipëri pajisje elektroshtëpiake dhe elektronike të sjella nga Austria.<ref name="forbesProfile" /><ref name="balfinHistory">{{cite web |title=History |url=https://balfin.al/about-us/history/ |publisher=BALFIN Group |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Prej saj u zhvillua Neptun, rrjet dyqanesh të elektronikës që më pas u shtri në [[Maqedonia e Veriut|Maqedoninë e Veriut]] (1998) dhe në [[Kosova|Kosovë]] (2007).<ref name="balfinHistory" /> <!-- SHËNIM: Viti i hapjes së Neptun-it: Forbes shkruan 1998, historiku i grupit 1993. Vendosni vitin e saktë. --> Në vitin 2002 ai hyri në zhvillimin e pasurive të paluajtshme me shoqërinë Mane TCI.<ref name="balfinHistory" /> === Qendrat tregtare dhe zgjerimi rajonal (2005–2014) === Në vitin 2005 Mane u kthye në Shqipëri dhe hapi në Tiranë Qendrën Tregtare Univers (QTU), qendrën e parë tregtare në vend, së bashku me rrjetin e supermarketeve [[Euromax]].<ref name="forbesProfile" /><ref name="balfinHistory" /> Në vitin 2011 u hap Tirana East Gate (TEG), qendra tregtare më e madhe në Shqipëri,<ref name="forbesFeature" /> dhe po atë vit grupi solli në vend rrjetin grek të lodrave Jumbo.<ref name="balfinHistory" /> Në Maqedoninë e Veriut grupi ndërtoi Skopje City Mall (2012), të cilin ia shiti shoqërisë britanike Hystead në tetor 2016 për 92 milionë euro,<ref name="hystead">{{cite web |title=UK-based Hystead buys largest Macedonian shopping centre |url=https://seenews.com/news/uk-based-hystead-buys-largest-macedonian-shopping-centre-1098611 |publisher=SeeNews |date=2016-10-25 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> dhe East Gate Mall në Shkup, të përuruar më 29 tetor 2021 pas një investimi prej 103 milionë eurosh.<ref name="egm">{{cite web |title=Samir Mane and BALFIN Group inaugurate the largest shopping center in Macedonia |url=https://www.balkanweb.com/en/samir-mane-dhe-balfin-group-inaugurojne-qendren-me-te-madhe-tregtare-ne-maqedoni/ |publisher=Balkanweb |date=2021-10-30 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Grupi veproi për disa vite edhe në industrinë minerare: në vitin 2013 bleu AlbChrome në Shqipëri dhe në vitin 2018 NewCo Ferronikeli në Kosovë.<ref name="balfinHistory" /> Të dyja iu shitën grupit turk Yildirim; shitja e AlbChrome u përmbyll në janar 2022,<ref name="albchrome">{{cite web |last=Petrushevska |first=Dragana |title=Albania's Balfin wraps up sale of Albchrome to Turkey's Yildirim Group |url=https://seenews.com/news/albanias-balfin-wraps-up-sale-of-albchrome-to-turkeys-yildirim-group-1203145 |publisher=SeeNews |date=2022-01-21 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> ndërsa ajo e Ferronikelit u njoftua në qershor të po atij viti.<ref name="ferronikeli">{{cite web |title=Who is the large Turkish group Yildirim that bought Ferronikeli, these are its investment plans |url=https://www.gazetaexpress.com/en/kush-eshte-grupi-i-madh-turk-yildirim-qe-e-bleu-ferronikelin-keto-jane-planet-e-tij-per-investime/ |publisher=Gazeta Express |date=2022-06-08 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> === Turizmi, sektori bankar dhe tregtia (2015–sot) === Në vitin 2015 nisi ndërtimi i Green Coast, resort turistik dhe rezidencial në Palasë të Rivierës shqiptare.<ref name="balfinHistory" /> Faza e parë u hap në vitin 2022; sipas ''Forbes'', kostoja e përgjithshme e projektit pritet të arrijë rreth 900 milionë dollarë.<ref name="forbesFeature" /> Në vitin 2025 në resort u hap Green Coast Hotel – MGallery Collection, me 131 dhoma dhe suita, hoteli i parë i markës MGallery të grupit francez Accor në Shqipëri.<ref name="mgallery">{{cite web |title=Accor's MGallery opens Green Coast Hotel in Albania |url=https://hotelsmag.com/news/green-coast-hotel-albania/ |publisher=HotelsMag |date=2025-07-10 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> <!-- SHËNIM: Shtoni datën e saktë të hapjes; historiku i grupit përmend vitin 2024. --> Në mars 2019 BALFIN, së bashku me Komercijalna Banka të Shkupit, bleu 98.83% të aksioneve të Tirana Bank nga Piraeus Bank për 57.3 milionë euro, duke hyrë kështu në sektorin bankar.<ref name="piraeus">{{cite web |title=Piraeus Bank S.A. announces that it has completed the sale of its shareholding (98.83%) in its Albanian subsidiary, Tirana Bank Sh.A. |url=https://www.piraeusgroup.gr/en/press-office/news-announcements/2019-3-Press-Release-04-03-2019 |publisher=Piraeus Bank |date=2019-03-04 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Në korrik 2023 Vlora Marina, projekt në të cilin merr pjesë grupi, nënshkroi marrëveshje me Marriott International për një hotel me pesë yje dhe apartamente të markës në Vlorë, me vlerë rreth 100 milionë euro.<ref name="marriott">{{cite web |title=Marriott to open five-star hotel, branded apartments in Albania's Vlora |url=https://seenews.com/news/marriott-to-open-five-star-hotel-branded-apartments-in-albanias-vlora-1233354 |publisher=SeeNews |date=2023-07-28 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Në mars 2025 grupi ia shiti rrjetin SPAR Albania grupit kosovar Viva Fresh,<ref name="spar">{{cite web |title=Kosovo's Viva Fresh Group acquires Spar Albania |url=https://seenews.com/news/kosovos-viva-fresh-group-acquires-spar-albania-1272614 |publisher=SeeNews |date=2025-03-21 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> ndërsa në qershor të po atij viti lidhi marrëveshje franshize me rrjetin danez Flying Tiger Copenhagen për hapjen e 50 dyqaneve në [[Ballkani Perëndimor|Ballkanin Perëndimor]] brenda katër vjetësh.<ref name="tiger">{{cite web |title=Albania's Balfin to open 50 Flying Tiger stores in Western Balkans |url=https://seenews.com/news/albanias-balfin-to-open-50-flying-tiger-stores-in-western-balkans-1277046 |publisher=SeeNews |date=2025-06-17 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Për vitin 2024 BALFIN raportoi fitim neto të konsoliduar prej 113 milionë eurosh, 28% më shumë se një vit më parë;<ref name="profit">{{cite web |last=Hodo |first=Genta |title=Albania's Balfin grows consolidated net profit 28% in 2024 |url=https://seenews.com/news/albanias-balfin-grows-consolidated-net-profit-28-percent-in-2024-1280825 |publisher=SeeNews |date=2025-08-28 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> sipas grupit, EBITDA e konsoliduar për vitin 2025 ishte 163 milionë euro.<ref name="balfinAbout" /> Në fushën e arsimit, Tirana Business University u bë pjesë e grupit në vitin 2014; në vitin 2023 BALFIN u bë aksioneri kryesor i saj dhe mori drejtimin e universitetit.<ref name="tbu">{{cite web |title=About Us |url=https://tbu.edu.al/en/about-us/ |publisher=Tirana Business University |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> === Zgjerimi jashtë rajonit === ==== Austria ==== Sipas grupit, deri në maj 2025 BALFIN kishte investuar në [[Austria|Austri]] mbi 100 milionë euro në projekte banimi dhe me përdorim të përzier në Vjenë dhe në Gmunden.<ref name="austria100">{{cite web |title=BALFIN AUSTRIA: 100-million-euro Investments |url=https://albaniandailynews.com/news/balfin-austria-100-million-euro-investments |publisher=Albanian Daily News |date=2025-05-13 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Në vitet 2025–2026 ai bleu në Vjenë ish-ndërtesën e Drejtorisë së Hekurudhave Federale (Bundesbahndirektionsgebäude) dhe një objekt tregtar prej 16 000 m² në Nordbahnstraße 50, me synimin për ta çuar portofolin austriak në 200 milionë euro.<ref name="eqs">{{cite web |title=BALFIN Group signals Germany expansion through Austria investments |url=https://www.eqs-news.com/news/corporate/balfin-group-signals-germany-expansion-through-austria-investments/d0db5345-ae32-4799-973a-d51cf2f8fe92_en |publisher=EQS News (njoftim për shtyp i BALFIN Group) |date=2026-04-29 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> ==== Shtetet e Bashkuara dhe Kanadaja ==== Në vitin 2023 u themelua në Nju-Jork Balfin Americas, dega e grupit për Amerikën e Veriut. Deri në nëntor 2025 ajo kishte kryer katër investime në pasuri të paluajtshme në shtetet Nju-Jork dhe Nju-Xhersi,<ref name="gri">{{cite web |title=Building a US Presence: Balfin Americas' Expanding Vision |url=https://news.griinstitute.org/en/real-estate/building-a-us-presence-martin-mane-on-balfin-americas-expanding-vision |publisher=GRI Institute |date=2025-11-26 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> ndër to kompleksin e zyrave 340 Mount Kemble në Morristown, blerja e të cilit me partnerë amerikanë u njoftua në mars 2025.<ref name="nj">{{cite web |title=Albania's Balfin co-acquires commercial property in New Jersey |url=https://seenews.com/news/albanias-balfin-co-acquires-commercial-property-in-new-jersey-1271696 |publisher=SeeNews |date=2025-03-04 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Në maj 2024 grupi njoftoi projektin e tij të parë në Kanada, një kompleks banimi me 27 njësi në Vankuver, me vlerë rreth 40 milionë euro.<ref name="canada">{{cite web |title=BALFIN Group Lands in Canada, New Real Estate Project in the Making |url=https://albaniandailynews.com/news/balfin-group-lands-in-canada-new-real-estate-project-in-the-making |publisher=Albanian Daily News |date=2024-05-03 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> ==== Marrëveshja me Jumbo S.A. ==== Në maj 2026 BALFIN dhe shoqëria greke Jumbo S.A. nënshkruan një marrëveshje që e shtrin partneritetin e tyre ekskluziv në gjashtë tregje të reja: Armeni, Azerbajxhan, Gjeorgji, Kazakistan, Ukrainë dhe Uzbekistan. Deri atëherë BALFIN e përfaqësonte markën në Shqipëri, Kosovë, Bosnjë-Hercegovinë, Mal të Zi dhe Moldavi.<ref name="jumboSee">{{cite web |last=Hodo |first=Genta |title=Albania's Balfin extends Jumbo franchise to six Eurasian countries |url=https://seenews.com/news/albanias-balfin-extends-jumbo-franchise-to-six-eurasian-countries-1295455 |publisher=SeeNews |date=2026-05-28 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref><ref name="jumboNaft">{{cite web |title=Jumbo expands into 6 new markets |url=https://www.naftemporiki.gr/english/2115859/jumbo-expands-into-6-new-markets/ |publisher=Naftemporiki |date=2026-05-27 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Sipas marrëveshjes, grupi do të ngrejë një qendër logjistike në Kinë dhe do të menaxhojë vetë zinxhirin e furnizimit për tregjet e reja.<ref name="jumboNaft" /> Në gusht 2026 Korporata Financiare Ndërkombëtare (IFC), pjesë e Grupit të Bankës Botërore, bëri publik propozimin për një paketë huaje prej 140 milionë eurosh për BALFIN, në mbështetje të hyrjes së tij me tregtinë me pakicë në Ukrainë dhe në Kaukazin e Jugut dhe të zhvillimit të turizmit në Shqipëri.<ref name="ifc" /> ==== Gjermania ==== Në gusht 2026 gazeta e specializuar ''Immobilien Zeitung'' raportoi se BALFIN ishte pranë blerjes së ish-magazinës historike «Tietz» pranë stacionit qendror të Mynihut, pjesë e masës së falimentit të grupit Signa, me një çmim të pritshëm 110–120 milionë euro.<ref name="izTietz">{{cite web |last=Thomeczek |first=Harald |title=Albanian billionaire makes a move for Signa's Tietz department store in Munich |url=https://www.iz.de/izgermany/news/-albanian-billionaire-makes-a-move-for-signas-tietz-department-store-in-munich-2000046877 |publisher=Immobilien Zeitung |date=2026-08-06 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Në shtator u raportua se grupi po blinte edhe ndërtesat e magazinave Galeria në Hanover dhe në Bon.<ref name="twGaleria">{{cite web |last=Thomeczek |first=Harald |title=Albanischer Milliardär angelt sich wohl die nächsten Galeria-Immobilien |url=https://www.textilwirtschaft.de/data-markets/albanischer-milliardaer-angelt-sich-wohl-die-naechsten-galeria-immobilien-219858 |publisher=TextilWirtschaft |date=2026-09-10 |language=de |access-date=2026-10-02}}</ref><ref name="tonline">{{cite web |title=Galeria-Kaufhof Hannover: Unternehmer aus Albanien übernimmt das Gebäude |url=https://hannover.t-online.de/region/hannover/id_101439342/galeria-kaufhof-hannover-unternehmer-aus-albanien-uebernimmt-das-gebaeude.html |publisher=t-online |date=2026-09-17 |language=de |access-date=2026-10-02}}</ref> Sipas një profili të botuar po atë muaj në ''Frankfurter Allgemeine Zeitung'', grupi planifikon të hyjë në tregun gjerman përmes blerjes së ndërtesës «Tietz».<ref name="faz">{{cite web |title=Nga jeta si emigrant, te një prej biznesmenëve më të suksesshëm në rajon! "Frankfurter Allgemeine Zeitung": Samir Mane investon edhe në Gjermani |url=https://www.tellalli.al/nga-jeta-si-emigrant-te-nje-prej-biznesmeneve-me-te-suksesshem-ne-rajon-frankfurter-allgemeine-zeitung-samir-mane-investon-edhe-ne-gjermani |publisher=Tellalli |date=2026-09-23 |language=sq |access-date=2026-10-02}}</ref> Sipas këtyre raportimeve, deri në shtator 2026 blerjet nuk ishin konfirmuar zyrtarisht si të përmbyllura. <!-- SHËNIM: Përditësoni me njoftimin zyrtar kur të ketë; deri atëherë mbajeni formulimin «u raportua». --> == Pasuria == ''Forbes'' e përfshiu Manen për herë të parë në listën e miliarderëve në vitin 2025, në vendin e 2356-të, me 1.4 miliardë dollarë.<ref name="balkanwebForbes">{{cite web |title=Forbes lists Samir Mane among the world's richest people |url=https://www.balkanweb.com/en/forbes-e-rendit-samir-manen-ne-listen-e-njerezve-me-te-pasur-te-botes/ |publisher=Balkanweb |date=2025 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref><ref name="telegrafiForbes" /> Në prill të atij viti revista i kushtoi një profil të posaçëm, ku e përshkruan si miliarderin e parë dhe të vetëm të Shqipërisë.<ref name="forbesFeature" /> Në listën e vitit 2026 ai u rendit i 2177-ti, me një pasuri të vlerësuar në 1.9 miliardë dollarë.<ref name="forbesProfile" /><ref name="atlantiku" /> == Filantropia == Në vitin 2023, në 30-vjetorin e grupit, u krijua Fondacioni Mane, i cili mbështet nisma në arsim, mjedis, shëndetësi dhe zbutjen e varfërisë.<ref name="fondacioni">{{cite web |title=Krijohet Fondacioni Mane, presidenti i BALFIN shton kontributin për njerëzit në nevojë |url=https://www.balkanweb.com/krijohet-fondacioni-mane-presidenti-i-balfin-shton-kontributin-per-njerezit-ne-nevoje/ |publisher=Balkanweb |date=2023 |language=sq |access-date=2026-10-02}}</ref><ref name="adn30">{{cite web |title=BALFIN Group 30 years: major announcements regarding expansion and philanthropy |url=https://albaniandailynews.com/news/balfin-group-celebrates-its-30th-anniversary-major-announcements-in-expansions-and-philanthropy |publisher=Albanian Daily News |date=2023-06-17 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> == Jeta personale == Mane është i martuar me Eva Manen dhe ka katër fëmijë, tre djem dhe një vajzë.<ref name="dritare">{{cite web |title=Samir Mane flet për herë të parë për bashkëshorten e tij |url=https://dritare.net/samir-mane-flet-per-here-te-pare-per-bashkeshorten-e-tij |publisher=Dritare.net |date=2018-04-15 |language=sq |access-date=2026-10-02}}</ref> Familja u zhvendos nga Vjena në Tiranë në vitin 2005.<ref name="forbesFeature" /> Ai jeton në Tiranë.<ref name="forbesProfile" /> == Nderime dhe vlerësime == * '''2008:''' ''[[Financial Times]]'' e përfshiu në listën «Who's who: People to watch in business».<ref name="ft">{{cite web |last=Hope |first=Kerin |title=Who's who: People to watch in business |url=https://www.ft.com/content/7e2cad2a-fa18-11dc-9b7c-000077b07658 |publisher=Financial Times |date=2008-03-26 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> * '''2012–2023:''' Konsull nderi i Tajlandës në Shqipëri.<ref name="thai">{{cite web |title=Honorary Consulate of Thailand in Tirana |url=https://aid-air.com/en/embassy-consulate/thailand/honorary-consulate-of-thailand-in-tirana-albania/ |publisher=Aid Air |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> <!-- SHËNIM: Burim i dobët; zëvendësojeni me një lajm shtypi, sidomos për dorëheqjen më 2023, ose hiqeni. --> * '''2016:''' Titulli «Për Merita të Veçanta Civile», dhënë nga Presidenti i Republikës [[Bujar Nishani]].<ref name="cna2016">{{cite web |title=Presidenti Nishani dekoron biznesmenin Samir Mane me titullin "Për Merita të Veçanta Civile" |url=https://www.cna.al/2016/02/20/presidenti-nishani-dekoron-biznesmenin-samir-mane-me-titullin-per-merita-te-vecanta-civile |publisher=CNA |date=2016-02-20 |language=sq |access-date=2026-10-02}}</ref> * '''2019:''' Dekorata e Lartë e Nderit për Shërbime ndaj Republikës së Austrisë, akorduar nga Presidenti [[Alexander Van der Bellen]] dhe dorëzuar më 8 korrik 2019 në Tiranë nga ambasadori Johann Sattler, për rolin e tij në ekonominë shqiptare dhe në lidhjet mes dy vendeve.<ref name="austriaAward">{{cite web |title=Presidenti i Austrisë vlerëson me "Dekoratën e Lartë të Nderit" biznesmenin Samir Mane |url=https://www.balkanweb.com/presidenti-i-austrise-vlereson-me-dekoraten-e-larte-te-nderit-biznesmenin-samir-mane/ |publisher=Balkanweb |date=2019-07-09 |language=sq |access-date=2026-10-02}}</ref> <!-- SHËNIM: Shtoni gradën e saktë sipas dekretit austriak. --> = [[Mane Foundation]] = Përveçse një sipërmarrës gjithnjë e më i suksesshëm, Samir Mane është në të njëjtën kohë një filantrop i mirënjohur. Grupi BALFIN njihet si një prej kontributorëve më të mëdhej të përgjegjësisë sociale të korporatave në Ballkanin Perëndimor, duke mbështetur zhvillimin e qëndrueshëm në arsim, mjedis, shëndet dhe mirëqenie si edhe në Zbutjen e Varfërisë nëpërmjet Fondacionit Mane<ref>{{Cite web|title=Krijohet Fondacioni Mane, Presidenti i Balfin shton kontributin për njerëzit në nevojë|url=https://www.balkanweb.com/krijohet-fondacioni-mane-presidenti-i-balfin-shton-kontributin-per-njerezit-ne-nevoje/|access-date=2024-01-24|website=www.balkanweb.com|language=sq}}</ref>. == Shih edhe == * [[Balfin Group]] == Lidhje të jashtme == * [https://balfin.al/ Faqja zyrtare e BALFIN Group] * [https://www.forbes.com/profile/samir-mane/ Profili i Samir Manes në Forbes] == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Njerëz nga Korça]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Miliarderë shqiptarë]] [[Kategoria:Sipërmarrës shqiptarë]] [[Kategoria:Investitorë shqiptarë]] oud1j69wv1tn5x4p2kgquvzwfsfk7fv 3053171 3053165 2026-10-02T22:41:52Z TR1920A 148268 /* Karriera */ one new section and.some minor improvements in Alba ian. 3053171 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Samir Mane | image = Samir Mane 2023.jpg | caption = Mane në maj 2023 | birth_date = {{Birth date and age|1967|12|24|df=y}} | birth_place = [[Korçë]], [[Republika Popullore e Shqipërisë]] | organization = [[Mane Foundation]]<ref>[https://amcham.com.al/balfin-group-celebrates-its-30th-anniversary-major-announcements-in-expansions-and-philanthropy/ BALFIN Group Celebrates Its 30th Anniversary - Major Announcements in Expansions and Philanthropy] - AMCHAM</ref> | known_for = {{Unbulleted_list|Themelues dhe President aktual i [[Balfin Group]]|Një prej sipërmarrësve më të suksesshëm në [[Ballkani Perëndimor]]|Personi më i pasur në Shqipëri}} | net_worth = 1.9 miliardë USD (''Forbes'', 2026) | nationality = [[Shqiptar]] | spouse = Eva Mane | children = 4 fëmijë (një vajzë dhe tre djem) | honours = Çmimi "Për Merita të Veçanta Civile" (2016)<ref name = "BalkanWeb">{{cite web|url https://www.balkanweb.com/presidenti-i-austrise-vlereson-me-dekoraten-e-larte-te-nderit-biznesmenin-samir-mane/|title=Presidenti i Austrisë vlerëson me dekoratën e lartë të nderit biznesmenin Samir Mane|publisher=BalkanWeb|language=sq}}</ref> Dekoratë e Lartë e Nderit për Shërbimet ndaj Republikës së Austrisë (2019)<ref name = "BalkanWeb" /> | website = www.balfingroup.com | citizenship = Austrian | education = [[Universiteti i Tiranës]], Fakulteti i Gjeologjisë dhe Minierave | occupation = {{hlist|Investitor|Sipërmarës|Filantropist}} }} '''Samir Mane''' (lindur më 24 dhjetor 1967 në [[Korça|Korçë]]) është sipërmarrës shqiptar, themelues dhe president i [[Balfin Group|BALFIN Group]], grup investimesh me seli në [[Tirana|Tiranë]] që vepron në tregtinë me pakicë, pasuritë e paluajtshme, shërbime financiare, turizëm, logjistikë etj..<ref name="forbesProfile">{{cite web |title=Samir Mane |url=https://www.forbes.com/profile/samir-mane/ |publisher=Forbes |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref><ref name="balfinAbout">{{cite web |title=BALFIN Group |url=https://balfin.al/about-us/balfin-group/ |publisher=BALFIN Group |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Mane është pronari i vetëm i grupit.<ref name="ifc">{{cite web |title=Balfin Expansion (Project 52302) |url=https://disclosures.ifc.org/project-detail/SII/52302/balfin-expansion |publisher=International Finance Corporation |date=2026-08-28 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Sipas të dhënave të vetë grupit, BALFIN përfshin rreth 60 shoqëri, është i pranishëm në 13 vende të Evropës dhe të Amerikës së Veriut dhe punëson rreth 5000 persona.<ref name="balfinAbout" /> <!-- SHËNIM: Shtoni një burim për numrin e shoqërive. --> Në vitin 2025 Mane u bë shqiptari i parë i përfshirë në listën vjetore të miliarderëve të revistës ''[[Forbes]]'', me një pasuri të vlerësuar në 1.4 miliardë dollarë.<ref name="telegrafiForbes">{{cite web |title=Samir Mane, the first Albanian billionaire on the Forbes list |url=https://telegrafi.com/en/samir-mane-miliarderi-pare-shqiptar-ne-listen-e-forbes/ |publisher=Telegrafi |date=2025 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Në listën e vitit 2026 ai renditet i 2177-ti në botë, me 1.9 miliardë dollarë.<ref name="forbesProfile" /><ref name="atlantiku">{{cite web |title=Forbes: Only One Billionaire Linked to Albania |url=https://atlantiku.com/lifestyle/forbes-only-one-billionaire-linked-to-albania/2026/03/13/ |publisher=Atlantiku |date=2026-03-13 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Mane kontribuon për të mbështetur aktivitetet filantropike nëpërmjet Fondacionit Mane.<ref>{{Cite web|date=2023-06-23|title=Inisiativa - Krijohet Fondacioni Mane, presidenti i BALFIN shton kontributin për njerëzit në nevojë|url=https://www.syri.net/sociale/603061/krijohet-fondacioni-mane-presidenti-i-balfin-shton-kontributin-per-njerezit-ne-nevoje/|access-date=2024-01-17|website=Syri {{!}} Lajmi i fundit|language=sq-AL}}</ref> == Jeta e hershme dhe arsimi == Mane lindi më 24 dhjetor 1967 në Korçë, i dyti nga tre vëllezër.<ref name="unyt">{{cite web |title=Nga student në sipërmarrës: Open lecture by Samir Mane |url=https://unyt.edu.al/index.php/2023/05/24/nga-student-ne-sipermarres-open-lecture-by-samir-mane/ |publisher=University of New York Tirana |date=2023-05-24 |language=sq |access-date=2026-10-02}}</ref> Studioi gjeologji në Fakultetin e Gjeologjisë dhe Minierave të [[Universiteti i Tiranës|Universitetit të Tiranës]].<ref name="forbesFeature">{{cite web |last=Tognini |first=Giacomo |title=How This Refugee Became Albania's First Billionaire |url=https://www.forbes.com/sites/giacomotognini/2025/04/19/how-this-refugee-became-albanias-first-billionaire/ |publisher=Forbes |date=2025-04-19 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Në vitin 1991, ende student, u largua nga Shqipëria: pas një udhëtimi 36-orësh me autobus mbërriti në [[Vjena|Vjenë]], ku u regjistrua si refugjat dhe kaloi më shumë se gjashtë muaj në një kamp refugjatësh. Gjatë kësaj kohe mësoi gjermanisht dhe aplikoi në Universitetin Teknik të Vjenës për të vazhduar studimet për gjeologji.<ref name="forbesFeature" /> Në Vjenë punoi edhe si përkthyes.<ref name="unyt" /> == Karriera == === Fillimet: Alba-Trade dhe Neptun (1993–2004) === Në vitin 1993 Mane themeloi në Vjenë shoqërinë Alba-Trade, e cila shiste në Shqipëri pajisje elektroshtëpiake dhe elektronike të sjella nga Austria.<ref name="forbesProfile" /><ref name="balfinHistory">{{cite web |title=History |url=https://balfin.al/about-us/history/ |publisher=BALFIN Group |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Prej saj u zhvillua Neptun, rrjet dyqanesh të elektronikës që më pas u shtri në [[Maqedonia e Veriut|Maqedoninë e Veriut]] (1998) dhe në [[Kosova|Kosovë]] (2007).<ref name="balfinHistory" /> <!-- SHËNIM: Viti i hapjes së Neptun-it: Forbes shkruan 1998, historiku i grupit 1993. Vendosni vitin e saktë. --> Në vitin 2002 ai hyri në zhvillimin e pasurive të paluajtshme me shoqërinë Mane TCI.<ref name="balfinHistory" /> === Qendrat tregtare dhe zgjerimi rajonal (2005–2014) === Në vitin 2005 Mane u kthye në Shqipëri dhe hapi në Tiranë Qendrën Tregtare Univers (QTU), qendrën e parë tregtare në vend, së bashku me rrjetin e supermarketeve [[Euromax]].<ref name="forbesProfile" /><ref name="balfinHistory" /> Në vitin 2011 u hap Tirana East Gate (TEG), qendra tregtare më e madhe në Shqipëri,<ref name="forbesFeature" /> dhe po atë vit grupi solli në vend rrjetin grek të lodrave, kinkalerive, dekorit, etj Jumbo.<ref name="balfinHistory" /> Në Maqedoninë e Veriut grupi ndërtoi Skopje City Mall (2012), të cilin ia shiti shoqërisë britanike Hystead në tetor 2016 për 92 milionë euro,<ref name="hystead">{{cite web |title=UK-based Hystead buys largest Macedonian shopping centre |url=https://seenews.com/news/uk-based-hystead-buys-largest-macedonian-shopping-centre-1098611 |publisher=SeeNews |date=2016-10-25 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> dhe East Gate Mall në Shkup, të përuruar më 29 tetor 2021 pas një investimi prej 103 milionë eurosh.<ref name="egm">{{cite web |title=Samir Mane and BALFIN Group inaugurate the largest shopping center in Macedonia |url=https://www.balkanweb.com/en/samir-mane-dhe-balfin-group-inaugurojne-qendren-me-te-madhe-tregtare-ne-maqedoni/ |publisher=Balkanweb |date=2021-10-30 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Grupi BALFIN, nën drejtimin e Mane, veproi për disa vite edhe në industrinë minerare: në vitin 2013 bleu AlbChrome në Shqipëri dhe në vitin 2018 NewCo Ferronikeli në Kosovë.<ref name="balfinHistory" /> Të dyja iu shitën grupit turk Yildirim; shitja e AlbChrome u përmbyll në janar 2022,<ref name="albchrome">{{cite web |last=Petrushevska |first=Dragana |title=Albania's Balfin wraps up sale of Albchrome to Turkey's Yildirim Group |url=https://seenews.com/news/albanias-balfin-wraps-up-sale-of-albchrome-to-turkeys-yildirim-group-1203145 |publisher=SeeNews |date=2022-01-21 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> ndërsa ajo e Ferronikelit u njoftua në qershor të po atij viti.<ref name="ferronikeli">{{cite web |title=Who is the large Turkish group Yildirim that bought Ferronikeli, these are its investment plans |url=https://www.gazetaexpress.com/en/kush-eshte-grupi-i-madh-turk-yildirim-qe-e-bleu-ferronikelin-keto-jane-planet-e-tij-per-investime/ |publisher=Gazeta Express |date=2022-06-08 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> === Turizmi, sektori i shërbimeve financiare dhe tregtia (2015–sot) === Në vitin 2015 nisi ndërtimi i Green Coast, resort turistik dhe rezidencial në Palasë, riviera shqiptare.<ref name="balfinHistory" /> Faza e parë përfundoi në vitin 2022; sipas ''Forbes'', kostoja e përgjithshme e projektit pritet të arrijë rreth 900 milionë dollarë.<ref name="forbesFeature" /> Në vitin 2025 në resort u hap Green Coast Hotel – MGallery Collection, me 131 dhoma dhe suita, hoteli i parë i markës MGallery të grupit francez Accor në Shqipëri.<ref name="mgallery">{{cite web |title=Accor's MGallery opens Green Coast Hotel in Albania |url=https://hotelsmag.com/news/green-coast-hotel-albania/ |publisher=HotelsMag |date=2025-07-10 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> <!-- SHËNIM: Shtoni datën e saktë të hapjes; historiku i grupit përmend vitin 2024. --> Në mars 2019 BALFIN, së bashku me Komercijalna Banka të Shkupit, bleu 98.83% të aksioneve të Tirana Bank nga Piraeus Bank për 57.3 milionë euro, duke hyrë kështu në sektorin bankar.<ref name="piraeus">{{cite web |title=Piraeus Bank S.A. announces that it has completed the sale of its shareholding (98.83%) in its Albanian subsidiary, Tirana Bank Sh.A. |url=https://www.piraeusgroup.gr/en/press-office/news-announcements/2019-3-Press-Release-04-03-2019 |publisher=Piraeus Bank |date=2019-03-04 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Në korrik 2023 Vlora Marina, projekt në të cilin grupi është pjesërisht i përfshirë, nënshkroi marrëveshje me Marriott International për një hotel me pesë yje dhe apartamente të markës në Vlorë, me vlerë rreth 100 milionë euro.<ref name="marriott">{{cite web |title=Marriott to open five-star hotel, branded apartments in Albania's Vlora |url=https://seenews.com/news/marriott-to-open-five-star-hotel-branded-apartments-in-albanias-vlora-1233354 |publisher=SeeNews |date=2023-07-28 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Në mars 2025 grupi ia shiti rrjetin SPAR Albania grupit kosovar Viva Fresh,<ref name="spar">{{cite web |title=Kosovo's Viva Fresh Group acquires Spar Albania |url=https://seenews.com/news/kosovos-viva-fresh-group-acquires-spar-albania-1272614 |publisher=SeeNews |date=2025-03-21 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> ndërsa në qershor të po atij viti lidhi marrëveshje franshize me rrjetin danez Flying Tiger Copenhagen për hapjen e 50 dyqaneve në [[Ballkani Perëndimor|Ballkanin Perëndimor]] brenda katër vjetësh.<ref name="tiger">{{cite web |title=Albania's Balfin to open 50 Flying Tiger stores in Western Balkans |url=https://seenews.com/news/albanias-balfin-to-open-50-flying-tiger-stores-in-western-balkans-1277046 |publisher=SeeNews |date=2025-06-17 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Për vitin 2024 BALFIN raportoi fitim neto të konsoliduar prej 113 milionë eurosh, 28% më shumë se një vit më parë;<ref name="profit">{{cite web |last=Hodo |first=Genta |title=Albania's Balfin grows consolidated net profit 28% in 2024 |url=https://seenews.com/news/albanias-balfin-grows-consolidated-net-profit-28-percent-in-2024-1280825 |publisher=SeeNews |date=2025-08-28 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> sipas grupit, EBITDA e konsoliduar për vitin 2025 ishte 163 milionë euro.<ref name="balfinAbout" /> Në fushën e arsimit, Tirana Business University u bë pjesë e grupit në vitin 2014; në vitin 2023 BALFIN u bë aksioneri kryesor i saj dhe mori drejtimin e universitetit.<ref name="tbu">{{cite web |title=About Us |url=https://tbu.edu.al/en/about-us/ |publisher=Tirana Business University |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> === Zgjerimi jashtë rajonit === ==== Austria ==== Sipas grupit, deri në maj 2025 BALFIN kishte investuar në [[Austria|Austri]] mbi 100 milionë euro në projekte banimi dhe me përdorim miks në Vjenë dhe në Gmunden.<ref name="austria100">{{cite web |title=BALFIN AUSTRIA: 100-million-euro Investments |url=https://albaniandailynews.com/news/balfin-austria-100-million-euro-investments |publisher=Albanian Daily News |date=2025-05-13 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Në vitet 2025–2026 ai bleu në Vjenë ish-ndërtesën e Drejtorisë së Hekurudhave Federale (Bundesbahndirektionsgebäude) dhe një objekt tregtar prej 16 000 m² në Nordbahnstraße 50, me synimin për ta çuar portofolin austriak në 200 milionë euro.<ref name="eqs">{{cite web |title=BALFIN Group signals Germany expansion through Austria investments |url=https://www.eqs-news.com/news/corporate/balfin-group-signals-germany-expansion-through-austria-investments/d0db5345-ae32-4799-973a-d51cf2f8fe92_en |publisher=EQS News (njoftim për shtyp i BALFIN Group) |date=2026-04-29 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> ==== Shtetet e Bashkuara dhe Kanadaja ==== Në vitin 2023 u themelua në Nju-Jork Balfin Americas, dega e grupit për Amerikën e Veriut. Deri në nëntor 2025 ajo kishte kryer katër investime në pasuri të paluajtshme në shtetet Nju-Jork dhe Nju-Xhersi,<ref name="gri">{{cite web |title=Building a US Presence: Balfin Americas' Expanding Vision |url=https://news.griinstitute.org/en/real-estate/building-a-us-presence-martin-mane-on-balfin-americas-expanding-vision |publisher=GRI Institute |date=2025-11-26 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> ndër to kompleksin e zyrave 340 Mount Kemble në Morristown, blerja e të cilit me partnerë amerikanë u njoftua në mars 2025.<ref name="nj">{{cite web |title=Albania's Balfin co-acquires commercial property in New Jersey |url=https://seenews.com/news/albanias-balfin-co-acquires-commercial-property-in-new-jersey-1271696 |publisher=SeeNews |date=2025-03-04 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Në maj 2024 grupi njoftoi projektin e tij të parë në Kanada, një kompleks banimi me 27 njësi në Vankuver, me vlerë rreth 40 milionë euro.<ref name="canada">{{cite web |title=BALFIN Group Lands in Canada, New Real Estate Project in the Making |url=https://albaniandailynews.com/news/balfin-group-lands-in-canada-new-real-estate-project-in-the-making |publisher=Albanian Daily News |date=2024-05-03 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> ==== Marrëveshja me Jumbo S.A. ==== Në maj 2026 BALFIN dhe shoqëria greke Jumbo S.A. nënshkruan një marrëveshje që e shtrin partneritetin e tyre ekskluziv në gjashtë tregje të reja: Armeni, Azerbajxhan, Gjeorgji, Kazakistan, Ukrainë dhe Uzbekistan. Deri atëherë BALFIN e përfaqësonte markën në Shqipëri, Kosovë, Bosnjë-Hercegovinë, Mal të Zi dhe Moldavi.<ref name="jumboSee">{{cite web |last=Hodo |first=Genta |title=Albania's Balfin extends Jumbo franchise to six Eurasian countries |url=https://seenews.com/news/albanias-balfin-extends-jumbo-franchise-to-six-eurasian-countries-1295455 |publisher=SeeNews |date=2026-05-28 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref><ref name="jumboNaft">{{cite web |title=Jumbo expands into 6 new markets |url=https://www.naftemporiki.gr/english/2115859/jumbo-expands-into-6-new-markets/ |publisher=Naftemporiki |date=2026-05-27 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Sipas marrëveshjes, grupi do të ngrejë një qendër logjistike në Kinë dhe do të menaxhojë vetë zinxhirin e furnizimit për tregjet e reja.<ref name="jumboNaft" /> ==== Besimi i Institucioneve Financiare Nderkombëtare ==== Në gusht 2026 Korporata Financiare Ndërkombëtare (IFC), pjesë e Grupit të Bankës Botërore, bëri publik propozimin për një paketë huaje prej 140 milionë eurosh për BALFIN, në mbështetje të hyrjes së tij me tregtinë me pakicë në Ukrainë dhe në Kaukazin e Jugut dhe të zhvillimit të turizmit në Shqipëri.<ref name="ifc" /> ==== Gjermania ==== Në gusht 2026 gazeta e specializuar ''Immobilien Zeitung'' raportoi se BALFIN ishte pranë blerjes së ish-magazinës historike «Tietz» pranë stacionit qendror të Mynihut, pjesë e masës së falimentit të grupit Signa, me një çmim të pritshëm 110–120 milionë euro.<ref name="izTietz">{{cite web |last=Thomeczek |first=Harald |title=Albanian billionaire makes a move for Signa's Tietz department store in Munich |url=https://www.iz.de/izgermany/news/-albanian-billionaire-makes-a-move-for-signas-tietz-department-store-in-munich-2000046877 |publisher=Immobilien Zeitung |date=2026-08-06 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Në shtator u raportua se grupi po blinte edhe ndërtesat e magazinave Galeria në Hanover dhe në Bon.<ref name="twGaleria">{{cite web |last=Thomeczek |first=Harald |title=Albanischer Milliardär angelt sich wohl die nächsten Galeria-Immobilien |url=https://www.textilwirtschaft.de/data-markets/albanischer-milliardaer-angelt-sich-wohl-die-naechsten-galeria-immobilien-219858 |publisher=TextilWirtschaft |date=2026-09-10 |language=de |access-date=2026-10-02}}</ref><ref name="tonline">{{cite web |title=Galeria-Kaufhof Hannover: Unternehmer aus Albanien übernimmt das Gebäude |url=https://hannover.t-online.de/region/hannover/id_101439342/galeria-kaufhof-hannover-unternehmer-aus-albanien-uebernimmt-das-gebaeude.html |publisher=t-online |date=2026-09-17 |language=de |access-date=2026-10-02}}</ref> Sipas një profili të botuar po atë muaj në ''Frankfurter Allgemeine Zeitung'', grupi planifikon të hyjë në tregun gjerman përmes blerjes së ndërtesës «Tietz».<ref name="faz">{{cite web |title=Nga jeta si emigrant, te një prej biznesmenëve më të suksesshëm në rajon! "Frankfurter Allgemeine Zeitung": Samir Mane investon edhe në Gjermani |url=https://www.tellalli.al/nga-jeta-si-emigrant-te-nje-prej-biznesmeneve-me-te-suksesshem-ne-rajon-frankfurter-allgemeine-zeitung-samir-mane-investon-edhe-ne-gjermani |publisher=Tellalli |date=2026-09-23 |language=sq |access-date=2026-10-02}}</ref> Sipas këtyre raportimeve, deri në shtator 2026 blerjet nuk ishin konfirmuar zyrtarisht si të përmbyllura. <!-- SHËNIM: Përditësoni me njoftimin zyrtar kur të ketë; deri atëherë mbajeni formulimin «u raportua». --> == Pasuria == ''Forbes'' e përfshiu Manen për herë të parë në listën e miliarderëve në vitin 2025, në vendin e 2356-të, me 1.4 miliardë dollarë.<ref name="balkanwebForbes">{{cite web |title=Forbes lists Samir Mane among the world's richest people |url=https://www.balkanweb.com/en/forbes-e-rendit-samir-manen-ne-listen-e-njerezve-me-te-pasur-te-botes/ |publisher=Balkanweb |date=2025 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref><ref name="telegrafiForbes" /> Në prill të atij viti revista i kushtoi një profil të posaçëm, ku e përshkruan si miliarderin e parë dhe të vetëm të Shqipërisë.<ref name="forbesFeature" /> Në listën e vitit 2026 ai u rendit i 2177-ti, me një pasuri të vlerësuar në 1.9 miliardë dollarë.<ref name="forbesProfile" /><ref name="atlantiku" /> == Filantropia == Në vitin 2023, në 30-vjetorin e grupit, u krijua Fondacioni Mane, i cili mbështet nisma në arsim, mjedis, shëndetësi dhe zbutjen e varfërisë.<ref name="fondacioni">{{cite web |title=Krijohet Fondacioni Mane, presidenti i BALFIN shton kontributin për njerëzit në nevojë |url=https://www.balkanweb.com/krijohet-fondacioni-mane-presidenti-i-balfin-shton-kontributin-per-njerezit-ne-nevoje/ |publisher=Balkanweb |date=2023 |language=sq |access-date=2026-10-02}}</ref><ref name="adn30">{{cite web |title=BALFIN Group 30 years: major announcements regarding expansion and philanthropy |url=https://albaniandailynews.com/news/balfin-group-celebrates-its-30th-anniversary-major-announcements-in-expansions-and-philanthropy |publisher=Albanian Daily News |date=2023-06-17 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> == Jeta personale == Mane është i martuar me Eva Manen dhe ka katër fëmijë, tre djem dhe një vajzë.<ref name="dritare">{{cite web |title=Samir Mane flet për herë të parë për bashkëshorten e tij |url=https://dritare.net/samir-mane-flet-per-here-te-pare-per-bashkeshorten-e-tij |publisher=Dritare.net |date=2018-04-15 |language=sq |access-date=2026-10-02}}</ref> Familja u zhvendos nga Vjena në Tiranë në vitin 2005.<ref name="forbesFeature" /> Ai jeton në Tiranë.<ref name="forbesProfile" /> == Nderime dhe vlerësime == * '''2008:''' ''[[Financial Times]]'' e përfshiu në listën «Who's who: People to watch in business».<ref name="ft">{{cite web |last=Hope |first=Kerin |title=Who's who: People to watch in business |url=https://www.ft.com/content/7e2cad2a-fa18-11dc-9b7c-000077b07658 |publisher=Financial Times |date=2008-03-26 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> * '''2012–2023:''' Konsull nderi i Tajlandës në Shqipëri.<ref name="thai">{{cite web |title=Honorary Consulate of Thailand in Tirana |url=https://aid-air.com/en/embassy-consulate/thailand/honorary-consulate-of-thailand-in-tirana-albania/ |publisher=Aid Air |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> <!-- SHËNIM: Burim i dobët; zëvendësojeni me një lajm shtypi, sidomos për dorëheqjen më 2023, ose hiqeni. --> * '''2016:''' Titulli «Për Merita të Veçanta Civile», dhënë nga Presidenti i Republikës [[Bujar Nishani]].<ref name="cna2016">{{cite web |title=Presidenti Nishani dekoron biznesmenin Samir Mane me titullin "Për Merita të Veçanta Civile" |url=https://www.cna.al/2016/02/20/presidenti-nishani-dekoron-biznesmenin-samir-mane-me-titullin-per-merita-te-vecanta-civile |publisher=CNA |date=2016-02-20 |language=sq |access-date=2026-10-02}}</ref> * '''2019:''' Dekorata e Lartë e Nderit për Shërbime ndaj Republikës së Austrisë, akorduar nga Presidenti [[Alexander Van der Bellen]] dhe dorëzuar më 8 korrik 2019 në Tiranë nga ambasadori Johann Sattler, për rolin e tij në ekonominë shqiptare dhe në lidhjet mes dy vendeve.<ref name="austriaAward">{{cite web |title=Presidenti i Austrisë vlerëson me "Dekoratën e Lartë të Nderit" biznesmenin Samir Mane |url=https://www.balkanweb.com/presidenti-i-austrise-vlereson-me-dekoraten-e-larte-te-nderit-biznesmenin-samir-mane/ |publisher=Balkanweb |date=2019-07-09 |language=sq |access-date=2026-10-02}}</ref> <!-- SHËNIM: Shtoni gradën e saktë sipas dekretit austriak. --> = [[Mane Foundation]] = Përveçse një sipërmarrës gjithnjë e më i suksesshëm, Samir Mane është në të njëjtën kohë një filantrop i mirënjohur. Grupi BALFIN njihet si një prej kontributorëve më të mëdhej të përgjegjësisë sociale të korporatave në Ballkanin Perëndimor, duke mbështetur zhvillimin e qëndrueshëm në arsim, mjedis, shëndet dhe mirëqenie si edhe në Zbutjen e Varfërisë nëpërmjet Fondacionit Mane<ref>{{Cite web|title=Krijohet Fondacioni Mane, Presidenti i Balfin shton kontributin për njerëzit në nevojë|url=https://www.balkanweb.com/krijohet-fondacioni-mane-presidenti-i-balfin-shton-kontributin-per-njerezit-ne-nevoje/|access-date=2024-01-24|website=www.balkanweb.com|language=sq}}</ref>. == Shih edhe == * [[Balfin Group]] == Lidhje të jashtme == * [https://balfin.al/ Faqja zyrtare e BALFIN Group] * [https://www.forbes.com/profile/samir-mane/ Profili i Samir Manes në Forbes] == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Njerëz nga Korça]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Miliarderë shqiptarë]] [[Kategoria:Sipërmarrës shqiptarë]] [[Kategoria:Investitorë shqiptarë]] 62f1augcaqyu5aafvjsrx03tdxea7s0 3053174 3053171 2026-10-02T22:45:53Z TR1920A 148268 /* Karriera */ Korrigjim gabim shtypi 3053174 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Samir Mane | image = Samir Mane 2023.jpg | caption = Mane në maj 2023 | birth_date = {{Birth date and age|1967|12|24|df=y}} | birth_place = [[Korçë]], [[Republika Popullore e Shqipërisë]] | organization = [[Mane Foundation]]<ref>[https://amcham.com.al/balfin-group-celebrates-its-30th-anniversary-major-announcements-in-expansions-and-philanthropy/ BALFIN Group Celebrates Its 30th Anniversary - Major Announcements in Expansions and Philanthropy] - AMCHAM</ref> | known_for = {{Unbulleted_list|Themelues dhe President aktual i [[Balfin Group]]|Një prej sipërmarrësve më të suksesshëm në [[Ballkani Perëndimor]]|Personi më i pasur në Shqipëri}} | net_worth = 1.9 miliardë USD (''Forbes'', 2026) | nationality = [[Shqiptar]] | spouse = Eva Mane | children = 4 fëmijë (një vajzë dhe tre djem) | honours = Çmimi "Për Merita të Veçanta Civile" (2016)<ref name = "BalkanWeb">{{cite web|url https://www.balkanweb.com/presidenti-i-austrise-vlereson-me-dekoraten-e-larte-te-nderit-biznesmenin-samir-mane/|title=Presidenti i Austrisë vlerëson me dekoratën e lartë të nderit biznesmenin Samir Mane|publisher=BalkanWeb|language=sq}}</ref> Dekoratë e Lartë e Nderit për Shërbimet ndaj Republikës së Austrisë (2019)<ref name = "BalkanWeb" /> | website = www.balfingroup.com | citizenship = Austrian | education = [[Universiteti i Tiranës]], Fakulteti i Gjeologjisë dhe Minierave | occupation = {{hlist|Investitor|Sipërmarës|Filantropist}} }} '''Samir Mane''' (lindur më 24 dhjetor 1967 në [[Korça|Korçë]]) është sipërmarrës shqiptar, themelues dhe president i [[Balfin Group|BALFIN Group]], grup investimesh me seli në [[Tirana|Tiranë]] që vepron në tregtinë me pakicë, pasuritë e paluajtshme, shërbime financiare, turizëm, logjistikë etj..<ref name="forbesProfile">{{cite web |title=Samir Mane |url=https://www.forbes.com/profile/samir-mane/ |publisher=Forbes |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref><ref name="balfinAbout">{{cite web |title=BALFIN Group |url=https://balfin.al/about-us/balfin-group/ |publisher=BALFIN Group |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Mane është pronari i vetëm i grupit.<ref name="ifc">{{cite web |title=Balfin Expansion (Project 52302) |url=https://disclosures.ifc.org/project-detail/SII/52302/balfin-expansion |publisher=International Finance Corporation |date=2026-08-28 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Sipas të dhënave të vetë grupit, BALFIN përfshin rreth 60 shoqëri, është i pranishëm në 13 vende të Evropës dhe të Amerikës së Veriut dhe punëson rreth 5000 persona.<ref name="balfinAbout" /> <!-- SHËNIM: Shtoni një burim për numrin e shoqërive. --> Në vitin 2025 Mane u bë shqiptari i parë i përfshirë në listën vjetore të miliarderëve të revistës ''[[Forbes]]'', me një pasuri të vlerësuar në 1.4 miliardë dollarë.<ref name="telegrafiForbes">{{cite web |title=Samir Mane, the first Albanian billionaire on the Forbes list |url=https://telegrafi.com/en/samir-mane-miliarderi-pare-shqiptar-ne-listen-e-forbes/ |publisher=Telegrafi |date=2025 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Në listën e vitit 2026 ai renditet i 2177-ti në botë, me 1.9 miliardë dollarë.<ref name="forbesProfile" /><ref name="atlantiku">{{cite web |title=Forbes: Only One Billionaire Linked to Albania |url=https://atlantiku.com/lifestyle/forbes-only-one-billionaire-linked-to-albania/2026/03/13/ |publisher=Atlantiku |date=2026-03-13 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Mane kontribuon për të mbështetur aktivitetet filantropike nëpërmjet Fondacionit Mane.<ref>{{Cite web|date=2023-06-23|title=Inisiativa - Krijohet Fondacioni Mane, presidenti i BALFIN shton kontributin për njerëzit në nevojë|url=https://www.syri.net/sociale/603061/krijohet-fondacioni-mane-presidenti-i-balfin-shton-kontributin-per-njerezit-ne-nevoje/|access-date=2024-01-17|website=Syri {{!}} Lajmi i fundit|language=sq-AL}}</ref> == Jeta e hershme dhe arsimi == Mane lindi më 24 dhjetor 1967 në Korçë, i dyti nga tre vëllezër.<ref name="unyt">{{cite web |title=Nga student në sipërmarrës: Open lecture by Samir Mane |url=https://unyt.edu.al/index.php/2023/05/24/nga-student-ne-sipermarres-open-lecture-by-samir-mane/ |publisher=University of New York Tirana |date=2023-05-24 |language=sq |access-date=2026-10-02}}</ref> Studioi gjeologji në Fakultetin e Gjeologjisë dhe Minierave të [[Universiteti i Tiranës|Universitetit të Tiranës]].<ref name="forbesFeature">{{cite web |last=Tognini |first=Giacomo |title=How This Refugee Became Albania's First Billionaire |url=https://www.forbes.com/sites/giacomotognini/2025/04/19/how-this-refugee-became-albanias-first-billionaire/ |publisher=Forbes |date=2025-04-19 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Në vitin 1991, ende student, u largua nga Shqipëria: pas një udhëtimi 36-orësh me autobus mbërriti në [[Vjena|Vjenë]], ku u regjistrua si refugjat dhe kaloi më shumë se gjashtë muaj në një kamp refugjatësh. Gjatë kësaj kohe mësoi gjermanisht dhe aplikoi në Universitetin Teknik të Vjenës për të vazhduar studimet për gjeologji.<ref name="forbesFeature" /> Në Vjenë punoi edhe si përkthyes.<ref name="unyt" /> == Karriera == === Fillimet: Alba-Trade dhe Neptun (1993–2004) === Në vitin 1993 Mane themeloi në Vjenë shoqërinë Alba-Trade, e cila shiste në Shqipëri pajisje elektroshtëpiake dhe elektronike të sjella nga Austria.<ref name="forbesProfile" /><ref name="balfinHistory">{{cite web |title=History |url=https://balfin.al/about-us/history/ |publisher=BALFIN Group |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Prej saj u zhvillua Neptun, rrjet dyqanesh të elektronikës që më pas u shtri në [[Maqedonia e Veriut|Maqedoninë e Veriut]] (1998) dhe në [[Kosova|Kosovë]] (2007).<ref name="balfinHistory" /> <!-- SHËNIM: Viti i hapjes së Neptun-it: Forbes shkruan 1998, historiku i grupit 1993. Vendosni vitin e saktë. --> Në vitin 2002 ai hyri në zhvillimin e pasurive të paluajtshme me shoqërinë Mane TCI.<ref name="balfinHistory" /> === Qendrat tregtare dhe zgjerimi rajonal (2005–2014) === Në vitin 2005 Mane u kthye në Shqipëri dhe hapi në Tiranë Qendrën Tregtare Univers (QTU), qendrën e parë tregtare në vend, së bashku me rrjetin e supermarketeve [[Euromax]].<ref name="forbesProfile" /><ref name="balfinHistory" /> Në vitin 2011 u hap Tirana East Gate (TEG), qendra tregtare më e madhe në Shqipëri,<ref name="forbesFeature" /> dhe po atë vit grupi solli në vend rrjetin grek të lodrave, kinkalerive, dekorit, etj Jumbo.<ref name="balfinHistory" /> Në Maqedoninë e Veriut grupi ndërtoi Skopje City Mall (2012), të cilin ia shiti shoqërisë britanike Hystead në tetor 2016 për 92 milionë euro,<ref name="hystead">{{cite web |title=UK-based Hystead buys largest Macedonian shopping centre |url=https://seenews.com/news/uk-based-hystead-buys-largest-macedonian-shopping-centre-1098611 |publisher=SeeNews |date=2016-10-25 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> dhe East Gate Mall në Shkup, të përuruar më 29 tetor 2021 pas një investimi prej 103 milionë eurosh.<ref name="egm">{{cite web |title=Samir Mane and BALFIN Group inaugurate the largest shopping center in Macedonia |url=https://www.balkanweb.com/en/samir-mane-dhe-balfin-group-inaugurojne-qendren-me-te-madhe-tregtare-ne-maqedoni/ |publisher=Balkanweb |date=2021-10-30 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Grupi BALFIN, nën drejtimin e Mane, veproi për disa vite edhe në industrinë minerare: në vitin 2013 bleu AlbChrome në Shqipëri dhe në vitin 2018 NewCo Ferronikeli në Kosovë.<ref name="balfinHistory" /> Të dyja iu shitën grupit turk Yildirim; shitja e AlbChrome u përmbyll në janar 2022,<ref name="albchrome">{{cite web |last=Petrushevska |first=Dragana |title=Albania's Balfin wraps up sale of Albchrome to Turkey's Yildirim Group |url=https://seenews.com/news/albanias-balfin-wraps-up-sale-of-albchrome-to-turkeys-yildirim-group-1203145 |publisher=SeeNews |date=2022-01-21 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> ndërsa ajo e Ferronikelit u njoftua në qershor të po atij viti.<ref name="ferronikeli">{{cite web |title=Who is the large Turkish group Yildirim that bought Ferronikeli, these are its investment plans |url=https://www.gazetaexpress.com/en/kush-eshte-grupi-i-madh-turk-yildirim-qe-e-bleu-ferronikelin-keto-jane-planet-e-tij-per-investime/ |publisher=Gazeta Express |date=2022-06-08 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> === Turizmi, sektori i shërbimeve financiare dhe tregtia (2015–sot) === Në vitin 2015 nisi ndërtimi i Green Coast, resort turistik dhe rezidencial në Palasë, riviera shqiptare.<ref name="balfinHistory" /> Faza e parë përfundoi në vitin 2022; sipas ''Forbes'', kostoja e përgjithshme e projektit pritet të arrijë rreth 900 milionë dollarë.<ref name="forbesFeature" /> Në vitin 2025 në resort u hap Green Coast Hotel – MGallery Collection, me 131 dhoma dhe suita, hoteli i parë i markës MGallery të grupit francez Accor në Shqipëri.<ref name="mgallery">{{cite web |title=Accor's MGallery opens Green Coast Hotel in Albania |url=https://hotelsmag.com/news/green-coast-hotel-albania/ |publisher=HotelsMag |date=2025-07-10 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> <!-- SHËNIM: Shtoni datën e saktë të hapjes; historiku i grupit përmend vitin 2024. --> Në mars 2019 BALFIN, së bashku me Komercijalna Banka të Shkupit, bleu 98.83% të aksioneve të Tirana Bank nga Piraeus Bank për 57.3 milionë euro, duke hyrë kështu në sektorin bankar.<ref name="piraeus">{{cite web |title=Piraeus Bank S.A. announces that it has completed the sale of its shareholding (98.83%) in its Albanian subsidiary, Tirana Bank Sh.A. |url=https://www.piraeusgroup.gr/en/press-office/news-announcements/2019-3-Press-Release-04-03-2019 |publisher=Piraeus Bank |date=2019-03-04 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Në korrik 2023 Vlora Marina, projekt në të cilin grupi është pjesërisht i përfshirë, nënshkroi marrëveshje me Marriott International për një hotel me pesë yje dhe apartamente të markës në Vlorë, me vlerë rreth 100 milionë euro.<ref name="marriott">{{cite web |title=Marriott to open five-star hotel, branded apartments in Albania's Vlora |url=https://seenews.com/news/marriott-to-open-five-star-hotel-branded-apartments-in-albanias-vlora-1233354 |publisher=SeeNews |date=2023-07-28 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Në mars 2025 grupi ia shiti rrjetin SPAR Albania grupit kosovar Viva Fresh,<ref name="spar">{{cite web |title=Kosovo's Viva Fresh Group acquires Spar Albania |url=https://seenews.com/news/kosovos-viva-fresh-group-acquires-spar-albania-1272614 |publisher=SeeNews |date=2025-03-21 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> ndërsa në qershor të po atij viti lidhi marrëveshje franshize me francezët e Kiabi dhe me rrjetin danez Flying Tiger Copenhagen për hapjen e 50 dyqaneve në [[Ballkani Perëndimor|Ballkanin Perëndimor]] brenda katër vjetësh.<ref name="tiger">{{cite web |title=Albania's Balfin to open 50 Flying Tiger stores in Western Balkans |url=https://seenews.com/news/albanias-balfin-to-open-50-flying-tiger-stores-in-western-balkans-1277046 |publisher=SeeNews |date=2025-06-17 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Për vitin 2024 BALFIN raportoi fitim neto të konsoliduar prej 113 milionë eurosh, 28% më shumë se një vit më parë;<ref name="profit">{{cite web |last=Hodo |first=Genta |title=Albania's Balfin grows consolidated net profit 28% in 2024 |url=https://seenews.com/news/albanias-balfin-grows-consolidated-net-profit-28-percent-in-2024-1280825 |publisher=SeeNews |date=2025-08-28 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> sipas grupit, EBITDA e konsoliduar për vitin 2025 ishte 163 milionë euro.<ref name="balfinAbout" /> Në fushën e arsimit, Tirana Business University u bë pjesë e grupit në vitin 2014; në vitin 2023 BALFIN u bë aksioneri kryesor i saj dhe mori drejtimin e universitetit.<ref name="tbu">{{cite web |title=About Us |url=https://tbu.edu.al/en/about-us/ |publisher=Tirana Business University |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> === Zgjerimi jashtë rajonit === ==== Austria ==== Sipas grupit, deri në maj 2025 BALFIN kishte investuar në [[Austria|Austri]] mbi 100 milionë euro në projekte banimi dhe me përdorim miks në Vjenë dhe në Gmunden.<ref name="austria100">{{cite web |title=BALFIN AUSTRIA: 100-million-euro Investments |url=https://albaniandailynews.com/news/balfin-austria-100-million-euro-investments |publisher=Albanian Daily News |date=2025-05-13 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Në vitet 2025–2026 ai bleu në Vjenë ish-ndërtesën e Drejtorisë së Hekurudhave Federale (Bundesbahndirektionsgebäude) dhe një objekt tregtar prej 16 000 m² në Nordbahnstraße 50, me synimin për ta çuar portofolin austriak në 200 milionë euro.<ref name="eqs">{{cite web |title=BALFIN Group signals Germany expansion through Austria investments |url=https://www.eqs-news.com/news/corporate/balfin-group-signals-germany-expansion-through-austria-investments/d0db5345-ae32-4799-973a-d51cf2f8fe92_en |publisher=EQS News (njoftim për shtyp i BALFIN Group) |date=2026-04-29 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> ==== Shtetet e Bashkuara dhe Kanadaja ==== Në vitin 2023 u themelua në Nju-Jork Balfin Americas, dega e grupit për Amerikën e Veriut. Deri në nëntor 2025 ajo kishte kryer katër investime në pasuri të paluajtshme në shtetet Nju-Jork dhe Nju-Xhersi,<ref name="gri">{{cite web |title=Building a US Presence: Balfin Americas' Expanding Vision |url=https://news.griinstitute.org/en/real-estate/building-a-us-presence-martin-mane-on-balfin-americas-expanding-vision |publisher=GRI Institute |date=2025-11-26 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> ndër to kompleksin e zyrave 340 Mount Kemble në Morristown, blerja e të cilit me partnerë amerikanë u njoftua në mars 2025.<ref name="nj">{{cite web |title=Albania's Balfin co-acquires commercial property in New Jersey |url=https://seenews.com/news/albanias-balfin-co-acquires-commercial-property-in-new-jersey-1271696 |publisher=SeeNews |date=2025-03-04 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Në maj 2024 grupi njoftoi projektin e tij të parë në Kanada, një kompleks banimi me 27 njësi në Vankuver, me vlerë rreth 40 milionë euro.<ref name="canada">{{cite web |title=BALFIN Group Lands in Canada, New Real Estate Project in the Making |url=https://albaniandailynews.com/news/balfin-group-lands-in-canada-new-real-estate-project-in-the-making |publisher=Albanian Daily News |date=2024-05-03 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> ==== Marrëveshja me Jumbo S.A. ==== Në maj 2026 BALFIN dhe shoqëria greke Jumbo S.A. nënshkruan një marrëveshje që e shtrin partneritetin e tyre ekskluziv në gjashtë tregje të reja: Armeni, Azerbajxhan, Gjeorgji, Kazakistan, Ukrainë dhe Uzbekistan. Deri atëherë BALFIN e përfaqësonte markën në Shqipëri, Kosovë, Bosnjë-Hercegovinë, Mal të Zi dhe Moldavi.<ref name="jumboSee">{{cite web |last=Hodo |first=Genta |title=Albania's Balfin extends Jumbo franchise to six Eurasian countries |url=https://seenews.com/news/albanias-balfin-extends-jumbo-franchise-to-six-eurasian-countries-1295455 |publisher=SeeNews |date=2026-05-28 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref><ref name="jumboNaft">{{cite web |title=Jumbo expands into 6 new markets |url=https://www.naftemporiki.gr/english/2115859/jumbo-expands-into-6-new-markets/ |publisher=Naftemporiki |date=2026-05-27 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Sipas marrëveshjes, grupi do të ngrejë një qendër logjistike në Kinë dhe do të menaxhojë vetë zinxhirin e furnizimit për tregjet e reja.<ref name="jumboNaft" /> ==== Besimi i Institucioneve Financiare Nderkombëtare ==== Në gusht 2026 Korporata Financiare Ndërkombëtare (IFC), pjesë e Grupit të Bankës Botërore, bëri publik propozimin për një paketë huaje prej 140 milionë eurosh për BALFIN, në mbështetje të hyrjes së tij me tregtinë me pakicë në Ukrainë dhe në Kaukazin e Jugut dhe të zhvillimit të turizmit në Shqipëri.<ref name="ifc" /> ==== Gjermania ==== Në gusht 2026 gazeta e specializuar ''Immobilien Zeitung'' raportoi se BALFIN ishte pranë blerjes së qendrës tregtare historike «Tietz» pranë stacionit qendror të Mynihut, pjesë e masës së falimentit të grupit Signa, me një çmim të pritshëm 110–120 milionë euro.<ref name="izTietz">{{cite web |last=Thomeczek |first=Harald |title=Albanian billionaire makes a move for Signa's Tietz department store in Munich |url=https://www.iz.de/izgermany/news/-albanian-billionaire-makes-a-move-for-signas-tietz-department-store-in-munich-2000046877 |publisher=Immobilien Zeitung |date=2026-08-06 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> Në shtator u raportua se grupi po blinte edhe qendrat tregtare Galeria në Hanover dhe në Bon.<ref name="twGaleria">{{cite web |last=Thomeczek |first=Harald |title=Albanischer Milliardär angelt sich wohl die nächsten Galeria-Immobilien |url=https://www.textilwirtschaft.de/data-markets/albanischer-milliardaer-angelt-sich-wohl-die-naechsten-galeria-immobilien-219858 |publisher=TextilWirtschaft |date=2026-09-10 |language=de |access-date=2026-10-02}}</ref><ref name="tonline">{{cite web |title=Galeria-Kaufhof Hannover: Unternehmer aus Albanien übernimmt das Gebäude |url=https://hannover.t-online.de/region/hannover/id_101439342/galeria-kaufhof-hannover-unternehmer-aus-albanien-uebernimmt-das-gebaeude.html |publisher=t-online |date=2026-09-17 |language=de |access-date=2026-10-02}}</ref> Sipas një shkeimi të zgjeruar të botuar po atë muaj në ''Frankfurter Allgemeine Zeitung'', grupi planifikon të hyjë në tregun gjerman përmes blerjes së ndërtesës «Tietz».<ref name="faz">{{cite web |title=Nga jeta si emigrant, te një prej biznesmenëve më të suksesshëm në rajon! "Frankfurter Allgemeine Zeitung": Samir Mane investon edhe në Gjermani |url=https://www.tellalli.al/nga-jeta-si-emigrant-te-nje-prej-biznesmeneve-me-te-suksesshem-ne-rajon-frankfurter-allgemeine-zeitung-samir-mane-investon-edhe-ne-gjermani |publisher=Tellalli |date=2026-09-23 |language=sq |access-date=2026-10-02}}</ref> Sipas këtyre raportimeve, deri në shtator 2026 blerjet nuk ishin konfirmuar zyrtarisht si të përmbyllura. <!-- SHËNIM: Përditësoni me njoftimin zyrtar kur të ketë; deri atëherë mbajeni formulimin «u raportua». --> == Pasuria == ''Forbes'' e përfshiu Manen për herë të parë në listën e miliarderëve në vitin 2025, në vendin e 2356-të, me 1.4 miliardë dollarë.<ref name="balkanwebForbes">{{cite web |title=Forbes lists Samir Mane among the world's richest people |url=https://www.balkanweb.com/en/forbes-e-rendit-samir-manen-ne-listen-e-njerezve-me-te-pasur-te-botes/ |publisher=Balkanweb |date=2025 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref><ref name="telegrafiForbes" /> Në prill të atij viti revista i kushtoi një profil të posaçëm, ku e përshkruan si miliarderin e parë dhe të vetëm të Shqipërisë.<ref name="forbesFeature" /> Në listën e vitit 2026 ai u rendit i 2177-ti, me një pasuri të vlerësuar në 1.9 miliardë dollarë.<ref name="forbesProfile" /><ref name="atlantiku" /> == Filantropia == Në vitin 2023, në 30-vjetorin e grupit, u krijua Fondacioni Mane, i cili mbështet nisma në arsim, mjedis, shëndetësi dhe zbutjen e varfërisë.<ref name="fondacioni">{{cite web |title=Krijohet Fondacioni Mane, presidenti i BALFIN shton kontributin për njerëzit në nevojë |url=https://www.balkanweb.com/krijohet-fondacioni-mane-presidenti-i-balfin-shton-kontributin-per-njerezit-ne-nevoje/ |publisher=Balkanweb |date=2023 |language=sq |access-date=2026-10-02}}</ref><ref name="adn30">{{cite web |title=BALFIN Group 30 years: major announcements regarding expansion and philanthropy |url=https://albaniandailynews.com/news/balfin-group-celebrates-its-30th-anniversary-major-announcements-in-expansions-and-philanthropy |publisher=Albanian Daily News |date=2023-06-17 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> == Jeta personale == Mane është i martuar me Eva Manen dhe ka katër fëmijë, tre djem dhe një vajzë.<ref name="dritare">{{cite web |title=Samir Mane flet për herë të parë për bashkëshorten e tij |url=https://dritare.net/samir-mane-flet-per-here-te-pare-per-bashkeshorten-e-tij |publisher=Dritare.net |date=2018-04-15 |language=sq |access-date=2026-10-02}}</ref> Familja u zhvendos nga Vjena në Tiranë në vitin 2005.<ref name="forbesFeature" /> Ai jeton në Tiranë.<ref name="forbesProfile" /> == Nderime dhe vlerësime == * '''2008:''' ''[[Financial Times]]'' e përfshiu në listën «Who's who: People to watch in business».<ref name="ft">{{cite web |last=Hope |first=Kerin |title=Who's who: People to watch in business |url=https://www.ft.com/content/7e2cad2a-fa18-11dc-9b7c-000077b07658 |publisher=Financial Times |date=2008-03-26 |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> * '''2012–2023:''' Konsull nderi i Tajlandës në Shqipëri.<ref name="thai">{{cite web |title=Honorary Consulate of Thailand in Tirana |url=https://aid-air.com/en/embassy-consulate/thailand/honorary-consulate-of-thailand-in-tirana-albania/ |publisher=Aid Air |language=en |access-date=2026-10-02}}</ref> <!-- SHËNIM: Burim i dobët; zëvendësojeni me një lajm shtypi, sidomos për dorëheqjen më 2023, ose hiqeni. --> * '''2016:''' Titulli «Për Merita të Veçanta Civile», dhënë nga Presidenti i Republikës [[Bujar Nishani]].<ref name="cna2016">{{cite web |title=Presidenti Nishani dekoron biznesmenin Samir Mane me titullin "Për Merita të Veçanta Civile" |url=https://www.cna.al/2016/02/20/presidenti-nishani-dekoron-biznesmenin-samir-mane-me-titullin-per-merita-te-vecanta-civile |publisher=CNA |date=2016-02-20 |language=sq |access-date=2026-10-02}}</ref> * '''2019:''' Dekorata e Lartë e Nderit për Shërbime ndaj Republikës së Austrisë, akorduar nga Presidenti [[Alexander Van der Bellen]] dhe dorëzuar më 8 korrik 2019 në Tiranë nga ambasadori Johann Sattler, për rolin e tij në ekonominë shqiptare dhe në lidhjet mes dy vendeve.<ref name="austriaAward">{{cite web |title=Presidenti i Austrisë vlerëson me "Dekoratën e Lartë të Nderit" biznesmenin Samir Mane |url=https://www.balkanweb.com/presidenti-i-austrise-vlereson-me-dekoraten-e-larte-te-nderit-biznesmenin-samir-mane/ |publisher=Balkanweb |date=2019-07-09 |language=sq |access-date=2026-10-02}}</ref> <!-- SHËNIM: Shtoni gradën e saktë sipas dekretit austriak. --> = [[Mane Foundation]] = Përveçse një sipërmarrës gjithnjë e më i suksesshëm, Samir Mane është në të njëjtën kohë një filantrop i mirënjohur. Grupi BALFIN njihet si një prej kontributorëve më të mëdhej të përgjegjësisë sociale të korporatave në Ballkanin Perëndimor, duke mbështetur zhvillimin e qëndrueshëm në arsim, mjedis, shëndet dhe mirëqenie si edhe në Zbutjen e Varfërisë nëpërmjet Fondacionit Mane<ref>{{Cite web|title=Krijohet Fondacioni Mane, Presidenti i Balfin shton kontributin për njerëzit në nevojë|url=https://www.balkanweb.com/krijohet-fondacioni-mane-presidenti-i-balfin-shton-kontributin-per-njerezit-ne-nevoje/|access-date=2024-01-24|website=www.balkanweb.com|language=sq}}</ref>. == Shih edhe == * [[Balfin Group]] == Lidhje të jashtme == * [https://balfin.al/ Faqja zyrtare e BALFIN Group] * [https://www.forbes.com/profile/samir-mane/ Profili i Samir Manes në Forbes] == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Njerëz nga Korça]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Miliarderë shqiptarë]] [[Kategoria:Sipërmarrës shqiptarë]] [[Kategoria:Investitorë shqiptarë]] ig2op3xyquv5nijegqro9dpqkhex7xv Erando Karabeci 0 144062 3053250 3049754 2026-10-03T08:29:56Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3053250 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Erando Karabeci | image = [[Skeda:Erindo Karabeci.jpg|200px|center]] | fullname = Erando Karabeci | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|6|9|1988}} | birth_place = [[Tirana|Tiranë]], [[Shqipëria|Shqipëri]] | height = {{convert|1.78|m|ftin|0|abbr=on}} | position = [[Mesfushori|Mesfushor]] | currentclub = [[KF Tirana]] | clubnumber = 13 | youthyears1 = 2000–2006 | youthclubs1 = [[FK Partizani Tirana|Partizani Tirana]] | years1 = 2006–2009 | years2 = 2009– | clubs1 = [[FK Partizani Tirana|Partizani Tirana]] | clubs2 = [[KF Tirana]] | caps1 = 31 | caps2 = 150 | goals1 = 1 | goals2 = 1 | goals3 = 0 | nationalyears1 = 2007–2008 | nationalyears2 = 2008–2011 | nationalteam1 = [[Kombëtarja shqiptare U–19 e futbollit|Shqipëria U–19]] | nationalteam2 = [[Kombëtarja shqiptare U–21 e futbollit|Shqipëria U–21]] | nationalcaps1 = 3 | nationalcaps2 = 7 | nationalgoals1 = 0 | nationalgoals2 = 2 | pcupdate = 14 mars 2014 | ntupdate = }} '''Erando Karabeci''' (lindur më [[6 shtator]] [[1988]]) është një lojtar shqiptarë që luan në [[Kategoria Superiore|Kategorinë Superiore]] për skuadrën kryeqytetase [[KF Tirana]]. Karabeci është një mesfushor i avancuar. == Karriera == Karabeci është një produkt i akademisë së [[FK Partizani|Partizanit]], ku ka luajtur që ku ka qënë i vogël. Gjithashtu Karabeci ka luajtur në kompedicione të ndryshme U–17 & U–19 me Partizanin. Karaberi luajti katër ndeshje me skuadrën e parë të Partizanit në sezonin 2006–07.<ref>{{cite news|title=Erando Karabeci|url=http://www.transfermarkt.co.uk/en/karabeci/profil/spieler_58570.html|work=www.transfermarkt.co.uk|accessdate=8 shkurt 2014}}</ref> Në sezonin 2008–09, trajneri [[Shpëtim Duro]] e konsideroi Karabecin si një pjesë të rëndësishme të skuadrës duke bërë paraqitje të mira në [[Kategoria Superiore|Kategorinë Superiore]]. Megjithatë, jo të gjithë performancat e Karabecit ishin mbreslënëse. Pavarësisht performancave të tij të mira, skaudra nuk i shpëtoi dot rënjes në [[Kategoria e Parë|Kategorinë e parë]], duke bërë që Karabeci të shkëpuste kontratën e tij me Partizanin në fund të sezonit. ===Tirana=== Më 28 gusht 2009, Karabeci nënshkroi një kontratë me kampionët e shqipërisë [[KF Tirana]]. Nëpërmjet klubit të tij të ri, Karabeci mundi të fitoj edhe vendin në kombëtaren U–21. Në fillim të sezonit 2014–15, Karabeci ishte në huazim te [[FK Kukësi]] vetëm për ndeshjet e këtij klubi në Europë. Më 18 dhjetor 2014, Karabeci shënoi golin e parë pas rikthimit te Tirana në barazimin 1–1 kundër [[KS Lushnja|Lushnjes]].<ref>{{cite news|title=Tirana vs. Lushnja 1 - 1|url=http://int.soccerway.com/matches/2013/12/18/albania/cup/kf-tirana/ks-lushnja/1601466/|work=soccerway.com|accessdate=10 shkurt 2014}}</ref> Më 7 shkurt 2014, Karabeci luajti 90 minuta në triumfin 1–0 të Tiranës kundër ish klubit të tij Partizanit.<ref>{{cite news|title=Erando Karabeci:Ishim dominues|url=http://www.albaniasoccer.com/lajme/shqiperi/superliga/8624-fituam-nje-betej-jo-luften.html|work=albaniasoccer.com|accessdate=8 shkurt 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140330093402/http://www.albaniasoccer.com/lajme/shqiperi/superliga/8624-fituam-nje-betej-jo-luften.html|archive-date=30 mars 2014|url-status=dead}}</ref> Më 13 mars, Karabeci shënoi një supergol nga 35 metra në barazimin 1–1 jashtë fushe kundër [[KS Teuta|Teutës]].<ref>{{cite news|title=Teuta e Tirona mjaftohen me barazim|url=http://www.supersport.al/artikull.php?id=21230|work=Super Sport|accessdate=14 mars 2014|archive-date=14 mars 2014|archive-url=https://archive.today/20140314041316/http://www.supersport.al/artikull.php?id=21230|url-status=dead}}</ref> Më 4 gusht 2014, pasi klubi firmosi me lojtarin e kombëtares shqiptare dhe legjendën [[Ervin Bulku]], Karabeci vendosi që t'ia dhuronte shiritin e kapitenit atij në shenjë respekti duke u bërë zëvëndës-kapiteni i klubit.<ref>{{cite news|title=Tirana ndryshon kapiten. Karabeci ia dorëzon shiritin Bulkut në shenjë respekti|url=http://www.panorama-sport.com/ballina/frasheri-rrefehet-si-bardheblu-spesoj-asnje-gol-ne-10-ndeshje-synoj-kombetaren/|work=Panorama Sport|accessdate=4 gusht 2014}}{{Lidhje e thyer}}</ref> Gjatë muajit janar, Karabeci u shpall lojtari i muajit nga shoqata "Sporti na bashkon".<ref>[https://www.facebook.com/kftirana.al/photos/a.1419032635019521.1073741832.1416627851926666/1546491478940302/?type=1&theater Mesfushori i Tiranes Erando Karabeci eshte perzgjedhur lojtari i muajit janar nga shoqata "Sporti na bashkon".] KF Tirana, 18 shkurt 2015</ref> Ai shënoi golin e parë të sezonit 2014–15 më 4 shkurt 2015 kundër [[KF Apolonia|Apolonisë]] në ndeshjen e parë çerek–finale të Kupës së Shqipërisë, ku ai shënoi golin e barazimit 2–2.<ref>{{cite news|title=Uzuni “show”, Tiranës i bëhet Kupa “malore”|url=http://sportekspres.com/uzuni-show-tiranes-i-behet-kupa-malore/|work=Sport Ekspres|date=4 shkurt 2015|accessdate=5 shkurt 2015|archive-date=6 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150206125908/http://sportekspres.com/uzuni-show-tiranes-i-behet-kupa-malore/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Apolonia surprizon Tiranën, barazim 2-2 në sfidën e parë|url=http://www.sportishqiptar.com.al/newsite/2015/02/05/apolonia-surprizon-tiranen-barazim-2-2-ne-sfiden-e-pare/|work=Gazeta e Sportit|date=4 shkurt 2015|accessdate=5 shkurt 2015|archive-url=https://archive.today/20150205132358/http://www.sportishqiptar.com.al/newsite/2015/02/05/apolonia-surprizon-tiranen-barazim-2-2-ne-sfiden-e-pare/|archive-date=5 shkurt 2015|url-status=dead}}</ref> Ai e mbylli sezonin me 37 paraqitje në të gjitha kompedicionet, ku 32 prej tyre i zhvilloi në kampionat, me Tiranë që e mbylli në vendin e katërt duke dështuar të kualifikohej në kompedicionet europiane. == Kombëtarja == [[Skeda:Erindo Karabeci - Albania U-21 (1).jpg|thumb|djathtas|220px|Erando Karabeci me kombëtaren U–21]] Karaberi u zgjodh nga trajneri [[Artan Bushati]] për të ndihmuar [[Kombëtarja shqiptare U–21 e futbollit|kombëtaren U–21]] në kualfikueset e kampionatit europian U–21, dhe konsideroheshe si një pjesë e rëndësishmë e skuadrës. Gjithashtu Karabeci shënoi golin e fitores për kombëtaren e tij kundër [[Kombëtarja azerbajxhane U–21 e futbollit|Azerbajxhanit]], menjëherë pasi nënshkroi me [[KF Tirana|KF Tiranën]]. Më 8 nëntor 2014, Karabeci mori thirrjen e parë në [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|kombëtare]] nga trajneri [[Gianni De Biasi]] për dy miqësoret kundër [[Kombëtarja franceze e futbollit|Francës]] dhe [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italisë]] respektivisht më 14 dhe 18 nëntor.<ref>{{cite news|title=Zbardhet lista për dy miqësoret, Gashi “flaket” nga kombëtarja|url=http://www.panorama-sport.com/kombetarja/zbardhet-lista-per-dy-miqesoret-gashi-flaket-nga-kombetarja/|work=Panorama Sport|accessdate=8 nëntor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141123021056/http://www.panorama-sport.com/kombetarja/zbardhet-lista-per-dy-miqesoret-gashi-flaket-nga-kombetarja/|archive-date=23 nëntor 2014|url-status=dead}}</ref> Ai ishte një zëvëndësim i papërdorur në të dyja ndeshjet me Shqipërisë që barazoi 1–1 kundër Francës dhe humbi 1–0 kundër Italisë. == Statistikat == ===Klubet=== ''Redaktuar më 11 qershor 2015''<ref>{{cite news|url=http://int.soccerway.com/players/erindo-karabeci/41081/|title=Albania - E. Karabeci - Profile with news, career statistics and history|work=Soccerway|accessdate=30 tetor 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.footballdatabase.eu/football.joueurs.erando.karabeci.50129.en.html|title=Football : Erando Karabeci|work=Football DataBase|accessdate=30 tetor 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.footballzz.co.uk/jogador.php?id=72883&search=1|title=Profile of Erando Karabeci at footballzz.co.uk|work=footballzz.co.uk|accessdate=30 tetor 2014}}{{Lidhje e thyer}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.scoresway.com/?sport=soccer&page=person&id=41081|title=Profile of Erando Karabeci at Scoresway.com|work=Scoresway.com|accessdate=30 tetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924141813/http://www.scoresway.com/?sport=soccer&page=person&id=41081|archive-date=24 shtator 2015|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="2"|Liga !colspan="2"|Kupa !colspan="2"|Kontinenti !colspan="2"|Tjetër !colspan="2"|Total |- !Ndeshje!!Gola!!Ndeshje!!Gola!!Ndeshje!!Gola!!Ndeshje!!Gola!!Ndeshje!!Gola |- |rowspan="4" valign="center"|[[FK Partizani|Partizani]] |[[2006–07 Kategoria Superiore|2006–07]] |3||0||0||0||–||–||–||–||3||0 |- |[[2007–08 Kategoria Superiore|2007–08]] |3||0||0||0||–||–||–||–||3||0 |- |[[2008–09 Kategoria Superiore|2008–09]] |25||1||5||1||0||0||–||–||30||2 |- !Total ! 31 !! 1 !! 5 !! 1 !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 !! 36 !! 2 |- |rowspan="2" valign="center"|[[FK Kukësi]]<ref group="nb">Vetëm për ndeshjet në [[UEFA Liga e Europës]]</ref> |[[2013–14 Kategoria Superiore|2013–14]] |–||–||–||–||6||0||–||–||8||0 |- !Total ! 0 !! 0 !! 0 !! 0 !! 6 !! 0 !! 0 !! 0 !! 6 !! 0 |- |rowspan="7" valign="center"|[[KF Tirana|Tirana]] |[[2009–10 Kategoria Superiore|2009–10]] |18||0||1||0||0||0||–||–||19||0 |- |[[2010–11 Kategoria Superiore|2010–11]] |30||0||7||0||4||1||0||0||41||1 |- |[[2011–12 Kategoria Superiore|2011–12]] |23||0||6||0||2||0||1||0||32||0 |- |[[2012–13 Kategoria Superiore|2012–13]] |19||0||4||0||3||0||–||–||26||0 |- |[[2013–14 Kategoria Superiore|2013–14]] |28||1||4||1||–||–||–||–||32||2 |- |[[2014–15 Kategoria Superiore|2014–15]] |32||0||5||1||–||–||–||–||37||1 |- !Total ! 150 !! 1 !! 35 !! 2 !! 9 !! 1 !! 1 !! 0 !! 195 !! 4 |- !colspan="2"|Karriera në total ! 181 !! 2 !! 40 !! 3 !! 15 !! 1 !! 1 !! 0 !! 237 !! 6 |} <references group="nb"/> == Trofe == ;Partizani Tirana *[[Kategoria Superiore]]: Ndjekës [[2007–08 Kategoria Superiore|2007–08]] ;KF Tirana *[[Kupa e futbollit e Shqipërisë|Kupa e Shqipërisë]] (2): [[Kupa e Shqipërisë 2010-11|2010–11]], [[Kupa e Shqipërisë 2011-12|2011–12]] *[[Superkupa e Shqipërisë]] (2): [[Superkupa e Shqipërisë 2011|2011]], [[Superkupa e Shqipërisë 2012|2012]] == Referime == {{Reflist|2}} == Lidhje të jashtme == {{Commons category}} *[https://web.archive.org/web/20151110171042/http://www.uefa.com/teamsandplayers/players/player=107676/profile/index.html Erando Karabeci] – Rekordi kompetitiv te [[UEFA]] *[http://www.goal.com/en/people/albania/98050/erando-karabeci Profili] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308060252/http://www.goal.com/en/people/albania/98050/erando-karabeci |date=8 mars 2016 }} te Goal.com *[http://www.goal.com/en/people/albania/98050/erando-karabeci Statistikat dhe të dhënat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308060252/http://www.goal.com/en/people/albania/98050/erando-karabeci |date=8 mars 2016 }} te SoccerPunter.com {{Skuadra KF Tirana}} [[Kategoria:Lindje 1988]] [[Kategoria:Futbollistë nga Tirana]] [[Kategoria:Futbollistë shqiptarë]] [[Kategoria:Futbollistë në KF Partizani]] [[Kategoria:Futbollistë në KF Tirana]] [[Kategoria:Futbollistë në FK Kukësi]] [[Kategoria:Futbollistë në Kategoria Superiore]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] f1uo3s8ph4gkaafonpw40su82xc19np Balil Gjini 0 147184 3053089 3045523 2026-10-02T18:52:21Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 3 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3053089 wikitext text/x-wiki {{pp}} = '''Balil Gjini''' = '''Balil Gjini është një nga zërat më të dallueshëm bashkëkohorë të letërsisë shqipe, i njohur për prozën e tij lirike, thellësinë filozofike dhe përkushtimin ndaj origjinalitetit gjuhësor. Puna e tij përfshin romane, poezi, tregime të shkurtra dhe përkthime të autorëve të mëdhenj evropianë.''' [[Skeda:Balil Gjini.jpg|majtas|parapamje|Shkrimtari Balil Gjini]] '''Balil Gjini,  i lindur më 16 qershor 1950I lindur në  Lazarat  të  rrethit të Gjirokastrës në  Shqipëri . Ai jeton në  Berat, Shqipëri.''' == Balil Gjini - Biografia == <ref>{{Cite web|date=2025-12-31|title=Balil Gjini|url=https://lazerati.org/balil-gjini/|access-date=2026-01-03|website=Shoqata Kulturore Atdhetare Lazerati Michigan|language=en-US}}</ref>Ai studioi gjuhë-letërsi në  Universitetin e Tiranës. Më pas, nga viti 1988, punoi si gazetar për gazetën ''Kushtrimi'' në Berat, ku qëndroi deri në rënien e regjimit komunist. Ai mori pjesë në lëvizjen për demokratizim dhe ishte kandidat për Partinë Demokratike në zgjedhjet e para në Mars, 1991. Nga viti 1992 deri në vitin 2007, ai ishte drejtor i Bibliotekës Publike të Beratit. Sot, përveç shkrimit të romaneve, tregimeve të shkurtra dhe poezive, Balil Gjini përkthen në shqip autorë të tillë si: Emil Cioran, Michel Tournier, Milan Kundera, Jean Joubert, Bohumil Hrabal, Jean Baudrillard == Veprat == * '''Egrushja,''' roman, 2025, Albas[https://www.bksh.al/details/542387]<ref>{{Cite web|last=Gjini|first=Balil|title=Biblioteka Kombëtare e Shqipërisë|url=https://www.bksh.al/details/542387|access-date=2025-12-29|website=www.bksh.al|language=sq}}</ref><ref>{{Cite web|last=sh.p.k|first=Albas|title=Balil Gjini: “Egrushja” është romani që rrit keqkuptimet dhe sfidon botën e ashpër - Portali Shkollor|url=https://www.portalishkollor.al/news/balil-gjini-egrushja-eshte-romani-qe-rrit-keqkuptimet-dhe-sfidon-boten-e-ashper|access-date=2025-12-29|website=www.portalishkollor.al|language=sq}}</ref><ref>{{Citation|last=ALBAS MEDIA|first=BALIL GJINI|title=Çfarë fshihet pas romanit “Egrushja” të Balil Gjinit?|date=2025-11-18|url=https://www.youtube.com/watch?v=VvyOHa14yTU|pages=213|language=sq|access-date=2025-12-29}}</ref> * '''Unëgjinjtë (sipas Gjinit)''', poezi, Zenit, Tiranë, 2023<ref>{{Cite book|last=GJINI|first=BALIL|title=Unëgjinjtë (-sipas Gjinit-)|publisher=[[ZENIT]]|year=2023|location=TIRANE ALBANIA|language=sq}}</ref>, Vëllimi "Unëgjinjtë (sipas Gjinit)" është vlerësuar nga kritika letrare për origjinalitetin gjuhësor, ku spikat artikulli "Midhja që përsos nga brenda guackën" i Agron Tufës.<ref>{{Cite web|title=Midhja që përsos nga brenda guackën {{!}} Agron Tufa|url=http://agrontufa.com/2023/11/23/midhja-qe-persos-nga-brenda-guasken/|access-date=2025-12-29|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20260106050750/http://agrontufa.com/2023/11/23/midhja-qe-persos-nga-brenda-guasken/|archive-date=6 janar 2026|url-status=dead}}</ref> https://web.archive.org/web/20260106050750/http://agrontufa.com/2023/11/23/midhja-qe-persos-nga-brenda-guasken/ * '''''Bishti i dhelprës''''', roman, [https://zenit-art-tour.weebly.com/about.html Zenit], Tiranë, 2021. {{ISBN|978-9928-293-16-9}}<ref name="BishtiDhelpres">{{Cite book|last=Gjini|first=Balil|title=Bishti i dhelprës|publisher=[[Zenit Editions]]|year=2021|isbn=978-9928-293-16-9|location=Tiranë|language=sq}}</ref> Revista Letrare:<ref name="RevistaLetrare2021">{{Cite web|title=Drama e rrëfyer me humor te “Bishti i dhelprës” së Balil Gjinit|url=https://revistaletrare.com/drama-e-rrefyer-me-humor-te-bishti-i-dhelpres-se-balil-gjinit/|access-date=2024-05-22|website=Revista Letrare|date=2021-11-28|language=sq}}</ref> * '''''Teqeja e shterpave''''', roman, [https://zenit-art-tour.weebly.com/about.html Zenit], Tiranë, 2017 (Finalist i [[Çmimi Kadare|Çmimit Kadare]] 2017).<ref name="Kadare2017">{{cite web|last=Ahmetaj|first=Arbër|date=2020-10-30|title=Reflektim mbi romanin “Teqeja e shterpave”|url=https://revistaletrare.com/arber-ahmetaj-reflektim-mbi-romanin-teqeja-e-shterpave-te-autorit-balil-gjini/|access-date=2025-12-29|website=Revista Letrare|language=sq}}</ref><ref>{{Cite book|last=Gjini|first=Balil|url=https://books.google.com/books?id=UpyUswEACAAJ|title=Teqeja e shterpave: roman|date=2017|publisher=Botim Zenit|isbn=978-9928-113-67-2|language=sq}}</ref> * '''''Astar mëndafshi''''', poezi, [https://zenit-art-tour.weebly.com/about.html Zenit], Tiranë, 2015.<ref>{{Cite web|title=Astar mëndafshi, Balil Gjini|url=https://www.shtepiaelibrit.com/store/en/balil-gjini/3997-astar-mendafshi-balil-gjini-9789928113386.html|access-date=2025-12-29|website=Libraria ShtepiaeLibrit.com|language=en}}</ref> * '''''E katërta''''', roman, [https://zenit-art-tour.weebly.com/about.html Zenit], Tiranë, 2013.<ref>{{Cite book|last=Gjini|first=Balil|url=https://books.google.com/books?id=QhP4oAEACAAJ|title=E Katërta: roman|date=2013|publisher=Zenit Editions|isbn=978-9928-113-22-1|language=sq}}</ref> * '''''Melusina''''', roman, [https://zenit-art-tour.weebly.com/about.html Zenit], Tiranë, 2011.<ref>{{Cite web|title=Melusina, Balil Gjini|url=https://www.shtepiaelibrit.com/store/en/fiction-literature/3642-melusina-balil-gjini-978992840058.html|access-date=2025-12-29|website=Libraria ShtepiaeLibrit.com|language=en}}</ref> * '''''Flatra të fluturta fjalësh''''', poezi, [https://toena.al/ Toena], Tiranë, 2007.<ref>{{Cite web|last=Salihu|first=Remzi|date=6 janar 201|title=Fenomeni i fluturimit fiktiv në freskinë e fjalës së fshehtë|url=https://www.zemrashqiptare.net/news/19405/rp-0/act-print/rf-1/printo.html|access-date=2025-12-29|website=www.zemrashqiptare.net|language=sq}}</ref> * '''''Mulliri që bluante trëndafilë''''', roman, [https://toena.al/ Toena], Tiranë, 2004.<ref>{{Cite web|last=Gjini|first=Balil|date=2004|title=BiblioToscana - Mulliri qe bluante trendafile|url=https://biblio.toscana.it/catalogo/record/a_mulliri_qe_bluante_trendafile_gjini_balil|access-date=2025-12-29|website=www.biblio.toscana.it|language=sq|archive-url=https://web.archive.org/web/20260106065954/https://biblio.toscana.it/catalogo/record/a_mulliri_qe_bluante_trendafile_gjini_balil|archive-date=6 janar 2026|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite book|last=GJINI|first=BALIL|title=Mulliri që bluante trëndafilë|publisher=[[TOENA]]|year=2004|isbn=9992719370|location=TIRANE|pages=120|language=sq}}</ref> * '''''Po, e zi''''', poezi, [https://www.cybo.com/AL-biz/sht%C3%ABpia-botuese-uegen Uegen], Tiranë, 2003.<ref>{{Cite web|title=Po , e zi – Altera Books|url=https://alterabooks.com/product/po-e-zi/|access-date=2025-12-29|language=sq|archive-date=6 janar 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260106113305/https://alterabooks.com/product/po-e-zi/|url-status=dead}}</ref> * '''''Engjëll i nëmur''''', roman, [https://toena.al/ Toena], Tiranë, 2001.<ref>{{Cite book|url=https://libris.kb.se/bib/806965|title=Kapitalplacering I : studiehandledning och artikelsamling|date=1989|publisher=Studierådet Affärsbankerna (SA)|location=Stockholm|language=sq}}</ref><ref>{{Cite book|last=Gjini|first=Balil|title=Engjëlli i nëmur: novelë|date=2001|publisher=Botimet Toena|isbn=978-99927-1-387-7|location=Tiranë|language=sq}}</ref><ref>{{Cite book|last=Gjini|first=Balil|url=https://www.google.com/books/edition/Engj%C3%ABlli_i_n%C3%ABmur/mNFmNAAACAAJ?hl=en|title=Engjëlli i nëmur: novelë|date=2001-01-01|publisher=Botimet Toena|isbn=978-99927-1-387-7|language=sq|ref=none}}</ref> * '''''Magjepsja e zuskave''''', tregime, [https://www.cybo.com/AL-biz/sht%C3%ABpia-botuese-uegen Uegen], Tiranë, 2001.* ''Magjepsja e zuskave'', tregime, [[Shtëpia botuese Uegen|Uegen]], Berat, 1999.<ref name="Magjepsja1999">{{Cite book|last=Gjini|first=Balil|title=Magjepsja e zuskave|publisher=[[Shtëpia botuese Uegen|Uegen]]|year=1999|location=Berat|pages=71|language=sq}}</ref> * '''''Tre gisht nder''''', tregime, [https://www.cybo.com/AL-biz/sht%C3%ABpia-botuese-uegen Uegen], Tiranë, 1998.<ref>{{Cite web|last=GJINI|first=BALIL|date=1996|title=Biblioteka Kombëtare e Shqipërisë|url=https://www.bksh.al/details/998|access-date=2025-12-29|website=www.bksh.al|language=sq}}</ref><ref>{{Cite web|last=Myftiu|first=Luan|title=Përshtypje nga libri i Balil Gjinit "Tre gisht nder" Luan Myftiu|url=https://www.bksh.al/details/164578|access-date=2025-12-29|website=www.bksh.al|language=sq}}</ref><ref>{{Cite web|last=Gjini|first=Balil|title=Përdhunimi; Tre gisht nder :Tregim Balil Gjini. Në: Tema : e përjavshme, politiko-kulturore.|url=https://www.bksh.al/details/234505|access-date=2025-12-29|website=www.bksh.al|language=sq|ref=none}}</ref> * '''''Përurim''''', poezi, [[Shtëpia Botuese Naim Frashëri|Naim Frashëri]], Tiranë, 1997.<ref>{{Cite web|title=Përurim|url=https://www.goodreads.com/book/show/43338257-p-rurim|access-date=2025-12-29|website=Goodreads|language=en}}</ref> * '''''Fantazma ëndrrash''''', poezi, [https://www.cybo.com/AL-biz/sht%C3%ABpia-botuese-uegen Uegen], Tiranë, 1994.<ref>{{Cite book|last=Gjini|first=Balil|url=https://books.google.com/books?id=hhSAzwEACAAJ|title=Fantazma ëndrrash: Poezi|date=1994|publisher=Shtëpia Botuese "J. Vruho"|language=sq}}</ref> == '''Përkthime''' == * '''Adhurimi i mbretërve magë''' (''roman''), Michel Tournier — '''Arka e Noes''', 2025.<ref>{{Cite web|title=Adhurimi i mbretërve magë, Michel Tournier|url=https://www.shtepiaelibrit.com/store/sq/michel-tournier/11910-adhurimi-i-mbreterve-mage-michel-tournier-9789928468680.html|access-date=2025-12-29|website=Libraria ShtepiaeLibrit.com|language=sq}}</ref> '''Mbi librin:''' Episodi i Tre Mbretërve, të cilët erdhën nga Arabia e lumtur për të adhuruar Fëmijën Jezus, nëse është vetëm tema e disa rreshtave të vetëm njërit nga katër Ungjijtë, ka goditur thellë imagjinatën e njerëzve për dy mijë vjet. është homazh i popujve të largët për Shpëtimtarin, është ndoshta edhe më shumë, shpërthimi madhështor dhe mahnitës i NJë mijë e një Netëve në shpellën e Lindjes së Krishtit. Kush ishin ata? Nga erdhën? Pse e kishin lënë mbretërinë e tyre? çfarë gjetën ata në Jerusalem - me Herodin e Madh - e pastaj në Betlehem? Historia dhe legjenda, duke heshtur, i lanë shteg një romancieri t'u përgjigjej këtyre pyetjeve. Kështu na thotë ky libër: Gaspardi, Mbreti i Zi, kishte një dhimbje zemre; i riu Melchior, i dëbuar nga froni i tij nga një grusht shteti, po përjetonte një dramë politike; Balthazari, mbreti mbrojtës, erdhi në Betlehem për të kërkuar rehabilitimin e imazhit, të mallkuar nga Dhiata e Vjetër, dhe certifikatën e lindjes së artit të krishterë. Megjithatë, surpriza e kësaj historie është në pjesën e fundit. Autori merr atje traditën e një Magu të katërt, për të cilin, Ungjilli nuk flet, sepse, pasi erdhi nga larg, mbërriti shumë vonë dhe e humbi takimin në Betlehem. Por është shkruar se i fundit do të jetë i pari dhe fati i Taorit, Princit të Mangalores, pasi ka qenë më i gjati dhe më i dhembshmi, do të jetë gjithashtu më prekësi dhe më i lavdishmi. Duke u larguar me qëllimin qesharak për të zbuluar recetën e rahat-llokumit me fëstëk, Taori gjen Eukaristinë dhe ai bëhet, pas Shën Gjon Pagëzorit, martiri i parë i krishterimit. Me këtë histori naive dhe të dhunshme, Michel Tournier gërmon në burimet e spiritualitetit perëndimor dhe ai na jep versionin e tij origjinal të Legjendës së Artë. '''Mbi autorin''' Michel Tournier (1924-2016) ishte filozof dhe shkrimtar francez, kandidat për Çmimin Nobel. Ka fituar Çmimin e madh të Akademisë së Shkencave për romanin "Premti, ose Limbat e Paqësorit" dhe Çmimin Goncourt për "Mbreti i verrishtave". * '''Hebrenjtë, një popull vetmitar''' (''ese''), Emil Cioran — '''Arka e Noes''', 2025.<ref>{{Cite web|title=Hebrenjtë, një popull vetmitar, Emil Cioran|url=https://www.shtepiaelibrit.com/store/en/philosophy-sociology/11411-hebrenjte-nje-popull-vetmitar-emil-cioran-9789928483171.html|access-date=2025-12-29|website=Libraria ShtepiaeLibrit.com|language=en}}</ref> Në moshën njëzet vjeçare i doja gati me keqardhje që s’isha i tyre. Pak kohë më pas, duke mos mundur t’ua fal që kishin luajtur një rol parësor në rrjedhën e kohës, fillova t’i urrej me tërbimin e një dashuri-urrejtësi. Shkëlqimi i kudopranisë së tyre më bënte ta ndieja më mirë obskurantizmin e vendit tim, i cili, siç e dija, ishte i dënuar të mbytej e të zhdukej; ndërsa ata, e ndieja po aq mirë se, çfarëdo të ndodhte, do të mbijetonin… * '''Silogjizmat e hidhërimit''' (''ese''), Emil Cioran — '''Zenit''', 2025.<ref>{{Cite web|title=Silogjizmat e hidhërimit, Emil Cioran|url=https://www.shtepiaelibrit.com/store/sq/filozofia-sociologjia/11246-silogjizmat-e-hidherimit-emil-cioran-9789928293633.html|access-date=2025-12-29|website=Libraria ShtepiaeLibrit.com|language=sq}}</ref><ref>{{Cite web|last=Zejno|first=Krenar|date=2025-03-31|title=Del nga shtypi "Silogjizmat e hidhërimit" i Emil Cioran, botuar nga "Zenit"|url=https://www.gazetatema.net/kulture/del-nga-shtypi-silogjizma-e-hidherimit-i-emil-cioran-botuar-nga-zenit-i487406|access-date=2025-12-29|website=www.gazetatema.net|language=sq}}</ref> Ciorani preferonte ta emёrtonte veten njё agnostik; refuzonte tё mbahej si mendimtari mirёfilli, ndjehej në margjina të letërsisë. E kë të besosh! Se prapë diku kthehet të thotë që “ne jemi realisht ne, vetëm kur duke u vёnё ballё vetes nuk përkojmё, s’përpuqemi me asgjë, as edhe me singularitetin tonё * '''Historia dhe Utopia''' (''ese''), Emil Cioran — '''Zenit''', 2023.<ref>{{Cite web|title=Historia dhe utopia, Emil Cioran|url=https://www.shtepiaelibrit.com/store/sq/emil-mihai-cioran-/10036-historia-dhe-utopia-emil-cioran-9789928293442.html|access-date=2025-12-29|website=Libraria ShtepiaeLibrit.com|language=sq}}</ref> Historia dhe utopia, tundimi për të ekzistuar, demiurgu mortje, padobia e të qenit lindur apo silogjizma të hidhërimit. Inkursioni tij nuk është as prej shenjti as prej antishenjti, pikërisht se mungon rrugëtimi shënjues. * '''Ushtrime admirimi''' (''ese''), Emil Cioran — '''Zenit''', 2019. * '''Pohime dhe anatema''' (''ese''), Emil Cioran — '''Zenit''', 2016.<ref>{{Cite web|title=Pohime dhe anatema, Emil Cioran|url=https://www.shtepiaelibrit.com/store/sq/emil-mihai-cioran-/5064-pohime-dhe-anatema-emil-cioran-9789928113566.html|access-date=2025-12-29|website=Libraria ShtepiaeLibrit.com|language=sq}}</ref> Të lexosh është të lësh dikë tjetër të lodhet për ty. Forma më delikate e shfrytëzimit. * '''Pavdekësia''' (''roman''), Milan Kundera — '''Pika pa sipërfaqe''', 2015.<ref>{{Cite web|last=Group|first=PMB|title=Online catalogue Library “Max van der Stoel”|url=https://library.seeu.edu.mk/index.php?lvl=notice_display&id=17907|access-date=2025-12-29|website=library.seeu.edu.mk|language=fr}}</ref><ref name="cobissPavdekesia">“Pavdekësia : roman; L'immortalité”. COBISS+. Botues: Pika pa sipërfaqe, Tiranë, 2015; ISBN 978‑9928‑185‑12‑9; Përkthyes: Balil Gjini; Faqe: 383–384.</ref><ref name="seeuPavdekesia">“Pavdekësia / Milan Kundera”. Online catalogue Library “Max van der Stoel”. Autor: Milan Kundera; Përkthyes: Balil Gjini; Botues: Pika pa sipërfaqe, 2015; ISBN 978‑9928‑185‑12‑9; 383 f.</ref><ref name="alterabooksPavdekesia">“Pavdekësia – Altera Books”. Faqe produkti: ISBN 9789928185129; Botues: Pika pa sipërfaqe; Numri i faqeve: 382.</ref> "Pavdekësia" rrëfen ngjarje në dy periudha kohore: Në Francën bashkëkohore, Anjeza, e martuar dhe me një vajzë të rritur, ndihet e tëhuajësuar nga i shoqi, e bija dhe motra e saj. Në Vajmarin e shekujve 18-19, Gëtja, tashmë i martuar prej kohësh dhe drejt pleqërisë, përjeton një histori të ngatërruar me Betina Brentanon, njëzet vjet më e re se ai dhe e sapomartuar. * '''Testamentet e tradhëtuara''' (''ese''), Milan Kundera — '''Pika pa sipërfaqe''',<ref>{{Cite web|title=Testamentet e tradhtuara, Milan Kundera|url=https://www.shtepiaelibrit.com/store/sq/milan-kundera/1890-testamentet-e-tradhtuara-milan-kundera-9789928404145.html|access-date=2025-12-29|website=Libraria ShtepiaeLibrit.com|language=sq}}</ref> Sepse mbërthimi i botës reale bën pjesë në përcaktimin e vetë romanit; por si të kapet dhe të jepet përmes një loje magjepsëse të fantazisë? Si të jetë e rrefkët në analizën e botës dhe, në të njëjtën kohë, papërgjegjshmërisht e çlirët në ëndërrimet zbavitëse? * '''Një vetmi me shumë zhurmë''' (''roman''), Bohumil Hrabal — '''Zenit''', 2009/2010.<ref>{{Cite web|title=Një vetmi me shumë zhurmë, Bohumil Hrabal|url=https://www.shtepiaelibrit.com/store/sq/bashkekohore/4328-nje-vetmi-me-shume-zhurme-bohumil-hrabal-9789995671792.html|access-date=2025-12-29|website=Libraria ShtepiaeLibrit.com|language=sq}}</ref> Ironia prageze është melankolia e një bëme eterne, një lojë në dukje infantile, e krisur dhe e marrë në kuptimin sipëran, është beteja e kotë për njeriun dhe vizionin e tij të botës që e rrethon, është luftë e hominizmit ndaj humanizmit formal dhe konvencional, një betejë kundër asoj teorie lumturake të shtetit dhe kundër aparatit burokratik. * '''Për Francën''' (''ese''), Emil Cioran — '''Zenit''', 2010.<ref>{{Cite web|title=Për Francën, Emil Cioran|url=https://www.shtepiaelibrit.com/store/sq/emil-mihai-cioran-/4311-per-francen-emil-cioran-9789995678739.html|access-date=2025-12-29|website=Libraria ShtepiaeLibrit.com|language=sq}}</ref> Ç'libër i çuditshëm! Nisur për t'iu kushtuar Dekadencës së Francës, ai, sipas gjasave, në të vërtetë është një Himn për Francën, një himn dashurie. * '''Amerika''' (''ese''), Jean Baudrillard — '''Zenit''', 2009.<ref>{{Cite web|title=Amerika, Jean Baudrillard|url=https://www.shtepiaelibrit.com/store/sq/letersia-boterore/4337-amerika-jean-baudrillard-9789995671785.html|access-date=2025-12-29|website=Libraria ShtepiaeLibrit.com|language=sq}}</ref> Lexo Amerikën të zbulosh të nëndheshmen e një kontinenti përrallash. Të qasësh një tjetër univers, një tjetër kohë, një tjetër botë. Të rrokësh imazhet e një utopie të çuditshme që, pa reshtur, përkundet mes ëndrrës dhe realitetit. * '''Mbreti i verishtave''' (''roman''), Michel Tournier — '''Ombra GVG''', 2008.<ref>{{Cite web|title=Mbreti i verrishtave, Michel Tournier|url=https://www.shtepiaelibrit.com/store/sq/michel-tournier/3361-mbreti-i-verrishtave-michel-tournier-9789994344819.html|access-date=2025-12-29|website=Libraria ShtepiaeLibrit.com|language=sq}}</ref> "Mbreti i verrishtave" është orvatja e shkrimtarit për të trajtuar një temë krejtësisht të allasojtë: temën e burrit, i cili, gjithë jetën e vet s'bën gjë tjetër veçse kthehet në një fëmijëmbartës. Por, në të vërtetë, ky burrë me fëmijët kalipeç, që përçapet rrugëve për t' u kthyer në banesën e vet, është një shënjtor, apo një monstër, është një ëngjëll, apo një lugat? * '''Historitë e pyllit të thellë''' (''tregime''), Jean Joubert — '''Shtëpia Botuese 55''', 2007.<br /> == Referime == {{reflist}} {{Portal|Letërsia}} {{DEFAULTSORT:Gjini, Balil}} [[Kategoria:Lindje 1950]] [[Kategoria:Përkthyes prej frëngjishtes në shqip]] [[Kategoria:Romancierë shqiptarë]] [[Kategoria:Poetë shqiptarë]] [[Kategoria:Njerëz nga Berati]] ezhev5kq2ibrgozcoa8t1qpx36te4q6 Enrico Letta 0 150461 3053244 2974278 2026-10-03T08:07:59Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3053244 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Enrico Letta | office = [[Kryeministri i Italisë|Kryeministër i Italisë]] | term_start = 28 prill 2013 | term_end = 22 shkurt 2014 | predecessor = [[Mario Monti]] | successor = [[Matteo Renzi]] | office1 = Sekretar i [[Partia Demokratike e Italisë|Partisë Demokratike]] | term_start1 = mars 2021 | term_end1 = mars 2023 | predecessor1 = [[Nicola Zingaretti]] | successor1 = [[Elly Schlein]] | office2 = Nënsekretar i Shtetit në Presidencën e Këshillit të Ministrave | term_start2 = 17 maj 2006 | term_end2 = 8 maj 2008 | primeminister2 = [[Romano Prodi]] | predecessor2 = [[Gianni Letta]] | successor2 = [[Gianni Letta]] | office3 = Ministër i Industrisë, Tregtisë dhe Mjeshtërisë i Italisë | term_start3 = 22 dhjetor 1999 | term_end3 = 11 qershor 2001 | primeminister3 = [[Massimo D'Alema]]<br />[[Giuliano Amato]] | predecessor3 = [[Pier Luigi Bersani]] | successor3 = [[Antonio Marzano]] | office4 = Ministër për Politikat e Komunitetit | term_start4 = 21 tetor 1998 | term_end4 = 22 dhjetor 1999 | primeminister4 = [[Massimo D'Alema]] | predecessor4 = [[Lamberto Dini]] | successor4 = [[Patrizia Toia]] | office5 = Deputet në [[Parlamenti Evropian]] | term_start5 = 2004 | term_end5 = 2006 | birth_date = {{Birth date and age|1966|8|20|df=yes}} | birth_place = [[Piza]], [[Itali]] | nationality = italiane | party = [[Partia Demokratike e Italisë|Partia Demokratike]] | alma_mater = [[Universiteti i Pizës]]<br />[[Scuola Superiore Sant'Anna]] | occupation = politikan, akademik | website = {{URL|https://institutdelors.eu/en/auteurs/enrico-letta/}} | image = Enrico Letta in 2024.jpg | signature = Enrico Letta signature.svg }} '''Enrico Letta''' (lindur më 20 gusht 1966 në [[Piza]]) është politikan dhe akademik italian. Ai shërbeu si [[Kryeministri i Italisë|kryeministër i Italisë]] nga 28 prilli 2013 deri më 22 shkurt 2014 dhe si sekretar i [[Partia Demokratike e Italisë|Partisë Demokratike]] nga viti 2021 deri në vitin 2023.<ref name="ec-bio">{{Cite web|url=https://commission.europa.eu/enrico-letta_en|title=Enrico Letta|website=European Commission|language=en|access-date=2026-04-20}}</ref><ref name="ie-bio">{{Cite web|url=https://www.ie.edu/university/about/faculty/enrico-letta/|title=Enrico Letta|website=IE University|language=en|access-date=2026-04-20}}</ref> Që nga viti 2016 është president i Institut Jacques Delors, ndërsa që nga viti 2024 është dekan i IE School of Politics, Economics & Global Affairs në [[Madrid]].<ref name="institutdelors">{{Cite web|url=https://institutdelors.eu/en/auteurs/enrico-letta/|title=Enrico Letta|website=Institut Jacques Delors|language=en|access-date=2026-04-20}}</ref><ref name="ie-news">{{Cite web|url=https://www.ie.edu/school-politics-economics-global-affairs/news/enrico-letta-former-italian-prime-minister-appointed-dean-ie-school-politics-economics-global-affairs/|title=Enrico Letta, former Italian Prime Minister, appointed Dean of IE School of Politics, Economics and Global Affairs|website=IE University|language=en|access-date=2026-04-20}}</ref> == Jeta dhe formimi == Letta lindi në [[Piza]] më 20 gusht 1966. Ai u diplomua në shkenca politike dhe më pas kreu studimet doktorale në [[Scuola Superiore Sant'Anna]].<ref name="camera-bio">{{Cite web|url=https://storia.camera.it/deputato/enrico-letta-19660820|title=Enrico Letta|website=Portale storico della Camera dei deputati|language=it|access-date=2026-04-20}}</ref><ref name="ie-bio" /> Në fillim të karrierës së tij punoi si studiues dhe u lidh me AREL, qendra kërkimore e themeluar nga Beniamino Andreatta.<ref name="treccani">{{Cite web|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/enrico-letta/|title=Letta, Enrico|website=Treccani|language=it|access-date=2026-04-20}}</ref> == Karriera politike == Letta hyri në qeveri në vitin 1998 si ministër për Politikat e Komunitetit. Në vitet 1999–2001 ishte ministër i Industrisë, Tregtisë dhe Mjeshtërisë në qeveritë e [[Massimo D'Alema]]-s dhe [[Giuliano Amato]]-s.<ref name="ec-bio" /><ref name="ie-bio" /> Në vitin 2001 u zgjodh deputet në [[Dhoma e Deputetëve e Italisë|Dhomën e Deputetëve]]. Nga viti 2004 deri më 2006 ishte deputet në [[Parlamenti Evropian]], ndërsa nga viti 2006 deri më 2008 ishte nënsekretar i Shtetit në Presidencën e Këshillit të Ministrave në qeverinë e [[Romano Prodi]]-t.<ref name="camera-bio" /><ref name="ec-bio" /> Ai ishte ndër figurat themeluese të [[Partia Demokratike e Italisë|Partisë Demokratike]] dhe më vonë u bë një nga eksponentët kryesorë të krahut të saj reformist dhe proevropian.<ref name="treccani" /> == Kryeministër i Italisë == Pas zgjedhjeve parlamentare të vitit 2013, Letta mori detyrën për të formuar një qeveri koalicioni të gjerë dhe u bë [[Kryeministri i Italisë|kryeministër i Italisë]] më 28 prill 2013.<ref name="governo-letta">{{Cite web|url=https://www.governo.it/it/i-governi-dal-1943-ad-oggi/xvii-legislatura-dal-15032013/governo-letta/330|title=Governo Letta|website=Presidenza del Consiglio dei Ministri|language=it|access-date=2026-04-20}}</ref> Qeveria e tij qëndroi në detyrë deri më 22 shkurt 2014, kur u pasua nga ajo e [[Matteo Renzi]]-t.<ref name="governo-letta" /> == Veprimtaria akademike dhe evropiane == Pas largimit nga politika qeveritare, Letta iu rikthye veprimtarisë akademike. Nga viti 2015 deri më 2021 ishte dekan i Paris School of International Affairs në [[Sciences Po]], ndërsa në vitet 2019–2021 drejtoi edhe APSIA, shoqatën ndërkombëtare të shkollave të studimeve ndërkombëtare.<ref name="ie-bio" /><ref name="arel">{{Cite web|url=https://www.arel.it/team/enrico-letta/|title=Enrico Letta|website=AREL|language=it|access-date=2026-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20260420055040/https://www.arel.it/team/enrico-letta/|archive-date=20 prill 2026|url-status=dead}}</ref> Në mars 2021 u rikthye në politikën aktive dhe u zgjodh sekretar i [[Partia Demokratike e Italisë|Partisë Demokratike]], detyrë që e mbajti deri në vitin 2023.<ref name="ec-bio" /><ref name="arel" /> Në shtator 2023 institucionet evropiane i besuan hartimin e një raporti të nivelit të lartë mbi të ardhmen e tregut të vetëm evropian. Raporti i tij, me titull ''Much More Than a Market'', u paraqit në prill 2024.<ref name="report-page">{{Cite web|url=https://institutdelors.eu/en/publications/much-more-than-a-market/|title=Much more than a Market|website=Institut Jacques Delors|language=en|access-date=2026-04-20}}</ref><ref name="report-pdf">{{Cite web|url=https://www.consilium.europa.eu/media/ny3j24sm/much-more-than-a-market-report-by-enrico-letta.pdf|title=Much more than a market|website=European Council|language=en|access-date=2026-04-20}}</ref> Në vitin 2024 u emërua dekan i IE School of Politics, Economics & Global Affairs në [[Madrid]].<ref name="ie-news" /><ref name="ie-bio" /> Mandati i tij si deputet në parlamentin italian përfundoi më 20 dhjetor 2024.<ref name="camera-2024">{{Cite web|url=https://www.camera.it/deputati/variazioni-composizione?page=2|title=Variazioni nella composizione|website=Camera dei deputati|language=it|access-date=2026-04-20}}</ref> === Marrëdhëniet me Shqipërinë dhe Kosovën === Si kryeministër, Letta mbajti marrëdhënie të ngushta me [[Shqipëria|Shqipërinë]]. Më 12 dhjetor 2013 ai priti në [[Roma|Romë]] kryeministrin shqiptar [[Edi Rama]], me të cilin diskutoi për marrëdhëniet dypalëshe, për rrugëtimin evropian të Shqipërisë dhe për zhvillimet në rajon.<ref name="rama2013">{{Cite web|url=https://www.kryeministria.al/newsroom/kryeministri-rama-takohet-me-kryeministrin-e-italise-italia-mbeshtetese-e-forte-ne-rrugetimin-e-shqiperise-drejt-bashkimit-evropian/|title=Kryeministri Rama takohet me Kryeministrin e Italisë: Italia, mbështetëse e fortë në rrugëtimin e Shqipërisë drejt Bashkimit Evropian|website=Kryeministria e Shqipërisë|language=sq|access-date=2026-04-20}}</ref> Në atë takim Letta riafirmoi mbështetjen e Italisë për afrimin e Shqipërisë me [[Bashkimi Evropian|Bashkimin Evropian]], ndërsa në diskutimet rajonale u trajtuan edhe zhvillimet që lidhen me [[Kosova|Kosovën]].<ref name="rama2013" /> == Lidhje të jashtme == * [https://storia.camera.it/deputato/enrico-letta-19660820 Faqja në Portalin historik të Dhomës së Deputetëve] * [https://commission.europa.eu/enrico-letta_en Faqja në Komisionin Evropian] * [https://institutdelors.eu/en/auteurs/enrico-letta/ Faqja në Institut Jacques Delors] * [https://www.ie.edu/university/about/faculty/enrico-letta/ Faqja në IE University] == Referime == <references /> {{Kryeministrat e Italisë}} [[Kategoria:Kryeministra të Italisë]] [[Kategoria:Politikanë italianë]] [[Kategoria:Akademikë italianë]] [[Kategoria:Lindje 1966]] lpl1ziqcj7ca7b7vk3q7na9jd2edb07 Diskutim:Feja në Shqipëri 1 155355 3053269 2825518 2026-10-03T10:58:28Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3053269 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Feja në Shqipëri/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Feja në Shqipëri]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3053268 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110727104213/http://www.myftinia-shkoder.org/ për lidhjen http://www.myftinia-shkoder.org/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 tetor 2026 12:58 (CEST) 9cqbnbi1rfa2uxlj535bj1yjlskn051 Aranguren 0 176990 3053050 2305635 2026-10-02T15:24:26Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3053050 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Aranguren | native_name = | settlement_type = [[Komunat e Spanjës|Komunë]] | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = Escudo de Aranguren.svg <!--Administrimi territorial--> |Komuniteti autonom ={{flag|Navarre}} |Provinca = [[Navarre (provincë)|Navarre]] |Kamarka = [[Cuenca de Pamplona]] <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = 40.6 | population_total = 7317 |Dendësia = <!-- Të dhëna--> |Lartësia = 442 | population_demonym = Arangureneses or Arangurendarres |Kodi Postar = 31192 |Prefiksi = 948 | established_date = |Partia = |Kryetari = Manuel Romero Pardo | website = {{URL|http://www.aranguren.es/}} | image_map = | map_caption = |CoordAddon = region:ES_type:city | gjer_g= 42 | gjer_m= 47 | gjer_s= 21 | gjer_dr = N | gjat_g= 1 | gjat_m= 32 | gjat_s= 10 | gjat_dr = W }} '''Aranguren''' është një [[Komunat e Spanjës|komunë]] në [[Spanja|Spanjë]], e vendosur në qarkun [[Cuenca de Pamplona]], të provincës [[Navarre (provincë)|Navarre]], në [[Navarre]]. Aranguren ka 7317 banorë (2010), dhe përfshinë një sipërfaqe prej 40.6&nbsp;km<sup>2</sup>. == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * {{commonscat|Aranguren}} * [https://web.archive.org/web/20210123111324/http://www.aranguren.es/ Webfaqja zyrtare] [[Kategoria:Komunat e Spanjës|Aranguren]] {{Spanja-cung}} fam9z98a55rynsl5t72i82pp8r0hx6c Diskutim:Aranguren 1 176991 3053051 1578563 2026-10-02T15:24:27Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3053051 wikitext text/x-wiki {{WPSpanja}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Aranguren]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3053050 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210123111324/http://www.aranguren.es/ për lidhjen http://www.aranguren.es/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 tetor 2026 17:24 (CEST) opzdu0r4d06qiwi71659wllmwmb4v1m Aleksandar Vuçiq 0 179472 3053091 3050400 2026-10-02T19:19:00Z ~2026-53095-22 193799 grammar 3053091 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Aleksandër Vuçiq | image = Aleksandar Vučić in 2023 (cropped).png | image_size = 250px | office = Presidenti i Serbisë | term_start = 31 maj 2017 | term_end = aktiv | predecessor = [[Tomislav Nikoliq]] | office2 = Kryeministër i Serbisë | term_start2 = 27 prill 2014 | term_end2 = 31 maj 2017 | predecessor2 = [[Ivica Daçiq]] | successor2 = [[Ana Brnabiq]] | office3 = Zëvendëskryeministër i Serbisë | term_start3 = 27 korrik 2012 | term_end3 = 27 prill 2014 | predecessor3 = [[Ivica Daçiq]] | successor3 = [[Ivica Daçiq]] | office4 = Ministër i Informacionit | term_start4 = 24 mars 1998 | term_end4 = 24 tetor 2000 | predecessor4 = Radmila Milentijeviq | successor4 = [[Ivica Daçiq]] | birth_date = [[5 mars]] [[1970]] | birth_place = [[Beograd]], [[Republika Socialiste Federative e Jugosllavisë|RSF Jugosllavia]] | death_date = | death_place = | nationality = Serb | profession = Politikan | party = Partia Radikale Serbe | website = [https://www.sns.org.rs Faqja zyrtare] | signature = Signature Aleksandar Vucic.png }} '''Aleksandër Vuçiq''' ([[Gjuha serbe|Serbisht]]: Александар Вучић ''Aleksandar Vučić'', <small>shqiptohet </small><span class="IPA" title="Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)">[aleksǎːndar ʋǔtʃitɕ]</span>, i lindur më 5 mars 1970) është politikan serb i cili është President i Serbisë që nga 31 maj 2017. Ai gjithashtu është udhëheqësi dhe kryetari i Partisë Progresive Serbe (SNS). Him and his companions are the worst thing that happened to Serbia. STUDENTI POBEDJUJU! Përpara mandatit të tij si president Vuçiq shërbeu si Kryeministër i Serbisë nga viti 2014 deri në vitin 2017. Për më tepër, Vuçiq shërbeu si Ministër i Informacionit nga viti 1998 deri më 2000 dhe më vonë si Ministër i Mbrojtjes 2012-2013, si dhe Zëvendëskryeministri i Parë nga viti 2012 deri në 2014. Në prill 2017, Vuçiq u zgjodh president i Serbisë me 55% të votave në raundin e parë, duke shmangur kështu një raund të dytë. Ai zyrtarisht mori detyrën më 31 maj 2017, duke pasuar [[Tomisllav Nikolliq]]in. Ceremonia e inaugurimit u mbajt më 23 qershor 2017. == Jeta e hershme == Aleksandër Vuçiq u lind në familjen e Angjelko dhe Angelina (mbiemri i vajzërisë: Milovanov) në [[Beogradi|Beograd]].{{Sfn|Poreklo}} Vuçiq përfundoi shkollën fillore Branko Radiçeviq dhe më vonë një gjimnaz në Zemun. Ai u diplomua nga Fakulteti i Drejtësisë, Universiteti i Beogradit. Ai mësoi anglisht në Brighton, [[Anglia|Angli]], dhe punoi si një tregtar në [[Londra|Londër]] për ca kohë. Pas kthimit në [[Republika Socialiste Federative e Jugosllavisë|Jugosllavi]], ai punoi si gazetar në Pale, Bosnje dhe Hercegovinë. Atje, ai intervistoi politikanin [[Radovan Karaxhiq]] dhe një herë luajti shah me gjeneralin [[Ratko Mlladiq]].{{sfn|Isailović|6 September 2010}}<span class="mw-ref" id="cxcite_ref-FOOTNOTEIsailovi.C4.876_September_2010_3-0" rel="dc:references" contenteditable="false" data-sourceid="cite_ref-FOOTNOTEIsailovi.C4.876_September_2010_3-0"></span> Kur ishte i ri, Vuçiq ishte një tifoz i klubit të futbollit Red Star, duke ndjekur shpesh ndeshjet e Red Star,{{sfn|Isailović|6 September 2010}}<span class="mw-ref" id="cxcite_ref-FOOTNOTEIsailovi.C4.876_September_2010_3-1" rel="dc:references" contenteditable="false" data-sourceid="cite_ref-FOOTNOTEIsailovi.C4.876_September_2010_3-1"></span> duke përfshirë një ndeshje midis [[GNK Dinamo Zagreb|Dinamos së Zagrebit]] dhe Red Star me 13 maj 1990, e cila u kthye në një trazirë të madhe.{{sfn|Index.hr|13 May 2015}}<span class="mw-ref" id="cxcite_ref-FOOTNOTEIndex.hr13_May_2015_4-0" rel="dc:references" contenteditable="false" data-sourceid="cite_ref-FOOTNOTEIndex.hr13_May_2015_4-0"></span> Banesat e të afërmëve të tij u shkatërruan gjatë Luftës Kroate.<ref>{{cite news|title=Aleksandar Vučić: Hrvati se rugaju mojim ubijenim precima!|publisher=Novosti|language=sr|url=http://www.novosti.rs/vesti/naslovna/politika/aktuelno.289.html:571605-Aleksandar-Vucic-Hrvati-se-rugaju-mojim-ubijenim-precima}}</ref> == Karriera politike == Vuçiq iu bashkua Partisë Radikale serbe (SRS) në vitin 1993 dhe u zgjodh në Asamblenë Kombëtare pas zgjedhjeve parlamentare të viti 1993. Dy vjet më vonë, në moshën 24 vjeçare, Vuçiq u bë sekretar i përgjithshëm i SRS-së. Pasi partia e tij fitoi zgjedhjet lokale në Zemun në vitin 1996, ai u bë drejtori i Pinki Hall.<ref>[http://www.istinomer.rs/akter/aleksandar-vucic/ Aleksandar Vučić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141103162020/http://www.istinomer.rs/akter/aleksandar-vucic/ |date=3 nëntor 2014 }} Istinomer.rs</ref> Gjatë kohës së tij në SRS, Vuçiq bëri shumë paraqitje publike. Njëra prej tyre ishte deklarata e tij bërë në Asamblenë Kombëtare Serbe, më 20 korrik të vitit 1995, në të cilën ai deklaroi: "Nëse ju vrisni një [[Serbët|serb]], ne do të vrasim 100 [[Myslimanët (kombësi)|Myslimanë]]."<ref>[http://24sata.info//vijesti/bosna-i-hercegovina/170031-video-ovako-je-vucic-govorio-1995-godine-ubijte-jednog-srbina-mi-cemo-stotinu-muslimana.html "VIDEO/Ovako je Vučić govorio 1995. godine: Ubijte jednog Srbina, mi ćemo stotinu muslimana!"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160121211527/http://24sata.info//vijesti/bosna-i-hercegovina/170031-video-ovako-je-vucic-govorio-1995-godine-ubijte-jednog-srbina-mi-cemo-stotinu-muslimana.html |date=21 janar 2016 }}, 24sata.info; accessed 9 December 2015.</ref><ref>[http://balkanist.net/forgetting-resistance-in-the-balkans "Forgetting resistance in the Balkans"] balkanist.net; accessed 9 December 2015.</ref> Kjo ndodhi menjëherë pas [[Gjenocidi i Srebrenicës|masakrës së Srebrenicës]] nga forcat serbe. Në vitin 1995, Vuçiq vizitoi qytetin [[Knini|Knin]] në Kroacia (atëherë nën kontrollin Republikës serbe të Krajinës), me Vojislav Sheshelj , për të protestuar kundër planit Z-4. Vuçiq kandidoi për kryetar bashkie dy herë, në vitin 2004 dhe përsëri në vitin 2008, duke humbur të dyja herët kundër kandidatëve nga Partia Demokratike (DS).<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;" contenteditable="false">&#x5B;''[[Wikipedia:Citim i duhur|<span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2015)">citim i duhur</span>]]''&#x5D;</sup> === Ministër i Informacionit (1998-2000) === Në mars të Vitit 1998, Vuçiq u emërua Ministër i Informacionit në qeverinë e Mirko Marjanoviq.<ref>{{Cito web|url=http://www.prekoramena.com/t.item.459/vucic-o-cenzuri-medija.html|title=Narod koji ima najkraće pamćenje na svetu|publisher=Preko ramena|language=sr|date=10 maj 2012|access-date=31 mars 2016|archive-date=9 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150109055153/http://www.prekoramena.com/t.item.459/vucic-o-cenzuri-medija.html|url-status=dead}}</ref> Në vijim të pakënaqësive në rritje kundër [[Sllobodan Millosheviqi|Millosheviqit]], Vuçiq vuri gjoba për gazetarët që kritikonin qeverinë dhe ndaloi kanalet e huaja televizive.<ref name="De Launey">{{Cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-25808463|title=Serbia transforming from pariah to EU partner|author=Guy De Launey|publisher=BBC News|language=en|date=20 janar 2014|accessdate=22 janar 2014}}</ref> Ai kujton në vitin 2014, se ai kishte gabuar dhe se kishte ndryshuar, duke deklaruar: "''Nuk më erdhi turp të pranoja të gjitha gabimet e mia poltike''".<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;" contenteditable="false">&#x5B;''[[Wikipedia:Citim i duhur|<span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2015)">citim i duhur</span>]]''&#x5D;</sup> Gjatë mandatit të Vuçiq si Ministër i Informacionit ndodhi që Slavko Quruvija, një gazetar i shquar, u vra në një vrasje të sponsorizuar nga shteti.<ref>Slavko Ćuruvija</ref><ref>https://www.cpj.org/killed/1999/slavko-curuvija.php</ref> Në vitin 1999, para se vrasja të ndodhte, Vuçiq dha një intervistë për tabloidin ''Argument'' në të cilën ai deklaroi "Unë do të hakmerrem ndaj Slavko Ćuruvija për të gjitha gënjeshtrat e publikuara në ''Dnevni telegraf'' .<ref>[http://facebookreportermonitor.wordpress.com/2014/01/16/%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B7%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%BE-%D0%BD%D0%B0-%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%83-%D1%83%D0%B1%D0%B8%D1%86%D0%B0-%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BA/ Ексклузивно На Монитору: „Убица“ Славка Ћурувије Је „Проговорио“…] , wordpress.com; accessed 9 December 2015.</ref> Në vitin 2014, Vuçiq i kërkoi falje familjes Ćuruvija që kishin pritur kaq gjatë që autorët të viheshin para drejtësisë, dhe i falënderoi të gjithë që u përfshinë në zgjidhjen e çështjes për punën e tyre.<ref>[http://inserbia.info/news/2014/01/milorad-ulemek-provided-info-about-murder-of-slavko-curuvija "Milorad Ulemek provided info about murder of Slavko Ćuruvija"], InSerbiaNews.info; accessed 9 December 2015.</ref> Më 23 prill 1999, Vuçiq deklaroi se, "Kriminelë të tillë si [[Bill Klinton]] dhe [[Toni Bler]] nuk mund të kenë lindur nga ndonjë nënë. Dënimi do t'i arrijë ata. Ata janë kriminelët dhe bishat më të mëdha. [[Adolf Hitler|Hitleri]] ishte vetëm një fëmijë i vogël në krahasim me ta."<ref name="NATO strikes...">{{Cito web|url=https://news.google.com/newspapers?nid=110&dat=19990423&id=tARQAAAAIBAJ&sjid=0FUDAAAAIBAJ&pg=6904,2352949&hl=en|author=''[[Ludington Daily News]]''|title=NATO strikes Serbian television's main studio|language=en|accessdate=1 tetor 2015|date=23 prill 1999}}</ref> === Nga Partia Radikale në Partinë Progresive === Tomisllav Nikolliq, nënkryetari i Partisë Radikale dhe udhëheqësi de facto i përkohshëm për shkak të mungesës së Vojisllav Sheshel, dha dorëheqjen më 6 shtator 2008 për shkak të mosmarrëveshjes me Shesheljin mbi mbështetjen e partisë për anëtarësimin e Serbisë në BE. Me një parti tjetër të njohur Radikale, anëtarët e saj formuan një klub të ri parlamentar të quajtur "Napred Srbijo!" (Përpara Serbisë!). Më 12 shtator 2008 Nikoliç dhe grupi i tij u shkarkuan zyrtarisht nga Partia Radikale në seancën e udhëheqjes së SRS. Vuçiq, si sekretar i përgjithshëm u thirr për të marrë pjesë në këtë seancë, por ai nuk u shfaq. Tomisllav Nikolliq njoftoi se do të formonte partinë e tij dhe e thiri Vuçiqin për t'u bashkuar. Vuçiq, një nga figurat më të njohura në mesin e mbështetësve të SRS, dha dorëheqjen nga Partia Radikale më 14 shtator 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080915040105/http://www.mtsmondo.com/news/vesti/text.php?vest=109484 "Nikolić: I Vučić napustio radikale"] (në Serbisht). Mondo. 14 Shtator 2008.</ref> Të nesërmen, Vuçiq njoftoi tërheqjen e përkohshme nga politika.<ref>[https://web.archive.org/web/20080916015430/http://www.mtsmondo.com/news/vesti/text.php?vest=109568 "Vučić napušta politiku (za sada)"] (në Serbisht). Mondo. 15 Shtator 2008.</ref> Më 6 tetor 2008, Vuçiq konfirmoi në një intervistë televizive se ai do të bashkohej me Partinë Progresive Serbe të sapozgjedhur të Nikoliçit (SNS) dhe se do të ishte Zëvendës Kryetari i Partisë. Më pas ai dukej se ndryshonte pozicionet e tij. Në vitin 2010 ai bëri deklarata të tilla si "një krim i tmerrshëm u krye në Srebrenicë", duke thënë se ai ndihej "i turpëruar" nga serbët që e bënin atë. "Unë nuk e fsheh që unë kam ndryshuar ... Jam krenar për këtë," i tha ai AFP në një intervistë në 2012. "Kam gabuar, mendova se po bëja më të mirën për vendin tim, por pashë rezultatet dhe kemi dështuar, duhet ta pranojmë këtë. "<ref>{{Cite web|url=http://www.globalpost.com/dispatch/news/afp/140313/aleksandar-vucic-nationalist-hawk-devout-europeanist|title=Aleksandar Vucic: from nationalist hawk to devout Europeanist|access-date=24 janar 2018|archive-date=22 mars 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140322015540/http://www.globalpost.com/dispatch/news/afp/140313/aleksandar-vucic-nationalist-hawk-devout-europeanist|language=en|url-status=dead}}</ref> Nikoliç dha dorëheqjen si kreu i partisë më 24 maj 2012 pas zgjedhjes së tij si President i Serbisë. Vuçiq mori rolin udhëheqës deri në mbajtjen e kongresit të ardhshëm të partisë për të zgjedhur një udhëheqës të ri. Më 29 shtator 2012 Vuçiq u zgjodh si kreu i partisë, me Jorgovanka Tabakoviqin si zëvendëse të tij . === Ministër i Mbrojtjes dhe Zëvendës Kryeministër (2012-2014) === Vuçiq shërbeu shkurtimisht si Ministër i Mbrojtjes dhe Zëvendëskryeministër i Parë nga korriku 2012 deri në gusht 2013, kur ai u largua nga posti i tij i Ministrit të Mbrojtjes në një riorganizim të kabinetit. Megjithëse kryeministri [[Ivica Daçiq]] Deba mbante pushtet formal si kreu i qeverisë, shumë analistë mendonin se Vuçiq kishte më shumë ndikim në qeveri si kreu i partisë më të madhe në koalicionin qeverisës dhe parlamentin.<ref>Guy De Launey (20 Janar 2014). [http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-25808463 "Serbia transforming from pariah to EU partner"]. BBC News.</ref> === Kryeministër (2014–2017) === ==== Zgjedhjet parlamentare 2014 ==== Pas zgjedhjeve parlamentare serbe të viti 2014, Partia Progresive Serbe e Vuçiqit fitoi 158 nga 250 vende në parlament dhe formoi një koalicion qeverisës me Partinë Socialiste të Serbisë. Vuçiq u zgjodh Kryeministër i Serbisë.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;" contenteditable="false">&#x5B;''[[Wikipedia:Citim i duhur|<span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2015)">citim i duhur</span>]]''&#x5D;</sup> ==== Zgjedhjet parlamentare 2016 ==== Në një konferencë partiake të Partisë së tij Progresiste Serbe, Vuçiq shpalli zgjedhjet e përgjithshme të parakohshme duke cituar se: "Ai dëshiron të sigurojë që vendi të ketë rregull të qëndrueshme që drejtimi i tanishëm politik do të vazhdojë, përfshirë përpjekjen e saj për të siguruar anëtarësimin në BE".<ref>[http://www.balkaninsight.com/en/article/serbia-pm-announces-early-general-elections-01-17-2016 "Serbia PM Announces Early General Elections :: Balkan Insight"].</ref> Më 4 mars 2016, Presidenti serb Tomisllav Nikolliq shpërbëi parlamentin, duke caktuar zgjedhje të parakohshme për 24 prill.<ref>[http://www.blic.rs/vesti/politika/odluceno-nikolic-raspisao-vanredne-izbore-za-24-april/m9kd2kh "ODLUČENO Nikolić raspisao vanredne izbore za 24. april"]. 4 Mars 2016.</ref> Koalicioni qeverisës rreth SNS-së së Vuçiqit ka marrë 48.25% të votave.<ref>[http://www.rik.parlament.gov.rs/aktivnosti-konferencije.php#a8 "Конференције за медије"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170403140556/http://www.rik.parlament.gov.rs/aktivnosti-konferencije.php#a8 |date=3 prill 2017 }}.</ref><ref>[http://www.novosti.rs/vesti/naslovna/politika/aktuelno.289.html:603886-RIK-objavio-konacne-rezultate-izbora-u-Skupstini-predstavnici-12-lista "RIK objavio konačne rezultate izbora, u Skupštini predstavnici 12 lista"].</ref> SNS qeverisëse e Vuçiq ka mbajtur shumicën në parlament, ndonëse ka fituar më pak mandate se sa në zgjedhjet parlamentare të 2014. Koalicioni rreth SNS ka fituar 131 vende, 98 prej të cilave i përkasin SNS.<ref>[http://www.parlament.gov.rs/narodna-skupstina-/sastav/poslanicke-grupe.901.html "Narodna skupština Republike Srbije - Poslaničke grupe"]</ref> ==== Zgjedhjet presidenciale 2017 ==== Vuçiqi deklaroi se do të kandidojë për zgjedhjet e 14 shkurtit 2017, pavarësisht nga deklaratat e mëhershme se ai nuk do të kandidojë.<ref>[http://www.rts.rs/page/stories/ci/story/1/politika/2631324/predsednistvo-sns-a-vucic-kandidat-za-predsednika.html Председништво СНС-а: Вучић кандидат за председника (në serbisht)] ''RTS'' February 14, 2017, retrieved April 28, 2017</ref> Vuçiqi fitoi raundin e parë duke marrur 56,01 përqind të votave. Kandidatja e pavarur, [[Sasha Jankoviq]] ishte i dyti me 16,63 përqind të votave. === Zgjedhjet presidenciale 2017 === Vuçiq njoftoi kandidaturën e tij në zgjedhjet presidenciale më 14 shkurt 2017, pavarësisht deklaratave të mëparshme se ai nuk do të bënte të njejtën gjë.<ref>[http://www.rts.rs/page/stories/ci/story/1/politika/2631324/predsednistvo-sns-a-vucic-kandidat-za-predsednika.html Председништво СНС-а: Вучић кандидат за председника (në serbisht)] ''RTS'' 14 Shkurt 2017.</ref> Pas spekulimeve fillestare që presidenti aktual Tomisllav Nikolliq do të vraponte, ai mbështeti Vuçiqin dhe partinë e tij qeverisëse SNS. Vuçiq fitoi zgjedhjet në raundin e parë, duke fituar 56,01 për qind të votave. Kandidati i pavarur, Sasha Jankoviq ishte i dyti me 16,63 për qind, përpara politikanit satirik Luka Maksimoviq dhe ish ministrit të Punëve të Jashtme [[Vuk Jeremiq]].<ref>[http://www.balkaninsight.com/en/article/vucic-wins-serbian-presidential-elections-04-02-2017-1 Vucic Wins Serbian Presidential Elections] ''Balkan Insight'' 2 prill 2017.</ref> === President (2017-në detyrë) === Rezultati zgjedhor nxiti protesta rreth Serbisë. Mijëra protestues akuzuan Vuçiç për udhëheqjen e vendit ndaj autoritarizmit. Protestuesit organizuan tubimet përmes rrjeteve sociale dhe insistojnë që ata të mos jenë të lidhur me ndonjë parti apo politikan dhe të kërkojnë një rishikim të plotë të asaj që ata e quajnë "sisteme të korruptuara politike, të biznesit dhe medias që i shërbejnë një elite të udhëhequr nga Z. Vuçiç"<ref>[http://www.botasot.info/evrope-bota/682467/vazhdojne-protestat-ne-serbi/ Vazhdojnë protestat në Serbi].''Botasot.'' 8 Prill 2017</ref> Vuçiq pohoi se protestat ishin organizuar nga kundërshtarët e tij politikë, të cilët pritnin "diktatori do të sillte policinë në rrugë".<ref>[http://www.koha.net/bote/11514/ne-serbi-vazhdojne-protestat-anti-vuciq/ Ne serbi vazhdojne protestat anti vuciq].''Koha.net''. 12 prill 2017.</ref> Megjithatë, Vuçiq bëri betimin si Presidenti i Serbisë më 31 maj, para Parlamentit.<ref>[http://top-channel.tv/2017/05/31/vucic-betohet-si-president-i-serbise/ Vuçiç betohet si president i Serbisë]. ''Top-channel.tv. 31/05/2017''</ref> Ai ka premtuar të vazhdojë me reformat dhe tha se Serbia do të mbetet në rrugën evropiane. Ai tha gjithashtu se Serbia do të mbajë neutralitetin ushtarak, por do të vazhdojë të ndërtojë një partneritet si me NATOn ashtu dhe me Rusinë.<ref>[http://time.ikub.al/17-05-31-Vucic-betohet-si-president-i-Serbise/Vucic-betohet-si-President-i-Serbise-opozita-proteston630756.aspx Vuçiç betohet si President i Serbisë: Kosova është pjesë e vendit tonë] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200123051648/http://time.ikub.al/17-05-31-Vucic-betohet-si-president-i-Serbise/Vucic-betohet-si-President-i-Serbise-opozita-proteston630756.aspx |date=23 janar 2020 }}.''Time.ikub.al.'' 31 Maj 2017.</ref> Pasi u bë Presidenti, Vuçiq shpërbëi shërbimin tradicional të sigurimit të policisë që ishin përgjegjës për mbrojtjen e Presidentit dhe e zëvendësoi atë me anëtarët e Cobras, njësiti i policisë ushtarake që në kundërshtim me ligjin, e mbrojti ndërsa ai shërbeu si Kryeministër nga 2014 në 2017.<ref>[http://danas.rs/drustvo.55.html?news_id=355349&title=Vu%C4%8Di%C4%87+nema+poverenja+u+policiju "Vučić nema poverenja u policiju"]. ''danas.rs'' (në serbisht). Danas. 2 shtator 2017. Marrë 3 shtator 2017.</ref> Më 3 shtator 2017, një automjet luksoz Bentley me tre burra brenda saj, goditi karvanin presidencial.<ref name=":0">[http://www.tiranapost.al/presidenti-serb-vucic-perfshihet-ne-nje-aksident/ Presidenti serb vucic perfshihet ne nje aksident].''Tiranapost.al''.3 Shtator 2017.</ref> Presidenti Vuçiç dhe stafi i tij ishin të padëmtuar dhe burrat u arrestuan me dyshim për të rrezikuar sigurinë e presidentit.<ref name=":0" /><ref name=":1">[http://skandal.al/2017/09/aksidentohet-makina-e-presidentit-serb-aleksander-vucic/ Aksidentohet makina e presidentit serb aleksander vucic]{{Lidhje e vdekur}}{{Lidhje e thyer}}. ''Skandal.al''. 3 Shtator 2017.</ref> Mediat pranë Vuçiqit e raportuan atë si një përpjekje tjetër për vrasje, ndërsa udhëheqësit e opozitës pohojnë se është një "propagandë për të portretizuar ish-ultra nacionalistin si viktimë dhe për të larguar vëmendjen nga problemet ekonomike dhe sociale të Serbisë.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref>Wilford, Greg (3 Shtator 2017). [https://www.independent.co.uk/news/world/americas/serbia-president-aleksandar-vucic-bentley-rammed-into-motorcade-belgrade-politikia-european-union-a7926776.html#commentsDiv "Three arrested after Bentley crashes into Serbian president's motorcade, newspaper says"]. ''independent.co.uk''. The Independent.</ref> == Jeta personale == Më 27 korrik 1997 Aleksandër Vuçiq u martua me Ksenija Jankoviq, një gazetare në Radio-Indeksi dhe ''Serbisë reč''. Çifti ka dy fëmijë. Martesa përfundoi me divorc në vitin 2011. Më 14 dhjetor 2013, Vuçiq u martua me Tamara Gjukanoviq, një diplomate e Ministrisë Serbe të Punëve të Jashtme.<ref>{{Cite news|last=Bojović|first=B.|url=http://www.blic.rs/Zabava/Vesti/487092/Sta-je-Dacic-savetovao-Vucicevoj-supruzi|title=Šta je Dačić savetovao Vučićevoj supruzi|agency=''[[Blic]]''|language=sr|date=12 gusht 2014|accessdate=11 korrik 2015}}</ref> == Lidhje të jashtme == * [http://assembly.coe.int/ASP/AssemblyList/ALMemberDetails.asp?MemberID=5741 Profili i Aleksandër Vuçiqit në faqen e internetit të Këshillit të Evropës] == Referime == {{Reflist|3}} {{authority control}} [[Kategoria:Lindje 1970]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Politikanë serbë]] [[Kategoria:Presidentë të Serbisë]] [[Kategoria:Absolventë të Universitetit të Beogradit]] kfw4uk1rz2gferu9rhz6tn218z8ju75 3053104 3053091 2026-10-02T20:05:53Z NDG 176321 Reverted edits by [[Special:Contribs/~2026-53095-22|~2026-53095-22]] ([[User talk:~2026-53095-22|talk]]) to last version by Leutrim.P: reverting vandalism 3050400 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Aleksandër Vuçiq | image = Aleksandar Vučić in 2023 (cropped).png | image_size = 250px | office = Presidenti i Serbisë | term_start = 31 maj 2017 | term_end = aktiv | predecessor = [[Tomislav Nikoliq]] | office2 = Kryeministër i Serbisë | term_start2 = 27 prill 2014 | term_end2 = 31 maj 2017 | predecessor2 = [[Ivica Daçiq]] | successor2 = [[Ana Brnabiq]] | office3 = Zëvendëskryeministër i Serbisë | term_start3 = 27 korrik 2012 | term_end3 = 27 prill 2014 | predecessor3 = [[Ivica Daçiq]] | successor3 = [[Ivica Daçiq]] | office4 = Ministër i Informacionit | term_start4 = 24 mars 1998 | term_end4 = 24 tetor 2000 | predecessor4 = Radmila Milentijeviq | successor4 = [[Ivica Daçiq]] | birth_date = [[5 mars]] [[1970]] | birth_place = [[Beograd]], [[Republika Socialiste Federative e Jugosllavisë|RSF Jugosllavia]] | death_date = | death_place = | nationality = Serb | profession = Politikan | party = Partia Radikale Serbe | website = [https://www.sns.org.rs Faqja zyrtare] | signature = Signature Aleksandar Vucic.png }} '''Aleksandër Vuçiq''' ([[Gjuha serbe|Serbisht]]: Александар Вучић ''Aleksandar Vučić'', <small>shqiptohet </small><span class="IPA" title="Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)">[aleksǎːndar ʋǔtʃitɕ]</span>, i lindur më 5 mars 1970) është politikan serb i cili është President i Serbisë që nga 31 maj 2017. Ai gjithashtu është udhëheqësi dhe kryetari i Partisë Progresive Serbe (SNS). Përpara mandatit të tij si president Vuçiq shërbeu si Kryeministër i Serbisë nga viti 2014 deri në vitin 2017. Për më tepër, Vuçiq shërbeu si Ministër i Informacionit nga viti 1998 deri më 2000 dhe më vonë si Ministër i Mbrojtjes 2012-2013, si dhe Zëvendëskryeministri i Parë nga viti 2012 deri në 2014. Në prill 2017, Vuçiq u zgjodh president i Serbisë me 55% të votave në raundin e parë, duke shmangur kështu një raund të dytë. Ai zyrtarisht mori detyrën më 31 maj 2017, duke pasuar [[Tomisllav Nikolliq]]in. Ceremonia e inaugurimit u mbajt më 23 qershor 2017. == Jeta e hershme == Aleksandër Vuçiq u lind në familjen e Angjelko dhe Angelina (mbiemri i vajzërisë: Milovanov) në [[Beogradi|Beograd]].{{Sfn|Poreklo}} Vuçiq përfundoi shkollën fillore Branko Radiçeviq dhe më vonë një gjimnaz në Zemun. Ai u diplomua nga Fakulteti i Drejtësisë, Universiteti i Beogradit. Ai mësoi anglisht në Brighton, [[Anglia|Angli]], dhe punoi si një tregtar në [[Londra|Londër]] për ca kohë. Pas kthimit në [[Republika Socialiste Federative e Jugosllavisë|Jugosllavi]], ai punoi si gazetar në Pale, Bosnje dhe Hercegovinë. Atje, ai intervistoi politikanin [[Radovan Karaxhiq]] dhe një herë luajti shah me gjeneralin [[Ratko Mlladiq]].{{sfn|Isailović|6 September 2010}}<span class="mw-ref" id="cxcite_ref-FOOTNOTEIsailovi.C4.876_September_2010_3-0" rel="dc:references" contenteditable="false" data-sourceid="cite_ref-FOOTNOTEIsailovi.C4.876_September_2010_3-0"></span> Kur ishte i ri, Vuçiq ishte një tifoz i klubit të futbollit Red Star, duke ndjekur shpesh ndeshjet e Red Star,{{sfn|Isailović|6 September 2010}}<span class="mw-ref" id="cxcite_ref-FOOTNOTEIsailovi.C4.876_September_2010_3-1" rel="dc:references" contenteditable="false" data-sourceid="cite_ref-FOOTNOTEIsailovi.C4.876_September_2010_3-1"></span> duke përfshirë një ndeshje midis [[GNK Dinamo Zagreb|Dinamos së Zagrebit]] dhe Red Star me 13 maj 1990, e cila u kthye në një trazirë të madhe.{{sfn|Index.hr|13 May 2015}}<span class="mw-ref" id="cxcite_ref-FOOTNOTEIndex.hr13_May_2015_4-0" rel="dc:references" contenteditable="false" data-sourceid="cite_ref-FOOTNOTEIndex.hr13_May_2015_4-0"></span> Banesat e të afërmëve të tij u shkatërruan gjatë Luftës Kroate.<ref>{{cite news|title=Aleksandar Vučić: Hrvati se rugaju mojim ubijenim precima!|publisher=Novosti|language=sr|url=http://www.novosti.rs/vesti/naslovna/politika/aktuelno.289.html:571605-Aleksandar-Vucic-Hrvati-se-rugaju-mojim-ubijenim-precima}}</ref> == Karriera politike == Vuçiq iu bashkua Partisë Radikale serbe (SRS) në vitin 1993 dhe u zgjodh në Asamblenë Kombëtare pas zgjedhjeve parlamentare të viti 1993. Dy vjet më vonë, në moshën 24 vjeçare, Vuçiq u bë sekretar i përgjithshëm i SRS-së. Pasi partia e tij fitoi zgjedhjet lokale në Zemun në vitin 1996, ai u bë drejtori i Pinki Hall.<ref>[http://www.istinomer.rs/akter/aleksandar-vucic/ Aleksandar Vučić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141103162020/http://www.istinomer.rs/akter/aleksandar-vucic/ |date=3 nëntor 2014 }} Istinomer.rs</ref> Gjatë kohës së tij në SRS, Vuçiq bëri shumë paraqitje publike. Njëra prej tyre ishte deklarata e tij bërë në Asamblenë Kombëtare Serbe, më 20 korrik të vitit 1995, në të cilën ai deklaroi: "Nëse ju vrisni një [[Serbët|serb]], ne do të vrasim 100 [[Myslimanët (kombësi)|Myslimanë]]."<ref>[http://24sata.info//vijesti/bosna-i-hercegovina/170031-video-ovako-je-vucic-govorio-1995-godine-ubijte-jednog-srbina-mi-cemo-stotinu-muslimana.html "VIDEO/Ovako je Vučić govorio 1995. godine: Ubijte jednog Srbina, mi ćemo stotinu muslimana!"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160121211527/http://24sata.info//vijesti/bosna-i-hercegovina/170031-video-ovako-je-vucic-govorio-1995-godine-ubijte-jednog-srbina-mi-cemo-stotinu-muslimana.html |date=21 janar 2016 }}, 24sata.info; accessed 9 December 2015.</ref><ref>[http://balkanist.net/forgetting-resistance-in-the-balkans "Forgetting resistance in the Balkans"] balkanist.net; accessed 9 December 2015.</ref> Kjo ndodhi menjëherë pas [[Gjenocidi i Srebrenicës|masakrës së Srebrenicës]] nga forcat serbe. Në vitin 1995, Vuçiq vizitoi qytetin [[Knini|Knin]] në Kroacia (atëherë nën kontrollin Republikës serbe të Krajinës), me Vojislav Sheshelj , për të protestuar kundër planit Z-4. Vuçiq kandidoi për kryetar bashkie dy herë, në vitin 2004 dhe përsëri në vitin 2008, duke humbur të dyja herët kundër kandidatëve nga Partia Demokratike (DS).<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;" contenteditable="false">&#x5B;''[[Wikipedia:Citim i duhur|<span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2015)">citim i duhur</span>]]''&#x5D;</sup> === Ministër i Informacionit (1998-2000) === Në mars të Vitit 1998, Vuçiq u emërua Ministër i Informacionit në qeverinë e Mirko Marjanoviq.<ref>{{Cito web|url=http://www.prekoramena.com/t.item.459/vucic-o-cenzuri-medija.html|title=Narod koji ima najkraće pamćenje na svetu|publisher=Preko ramena|language=sr|date=10 maj 2012|access-date=31 mars 2016|archive-date=9 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150109055153/http://www.prekoramena.com/t.item.459/vucic-o-cenzuri-medija.html|url-status=dead}}</ref> Në vijim të pakënaqësive në rritje kundër [[Sllobodan Millosheviqi|Millosheviqit]], Vuçiq vuri gjoba për gazetarët që kritikonin qeverinë dhe ndaloi kanalet e huaja televizive.<ref name="De Launey">{{Cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-25808463|title=Serbia transforming from pariah to EU partner|author=Guy De Launey|publisher=BBC News|language=en|date=20 janar 2014|accessdate=22 janar 2014}}</ref> Ai kujton në vitin 2014, se ai kishte gabuar dhe se kishte ndryshuar, duke deklaruar: "''Nuk më erdhi turp të pranoja të gjitha gabimet e mia poltike''".<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;" contenteditable="false">&#x5B;''[[Wikipedia:Citim i duhur|<span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2015)">citim i duhur</span>]]''&#x5D;</sup> Gjatë mandatit të Vuçiq si Ministër i Informacionit ndodhi që Slavko Quruvija, një gazetar i shquar, u vra në një vrasje të sponsorizuar nga shteti.<ref>Slavko Ćuruvija</ref><ref>https://www.cpj.org/killed/1999/slavko-curuvija.php</ref> Në vitin 1999, para se vrasja të ndodhte, Vuçiq dha një intervistë për tabloidin ''Argument'' në të cilën ai deklaroi "Unë do të hakmerrem ndaj Slavko Ćuruvija për të gjitha gënjeshtrat e publikuara në ''Dnevni telegraf'' .<ref>[http://facebookreportermonitor.wordpress.com/2014/01/16/%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B7%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%BE-%D0%BD%D0%B0-%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%83-%D1%83%D0%B1%D0%B8%D1%86%D0%B0-%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BA/ Ексклузивно На Монитору: „Убица“ Славка Ћурувије Је „Проговорио“…] , wordpress.com; accessed 9 December 2015.</ref> Në vitin 2014, Vuçiq i kërkoi falje familjes Ćuruvija që kishin pritur kaq gjatë që autorët të viheshin para drejtësisë, dhe i falënderoi të gjithë që u përfshinë në zgjidhjen e çështjes për punën e tyre.<ref>[http://inserbia.info/news/2014/01/milorad-ulemek-provided-info-about-murder-of-slavko-curuvija "Milorad Ulemek provided info about murder of Slavko Ćuruvija"], InSerbiaNews.info; accessed 9 December 2015.</ref> Më 23 prill 1999, Vuçiq deklaroi se, "Kriminelë të tillë si [[Bill Klinton]] dhe [[Toni Bler]] nuk mund të kenë lindur nga ndonjë nënë. Dënimi do t'i arrijë ata. Ata janë kriminelët dhe bishat më të mëdha. [[Adolf Hitler|Hitleri]] ishte vetëm një fëmijë i vogël në krahasim me ta."<ref name="NATO strikes...">{{Cito web|url=https://news.google.com/newspapers?nid=110&dat=19990423&id=tARQAAAAIBAJ&sjid=0FUDAAAAIBAJ&pg=6904,2352949&hl=en|author=''[[Ludington Daily News]]''|title=NATO strikes Serbian television's main studio|language=en|accessdate=1 tetor 2015|date=23 prill 1999}}</ref> === Nga Partia Radikale në Partinë Progresive === Tomisllav Nikolliq, nënkryetari i Partisë Radikale dhe udhëheqësi de facto i përkohshëm për shkak të mungesës së Vojisllav Sheshel, dha dorëheqjen më 6 shtator 2008 për shkak të mosmarrëveshjes me Shesheljin mbi mbështetjen e partisë për anëtarësimin e Serbisë në BE. Me një parti tjetër të njohur Radikale, anëtarët e saj formuan një klub të ri parlamentar të quajtur "Napred Srbijo!" (Përpara Serbisë!). Më 12 shtator 2008 Nikoliç dhe grupi i tij u shkarkuan zyrtarisht nga Partia Radikale në seancën e udhëheqjes së SRS. Vuçiq, si sekretar i përgjithshëm u thirr për të marrë pjesë në këtë seancë, por ai nuk u shfaq. Tomisllav Nikolliq njoftoi se do të formonte partinë e tij dhe e thiri Vuçiqin për t'u bashkuar. Vuçiq, një nga figurat më të njohura në mesin e mbështetësve të SRS, dha dorëheqjen nga Partia Radikale më 14 shtator 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080915040105/http://www.mtsmondo.com/news/vesti/text.php?vest=109484 "Nikolić: I Vučić napustio radikale"] (në Serbisht). Mondo. 14 Shtator 2008.</ref> Të nesërmen, Vuçiq njoftoi tërheqjen e përkohshme nga politika.<ref>[https://web.archive.org/web/20080916015430/http://www.mtsmondo.com/news/vesti/text.php?vest=109568 "Vučić napušta politiku (za sada)"] (në Serbisht). Mondo. 15 Shtator 2008.</ref> Më 6 tetor 2008, Vuçiq konfirmoi në një intervistë televizive se ai do të bashkohej me Partinë Progresive Serbe të sapozgjedhur të Nikoliçit (SNS) dhe se do të ishte Zëvendës Kryetari i Partisë. Më pas ai dukej se ndryshonte pozicionet e tij. Në vitin 2010 ai bëri deklarata të tilla si "një krim i tmerrshëm u krye në Srebrenicë", duke thënë se ai ndihej "i turpëruar" nga serbët që e bënin atë. "Unë nuk e fsheh që unë kam ndryshuar ... Jam krenar për këtë," i tha ai AFP në një intervistë në 2012. "Kam gabuar, mendova se po bëja më të mirën për vendin tim, por pashë rezultatet dhe kemi dështuar, duhet ta pranojmë këtë. "<ref>{{Cite web|url=http://www.globalpost.com/dispatch/news/afp/140313/aleksandar-vucic-nationalist-hawk-devout-europeanist|title=Aleksandar Vucic: from nationalist hawk to devout Europeanist|access-date=24 janar 2018|archive-date=22 mars 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140322015540/http://www.globalpost.com/dispatch/news/afp/140313/aleksandar-vucic-nationalist-hawk-devout-europeanist|language=en|url-status=dead}}</ref> Nikoliç dha dorëheqjen si kreu i partisë më 24 maj 2012 pas zgjedhjes së tij si President i Serbisë. Vuçiq mori rolin udhëheqës deri në mbajtjen e kongresit të ardhshëm të partisë për të zgjedhur një udhëheqës të ri. Më 29 shtator 2012 Vuçiq u zgjodh si kreu i partisë, me Jorgovanka Tabakoviqin si zëvendëse të tij . === Ministër i Mbrojtjes dhe Zëvendës Kryeministër (2012-2014) === Vuçiq shërbeu shkurtimisht si Ministër i Mbrojtjes dhe Zëvendëskryeministër i Parë nga korriku 2012 deri në gusht 2013, kur ai u largua nga posti i tij i Ministrit të Mbrojtjes në një riorganizim të kabinetit. Megjithëse kryeministri [[Ivica Daçiq]] Deba mbante pushtet formal si kreu i qeverisë, shumë analistë mendonin se Vuçiq kishte më shumë ndikim në qeveri si kreu i partisë më të madhe në koalicionin qeverisës dhe parlamentin.<ref>Guy De Launey (20 Janar 2014). [http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-25808463 "Serbia transforming from pariah to EU partner"]. BBC News.</ref> === Kryeministër (2014–2017) === ==== Zgjedhjet parlamentare 2014 ==== Pas zgjedhjeve parlamentare serbe të viti 2014, Partia Progresive Serbe e Vuçiqit fitoi 158 nga 250 vende në parlament dhe formoi një koalicion qeverisës me Partinë Socialiste të Serbisë. Vuçiq u zgjodh Kryeministër i Serbisë.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;" contenteditable="false">&#x5B;''[[Wikipedia:Citim i duhur|<span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2015)">citim i duhur</span>]]''&#x5D;</sup> ==== Zgjedhjet parlamentare 2016 ==== Në një konferencë partiake të Partisë së tij Progresiste Serbe, Vuçiq shpalli zgjedhjet e përgjithshme të parakohshme duke cituar se: "Ai dëshiron të sigurojë që vendi të ketë rregull të qëndrueshme që drejtimi i tanishëm politik do të vazhdojë, përfshirë përpjekjen e saj për të siguruar anëtarësimin në BE".<ref>[http://www.balkaninsight.com/en/article/serbia-pm-announces-early-general-elections-01-17-2016 "Serbia PM Announces Early General Elections :: Balkan Insight"].</ref> Më 4 mars 2016, Presidenti serb Tomisllav Nikolliq shpërbëi parlamentin, duke caktuar zgjedhje të parakohshme për 24 prill.<ref>[http://www.blic.rs/vesti/politika/odluceno-nikolic-raspisao-vanredne-izbore-za-24-april/m9kd2kh "ODLUČENO Nikolić raspisao vanredne izbore za 24. april"]. 4 Mars 2016.</ref> Koalicioni qeverisës rreth SNS-së së Vuçiqit ka marrë 48.25% të votave.<ref>[http://www.rik.parlament.gov.rs/aktivnosti-konferencije.php#a8 "Конференције за медије"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170403140556/http://www.rik.parlament.gov.rs/aktivnosti-konferencije.php#a8 |date=3 prill 2017 }}.</ref><ref>[http://www.novosti.rs/vesti/naslovna/politika/aktuelno.289.html:603886-RIK-objavio-konacne-rezultate-izbora-u-Skupstini-predstavnici-12-lista "RIK objavio konačne rezultate izbora, u Skupštini predstavnici 12 lista"].</ref> SNS qeverisëse e Vuçiq ka mbajtur shumicën në parlament, ndonëse ka fituar më pak mandate se sa në zgjedhjet parlamentare të 2014. Koalicioni rreth SNS ka fituar 131 vende, 98 prej të cilave i përkasin SNS.<ref>[http://www.parlament.gov.rs/narodna-skupstina-/sastav/poslanicke-grupe.901.html "Narodna skupština Republike Srbije - Poslaničke grupe"]</ref> ==== Zgjedhjet presidenciale 2017 ==== Vuçiqi deklaroi se do të kandidojë për zgjedhjet e 14 shkurtit 2017, pavarësisht nga deklaratat e mëhershme se ai nuk do të kandidojë.<ref>[http://www.rts.rs/page/stories/ci/story/1/politika/2631324/predsednistvo-sns-a-vucic-kandidat-za-predsednika.html Председништво СНС-а: Вучић кандидат за председника (në serbisht)] ''RTS'' February 14, 2017, retrieved April 28, 2017</ref> Vuçiqi fitoi raundin e parë duke marrur 56,01 përqind të votave. Kandidatja e pavarur, [[Sasha Jankoviq]] ishte i dyti me 16,63 përqind të votave. === Zgjedhjet presidenciale 2017 === Vuçiq njoftoi kandidaturën e tij në zgjedhjet presidenciale më 14 shkurt 2017, pavarësisht deklaratave të mëparshme se ai nuk do të bënte të njejtën gjë.<ref>[http://www.rts.rs/page/stories/ci/story/1/politika/2631324/predsednistvo-sns-a-vucic-kandidat-za-predsednika.html Председништво СНС-а: Вучић кандидат за председника (në serbisht)] ''RTS'' 14 Shkurt 2017.</ref> Pas spekulimeve fillestare që presidenti aktual Tomisllav Nikolliq do të vraponte, ai mbështeti Vuçiqin dhe partinë e tij qeverisëse SNS. Vuçiq fitoi zgjedhjet në raundin e parë, duke fituar 56,01 për qind të votave. Kandidati i pavarur, Sasha Jankoviq ishte i dyti me 16,63 për qind, përpara politikanit satirik Luka Maksimoviq dhe ish ministrit të Punëve të Jashtme [[Vuk Jeremiq]].<ref>[http://www.balkaninsight.com/en/article/vucic-wins-serbian-presidential-elections-04-02-2017-1 Vucic Wins Serbian Presidential Elections] ''Balkan Insight'' 2 prill 2017.</ref> === President (2017-në detyrë) === Rezultati zgjedhor nxiti protesta rreth Serbisë. Mijëra protestues akuzuan Vuçiç për udhëheqjen e vendit ndaj autoritarizmit. Protestuesit organizuan tubimet përmes rrjeteve sociale dhe insistojnë që ata të mos jenë të lidhur me ndonjë parti apo politikan dhe të kërkojnë një rishikim të plotë të asaj që ata e quajnë "sisteme të korruptuara politike, të biznesit dhe medias që i shërbejnë një elite të udhëhequr nga Z. Vuçiç"<ref>[http://www.botasot.info/evrope-bota/682467/vazhdojne-protestat-ne-serbi/ Vazhdojnë protestat në Serbi].''Botasot.'' 8 Prill 2017</ref> Vuçiq pohoi se protestat ishin organizuar nga kundërshtarët e tij politikë, të cilët pritnin "diktatori do të sillte policinë në rrugë".<ref>[http://www.koha.net/bote/11514/ne-serbi-vazhdojne-protestat-anti-vuciq/ Ne serbi vazhdojne protestat anti vuciq].''Koha.net''. 12 prill 2017.</ref> Megjithatë, Vuçiq bëri betimin si Presidenti i Serbisë më 31 maj, para Parlamentit.<ref>[http://top-channel.tv/2017/05/31/vucic-betohet-si-president-i-serbise/ Vuçiç betohet si president i Serbisë]. ''Top-channel.tv. 31/05/2017''</ref> Ai ka premtuar të vazhdojë me reformat dhe tha se Serbia do të mbetet në rrugën evropiane. Ai tha gjithashtu se Serbia do të mbajë neutralitetin ushtarak, por do të vazhdojë të ndërtojë një partneritet si me NATOn ashtu dhe me Rusinë.<ref>[http://time.ikub.al/17-05-31-Vucic-betohet-si-president-i-Serbise/Vucic-betohet-si-President-i-Serbise-opozita-proteston630756.aspx Vuçiç betohet si President i Serbisë: Kosova është pjesë e vendit tonë] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200123051648/http://time.ikub.al/17-05-31-Vucic-betohet-si-president-i-Serbise/Vucic-betohet-si-President-i-Serbise-opozita-proteston630756.aspx |date=23 janar 2020 }}.''Time.ikub.al.'' 31 Maj 2017.</ref> Pasi u bë Presidenti, Vuçiq shpërbëi shërbimin tradicional të sigurimit të policisë që ishin përgjegjës për mbrojtjen e Presidentit dhe e zëvendësoi atë me anëtarët e Cobras, njësiti i policisë ushtarake që në kundërshtim me ligjin, e mbrojti ndërsa ai shërbeu si Kryeministër nga 2014 në 2017.<ref>[http://danas.rs/drustvo.55.html?news_id=355349&title=Vu%C4%8Di%C4%87+nema+poverenja+u+policiju "Vučić nema poverenja u policiju"]. ''danas.rs'' (në serbisht). Danas. 2 shtator 2017. Marrë 3 shtator 2017.</ref> Më 3 shtator 2017, një automjet luksoz Bentley me tre burra brenda saj, goditi karvanin presidencial.<ref name=":0">[http://www.tiranapost.al/presidenti-serb-vucic-perfshihet-ne-nje-aksident/ Presidenti serb vucic perfshihet ne nje aksident].''Tiranapost.al''.3 Shtator 2017.</ref> Presidenti Vuçiç dhe stafi i tij ishin të padëmtuar dhe burrat u arrestuan me dyshim për të rrezikuar sigurinë e presidentit.<ref name=":0" /><ref name=":1">[http://skandal.al/2017/09/aksidentohet-makina-e-presidentit-serb-aleksander-vucic/ Aksidentohet makina e presidentit serb aleksander vucic]{{Lidhje e vdekur}}{{Lidhje e thyer}}. ''Skandal.al''. 3 Shtator 2017.</ref> Mediat pranë Vuçiqit e raportuan atë si një përpjekje tjetër për vrasje, ndërsa udhëheqësit e opozitës pohojnë se është një "propagandë për të portretizuar ish-ultra nacionalistin si viktimë dhe për të larguar vëmendjen nga problemet ekonomike dhe sociale të Serbisë.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref>Wilford, Greg (3 Shtator 2017). [https://www.independent.co.uk/news/world/americas/serbia-president-aleksandar-vucic-bentley-rammed-into-motorcade-belgrade-politikia-european-union-a7926776.html#commentsDiv "Three arrested after Bentley crashes into Serbian president's motorcade, newspaper says"]. ''independent.co.uk''. The Independent.</ref> == Jeta personale == Më 27 korrik 1997 Aleksandër Vuçiq u martua me Ksenija Jankoviq, një gazetare në Radio-Indeksi dhe ''Serbisë reč''. Çifti ka dy fëmijë. Martesa përfundoi me divorc në vitin 2011. Më 14 dhjetor 2013, Vuçiq u martua me Tamara Gjukanoviq, një diplomate e Ministrisë Serbe të Punëve të Jashtme.<ref>{{Cite news|last=Bojović|first=B.|url=http://www.blic.rs/Zabava/Vesti/487092/Sta-je-Dacic-savetovao-Vucicevoj-supruzi|title=Šta je Dačić savetovao Vučićevoj supruzi|agency=''[[Blic]]''|language=sr|date=12 gusht 2014|accessdate=11 korrik 2015}}</ref> == Lidhje të jashtme == * [http://assembly.coe.int/ASP/AssemblyList/ALMemberDetails.asp?MemberID=5741 Profili i Aleksandër Vuçiqit në faqen e internetit të Këshillit të Evropës] == Referime == {{Reflist|3}} {{authority control}} [[Kategoria:Lindje 1970]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Politikanë serbë]] [[Kategoria:Presidentë të Serbisë]] [[Kategoria:Absolventë të Universitetit të Beogradit]] 2uptkanl3jaqeqybmt4fk3ou9g48qd1 Estella-Lizarra 0 179897 3053256 2306143 2026-10-03T09:07:18Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3053256 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Estella-Lizarra | native_name = | settlement_type = [[Komunat e Spanjës|Komunë]] | image_skyline = Puente Estella.jpg | image_caption = Picudo Bridge in Estella | image_flag = Bandera de Estella.svg | image_seal = Escudo de Estella.svg <!--Administrimi territorial--> |Komuniteti autonom ={{flag|Navarre}} |Provinca = [[Navarre]] |Kamarka = [[Estella Oriental]] <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = 15 | population_total = 14138 |Dendësia = <!-- Të dhëna--> |Lartësia = 421 | population_demonym = |Kodi Postar = 31200 |Prefiksi = [[+34]] (Spain) + 948 (Navarre) | established_date = |Partia = UPN |Kryetari = María Begoña Ganuza | website = {{URL|http://www.estella-lizarra.com/es/}} | image_map = | map_caption = |CoordAddon = type:city | gjer_g= 42 | gjer_m= 40 | gjer_s= 0 | gjer_dr = N | gjat_g= 2 | gjat_m= 1 | gjat_s= 0 | gjat_dr = W }} '''Estella-Lizarra''' është një [[Komunat e Spanjës|komunë]] në [[Spanja|Spanjë]], e vendosur në qarkun [[Estella Oriental]], të provincës [[Navarre]], në [[Navarre]]. Estella-Lizarra ka 14138 banorë (2012), dhe përfshinë një sipërfaqe prej 15&nbsp;km<sup>2</sup>. == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * {{commonscat|Estella-Lizarra}} * [https://web.archive.org/web/20131105003810/http://www.estella-lizarra.com/es/ Webfaqja zyrtare] [[Kategoria:Komunat e Spanjës|Estella-Lizarra]] {{Spanja-cung}} q69lhfxi46wqxcrxl2o9tya14g30a2c Diskutim:Estella-Lizarra 1 180382 3053257 1601030 2026-10-03T09:07:19Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3053257 wikitext text/x-wiki {{WPSpanja}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Estella-Lizarra]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3053256 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131105003810/http://www.estella-lizarra.com/es/ për lidhjen http://www.estella-lizarra.com/es/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 tetor 2026 11:07 (CEST) c5yiiusz3bur954n41yp0heo454tuy2 Universiteti i Zarës 0 187277 3053076 3000381 2026-10-02T17:03:25Z ~2026-53207-37 193792 3053076 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" style="font-size:90%; width:21em; text-align:left;" ! class="fn n org" colspan="2" style="text-align:center; font-size:120%;" |Universiteti i Zarës<br/>Sveuċilište u Zadru |- |- | colspan="2" style="text-align:center;" |''Universitas Studiorum Jadertina'' |- | colspan="2" style="text-align:center;" |[[Skeda:University_of_Zadar_Logo.png]] |- !Viti i themelimit |[[2002]]. (''pandërprerë'')<br> [[1396]]. (me ''ndërprerje'') |- !Lloji: |publik |- !Rektorja: |prof. dr.. sc. Diana Vican |- !Departamente: |25 |- !Stafi: |600 |- !Studentët: |5500 |- !Qyteti: |[[Zara|Zarë]], [[Kroacia|Kroaci]] |- !Web site: |[http://www.unizd.hr/ www.unizd.hr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091028043456/http://ling.unizd.hr/ |date=28 tetor 2009 }} |} <nowiki> </nowiki>'''Universiteti i Zarës''' (''Universitas Studiorum Jadertina'') është [[Universiteti|universitet,]] kroat me seli në [[Zara|Zarë]].<ref>[http://www.unizg.hr/bopro/activities/Zadar_3.pdf Bologna Process at the University of Zadar - A year later]. 31.05.2016.</ref> ==Historiku== Universiteti i Përgjithshëm Filozofiko-Teologjik i tipit Studium Generale, u themelua nga urdhëri domenikan në [[Zara|Zarë]] në vitin 1396. Më saktë, më 14 qershor të vitit 1396, [[Gjon Durrsaku]] (Eng:John of Dyrrachium, Croat:Ivan iz Drača) caktohet rektor i parë i këtij universiteti.<ref>{{Cito web|url=http://www.unizd.hr/Aboutus/tabid/5239/language/en-US/Default.aspx|title=University of Zadar : About us|website=Unizd.hr|accessdate=2016-09-29|archive-date=4 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304062747/http://www.unizd.hr/Aboutus/tabid/5239/language/en-US/Default.aspx|url-status=dead}}</ref> Sot, ky universitet konsiderohet universiteti i parë dhe më i vjetri në territorin e [[Kroacia|Kroacisë]]. Ky iniversitet ka funksionuar deri në vitin 1807 kur u mbyll nga autoritetet franceze, dhe në vend të tij, në [[Zara|Zarë]] u hap një Lice me programe studimi nga fusha e kirurgjisë, mjekësisë, kimisë dhe drejtësisë. Liceu në fjalë nuk pati jetë të gjatë pasi, për shkaqe financiare, u detyrua të mbyllej në vitin 1811. Që nga ajo kohë, në qytetin bregdetar të Zarës, kanë funksionuar një varg institucionesh të arsimit të lartë, deri kur në vitin 2002 rifilloi punën e tij Universiteti i Zarës. Në vitin 1955 u themelua Fakulteti Filozofik, i cili funksiononte në kuadër të [[Universiteti i Zagrebit|Universitetit të Zagrebit]]. Ky fakultet, nga viti 1975 funksionoi në kuadër të [[Universiteti i Splitit|Universitetit të Splitit]]. Fakulteti Filozofik në [[Zara|Zarë]],në prag të rithemelimit të Universitetit të Zarës, numëronte 16 departamente me 17 programe studimore, 6 programe të studimeve pasdiplomike dhe atyre plotësuese me rreth 3400 studentë dhe 180 mësimdhënës dhe bashkëpunëtorë. Në vitin 1961 u themelua edhe Akademia Pedagogjike, e cila në vitin 1979 u inkorporua në kuadër të Fakultetit Filozofik, ndërsa në vitin 1998 Shkolla e Lartë e Mësuesisë u nda nga Fakulteti Filozofik. Me themelimin e Universitetit këto institucione së bashku me Qendrën e Studentëve u transformuan në 16 departamente të universitetit.<ref>[http://www.iro.hr/userdocs/File/ACCESS/tfarnell_UNIZD_ACCESS-dresden-FEB-2010.pdf University of Zadar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170101000953/http://www.iro.hr/userdocs/File/ACCESS/tfarnell_UNIZD_ACCESS-dresden-FEB-2010.pdf |date=1 janar 2017 }}, 31.05.2016.</ref> Rithemelimi i Universitetit filloi në vitin 1994, kur Këshilli i Fakultetit Filozofik në [[Zara|Zarë]] caktoi komitetin i cili udhëhoqi bazën në debatin për themelimin e Universitetit. Në festimin e 600 vjetorit të universitetit të parë në territorin kroat, në 1996 në Zarë, përfaqësues të Ministrisë së Shkencës dhe Teknologjisë Kroate, Fakultetit Filozofik në [[Zara|Zarë]], Qytetit dhe Qarkut të Zarës dhe Kryedioqeza e Zarës, me aklamacion shprehën vullnetin dhe aspiratat për krijimin (rinovimin) e Universiteti të Zarës dhe mori një qëndrim të përbashkët për nevojën e nisjes së një iniciative për themelimin e Universitetit. Në vitin 1998 u bë një propozim për zgjidhjen e problemeve hapësinore të arsimit të lartë në Zarë me bazat për themelimin e Universitetit (D. Magash), dhe në vitin 2001, të udhëhequr nga dekani i Fakultetit Filozofik në Zarë, Damir Magash, u përgatit Studimi për themelimin e Universitetit. Parlamenti kroat miratoi Aktin mbi Themelimin e Universitetit të Zarës, më 4 korrik 2002. Rektor i përkohshëm, Prof. Damir Magash u emërua më 5 shtator 2002 nga Qeveria e [[Kroacia|Republikës së Kroacisë]]. Universiteti i Zarës është universiteti i parë i integruar në [[Kroaci]]. Sesioni i parë i Senatit të Universitetit u mbajt më 25 mars 2003, kur është miratuar edhe Statuti i cili përcaktoi 16 departamentet e para universitare. Rektori i parë i Universitetit në mandatin 2003 - 2007 ishte themeluesi i tij, Profesor. Ph. D .. Damir Magash, dhe në vitin 2007 rektor u zgjodh Prof. Ph. D .. Ante Ugleshiq, ish prorektor. Deri në fund të vitit 2015 numri i departamenteve universitare është rritur në 25, numri i të punësuarve është rreth 600, ndërsa numri i studentëve është rreth 5,500. Që nga viti akademik 2015/2016, Rektor i Universitetit, është Prof. Ph. D. Dijana Vican. ==Organizimi== ===Departamentet=== #Departamenti i arkeologjisë #Departamenti për ekologji, akuakulturë dhe agronomi. #Fakulteti i ekonomisë #Departamenti i etnologjisë dhe antropologjisë #Departamenti i filozofisë #Departamenti i frëngjishtes dhe studimeve iberoromane #Fakultetin e gjuhës dhe të letërsisë frënge ##Seksioni për studime iberoromane ##Departamenti i gjeografisë #Departamenti i germanistikës #Departamenti i shkencave informatike #Departamenti për arsim dhe mësuesi ##Departamenti i arsimit parashkollor ##Departamenti për mësim klasor #Departamenti i filologjisë klasike #Departamenti për kroatistikë dhe sllavistikë ##Departamenti i gjuhës dhe letërsisë kroate ##Departamenti i gjuhës dhe letërsisë ruse #Departamenti i gjuhësisë #Departamenti për studime arsimore në [[Gospiqi|Gospiq]] #Departamenti i pedagogjisë #Departamenti i historisë #Departamenti i historisë së artit #Departamenti i psikologjisë #Departamenti i sociologjisë #Departamenti për italijanistikë #Departamenti i turizmit dhe shkencave të komunikimit #Departamenti i studimeve shëndetësore #Departamenti detar #Departamenti teologjiko-kateketik. == Qendrat == *Qendra për hulumtime onomastike të Adriatikut *Qendra Stjepan Matičević *Qendra për studime karstike dhe bregdetare *Qendra për kërkime ndërdisiplinore detare dhe bregdetare *Qendra për stërvitje studentore dhe sport *Qendra për Gjuhë të Huaja<ref>[http://www.unizd.hr/Obrazovanje/Odjeli/tabid/1641/language/hr-HR/Default.aspx Sveučilište u Zadru: Odjeli] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206005732/http://www.unizd.hr/Obrazovanje/Odjeli/tabid/1641/language/hr-HR/Default.aspx |date=6 shkurt 2016 }}, 31.05.2016.</ref> ==Shih edhe== * [[Gjon Durrsaku]] * [[Universiteti i Dyrrachiumit|Universiteti Mesjetar i Durrësit]] * [[Universiteti i Zagrebit]] * [[Universiteti i Dubrovnikut]] * [[Universiteti i Splitit]] * [[Universiteti i Rijekës]] * [[Arbanasi|Arbanasi i Zarës]] == Referime dhe burime == <div class="reflist" style=" list-style-type: decimal;"> </div> [[Kategoria:Arsim i lartë]] [[Kategoria:Arsimi në Kroaci]] [[Kategoria:Universiteti i Zarës]] [[Kategoria:Universitete në Kroaci]] [[Kategoria:Arsimi në Zarë]] q7ms87br5s7a50grhfw21vivsg2p0po Kalaja e Tepelenës 0 188387 3053274 3047054 2026-10-03T11:11:12Z ~2026-53136-36 193831 /* Kalaja e Ali Pashës */ beçishti 3053274 wikitext text/x-wiki [[File:Kalaja e Tepelenës1.jpg|parapamje|Kalaja e Tepelenës]] '''Kalaja e Tepelenës''' njohur ndryshe dhe si '''Kalaja e Ali Pashës''' është një kështjellë osmane prej {{Convert|4|ha}} që shtrihet në qytetin jugor shqiptar të [[Tepelena|Tepelenës]] . Dikur ishte një rezidencë e rëndësishme e [[Ali Pashë Tepelena|Ali Pashë Tepelenës]], një shqiptar etnik vendas dhe sundimtar i fuqishëm osman i [[Pashallëku i Janinës|Pashallëkut të Janinës]] .<ref name=":0">{{Cite book|last=Zindel|first=Christian|url=https://www.worldcat.org/oclc/1029450318|title=Albanien ein Archäologie- und Kunstführer von der Steinzeit bis ins 19. Jahrhundert|date=2018|others=Andreas Lippert, Bashkim Lahi, Machiel Kiel, Böhlau Verlag GmbH & Co. KG|isbn=978-3-205-20723-8|edition=[1. Auflage]|location=Wien|oclc=1029450318}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Riza|first=Emin|date=1983|title=Revista "Monumentet" organ i Institutit të Monumenteve të Kulturës / La revue "Monumentet", organe de l'Institut des Monuments de Culture|url=http://dx.doi.org/10.3406/iliri.1983.1840|journal=Iliria|volume=13|issue=2|pages=271–274|doi=10.3406/iliri.1983.1840|issn=1727-2548}}</ref> == Historia == Qyteti i [[Tepelena|Tepelenës]] ([[osmanisht]]: ''Tepedelen'') përmendet për herë të parë në vitin 1482, gjatë një vizite njëmujore të [[Bajaziti II|Sulltan Bajazitit II.]] Vetëm dhjetë vjet më vonë qyteti përmendet në lidhje me një betejë midis forcave [[Republika e Venedikut|venedikase]] dhe rebelëve shqiptarë kundër forcave osmane.<ref name=":0"/> Vendi i kështjellës së sotme ka shumë të ngjarë të ketë qenë fillimisht i okupuar nga [[Perandoria Bizantine|bizantinët]] . Kodra në të cilën shtrihet [[Tepelena]] është pikë shumë e rëndësishme strategjike, pasi aty bashkohet lugina e Drinos dhe ajo [[Vjosa|e Vjosës]].<ref name=":0"/><ref name=":1"/> Pasi pushtuan [[Tepelena|Tepelenën]] dhe shkatërruan fortifikimin e vjetër [[Perandoria Bizantine|bizantin]], [[osmanët]] ndërtuan një kështjellë të vogël. Regjistri tatimor i vitit 1520 përmend vendbanimin me 27 të krishterë dhe 3 familje myslimane dhe kalanë me një garnizon prej 183 ushtarësh.<ref name=":0"/><ref name=":1"/> Në vitin 1670 [[Evlija Çelebiu]] përshkruan 40 shtëpitë e [[Tepelena|Tepelenës]] në një gjendje mjaft të shkretë dhe gjithashtu përmend se vendbanimi nuk kishte as [[Karvansarai|karvansaraj]], as [[Hamami|hamam]], as [[Medreseja|medrese]] apo [[Mejtepi|mekteb]] . [[Evlija Çelebiu|Çelebiu]] gjithashtu përmend se 80 fshatrat e rajonit kanë një qëndrim mjaft rebel ndaj Sulltanit.<ref name=":0"/> Vepra Kâmûsü'l-A'lâm e Sami Frashërit përshkruan qytetin si mjaft të vogël me 1800 banorë në vitet 1888/89. Kishte 30 dyqane dhe dy xhami, një të [[Bajaziti II|Sulltan Bajazitit II]] dhe një të [[Ali Pashë Tepelena|Ali Pashë Tepelenës]] .<ref>{{Cite book|last=Şemseddin Sâmî|url=http://worldcat.org/oclc/40545923|title=Kamûsu'l-a'lâm : tarih ve coğrafya lûgati ve tabir-i asahhıyle kâffe-i esmâ-yi hassayı camidir|date=1996|publisher=Kaşgar Neşriyat|isbn=975-94977-0-0|oclc=40545923}}</ref> == Ndërtimi == === Kalaja osmane === [[Skeda:The_Palace_of_Ali_Pasha_in_Tepelena,_Engraving_of_Edward_Finden,_based_on_a_drwaing_by_William_Purser,_Early_19th_century.png|parapamje| Pallati i [[Ali Pashë Tepelena|Ali Pashës]] në [[Tepelena|Tepelenë]] së bashku me xhaminë e tij, Gdhendja e Eduard Finden, bazuar në një vizatim të William Purser, në fillim të shekullit të 19-të.]] Kalaja osmane kishte përmasat 56 mx40 m dhe kishte një mur të gjatë 350 metra. Kishte dy porta, një në veri dhe një në lindje. Pjesë të këtyre portave ekzistojnë ende, së bashku me mbetjet e murit dhe dy kullave me diametër 10 m dhe lartësi rreth 5 m. Pjesë e kësaj kështjelle të vjetër janë edhe mbetjet e një [[Minareja|minareje]] të vjetër, që i përket një xhamie të dikurshme. Muret e kështjellës janë ndërtuar duke përdorur teknikën Cloisonné.<ref name=":0"/><ref name=":1"/> Sipas [[Evlija Çelebiu|Evlija Çelebiut]], i cili e përshkruan perimetrin e kështjellës si 600 hapa të gjatë, përmend një garnizon prej rreth 100 burrash në vitin 1670.<ref name=":0"/> === Kalaja e Ali Pashës === [[Ali Pashë Tepelena|Ali Pasha]], një shqiptar i fuqishëm me origjinë nga [[Beçishti]], fshati përballë kalasë, mori kontrollin e Tepelenës në 1789. Ai e zgjeroi fortesën masivisht në fillim të shekullit të 19-të. Në portën lindore, e ashtuquajtura Porta e [[Veziri|Vezirit]] një mbishkrim grek përmend vitin 1819, megjithatë kështjella mbeti e papërfunduar pasi [[Ali Pashë Tepelena|Ali Pasha]] vdiq vetëm pak më vonë në 1822 në [[Janina|Janinë]]. Hyrja kryesore kishte një mbishkrim osman deri në vitet 1970 kur u zhduk.<ref name=":0"/><ref name=":1"/> Kalaja e ndërtuar nga [[Ali Pashë Tepelena|Ali Pasha]] është rreth 4 ha, muret arrijnë gjerësi deri në 5 m. Fronet e kalasë mbi Luginën e [[Vjosa|Vjosës]] dhe ka tre porta. Mbetjet e mureve kanë një lartësi rreth 10 metra. Kanë mbijetuar tre kulla poligonale, një në juglindje, një në jugperëndim dhe një në veriperëndim. Vetë kalaja është një shembull i mirë i inxhinierisë osmane të kështjellës së shekullit të 17-të dhe 18-të. Kalaja e vjetër osmane e [[Bajaziti II|Bajazitit II]] e cila u gjend brenda kështjellës së re shumë më të madhe u përdor nga [[Ali Pashë Tepelena|Ali Pasha]] si magazinë.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> [[Skeda:Kalaja_e_Tepelenës.jpg|djathtas|parapamje|Monumenti i [[Lord Bajroni|Lord Bajronit]]]] Kalaja ishte shtëpia e disa ndërtesave, nga kazermat për ushtarët, magazina, ndërtesa fetare dhe një burg. Një nga ndërtesat më të rëndësishme të kalasë, që nuk ekziston më është pallati i [[Ali Pashë Tepelena|Ali Pashës]] (shqip: Sarajet e Ali Pashës). Pikërisht këtu [[Lord Bajroni]] u takua me [[Ali Pashë Tepelena|Ali Pashën]] në vitin 1809 dhe e bëri atë të famshëm në Evropën Perëndimore përmes poemës së tij " [[Shtegtimi i Çajld Haroldit|Pilgrimage Child Harold]] ". Nga ana tjetër [[François Pouqueville|, François Pouqueville]], i cili vizitoi edhe [[Ali Pashë Tepelena|Ali Pashën]] në kështjellën e tij, e krahasoi atë me një burg.<ref name=":0"/><ref>{{Cite web|last=Elsie|first=Robert|date=1806|title=1806 {{!}} François Pouqueville: Travels in Epirus and Albania|url=http://www.albanianhistory.net/1806_Pouqueville/index.html|access-date=2022-04-01|website=www.albanianhistory.net|quote="The palace has the repulsive air of a prison. When the day declines the gates are closed and barricaded: armed guards repair to their assigned posts; dogs of the famed Molossian breed, turned loose in the courts, make the air resound with their howlings."}}</ref> [[Skeda:Forteresse_d'Ali_Pacha_de_Janina_-_Arrivée_dans_la_ville_de_Tepelen,_détruite_par_les_Grecs_(25_décembre_1916)_-_Tepelen_(anciennement)_;_Tepelenë_(actuellement)_-_Médiathèque_de_l'architecture_et_du_patrimoine_-_APOR086932.jpg|parapamje| Ushtarët grekë pasi pushtuan Tepelenën në vitin 1916 pranë hyrjes kryesore të kështjellës së saj.]] == Ditët e sotme == Sot jo shumë larg hyrjes kryesore të kalasë gjendet një monument që përkujton [[Ali Pashë Tepelena|Ali Pashën]]. Jo shumë nga ndërtesat historike të [[Tepelena|Tepelenës]] brenda dhe jashtë kështjellës kanë mbijetuar pasi qyteti pësoi dëme të rënda nga një tërmet masiv dhe plaçkitje e parregullt greke në fillim të shekullit të 20-të, dhe pati një shkatërrim të madh në të dy luftërat botërore.<ref name=":0"/> == Shih edhe == * [[Kalaja e Ali Pashës në Butrint]] == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Kala në Shqipëri|Tepelene]] [[Kategoria:Koordinatat në Wikidata]] [[Kategoria:Tepelenë]] [[Kategoria:Arkitektura osmane në Shqipëri]] 4wdc3qairv2nr29su0inosj9i8hnwyr Felidët 0 194479 3053270 3044959 2026-10-03T11:00:01Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3053270 wikitext text/x-wiki {{Taxobox |temporal_range=[[Oligoceni]] - tani |color=beige |name=Felidae<ref name="MSW3">{{MSW3 Wozencraft|pages=532–548|id=14000003|heading=Felidae}}</ref> |image=The Felidae.jpg |image_caption= [[Tigri]] (''Panthera tigris''), [[rrëqebulli kanadez]] (''Lynx canadensis'', [[puma]] (''Puma concolor''), [[gepardi]] (''Acinonyx jubatus''), [[macja e egër]] (''Felis silvestris''), [[servali]] (''Leptailurus serval''), [[karakali]] (''Caracal caracal'') and [[oceloti]] (''Leopardus pardalis''). |image_width=250px |authority=[[Gotthelf Fischer von Waldheim|Fischer von Waldheim]], 1817 |subdivision_ranks=Nënfamiljet |subdivision=[[Pantherinae]]<br/> [[Felinae]]<br/> [[Machairodontinae]]†<br/> [[Proailurinae]]†<ref name="McKenna & Bell">{{cite book|last=McKenna|first=M. C.|author2=Bell, S. K.|title=Classification of Mammals|year=2000|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-11013-6|pages=631}}</ref>|range_map=Felidae range.png|range_map_caption=Përhapja|regnum=[[Animalia]]|phylum=[[Chordate|Chordata]]|classis=[[Mammalia]]|ordo=[[Carnivora]] |subordo=[[Feliformia]] |familia='''Felidae'''|familia_authority=Fischer von Waldheim, 1817}} ''Felidae'' është një familje e [[Gjitari|gjitarëve]] në rendin [[Karnivorët|Karnivora]] , e përmendur në mënyrë kolonike si '''macet''' , dhe përbën një kadastër. Një anëtar i kësaj familje quhet gjithashtu një '''felid''' .<ref name="Salles1992">{{cite journal|last1=Salles|first1=L. O.|year=1992|title=Felid phylogenetics: extant taxa and skull morphology (Felidae, Aeluroidea)|journal=American Museum Novitates|issue=3047|url=http://digitallibrary.amnh.org/bitstream/handle/2246/5011//v2/dspace/ingest/pdfSource/nov/N3047.pdf?sequence=1&isAllowed=y}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Hemmer|first1=H.|year=1978|title=Evolutionary systematics of living Felidae – present status and current problems|journal=Carnivore|volume=1|pages=71–79}}</ref><ref name="Johnson1996">{{cite journal|last1=Johnson|first1=W. E.|last2=Dratch|first2=P. A.|last3=Martenson|first3=J. S.|last4=O'Brien|first4=S. J.|year=1996|title=Resolution of recent radiations within three evolutionary lineages of Felidae using mitochondrial restriction fragment length polymorphism variation|journal=Journal of Mammalian Evolution|volume=3|issue=2|pages=97–120|doi=10.1007/bf01454358|s2cid=38348868}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Christiansen|first1=P.|year=2008|title=Evolution of skull and mandible shape in cats (Carnivora: Felidae)|journal=PLOS ONE|volume=3|issue=7|page=e2807|doi=10.1371/journal.pone.0002807|pmid=18665225|pmc=2475670|bibcode=2008PLoSO...3.2807C}}</ref> Shprehja "mace" i referohet felinëve në përgjithësi dhe konkretisht [[Macja|maceve shtëpiake]] (''Felis catus'').<ref name="Werdelin_al2010">{{cite book|last1=Werdelin|first1=L.|last2=Yamaguchi|first2=N.|last3=Johnson|first3=W. E.|last4=O'Brien|first4=S. J.|chapter=Phylogeny and evolution of cats (Felidae)|year=2010|pages=59–82|chapter-url=https://www.researchgate.net/publication/266755142|editor1-last=Macdonald|editor1-first=D. W.|editor2-last=Loveridge|editor2-first=A. J.|title=Biology and Conservation of Wild Felids|publisher=Oxford University Press|location=Oxford, UK|isbn=978-0-19-923445-5}}</ref> Speciet Felidae shfaqin modelin më të larmishëm të [[Gëzofi|gëzofit]] të të gjithë mishngrënësve tokësorë.<ref name="Peters1982">{{cite journal|last1=Peters|first1=G.|year=1982|title=Zur Fellfarbe und zeichnung einiger Feliden|journal=Bonner Zoologische Beiträge|volume=33|issue=1|pages=19−31}}</ref> Macet kanë kthetra të kthyera , [[Trupi|trupa]] të hollë muskulorë dhe pararojë të forta të përkulshme. [[Dhëmbi|Dhëmbët]] dhe [[muskujt]] e fytyrës lejojnë një [[Kafshimi|kafshim]] të fuqishëm. Ata të gjithë janë mishngrënës të detyrueshëm , dhe shumica janë [[Grabitqarët|grabitqarë]] të vetmuar që i bëjnë pritë preve të tyre. Macet e egra ndodhen në [[Afrika|Afrikë]], [[Evropa|Evropë]], [[Azia|Azi]] dhe [[Amerika (kontinent)|Amerikë]] . Disa lloje të maceve të egra janë përshtatur me [[Habitati|habitatet]] [[Pylli|pyjore]] , disa të tjera në ambiente të thata , dhe disa të tjera edhe në ligatina dhe terrene malore. Modelet e tyre të aktivitetit variojnë nga kafshë nate dhe krepuskulare deri tek ditor , varësisht nga speciet e tyre të preferuara të gjahut.<ref name="WCoW"/> [[R. I. Pocock|Reginald Innes Pocock]] e ndau Felidae ekzistues në tri nënfamilie: [[Pantherinae]] , [[Felinae]] dhe [[Acinonychinae]], të ndryshme nga njëri-tjetri nga kockëzimi i aparatit hyoid dhe nga pjesët lëkurore që mbrojnë kthetrat e tyre.<ref name="Pocock_1917">{{cite journal|last1=Pocock|first1=R. I.|year=1917|title=The classification of the existing Felidae|journal=Annals and Magazine of Natural History|series=Series 8|volume=XX|issue=119|pages=329–350|url=https://archive.org/stream/annalsmagazineof8201917lond#page/n359/mode/2up|doi=10.1080/00222931709487018}}</ref> Ky koncept është rishikuar pas zhvillimeve në [[Biologjia molekulare|biologjinë molekulare]] dhe teknikave për analizën e të dhënave morfologjike. Sot, Felidae e gjallë është e ndarë në dy nënfamilje: Pantherinae dhe Felinae, me Acinonychinae të përfshirë në këtë të fundit. Pantherinae përfshin pesë specie në gjinin ''[[Panthera]]'' dhe dy në gjinin ''[[Neofelis]]''  , ndërsa Felinae përfshin 34 specie në dhjetë gjini.<ref name="CatSG2017">{{cite journal|last1=Kitchener|first1=A. C.|last2=Breitenmoser-Würsten|first2=C.|last3=Eizirik|first3=E.|last4=Gentry|first4=A.|last5=Werdelin|first5=L.|last6=Wilting|first6=A.|last7=Yamaguchi|first7=N.|last8=Abramov|first8=A. V.|last9=Christiansen|first9=P.|last10=Driscoll|first10=C.|last11=Duckworth|first11=J. W.|last12=Johnson|first12=W.|last13=Luo|first13=S.-J.|last14=Meijaard|first14=E.|last15=O’Donoghue|first15=P.|last16=Sanderson|first16=J.|last17=Seymour|first17=K.|last18=Bruford|first18=M.|last19=Groves|first19=C.|last20=Hoffmann|first20=M.|last21=Nowell|first21=K.|last22=Timmons|first22=Z.|last23=Tobe|first23=S.|date=2017|title=A revised taxonomy of the Felidae: The final report of the Cat Classification Task Force of the IUCN Cat Specialist Group|journal=Cat News|volume=Special Issue 11|url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/32616/A_revised_Felidae_Taxonomy_CatNews.pdf?sequence=1&isAllowed=y}}</ref> Macet e para u shfaqën gjatë [[Oligoceni|Oligocenit]] rreth 25 milion vjet më parë, me shfaqjen e ''[[Proailurus]]'' dhe ''[[Pseudaelurus]]''. Kompleksi i specieve të fundit ishte stërgjyshore në dy linja kryesore të felidëve: macet në nënfamiljet e gjalla dhe një grup macesh të zhdukura të nënfamiljes [[Machairodontinae]] , të cilat përfshijnë macet dhëmbëshpatë si ''[[Smilodoni|Smilodon]]'' . "Macet e rreme dhëmbëshpatë", [[Barbourofelidae]] dhe [[Nimravidae]] , nuk janë mace të vërteta, por janë të lidhura ngushtë. Së bashku me Felidae, [[Viverridët|Viverridae]] , [[Hiena|hienat]] dhe [[Mongozi|mangustat]] , ato përbëjnë Feliformia . == Karakteristikat == [[File:Panthera_leo_Kruger_Skull.jpg|thumb|Kafka e një luani nga Parku Kombëtar Kruger]] [[File:Whiskers'_purr_edit.ogg|right|thumb|Gërhima e maces]] [[File:Meow.ogg|right|thumb|Mjaullima e maces]] [[File:Lion raring-sound1TamilNadu178.ogg|thumb|Ulërima e luanit]] Të gjithë anëtarët e familjes së maceve kanë karakteristikat e mëposhtme: * Ata janë me shifra digjitale , kanë pesë gishtërinj në të parat e tyre dhe katër në këmbët e tyre të pasme. Kthetrat e tyre të lakuara janë protraktile dhe ngjiten në [[Kocka|kockat]] terminale të shputës me ligamente dhe tendina . Kthetrat ruhen nga çarçafë lëkure , përveç në gjinin ''[[Acinonyx]]'' .<ref name="Pocock1917">{{cite journal|author=Pocock, R. I.|year=1917|title=VII.—On the external characters of the Felidæ|journal=The Annals and Magazine of Natural History; Zoology, Botany, and Geology|series=8|volume=19|issue=109|pages=113−136|url=https://archive.org/details/ser8annalsmagazi19londuoft/page/112|doi=10.1080/00222931709486916}}</ref> * Ata zgjasin në mënyrë aktive kthetrat duke kontraktuar muskujt në gishtin e këmbës,<ref name="WCoW"/> dhe i tërheqin ato në mënyrë pasive. Kthetrat zgjerohen por nuk zgjasin.<ref name="Kitchener2010">{{cite book|last1=Kitchener|first1=A. C.|last2=Van Valkenburgh|first2=B.|last3=Yamaguchi|first3=N.|year=2010|chapter-url=https://www.researchgate.net/publication/266753114|chapter=Felid form and function|title=Biology and Conservation of wild felids|editor1-first=D.|editor1-last=Macdonald|editor2-last=Loveridge|editor2-first=A.|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|pages=83−106}}</ref> * Ata kanë 30 dhëmbë. Premari i tretë i sipërm dhe molari i poshtëm janë përshtatur si dhëmbë karnasial , të përshtatshëm për të shqyer dhe prerë mishin. Dhëmbët e qenit janë të mëdha, duke arritur madhësinë e jashtëzakonshme në speciet e zhdukura dhëmbëshpatë.<ref name="Pocock1939">{{cite book|author=Pocock, R. I.|year=1939|chapter=Felidae|title=The fauna of British India, including Ceylon and Burma. Mammalia. – Volume 1|publisher=Taylor and Francis|location=London|pages=191–330|chapter-url=https://archive.org/stream/PocockMammalia1/pocock1#page/n241/mode/2up}}</ref> Karnasja e poshtme është më e vogël se karnasja e sipërme dhe ka një kurorë me dy kthesa të ngjeshura në formë të tehut.<ref name="WCoW">{{cite book|author=Sunquist, M.|author2=Sunquist, F.|year=2002|title=Wild Cats of the World|publisher=University of Chicago Press|location=Chicago|isbn=978-0-226-77999-7|chapter=What is a Cat?|pages=[https://archive.org/details/wildcatsofworld00sunq/page/5 5–18]|chapter-url=https://books.google.com/books?id=hFbJWMh9-OAC&lpg=PP1&pg=PA3|url=https://archive.org/details/wildcatsofworld00sunq/page/5}}</ref> * Projektet e [[Hunda|hundës]] së tyre janë pak më shumë se nofulla e poshtme.<ref name="Pocock1917"/> * Ato kanë mustaqe të zhvilluara mirë dhe shumë të ndjeshme sipër syve, në faqe, mbi surrat ,<ref name="Pocock1917"/> por jo poshtë mjekrës.  Mustaqet ndihmojnë për të lundruar në errësirë ​​dhe për të kapur dhe mbajtur pretë.<ref name="Kitchener2010"/> * Kafka e tyre është me një profil të rrumbullakosur dhe me orbita të mëdha.<ref name="Kitchener2010"/> * [[Gjuha (organ)|Gjuha]] e tyre është e mbuluar me papillae me brirë, të cilat e mbështjellin mishin dhe ndihmojnë në lëpirje.<ref name="Kitchener2010"/> * Sytë e tyre janë relativisht të mëdhenj, të vendosur për të siguruar vizion binokular . Vizioni i tyre i natës është veçanërisht i mirë për shkak të pranisë së një ''tapetum lucidum'' , i cili pasqyron dritën e kthyeshme në brendësi të syrit, dhe u jep syve një shkëlqimi të veçantë. Si rezultat, sytë e farave janë rreth gjashtë herë më të ndjeshme ndaj dritës sesa ato të njerëzve, dhe shumë specie janë të paktën pjesërisht nate . Retina e felidëve gjithashtu përmban një përqindje relativisht të lartë të qelizave , e përshtatur për të dalluar objektet në lëvizje në kushtet e dritës të zbehtë, të cilat plotësohen nga prania e qelizave konike për të ndjerë ngjyrën e gjatë të ditës.<ref name="WCoW"/> * [[Veshi|Veshët]] e tyre të jashtme janë të mëdha, dhe veçanërisht të ndjeshme ndaj tingujve me frekuencë të lartë tek speciet më të vogla të maceve. Kjo ndjeshmëri u lejon atyre të lokalizojnë pre të vogla si [[Brejtësit|brejtës]] .<ref name="WCoW"/> * Ata kanë trupa litar dhe fleksibël me gjymtyrë muskulore.<ref name="WCoW"/> * Shputa e e putrave të parme dhe të prapme të këmbëve formojnë jastekë kompakt.<ref name="Pocock1939"/> * [[Penisi]] është nënkonik dhe pa bonuse.<ref name="Pocock1917"/>  Në lidhje me madhësinë e trupit, ata e kanë më të shkurtër bacula se kanidët.<ref name="Ewer1973">{{cite book|author=Ewer, R. F.|year=1973|title=The Carnivores|url=https://books.google.com/books?id=IETMd3-lSlkC|accessdate=27 janar 2013|publisher=Cornell University Press|isbn=978-0-8014-8493-3}}</ref><ref>{{cite journal|author1=Lariviere, S.|name-list-style=amp|author2=Ferguson, S. H.|year=2002|title=On the evolution of the mammalian baculum: vaginal friction, prolonged intromission or induced ovulation?|journal=Mammal Review|volume=32|issue=4|pages=283–294|doi=10.1046/j.1365-2907.2002.00112.x|url=https://www.researchgate.net/publication/227798788}}</ref><ref>{{cite book|year=2008|editor1=Fowler, M. E.|editor2=Cubas, Z. S.|title=Biology, Medicine, and Surgery of South American Wild Animals|edition=Second|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9780470376980|page=312|author=de Morais, R. N.|chapter=Reproduction in small felid males|chapter-url=https://books.google.com/books?id=P_Wn3wfd0SQC&pg=PA312}}</ref> * Ata nuk mund të zbulojnë ëmbëlsinë e [[Sheqeri|sheqerit]], pasi u mungon receptori me shije të ëmbël.<ref name ="PLOS">{{cite journal|last1=Li|first1=X.|last2=Li, W.|last3=Wang, H.|last4=Cao, J.|last5=Maehashi, K.|last6=Huang, L.|last7=Bachmanov, A. A.|last8=Reed, D. R.|last9=Legrand-Defretin, V.|last10=Beauchamp, G. K.|last11=Brand, J. G.|name-list-style=amp|year=2005|title=Pseudogenization of a Sweet-Receptor Gene Accounts for Cats' Indifference toward Sugar|journal=PLOS Genetics|volume=1|issue=1|pages=27–35|doi=10.1371/journal.pgen.0010003|pmid=16103917|pmc=1183522}}</ref> * Felidët kanë një organ vomeronasal në çatinë e gojës, duke i lejuar ata të "shijojnë" ajrin.  Përdorimi i këtij organi shoqërohet me pozicionin e Flehmen .<ref>{{cite journal|last1=Salazar|first1=I.|last2=Quinteiro|first2=P.|last3=Cifuentes|first3=J. M.|last4=Caballero|first4=T. G.|year=1996|title=The vomeronasal organ of the cat|journal=Journal of Anatomy|volume=188|issue=2|pages=445–454|pmc=1167581|pmid=8621344}}</ref> The use of this organ is associated with the [[Flehmen response]].<ref>{{cite journal|last1=Hart|first1=B. L.|last2=Leedy|first2=M. G.|year=1987|title=Stimulus and hormonal determinants of flehmen behavior in cats|journal=Hormones and Behavior|volume=21|issue=1|pages=44−52|url=https://libres.uncg.edu/ir/asu/f/Leedy_Gail_1987_Stimulus_and_Hormonal_Determinants.pdf|doi=10.1016/0018-506X(87)90029-8|pmid=3557332|s2cid=6039377|archive-url=https://web.archive.org/web/20190608065844/https://libres.uncg.edu/ir/asu/f/Leedy_Gail_1987_Stimulus_and_Hormonal_Determinants.pdf|archive-date=8 qershor 2019|access-date=28 tetor 2020|url-status=dead}}</ref> * [[Tingulli|Tinguj]] standarde të bëra nga të gjitha felidët përfshijnë mjaullim, pështypje, gërvishtje, gërhitje dhe growing . Meowing është tingulli kryesor i kontaktit, ndërsa të tjerët tregojnë një motiv agresiv.<ref name="WCoW"/> * Ata mund të puring gjatë të dy fazave të frymëmarrjes , megjithëse macet panterinë duket se pauring vetëm gjatë estrucit dhe copulimit , dhe këlyshët kur janë në gji. Puring është zakonisht një tingull i ulët katran më pak se 2 kHz dhe i përzier me llojet e tjera të vokalizimit gjatë fazës ekspirative.<ref>{{cite journal|last1=Peters|first1=G.|year=2002|title=Purring and similar vocalizations in mammals|url=https://archive.org/details/sim_mammal-review_2002-12_32_4/page/245|journal=Mammal Review|volume=32|issue=4|pages=245−271|doi=10.1046/j.1365-2907.2002.00113.x}}</ref> Ngjyra, gjatësia dhe dendësia e gëzofit të tyre janë shumë të larmishme. Ngjyra e gëzofit mbulon gamën nga e bardha në të zezë, dhe modeli i gëzofit nga njolla të vogla dalluese, vija deri tek copëza të vogla dhe rozeta . Shumica e specieve të maceve lindin me një gëzof të njollosur, përveç [[jaguarundi]] ( ''Herpailurus yagouaroundi'' ), [[Macja e artë aziatike|macet e arta aziatike]] ( ''Catopuma temminckii'' ) dhe [[Karakali|karakalët]] ( ''Caracal caracal'' ). Gëzofi me njolla I këlyshëve  të luanit ( ''Panthera leo'' ) dhe kugarit ( ''Puma konkolor'' ) ndryshojnë në një gëzof të njëtrajtshëm gjatë ontogjenisë së tyre .<ref name="Peters1982"/>  Ata që jetojnë në mjedise të ftohta kanë lesh të trashë me flokë të gjatë, si [[leopardi i dëborës]] ( ''Panthera uncia'' ) dhe [[macja e Pallasit]] ( ''Otocolobus manikyr'' ). Ata që jetojnë në zona në [[Klima tropikale|klimë tropikale]] dhe të nxehtë kanë gëzof të shkurtër. Disa lloje shfaqin melanizëm me individë gjithë të zinj.<ref name="WCoW"/> Në shumicën e madhe të specieve të maceve, [[Bishti (biologji)|bishti]] është midis një e treta dhe gjysma e gjatësisë së trupit, megjithëse me disa përjashtime, si specie e rrëqebujve dhe maragait<ref name="WCoW"/>. Speciet e maceve ndryshojnë shumë në madhësinë e trupit dhe të kafkës, dhe peshat: * Speciet më të mëdha të maceve janë [[Tigri|tigrat]] ( ''Panthera tigris'' ), me një gjatësi kokë-trup deri në 390 cm , një peshë të paktën 65 deri në 325 kg , dhe një gjatësia kafkë që varion nga 316 në 413 mm ..<ref name="WCoW"/><ref name="Hewett&Hewett1938">{{cite book|author1=Hewett, J. P.|author2=Hewett Atkinson, L.|title=Jungle trails in northern India: reminiscences of hunting in India|publisher=Metheun and Company Limited|location=London|url=https://books.google.com/books?id=4ecYAAAAIAAJ|year=1938}} [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.209125 Alt URL]</ref> Megjithëse gjatësia maksimale e kafkës së një [[luani]] është pak më e madhe në 419 mm, në përgjithësi është më e vogël në gjatësi kokë-trup sesa e para.<ref name="Geptner1972">{{cite book|last1=Heptner|first1=V. G.|last2=Sludskij|first2=A. A.|orig-year=1972|year=1992|title=Mlekopitajuščie Sovetskogo Soiuza. Moskva: Vysšaia Škola|trans-title=Mammals of the Soviet Union. Volume II, Part 2. Carnivora (Hyaenas and Cats)|publisher=Smithsonian Institution and the National Science Foundation|location=Washington DC|chapter=Tiger|chapter-url=https://archive.org/stream/mammalsofsov221992gept#page/94/mode/2up|pages=95–202}}</ref> * Llojet më të vogla të maceve janë [[Macja me njolla të ndryshkura|macet me njolla të ndryshkura]] ( ''Prionailurus rubiginosus'' ) dhe [[Macja këmbëzezë|macet këmbëzezë]] ( ''Felis nigripes'' ).<ref name="WCoW"/> E para është në gjatësi prej 35–48 cm dhe peshon 0,9–1,6 kg. Kjo e fundit ka një gjatësi koke më trup prej 36,7–43,3 cm dhe një peshë maksimale të regjistruar prej 2.45 kg .<ref>{{cite book|last1=Mills|first1=M. G. L.|year=2005|title=The mammals of the southern African subregion|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521844185|editor1-last=Skinner|editor1-first=J. D.|editor2-last=Chimimba|editor2-first=C. T.|edition=Third|chapter=''Felis nigripes'' Burchell, 1824 Black-footed cat|pages=405−408|chapter-url=https://books.google.com/books?id=iqwEYkTDZf4C&lpg=PR7&pg=PA405}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Sliwa|first1=A.|year=2004|title=Home range size and social organization of black-footed cats (''Felis nigripes'')|journal=Mammalian Biology|volume=69|issue=2|pages=96–107|doi=10.1078/1616-5047-00124}}</ref> Shumica e specieve të maceve kanë një numër haploid prej 18 ose 19. Macet e [[Amerika Qendrore|Amerikës Qendrore]] dhe Jugore kanë një numër haploid prej 18, ndoshta për shkak të kombinimit të dy kromozomeve më të vegjël në një më të madh.<ref name = "robinson">{{cite book|last1=Vella|first1=C.|last2=Shelton|first2=L. M.|last3=McGonagle|first3=J. J.|last4=Stanglein|first4=T. W.|name-list-style=amp|title=Robinson's Genetics for Cat Breeders and Veterinarians|edition=Forth|publisher=Butterworh-Heinemann Ltd.|year=2002|location=Oxford|isbn=978-0-7506-4069-5}}</ref> == Zhvillimi == [[File:Feliform Timeline.svg|thumb|Afati kohor evolucionar]] {{multiple image |perrow=1 |image1=Megantereon model.jpg |caption1=Modeli i ''[[Megantereon]]'' në Muzeun e Historisë Natyrore të Bazelit |image2=Smilodon fatalis.jpg |caption2=Modeli i ''Smilodon fatalis'' |image3=Panthera leo atrox Sergiodlarosa.jpg |caption3=Rindërtimi grafik i një [[luani amerikan]] (''Panthera atrox'')}} Familja Felidae është pjesë e Feliformia , një nënrend që ndahet ndoshta midis 50.6 dhe 35 milion vjet më parë në disa familje. Felidae dhe [[Linsangu aziatik|Linsangët aziatik]] konsiderohen një grup motër , i cili u nda midis 35.2 dhe 31.9 milion vjet më parë. Macet më të hershme ndoshta u shfaqën midis 35 dhe 28.5 milion vjet më parë. ''[[Proailurus]]'' është macja më e vjetër e njohur që ka jetuar pas ngjarjes së [[Zhdukja në Eocene-Oligocene|zhdukjes së Eocene-Oligocene]] rreth 33.9 milion vjet më parë; mbetjet fosile u gërmuan në [[Franca|Francë]] dhe Formacioni Hsanda Gol i [[Mongolia|Mongolisë]] . Dukuritë fosile tregojnë se Felidae mbërriti në [[Amerika Veriore|Amerikën Veriore]] më herët 25 milion vjet më parë. Kjo është rreth 20 milion vjet më vonë se [[Ariu|Ursidae]] dhe [[Civet i palmave afrikane|Nimravidae]] , dhe rreth 10 milion vjet më vonë se [[Kanidët|Kanidae]] . Në [[Mioceni|Miocenin]] e Hershëm midis 20 dhe 16.6 milion vjet më parë, ''[[Pseudaelurus]]'' jetonte në [[Afrika|Afrikë]].<ref>{{cite journal|last1=Eizirik|first1=E.|last2=Murphy|first2=W. J.|last3=Köpfli|first3=K. P.|last4=Johnson|first4=W. E.|last5=Dragoo|first5=J. W.|last6=O'Brien|first6=S. J.|name-list-style=amp|year=2010|title=Pattern and timing of the diversification of the mammalian order Carnivora inferred from multiple nuclear gene sequences|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|volume=56|issue=1|pages=49–63|doi=10.1016/j.ympev.2010.01.033|pmid=20138220|pmc=7034395}}</ref> Nofullat e saj fosile u gërmuan gjithashtu në formacionet gjeologjike të [[Evropa|Evropës]] Vallesiane , Miocen e Mesme të [[Azia|Azisë]] dhe Hemingfordian të Amerikës së Veriut deri në epokat e vonë Barstovian .<ref name="Gaubert_al2003">{{cite journal|last1=Gaubert|first1=P.|last2=Veron|first2=G.|name-list-style=amp|year=2003|title=Exhaustive sample set among Viverridae reveals the sister-group of felids: the linsangs as a case of extreme morphological convergence within Feliformia|journal=Proceedings of the Royal Society B|volume=270|issue=1532|pages=2523–2530|doi=10.1098/rspb.2003.2521|pmid=14667345|pmc=1691530}}</ref> Në Miocenën e Hershme ose të Mesme, [[Machairodontinae]] dhëmbëshpatë evoluoi në Afrikë dhe emigroi në veri në Miocenin e Vonë .<ref name="HoekOstende_al2006">{{cite journal|last1=van den Hoek Ostende|first1=L. W.|last2=Morlo, M.|last3=Nagel, D.|name-list-style=amp|title=Majestic killers: the sabre-toothed cats|journal=Geology Today|series=Fossils explained 52|volume=22|issue=4|year=2006|pages=150–157|url=http://www.academia.edu/download/42176444/Fossils_explained_52_Majestic_killers_th20160205-14155-1yutmva.pdf|accessdate=2008-06-30|doi=10.1111/j.1365-2451.2006.00572.x}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Me caninetët e tyre të mëdhenj , ata ishin të përshtatur për pre të mëdha megaherbivore .<ref>{{cite journal|last1=Randau|first1=M.|last2=Carbone|last3=C.|first2=Turvey|first3=S. T.|year=2013|title=Canine evolution in sabretoothed carnivores: natural selection or sexual selection?|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=8|page=e72868|doi=10.1371/journal.pone.0072868|pmid=23951334|pmc=3738559|bibcode=2013PLoSO...872868R}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Piras, P.|last2=Silvestro, D.|last3=Carotenuto, F.|last4=Castiglione, S.|last5=Kotsakis, A.|last6=Maiorino, L.|last7=Melchionna, M.|last8=Mondanaro, A.|last9=Sansalone, G.|last10=Serio, C.|last11=Vero, V. A.|name-list-style=amp|year=2018|title=Evolution of the sabertooth mandible: A deadly ecomorphological specialization|journal=Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology|volume=496|pages=166−174|doi=10.1016/j.palaeo.2018.01.034|bibcode=2018PPP...496..166P}}</ref>''[[Miomachairodus]]'' është anëtari më i vjetër i njohur i kësaj nënfamilje. ''[[Metailurus]]'' jetoi në Afrikë dhe Euroazi midis 8 dhe 6 milion vjet më parë. Disa skelete ''[[Paramachaerodus]]'' u gjetën në [[Spanjë]]. ''[[Homotherium]]'' u shfaq në Afrikë, Euroazi dhe Amerikën e Veriut rreth 3.5 milion vjet më parë, dhe ''[[Megantereon]]'' rreth 3 milion vjet më parë. ''[[Smilodoni|Smilodon]]'' jetoi në Amerikën e Veriut dhe Jugut nga rreth 2.5 milion vjet më parë. Kjo nënfamilje u zhduk në [[Pleistoceni|Pleistocenin]] e Vonë .<ref name="HoekOstende_al2006"/> Rezultatet e analizës mitokondriale tregojnë se speciet e gjalla Felidae kanë zbritur nga një paraardhës i zakonshëm , i cili e kishte origjinën në Azi në epokën e Miocenit të Vonë. Ata migruan në Afrikë, Evropë dhe Amerikë gjatë së paku 10 valëve të migrimit gjatë 11 milion ~ viteve të kaluara. Nivele të ulëta të detit, periudha ndërglaciale dhe akullnajore lehtësuan këto migrime.<ref name="Johnson06">{{cite journal|author1=Johnson, W. E.|author2=Eizirik, E.|author3=Pecon-Slattery, J.|author4=Murphy, W. J.|author5=Antunes, A.|author6=Teeling, E.|author7=O'Brien, S. J.|name-list-style=amp|title=The Late Miocene radiation of modern Felidae: a genetic assessment|journal=Science|volume=311|issue=5757|pages=73–77|year=2006|pmid=16400146|doi=10.1126/science.1122277|bibcode=2006Sci...311...73J|s2cid=41672825|url=https://zenodo.org/record/1230866}}</ref> ''[[Panthera blytheae]]'' është macja më e vjetër e njohur e pantherine e datuar nga Messinian deri në moshat e hershme të Zanclean rreth 4,1–5,95 milion vjet më parë. Një kafkë fosile u gërmua në vitin 2010 në Qarkun Zanda në Plateau Tibetan.<ref name="Tseng_al2014">{{Cite journal|last1=Tseng, Z. J.|last2=Wang, X.|last3=Slater, G. J.|last4=Takeuchi, G. T.|last5=Li, Q.|last6=Liu, J.|last7=Xie, G.|name-list-style=amp|date=2014|title=Himalayan fossils of the oldest known pantherine establish ancient origin of big cats|journal=Proceedings of the Royal Society B|volume=281|issue=1774|pages=20132686|doi=10.1098/rspb.2013.2686|pmc=3843846|pmid=24225466|url=http://rspb.royalsocietypublishing.org/content/281/1774/20132686-01-07}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> ''[[Panthera palaeosinensis]]'' nga [[Kina]] e Veriut ndoshta daton në ''Miocenin e Vjetër ose [[Polioceni|Poliocenin]] e'' Hershëm . Kafka e holotipit është e ngjashme me atë të një luani ose leopardi.<ref>{{cite journal|last1=Mazak, J. H.|year=2010|title=What is ''Panthera palaeosinensis''?|journal=Mammal Review|volume=40|issue=1|pages=90−102|doi=10.1111/j.1365-2907.2009.00151.x}}</ref> ''[[Panthera zdanskyi]]'' daton në Gelasian rreth 2.55-2,16 milion vjet më parë. Disa kafka fosile dhe nofulla u gërmuan në Kinën veriperëndimore. ''[[Panthera gombaszoegensis]]'' është macja më e hershme e njohur pantherinë që jetoi në Evropë midis 1.95 dhe 1.77 milion vjet më parë.<ref name="Mazák_al2011">{{cite journal|last1=Mazák, J. H.|last2=Christiansen, P.|last3=Kitchener, A. C.|name-list-style=amp|year=2011|title=Oldest Known Pantherine Skull and Evolution of the Tiger|journal=PLOS ONE|volume=6|issue=10|pages=e25483|doi=10.1371/journal.pone.0025483|pmid=22016768|pmc=3189913|bibcode=2011PLoSO...625483M}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Argant, A.|last2=Argant, J.|name-list-style=amp|year=2011|title=The ''Panthera gombaszogensis'' story: The contribution of the Château Breccia (Saône-Et-Loire, Burgundy, France)|journal=Quaternaire|volume=Hors-série|issue=4|pages=247–269}}</ref> Felidët e gjallë ulen në tetë linja evolucionare ose  specie kadare.<ref name="Johnson97">{{cite journal|pmid=9071018|year=1997|last1=Johnson|first1=W. E.|last2=O'Brien|first2=S. J.|title=Phylogenetic reconstruction of the Felidae using 16S rRNA and NADH-5 mitochondrial genes|volume=44|issue=Supplement 1|pages=S98–S116|journal=Journal of Molecular Evolution|doi=10.1007/PL00000060|bibcode=1997JMolE..44S..98J|s2cid=40185850|url=https://zenodo.org/record/1232587}}</ref><ref name="Johnson05">{{cite journal|author=O'Brien, S. J.|author2=Johnson, W. E.|name-list-style=amp|title=Big cat genomics|journal=Annual Review of Genomics and Human Genetics|volume=6|pages=407–429|year=2005|pmid=16124868|doi=10.1146/annurev.genom.6.080604.162151|url=https://zenodo.org/record/1235009}}</ref> Gjenotipizimi i ADN- së bërthamore të të gjitha 41 specieve felid zbuloi se hibridizimi midis specieve ndodhi gjatë rrjedhës së evolucionit brenda shumicës së tetë prejardhjeve.<ref name="Li_al2016">{{cite journal|author=Li, G.|author2=Davis, B. W.|author3=Eizirik, E.|name-list-style=amp|author4=Murphy, W. J.|year=2016|title=Phylogenomic evidence for ancient hybridization in the genomes of living cats (Felidae)|journal=Genome Research|volume=26|issue=1|pages=1–11|doi=10.1101/gr.186668.114|pmid=26518481|pmc=4691742}}</ref> Modelimi i shndërrimeve të modelit të palltoit të hollë zbuloi se pothuajse të gjitha modelet evoluan nga pika të vogla.<ref>{{cite journal|last1=Werdelin|first1=L.|last2=Olsson|first2=L.|name-list-style=amp|year=2008|title=How the leopard got its spots: a phylogenetic view of the evolution of felid coat patterns|journal=Biological Journal of the Linnean Society|volume=62|issue=3|pages=383–400|doi=10.1111/j.1095-8312.1997.tb01632.x|url=https://www.researchgate.net/publication/229884719|doi-access=free}}</ref> == Klasifikimi == Tradicionalisht, pesë nënfamilje janë dalluar brenda Felidae bazuar në tipare fenotipike : Pantherinae, Felinae, Acinonychinae,<ref name="Pocock_1917"/> Machairodontinae dhe Proailurinae të zhdukur.<ref name="McKenna & Bell"/> === Speciet e gjalla === Tabela e mëposhtme tregon gjenet e gjalla brenda Felidae, të grupuara sipas klasifikimit tradicional fenotip.<ref name="CatSG2017"/> Kohët e vlerësuara të divergjencës gjenetike të tetë linjave evolucionare gjenotipike përkatëse tregohen në milion vjet më parë , bazuar në analizën e segmenteve të gjeneve autosomale , xDNA , yDNA dhe mtDNA ;<ref name="Johnson06"/> dhe vlerësime të bazuara në analizën e gjenomit bërthamor biparental.<ref name="Li_al2016"/> {| class="wikitable" |+ style="text-align: left;" |Nënfamilja Pantherinae |- ! Gjinia !! Lloji ! Gama |- style="vertical-align: top; background:#eeccFF;color:#000" |rowspan="2"|''[[Neofelis]]'' {{small|[[John Edward Gray|Gray]], 1867}}<ref>{{cite journal|last1=Gray|first1=J. E.|year=1867|title=Notes on the skulls of the Cats. 5. ''Neofelis''|journal=Proceedings of the Scientific Meetings of the Zoological Society of London|volume=1867|pages=265–266|url=https://archive.org/stream/proceedingsofzoo1867zool#page/264/mode/2up}}</ref><br />{{font color|#880088|[Prejardhja 1]: 14.45 deri 8.38 Mya}} |[[Leopardi me re]] (''N. nebulosa'') {{small|([[Edward Griffith (zoologist)|Griffith]], 1821)}}<ref>{{cite book|author=Griffith, E.|year=1821|title=General and particular descriptions of the vertebrated animals arranged comfortably to the modern discoveries and improvements in zoology|location=London|publisher=Baldwin, Cradock & Joy|chapter=''Felis nebulosa''|page=37|chapter-url=https://books.google.com/books?id=XMAyAQAAMAAJ&pg=PA36-IA2}}</ref> e ndarë {{font color|#880088|9.32 deri 4.47 Mya}}<br /> [[File:Neofelis nebulosa.jpg|frameless]] |[[Vulnerable species|{{IUCN status|VU|15951}}]]<ref>{{cite iucn|title=''Neofelis nebulosa''|name-list-style=amp|author1=Grassman, L.|author2=Lynam, A.|author3=Mohamad, S.|author4=Duckworth, J. W.|author5=Borah, J.|author6=Willcox, D.|author7=Ghimirey, Y.|author8=Reza, A.|author9=Rahman, H.|year=2016|page=e.T14519A97215090}}</ref> [[File:Clouded-leopard_distribution.jpg|frameless]] |- style="vertical-align: top; background:#eeccFF;color:#000" |[[Leopardi me re i Sundës]] (''N. diardi'') {{small|([[Georges Cuvier|Cuvier]], 1823)}}<ref>{{cite book|last=Cuvier|first=G.|year=1823|chapter=Recherches sur les ossemens fossiles; ou, l'on retablit les caracteres de plusiers animaux dont les revolutions du globe ont detruit les especes|title=Les Ruminans et les Carnassiers Fossiles, Volume IV|location=Paris|publisher=G. Dufour & E. d'Ocagne}}</ref> e ndarë {{font color|#880088|2 deri 0.9 Mya}}<ref>{{cite journal|last1=Buckley-Beason, V. A.|last2=Johnson, W. E.|last3=Nash, W. G.|last4=Stanyon, R.|last5=Menninger, J. C.|last6=Driscoll, C. A.|last7=Howard, J.|last8=Bush, M.|last9=Page, J. E.|last10=Roelke, M. E.|last11=Stone, G.|last12=Martelli, P.|last13=Wen, C.|last14=Ling, L.|last15=Duraisingam, R. K.|last16=Lam, V. P.|last17=O'Brien, S. J.|name-list-style=amp|year=2006|title=Molecular Evidence for Species-Level Distinctions in Clouded Leopards|journal=Current Biology|volume=16|issue=23|pages=2371–2376|doi=10.1016/j.cub.2006.08.066|pmid=17141620|pmc=5618441}}</ref><br /> [[File:Borneo clouded leopard.jpg|frameless]] |{{IUCN status|VU|136603}}<ref>{{cite iucn|title=''Neofelis diardi''|name-list-style=amp|author=Hearn, A.|author2=Ross, J.|author3=Brodie, J.|author4=Cheyne, S.|author5=Haidir, I. A.|author6=Loken, B.|author7=Mathai, J.|author8=Wilting, A.|author9=McCarthy, J.|year=2016|page=e.T136603A97212874}}</ref> [[File:Sunda-Clouded-leopard_distribution.jpg|frameless]] |- style="vertical-align: top; background:#eeccFF;color:#000" |rowspan="5"|''[[Panthera]]'' {{small|[[Lorenz Oken|Oken]], 1816}}<ref>{{cite book|last1=Oken|first1=L.|year=1816|title=Lehrbuch der Zoologie. 2. Abtheilung|location=Jena|publisher=August Schmid & Comp.|page=1052|chapter=1. Art, ''Panthera''|chapter-url=https://books.google.com/books?id=S5o5AAAAcAAJ&pg=PA1052}}</ref><br />{{font color|#880088|[Prejardhja 1]}}; 11.75 deri 0.97 Mya<ref name="Li_al2016"/> ||[[Leopardi]] (''P. pardus'') {{small|(Linnaeus, 1758)}}<ref>{{cite book|author=Linnaeus, C.|year=1758|title=Caroli Linnæi Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|volume=Tomus I|edition=decima, reformata|location=Holmiae|publisher=Laurentius Salvius|page=41−42|chapter=''Felis pardus''|chapter-url=https://archive.org/stream/mobot31753000798865#page/41/mode/2up}}</ref> e ndarë {{font color|#880088|4.63 deri 1.81 Mya}}<br /> [[File:Namibie Etosha Leopard 01edit.jpg|frameless]] |{{IUCN status|VU|15954}}<ref>{{cite iucn|title=''Panthera pardus''|name-list-style=amp|author=Stein, A. B.|author2=Athreya, V.|author3=Gerngross, P.|author4=Balme, G.|author5=Henschel, P.|author6=Karanth, U.|author7=Miquelle, D.|author8=Rostro, S.|author9=Kamler, J. F.|author10=Laguardia, A.|date=2016|page=e.T15954A102421779}}</ref> [[File:Leopard distribution.jpg|frameless]] |- style="vertical-align: top; background:#eeccFF;color:#000" |[[Tigri]] (''P. tigris'') {{small|([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758)}}<ref>{{cite book|author=Linnaeus, C.|year=1758|title=Caroli Linnæi Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|volume=Tomus I|edition=decima, reformata|location=Holmiae|publisher=Laurentius Salvius|page=41|chapter=''Felis tigris''|chapter-url=https://archive.org/stream/mobot31753000798865#page/41/mode/2up|ref=none}}</ref> e ndarë {{font color|#880088|4.62 deri 1.82 Mya}}<br /> [[File:Panthera tigris tigris.jpg|frameless]] |[[Endangered species|{{IUCN status|EN|15955}}]]<ref>{{Cite iucn|title=''Panthera tigris''|name-list-style=amp|author1=Goodrich, J.|author2=Lynam, A.|author3=Miquelle, D.|author4=Wibisono, H.|author5=Kawanishi, K.|author6=Pattanavibool, A.|author7=Htun, S.|author8=Tempa, T.|author9=Karki, J.|author10=Jhala, Y.|author11=Karanth, U.|date=2015|page=e.T15955A50659951}}</ref> [[File:Tiger map.jpg|frameless]] |- style="vertical-align: top; background:#eeccFF;color:#000" |[[Leopardi i dëborës]] (''P. uncia'') {{small|([[Johann Christian Daniel von Schreber|Schreber]], 1775)}}<ref>{{cite book|last1=Schreber|first1=J. C. D.|chapter=Die Unze|title=Die Säugethiere in Abbildungen nach der Natur mit Beschreibungen|date=1777|pages=386–387|location=Erlangen|publisher=Wolfgang Walther|chapter-url=https://archive.org/stream/SaYugthiereAbbiIIISchr#page/386/mode/2up}}</ref> e ndarë {{font color|#880088|4.62 deri 1.82 Mya}}<br /> [[File:Schneeleoparden Kailash und Dshamilja frontal.jpg|frameless]] ||{{IUCN status|VU|22732}}<ref>{{cite iucn|title=''Panthera uncia''|name-list-style=amp|author1=McCarthy, T.|author2=Mallon, D.|author3=Jackson, R.|author4=Zahler, P.|author5=McCarthy, K.|page=e.T22732A50664030|date=2017}}</ref> [[File:SnowLeopard distribution.jpg|frameless]] |- style="vertical-align: top; background:#eeccFF;color:#000" |[[Luani]] (''P. leo'') {{small|(Linnaeus, 1758)}}<ref>{{cite book|last=Linnaeus|first=C.|year=1758|title=Caroli Linnæi Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|volume=Tomus I|edition=decima, reformata|location=Holmiae|publisher=Laurentius Salvius|page=41|chapter=''Felis leo''|chapter-url=https://archive.org/stream/mobot31753000798865#page/41/mode/2up}}</ref> e ndarë {{font color|#880088|3.46 deri 1.22 Mya}}<br /> [[File:Lionss_of_king.jpg|frameless]] |{{IUCN status|VU|14519}}<ref>{{cite iucn|title=''Panthera leo''|name-list-style=amp|author=Bauer, H.|author2=Packer, C.|author3=Funston, P. F.|author4=Henschel, P.|author5=Nowell, K.|year=2016|doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T15951A107265605.en}}</ref> [[File:Lion distribution.png|frameless]] |- style="vertical-align: top; background:#eeccFF;color:#000" |[[Jaguari]] (''P. onca'') {{small|(Linnaeus, 1758)}}<ref>{{cite book|author=Linnaeus, C.|year=1758|title=Caroli Linnæi Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|volume=Tomus I|edition=decima, reformata|location=Holmiae|publisher=Laurentius Salvius|page=42|chapter=''Felis onca''|chapter-url=https://archive.org/stream/mobot31753000798865#page/41/mode/2up|ref=none}} {{in lang|la}}</ref> e ndarë {{font color|#880088|3.46 deri 1.22 Mya}}<br /> [[File:Standing jaguar.jpg|frameless]] |[[Near-threatened species|{{IUCN status|NT|15953}}]]<ref>{{cite iucn|title=''Panthera onca''|name-list-style=amp|author1=Quigley, H.|author2=Foster, R.|author3=Petracca, L.|author4=Payan, E.|author5=Salom, R.|author6=Harmsen, B.|year=2017|page=e.T15953A123791436}}</ref> [[File:Panthera onca distribution.svg|frameless]] |} {| class="wikitable" |+ style="text-align: left;" |Nënfamilja Felinae |- ! Gjinia !! Lloji !! Gama |- style="vertical-align: top; background-color:#ddddFF;color:#000" |''[[Pardofelis]]'' {{small|Severtzov, 1858}}<ref name="Severtzow1858"/><br />{{font color|blue|[Lineage 2: 12.77 to 7.36 Mya]}} |[[Macja e memertë]] (''P. marmorata'') {{small|([[William Charles Linnaeus Martin|Martin]], 1836)}}<ref>{{cite journal|last1=Martin|first1=W. C.|year=1836|title=Description of a new species of ''Felis''|journal=Proceedings of the Zoological Society of London|volume=IV|issue=XLVII|pages=107–108|url=https://archive.org/stream/lietuvostsrmoksl33liet#page/n664/mode/1up}}</ref> diverged {{font color|blue|8.42 to 4.27 Mya}}<br /> [[File:Marbled cat borneo.jpg|frameless|upright=1]] |{{IUCN status|NT|15953}}<ref>{{Cite iucn|title=''Pardofelis marmorata''|name-list-style=amp|author=Ross, J.|author2=Brodie, J.|author3=Cheyne, S.|author4=Datta, A.|author5=Hearn, A.|author6=Loken, B.|author7=Lynam, A.|author8=McCarthy, J.|author9=Phan, C.|author10=Rasphone, A.|page=e.T16218A97164299|date=2016}}</ref> [[File:MarbledCat_distribution.jpg|frameless]] |- style="vertical-align: top; background-color:#ddddFF;color:#000" |rowspan="2"|''[[Catopuma]]'' {{small|[[Nikolai Severtzov|Severtzov]], 1858}}<ref name="Severtzow1858">{{cite journal|last1=Severtzow|first1=M. N.|year=1858|title=Notice sur la classification multisériale des Carnivores, spécialement des Félidés, et les études de zoologie générale qui s'y rattachent|journal=Revue et Magasin de Zoologie Pure et Appliquée|volume=X|pages=385–396|url=https://archive.org/stream/revueetmagasinde10soci#page/386/mode/2up}}</ref><br />{{font color|blue|[Lineage 2]}}; 8.47 to 0.41 Mya<ref name="Li_al2016"/> |[[Macja e artë aziatike]] (''C. temminckii'') {{small|([[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]] & [[Thomas Horsfield|Horsfield]], 1827)}}<ref name="VigorsHorsfield">{{cite journal|last1=Vigors|first1=N. A.|last2=Horsfield|first2=T.|year=1827|title=Descriptions of two species of the genus ''Felis'', in the collections of the Zoological Society|journal=The Zoological Journal|volume=III|issue=11|pages=449–451|url=https://archive.org/details/zoologicaljourna318271828sowe/page/450}}</ref> diverged {{font color|blue|6.42 to 2.96 Mya}}; 4.58 to 0.03 Mya<ref name="Li_al2016"/><br /> [[File:Asian golden cat at Edinburgh Zoo.jpg|frameless|upright=1.2]] |{{IUCN status|NT|15953}}<ref>{{Cite iucn|title=''Catopuma temminckii''|author=McCarthy, J.|author2=Dahal, S.|author3=Dhendup, T.|author4=Gray, T. N. E.|author5=Mukherjee, S.|author6=Rahman, H.|author7=Riordan, P.|author8=Boontua, N.|author9=Willcox, D.|name-list-style=amp|page=e.T4038A97165437|date=2015}}</ref> [[File:AsianGoldenCat_distribution.jpg|frameless]] |- style="vertical-align: top; background-color:#ddddFF;color:#000" |[[Macja borneane]] (''C. badia'') {{small|([[John Edward Gray|Gray]], 1874)}}<ref>{{cite journal|last1=Gray|first1=J. E.|year=1874|title=Description of a new Species of Cat (''Felis badia'') from Sarawak|journal=Proceedings of the Scientific Meetings of the Zoological Society of London for the Year 1874|pages=322–323|url=https://archive.org/stream/proceedingsofgen74zool#page/322/mode/2up}}</ref> diverged {{font color|blue|6.42 to 2.96 Mya}}; 4.58 to 0.03 Mya<ref name="Li_al2016"/><br /> [[File:Bay cat 1 Jim Sanderson-cropped.jpg|frameless|upright=1.2]] |{{IUCN status|EN|15955}}<ref>{{cite iucn|title=''Catopuma badia''|name-list-style=amp|author1=Hearn, A.|author2=Brodie, J.|author3=Cheyne, S.|author4=Loken, B.|author5=Ross, J.|author6=Wilting, A.|date=2017|page=e.T4037A112910221}}</ref> [[File:BayCat distribution.jpg|frameless]] |- style="vertical-align: top; background-color:#eeFFFF;color:#000" |''[[Leptailurus]]'' {{small|Severtzov, 1858}}<ref name="Severtzow1858"/><br />{{font color|darkcyan|[Lineage 3: 11.56 to 6.66 Mya]}} |[[Servali]] (''L. serval'') {{small|(Schreber, 1775)}}<ref>{{cite book|author=Schreber, J. C. D.|year=1778|chapter=Der Serval|chapter-url=https://archive.org/stream/SaYugthiereAbbiIIISchr#page/406/mode/2up|title=Die Säugethiere in Abbildungen nach der Natur, mit Beschreibungen|location=Erlangen|publisher=Wolfgang Walther}}</ref> diverged {{font color|darkcyan|7.91 to 4.14 Mya}}<br /> [[File:Leptailurus serval -Serengeti National Park, Tanzania-8.jpg|frameless|upright=1.2]] |{{IUCN status|LC|3847}}<ref>{{cite iucn|title=''Leptailurus serval''|author=Thiel, C.|page=e.T11638A50654625|date=2015}}</ref> [[File:Serval_distribution.jpg|frameless]] |- style="vertical-align: top; background-color:#eeFFFF;color:#000" |rowspan="2"|''[[Caracal (genus)|Caracal]]'' {{small|Gray, 1843}}<ref>{{cite book|last1=Gray|first1=J. E.|year=1843|title=List of the specimens of Mammalia in the British Museum|location=London|publisher=The British Museum|chapter=Felidae|pages=39–46|chapter-url=https://archive.org/details/listofspecimenso00brit_0/page/150}}</ref><br />{{font color|darkcyan|[Lineage 3]}}; 11.99 to 3.64 Mya<ref name="Li_al2016"/> |[[Karakali]] (''C. caracal'') {{small|([[Johann Christian Daniel von Schreber|Schreber]], 1776)}}<ref>{{cite book|last1=Schreber|first1=J. C. D.|chapter=Der Karakal|title=Die Säugethiere in Abbildungen nach der Natur mit Beschreibungen|date=1777|pages=413–414|location=Erlangen|publisher=Wolfgang Walther|chapter-url=https://archive.org/stream/SaYugthiereAbbiIIISchr#page/413/mode/1up|ref=none}}</ref> diverged {{font color|darkcyan|2.93 to 1.19 Mya}}; 6.25 to 0.07 Mya<ref name="Li_al2016"/><br /> [[File:Caracl (01), Paris, décembre 2013.jpg|frameless|upright=1.1]] |[[Least-concern species|{{IUCN status|LC|3847}}]]<ref>{{cite iucn|title=''Caracal caracal''|author=Avgan, B.|author2=Henschel, P.|author3=Ghoddousi, A.|year=2016|page=e.T3847A102424310}}</ref> [[Skeda:Caracal Geographical Range.svg|frameless]] |- style="vertical-align: top; background-color:#eeFFFF;color:#000" |[[Macja e artë afrikane]] (''C. aurata'') {{small|([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1827)}}<ref>{{cite book|last1=Temminck|first1=C. J.|year=1827|title=Monographies de Mammalogie|location=Paris|publisher=G. Dufour et E. d'Ocagne|chapter=Félis doré ''Felis aurata''|pages=120−121|chapter-url=https://archive.org/details/monographiedema00temm/page/120}}</ref> diverged {{font color|darkcyan|2.93 to 1.19 Mya}}; 6.25 to 0.07 Mya<ref name="Li_al2016"/><br /> [[File:FelisAurataKeulemans.jpg|frameless|upright=1.2]] |{{IUCN status|VU|136603}}<ref>{{cite iucn|author=Bahaa-el-din, L.|author2=Mills, D.|author3=Hunter, L.|author4=Henschel, P.|name-list-style=amp|title=''Caracal aurata''|page=e.T18306A50663128|date=2015}}</ref> [[File:AfricanGoldenCat_distribution.jpg|frameless]] |- style="vertical-align: top; background-color:#ccFFcc;color:#000" |rowspan="8"|''[[Leopardus]]'' {{small|Gray, 1842}}<ref>{{cite journal|last1=Gray|first1=J. E.|year=1842|title=Descriptions of some new genera and fifty unrecorded species of Mammalia|journal=Annals and Magazine of Natural History|volume=10|issue=65|pages=255−267|url=https://archive.org/details/annalsmagazineof10lond/page/260|doi=10.1080/03745484209445232}}</ref><br />{{font color|darkgreen|[Lineage 4: 10.95 to 6.3 Mya]}}; 5.19 to 0.93 Mya<ref name="Li_al2016"/> |[[Macja e Pampasit]] (''L. colocola'') {{small|([[Juan Ignacio Molina|Molina]], 1782)}}<ref name="Molina">{{cite book|author=Molina, G. I.|year=1782|title=Saggio sulla storia naturale del Chilli|location=Bologna|publisher=Stamperia di S. Tommaso d’Aquino|chapter=La Guigna ''Felis guigna''|chapter-url=http://bibdigital.rjb.csic.es/ing/Libro.php?Libro=192&Pagina=296|page=295|access-date=28 tetor 2020|archive-date=8 qershor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190608065804/http://bibdigital.rjb.csic.es/ing/Libro.php?Libro=192&Pagina=296|url-status=dead}}</ref> diverged {{font color|darkgreen|2.70 to 1.18 Mya}}<br /> [[File:Leopardus pajeros 20101006.jpg|frameless|upright=1.2]] |{{IUCN status|NT|15953}}<ref>{{Cite iucn|title=''Leopardus colocolo''|author=Lucherini, M.|author2=Eizirik, E.|author3=de Oliveira, T.|author4=Pereira, J.|author5=Williams, R.S.R.|page=e.T15309A97204446|date=2016}}</ref> [[File:PampasCat_distribution.jpg|frameless|upright=0.8]] |- style="vertical-align: top; background-color:#ccFFcc;color:#000" |[[Macja e Andeve]] (''L. jacobitus'') {{small|([[Emilio Cornalia|Cornalia]], 1865)}}<ref>{{cite journal|last1=Cornalia|first1=E.|year=1865|title=Descrizione di una nuova specie del genere Felis. ''Felis jacobita'' (Corn.)|journal=Memorie della Societá Italiana di Scienze Naturali|volume=1|pages=3−9|url=https://archive.org/details/memoriedella118651866mila/page/n11}}</ref> diverged {{font color|darkgreen|2.70 to 1.18 Mya}}<br /> [[File:Andean cat 1 Jim Sanderson.jpg|frameless|upright=1.2]] |{{IUCN status|EN|15955}}<ref>{{Cite iucn|title=''Leopardus jacobita''|author=Villalba, L.|author2=Lucherini, M.|author3=Walker, S.|author4=Lagos, N.|author5=Cossios, D.|author6=Bennett, M.|author7=Huaranca, J.|name-list-style=amp|page=e.T15452A50657407|date=2016}}</ref> [[File:AndeanCat_distribution.jpg|frameless]] |- style="vertical-align: top; background-color:#ccFFcc;color:#000" |[[Okeloti]] (''L. pardalis'') {{small|(Linnaeus, 1758)}}<ref>{{cite book|last1=Linnaeus|first1=C.|year=1758|title=Systema naturae per regna tria naturae: secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|location=Holmiae|publisher=Laurentius Salvius|page=42|chapter=Felis pardalis|volume=I|edition=Tenth|chapter-url=https://archive.org/stream/mobot31753000798865#page/41/mode/2up|ref=none}}</ref> diverged {{font color|darkgreen|2.41 to 1.01 Mya}}; 4.76 to 0.05 Mya<ref name="Li_al2016"/><br /> [[File:Ocelot (Leopardus pardalis)-8.jpg|frameless|upright=1.2]] |{{IUCN status|LC|3847}}<ref>{{cite iucn|title=''Leopardus pardalis''|author=Paviolo, A.|author2=Crawshaw, P.|author3=Caso, A.|author4=de Oliveira, T.|author5=Lopez-Gonzalez, C.A.|author6=Kelly, M.|author7=De Angelo, C.|author8=Payan, E.|name-list-style=amp|year=2016|page=e.T11509A97212355}}</ref> [[File:Ocelot_distribution.jpg|frameless]] |- style="vertical-align: top; background-color:#ccFFcc;color:#000" |[[Margai]] (''L. wiedii'') {{small|([[Heinrich Rudolf Schinz|Schinz]], 1821)}}<ref>{{cite book|last=Schinz|first=H. R.|year=1821|title=Das Thierreich eingetheilt nach dem Bau der Thiere: als Grundlage ihrer Naturgeschichte und der vergleichenden Anatomie von dem Herrn Ritter von Cuvier. Säugethiere und Vögel, Volume 1|publisher=Cotta|location=Stuttgart, Tübingen|chapter=Wiedische Katze ''Felis wiedii''|pages=235–236|chapter-url=https://books.google.com/books?id=D3o-AAAAcAAJ&pg=PA235}}</ref> diverged {{font color|darkgreen|2.41 to 1.01 Mya}}; 4.76 to 0.05 Mya<ref name="Li_al2016"/><br /> [[File:Margaykat Leopardus wiedii.jpg|frameless|upright=1.2]] |{{IUCN status|NT|15953}}<ref>{{cite iucn|title=''Leopardus wiedii''|author=de Oliveira, T.|author2=Paviolo, A.|author3=Schipper, J.|author4=Bianchi, R.|author5=Payan, E.|author6=Carvajal, S. V.|name-list-style=amp|page=e.T11511A50654216|year=2015}}</ref> [[File:Margay distribution.jpg|frameless]] |- style="vertical-align: top; background-color:#ccFFcc;color:#000" |[[Kodkodi]] (''L. guigna'') {{small|(Molina, 1782)}}<ref name="Molina"/> diverged {{font color|darkgreen|1.48 to 0.56 Mya}}; 4.64 to 0.04 Mya<ref name="Li_al2016"/><br /> [[File:Leopardus guigna.jpeg|frameless|upright=1.2]] |{{IUCN status|VU|136603}}<ref>{{Cite iucn|title=''Leopardus guigna''|name-list-style=amp|author=Napolitano, C.|author2=Gálvez, N.|author3=Bennett, M.|author4=Acosta-Jamett, G.|author5=Sanderson, J.|page=e.T15311A50657245|date=2015}}</ref> [[File:Guigna distribution.jpg|frameless]] |- style="vertical-align: top; background-color:#ccFFcc;color:#000" |[[Macja e Geofroit]] (''L. geoffroyi'') {{small|([[d'Orbigny]] & [[Paul Gervais|Gervais]], 1844)}}<ref>{{Cite journal|last1=D'Orbigny|first1=A.|last2=Gervais|first2=P.|date=1844|title=Mammalogie: Nouvelle espèce de Felis|url=https://archive.org/details/extraitsdesproc79184244soci/page/40|journal=Extraits des Procès-verbaux des Séances|volume=9|pages=40−41}}</ref> diverged {{font color|darkgreen|1.48 to 0.56 Mya}}; 4.64 to 0.04 Mya<ref name="Li_al2016"/><br /> [[File:Salzkatze.jpg|frameless|upright=1.2]] |{{IUCN status|LC|3847}}<ref>{{Cite iucn|title=''Leopardus geoffroyi''|author=Pereira, J.|author2=Lucherini, M.|author3=Trigo, T.|name-list-style=amp|volume=2015|page=e.T15310A50657011|date=2015}}</ref> [[File:GeoffroysCat_distribution.jpg|frameless]] |- style="vertical-align: top; background-color:#ccFFcc;color:#000" |[[Onkilla]] (''L. tigrinus'') {{small|(Schreber, 1775)}}<ref>{{cite book|author=Schreber, J. C. D.|year=1778|chapter=Die Maragua|chapter-url=https://archive.org/stream/SaYugthiereAbbiIIISchr#page/396/mode/1up|pages=396–397|title=Die Säugethiere in Abbildungen nach der Natur, mit Beschreibungen|location=Erlangen|publisher=Wolfgang Walther|ref=none}}</ref> diverged {{font color|darkgreen|1.48 to 0.56 Mya}}<br /> [[File:Leopardus guttulus - Parc des Félins.jpg|frameless]] |{{IUCN status|VU|136603}}<ref>{{cite iucn|title=''Leopardus tigrinus''|author1=E.Payan|author2=T. de Oliveira|page=e.T54012637A50653881|date=2016}}</ref> [[File:Oncilla distribution.jpg|frameless]] |- style="vertical-align: top; background-color:#ccFFcc;color:#000" |[[Tigrina jugore]] (''L. guttulus'') {{small| ([[:de:Reinhold Hensel|Hensel]], 1872)}}<ref>{{cite journal|last1=Hensel|first1=R.|year=1872|title=Beiträge zur Kenntniss der Säugethiere Süd-Brasiliens|journal=Physikalische Abhandlungen der Königlichen Akademie der Wissenschaften zu Berlin|pages=1−130|issue=1873|url=https://archive.org/details/abhandlungenderk1872deut/page/n152}}</ref> diverged {{font color|darkgreen|0.8 to 0.5 Mya}}<ref>{{cite journal|last1=Trigo|first1=T. C.|last2=Schneider|first2=A.|last3=de Oliveira|first3=T. G.|last4=Lehugeur|first4=L. M.|last5=Silveira|first5=L.|last6=Freitas|first6=T. R. O.|last7=Eizirik|first7=E.|date=2013|title=Molecular Data Reveal Complex Hybridization and a Cryptic Species of Neotropical Wild Cat|journal=Current Biology|volume=23|issue=24|pages=2528–2533|pmid=24291091|doi=10.1016/j.cub.2013.10.046|doi-access=free}}</ref><br /> [[File:Leopardus tigrinus (Felis tigrina) - Museo Civico di Storia Naturale Giacomo Doria - Genoa, Italy - DSC02677.JPG|frameless]] |{{IUCN status|VU|136603}}<ref>{{Cite iucn|author=de Oliveira, T.|author2=Trigo, T.|author3=Tortato, M.|author4=Paviolo, A|author5=Bianchi, R.|author6=& Leite-Pitman, M. R. P.|title=''Leopardus guttulus''|volume=2016|page=e.T54010476A54010576|date=2016|doi=10.2305/IUCN.UK.2016-2.RLTS.T54010476A54010576.en}}</ref> [[File:SouthernTigerCat distribution.jpg|frameless]] |- style="vertical-align: top; background-color:#FFFFaa;color:#000" |rowspan="4"|''[[Lynx]]'' {{small|[[Robert Kerr (writer)|Kerr]], 1792}}<ref name="Kerr">{{cite book|last1=Kerr|first1=R.|title=The Animal Kingdom or zoological system of the celebrated Sir Charles Linnaeus. Class I. Mammalia|date=1792|publisher=A. Strahan & T. Cadell|location=Edinburgh & London|page=157−158|chapter-url=https://archive.org/details/animalkingdomorz00linn/page/157|chapter=F. Lynx canadensis}}</ref><br />{{font color|darkorange|[Lineage 5: 9.81 to 5.62 Mya]}}; 8.67 to 2.39 Mya<ref name="Li_al2016"/> |[[Rrëqebulli i kuq]] (''L. rufus'') {{small|(Schreber, 1777)}}<ref>{{cite book|author=Schreber, J. C. D.|year=1778|chapter=Der Rotluchs|chapter-url=https://archive.org/stream/SaYugthiereAbbiIIISchr#page/412/mode/1up|pages=442–443|title=Die Säugethiere in Abbildungen nach der Natur, mit Beschreibungen|location=Erlangen|publisher=Wolfgang Walther|ref=none}}</ref> diverged {{font color|darkorange|4.74 to 2.53 Mya}}<br /> [[File:Bobcat2.jpg|frameless]] |{{IUCN status|LC|3847}}<ref>{{Cite iucn|author=Kelly, M.|author2=Morin, D.|author3=& Lopez-Gonzalez, C. A.|year=2016|title=''Lynx rufus''|page=e.T12521A50655874}}</ref> [[File:Bobcat distribution2016.jpg|frameless]] |- style="vertical-align: top; background-color:#FFFFaa;color:#000" |[[Rrëqebulli kanadez]] (''L. canadensis'') {{small|Kerr, 1792}}<ref name="Kerr"/> diverged {{font color|darkorange|2.6 to 1.06 Mya}}<br /> [[File:Lynx-canadensis.jpg|frameless]] |{{IUCN status|LC|3847}}<ref>{{cite iucn|author=Vashon, J.|date=2016|title=''Lynx canadensis''|page=e.T12518A101138963}}</ref> [[File:CanadaLynx distribution2016.jpg|frameless]] |- style="vertical-align: top; background-color:#FFFFaa;color:#000" |[[Rrëqebulli evroaziatik]] (''L. lynx'') {{small|(Linnaeus, 1758)}}<ref>{{cite book|author=Linnaeus, C.|year=1758|title=Caroli Linnæi Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|volume=Tomus I|edition=decima, reformata|location=Holmiae|publisher=Laurentius Salvius|page=43|chapter=Felis lynx|chapter-url=https://archive.org/stream/mobot31753000798865#page/43/mode/2up|ref=none}}</ref> diverged {{font color|darkorange|1.98 to 0.7 Mya}}<br /> [[File:Lynx Nationalpark Bayerischer Wald 01.jpg|frameless]] |{{IUCN status|LC|3847}}<ref>{{cite iucn|author=Breitenmoser, U.|author2=Breitenmoser-Würsten, C.|author3=Lanz, T.|author4=von Arx, M.|author5=Antonevich, A.|author6=Bao, W.|author7=Avgan, B.|name-list-style=amp|title=''Lynx lynx''|volume=2015|page=e.T12519A121707666|year=2015}}</ref> [[File:EuropeanLynx_distribution2015.jpg|frameless]] |- style="vertical-align: top; background-color:#FFFFaa;color:#000" |[[Rrëqebulli iberik]] (''L. pardinus'') {{small|([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1827)}}<ref>{{cite book|last=Temminck, C. J.|year=1827|title=Monographies de mammalogie, ou description de quelques genres de mammifères, dont les espèces ont été observées dans les différens musées de l'Europe. Vol. 1|location=Leiden|publisher=C. C. Vander Hoek|chapter=Felis pardina|pages=116−117|chapter-url=https://archive.org/details/monographiedema00temm/page/116}}</ref> diverged {{font color|darkorange|1.98 to 0.7 Mya}}<br /> [[File:Linces19.jpg|frameless]] |{{IUCN status|EN|15955}}<ref>{{Cite iucn|title=''Lynx pardinus''|author=Rodríguez, A.|author2=Calzada, J.|name-list-style=amp|volume=2015|page=e.T12520A50655794|date=2015|doi=10.2305/IUCN.UK.2015-2.RLTS.T12520A50655794.en}}</ref> [[File:IberianLynx distribution2015.jpg|frameless]] |- style="vertical-align: top; background-color:#ffdd66;color:#000" |''[[Acinonyx]]'' {{small|[[Joshua Brookes|Brookes]], 1828}}<ref>{{cite book|last1=Brookes|first1=J.|year=1828|title=A catalogue of the Anatomical and Zoological Museum of Joshua Brookes|location=London|publisher=Richard Taylor|pages=16|chapter=Section Carnivora. Order Prædacae|chapter-url=https://archive.org/details/b22475886/page/16}}</ref><br />{{font color|#dd4400|[Lineage 6: 9.20 to 5.27 Mya]}} |[[Gepardi]] (''A. jubatus'') {{small|Schreber, 1775)}}<ref>{{cite book|last1=Schreber|first1=J. C. D.|year=1777|chapter=Der Gepard|title=Die Säugthiere in Abbildungen nach der Natur mit Beschreibungen (Dritter Theil)|publisher=Wolfgang Walther|location=Erlangen|pages=392−393|chapter-url=https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/schreber1875textbd3/0112/image|ref=none}}</ref> diverged {{font color|#dd4400|6.92 to 3.86 Mya}}<br /> [[File:Cheetah (Acinonyx jubatus) female 2.jpg|frameless]] |{{IUCN status|VU|136603}}<ref>{{cite iucn|author=Durant, S.|author2=Mitchell, N.|author3=Ipavec, A.|author4=Groom, R.|name-list-style=amp|title=''Acinonyx jubatus''|date=2015|volume=2015|page=e.T219A50649567}}</ref> [[File:Cheetah_range.gif|frameless]] |- style="vertical-align: top; background-color:#ffdd66;color:#000" |''[[Puma (genus)|Puma]]'' {{small|[[Sir William Jardine, 7th Baronet|Jardine]] 1834}}<ref>{{cite book|last1=Jardine|first1=W.|year=1834|title=Naturalists' library, Mammalia, volume 2|location=Edinburgh|publisher=Lizars, Stirling and Kenney|pages=266–267|chapter=Genus II. ''Puma''|chapter-url=https://archive.org/details/naturalistslibra16jardrich/page/266}}</ref><br />{{font color|#dd4400|[Lineage 6]}} |[[Kugari]] (''P. concolor'') {{small|Linnaeus, 1771}}<ref>{{cite book|last=Linnaeus, C.|year=1771|title=Mantissa plantarum altera. Generum editionis VI et specierum editionis II. Regni animalis appendix|location=Holmiae|publisher=Laurentii Salvii|chapter=''Felis concolor''|chapter-url=https://archive.org/details/CarLinneMantiss00Linn/page/522|page=522}}</ref> diverged {{font color|#dd4400|6.01 to 3.16 Mya}}<br /> [[File:Mountain Lion in Glacier National Park.jpg|frameless]] |{{IUCN status|LC|3847}}<ref>{{cite journal|author1=Nielsen, C.|author2=Thompson, D.|author3=Kelly, M.|author4=Lopez-Gonzalez, C. A.|title=''Puma concolor''|journal=[[IUCN Red List of Threatened Species]]|volume=2015|page=e.T18868A97216466|year=2015|doi=10.2305/IUCN.UK.2015-4.RLTS.T18868A50663436.en}}</ref> [[File:Cougar distribution.jpg|frameless]] |- style="vertical-align: top; background-color:#ffdd66;color:#000" |''Herpailurus'' {{small|Severtzov, 1858}}<ref name="Severtzow1858"/><br />{{font color|#dd4400|[Lineage 6]}} |[[Jaguarundi]] (''H. yagouaroundi'') {{small|([[Étienne Geoffroy Saint-Hilaire|Geoffroy Saint-Hilaire]], 1803)}}<ref>{{cite book|last=Geoffroy St. Hilaire, É.|year=1803|title=Catalogue des Mammifères du Muséum National d'Histoire Naturelle|location=Paris, France|publisher=Museum National d'histoire naturelle|pages=124|chapter=Le Chat Yagouarundi ''Felis yagouarundi''|chapter-url=https://books.google.com/books?id=951AAAAAcAAJ}}</ref> diverged {{font color|#dd4400|6.01 to 3.16 Mya}}<br /> [[File:Herpailurus yagouaroundi Jaguarundi ZOO Děčín.jpg|frameless]] |{{IUCN status|LC|3847}}<ref>{{Cite iucn|title=''Herpailurus yagouaroundi''|author=Caso, A.|author2=de Oliveira, T.|author3=Carvajal, S.V.|volume=2015|page=e.T9948A50653167|date=2015|doi=10.2305/IUCN.UK.2015-2.RLTS.T9948A50653167.en}}</ref> [[File:Jaguarundi_distribution.jpg|frameless]] |- style="vertical-align: top; background-color:#ffdddd;color:#000" |''[[Otocolobus]]'' {{small|[[Johann Friedrich von Brandt|Brandt]], 1842}}<ref>{{cite journal|author=Brandt J. F.|year=1842|title=Observations sur le manoul (''Felis manul'' Pallas)|journal=Bulletin Scientifique. Académie Impériale des Sciences de Saint Petersbourg|volume=9|pages=37–39}}</ref><br />{{font color|#aa3322|[Lineage 7: 8.55 to 4.8 Mya]}}; 9.4 to 1.46 Mya<ref name="Li_al2016"/> |[[Macja e Pallasit]] (''O. manul'') {{small|([[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1776)}}<ref>{{cite book|last1=Pallas|first1=P. S.|year=1776|title=Reise durch verschiedene Provinzen des russischen Reichs in einem ausführlichen Auszuge. Volume 3|publisher=J. G. Fleischer|location=Frankfurt und Leipzig|chapter=''Felis manul''|page=490|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Ya8UAAAAQAAJ&pg=PA490}}</ref> diverged {{font color|#aa3322|8.16 to 4.53 Mya}}<br /> [[File:Manoel.jpg|frameless]] |{{IUCN status|NT|15953}}<ref>{{cite iucn|title=''Otocolobus manul''|author=Ross, S.|author2=Barashkova, A.|author3=Farhadinia, M. S.|author4=Appel, A.|author5=Riordan, P.|author6=Sanderson, J.|author7=Munkhtsog, B.|name-list-style=amp|date=2016}}</ref> [[File:Manul_distribution.jpg|frameless]] |- style="vertical-align: top; background-color:#ffdddd;color:#000" |rowspan="5"|''[[Prionailurus]]'' {{small|Severtzov, 1858}}<ref name="Severtzow1858"/><br />{{font color|#aa3322|[Lineage 7]}}; 8.76 to 0.73 Mya<ref name="Li_al2016"/> |[[Macja me njolla të ndryshkura]] (''P. rubiginosus'') {{small|([[Isidore Geoffroy Saint-Hilaire|Geoffroy Saint-Hilaire]], 1834)}}<ref>{{cite book|last1=Geoffroy Saint-Hilaire|first1=I.|year=1831|chapter=Le Chat à Taches de Rouille, ''Felis rubiginosa'' (Nob.)l|pages=140−144|chapter-url=https://reader.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/display/bsb10469043_00182.htm|title=Voyage aux Indes-Orientales par le nord de l'Europe, les provinces du Caucases, la Géorgie, l'Arménie et la Perse, suivi des détails topographiques, statistiques et autre sur le Pégou, les Iles de Jave, de Maurice et de Bourbon, sur le Cap-de-bonne-Espérance et Sainte-Hélène, pendant les années 1825, 1826, 1827, 1828 et 1829. Tome 3: Zoologie|editor1-last=Bélanger|editor1-first=C.|editor2-last=Geoffroy Saint-Hilaire|editor2-first=I.|publisher=Arthus Bertrand|location=Paris}}</ref> diverged {{font color|#aa3322|6.54 to 3.42 Mya}}<br /> [[File:Rusty spotted cat 1.jpg|frameless]] |{{IUCN status|NT|15953}}<ref>{{Cite iucn|last=Mukherjee|first=S.|last2=Duckworth|first2=J. W.|last3=Silva|first3=A.|last4=Appel|first4=A.|last5=Kittle|first5=A.|name-list-style=amp|date=2016|title=''Prionailurus rubiginosus''|volume=2016|page=e.T18149A50662471}}</ref> [[File:Rusty-spottedCat distribution.jpg|frameless]] |- style="vertical-align: top; background-color:#ffdddd;color:#000" |[[Macja leopard]] (''P. bengalensis'') {{small|(Kerr, 1792)}}<ref>{{cite book|last1=Kerr|first1=R.|year=1792|title=The Animal Kingdom or zoological system of the celebrated Sir Charles Linnaeus. Class I. Mammalia|publisher=A. Strahan & T. Cadell|location=Edinburgh & London|pages=151–152|chapter=Bengal Tiger-Cat ''Felis bengalensis''|chapter-url=https://archive.org/details/animalkingdomorz00linn/page/151|ref=none}}</ref> diverged {{font color|#aa3322|4.31 to 2.04 Mya}}<br /> [[File:Close-up_of_a_Leopard_Cat_in_Sundarban.jpg|frameless]] |{{IUCN status|LC|3847}}<ref name="iucn">{{Cite iucn|author=Ross, J.|author2=Brodie, J.|author3=Cheyne, S.|author4=Hearn, A.|author5=Izawa, M.|author6=Loken, B.|author7=Lynam, A.|author8=McCarthy, J.|author9=Mukherjee, S.|author10=Phan, C.|author11=Rasphone, A.|author12=Wilting, A.|title=''Prionailurus bengalensis''|page=e.T18146A50661611|date=2015}}</ref> [[File:LeopardCat_distribution.jpg|frameless]] |- style="vertical-align: top; background-color:#ffdddd;color:#000" |[[Macja peshkatare]] (''P. viverrinus'') {{small|([[Edward Turner Bennett|Bennett]], 1833)}}<ref>{{cite journal|last1=Bennett|first1=E. T.|year=1833|title=''Felis viverrinus''|journal=Proceedings of the Zoological Society of London|volume=Part I|pages=68–69|url=http://www.archive.org/stream/lietuvostsrmoksl33liet#page/n81/mode/2up}}</ref> diverged {{font color|#aa3322|3.82 to 1.74 Mya}}<br /> [[File:Fishing_Cat_(120780371).jpeg|frameless]] |{{IUCN status|VU|136603}}<ref>{{cite iucn|author1=Mukherjee, S.|author2=Appel, A.|author3=Duckworth, J. W.|author4=Sanderson, J.|author5=Dahal, S.|author6=Willcox, D. H. A.|author7=Herranz Muñoz, V.|author8=Malla, G.|author9=Ratnayaka, A.|author10=Kantimahanti, M.|author11=Thudugala, A.|author12=Thaung R.|author13=Rahman, H.|title=''Prionailurus viverrinus''|date=2016|volume=2016|page=e.T18150A50662615}}</ref> [[File:FishingCat_distribution.jpg|frameless]] |- style="vertical-align: top; background-color:#ffdddd;color:#000" |[[Macja kokësheshtë]] (''P. planiceps'') {{small|(Vigors & Horsfield, 1827)}}<ref name="VigorsHorsfield"/> diverged {{font color|#aa3322|3.82 to 1.74 Mya}}<br /> [[File:Flat-headed cat 1 Jim Sanderson.JPG|frameless]] |{{IUCN status|VU|136603}}<ref>{{Cite iucn|title=''Prionailurus planiceps''|author=Wilting, A.|author2=Brodie, J.|author3=Cheyne, S.|author4=Hearn, A.|author5=Lynam, A.|author6=Mathai, J.|author7=McCarthy, J.|author8=Meijaard, E.|author9=Mohamed, A.|author10=Ross, J.|author11=Sunarto, S.|author12=& Traeholt, C.|volume=2015|page=e.T18148A50662095|date=2015}}</ref> [[File:Flat-headedCat distribution2015.jpg|frameless]] |- style="vertical-align: top; background-color:#ffdddd;color:#000" |[[Macja leopard i Sundës]] (''P. javanensis'') {{small|([[Anselme Gaëtan Desmarest|Desmarest]], 1816)}}<ref>{{cite book|author=Desmarest, A. G.|year=1816|chapter=Le Chat de Java, ''Felis javanensis'' Nob.|page=115|chapter-url=https://archive.org/download/nouveaudictionna06metc/page/n130_w411|title=Nouveau dictionnaire d'histoire naturelle, appliquée aux arts, à l'agriculture, à l'économie rurale et domestique, à la médecine. Tome 6|editor=Société de naturalistes et d'agriculteurs|location=Paris|publisher=Chez Deterville}}</ref> diverged {{font color|#aa3322|1.3 to 0.56 Mya}}<ref>{{cite journal|author1=Patel, R. P.|author2=Wutke, S.|author3=Lenz, D.|author4=Mukherjee, S.|author5=Ramakrishnan, U.|author6=Veron, G.|author7=Fickel, J.|author8=Wilting, A.|author9=Förster, D.|year=2017|title=Genetic Structure and Phylogeography of the Leopard Cat (''Prionailurus bengalensis'') Inferred from Mitochondrial Genomes|journal=Journal of Heredity|volume=108|issue=4|pages=349−360|doi=10.1093/jhered/esx017|pmid=28498987|doi-access=free}}</ref><br /> | [[File:SundaLeopardCat_distribution.jpg|frameless]] |- style="vertical-align: top; background-color:#ffbbdd;color:#000" |rowspan="7"|''[[Felis]]'' {{small|Linnaeus, 1758}}<ref name="Linnaeus">{{Cite book|last=Linnaeus|first=C.|title=Systema naturae per regna tria naturae: secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|location=Holmiae|publisher=Laurentii Salvii|year=1758|pages=42–44|chapter=''Felis''|language=la|volume=1|edition=Tenth reformed|chapter-url=https://archive.org/details/mobot31753000798865/page/42|ref=none}}</ref><br />{{font color|#882277|[Lineage 8: 4.88 to 2.41 Mya]}}; 6.52 to 1.03 Mya<ref name="Li_al2016"/> |[Macja e xhunglës]] (''F. chaus'') {{small|Schreber, 1777}}<ref>{{cite book|author=Schreber, J. C. D.|year=1778|chapter=Der Kirmyschak|chapter-url=https://archive.org/stream/SaYugthiereAbbiIIISchr#page/414/mode/2up|pages=414–416|title=Die Säugethiere in Abbildungen nach der Natur, mit Beschreibungen|location=Erlangen|publisher=Wolfgang Walther|ref=none}}</ref> diverged {{font color|#882277|4.88 to 2.41 Mya}}<br /> [[File:Jungle_Cat_Felis_chaus_by_Dr._Raju_Kasambe_DSCN7957_(3).jpg|frameless]] |{{IUCN status|LC|3847}}<ref>{{cite iucn|author=Gray, T. N. E.|author2=Timmins, R. J.|author3=Jathana, D.|author4=Duckworth, J. W.|author5=Baral, H.|author6=Mukherjee, S.|name-list-style=amp|title=''Felis chaus''|page=e.T8540A50651463|date=2016}}</ref> [[File:Distribution_of_Jungle_Cat.jpg|frameless]] |- style="vertical-align: top; background-color:#ffbbdd;color:#000" |[[Macja këmbëzezë]] (''F. nigripes'') {{small|[[William John Burchell|Burchell]], 1824}}<ref>{{cite book|last1=Burchell|first1=W. J.|title=Travels in the Interior of Southern Africa, Vol. II|year=1824|publisher=Longman, Hurst, Rees, Orme, Brown, and Green|location=London|page=592|chapter=''Felis nigripes''|chapter-url=https://books.google.com/books?id=AGpdAAAAcAAJ&lpg=PP7&pg=PA592#v=snippet}}</ref> diverged {{font color|#882277|4.44 to 2.16 Mya}}<br /> [[File:Black-footed cat, Zoo Wuppertal, July 2009.jpg|frameless]] |{{IUCN status|VU|136603}}<ref>{{cite iucn|author=Sliwa, A.|author2=Wilson, B.|author3=Küsters, M.|author4=Tordiffe, A.|name-list-style=amp|title=''Felis nigripes''|page=e.T8542A50652196|date=2016}}</ref> [[File:Black-footedCat distribution.jpg|frameless]] |- style="vertical-align: top; background-color:#ffbbdd;color:#000" |[[Macja e rërës]] (''F. margarita'') {{small|[[Victor Loche|Loche]], 1858}}<ref>{{cite journal|last=Loche|first=V.|year=1858|title=Description d'une nouvelle espèce de Chat par M. le capitaine Loche|trans-title=Description of a new species of cat, Mr. Captain Loche|journal=Revue et Magasin de Zoologie Pure et Appliquée|pages=49–50|series=2|volume=X|url=https://archive.org/stream/revueetmagasinde10soci#page/49/mode/1up}}</ref> diverged {{font color|#882277|3.67 to 1.72 Mya}}<br /> [[File:Persian_sand_CAT.jpg|frameless]] |{{IUCN status|LC|3847}}<ref>{{Cite iucn|author=Sliwa, A.|author2=Ghadirian, T.|author3=Appel, A.|author4=Banfield, L.|author5=Sher Shah, M.|author6=Wacher, T.|name-list-style=amp|title=''Felis margarita''|page=e.T8541A50651884|date=2016}}</ref> [[File:SandCat_distribution.jpg|frameless]] |- style="vertical-align: top; background-color:#ffbbdd;color:#000" |[[Macja e maleve kineze]] (''F. bieti'') {{small|[[Alphonse Milne-Edwards|Milne-Edwards]], 1892}}<ref>{{cite journal|last1=Milne-Edwards|first1=A.|year=1892|title=Observations sur les mammifères du Thibet|journal=Revue Générale des Sciences Pures et Appliquées|volume=III|pages=670–671|url=https://archive.org/stream/bulletinbiologiq03univ#page/670/mode/2up}}</ref> diverged {{font color|#882277|1.86 to 0.72 Mya}}<br /> [[File:Chinese Mountain Cat (Felis Bieti) in XiNing Wild Zoo croped.jpg|frameless]] |{{IUCN status|VU|136603}}<ref>{{cite iucn|author=Riordan, P.|author2=Sanderson, J.|author3=Bao, W.|author4=Abdukadir, A.|author5=Shi, K.|title=''Felis bieti''|volume=2015|page=e.T8539A50651398|date=2015}}</ref> [[File:ChineseMountainCat_distribution.jpg|frameless]] |- style="vertical-align: top; background-color:#ffbbdd;color:#000" |[[Macja e egër afrikane]] (''F. lybica'') {{small|[[Georg Forster|Forster]], 1780}}<ref>{{cite book|last1=Forster|first1=G. R.|year=1780|title=Herrn von Büffons Naturgeschichte der vierfüssigen Thiere. Mit Vermehrungen, aus dem Französischen übersetzt. Sechster Band|trans-title=Mr. von Büffon‘s Natural History of Quadrupeds. With additions, translated from French. Volume 6|location=Berlin|publisher=Joachim Pauli|chapter=LIII. Der Karakal|pages=299–319|chapter-url=https://books.google.com/books?id=qohRAAAAYAAJ&pg=SL26-PA13}}</ref> diverged {{font color|#882277|1.86 to 0.72 Mya}}<br /> [[File:Parc des Felins Chat de Gordoni 28082013 2.jpg|frameless]] | [[File:AfricanWildcat_distribution.jpg|frameless]] |- style="vertical-align: top; background-color:#ffbbdd;color:#000" ||[[Macja e egër Europiane]] (''F. silvestris'') {{small|Schreber, 1777}}<ref>{{cite book|last=Schreber|first=J. C. D.|date=1778|chapter=Die wilde Kaze|trans-chapter=The wild Cat|pages=397–402|title=Die Säugthiere in Abbildungen nach der Natur mit Beschreibungen (Dritter Theil)|publisher=Expedition des Schreber'schen Säugthier- und des Esper'schen Schmetterlingswerkes|location=Erlangen|chapter-url=http://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/schreber1875textbd3/0095?page_query=397&navmode=struct&action=pagesearch&sid=cc4bffe3d0372c2d2c5c1ddb03aed21d}}</ref> diverged {{font color|#882277|1.62 to 0.59 Mya}}<br /> [[File:European_Wildcat_Nationalpark_Bayerischer_Wald_03.jpg|frameless]] |{{IUCN status|LC|3847}}<ref>{{cite iucn|title=''Felis silvestris''|author=Yamaguchi, N.|author2=Kitchener, A.|author3=Driscoll, C.|author4=Nussberger, B.|name-list-style=amp|volume=2015|page=e.T60354712A50652361|date=2015}}</ref> [[File:EuropeanWildcat_distribution.jpg|frameless]] |- style="vertical-align: top; background-color:#ffbbdd;color:#000" |[[Macja]] (''F. catus'') {{small|Linnaeus, 1758}}<ref name="Linnaeus"/> [[File:Jammlich crop.jpg|frameless]] | |} ===Filogjenia=== Marrëdhëniet filogjenetike të felidëve të gjalla tregohen në kladogramën e mëposhtme:<ref name="Johnson06"/><ref name="Li_al2016"/> {{clade |style=font-size:85%;line-height:85%;background-color:#eeeeFF;color:inherit;border:1px solid darkred; |thickness=2 |label1=&nbsp; '''''Felidae''''' &nbsp; |1={{clade |thickness=2 |caption=Panthera lineage |captionstyle=background-color:#eeccFF;color:#880088;text-align:right;font-weight:bold;padding:2px 10px 1px 1px; |thickness1=2 |label1=&nbsp; '''[[Pantherinae]]''' &nbsp; |color1=red |style1=background-color:#eeccFF;color:inherit; |1={{clade |thickness=2 |label1=&nbsp; ''[[Panthera]]'' &nbsp; |1={{clade |thickness=2 |color=red |1={{clade |thickness=2 |color=red |1={{clade |thickness=2 |color=red |1=[[Leopardi]] (''P. pardus'') |2=[[Luani]] (''P. leo'') }} |2=[[Jaguari]] ''(P. onca)'' }} |2={{clade |thickness=2 |color=red |1=[[Leopardi i dëborës]] ''(P. uncia)'' |2=[[Tigri]] ''(P. tigris)'' }} }} |label2=&nbsp; ''[[Neofelis]]'' &nbsp; |color=red |2={{clade |thickness=2 |color=red |1=[[Leopardi me re]] (''N. nebulosa'') |2=[[Leopardi me re i Sundës]] ''(N. diardi)'' }} }} |label2=&nbsp; '''[[Felinae]]''' &nbsp; |2={{clade |caption=Bay cat lineage |captionstyle=background-color:#ddddFF;color:blue;text-align:right;font-weight:bold;padding:1px 10px 2px 1px; |thickness=2 |style1=background-color:#ddddFF;color:inherit; |color1=blue |newick1x=((Bay cat, Asian golden cat), Marbled cat)Pardofelis |1={{clade |thickness=2 |label1=&nbsp; ''[[Catopuma]]'' &nbsp; |color=blue |1={{clade |thickness=2 |color=blue |1=[[Macja e Borneos]] ''(C. badia)'' |2=[[Mazja e artë aziatike]] ''(C. temminckii)'' }} |label2=&nbsp; ''[[Pardofelis]]'' &nbsp; |2=[[Macja e memertë]] (''P. marmorata'') }} |2={{clade |caption=Caracal lineage |captionstyle=background-color:#eeFFFF;color:darkcyan;text-align:right;font-weight:bold;padding:1px 10px 1px 1px; |thickness=2 |style1=background-color:#eeFFFF;color:inherit; |color1=darkcyan |1={{clade |label1=&nbsp; ''[[Caracal (genus)|Caracal]]'' &nbsp; |thickness=2 |color=darkcyan |1={{clade |thickness=2 |color=darkcyan |1=[[KaraKalI]] (''C. caracal'') |2=[[Macja e artë afrikane]] (''C. aurata'') }} |label2=&nbsp; ''[[Leptailurus]]'' &nbsp; |2=[[Servali]] ''(L. serval)'' }} |2={{clade |caption=Ocelot lineage |captionstyle=background-color:#ccFFcc;color:darkgreen;text-align:right;font-weight:bold;padding:1px 10px 1px 1px; |label1=&nbsp; ''[[Leopardus]]'' &nbsp; |thickness=2 |color1=green |style1=background-color:#ccFFcc;color:inherit; |1={{clade |thickness=2 |color=green |1={{clade |thickness=2 |color=green |1={{clade |thickness=2 |color=green |1={{clade |thickness=2 |color=green |1=[[Macja e Geofroit]] (''L. geoffroyi'') |2=[[Kodkodi]] (''L. guigna'') }} |2=[[Onkilla]] (''L. tigrina'') }} |2={{clade |thickness=2 |color=green |1=[[Mcja e Andeve]] (''L. jacobita'') |2=[[Macja e Pampasit]] (''L. colocola'') }} }} |2={{clade |thickness=2 |color=green |1=[[Okeloti]] (''L. pardalis'') |2=[[Margai]] (''L. wiedii'') }} }} |2={{clade |caption=Lynx lineage |captionstyle=background-color:#FFFFaa;color:darkorange;text-align:right;font-weight:bold;padding:1px 10px 1px 1px; |label1=&nbsp; ''[[Lynx]]'' &nbsp; |thickness=2 |color1=darkorange |style1=background-color:#ffffaa;color:inherit; |1={{clade |thickness=2 |color=darkorange |1={{clade |thickness=2 |color=darkorange |1={{clade |thickness=2 |color=darkorange |1=[[Rrëqebulli evroaziatik]] (''L. lynx'') |2=[[Rrëqebulli iberik]] (''L. pardinus'') }} |2=[[Rrëqebulli kanadez]] (''L. canadensis'') }} |2=[[Rrëqebulli i kuq]] (''L. rufus'') }} |2={{clade |caption=Puma lineage |captionstyle=background-color:#ffdd66;color:#dd4400;text-align:right;font-weight:bold;padding:1px 10px 1px 1px; |thickness=2 |color1=#dd4400 |style1=background-color:#ffdd66;color:inherit; |1={{clade |thickness=2 |color=#dd4400 |1={{clade |thickness=2 |color=#dd4400 |label1=&nbsp; ''[[Puma (genus)|Puma]]'' &nbsp; |1=[[Kugari]] (''P. concolor'') |label2=&nbsp; ''[[Herpailurus]]'' &nbsp; |2=[[Jaguarundi]] (''H. yagouaroundi'') }} |label2=&nbsp; ''[[Acinonyx]]'' &nbsp; |2=[[Gepardi]] (''A. jubatus'') }} |2={{clade |caption=Leopard cat lineage |captionstyle=background-color:#ffdddd;color:#aa3322;text-align:right;font-weight:bold;padding:1px 10px 2px 1px; |thickness=2 |color1=#aa3322 |style1=background-color:#FFdddd;color:inherit; |1={{clade |thickness=2 |color=#aa3322 |label1=&nbsp; ''[[Prionailurus]]'' &nbsp; |1={{clade |thickness=2 |color=#aa3322 |1={{clade |thickness=2 |color=#aa3322 |1={{clade |thickness=2 |color=#aa3322 |1=[[Macja leopard]] (''P. bengalensis'') |2=[[Macja peshkatare]] (''P. viverrinus'') }} |2=[[Macja kokësheshtë]] (''P. planiceps'') }} |2=[[Macja me njolla të ndryshkura]] (''P. rubiginosus'') }} |label2=&nbsp; ''[[Otocolobus]]'' &nbsp; |2=[[Macja e Pallasit]] (''O. manul'') }} |footer=Domestic cat lineage &nbsp;&nbsp;&nbsp; |footerstyle=background-color:#ffbbdd;color:#882277;text-align:right;font-weight:bold;padding:1px 10px 10px 1px; |label2=&nbsp; ''[[Felis]]'' &nbsp; |color2=#882277 |style2=background-color:#ffbbdd;color:inherit; |2={{clade |thickness=2 |color=#882277 |1=[[Macja e Xhunglës]] (''F. chaus'') |2={{clade |thickness=2 |color=#882277 |1=[[Macja këmbëzrzë]] (''F. nigripes'') |2={{clade |thickness=2 |color=#882277 |1=[[Macja e rërës]] (''F. margarita'') |label2=&nbsp; [[wildcat]]s &nbsp; |2={{clade |thickness=2 |color=#882277 |1={{clade |thickness=2 |color=#882277 |1=[[Macja e maleve kineze]] (''F. bieti'') |2=[[Macja e egër afrikane]] (''F. lybica'') }} |2={{clade |thickness=2 |color=#882277 |1=[[Macja e egër Europiane]] (''F. silvestris'') |2=[[Macja]] (''F. catus'') }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} === Taksat parahistorike === * '''Proailurinae''' ** ''[[Proailurus]]'' (Filhol, 1879) *** ''P. lemanensis'' (Filhol, 1879) *** ''P. bourbonnensis'' (Peigne, 1999) *** ''P. major'' (Peigne, 1999) * '''Pseudailurus''' grade ** ''[[Pseudaelurus]]'' (Gervais, 1850) *** ''P. quadridentatus'' (Blainville, 1882) *** ''P. guangheesis'' (Cao et al, 1990) *** ''P. cuspidatus'' (Wang et al, 1998) ** ''[[Sivaelurus]]'' (Pilgrim, 1910) *** ''S. chinjiensis'' (Pilgrim, 1910) ** ''[[Hyperailurictis]]'' (Kretzoi, 1929) *** ''H. intrepidus'' (Leidy, 1858) *** ''H. marshi'' (Thorpe, 1922) *** ''H. stouti'' (Schultz & Martin, 1972) *** ''H. validus'' (Rothwell, 2001) *** ''H. skinneri'' (Rothwell, 2003) ** ''[[Styriofelis]]'' (Kretzoi, 1929) *** ''S. turnauensis'' (Deperet, 1892) *** ''S. romieviensis'' (Roman & Viret, 1934) ** ''[[Miopanthera]]'' (Kretzoi, 1938) *** ''M. lorteti'' (Gaillard, 1899) *** ''M. pamiri'' (Ozansoy, 1965) * '''Pantherinae''' ** ''[[Panthera]]'' *** ''[[Luani i shpellës evroaziatik|P. spelaea]]'' (Goldfuss, 1810) *** ''[[Luani amerikan|P. atrox]]'' (Leidy, 1853) *** ''[[Panthera fossilis|P. fossilis]]'' (Reichenau, 1906) *** ''[[Panthera palaeosinensis|P. palaeosinensis]]'' (Zdansky, 1924) *** ''[[Panthera youngi|P. youngi]]'' (Pei, 1934) *** ''[[Panthera gombaszoegensis|P. gombaszoegensis]]'' (Kretzoi, 1938) *** ''[[Panthera shawi|P. shawi]]'' (Broom, 1948) *** ''[[Panthera zdanskyi|P. zdanskyi]]'' (Mazák, Christiansen & Kitchener, 2011) *** ''[[Panthera blytheae|P. blytheae]]'' (Tseng et al., 2013) *** ''[[Panthera balamoides|P. balamoides]]'' (Stinnesbeck et al., 2019) *** ''[[Luani|P. leo]]'' **** ''[[Panthera leo sinhaleyus|P. leo sinhaleyus]]'' *** ''[[Jaguari|P. onca]]'' **** ''[[Panthera onca augusta|P. onca augusta]]'' (Leidy, 1872) **** ''[[Panthera onca mesembrina|P. onca mesembrina]]'' (Cabrera 1934) *** ''[[Leopardi|P. pardus]]'' **** ''[[Leopardi evropian|P. pardus spelaea]]'' (Bächler, 1936) *** ''[[Tigri|P. tigris]]'' **** ''[[Panthera tigris trinilensis|P. tigris trinilensis]]'' (Dubois, 1908) **** ''[[Panthera tigris soloensis|P. tigris soloensis]]'' (Koenigswald, 1933) * '''Felinae''' ** ''[[Felis]]'' *** ''[[Felis lunensis|F. lunensis]]'' (Martelli, 1906) ** ''[[Rrëqebulli|Lynx]]'' *** ''[[Lynx issiodorensis|L. issiodorensis]]'' (Croizet & Jobert, 1828) *** ''L. rexroadensis'' (Stephens, 1959) *** ''L. thomasi'' ** ''[[Puma]]'' *** ''[[Puma pardoides|P. pardoides]]'' (Owen, 1846) *** ''[[Puma pumoides|P. pumoides]]'' (Castellanos, 1956) ** ''[[Acinonyx]]'' *** ''[[Gepardi gjigand|A. pardinensis]]'' (Croizet & Jobert, 1828) *** ''A. intermedius'' (Thenius, 1954) *** ''A. aicha'' (Geraads, 1997) ** ''[[Sivapanthera]]'' (Kretzoi, 1929) *** ''S. arvernensis'' (Croizet & Jobert, 1828) *** ''S. brachygnathus'' (Lydekker, 1884) *** ''S. pleistocaenicus'' (Zdansky, 1925) *** ''S. potens'' (Pilgrim, 1932) *** ''S. linxiaensis'' (Qiu et al., 2004) *** ''S. padhriensis'' (Ghaffar & Akhtar, 2004) ** ''[[Pratifelis]]'' (Hibbard, 1934) *** ''P. martini'' (Hibbard, 1934) ** ''[[Miracinonyx]]'' (Adams, 1979) *** ''M. inexpectatus'' (Cope, 1895) *** ''M. trumani'' (Orr, 1969) ** ''[[Diamantofelis]]'' (Morales, Pickford, Soria & Fraile, 1998) *** ''D. ferox'' (Morales, Pickford, Soria & Fraile, 1998) ** ''[[Namafelis]]'' (Morales, Pickford, Fraile, Salesa & Soria, 2003) *** ''N. minor'' (Morales, Pickford, Fraile, Salesa & Soria, 2003) ** ''[[Asilifelis]]'' (Werdelin, 2011) *** ''A. coteae'' Werdelin, 2011 ** ''[[Leptofelis]]'' (Salesa et al., 2012) *** ''L. vallesiensis'' (Salesa et al., 2012) ** ''[[Pristifelis]]'' (Salesa et al., 2012) *** ''P. attica'' (Wagner, 1857) ** ''[[Katifelis]]'' (Adrian, Werdelin & Grossman, 2018) *** ''K. nightingalei'' (Adrian, Werdelin & Grossman, 2018) * '''[[Machairodontinae]]''' ** ''[[Tchadailurus]]'' (Salesa et al., 2012) *** ''T. adei'' (Bonis et al., 2018) ** Fisi [[Metailurini]]: *** ''[[Metailurus]]'' (Zdansky, 1924) **** ''M. major'' (Zdansky, 1924) **** ''M. mongoliensis'' (Colbert, 1939) **** ''M. ultimus'' (Li, 2014) **** ''M. boodon'' *** ''[[Adelphailurus]]'' (Hibbard, 1934) **** ''A. kansensis'' (Hibbard, 1934) *** ''[[Stenailurus]]'' **** ''S. teilhardi'' *** ''[[Dinofelis]]'' (Zdansky, 1924) **** ''D. aronoki'' **** ''D. barlowi'' **** ''D. cristata'' **** ''D. darti'' **** ''D. diastemata'' **** ''D. paleoonca'' **** ''D. petteri'' **** ''D. piveteaui'' *** ''[[Yoshi]]'' (Spassov and Geraads, 2014) **** ''Y. minor'' (Zdansky, 1924) **** ''Y. garevskii'' (Spassov and Geraads, 2014) ** Fisi [[Smilodontini]]: *** ''[[Megantereon]]'' (Croizet & Jobert, 1828) **** ''M. cultridens'' (Cuvier, 1824) **** ''M. nihowanensis'' (Teilhard de Chardin & Piveteau, 1930) **** ''M. hesperus'' (Gazin, 1933) **** ''M. whitei'' (Broom, 1937) **** ''M. inexpectatus'' (Tielhard de Chardin, 1939) **** ''M. vakshensis'' (Sarapov, 1986) **** ''M. ekidoit'' (Werdelin & Lewis, 2000) **** ''M. microta'' (Zhu et al., 2015) *** ''[[Smilodoni|Smilodon]]'' (Lund, 1842) **** ''S. populator'' (Lund, 1842) **** ''S. fatalis'' (Leidy, 1869) **** ''S. gracilis'' (Cope, 1880) *** ''[[Paramachairodus]]'' (Pilgrim, 1913) **** ''P. maximiliani'' **** ''P. orientalis'' **** ''P. transasiaticus'' *** ''[[Promegantereon]]'' (Kretzoi, 1938) **** ''P. ogygia'' (Kretzoi, 1938) *** ''[[Rhizosmilodon]]'' (Wallace & Hulbert, 2013) **** ''R. fiteae'' (Wallace & Hulbert, 2013) ** Fisi [[Homotherini]]: *** ''[[Homotherium]]'' (Fabrini, 1890) **** ''H. latidens'' (Owen, 1846) **** ''H. serum'' (Cope, 1893) **** ''H. ischyrus'' (Merriam, 1905) **** ''H. venezuelensis'' (Rincón et al., 2011) *** ''[[Amphimachairodus]]'' (Kretzoi, 1929) **** ''A. giganteus'' (Kretzoi, 1929) **** ''A. kurteni'' (Sotnikova, 1992) **** ''A. coloradensis'' (Anton et al., 2013) **** ''A. alvarezi'' (Ruiz-Ramoni et al., 2019) *** ''[[Nimravides]]'' (Kitts, 1958) **** ''N. catacopsis'' (Cope, 1887) **** ''N. pedionomus'' (MacDonald, 1948) **** ''N. thinobates'' (MacDonald, 1948) **** ''N. hibbardi'' (Dalquest, 1969) **** ''N. galiani'' (Baskin, 1981) *** ''[[Xenosmilus]]'' (Martin et al., 2000) **** ''X. hodsonae'' (Martin et al., 2000) *** ''[[Lokotunjailurus]]'' (Werdelin, 2003) **** ''L. emageritus'' (Werdelin, 2003) **** ''L. fanonei'' (Bonis, Peigné, Mackaye, Likius, Vignaud & Brunet, 2010) ** Fisi [[Machairodontini]]: *** ''[[Machairodus]]'' (Kaup, 1833) **** ''M. aphanistus'' (Kaup, 1832) **** ''M. horribilis'' (Schlosser, 1903) **** ''M. robinsoni'' (Kurtén, 1975) **** ''M. pseudaeluroides'' (Schmidt-Kittler 1976) **** ''M. alberdiae'' (Ginsburg et al., 1981) **** ''M. laskerevi'' (Sotnikova, 1992) **** ''M. kabir'' (Peigné et al., 2005) *** ''[[Hemimachairodus]]'' (Koenigswald, 1974) **** ''H. zwierzyckii'' (Koenigswald, 1974) *** ''[[Miomachairodus]]'' (Schmidt-Kittler 1976) **** ''M. pseudaeluroides'' (Schmidt-Kittler 1976) == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Gjitarë]] [[Kategoria:Kafshë mishngrënëse]] [[Kategoria:Mace]] 19rec31t6woxxiexwz90xwna8xr18a6 Auvernaux 0 199594 3053039 2301848 2026-10-02T12:48:14Z Kontributor 2K 155890 +stema 3053039 wikitext text/x-wiki {{Komunë në Francë | name =Auvernaux | native_name = | settlement_type =Komunë | nicknames = | mottoes = | image_flag = | flag_link = | image_seal =Blason ville FR Auvernaux (Essonne).svg | seal_link = | image_skyline =Auvernaux IMG 4944.jpg <!--Administrimi territorial--> |Rajoni =[[Île-de-France]] |Departamenti =[[Essonne]] |Qarku =[[Évry]] |Kantoni =[[Mennecy]] |Ndërbashkësi =[[Val d'Essonne]] <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja =6.5 |Sipërfaqja urbane = |Sipërfaqja metropolitane= | population_total =322 |Dendësia = |Zona urbane = |Zona metropolitane = <!-- Të dhëna--> |Lartësia = | population_demonym = | established_date = | postal_code =91830 |INSEE =91037 |Kryetari =Wilfrid Hilgenda |Partia = | website = |gjerësia =48.528077 |gjatësia =2.492671 <!--Koordinatat Mënyra #2--> | gjer_g= | gjer_m= | gjer_s= | gjat_g= | gjat_m= | gjat_s= }} '''Auvernaux''' është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Auvernaux bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Essonne]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Île-de-France]]. Komuna ka një popullsi prej 322 banorë dhe sipërfaqe 6.5&nbsp;km². == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * {{commonscat|Auvernaux}} [[Kategoria:Komuna në Essonne|Auvernaux]] {{Franca-cung}} 35pyyhod3ik170mr4x2didpahbyid94 James Prescott Joule 0 226414 3053137 3038597 2026-10-02T21:23:10Z InternetArchiveBot 115207 Adding 2 books for [[Wikipedia:Vërtetueshmëria]] (20261002sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 3053137 wikitext text/x-wiki {{short description|Fizikan anglez (1818–1889)}} {{Use dmy dates|date=October 2020}} {{Infobox scientist | honorific_suffix = FRS, FRSE | image = Joule James sitting.jpg | birth_date = {{Birth date|df=y|1818|12|24}} | birth_place = [[Salford]], Lancashire, Anglia | death_date = {{Death date and age|df=yes|year=1889|month=10|day=11|year2=1818|month2=12|day2=24}} | death_place = [[Sale, Greater Manchester|Sale]], Cheshire, Anglia | known_for = Përgënjeshtrimi i {{ill|Teoria kalorike|en|Caloric theory|lt=teorisë kalorike}}<br />{{ill|Zgjerimi i Xhulit|en|Joule expansion}}<br />{{ill|Ngrohja e Xhulit|en|Joule heating}}<br />{{ill|Efekti Xhul–Tomson|en|Joule–Thomson effect}}<br />{{ill|Efekti Gough–Xhul|en|Gough–Joule effect}}<br />{{ill|Ligji i parë i termodinamikës|en|First law of thermodynamics}}<br />{{ill|Magnetostriksioni|en|Magnetostriction}}<br />{{ill|Ekuivalenti mekanik i nxehtësisë|en|Mechanical equivalent of heat}} | spouse = {{Marriage |Amelia Grimes|1847|1854|end=d}} | children = 3 | awards = {{ill|Medalja Mbretërore|en|Royal Medal}} (1852)<br />{{ill|Medalja Copley|en|Copley Medal}} (1870)<br />{{ill|Medalja Albert|en|Albert Medal (Royal Society of Arts)}} (1880) | field = [[Fizika]] | workplaces = }} [[File:James Prescott Joule by John Collier, 1882.jpg|thumb|James Prescott Joule nga John Collier (1882)]] [[File:An electric motor presented to Kelvin by James Joule in 1842, Hunterian Museum, Glasgow.jpg|thumb|upright=1.2|Një motor elektrik i dhuruar {{ill|William Thomson|en|Lord Kelvin|lt=Kelvinit}} nga James Joule në 1842. Muzeu Hunterian, Glasgow.]] '''James Prescott Joule''' ({{IPA|en|dʒuːl}};{{sfn|Murray|1901|p=606}}{{sfn|Allen|1943|p=354}}{{efn|[[OED]]: "Megjithëse disa njerëz me këtë mbiemër e shqiptojnë {{IPA|en|dʒaʊl}}, dhe të tjerë {{IPA|en|dʒəʊl}} [formati i OED për {{IPA|en|dʒoʊl}}], është pothuajse e sigurt se J. P. Joule (dhe të paktën disa nga të afërmit e tij) përdornin {{IPA|en|dʒuːl}}."}} 24 dhjetor 1818 – 11 tetor 1889) ishte një [[Fizikanti|fizikant]] anglez. Xhuli studioi natyrën e nxehtësisë dhe zbuloi lidhjen e saj me {{ill|Puna mekanike|en|Mechanical work|lt=punën mekanike}}. Kjo çoi në [[Ligji i ruajtjes së energjisë|ligjin e ruajtjes së energjisë]], i cili nga ana tjetër çoi në zhvillimin e ligjit të parë të termodinamikës. Njësia e [[Sistemi Ndërkombëtar i Njësive|SI]] e [[Energjia|energjisë]], [[Xhauli|xhauli]] (J), është emëruar sipas tij. Ai punoi me Lord Kelvin për të zhvilluar një shkallë absolute termodinamike të temperaturës, e cila u quajt shkalla [[Kelvini|Kelvin]]. Xhuli bëri gjithashtu vëzhgime të magnetostriksionit dhe gjeti marrëdhënien midis [[Rryma elektrike|rrymës elektrike]] përmes një [[Rezistorët|rezistori]] dhe nxehtësisë së shpërndarë, e cila quhet gjithashtu [[Ligji i Xhulit|ligji i parë i Xhulit]]. Eksperimentet e tij mbi transformimet e energjisë u botuan për herë të parë në 1843. ==Vitët e hershme== James Xhuli lindi në 1818, i biri i Benjamin Xhulit, një prodhues birre i pasur, dhe gruas së tij, Alice Prescott, në New Bailey Street në Salford.{{sfn|Biographical Index|2006|p=}} Xhuli u mësua si i ri nga shkencëtari i famshëm [[John Dalton]] dhe u ndikua fuqimisht nga kimisti William Henry dhe inxhinierët e Mançesterit Peter Ewart dhe Eaton Hodgkinson. Ai ishte i magjepsur nga elektriciteti, dhe ai dhe vëllai i tij eksperimentuan duke i dhënë goditje elektrike njëri-tjetrit dhe shërbëtorëve të familjes.<ref>{{Cite web |url=https://www.aps.org/publications/apsnews/200912/physicshistory.cfm |title=This Month Physics History: December 1840: Joule's abstract on converting mechanical power into heat|language=en}}</ref> Si i rritur, Xhuli menaxhoi fabrikën e birrës. Shkenca ishte thjesht një hobi serioz. Diku rreth vitit 1840, ai filloi të hetonte mundësinë e zëvendësimit të [[Makina me avull|makinave me avull]] të fabrikës me [[Motori elektrik|motorin elektrik]] të sapo shpikur. Punimet e tij të para shkencore mbi këtë temë u kontribuan në ''Annals of Electricity'' të William Sturgeon. Xhuli ishte anëtar i Shoqërisë Elektrike të Londrës, e themeluar nga Sturgeon dhe të tjerë.{{Citim i duhur|date=January 2024}} I motivuar pjesërisht nga dëshira e një biznesmeni për të matur ekonominë e zgjedhjes, dhe pjesërisht nga kureshtja e tij shkencore, ai u nis të përcaktonte se cili motor ishte më efikas. Ai zbuloi [[Ligji i Xhulit|ligjin e parë të Xhulit]] në 1841, se "nxehtësia që evoluohet nga veprimi i duhur i çdo rrymë voltaike është proporcionale me katrorin e intensitetit të asaj rrymë, shumëzuar me rezistencën ndaj përcjelljes që ajo përjeton".{{sfn|Joule|1841|p=260}} Ai vazhdoi të kuptonte se djegia e një kile qymyr në një motor me avull ishte më ekonomike sesa një kile e shtrenjtë [[Zinku|zinku]] e konsumuar në një bateri elektrike. Xhuli kapi prodhimin e metodave alternative në terma të një standardi të përbashkët, aftësinë për të ngritur një masë prej një kile në një lartësi prej një këmbe, ''këmbë-kilën''.{{Citim i duhur|date=January 2024}} Megjithatë, interesi i Xhulit u largua nga çështja e ngushtë financiare në atë se sa punë mund të nxirrej nga një burim i caktuar, duke e çuar atë të spekulonte mbi konvertueshmërinë e energjisë. Në 1843 ai botoi rezultatet e eksperimenteve që tregonin se efekti i ngrohjes që ai kishte matur në 1841 ishte për shkak të gjenerimit të nxehtësisë në përcjellës dhe jo transferimit të saj nga një pjesë tjetër e pajisjes. Kjo ishte një sfidë e drejtpërdrejtë ndaj teorisë kalorike e cila mbante se nxehtësia nuk mund të krijohej as të shkatërrohej. Teoria kalorike kishte dominuar mendimin në shkencën e nxehtësisë që nga prezantimi i saj nga [[Antoine Laurent de Lavoisier|Antoine Lavoisier]] në 1783. Prestigji i Lavoisier dhe suksesi praktik i {{ill|Motori me nxehtësi|en|Heat engine|lt=motorit me nxehtësi}} të [[Sadi Carnot|Sadi Carnot]] që nga 1824 siguruan që i riu Xhuli, duke punuar jashtë [[Akademia|akademisë]] ose profesionit të inxhinierisë, kishte një rrugë të vështirë përpara. Përkrahësit e teorisë kalorike treguan lehtësisht simetrinë e {{ill|Efekti Peltier–Seebeck|en|Peltier–Seebeck effect|lt=efektit Peltier–Seebeck}} për të pohuar se nxehtësia dhe rryma ishin të konvertueshme në një proces të kthyeshëm, të paktën përafërsisht.{{Citim i duhur|date=January 2024}} ==Ekuivalenti mekanik i nxehtësisë== Eksperimente dhe matje të mëtejshme me motorin e tij elektrik e çuan Xhulin të vlerësonte ekuivalentin mekanik të nxehtësisë si 4,1868 xhul për [[Kaloria|kalori]] (puna e nevojshme për të rritur temperaturën e një grami ujë me një shkallë Celsius ose Kelvin).{{Efn|Njësia e Xhulit prej 1&nbsp;ft·lbf/Btu korrespondon me {{Val|5.3803|e=-3|u=J/cal}}. Kështu vlerësimi i Xhulit ishte {{Val|4.15|u=J/cal}}, krahasuar me vlerën e pranuar në fillim të shekullit të 20-të prej {{Val|4.1860|u=J/cal}}{{Sfn|Zemansky|1968|p=86}}}} Ai njoftoi rezultatet e tij në një takim të seksionit kimik të Shoqatës Britanike për Përparimin e Shkencës në Cork në gusht 1843 dhe u prit me heshtje.{{Sfn|Joule|1843|pp=263, 347 & 435}} Xhuli nuk u tremb dhe filloi të kërkonte një demonstrim thjesht mekanik të shndërrimit të punës në nxehtësi. Duke e detyruar ujin të kalonte nëpër një cilindër të shpuar, ai mundi të masë ngrohjen e lehtë [[Viskoziteti|viskoze]] të lëngut. Ai mori një ekuivalent mekanik prej {{Convert|770|ftlbf/BTU|J/cal|sigfig=3}}. Fakti që vlerat e marra si me mjete elektrike ashtu edhe thjesht mekanike ishin në përputhje me të paktën dy shifra domethënëse ishte, për Xhulin, provë bindëse e realitetit të shndërrueshmërisë së punës në nxehtësi. <blockquote>Kudo që shpenzohet forcë mekanike, gjithmonë fitohet një ekuivalent i saktë i nxehtësisë.—J.P. Xhuli, gusht 1843</blockquote> Xhuli tani provoi një rrugë të tretë. Ai mati nxehtësinë e gjeneruar kundrejt punës së kryer në ngjeshjen e një gazi. Ai mori një ekuivalent mekanik prej {{Convert|798|ftlbf/BTU|J/cal|sigfig=3}}. Në shumë mënyra, ky eksperiment ofronte objektivin më të lehtë për kritikët e Xhulit, por Xhuli i largoi kundërshtimet e pritura me anë të eksperimentimit të zgjuar. Xhuli e lexoi punimin e tij në {{ill|Shoqërinë Mbretërore|en|Royal Society|lt=Shoqërinë Mbretërore}} më 20 qershor 1844,{{Sfn|Joule|1844|pp=}}{{Sfn|Joule|1884|p=171}} por punimi i tij u refuzua për botim nga Shoqëria Mbretërore dhe ai duhej të kënaqej me botimin në ''Philosophical Magazine'' në 1845.{{Sfn|Joule|1845|pp=369–383}} Në punim ai ishte i hapur në refuzimin e arsyetimit kalorik të Karno-s dhe Émile Clapeyron, një refuzim pjesërisht i nxitur nga [[Teologjia|teologjia]]:{{Citim i duhur|date=January 2024}} <blockquote>Unë mendoj se kjo teori&nbsp;... është në kundërshtim me parimet e njohura të filozofisë, sepse çon në përfundimin se ''vis viva'' mund të shkatërrohet nga një rregullim i papërshtatshëm i aparatit: Kështu zoti Klapejron nxjerr përfundimin se 'temperatura e zjarrit është 1000&nbsp;°C deri në 2000&nbsp;°C më e lartë se ajo e bojlerit, pra ka një humbje të madhe të ''vis viva'' në kalimin e nxehtësisë nga furra në bojler.' Duke besuar se fuqia për të shkatërruar i përket vetëm Krijuesit, unë pohoj&nbsp;... se çdo teori që, kur zbatohet, kërkon asgjësimin e forcës, është domosdoshmërisht e gabuar.</blockquote> Xhuli këtu përdor gjuhën e ''vis viva'' (energjisë), ndoshta sepse Hodgkinson kishte lexuar një përmbledhje të ''Mbi masën e forcës lëvizëse'' të Ewart-it në Shoqërinë Letrare dhe Filozofike në prill 1844.{{Citim i duhur|date=January 2024}} Në qershor 1845, Xhuli lexoi punimin e tij ''Mbi ekuivalentin mekanik të nxehtësisë'' në takimin e Shoqatës Britanike në [[Kembrixhi|Kembrixhin]].{{Sfn|Joule|1845b|p=31}} Në këtë punim, ai raportoi eksperimentin e tij më të njohur, që përfshinte përdorimin e një peshe që bie, në të cilin graviteti kryen punën mekanike, për të rrotulluar një rrotë me lopata në një fuçi të izoluar me ujë, e cila rriti temperaturën. Ai tani vlerësoi një ekuivalent mekanik prej {{Convert|819|ftlbf/BTU|J/cal|sigfig=4}}. Ai shkroi një letër në ''Philosophical Magazine'', botuar në shtator 1845, duke përshkruar eksperimentin e tij.{{Sfn|Joule|1845c|pp=205–207}} [[File:Joule's heat apparatus.JPG|thumb|upright=0.75|right|Aparati i nxehtësisë i Xhulit, 1845]] Në 1850, Xhuli botoi një matje të përmirësuar prej {{Convert|772.692|ftlbf/BTU|J/cal|sigfig=4}}, më afër vlerësimeve të shekullit të 20-të.{{Sfn|Joule|1850|pp=61–82}} ==Pritja dhe prioriteti== {{Hatnote|Për polemikën mbi prioritetin me Mayer-in, shih {{ill|Ekuivalenti mekanik i nxehtësisë|en|Mechanical equivalent of heat}}}} [[File:Joule's Apparatus (Harper's Scan).png|thumb|Aparati i Xhulit për matjen e ekuivalentit mekanik të nxehtësisë]] Pjesa më e madhe e rezistencës fillestare ndaj punës së Xhulit vinte nga varësia e saj nga matjet jashtëzakonisht të sakta. Ai pretendonte se ishte në gjendje të matte temperaturat deri në 1/200 të gradës Fahrenheit (3&nbsp;mK). Një saktësi e tillë ishte sigurisht e pazakontë në fizikën eksperimentale të kohës, por dyshuesit e tij mund të kishin neglizhuar përvojën e tij në artin e birrës dhe aksesin e tij në teknologjitë praktike.{{Sfn|Sibum|1995}} Ai u mbështet gjithashtu nga prodhuesi i instrumenteve shkencorë John Benjamin Dancer. Eksperimentet e Xhulit plotësuan punën teorike të Rudolf Clausius, i cili konsiderohet nga disa si bashkëshpikës i konceptit të energjisë.{{Citim i duhur|date=January 2024}} Xhuli po propozonte një teori kinetike të nxehtësisë (ai besonte se ishte një formë e energjisë kinetike rrotulluese, në vend të asaj përkthimore), dhe kjo kërkonte një kërcim konceptual: nëse nxehtësia ishte një formë e lëvizjes molekulare, pse lëvizja e molekulave nuk shuhej gradualisht? Idetë e Xhulit kërkonin të besohej se përplasjet e molekulave ishin krejtësisht elastike. Më e rëndësishmja, vetë ekzistenca e [[Atomi|atomeve]] dhe [[Molekula|molekulave]] nuk u pranua gjerësisht për 50 vjet të tjera, megjithëse puna thelbësore mbi ekzistencën e molekulave, atomeve dhe elektroneve ishte në vazhdim gjatë gjithë shekullit të 19-të dhe fillimit të shekullit të 20-të, nga ajo e [[John Dalton]] deri te [[Ernest Rutherford]]. Një përmbledhje e veprave të Dalton u botua në 1893, 49 vjet pas vdekjes së tij.<ref>{{Cite book |last=Dalton |first=John |title=Foundations of the Atomic Theory |publisher=William F. Clay |location=Edinburgh |year=1893 |url=https://books.google.com/books?id=V5sEAAAAYAAJ |access-date=2024-12-13 |language=en}}</ref> Megjithëse sot mund të jetë e vështirë të kuptohet tërheqja e teorisë kalorike, në atë kohë ajo dukej se kishte disa përparësi të qarta. Teoria e suksesshme e [[Sadi Carnot|Karnosë]] për motorët me nxehtësi ishte gjithashtu e bazuar në supozimin kalorik, dhe vetëm më vonë u vërtetua nga Lord Kelvin se matematika e Karnosë ishte po aq e vlefshme pa supozimin e një lëngu kalorik.{{Citim i duhur|date=January 2024}} Megjithatë, në Gjermani, Hermann Helmholtz u njoh si me punën e Xhulit ashtu edhe me punën e ngjashme të Julius Robert von Mayer në 1842. Megjithëse të dy kishin qenë të neglizhuar që nga botimet e tyre përkatëse, deklarata përfundimtare e Helmholtz-it në 1847 për [[Ligji i ruajtjes së energjisë|ruajtjen e energjisë]] i vlerësoi të dy.<ref>{{Cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=C1i4AAAAIAAJ&q=Joule&pg=PA114 |chapter=Helmholtz on the Conservation of Force |title=Scientific Memoirs, Selected from the Transactions of Foreign Academies of Science, and from Foreign Journals, Natural Philosophy |volume=I |page=135 |date=1853 |first=Hermann |last=Helmholtz |access-date=2024-12-13 |language=en}}</ref><ref name=Patton2008>{{Cite encyclopedia |url=https://plato.stanford.edu/entries/hermann-helmholtz/?simple=True |last=Patton |first=Lydia |title=Hermann von Helmholtz, 4.1 Conservation of energy: 1842–1854 |date=2008 |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy |access-date=2024-12-13 |language=en}}</ref> Gjithashtu në 1847, një tjetër prezantim i Xhulit në Shoqatën Britanike në [[Oksford]] u ndoq nga George Gabriel Stokes, [[Michael Faraday]] dhe William Thomson, i hershëm dhe i pavarur, i cili më vonë u bë Lord Kelvin, i cili sapo ishte emëruar profesor i [[Filozofia natyrore|filozofisë natyrore]] në [[Universiteti i Glasgout|Universitetin e Glasgout]]. Stokes ishte "i prirur të ishte një Xhulit" dhe Faraday ishte "shumë i impresionuar" megjithëse kishte dyshime. Thomson ishte i intriguar por skeptik.{{Citim i duhur|date=January 2024}} Në mënyrë të papritur, Thomson dhe Xhuli u takuan më vonë atë vit në Chamonix. Xhuli u martua me Amelia Grimes më 18 gusht dhe çifti shkoi në muajin e mjaltit. Pavarësisht entuziazmit martesor, Xhuli dhe Thomson ranë dakord të provonin një eksperiment disa ditë më vonë për të matur ndryshimin e temperaturës midis majës dhe fundit të ujëvarës Cascade de Sallanches, megjithëse kjo më pas doli të ishte e papraktikueshme.{{Citim i duhur|date=January 2024}} Megjithëse Thomson mendonte se rezultatet e Xhulit kërkonin një shpjegim teorik, ai u tërhoq në një mbrojtje të zjarrtë të shkollës Karno–Klapeyron. Në trajtimin e tij të 1848 për temperaturën absolute, Thomson shkroi se "shndërrimi i nxehtësisë (ose kalorikut) në efekt mekanik është ndoshta i pamundur, sigurisht i pazbuluar"{{Sfn|Thomson|1848|pp=}}{{Sfn|Thomson|1882|pp=100–106}} – por një shënim në fund të faqes sinjalizoi dyshimet e tij të para për teorinë kalorike, duke iu referuar "zbulimeve shumë të shquara" të Xhulit. Çuditërisht, Thomson nuk i dërgoi Xhulit një kopje të punimit të tij, por kur Xhuli më në fund e lexoi, ai i shkroi Thomsonit më 6 tetor, duke pretenduar se studimet e tij kishin demonstruar shndërrimin e nxehtësisë në punë, por se po planifikonte eksperimente të mëtejshme. Thomson u përgjigj më 27, duke zbuluar se po planifikonte eksperimentet e tij dhe shpresonte për një pajtim të pikëpamjeve të tyre. Megjithëse Thomson nuk kreu eksperimente të reja, gjatë dy viteve të ardhshme ai u bë gjithnjë e më i pakënaqur me teorinë e Karnosë dhe i bindur për atë të Xhulit. Në punimin e tij të 1851, Thomson ishte i gatshëm të shkonte jo më larg se një kompromis dhe deklaroi "e gjithë teoria e fuqisë lëvizëse të nxehtësisë bazohet në dy propozime, përkatësisht nga Xhuli dhe nga Karno dhe Clausius".{{Citim i duhur|date=January 2024}} Sapo Xhuli lexoi punimin, ai i shkroi Thomsonit me komentet dhe pyetjet e tij. Kështu filloi një bashkëpunim frytdhënës, megjithëse kryesisht epistolar, midis dy burrave, Xhuli duke kryer eksperimente, Thomson duke analizuar rezultatet dhe duke sugjeruar eksperimente të mëtejshme. Bashkëpunimi zgjati nga 1852 deri në 1856, zbulimet e tij përfshinin efektin Xhul–Tomson, dhe rezultatet e publikuara bënë shumë për të sjellë pranimin e përgjithshëm të punës së Xhulit dhe {{ill|Teoria kinetike e gazrave|en|Kinetic theory of gases|lt=teorisë kinetike}}.{{Citim i duhur|date=January 2024}} ==Teoria kinetike== [[File:Joule James Jeens engraving.jpg|right|thumb|upright=0.75|James Prescott Joule]] Kinetika është shkenca e lëvizjes. Xhuli ishte nxënës i [[John Dalton|Daltonit]] dhe nuk është çudi që ai kishte mësuar një besim të fortë në {{ill|Teoria atomike|en|Atomic theory|lt=teorinë atomike}}, megjithëse kishte shumë shkencëtarë të kohës së tij që ishin ende skeptikë. Ai kishte qenë gjithashtu një nga pak njerëzit që pranuan punën e neglizhuar të John Herapath mbi teorinë kinetike të gazrave. Ai u ndikua më tej thellësisht nga punimi i Peter Ewart i 1813 "Mbi masën e forcës lëvizëse".{{Citim i duhur|date=January 2024}} Xhuli e perceptoi marrëdhënien midis zbulimeve të tij dhe teorisë kinetike të nxehtësisë. Fletoret e tij laboratorike zbulojnë se ai besonte se nxehtësia ishte një formë e lëvizjes rrotulluese, në vend të asaj përkthimore.{{Citim i duhur|date=January 2024}} Xhuli nuk mundi të rezistonte të gjente paraardhës të pikëpamjeve të tij te [[Francis Bacon]], [[Isak Njutoni|Sir Isaac Newton]], [[John Locke]], Benjamin Thompson (Count Rumford) dhe [[Humphry Davy|Sir Humphry Davy]]. Megjithëse pikëpamje të tilla janë të justifikuara, Xhuli vazhdoi të vlerësonte një vlerë për ekuivalentin mekanik të nxehtësisë prej 1,034 foot-pound<!--çfarë është kjo vlerë?--> nga botimet e Rumford. Disa shkrimtarë modernë e kanë kritikuar këtë qasje me argumentin se eksperimentet e Rumford në asnjë mënyrë nuk përfaqësonin matje sistematike sasiore. Në një nga shënimet e tij personale, Xhuli pretendon se matja e Mayer nuk ishte më e saktë se ajo e Rumford, ndoshta me shpresën se Mayer nuk e kishte parashikuar punën e tij.{{Citim i duhur|date=January 2024}} Xhulit i është atribuar shpjegimi i fenomenit të shkrepjes së gjelbër të perëndimit të diellit në një letër drejtuar Manchester Literary and Philosophical Society në 1869; në fakt, ai vuri re pamjen e fundit si blu e gjelbër, pa u përpjekur të shpjegonte fenomenin.{{Sfn|Joule|1884|p= [https://archive.org/stream/scientificpapers01joul#page/606/ 606]}} ==Punimet e botuara== {{Refbegin}} *{{Cite journal|last=Joule|first=J. P.|title=On the Heat evolved by Metallic Conductors of Electricity, and in the Cells of a Battery during Electrolysis|journal=Philosophical Magazine| year=1841|volume=19|issue=124|page=260|doi=10.1080/14786444108650416| url=https://books.google.com/books?id=hJEOAAAAIAAJ&pg=PA260|display-authors=0|language=en}} *{{Cite journal|last=Joule|first=J. P.|title=On the Calorific Effects of Magneto-Electricity, and on the Mechanical Value of Heat| journal=Philosophical Magazine|year=1843| volume=23|series=3|issue=154|pages=435–443| url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/20095#page/279/mode/1up| doi=10.1080/14786444308644766|display-authors=0|language=en}} *{{Cite journal|last=Joule|first=J. P.|title=On the Changes of Temperature Produced by the Rarefaction and Condensation of Air|journal=Proceedings of the Royal Society of London|url=https://books.google.com/books?id=MfYrAQAAMAAJ&pg=PA517|volume=5|pages=517–518|year=1844|doi=10.1098/rspl.1843.0031|display-authors=0|doi-access=free|url-access=subscription|language=en}} *{{Cite journal | last= Joule|first= J. P. | title = On the Changes of Temperature Produced by the Rarefaction and Condensation of Air | journal = Philosophical Magazine |series = 3 | volume = 26| issue = 174 |year = 1845| pages=369–383 |url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/20067#page/382/mode/2up | doi=10.1080/14786444508645153|display-authors=0|language=en}} *{{Cite journal | last= Joule|first= J. P. |date=1845b |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/46638#page/429/mode/1up|title=On the Mechanical Equivalent of Heat|journal=Notices and Abstracts of Communications to the British Association for the Advancement of Science|volume= 15 |display-authors=0|language=en}} Lexuar para Shoqatës Britanike në Kembrixh, qershor 1845. *{{Cite journal|last=Joule|first=J. P.|title=On the Existence of an Equivalent Relation between Heat and the ordinary Forms of Mechanical Power|journal=Philosophical Magazine |date=1845c|volume=27|series=3|issue=179 | pages=205–207|doi=10.1080/14786444508645256 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/19987#page/219/mode/1up|display-authors=0|language=en}} *{{Cite journal|last=Joule|first=J. P.|title=On the Mechanical Equivalent of Heat|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London|date=1850|volume=140|pages=61–82|doi=10.1098/rstl.1850.0004|url=https://archive.org/stream/philtrans00608634/00608634#page/n0/mode/2up|display-authors=0|doi-access=free|language=en}} *{{Cite book | last= Joule|first= J. P. | title = The Scientific Papers of James Prescott Joule | publisher = Physical Society | location = London | year = 1884 | url = https://archive.org/stream/scientificpapers01joul#page/n3/mode/2up |display-authors=0|ol=239730M|language=en}} * {{Cite book|title=Joint scientific papers|volume=|publisher=Taylor and Francis|location=London|year=1887|language=en|url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=11939368}} {{Refend}} <gallery> File:Joule-1.jpg|Vëllimet I dhe II të "The Scientific Papers" File:Joule-3.jpg|Faqja e titullit të vëllimit I të "The Scientific Papers" File:Joule-4.jpg|Parathënia e vëllimit I të "The Scientific Papers" File:Joule-5.jpg|Figurë nga vëllimi I i "The Scientific Papers" </gallery> ==Nderimet== [[File:James Joule statue Manchester City Hall 20051020.jpg|thumb|upright=0.75|right|Një statujë e Xhulit në Sallën e Qytetit të Mançesterit]] [[File:James Prescott Joule gravestone.JPG|thumb|upright=0.75|right|Varri i Xhulit në varrezat e Brooklands në Sale]] Xhuli vdiq në shtëpinë e tij në Sale<ref name="GRO" /> dhe është varrosur në varrezat e Brooklands atje. Pubi Wetherspoons në Sale, qyteti i vdekjes së tij, quhet "The J. P. Joule" sipas tij. Nderimet dhe vlerësimet e Xhulit përfshijnë: *Anëtar i Shoqërisë Mbretërore (1850) **Medalja Mbretërore (1852), 'Për punimin e tij mbi ekuivalentin mekanik të nxehtësisë, botuar në Philosophical Transactions për 1850' **Medalja Copley (1870), 'Për kërkimet e tij eksperimentale mbi teorinë dinamike të nxehtësisë' *Kryetar i Shoqërisë Letrare dhe Filozofike të Mançesterit (1860) *Kryetar i Shoqatës Britanike për Avancimin e Shkencës (1872, 1887) *Anëtar Nderi i Institucionit të Inxhinierëve dhe Ndërtuesve të Anijeve në Skoci<ref name="iesis.org" /> (1857) *Grada nderi: **Doktor i të Drejtave (LL.D.), Kolegji i Trinitetit, Dublini (1857) **Doktor i së Drejtës Civile (DCL), [[Universiteti i Oksfordit]] (1860) **LL.D., [[Universiteti i Edinburgut]] (1871) *Xhuli mori një pension nga lista civile prej £200 në vit në 1878 për shërbime ndaj shkencës *Medalja Albert (RSA) e Shoqërisë Mbretërore të Arteve (1880), 'për të vendosur, pas kërkimeve shumë të mundimshme, marrëdhënien e vërtetë midis nxehtësisë, elektricitetit dhe punës mekanike, duke i dhënë kështu inxhinierit një udhëzues të sigurt në aplikimin e shkencës në përpjekjet industriale' Ekziston një memorial për Xhulin në krahun verior të korit të {{ill|Abacia e Westminsterit|en|Westminster Abbey|lt=Abacisë së Westminsterit}}, megjithëse ai nuk është varrosur atje, në kundërshtim me atë që thonë disa biografi.{{Sfn|Hall|1966|p=62}} Një statujë e Xhulit nga Alfred Gilbert qëndron në Sallën e Qytetit të Mançesterit. ==Familja== Joule u martua me Amelia Grimes në 1847<ref>{{Cite journal |last=Bottomley |first=J. T. |date=1882 |title=Scientific Worthies |url=https://www.nature.com/articles/026617a0 |journal=Nature |language=en |volume=26 |issue=678 |pages=617–620 |doi=10.1038/026617a0 |issn=1476-4687}}</ref>. Ajo vdiq në 1854, shtatë vjet pas dasmës së tyre<ref>{{Cite web |title=The Royal Society |url=https://makingscience.royalsociety.org/people/na7041/james-prescott-joule |language=en}}</ref>. Ata patën tre fëmijë së bashku: një djalë, Benjamin Arthur Joule (1850–1922), një vajzë, Alice Amelia (1852–1899), dhe një djalë të dytë, Joe (lindur në 1854, vdiq tri javë më vonë). ==Referencat== ===Shënime=== {{Listë shënimesh}} ===Citimet=== <references> <ref name="iesis.org">{{Cite web |title=Honorary Members and Fellows |last=Cameron |first=Stuart D |work=Institution of Engineers and Shipbuilders in Scotland |date=n.d. |access-date=2019-09-17 |url= http://www.iesis.org/honorary-fellows.html |language=en}}</ref> <ref name="GRO">GRO Register of Deaths: DEC 1889 8a 121 ALTRINCHAM – James Prescott Joule</ref> <!-- Not in use <ref name="joulesbrewery.co.uk">{{Cite web |title=Our Story – Joules Brewery |last=Holloway |first=Mark |work=joulesbrewery.co.uk |access-date=2019-09-17 |url= https://www.joulesbrewery.co.uk/our-story |language=en}}</ref> Not in use--> </references> ===Burimet=== {{Refbegin}} *{{Cite journal |last1=Allen |first1=H. S. |s2cid=4182911 |title=James Prescott Joule and the Unit of Energy |journal=Nature |volume=152 |issue=3856 |year=1943 |pages=354 |issn=0028-0836 |doi=10.1038/152354a0 |bibcode=1943Natur.152..354A |doi-access=free |language=en}} *{{Cite book |title=Biographical Index of Former Fellows of the Royal Society of Edinburgh 1783–2002 |date=July 2006 |publisher=The Royal Society of Edinburgh |isbn=0-902-198-84-X |url=https://www.royalsoced.org.uk/cms/files/fellows/biographical_index/fells_indexp1.pdf |access-date=2017-02-01 |archive-date=2013-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130124115814/http://www.royalsoced.org.uk/cms/files/fellows/biographical_index/fells_indexp1.pdf |url-status=dead |language=en}} *{{Cite book |first=Donald S. L. |last=Cardwell |title=James Joule: A Biography |url=https://books.google.com/books?id=ZWLQAAAAIAAJ&pg=PA322 |year=1991 |publisher=Manchester University Press |isbn=978-0-7190-3479-4 |language=en}} *{{Cite book |last=Hall |first=Alfred Rupert |author-link=Alfred Rupert Hall |title=The Abbey Scientists |url=https://books.google.com/books?id=N9wNAQAAIAAJ |year=1966 |publisher=R. & R. Nicholson |language=en}} *{{Cite book |title=A new English dictionary on historical principles; founded mainly on the materials collected by the Philological society |last=Murray |first=James Augustus Henry |date=1901 |location=Oxford |publisher=Clarendon |url=https://archive.org/stream/newenglishdict05murrmiss#page/606/mode/2up |language=en}} *{{Cite journal |last=Sibum |first=H. O. |title=Reworking the mechanical value of heat: instruments of precision and gestures of accuracy in early Victorian England |url=https://archive.org/details/sim_studies-in-history-and-philosophy-of-science_1995-03_26_1/page/73 |year=1995 |journal=Studies in History and Philosophy of Science |volume=26 |issue=1 |pages=73–106 |doi=10.1016/0039-3681(94)00036-9 |bibcode=1995SHPSA..26...73S |language=en}} *{{Cite journal |last=Thomson |first=William |title=On an Absolute Thermometric Scale founded on Carnot's Theory of the Motive Power of Heat, and calculated from Regnault's Observations |journal=Philosophical Journal |year=1848 |language=en}} * {{Cite book |last=Thomson |first=William |title=Mathematical and Physical Papers |year=1882 |publisher=University Press |location=Cambridge |language=en}} *{{Cite book |title=Heat and thermodynamics: an intermediate textbook |url=https://archive.org/details/heatthermodynami0000zema |url-access=registration |first=Mark W |last=Zemansky |location=New York |publisher=McGraw-Hill |date=1968 |oclc=902055813 |edition=5th |language=en}} {{Refend}} ===Lexim i mëtejshëm=== {{Refbegin}} *{{Cite journal |author=Bottomley, J. T. |title=James Prescott Joule |year=1882 |journal=Nature |volume=26 |pages=617–620 |bibcode=1882Natur..26..617B |doi=10.1038/026617a0 |issue=678 |doi-access=free |language=en}} *{{Cite journal |author=Forrester, J. |title=Chemistry and the Conservation of Energy: The Work of James Prescott Joule |url=https://archive.org/details/sim_studies-in-history-and-philosophy-of-science_1975-11_6_4/page/273 |year=1975 |journal=Studies in the History and Philosophy of Science |volume=6 |pages=273–313 |doi=10.1016/0039-3681(75)90025-4 |issue=4 |bibcode=1975SHPSA...6..273F |language=en}} *Fox, R, "James Prescott Joule, 1818–1889", in {{Cite book |author=North, J. |title=Mid-nineteenth-century scientists |publisher=Elsevier |year=1969 |pages=72–103 |isbn=0-7190-3479-5 |language=en}} *{{Cite encyclopedia |title=Joule, James Prescott |last=Glazebrook |first=Richard Tetley |encyclopedia=Dictionary of National Biography |volume=30 |url=https://en.wikisource.org/wiki/Dictionary_of_National_Biography,_1885-1900/Joule,_James_Prescott |language=en}} *{{Cite book |author=Reynolds, Osbourne |title=Memoir of James Prescott Joule |year=1892 |volume=6 |publisher=Manchester Literary and Philosophical Society |place=Manchester, England |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/109972#page/11/mode/1up |access-date=2014-03-05 |language=en}} *{{Cite book |author=Smith, C. |title=The Science of Energy: A Cultural History of Energy Physics in Victorian Britain |location=London |publisher=Heinemann |year=1998 |isbn=0-485-11431-3 |language=en}} *{{Cite encyclopedia |title=Joule, James Prescott |last=Smith |first=Crosbie |date=2011-01-06 |encyclopedia=Oxford Dictionary of National Biography |doi=10.1093/ref:odnb/15139 |language=en}} *{{Cite book |author1=Smith, C. |author2=Wise, M.N. |title=Energy and Empire: A Biographical Study of Lord Kelvin |publisher=Cambridge University Press |year=1989 |isbn=0-521-26173-2 |url=https://books.google.com/books?id=2JYWeyAXpHUC&q=joule%201844&pg=PA305 |language=en}} *{{Cite book |author=Steffens, H.J. |title=James Prescott Joule and the Concept of Energy |publisher=Watson |year=1979 |isbn=0-88202-170-2 |language=en}} *{{Cite book |author=Walker, James |title=Physics 4th Edition |publisher=Pearson |year=1950 |isbn=978-0-321-54163-5 |language=en}} *{{Cite journal |title=Obituary : Dr. Joule |journal=Electrical Engineer |year=1889 |issue=18 October |pages=[https://archive.org/details/electricalengin01unkngoog/page/n325 311]–312 |location=London |url=https://archive.org/details/electricalengin01unkngoog |quote=James Joule obituary. |publisher=Biggs & Co |language=en}} {{Refend}} == Lidhje të jashtme == {{Commonskat}} {{Wikisource|works=or}} *[https://openlibrary.org/books/OL239730M/The_scientific_papers_of_James_Prescott_Joule Punimet shkencore të James Prescott Joule (1884)] – të shënuara nga Joule *[https://archive.org/stream/scientificpapers00joul Punimet e përbashkëta shkencore të James Prescott Joule (1887)] – të shënuara nga Joule *[http://www.chemteam.info/Chem-History/Joule-Heat-1845.html Punime klasike të 1845 dhe 1847 në faqen ChemTeam] ''Mbi ekuivalentin mekanik të nxehtësisë'' dhe ''Mbi ekzistencën e një relacioni ekuivalent midis nxehtësisë dhe formave të zakonshme të fuqisë mekanike'' *[http://www.scienceandsociety.co.uk/results.asp?image=10301513 Aparati i fërkimit të ujit i Joule] në Muzeun e Shkencës në Londër *''[http://web.lemoyne.edu/~giunta/JOULE1.html Disa vërejtje mbi nxehtësinë dhe përbërjen e lëngjeve elastike]'', vlerësimi i Joule i vitit 1851 për shpejtësinë e një molekule gazi *[https://archiveshub.jisc.ac.uk/manchesteruniversity/data/gb133-jpj Dorëshkrimet e Joule] në Biblioteka e Universitetit të Mançesterit *[https://web.archive.org/web/20101006041736/http://bad.org.uk/Portals/_Bad/History/Historical%20poster%2006.pdf Materiale të Universitetit të Mançesterit mbi Joule] – përfshin fotografi të shtëpisë dhe varrit të Joule *[https://www.salford.ac.uk/our-facilities/joule-physics-laboratories Laboratori i Fizikës Joule] në Universiteti i Salfordit *[https://www.jstor.org/stable/27757615 Punime në elektrokimi] {{Authority control}} [[Kategoria:James Prescott Joule| ]] [[Kategoria:Lindje 1818]] [[Kategoria:Vdekje 1889]] [[Kategoria:Fizikanë anglezë]] [[Kategoria:Anëtarë të Akademisë Amerikane të Arteve dhe Shkencave]] [[Kategoria:Anëtarë ndërkombëtarë të Akademisë Kombëtare të Shkencave]] [[Kategoria:Dinamika e lëngjeve]] [[Kategoria:Njerëz të lidhur me energjinë elektrike]] [[Kategoria:Fitues të Medaljes Mbretërore]] [[Kategoria:Termodinamistë]] [[Kategoria:Shoqëria Letrare dhe Filozofike e Mançesterit]] [[Kategoria:Anëtarë britanikë të Shoqërisë Mbretërore]] l86ncw2i991x4ff0or8ap1sntyy67lu Fëmijëria 0 238775 3053160 3016785 2026-10-02T22:13:08Z InternetArchiveBot 115207 Adding 1 book for [[Wikipedia:Vërtetueshmëria]] (20261002sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 3053160 wikitext text/x-wiki [[File:Independence..JPG|thumb|Fëmijë me veshje kombëtare]] '''Fëmijëria''' është një periudhe e zhvillimit [[Njeriu|njerëzor]] midis fazave të [[Lindja e fëmijës|lindjes]] dhe [[Puberteti|pubertetit]],<ref name="Child">{{Cite web|title=Child|url=http://www.thefreedictionary.com/Child|access-date=5 janar 2013|publisher=[[TheFreeDictionary.com]]|lang=en}}</ref> ose midis [[Zhvillimi i trupit të njeriut|periudhës së zhvillimit]] të [[Foshnja|foshnjërisë]] dhe pubertetit.<ref name="Rathus">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OfIWAAAAQBAJ&pg=PT48|title=Childhood and Adolescence: Voyages in Development|vauthors=Rathus SA|publisher=[[Cengage Learning]]|year=2013|isbn=978-1-285-67759-0|page=48|lang=en}}</ref> Ajo mund t'i referohet gjithashtu një qenieje njerëzore të palindur.<ref>{{Cite web|title=Child|url=https://www.oed.com/viewdictionaryentry/Entry/31619|access-date=11 prill 2023|publisher=[[OED.com]]|lang=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Child|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/child|access-date=11 prill 2023|publisher=[[Merriam-Webster.com]]|lang=en}}</ref> Përkufizimi ligjor i ''fëmijës'' në përgjithësi i referohet të [[I mituri|miturit]], i njohur ndryshe si person më i ri se [[I rrituri|mosha madhore]] .<ref name="Child" /> Fëmijët në përgjithësi kanë më pak [[Të drejtat e fëmijëve|të drejta]] dhe përgjegjësi sesa [[Mosha madhore|të rriturit]] . Ata në përgjithësi klasifikohen si të paaftë për të marrë vendime serioze.<ref name="PN">[[Pajazit Nushi]]:Leksikon i Psikologjisë, Vëllimi 1, (A - M), [[Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Kosovës]], [[Prishtinë]], [[2014]], fq. 236.</ref> Koncepti i fëmijërisë u shfaq gjatë shekujve XVII dhe XVIII, veçanërisht nëpërmjet teorive arsimore ([[Pedagogjia|pedagogjike]]) të filozofit [[John Locke]] dhe fillimit të paraqitjes së hulumtimeve të para për fëmijët.<ref>{{cite journal|last1=Eddy|first1=Matthew Daniel|title=‘The Alphabets of Nature: Children, Books and Natural History, 1750-1800’|journal=Nuncius|date=2010|volume=25|pages=1–22.|url=https://www.academia.edu/1112085/_The_Alphabets_of_Nature_Children_Books_and_Natural_History_1750-1800_Nuncius_25_2010_1-22|language=en}}</ref> Duhet theksuar se deri në këtë periudhë, fëmijët shpesh shiheshin dhe konsideroheshin si versione të paplota të të rriturve ose si "njerëz të vegjël".<ref name="Students Macmillan 1981 page 173">''Macmillan Dictionary for Students'' Macmillan, Pan Ltd. (1981), page 173. Retrieved 2010-7-15.</ref><ref>{{cite web|title=Childhood definition and meaning|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/childhood|website=Collins Dictionary|accessdate=2 shkurt 2019|language=en}}</ref> Studimet e zhvilluara treguan se faktorë të ndryshëm gjatë periudhës së fëmijërisë mund të ndikojnë në formimin e qëndrimeve të një personaliteti të caktuar prandaj këtu shihet edhe rëndësia e njohjes dhe studimit sa më të gjithanshëm të kësaj periudhe të zhvillimit të njeriut.<ref name="Students Macmillan 1981 page 173"/> ''[[Fëmija]]'' mund të përshkruajë gjithashtu një marrëdhënie me një prind (siç janë [[Biri|djemtë]] dhe [[Bija|vajzat]] e çdo moshe)<ref>{{Cite web|title=For example, the US Social Security department specifically defines an adult child as being over 18|url=http://www.ssa.gov/dibplan/dacpage.shtml|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131001072300/http://www.ssa.gov/dibplan/dacpage.shtml|archive-date=1 tetor 2013|access-date=9 tetor 2013|publisher=Ssa.gov|lang=en}}</ref> ose, në mënyrë metaforike, një [[Autoriteti|figurë autoriteti]], ose të nënkuptojë anëtarësimin në grup në një klan, fis ose fe; mund të nënkuptojë gjithashtu të qenit i prekur fuqishëm nga një kohë, vend ose rrethanë specifike, si në "një fëmijë i natyrës" ose "një fëmijë i viteve gjashtëdhjetë".<ref>{{Cite web|date=7 dhjetor 2007|title=American Heritage Dictionary|url=http://www.bartleby.com/61/13/C0291300.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071229155809/http://www.bartleby.com/61/13/C0291300.html|archive-date=29 dhjetor 2007|lang=en}}</ref> == Përkufizime == Në shkencat biologjike, një fëmijë zakonisht përkufizohet si një person midis lindjes dhe pubertetit,<ref name="Child"/> ose midis periudhës së zhvillimit të foshnjërisë dhe pubertetit.<ref name="Rathus"/> Ligjërisht, termi ''fëmijë'' mund t'i referohet kujtdo nën moshën madhore ose ndonjë kufi tjetër moshe. Konventa [[Organizata e Kombeve të Bashkuara|e Kombeve të Bashkuara]] [[Konventa për të Drejtat e Fëmijës|për të Drejtat e Fëmijës]] e përkufizon ''fëmijën'' si: "Një qenie njerëzore nën moshën 18 vjeç, përveç nëse sipas [[Ligji|ligjit]] të zbatueshëm për fëmijën, [[I rrituri|mosha e madhe]] arrihet më herët".<ref name="un">{{Cite web|title=Convention on the Rights of the Child|url=http://www.hakani.org/en/convention/Convention_Rights_Child.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101031104336/http://www.hakani.org/en/convention/Convention_Rights_Child.pdf|archive-date=31 tetor 2010|publisher=The Policy Press, Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|lang=en}}</ref> Kjo është ratifikuar nga 192 nga 194 vende anëtare. Termi ''fëmijë'' mund t'i referohet gjithashtu dikujt nën një kufi tjetër moshe të përcaktuar ligjërisht, që nuk lidhet me moshën madhore. Në [[Singapori|Singapor]], për shembull, një ''fëmijë'' përkufizohet ligjërisht si dikush nën moshën 14 vjeç sipas "Akti për Fëmijët dhe Personat e Rinj" ndërsa mosha madhore është 21 vjeç.<ref>{{Cite web|title=Children and Young Persons Act|url=http://statutes.agc.gov.sg/aol/search/display/view.w3p;page=0;query=DocId%3A911aba78-1d05-4341-96b7-ee334d4a06f0%20%20Status%3Ainforce%20Depth%3A0;rec=0|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180203075312/http://statutes.agc.gov.sg/aol/search/display/view.w3p;page=0;query=DocId:911aba78-1d05-4341-96b7-ee334d4a06f0%20%20Status:inforce%20Depth:0;rec=0|archive-date=3 shkurt 2018|access-date=20 tetor 2017|website=Singapore Statutes Online|lang=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Proposal to lower the Age of Contractual Capacity from 21 years to 18 years, and the Civil Law (Amendment) Bill|url=http://www.mlaw.gov.sg/content/minlaw/en/news/public-consultations/proposal-to-lower-the-age-of-contractual-capacity-from-21-years-to-18-years-and-the-civil-law.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180626054418/https://www.mlaw.gov.sg/content/minlaw/en/news/public-consultations/proposal-to-lower-the-age-of-contractual-capacity-from-21-years-to-18-years-and-the-civil-law.html|archive-date=26 qershor 2018|access-date=21 tetor 2017|publisher=[[Ministry of Law (Singapore)|Ministry of Law]]|location=Singapore|lang=en}}</ref> Në Ligjin e Emigracionit në SHBA, një fëmijë i referohet kujtdo që është nën moshën 21 vjeç<ref>{{Cite web|title=8 U.S. Code § 1101 - Definitions|url=https://www.law.cornell.edu/uscode/text/8/1101|website=LII / Legal Information Institute|lang=en}}</ref> Disa përkufizime në anglisht të fjalës ''fëmijë'' përfshijnë [[Fetusi|fetusin]] (nganjëherë quhet ''i palindur'' ).<ref name="SeeShorter">See Shorter ''[[Oxford English Dictionary]]'' 397 (6th ed. 2007), which's first definition is "A fetus; an infant;...". See also ‘The Compact Edition of the ''[[Oxford English Dictionary]]'': Complete Text Reproduced Micrographically’, Vol. I (''Oxford University Press'', Oxford 1971): 396, which defines it as: ‘The unborn or newly born human being; foetus, infant’.</ref> Në shumë kultura, një fëmijë konsiderohet i rritur pasi i nënshtrohet një riti të kalimit, i cili mund ose nuk mund të korrespondojë me kohën e pubertetit. Fëmijët në përgjithësi kanë më pak të drejta se të rriturit dhe klasifikohen si të paaftë për të marrë vendime serioze dhe ligjërisht duhet të jenë gjithmonë nën kujdesin e një të rrituri ose kujdestarie të fëmijës, pavarësisht nëse prindërit e tyre divorcohen apo jo. == Fazat e zhvillimit të fëmijërisë == === Fëmijëria e hershme === [[Skeda:Children_Playing_Violin_Suzuki_Institute_2011.JPG|parapamje| Fëmijët që luajnë [[Violina|violinë]] në një recital në grup, Itaka, Nju Jork, 2011]] [[Fëmijëria e hershme]] ndjek fazën [[Foshnja|e foshnjërisë]] dhe fillon me fëmijërinë kur fëmija fillon të flasë ose të ndërmarrë hapa në mënyrë të pavarur.<ref>{{Cite book|last=Alam|first=Gajanafar|title=Population and Society|date=2014|publisher=K.K. Publications|isbn=978-8178441986|lang=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=18 janar 2019|title=Infant and toddler development|url=https://www.britannica.com/science/infant-and-toddler-development|access-date=27 maj 2020|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}</ref> Ndërsa fëmijëria përfundon rreth moshës 3 vjeç kur fëmija bëhet më pak i varur nga ndihma prindërore për nevojat bazë, fëmijëria e hershme vazhdon afërsisht deri në moshën 6 ose 7 vjeç. Megjithatë, sipas Shoqatës Kombëtare për Edukimin e Fëmijëve të Vegjël, fëmijëria e hershme përfshin gjithashtu foshnjërinë. Në këtë fazë fëmijët mësojnë përmes vëzhgimit, eksperimentimit dhe komunikimit me të tjerët. Të rriturit mbikëqyrin dhe mbështesin procesin e zhvillimit të fëmijës, i cili më pas do të çojë në autonominë e fëmijës. Gjithashtu gjatë kësaj faze krijohet një lidhje e fortë emocionale midis fëmijës dhe ofruesve të kujdesit. Fëmijët gjithashtu fillojnë parashkollorin dhe kopshtin në këtë moshë: dhe rrjedhimisht jetën e tyre sociale. === Fëmijëria e mesme === Fëmijëria e mesme fillon rreth moshës 6 vjeçare, përafërsisht me moshën [[Shkolla fillore|e shkollës fillore]] . Përfundon rreth moshës 9 ose 10.<ref name="auto">{{Cite web|title=APA Dictionary of Psychology|url=https://dictionary.apa.org/childhood|lang=en}}</ref> Së bashku, fëmijëria e hershme dhe e mesme quhen vite formuese. Në këtë periudhë të mesme, fëmijët zhvillohen socialisht dhe mendërisht. Ata janë në një fazë ku bëjnë miq të rinj dhe fitojnë aftësi të reja, të cilat do t'u mundësojnë të bëhen më të pavarur dhe të rrisin individualitetin e tyre. Gjatë fëmijërisë së mesme, fëmijët hyjnë në vitet e shkollës, ku paraqiten me një mjedis të ndryshëm nga ai që janë mësuar. Ky mjedis i ri krijon sfida dhe fytyra të reja për fëmijët.<ref name="Collins_1984">{{Cite book|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK216778/|title=Development during Middle Childhood|vauthors=Collins WA|collaboration=National Research Council (US) Panel to Review the Status of Basic Research on School-Age Children|publisher=National Academies Press (US)|year=1984|isbn=978-0-309-03478-4|location=Washington D.C.|doi=10.17226/56|pmid=25032422|lang=en}}</ref> Me hyrjen e shkollës dalin në dritë çrregullime mendore që normalisht nuk do të viheshin re. Shumë nga këto çrregullime përfshijnë: [[Spektri i autizmit|autizmin]], [[Disleksia|disleksinë]], [[Diskalkulia|diskalkulinë]] dhe [[ADHD]] .<ref name="Berger_2017">{{Cite book|title=The Developing Person through the Lifespan|url=https://archive.org/details/developingperson0000berg_c0y2|vauthors=Berger K|date=2017|publisher=Worth Publishers|isbn=978-1-319-01587-9|lang=en}}</ref> {{Rp|303–309}} [[Pedagogjia speciale|Edukimi special]], mjedisi më pak kufizues, reagimi ndaj ndërhyrjes dhe planet e edukimit të individualizuar janë të gjitha plane të specializuara për të ndihmuar fëmijët me aftësi të kufizuara.<ref name="Berger_2017" /> {{Rp|310–311}} Fëmijëria e mesme është koha kur fëmijët fillojnë të kuptojnë përgjegjësinë dhe kanë filluar të formohen nga bashkëmoshatarët dhe prindërit e tyre. Punët dhe vendimet më të përgjegjshme vijnë në këtë kohë, si dhe krahasimi social dhe loja sociale.<ref name="Berger_2017"/> {{Rp|338}}Gjatë lojës sociale, fëmijët mësojnë dhe mësojnë njëri-tjetrin, shpesh përmes vëzhgimit.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/isbn_9780674045668/page/512|title=The Evolution of Childhood|vauthors=Konner M|date=2010|publisher=The Belknap Press of Harvard University Press|isbn=978-0-674-04566-8|location=Cambridge, Massachusetts|pages=[https://archive.org/details/isbn_9780674045668/page/512 512–513]|url-access=registration|lang=en}}</ref> === Fëmijëria e vonë === Paraadoleshenca është një fazë e zhvillimit njerëzor pas fëmijërisë së hershme dhe para [[Adoleshenca|adoleshencës]] . Paraadoleshenca zakonisht përkufizohet si mosha 9-12 vjeç, që përfundon me fillimin kryesor të pubertetit, me shënues të tillë si menarke, spermarche dhe kulmin e shpejtësisë së lartësisë. Këto ndryshime zakonisht ndodhin midis moshës 11-14 vjeç. Mund të përkufizohet gjithashtu si periudha 2-vjeçare para fillimit të madh të pubertetit.<ref name="auto"/> Paraadoleshenca mund të sjellë sfidat dhe ankthet e veta. Fëmijët paraadoleshentë kanë një pikëpamje të ndryshme për botën nga fëmijët më të vegjël në shumë mënyra domethënëse. Në mënyrë tipike, e tyre është një pamje më realiste e jetës sesa bota intensive, e orientuar nga fantazia e fëmijërisë më të hershme. Paraadoleshentët kanë mendime dhe veprime më të pjekura, të ndjeshme, realiste: 'faza më e "ndjeshme" e zhvillimit...fëmija është një ''qenie shumë më pak emocionale'' tani.'<ref>Mavis Klein, ''Okay Parenting'' (1991) p. 13 and p. 78</ref> Paraadoleshentët mund t'i shohin marrëdhëniet njerëzore ndryshe (p.sh. ata mund të vërejnë anën e gabuar, njerëzore të figurave [[Autoriteti|të autoritetit]] ). Krahas kësaj, ata mund të fillojnë të zhvillojnë një ndjenjë të [[Identiteti (shkenca shoqërore)|identitetit]] të vetvetes dhe të kenë ndjenja të shtuara të [[Pavarësia|pavarësisë]] : 'mund të ndjehen si një individ, jo më "vetëm një nga familja."<ref>E. Fenwick/T. Smith, ''Adolescence'' (London 1993) p. 29</ref> == Fazat e zhvillimit pas fëmijërisë == === Adoleshenca === [[Skeda:Paolo_Monti_-_Serie_fotografica_-_BEIC_6341393.jpg|parapamje| Një vajzë adoleshente, fotografuar nga Paolo Monti]] [[Adoleshenca]] zakonisht përcaktohet të jetë midis fillimit të pubertetit dhe moshës madhore ligjore: kryesisht korrespondon me vitet e adoleshencës (13-19). Megjithatë, [[puberteti]] zakonisht fillon para viteve të adoleshencës. Edhe pse biologjikisht një fëmijë është një qenie njerëzore midis fazave të [[Lindja e fëmijës|lindjes]] dhe [[Puberteti|pubertetit]],<ref name="Child"/> adoleshentët konsiderohen ligjërisht fëmijë, pasi priren t'u mungojnë të drejtat e të rriturve dhe ende u kërkohet të ndjekin shkollën e detyrueshme në shumë kultura, megjithëse kjo ndryshon. . Fillimi i adoleshencës sjell ndryshime të ndryshme fizike, [[Psikologjia|psikologjike]] dhe të sjelljes. Fundi i adoleshencës dhe fillimi i moshës madhore ndryshon sipas vendit dhe funksionit, madje edhe brenda një shteti-komb apo kulture të vetme mund të ketë mosha të ndryshme në të cilat një individ konsiderohet të jetë mjaft i pjekur për t'i besuar nga shoqëria detyra të caktuara. == Historia == Gjatë [[Rilindja|Rilindjes]] Evropiane, përshkrimet artistike të fëmijëve u rritën në mënyrë dramatike, gjë që megjithatë nuk ndikoi shumë në qëndrimin shoqëror ndaj fëmijëve.<ref>{{Cite book|title=Forgotten children : parent-child relations from 1500 to 1900|url=https://archive.org/details/forgottenchildre0000poll|vauthors=Pollock LA|date=2000|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-25009-2|oclc=255923951|lang=en}}</ref> Historiani francez Philippe Ariès argumentoi se gjatë viteve 1600, koncepti i fëmijërisë filloi të shfaqej në Evropë,<ref>{{Cite book|title=Centuries of Childhood|title-link=Centuries of Childhood|vauthors=Ariès P|date=1960|author-link=Philippe Ariès|lang=en}}</ref> megjithatë historianë të tjerë si Nicholas Orme e kanë sfiduar këtë pikëpamje dhe kanë argumentuar se fëmijëria është parë si një fazë më vete që të paktën që nga mesjeta. periudhë.<ref>{{Cite book|last=Orme|first=Nicholas|title=Medieval Children|url=https://archive.org/details/medievalchildren00orme|date=2001|publisher=Yale University Press|isbn=0-300-08541-9|lang=en}}</ref> Të rriturit i shihnin fëmijët si qenie të veçanta, të pafajshme dhe në nevojë për mbrojtje dhe trajnim nga të rriturit përreth tyre. Filozofi anglez [[John Locke]] ishte veçanërisht me ndikim në përcaktimin e këtij qëndrimi të ri ndaj fëmijëve, veçanërisht në lidhje me teorinë e tij të [[tabula rasa]], e cila e konsideronte mendjen në lindje si një "propozim bosh". Një pasojë e kësaj doktrine ishte se mendja e fëmijës lindte bosh dhe se ishte detyra e prindërve që ta mbushnin fëmijën me nocione të sakta. Gjatë periudhës së hershme të [[Kapitalizmi|kapitalizmit]], ngritja e një klase të mesme të madhe tregtare, kryesisht në vendet [[Protestantizmi|protestante]] të Republikës Holandeze dhe [[Anglia|Anglisë]], solli një ideologji të re familjare të përqendruar rreth edukimit të fëmijëve. [[Puritanët|Puritanizmi]] theksoi rëndësinë e shpëtimit individual dhe shqetësimin për mirëqenien shpirtërore të fëmijëve.<ref>{{Cite journal|vauthors=Fox VC|date=prill 1996|title=Poor Children's Rights in Early Modern England.|url=https://www.proquest.com/openview/20f04350242eb7f2342f8b8bb8326d76/1?pq-origsite=gscholar&cbl=1816657|journal=The Journal of Psychohistory|volume=23|issue=3|pages=286–306|lang=en}}</ref> Nocioni modern i fëmijërisë me autonominë dhe qëllimet e veta filloi të shfaqej gjatë [[Epoka e Iluminizmit|Iluminizmit]] të shekullit të 18-të dhe [[Romanticizmi|periudhës romantike]] që pasoi atë.<ref name="cohen" /><ref name="reeves">{{Cite book|title=The Youth of Early Modern Women|vauthors=Reeves M|publisher=Amsterdam University Press|year=2018|isbn=978-90-485-3498-2|veditors=Cohen ES, Reeves M|page=40|chapter='A Prospect of Flowers', Concepts of Childhood and Female Youth in Seventeenth-Century British Culture|doi=10.2307/j.ctv8pzd5z|jstor=j.ctv8pzd5z|access-date=11 shkurt 2018|chapter-url=http://www.oapen.org/viewer/web/viewer.html?file=http://www.oapen.org/document/1004126|lang=en}}</ref> [[Zhan Zhak Ruso|Jean Jacques Rousseau]] formuloi qëndrimin romantik ndaj fëmijëve në romanin e tij të famshëm të vitit 1762 ''[[Emili, ose Mbi edukatën]]''. Duke u bazuar në idetë e [[John Locke]] dhe mendimtarëve të tjerë të shekullit të 17-të, Jean-Jaques Rousseau e përshkroi fëmijërinë si një periudhë të shkurtër të shenjtërores përpara se njerëzit të ndeshen me rreziqet dhe vështirësitë e moshës madhore.<ref name="cohen">{{Cite book|title=The development of play|url=https://archive.org/details/developmentofpla0000cohe|vauthors=Cohen D|date=1993|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-86782-0|edition=2nd|location=London|page=[https://archive.org/details/developmentofpla0000cohe/page/20 20]|lang=en}}</ref> Portreti i gjerë i fëmijëve të Sir Joshua Reynolds demonstroi qëndrimet e reja të ndriçuara ndaj fëmijëve të vegjël. Piktura e tij e vitit 1788 ''"Epoka e pafajësisë"'' thekson pafajësinë dhe hirin natyral të fëmijës pozues dhe shpejt u bë një e preferuar e publikut. Ideja e fëmijërisë si një vend i hyjnisë, pastërtisë dhe pafajësisë është shpjeguar më tej në " [[William Wordsworth|Ode]] : Intimacionet e pavdekshmërisë nga kujtimet e fëmijërisë së hershme", imazhet e së cilës ai "e modeloi nga një përzierje komplekse estetike baritore., pikëpamjet panteiste të hyjnisë dhe një ide e pastërtisë shpirtërore të bazuar në një nocion edenik të pafajësisë baritore të mbushur me nocione neoplatonike të rimishërimit".<ref name="reeves"/> Ky koncept romantik i fëmijërisë, sugjeron historiania Margaret Reeves, ka një histori më të gjatë se sa njihet përgjithësisht, me rrënjët e saj të gjurmuara në ndërtime të ngjashme imagjinative të fëmijërisë që qarkullojnë, për shembull, në poezinë neoplatonike të poetit metafizik të shekullit të shtatëmbëdhjetë Henry Vaughan (p.sh., "The Retreate", 1650; "Childe-hood", 1655). Pikëpamjet e tilla binin në kontrast me pikëpamjet e forta didaktike kalviniste të shthurjes së foshnjave. {{Sfnp|Reeves|2018}} Me fillimin e [[Revolucioni industrial|industrializimit]] në Angli në 1760, divergjenca midis idealeve romantike me mendje të lartë të fëmijërisë dhe realitetit të përmasave në rritje të shfrytëzimit të fëmijëve në vendin e punës, u bë gjithnjë e më e dukshme. Nga fundi i shekullit të 18-të, fëmijët britanikë ishin të punësuar posaçërisht në fabrika dhe miniera dhe si oxhakpastrues,<ref name="Del_Col_1930">{{Cite book|url=http://www.victorianweb.org/history/workers1.html|title=Readings in European History|vauthors=Del Col L|date=shtator 1930|publisher=Appleton-Century-Crofts|veditors=Scott JF, Baltzly A|chapter=The Life of the Industrial Worker in Ninteenth-Century &#91;sic&#93; England — Evidence Given Before the Sadler Committee (1831–1832)|lang=en}}</ref> shpesh duke punuar me orë të gjata në punë të rrezikshme me paga të ulëta.<ref>{{Cite web|title=Poverty and Families in the Victorian Era|url=http://www.hiddenlives.org.uk/articles/poverty.html|website=hiddenlives.org|lang=en}}</ref> Me kalimin e shekullit, kontradikta midis kushteve në terren për fëmijët e varfër dhe nocionit të klasës së mesme të fëmijërisë si një kohë e thjeshtësisë dhe pafajësisë çoi në fushatat e para për vendosjen e mbrojtjes ligjore për fëmijët. Reformatorët britanikë sulmuan [[Puna e fëmijëve|punën e fëmijëve]] që nga vitet 1830 e tutje, të mbështetur nga përshkrimet e tmerrshme të jetës në rrugë të Londrës nga [[Çarls Dikens|Charles Dickens]].<ref>{{Cite book|title=Charles Dickens and the Victorian child : romanticizing and socializing the imperfect child|vauthors=Malkovich A|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-07425-8|location=New York|lang=en}}</ref> Fushata përfundimisht çoi në Aktet e Fabrikës, të cilat zbutën shfrytëzimin e fëmijëve në vendin e punës<ref name="Del_Col_1930"/><ref>{{Cite journal|date=dhjetor 1901|title=The Factory and Workshop Act, 1901|journal=British Medical Journal|volume=2|issue=2139|pages=1871–1872|doi=10.1136/bmj.2.2139.1871|pmc=2507680|pmid=20759953|lang=en}}</ref> === Konceptet moderne të fëmijërisë === [[Skeda:A_moment_in_the_garden.jpg|parapamje| Një plak dhe mbesa e tij në [[Turqia|Turqi]].]] Qëndrimi modern ndaj fëmijëve u shfaq në fund të shekullit të 19-të; klasa e mesme dhe e lartë viktoriane theksoi rolin e familjes dhe shenjtërinë e fëmijës – një qëndrim që ka mbetur dominues në shoqëritë perëndimore që atëherë.<ref>{{Cite book|title=Victorian child savers and their culture : a thematic evaluation|vauthors=Jordan TE|date=1998|publisher=[[Edwin Mellen Press]]|isbn=978-0-7734-8289-0|location=Lewiston, New York|oclc=39465039|lang=en}}</ref> Zhanri i [[Letërsia për fëmijë|letërsisë për fëmijë]] mori hov, me një përhapje të librave humoristikë, të orientuar nga fëmijët, të përshtatur me imagjinatën e fëmijës. Fantazia e [[Lewis Carroll]] ''[[Aventurat e Lizës në Botën e Çudirave|, Alice's Adventures in Wonderland]]'', botuar në 1865 në Angli, ishte një pikë referimi në zhanër; e konsideruar si “kryevepra e parë angleze e shkruar për fëmijë”, botimi i saj hapi “Epokën e parë të artë” të letërsisë për fëmijë. Gjysma e dytë e shekullit të 19-të pa prezantimin e shkollimit të detyrueshëm shtetëror të fëmijëve në të gjithë Evropën, i cili i largoi me vendosmëri fëmijët nga vendi i punës në shkolla.<ref>Sagarra, Eda. (1977). ''A Social History of Germany 1648–1914'', pp. 275–84</ref><ref>Weber, Eugen. (1976). ''Peasants into Frenchmen: The Modernization of Rural France, 1870–1914'', pp. 303–38</ref> Ekonomia e tregut e shekullit të 19-të mundësoi konceptin e fëmijërisë si një kohë argëtimi, lumturie dhe imagjinate. Kukullat dhe shtëpitë e kukullave të bëra nga fabrika i kënaqnin vajzat dhe djemtë luanin sporte dhe aktivitete të organizuara.<ref>{{Cite book|title=Children at Play: An American History|url=https://archive.org/details/childrenatplayam0000chud|vauthors=Chudacoff HP|date=2007|publisher=New York University Press|isbn=978-0-8147-1665-6|lang=en}}</ref> Boy Scouts u themelua nga Sir Robert Baden-Powell në 1908,<ref>{{Cite book|title=Why Brownsea? The Beginnings of Scouting|vauthors=Woolgar B, La Riviere S|publisher=Brownsea Island Scout and Guide Management Committee|year=2002|lang=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Hillcourt|first=William|url=https://archive.org/details/badenpowelltwoli0000unse/mode/2up?q=brownsea|title=Baden-Powell; the two lives of a hero|date=1964|publisher=Putnam|isbn=978-0839535942|location=New York|oclc=1338723|lang=en}}</ref> i cili u siguronte djemve të rinj aktivitete në natyrë që synonin zhvillimin e karakterit, qytetarisë dhe cilësive personale të fitnesit.<ref>{{Cite book|title=Notes to 2004 edition of Scouting for Boys|vauthors=Boehmer E|publisher=Oxford University Press|year=2004|location=[[Oxford]]|lang=en}}</ref> Në shekullin e 20-të, Philippe Ariès, një historian francez i specializuar në [[Mesjeta|historinë mesjetare]], sugjeroi se fëmijëria nuk ishte një fenomen natyror, por një krijim i shoqërisë në librin e tij të vitit 1960 ''Shekujt e fëmijërisë'' . Në vitin 1961 ai botoi një studim të pikturave, gurëve të varreve, mobiljeve dhe regjistrimeve shkollore, duke zbuluar se para shekullit të 17-të, fëmijët përfaqësoheshin si mini-të rritur. Në vitin 1966, filozofi amerikan George Boas botoi librin ''Kulti i fëmijërisë'' . Që atëherë, historianët kanë hulumtuar gjithnjë e më shumë fëmijërinë në kohët e kaluara.<ref>{{Cite journal|vauthors=Ulbricht J|date=nëntor 2005|title=J.C. Holz Revisited: From Modernism to Visual Culture|url=https://archive.org/details/sim_art-education_2005-11_58_6/page/n11|journal=Art Education|volume=58|issue=6|pages=12–17|doi=10.1080/00043125.2005.11651564|issn=0004-3125|lang=en}}</ref> Në vitin 2006, Hugh Cunningham botoi librin ''Shpikja e Fëmijërisë'', duke parë fëmijërinë britanike që nga viti 1000, [[mesjeta]], deri në atë që ai i referohet si Periudha e pasluftës e viteve 1950, 1960 dhe 1970.<ref>{{Cite book|title=Leisure in the Industrial Revolution|vauthors=Cunningham H|date=korrik 2016|publisher=Routledge|isbn=978-1-315-63767-9|pages=15–56|chapter=The Growth of Leisure in the Early Industrial Revolution, c. 1780–c. 1840|doi=10.4324/9781315637679-2|lang=en}}</ref> Fëmijëria evoluon dhe ndryshon ndërsa stilet e jetesës ndryshojnë dhe pritshmëritë e të rriturve ndryshojnë. Në epokën moderne, shumë të rritur besojnë se fëmijët nuk duhet të kenë shqetësime apo punë, pasi jeta duhet të jetë e lumtur dhe pa probleme. Fëmijëria shihet si një përzierje e thjeshtësisë, pafajësisë, lumturisë, argëtimit, imagjinatës dhe mrekullisë. Mendohet si një kohë loje, mësimi, shoqërimi, eksplorimi dhe shqetësimi në një botë pa shumë ndërhyrje të të rriturve.<ref name="cohen"/><ref name="reeves"/> Një "humbje e pafajësisë" është një koncept i zakonshëm dhe shpesh shihet si një pjesë integrale e moshës madhore . Zakonisht mendohet si një përvojë ose periudhë në jetën e një fëmije që zgjeron vetëdijen e tyre për të keqen, dhimbjen ose botën përreth tyre. Kjo temë është demonstruar në romanet ''To Kill a Mockingbird'' dhe ''Lord of the Flies'' . Personazhi imagjinar [[Piter Pan|Peter Pan]] ishte mishërimi i një fëmijërie që nuk mbaron kurrë.<ref>{{Cite news|last=Bloom|first=Harold|title=Major themes in Lord of the Flies|url=https://1.cdn.edl.io/DCZIfXm4z8XvzcRiCqTQbpSIBE3zLa6rhs0IuJCTkigqTLD9.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194237/https://1.cdn.edl.io/DCZIfXm4z8XvzcRiCqTQbpSIBE3zLa6rhs0IuJCTkigqTLD9.pdf|archive-date=11 dhjetor 2019|lang=en}}</ref><ref>Barrie, J. M. ''Peter Pan''. Hodder & Stoughton, 1928, Act V, Scene 2.</ref> == Fëmijëri e shëndetshme == === Shëndeti i fëmijëve === Shëndeti i fëmijëve përfshin mirëqenien fizike, mendore dhe sociale të fëmijëve. Ruajtja e shëndetit të fëmijëve nënkupton ofrimin e ushqimeve të shëndetshme, sigurimin e gjumit dhe stërvitjes së mjaftueshme dhe mbrojtjen e sigurisë së tyre.<ref>{{Cite web|title=Children's Health|url=https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/childrenshealth.html|website=MedlinePlus|publisher=U.S. National Library of Medicine, National Institutes of Health, U.S. Department of Health and Human Services|lang=en}}</ref> Fëmijët në pjesë të caktuara të botës shpesh vuajnë nga kequshqyerja, e cila shpesh shoqërohet me kushte të tjera, të tilla si diarre, pneumoni dhe malarie.<ref>{{Cite journal|vauthors=Caulfield LE, de Onis M, Blössner M, Black RE|date=korrik 2004|title=Undernutrition as an underlying cause of child deaths associated with diarrhea, pneumonia, malaria, and measles|journal=The American Journal of Clinical Nutrition|volume=80|issue=1|pages=193–198|doi=10.1093/ajcn/80.1.193|pmid=15213048|doi-access=free|lang=en}}</ref> === Mbrojtja e fëmijëve === Mbrojtja e fëmijëve, sipas UNICEF-it, i referohet “parandalimit dhe reagimit ndaj dhunës, shfrytëzimit dhe abuzimit ndaj fëmijëve – duke përfshirë shfrytëzimin seksual komercial, trafikimin, [[Puna e fëmijëve|punën e fëmijëve]] dhe praktikat e dëmshme tradicionale, si gjymtimi/prerja e organeve gjenitale të femrave dhe martesat e fëmijëve ”.<ref>{{Cite web|date=maj 2006|title=What is child Protection?|url=http://www.unicef.org/chinese/protection/files/What_is_Child_Protection.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417093417/https://www.unicef.org/chinese/protection/files/What_is_Child_Protection.pdf|archive-date=17 prill 2021|access-date=7 janar 2021|publisher=The United Nations Children’s Fund (UniCeF)|lang=en}}</ref> [[Konventa për të Drejtat e Fëmijës]] mbron të drejtat themelore të fëmijëve. Mbrojtja e fëmijëve nga abuzimi konsiderohet si një synim i rëndësishëm bashkëkohor. Kjo përfshin mbrojtjen e fëmijëve nga shfrytëzimi si puna e fëmijëve, trafikimi i fëmijëve dhe shitja e fëmijëve, abuzimi seksual i fëmijëve, duke përfshirë prostitucionin e fëmijëve dhe pornografinë e fëmijëve, përdorimin ushtarak të fëmijëve dhe pastrimin e fëmijëve në birësime të paligjshme. Ekzistojnë disa instrumente ndërkombëtare për këto qëllime, si: * Konventa për format më të këqija të punës së fëmijëve * Konventa për moshën minimale, 1973 * Protokolli opsional mbi shitjen e fëmijëve, prostitucionin e fëmijëve dhe pornografinë e fëmijëve * Konventa e Këshillit të Evropës për Mbrojtjen e Fëmijëve nga Shfrytëzimi Seksual dhe Abuzimi Seksual * Protokolli Fakultativ mbi Përfshirjen e Fëmijëve në Konflikte të Armatosura * Konventa e Hagës për Birësimin === Loja === Loja është thelbësore për mirëqenien konjitive, fizike, sociale dhe emocionale të fëmijëve.<ref name="Ginsburg_2007">{{Cite journal|vauthors=Ginsburg KR|date=janar 2007|title=The importance of play in promoting healthy child development and maintaining strong parent-child bonds|journal=Pediatrics|volume=119|issue=1|pages=182–191|doi=10.1542/peds.2006-2697|pmid=17200287|doi-access=free|lang=en}}</ref> Ai u ofron fëmijëve mundësi për zhvillim fizik (vrapim, kërcim, ngjitje, etj.), intelektual (aftësi sociale, norma të komunitetit, etikë dhe njohuri të përgjithshme) dhe emocional (empati, dhembshuri dhe miqësi). Loja e pastrukturuar inkurajon kreativitetin dhe imagjinatën. Loja dhe bashkëveprimi me fëmijë të tjerë, si dhe me disa të rritur, ofron mundësi për miqësi, ndërveprime shoqërore, konflikte dhe zgjidhje. Megjithatë, të rriturit priren (shpesh gabimisht) të supozojnë se praktikisht të gjitha aktivitetet sociale të fëmijëve mund të kuptohen si "lojë" dhe, për më tepër, se aktivitetet e lojës së fëmijëve nuk përfshijnë shumë aftësi ose përpjekje.<ref>{{Cite journal|vauthors=Björk-Willén P, Cromdal J|year=2009|title=When education seeps into 'free play': How preschool children accomplish multilingual education|journal=Journal of Pragmatics|volume=41|issue=8|pages=1493–1518|doi=10.1016/j.pragma.2007.06.006|lang=en}}</ref><ref>{{Cite journal|vauthors=Cromdal J|year=2001|title=Can I be with?: Negotiating play entry in a bilingual school|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-pragmatics_2001-04_33_4/page/515|journal=Journal of Pragmatics|volume=33|issue=4|pages=515–543|doi=10.1016/S0378-2166(99)00131-9|lang=en}}</ref><ref>{{Cite book|title=Talk and social interaction in the playground|url=https://archive.org/details/talksocialintera0000butl|vauthors=Butler CW|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|year=2008|isbn=978-0-7546-7416-0|location=Aldershot|lang=en}}</ref><ref>{{Cite journal|vauthors=Cromdal J|year=2009|title=Childhood and social interaction in everyday life: Introduction to the special issue|journal=Journal of Pragmatics|volume=41|issue=8|pages=1473–76|doi=10.1016/j.pragma.2007.03.008|lang=en}}</ref> Është përmes lojës që fëmijët në një moshë shumë të hershme përfshihen dhe ndërveprojnë në botën përreth tyre. Loja i lejon fëmijët të krijojnë dhe eksplorojnë një botë që mund ta zotërojnë, duke mposhtur frikën e tyre gjatë praktikimit të roleve të të rriturve, ndonjëherë në lidhje me fëmijë të tjerë ose kujdestarë të rritur.<ref name="Ginsburg_2007"/> Loja e padrejtuar i lejon fëmijët të mësojnë se si të punojnë në grup, të ndajnë, të negociojnë, të zgjidhin konfliktet dhe të mësojnë aftësitë e vetë-advokimit. Megjithatë, kur loja kontrollohet nga të rriturit, fëmijët pajtohen me rregullat dhe shqetësimet e të rriturve dhe humbasin disa nga përfitimet që u ofron loja. Kjo është veçanërisht e vërtetë në zhvillimin e kreativitetit, udhëheqjes dhe aftësive në grup.<ref name="Ginsburg_2007" /> [[Skeda:Ralph_Hedley_The_tournament_1898.jpg|parapamje| Ralph Hedley, ''Turneu,'' 1898, paraqet djem të varfër duke luajtur jashtë në një pjesë rurale të verilindjes në Angli.]] Loja konsiderohet të jetë shumë e rëndësishme për zhvillimin optimal të fëmijës, sepse ajo është njohur nga Komisioni i Kombeve të Bashkuara për të Drejtat e Njeriut si një e drejtë e çdo fëmije.<ref name="un"/> Fëmijët që rriten me një stil të nxituar dhe nën presion mund të kufizojnë përfitimet mbrojtëse që do të përfitonin nga loja e drejtuar nga fëmijët.<ref name="Ginsburg_2007"/> Fillimi i lojës në një mjedis klase i lejon mësuesit dhe studentët të ndërveprojnë përmes lojërave të lidhura me një përvojë mësimore. Prandaj, loja ndihmon në ndërveprimet midis të rriturve dhe fëmijëve në një mjedis mësimi. "Strukturë lozonjare" do të thotë të kombinosh të mësuarit informal me të mësuarit formal për të prodhuar një përvojë efektive të të mësuarit për fëmijët në moshë të re.<ref>{{Cite journal|vauthors=Walsh G, Sproule L, McGuinness C, Trew K|date=korrik 2011|title=Playful structure: a novel image of early years pedagogy for primary school classrooms.|journal=Early Years|volume=31|issue=2|pages=107–119|doi=10.1080/09575146.2011.579070|lang=en}}</ref> Edhe pse loja konsiderohet si më e rëndësishmja për zhvillimin optimal të fëmijëve, mjedisi ndikon në lojën e tyre dhe rrjedhimisht në zhvillimin e tyre. Fëmijët e varfër përballen me pabarazi të përhapura mjedisore pasi përjetojnë më pak mbështetje sociale dhe prindërit e tyre janë më pak të përgjegjshëm dhe më autoritar. Fëmijët nga familjet me të ardhura të ulëta kanë më pak gjasa të kenë akses në libra dhe kompjuterë që do të përmirësonin zhvillimin e tyre.<ref name="pmid14992634">{{Cite journal|vauthors=Evans GW|date=2004|title=The environment of childhood poverty|url=https://archive.org/details/sim_american-psychologist_february-march-2004_59_2/page/n6|journal=The American Psychologist|volume=59|issue=2|pages=77–92|doi=10.1037/0003-066X.59.2.77|pmid=14992634|lang=en}}</ref> === Kultura e rrugës === [[Skeda:Boys_in_front_of_the_movie_theatre_on_Dundas_Street.jpg|parapamje| Fëmijët përpara një kinemaje, Toronto, 1920.]] Kultura e fëmijëve në rrugë i referohet [[Kultura|kulturës]] kumulative të krijuar nga fëmijët e vegjël dhe nganjëherë referohet si ''bota e tyre sekrete'' . Është më e zakonshme tek fëmijët nga mosha shtatë deri në dymbëdhjetë vjeç. Është më i fortë në zonat urbane industriale [[Klasa punëtore|të klasës punëtore]], ku fëmijët tradicionalisht janë të lirë të luajnë në rrugë për periudha të gjata pa mbikëqyrje. Ai është shpikur dhe mbështetur kryesisht nga vetë fëmijët me pak ndërhyrje nga të rriturit. Kultura e rrugës e fëmijëve të vegjël zakonisht zhvillohet në rrugë të qeta dhe trotuare, dhe përgjatë rrugëve që dalin në [[Parku|parqe]] lokale, [[Sheshi i lojërave|kënde lojërash]], shkurre dhe djerrina, dhe në dyqanet lokale. Shpesh imponon status imagjinativ në pjesë të caktuara të sferës urbane (ndërtesa lokale, bordurat, objektet e rrugëve, etj.). Fëmijët caktojnë zona të veçanta që shërbejnë si vende takimi dhe relaksi jozyrtare (shih: Sobel, 2001). Një zonë urbane që duket pa fytyrë ose e lënë pas dore për një të rritur, mund të ketë kuptime të thella ' fryma e vendit ' për fëmijët. Që nga ardhja e shpërqendrimeve të brendshme si [[Video loja|lojërat video]] dhe [[televizioni]], janë shprehur shqetësime për vitalitetin – apo edhe mbijetesën – e kulturës së rrugës së fëmijëve. == Gjeografitë e fëmijërisë == Gjeografia e fëmijërisë përfshin mënyrën se si shoqëria (e rritur) e percepton idenë e fëmijërisë, mënyrat e shumta se si qëndrimet dhe sjelljet e të rriturve ndikojnë në jetën e fëmijëve, duke përfshirë mjedisin që rrethon fëmijët dhe implikimet e tij. === Çrregullimi i mungesës së natyrës === Çrregullimi i mungesës së natyrës, një term i krijuar nga Richard Louv në librin e tij të vitit 2005 ''Fëmija i fundit në pyll ,'' i referohet prirjes në Shtetet e Bashkuara dhe Kanada drejt më pak kohë për lojëra në natyrë,<ref>{{Cite web|date=29 qershor 2006|title=For more children, less time for outdoor play: Busy schedules, less open space, more safety fears, and lure of the Web keep kids inside|url=http://www.csmonitor.com/2006/0629/p13s02-lifp.html|website=The Christian Science Monitor|lang=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=U.S. children and teens spend more time on academics|url=http://www.umich.edu/~urecord/0405/Dec06_04/20.shtml|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070702135326/http://www.umich.edu/~urecord/0405/Dec06_04/20.shtml|archive-date=2 korrik 2007|access-date=7 janar 2021|website=The University Record Online|publisher=The University of Michigan|lang=en}}</ref> duke rezultuar në një gamë të gjerë sjelljesh probleme.<ref>{{Cite web|title=Are your kids really spending enough time outdoors? Getting up close with nature opens a child's eyes to the wonders of the world, with a bounty of health benefits.|url=http://www.canadianliving.com/canadianliving/client/en/Family/DetailNews.asp?idNews=238340&pg=2&|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20120728104732/http://www.canadianliving.com/canadianliving/client/en/Family/DetailNews.asp?idNews=238340&pg=2&|archive-date=28 korrik 2012|website=Canadian Living|lang=en}}</ref> == Mosha e përgjegjësisë == Mosha në të cilën fëmijët konsiderohen përgjegjës për veprimet e tyre të lidhura me shoqërinë (p.sh. martesa, votimi, etj.) gjithashtu ka ndryshuar me kalimin e kohës,<ref>{{Cite news|last=RJ|first=Raawat|date=9 dhjetor 2021|title=बच्चे चुनौतियों का जवाब दे सकते हैं – द समझ एन.जी.ओ.|language=hi|work=Navbharat Times Reader's Blog|url=https://readerblogs.navbharattimes.indiatimes.com/natures_warrior/children-can-respond-to-challenges-the-samajh-ngo/|access-date=13 dhjetor 2021}}</ref> dhe kjo reflektohet në mënyrën se si ata trajtohen në gjykata. Në kohën romake, fëmijët konsideroheshin si të pafajshëm për krime, një pozicion i adoptuar më vonë nga Kisha. Në shekullin e 19-të, fëmijët më të vegjël se shtatë vjeç konsideroheshin të paaftë për krim. Fëmijët nga mosha shtatë vjeçare konsideroheshin përgjegjës për veprimet e tyre. Prandaj, ata mund të përballen me akuza penale, të dërgohen në burg për të rritur dhe të dënohen si të rriturit me kamxhik, damkë ose varje. Megjithatë, gjykatat e asaj kohe do të merrnin parasysh moshën e shkelësit kur shqyrtonin dënimin. {{Citim i duhur}} Mosha minimale e punësimit dhe mosha e martesës gjithashtu ndryshojnë. Kufiri i moshës së shërbimit ushtarak vullnetar/jovullnetar është i diskutueshëm edhe në nivel ndërkombëtar.<ref>{{Cite journal|vauthors=Yun S|date=2014|title=BreakingImaginary Barriers: Obligations of Armed Non-State Actors Under General Human Rights Law – The Case of the Optional Protocol to the Convention on the Rights of the Child|journal=Journal of International Humanitarian Legal Studies|volume=5|issue=1–2|pages=213–257|doi=10.1163/18781527-00501008|ssrn=2556825|lang=en}}</ref> == Arsimi == [[Skeda:Torvisen_kansakoulu_1924-26.jpg|parapamje| Fëmijë të ulur në një klasë finlandeze në shkollën e Torvinen në [[Sodankylä]], [[Finlanda|Finlandë]], në vitet 1920]] Edukimi, në kuptimin e përgjithshëm, i referohet aktit ose procesit të dhënies ose marrjes së njohurive të përgjithshme, zhvillimit të fuqive të arsyetimit dhe gjykimit dhe përgatitjes intelektuale për një jetë të pjekur.<ref>{{Cite web|title=Define Education|url=http://dictionary.reference.com/browse/education|access-date=3 gusht 2014|website=Dictionary.com|publisher=Dictionary.reference.com|lang=en}}</ref> Arsimi formal më së shpeshti zhvillohet përmes [[Shkolla|shkollimit]] . E [[E drejta për arsim|drejta për arsim]] është njohur nga disa qeveri. Në nivel global, neni 13 i Paktit Ndërkombëtar të [[Organizata e Kombeve të Bashkuara|Kombeve të Bashkuara]] [[Pakti Ndërkombëtar për të Drejtat Ekonomike, Sociale dhe Kulturore|për të Drejtat Ekonomike, Sociale dhe Kulturore të]] vitit 1966 (ICESCR}) njeh të drejtën e secilit për arsimim.<ref name="ICESCR-art13.1">''ICESCR'', Article 13.1</ref> [[Arsimi i detyrueshëm|Arsimi është i detyrueshëm]] në shumicën e vendeve deri në një moshë të caktuar, por frekuentimi në [[Shkolla|shkollë]] mund të mos jetë i detyrueshëm, me opsione alternative si [[Arsimi shtëpiak|shkollimi në shtëpi]] ose [[Teknologjia arsimore|mësimi elektronik]] që njihen si forma të vlefshme edukimi në juridiksione të caktuara. == Qëndrimet ndaj fëmijëve == Qëndrimet sociale ndaj fëmijëve ndryshojnë në mbarë botën në kultura të ndryshme dhe ndryshojnë me kalimin e kohës. Një studim i vitit 1988 mbi qëndrimet evropiane ndaj qendrës së fëmijëve zbuloi se Italia ishte më e përqendruar te fëmijët dhe Holanda më pak te fëmijët, me vende të tjera, si Austria, Britania e Madhe, Irlanda dhe [[Gjermania Perëndimore]] që bien në mes.<ref>{{Cite journal|vauthors=Jones RK, Brayfield A|date=qershor 1997|title=Life's greatest joy?: European attitudes toward the centrality of children.|url=https://archive.org/details/sim_social-forces_1997-06_75_4/page/1239|journal=Social Forces|volume=75|issue=4|pages=1239–1269|doi=10.1093/sf/75.4.1239|lang=en}}</ref> Në vitin 2013, normat e martesës së fëmijëve femra nën moshën 18 vjeç arritën në 75% në Niger, 68% në Republikën e Afrikës Qendrore dhe Çad, 66% në Bangladesh dhe 47% në [[India|Indi]] .<ref>{{Cite news|date=8 mars 2013|title=Child brides around the world sold off like cattle|work=[[USA Today]]|agency=Associated Press|url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/03/08/child-brides-sold/1972905/|archive-url=https://web.archive.org/web/20130308200221/https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/03/08/child-brides-sold/1972905/|archive-date=8 mars 2013|lang=en}}</ref> Sipas një raporti [[UNICEF|të UNICEF-it]] të vitit 2019 mbi martesën e fëmijëve, 37% e femrave janë martuar para moshës 18 vjeç në Afrikën Sub-Sahariane, e ndjekur nga Azia Jugore me 30%. Nivele më të ulëta u gjetën në Amerikën Latine dhe Karaibe (25%), Lindjen e Mesme dhe Afrikën e Veriut (18%) dhe Evropën Lindore dhe Azinë Qendrore (11%), ndërsa normat në Evropën Perëndimore dhe Amerikën e Veriut ishin minimale.<ref>{{Cite web|title=Child marriage|url=https://data.unicef.org/topic/child-protection/child-marriage/|access-date=2020-04-27|website=UNICEF DATA|language=en-US}}</ref> Martesa e fëmijëve është më e përhapur me vajzat, por përfshin edhe djemtë. Një studim i vitit 2018 në revistën Studime të Fëmijëve dhe Rinisë Vulnerable zbuloi se, në mbarë botën, 4.5% e meshkujve janë martuar para moshës 18 vjeç, me Republikën e Afrikës Qendrore që ka normën mesatare më të lartë me 27.9%.<ref>{{Cite journal|vauthors=Gastón CM, Misunas C, Cappa C|date=2019-07-03|title=Child marriage among boys: a global overview of available data|journal=Vulnerable Children and Youth Studies|volume=14|issue=3|pages=219–228|doi=10.1080/17450128.2019.1566584|issn=1745-0128|doi-access=free|lang=en}}</ref> === Fertiliteti dhe numri i fëmijëve për grua === Përpara se [[Kontrolli i lindjeve|kontracepsioni]] të bëhej gjerësisht i disponueshëm në shekullin e 20-të, gratë nuk kishin zgjidhje tjetër përveç abstinencës ose të pasurit shpesh shumë fëmijë. Në fakt, shqetësimet aktuale të rritjes së popullsisë janë bërë të mundshme vetëm me uljen drastike të vdekshmërisë së fëmijëve dhe fertilitetit të qëndrueshëm. Në vitin 2017, shkalla totale e lindshmërisë globale u vlerësua të ishte 2.37 fëmijë për grua,<ref name=":2">{{Cite journal|display-authors=6|vauthors=Vollset SE, Goren E, Yuan CW, Cao J, Smith AE, Hsiao T, Bisignano C, Azhar GS, Castro E, Chalek J, Dolgert AJ, Frank T, Fukutaki K, Hay SI, Lozano R, Mokdad AH, Nandakumar V, Pierce M, Pletcher M, Robalik T, Steuben KM, Wunrow HY, Zlavog BS, Murray CJ|date=tetor 2020|title=Fertility, mortality, migration, and population scenarios for 195 countries and territories from 2017 to 2100: a forecasting analysis for the Global Burden of Disease Study|journal=Lancet|volume=396|issue=10258|pages=1285–1306|doi=10.1016/s0140-6736(20)30677-2|pmc=7561721|pmid=32679112|lang=en}}</ref> duke shtuar rreth 80 milionë njerëz në popullsinë botërore në vit. Për të matur numrin e përgjithshëm të fëmijëve, shkencëtarët shpesh preferojnë fertilitetin e plotë të grupit në moshën 50 vjeç (CCF50).<ref name=":2" /> Megjithëse numri i fëmijëve ndikohet gjithashtu nga normat kulturore, [[feja]], presioni i bashkëmoshatarëve dhe faktorë të tjerë socialë, CCF50 duket të jetë më së shumti i varur nga niveli arsimor i grave, duke filluar nga 5-8 fëmijë në gratë pa arsim në më pak se 2. te femrat me arsim 12 ose më shumë.<ref name=":2" /> == Çështjet te rendesishme == === Emergjencat dhe konfliktet === Emergjencat dhe konfliktet paraqesin rreziqe të dëmshme për shëndetin, sigurinë dhe mirëqenien e fëmijëve. Ka shumë lloje të ndryshme konfliktesh dhe emergjencash, p.sh. [[Lufta|luftërat]] dhe [[Fatkeqësia natyrore|fatkeqësitë natyrore]]. Që nga viti 2010, rreth 13 milionë fëmijë janë zhvendosur nga [[Lufta|konfliktet e armatosura]] dhe [[dhuna]] në mbarë botën.<ref name="UNICEF_2010">{{Cite book|last=UNICEF|url=http://crianca.mppr.mp.br/arquivos/File/publi/unicef_sowc/sit_mund_inf_2010_ed_especial_tabelas.pdf|title=The State of the World's Children Report, Special Edition|date=2010|publisher=UNICEF|isbn=978-92-806-4445-6|location=New York|access-date=25 dhjetor 2023|archive-date=21 qershor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220621132804/https://crianca.mppr.mp.br/arquivos/File/publi/unicef_sowc/sit_mund_inf_2010_ed_especial_tabelas.pdf|url-status=dead|lang=en}}</ref> Aty ku konfliktet e dhunshme janë normë, jeta e fëmijëve të vegjël është ndërprerë ndjeshëm dhe familjet e tyre kanë vështirësi të mëdha për të ofruar kujdesin e ndjeshëm dhe të vazhdueshëm që fëmijët e vegjël kanë nevojë për zhvillimin e tyre të shëndetshëm.<ref name="UNICEF_2010" /> Studimet mbi efektin e emergjencave dhe konflikteve në shëndetin [[Shëndeti|fizik]] dhe [[Shëndeti mendor|mendor]] të fëmijëve nga lindja deri në 8 vjeç tregojnë se aty ku fatkeqësia është e natyrshme, shkalla e [[Stresi posttraumatik|PTSD]] ndodh në diku nga 3 deri në 87 për qind të fëmijëve të prekur.<ref name="Shannon_1994">{{Cite journal|vauthors=Shannon MP, Lonigan CJ, Finch AJ, Taylor CM|date=janar 1994|title=Children exposed to disaster: I. Epidemiology of post-traumatic symptoms and symptom profiles|url=https://archive.org/details/journal-american-academy-child-adolescent-psychiatry_1994-01_33_1/page/80|journal=Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry|volume=33|issue=1|pages=80–93|doi=10.1097/00004583-199401000-00012|pmid=8138525|lang=en}}</ref> Megjithatë, normat e PTSD për fëmijët që jetojnë në kushte konflikti kronik variojnë nga 15 në 50 përqind.<ref>{{Cite book|title=Trauma, War, and Violence: Public Mental Health in Socio Cultural Context|vauthors=De Jong JT|date=2002|publisher=Kluwer|isbn=978-0-306-47675-4|location=New York|lang=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|url=http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002335/233558E.pdf|title=Investing against Evidence: The Global State of Early Childhood Care and Education|vauthors=Marope PT, Kaga Y|publisher=Paris: UNESCO|year=2015|isbn=978-92-3-100113-0|pages=118–125|lang=en}}</ref> == Shih edhe == * [[Rinia]] * [[Fëmija]] * [[Puberteti]] * [[Adoleshenca]] * [[Psikologjia fëmijënore]] * [[Psikologjia zhvillimore]] == Literatura == {{div col}} * {{Cite book|last=Rorabaugh|first=W. J.|last2=Critchlow|first2=Donald T.|last3=Baker|first3=Paula C.|title=America's Promise: A Concise History of the United States|url=https://books.google.com/books?id=VL_6X5zWOokC&pg=PA47|year=2004|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-7425-1189-7|pages=47|lang=en}}{{Lidhje e vdekur}} * {{Cite book|last=Waites|first=Matthew|title=The Age of Consent: Young People, Sexuality and Citizenship|url=https://archive.org/details/ageofconsentyoun0000wait|publisher=Palgrave Macmillan|year=2005|isbn=978-1-4039-2173-4|oclc=238887395|lang=en}} * {{Cite book|url=http://www.worldcat.org/oclc/958061287|title=By birth or consent: children, law, and the Anglo-American revolution in authority.|last=Brewer|first=Holly|publisher=University of North Carolina Press|year=2012|isbn=978-0-8078-2950-9|location=Chapel Hill, NC|pages=288|lang=en}} * {{Cite book|url=http://www.ilpa.org.uk/data/resources/13266/ILPA-Age-Dispute-Report.pdf|title=When is a child not a child? Asylum, age disputes and the process of age assessment|last=Crawley|first=Heaven|date=2007|publisher=Immigration Law Practitioners' Association|accessdate=8 qershor 2014|isbn=978-1-901833-13-3|pages=45|archive-url=https://web.archive.org/web/20140708180722/http://www.ilpa.org.uk/data/resources/13266/ILPA-Age-Dispute-Report.pdf|archive-date=8 korrik 2014|url-status=dead|lang=en}} * Brewer, Holly. [http://uncpress.unc.edu/browse/book_detail?title_id=833 ''By Birth or Consent: Children, Law, & the Anglo-American Revolution in Authority''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110711010512/http://uncpress.unc.edu/browse/book_detail?title_id=833 |date=11 korrik 2011 }} {{citation|title=''By Birth or Consent: Children, Law, & the Anglo-American Revolution in Authority''|url=http://uncpress.unc.edu/browse/book_detail?title_id=833|date=2005|publisher=University of North Carolina Press (Chapel Hill)|isbn=978-0-8078-5832-5|lang=en|access-date=30 maj 2022|archive-date=11 korrik 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110711010512/http://uncpress.unc.edu/browse/book_detail?title_id=833|url-status=dead}} * Robertson, Stephen (University of Sydney). "[http://chnm.gmu.edu/cyh/case-studies/230 Age of Consent Laws] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150716063642/http://chnm.gmu.edu/cyh/case-studies/230 |date=16 korrik 2015 }}." In: ''Children & Youth in History'', Roy Rosenzweig Center for History and New Media (CHNM) at George Mason University and the University of Missouri–Kansas City.—Includes links to primary sources. * Waites, Matthew ''The Age of Consent: Young People, Sexuality and Citizenship'', (New York [United States] and Houndmills, Basingstoke [United Kingdom]: Palgrave Macmillan). 2005, {{ISBN|978-1-4039-2173-4}} * {{cite journal|last=Schaffner|first=Laurie|year=2002|title=An Age of Reason: Paradoxes in Legal Constructions of Adulthood|journal=International Journal of Children's Rights|volume=10|issue=3|doi=10.1163/157181802761586699|pages=201–232|lang=en}} * {{Cite book|last=Senn|author2=Richard|first=David R. A. Weems|title=Manual of Forensic Odontology|url=https://books.google.com/books?id=c9u0MUnexdIC|year=2013|publisher=CRC Press|isbn=978-1-4398-5133-3|pages=[https://books.google.com/books?id=c9u0MUnexdIC&pg=PA212 212]|lang=en}} * {{Cite book|author=Cornick|title=A Practical Guide to Family Law|url=https://books.google.com/books?id=YcZhqGMFht0C|year=1995|publisher=Cengage Learning|isbn=978-0-314-04451-8|pages=[https://books.google.com/books?id=YcZhqGMFht0C&pg=PA229 229]|lang=en}}{{Lidhje e vdekur}} * {{Cite book|last=Morolli|first=Danilo Ceccarelli|title=A brief outline of roman law|url=https://books.google.com/books?id=WVEjYPaeuTgC&pg=PA53|year=2012|publisher=Gangemi Editore spa|isbn=978-88-492-7509-4|lang=en}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=V9ICUHILa68C&pg=PA144#v=onepage&q&f=false|title=Do African Children Have Rights?|accessdate=28 korrik 2015|lang=en}} * {{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/884617656|title=Population : an introduction to concepts and issues|last=Weeks|first=John Robert|isbn=9781305094505|edition=Twelfth|location=Boston, MA|oclc=884617656|lang=en}} * {{Cite book|vauthors=Andrews KM, Brouillette DB, Brouillette RT|title=Encyclopedia of Infant and Early Childhood Development|url=https://archive.org/details/psychologyencycl03libg|chapter=Mortality, Infant|year=2008|publisher=Elsevier|doi=10.1016/B978-012370877-9.00084-0|pages=[https://archive.org/details/psychologyencycl03libg/page/n349 343]–359|lang=en}} * {{Cite book|chapter=Sudden Infant Death Syndrome: An Overview|first=Jhodie R|last=Duncan|first2=Roger W|last2=Byard|editor-first=Jhodie R|editor-last=Duncan|editor-first2=Roger W|editor-last2=Byard|name-list-style=vanc|title=SIDS Sudden infant and early childhood death: The past, the present and the future|publisher=University of Adelaide Press|year=2018|doi=10.20851/j.ctv2n7f0v.6|lang=en}} * {{Cite book|last=Nussbaum|first=Martha|name-list-style=vanc|title=Creating Capabilities|url=https://archive.org/details/creatingcapabili0000nuss|year=2011|publisher=The Belknap Press of Harvard University Press|isbn=978-0-674-05054-9|lang=en}} * {{Cite book|publisher=Geneva WHO|last=Krug|first=Etienne|name-list-style=vanc|title=World Report on Violence and Health|location=Geneva|year=2002|url=http://www.who.int/violence_injury_prevention/violence/world_report/en/|lang=en}} * {{Cite book|last=Stratton|first=Kathleen|last2=Almario|first2=Donna A.|last3=Wizemann|first3=Theresa M.|last4=McCormick|first4=Marie C.|name-list-style=vanc|year=2003|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK221465/|title=Immunization Safety Review: Vaccinations and Sudden Unexpected Death in Infancy|publisher=National Academies Press (US)|location=Washington, DC|lang=en}} {{div col end}} == Referime == {{reflist|3}} == Lidhje të jashtme == {{CommonsCat|Childhood}} *[http://www.childhood.org/ World Childhood Foundation] *[https://web.archive.org/web/20181215171458/https://www.mfa.gouv.qc.ca/fr/publication/Documents/programme_educatif_en.pdf Meeting Early Childhood Needs] [[Kategoria:Psikologji zhvillimore]] [[Kategoria:Fëmijëri]] [[Kategoria:Familje]] i93xt4vb8pfk3o475b7mvzvfwjhe31b Daniel Silva (shkrimtarë) 0 240096 3053201 2953847 2026-10-03T02:04:50Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 2 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3053201 wikitext text/x-wiki {{Kutia Shkrimtar | name = Daniel Silva | Seksi = Mashkull | image = DanielSilva01.JPG | image_size = 250px | birth_date = 1960 | birth_place = [[Detroit]], [[Michigan]], SHBA | nationality = Amerikanë | Profesioni = Shkrimtarë dhe gazetarë | genre = Spy-fiction }} '''Daniel Silva''' (lindi më 1960) është autor amerikanë i 19 romanëve të zhanrit thriller dhe [[Spiunazhi|spiunazhi]]. ==Jeta e hershme== Danieli lindi në [[Detroit]], [[Michigan]], SHBA. Prindërit e tij ishin mësues. Kur Danieli ishte shtatë vjeç, familja e tij u zhvendosën në [[Merced, Kalifornia|Merced]], Kaliforni. Ai u rrit si katolikë.<ref name="Hadassah">{{cite journal|last1=Pash|first1=Barbara|title=Book Talk: Daniel Silva|journal=Hadassah Magazine|date=shtator 2014|url=http://www.hadassahmagazine.org/2014/09/08/book-talk-daniel-silva/|language=en|accessdate=24 korrik 2015}}</ref> ==Karriera== ===Gazetaria=== Ai filloi karrierën e tij si gazetar me pozitë të përkohëshme në [[United Press International]] në vitin 1984.<ref name="hhew">{{cite news|title=Moscow Rules spy novelist Daniel Silva (interview transcript of Hugh Hewitt Show)|url=http://www.hughhewitt.com/moscow-rules-spy-novelist-daniel-silva/|language=en|work=The Hugh Hewitt Show|last=Hewitt|first=Hugh|date=29 korrik 2008|access-date=7 gusht 2017}}</ref> Detyra e tij ishte të mbulonte [[Konventa Kombëtare Demokratike|Konventën Kombëtare Demokratike]]. United Press International e bëri pozicionin e Danielit të përhershme dhe, një vit më vonë, e transferoi atë në [[Uashington, D.C.]], selinë. Pas dy vitesh të tjera, ai u emërua korrespondent i UPI në [[Lindja e Mesme|Lindjen e Mesme]] dhe u zhvendos në [[Kajro]], [[Egjipti|Egjipt]]. Danieli u kthye në Uashington, D.C, për një pozicion me Uebfaqen e Uashingtonit të [[CNN|Cable News Network]]. Ai punoi si producent dhe prodhues ekzekutiv për disa nga programet televizive të CNN, duke përfshirë [[Crossfire (serial)|Crossfire]] dhe [[Capital Gang]]. ===Shkrimtarë=== Në vitin 1994 filloi punën në romanin e tij të parë, The Unlikely Spy (1996). Romani debutoi në listën më të mirë të shitësve të [[The New York Times]] më 26 janar 1997; ai mbeti në listë për pesë javë, duke u rritur në numrin 13.<ref name="NYT 1997-02-23">{{cite news|title=BEST SELLERS: February 23, 1997|url=https://www.nytimes.com/1997/02/23/books/best-sellers-february-23-1997.html|language=en|accessdate=26 korrik 2015|newspaper=[[The New York Times]]|date=23 shkurt 1997}}</ref> Në vitin 1997, Danieli la CNN për të ndjekur shkrimin me orar të plotë. Që atëherë Danieli ka shkruar 19 romane të zhanrit spiunazh, të gjithë shitësit më të mirë në listën The New York Times. Personazhi kryesor është Gabriel Allon, një restaurues arti izraelit, spiun dhe vrasës, i cili është një figurë kyçe në të gjitha, por tre nga titujt e Danielit. Seri ka qenë një shitja më e mirë nga New York Times që nga kësti i saj i parë në vitin 2001.<ref name="NYT 2001-01-28">{{cite news|title=BEST SELLERS: January 28, 2001|url=https://www.nytimes.com/2001/01/28/books/best-sellers-january-28-2001.html|language=en|accessdate=22 nëntor 2012|newspaper=[[New York Times]]|date=28 janar 2002}}</ref><ref name="apr7">{{cite news|title=BEST SELLERS: April 7, 2002|url=https://www.nytimes.com/2002/04/07/books/best-sellers-april-7-2002.html?pagewanted=all&src=pm|accessdate=13 gusht 2012|newspaper=[[The New York Times]]|date=7 prill 2002}}</ref> Shtatë nga titujt e serive kanë arritur numrin një në listën e shitësve më të mirë të New York Times. Disa nga romanet e tij janë të vendosura kundër terrorizmit islamik, disa janë në lidhje me ngjarjet historike që lidhen me [[Lufta e Dytë Botërore|Luftën e Dytë Botërore]] dhe [[Holokausti|Holokaustit]]. Daniel nuk hyri në serinë e Allon me një kuptim të rëndësishëm të botës së restaurimit të artit, por ishte në gjendje të përdorte ekspertizën e një fqinji për ta ndihmuar atë të kthejë një vrasës spiun në një artist.<ref name="hhew"/> ==Jeta personale== Danieli u takua me [[Jamie Gangel]], një raportuese amerikane. Ata më vonë u martuan dhe Danieli u konvertua nga katolizmi në judaizëm, në fenë e gruasë së tij.<ref name="hhew"/> Ata kanë dy fëmijë, Nikolas dhe Lily. Daniel i merr fëmijët e tij në udhëtime për kërkimet e tij për librat e tij.<ref name="hhew"/><ref>{{cite web|last1=Joyella|first1=Mark|title=CNN Hires Jamie Gangel as Special Correspondent|url=http://www.adweek.com/tvnewser/cnn-hires-jamie-gangel-as-special-correspondent/270212|language=en|website=TVNewser|accessdate=27 gusht 2015}}</ref> == Referime == {{reflist}} ==Lidhje të jashtme== *[https://web.archive.org/web/20201101092259/https://danielsilvabooks.com/ Uebfaqja Zyrtare] *[https://web.archive.org/web/20150725015210/http://danielsilvabooks.com/about-daniel/ Biografia e autorit] {{DEFAULTSORT:Silva, Daniel}} [[Kategoria:Lindje 1960]] [[Kategoria:Shkrimtarë]] [[Kategoria:Shkrimtarë amerikanë]] [[Kategoria:Portugezë në Shtetet e Bashkuara]] tlo8k36i68cyxnefpluq2cgcn77jkki Borneo 0 247062 3053166 3020022 2026-10-02T22:36:49Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3053166 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Borneo | native_name = Pulu K'lemantang | native_name_lang = ms | image_skyline = Samarinda Montage.jpg | imagesize = 309px | image_caption = Galeri pamjesh të Samarindës, qytetit më të madh të Borneos | settlement_type = [[Ishulli|Ishull]] | image_map = Borneo map.png | mapsize = 312px | map_caption = Ndarja administrative e Borneos | coordinates = {{Coord|01|N|114|E|region:ID|display = inline, title}} | area_total_km2 = 743330 | elevation_m = 4095 | subdivision_type = Rajoni | subdivision_name = [[Azia Juglindore]] (arkipelagu i Ishujve të Mëdhenj Sunda) | subdivision_type1 = [[Lista e shteteve|Shteti]] | subdivision_name1 = [[Indonezia]], [[Malajzia]], [[Brunei]] | parts_type = Ndarja administrative | parts_style = coll | parts = Belait, Brunei dhe Muara, Temburong, Tutong ([[Brunei]]);</br> Kalimantani Perëndimor, Kalimantani Qendror, Kalimantani Jugor, Kalimantani Lindor dhe Kalimantani Verior ([[Indonezia]]);</br> Sabah, Saravak, Labuan ([[Malajzia]]) | population_total = 21,258,000<ref name="detik20">{{Cite web|first=Danang|last=Sugianto|language=en|url=https://finance.detik.com/berita-ekonomi-bisnis/d-5343868/sensus-penduduk-2020-selesai-begini-sebaran-masyarakat-ri-terbaru|title=Sensus Penduduk 2020 Selesai, Begini Sebaran Masyarakat RI Terbaru|website=finance.detik.com|access-date=27 shtator 2022}}</ref><ref name="citypop">{{cite web|date=20 maj 2013|url=http://www.citypopulation.de/Malaysia.html|title=Malaysia: Federal States, Territories, Districts, Major Cities, Urban Aras & Conurbations – Statistics & Maps on City Population|website=Citypopulation.de|language=en}}</ref><ref name="statistics.gov.my">{{cite web|title=W. P. Labuan Sepintas Lalu|url=http://statistics.gov.my/portal/index.php?option=com_content&view=article&id=537&Itemid=111&lang=bm&negeri=W.P.Labuan|work=statistics.gov.my|language=en|url-status=dead|archive-date=13 nëntor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141113202019/http://www.statistics.gov.my/portal/index.php?option=com_content&view=article&id=537&Itemid=111&lang=bm&negeri=W.P.Labuan}}</ref> | population_as_of = 2023 | population_density_km2 = 30.8 }} '''Borneo''' ({{lang|ms|Pulau Borneo}}) është i tretë ishulli më i madh në botë dhe më e madhe në Azi. Isulli të Borneo ështe i ndarë politikisht në tre vendet: [[Malajzia]] dhe [[Brunei]] në veri, dhe [[Indonezia]] në jug.<ref>{{cite web|author=Donna Marchetti|url=https://mobile.nytimes.com/1998/08/02/travel/borneo-s-wild-side.html|title=Borneo's Wild Side|publisher=[[The New York Times]]|date=2 gusht 1998|language=en-US|access-date=20 qershor 2017}}</ref> Përafërsisht 73% ështe në territor [[Indonezia]]n. ==Gjeografia== [[File:MountKinabalu from CheSuiKhorPagodaKK-01.jpg|thumb|left|309px|Mali Kinabalu në [[Malajzia|Malajzi]], maja më e lartë e ishullit.<ref name="highest summit">{{cite web|title=An Awesome Island|url=https://www.pbs.org/edens/borneo/awesome.html|work=Borneo: Island in the Clouds|publisher=PBS|language=en}}</ref>]] {{Further|Gjeografia e Indonezisë|Gjeografia e Malajzisë}} Lista e majave më të larta në Borneo sipas lartësisë: * Mali Kinabalu {{convert|13435|ft|m|abbr=on}} * Mali Trusmadi {{convert|8668|ft|abbr=on}} * Kodra Raja {{convert|7474|ft|abbr=on}} * Muruk Miau {{convert|6837|ft|abbr=on}} * Mali Vakid {{convert|6778|ft|abbr=on}} * Kodra Monkobo {{convert|5866|ft|abbr=on}} * Mali Lotung {{convert|5843|ft|abbr=on}} * Mali Magdalena {{convert|4288|ft|abbr=on}} * Kodra Talibu {{convert|4144|ft|abbr=on}} ===Lumenjtë=== [[File:Scenery around Kapuas River.jpg|thumb|left|309px|Lumi Kapuas në [[Indonezia|Indonezi]]. {{convert|1000|km|mi|abbr=on}} i gjatë, është lumi më i gjatë në Borneo.<ref name="TanMerdikawati2015">{{cite book|author1=Khee Giap Tan|author2=Nurina Merdikawati|url=https://books.google.com/books?id=G1gGCwAAQBAJ&pg=PA286|author3=Mulya Amri|author4=Blake Harley Berger|title=2014 Annual Competitiveness Analysis and Development Strategies for Indonesian Provinces|date=8 shtator 2015|publisher=World Scientific|language=en|isbn=978-981-4730-43-3|pages=286–}}</ref>]] Lista të Borneos sipas gjatësisë: * Lumi Kapuas {{convert|1143|km|abbr=on}} * Lumi Barito {{cvt|1,090|km|abbr=on}} * Lumi Mahakam {{convert|980|km|abbr=on}} * Lumi Kahajan {{cvt|658|km|abbr=on}} * Lumi Mendavai {{convert|616|km|abbr=on}} * Lumi Kajan {{convert|576|km|abbr=on}} * Lumi Raxhang {{convert|565|km|mi|abbr=on}} * Lumi Kinabatangan {{convert|560|km|abbr=on}} * Lumi Baram {{convert|400|km|abbr=on}} * Lumi Sembakung {{convert|352|km|abbr=on}} * Lumi Sesajap {{convert|279|km|abbr=on}} * Lumi Pavan {{convert|197|km|abbr=on}} ==Demografia== {{Further|Demografia e Indonezisë|Demografia e Malajzisë}} The [[demonimi]] për Borneon është '''borneas'''.<ref>{{cite book|author1=Christine Padoch|url=https://books.google.com/books?id=s78sAQAAMAAJ|author2=Nancy Lee Peluso|title=Borneo in Transition: People, Forests, Conservation, and Development|year=1996|publisher=[[Oxford University Press]]|language=en|isbn=978-967-65-3110-0}}</ref> Borneo ka 23,053,723 banorë (sipas censuseve të viteve [[2020]]),<ref name="detik20"/><ref name="citypop"/> një dendësi popullsie prej {{convert|30.8|PD/sqkm|abbr=off}}. Shumica e popullsisë jeton në qytetet bregdetare, megjithëse territori i brendshëm ka qyteza dhe fshatra përgjatë lumengjve. ===Territoret sipas popullsisë, përmasave dhe zonës kohore=== {|class="sortable wikitable" |- !Shteti !Popullsia !Sipërfaqja !Dendësia !Provinca/shteti federal !Popullsia !Sipërfaqja !Dendësia !Kryeqendra !Zona kohore |- |'''[[Brunei]]'''|| 460,345 banorë<ref>{{Cite web|title=Department of Economic Planning and Development – Population|url=http://www.depd.gov.bn/SitePages/Population.aspx|website=www.depd.gov.bn|language=en-US|access-date=12 dhjetor 2017|archive-date=20 mars 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170320011146/http://www.depd.gov.bn/SitePages/Population.aspx|url-status=dead}}</ref><br>(2% e popullsisë) || 5,765&nbsp;km<sup>2</sup><br>(0.8% e territorit tokësor) || 72.11/km<sup>2</sup> || colspan="4" | | [[Bandar Seri Begauan]] || {{UTC|+8}} |- | rowspan="5" |'''[[Indonezia]]''' ('''Kalimantani''') || rowspan="5" | 16,544,696 banorë<ref name="Badan Pusat Statistik 2021">Badan Pusat Statistik, Jakarta, 2021.</ref><br>(72% e popullsisë) || rowspan="5" | 539,238&nbsp;km<sup>2</sup><br>(72.5% e sipërfaqes tokësore) || rowspan="5" | 30.8/km<sup>2</sup> || Kalimantani Verior || 713,622<br>(3% e popullsisë) || 72,275&nbsp;km<sup>2</sup><br>(9.7% e sipërfaqes tokësore) || 9.7/km<sup>2</sup> || Tanxhung Selor || {{UTC|+8}} |- | Kalimantani Lindor || 3,849,842 banorë<br>(16.8% e popullsisë) || 127,347&nbsp;km<sup>2</sup><br>(17.1% sipërfaqes tokësore) || 29.6/km<sup>2</sup> || Samarinda || {{UTC|+8}} |- | Kalimantani Jugor || 3,808,235 banorë<br>(16.6% e popullsisë) || 38,744&nbsp;km<sup>2</sup><br>(5.2% e sipërfaqes tokësore) || 105.1/km<sup>2</sup> || Banxharbaru || {{UTC|+8}} |- | Kalimantani Qendror || 2,702,200 banorë<br>(11.8% e popullsisë) || 153,565&nbsp;km<sup>2</sup><br>(20.6% sipërfaqes tokësore) || 17.4/km<sup>2</sup> || Palangka Raja || {{UTC|+7}} |- | Kalimantani Perëndimor || 5,470,797 banorë<br>(23.8% e popullsisë) || 147,307&nbsp;km<sup>2</sup><br>(19.8% e sipërfaqes tokësore) || 36.8/km<sup>2</sup> || Pontianak || {{UTC|+7}} |- | rowspan="3" |'''[[Malajzia]]''' ('''Malajzia Lindore''') || rowspan="3" | 5,967,582 banorë<br>(26% e popullsisë) || rowspan="3" | 198,447&nbsp;km<sup>2</sup><br>(26.7% e sipërfaqes tokësore) || rowspan="3" | 30.7/km<sup>2</sup> || Sabah || 3,418,785 banorë<br>(14.9% e popullsisë) || 73,904&nbsp;km<sup>2</sup><br>(9.9% e sipërfaqes tokësore) || 46/km<sup>2</sup> || Kota Kinabalu || {{UTC|+8}} |- | Saravak || 2,453,677 banorë<br>(10.7% e popullsisë) || 124,450&nbsp;km<sup>2</sup><br>(16.7% e sipërfaqes tokësore) || 22/km<sup>2</sup> || Kuçing || {{UTC|+8}} |- | Labuan || 95,120 banorë<br>(0.4% e popullsisë) || 92&nbsp;km<sup>2</sup><br>(0.1% e sipërfaqes tokësore) || 1,000/km<sup>2</sup> || Viktoria || {{UTC|+8}} |- |'''Totali''' || 22,972,623 banorë || 743,450&nbsp;km<sup>2</sup> || 30.9~/km<sup>2</sup> |} [[File:Major cities in towns of borneo.png|thumb|upright 1.18|qytetet dhe qytezat kryesore në Borneo]] ===20 qytetet dhe qytezat më të mëdha në Borneo sipas popullsisë=== [[File:Samarinda landscape 2.png|thumb|Samarinda, qyteti më i madh dhe më i populluar në ishullin e Borneos]] [[File:2018-12-04 Balikpapan cropped.jpg|thumb|Balikpapani, qyteti i dytë më i populluar dhe më i madh në Borneo]] * {{legend|#cfecec|Kryeqyteti i shtetit federal/kryeqendra provinciale|border=solid 1px #AAAAAA}} * {{legend|#ccff99|Kryeqyteti shtetëror|border=solid 1px #AAAAAA}} {| class="sortable wikitable" ! Renditja !! Qyteti !! Popullsia<ref>{{cite web|title=The 10 Largest Cities In Borneo|year=2019|url=https://www.worldatlas.com/articles/the-10-largest-cities-in-borneo.html|access-date=1 prill 2023|work=World Atlas|language=en}}</ref> !! Shteti !! Provinca/shteti federal |- | style="text-align:center;"| 1 || style="text-align:left;background-color:#cfecec;color:#000"|'''Samarinda''' || style="text-align:right;" | 861,878 banorë || [[Indonezia]] || Kalimantani Lindor |- | style="text-align:center;"| 2 || style="text-align:left;"|'''Balikpapani''' || style="text-align:right;" | 738,532 banorë || [[Indonezia]] || Kalimantani Lindor |- | style="text-align:center;"| 3 || style="text-align:left;background-color:#cfecec;color:#000"|'''Pontianaku''' || style="text-align:right;" | 679,818 banorë || [[Indonezia]] || Kalimantani Perëndimor |- | style="text-align:center;"| 4 || style="text-align:left;"|'''Banxharmasini''' || style="text-align:right;" | 678,243 banorë || [[Indonezia]] || Kalimantani Jugor |- | style="text-align:center;"| 5 || style="text-align:left;background-color:#cfecec;color:#000"|'''Kota Kinabalu''' || style="text-align:right;" | 500,425 banorë || [[Malajzia]] || Sabah |- | style="text-align:center;"| 6 || style="text-align:left;"|'''Sandakani''' || style="text-align:right;" | 439,050 banorë || [[Malajzia]] || Sabah |- | style="text-align:center;"| 7 || style="text-align:left;"|'''Tavau''' || style="text-align:right;" | 420,806 banorë || [[Malajzia]] || Sabah |- | style="text-align:center;"| 8 || style="text-align:left;background-color:#cfecec;color:#000"|'''Kuçingu''' || style="text-align:right;" | 402,738 banorë || [[Malajzia]] || Saravak |- | style="text-align:center;"| 9 || style="text-align:left;" |'''Miri''' || style="text-align:right;" | 356,900 banorë || [[Malajzia]] || Saravak |- | style="text-align:center;"| 10 || style="text-align:left;background-color:#ccff99;color:#000"" |'''[[Bandar Seri Begauan]]''' || style="text-align:right;" | 318,530 banorë || scope="col" colspan="2"| [[Brunei]] |- | style="text-align:center;| 11 || style="text-align:left;background-color:#cfecec;color:#000" |'''Palangkaraja'''|| style="text-align:right;" | 305,797 banorë || [[Indonezia]] || Kalimantani Qendror |- | style="text-align:center;"| 12 || style="text-align:left;background-color:#cfecec;color:#000" |'''Banxharbaru''' || style="text-align:right;" | 272,763 banorë || [[Indonezia]] || Kalimantani Jugor |- | style="text-align:center;"| 13 || style="text-align:left;" |'''Tarakani''' || style="text-align:right;" | 249,960 banorë || [[Indonezia]] || Kalimantani Verior |- | style="text-align:center;"| 14 || style="text-align:left;" |'''Singkavangu''' || style="text-align:right;" | 246,112 banorë || [[Indonezia]] || Kalimantani Perëndimor |- | style="text-align:center;"| 15 || style="text-align:left;" |'''Bontangu''' || style="text-align:right;" | 189,968 banorë || [[Indonezia]] || Kalimantani Lindor |- | style="text-align:center;"| 16 || style="text-align:left;" |'''Sampiti''' || style="text-align:right;" | 166,773 banorë || [[Indonezia]] || Kalimantani Qendror |- | style="text-align:center;"| 17 || style="text-align:left;" |'''Sibu''' || style="text-align:right;" | 162,676 banorë || [[Malajzia]] || Saravak |- | style="text-align:center;"| 18 || style="text-align:left;" |'''Bintulu''' || style="text-align:right;" | 114,058 banorë || [[Malajzia]] || Saravak |- | style="text-align:center;"| 19 || style="text-align:left;" |'''Tengarongu''' || style="text-align:right;" | 106,669 banorë || [[Indonezia]] || Kalimantani Lindor |- | style="text-align:center;"| 20 || style="text-align:left;" |'''Pangkalan Buni''' || style="text-align:right;" | 105,514 banorë || [[Indonezia]] || Kalimantani Qendror |- |} [[File:Sarawak River.jpg|thumb|right|Kuçingu, një nga qytetet më të mëdhenj në ishullin e Borneos]] ===Urbanizimi sipas rajonit=== {| class="wikitable sortable" |- !rowspan="2" | Shteti !rowspan="2" |Provinca/shteti federal !colspan="2" |Popullsia urbane–rurale (%) |- !style="background-color:#;color:#000" data-sort-type="number"|Urbane !style="background-color:#;color:#000" data-sort-type="number"|Rurale |- |- |'''[[Brunei]]'''<ref name="World Atlas-2023">{{cite web|title=Share of the urban population in Brunei from 2012 to 2021|url=https://www.statista.com/statistics/761109/share-of-urban-population-brunei/|year=2023|access-date=15 prill 2023|work=World Atlas|language=en}}</ref><ref name="Brunei Urban Population 1960-2023">{{cite web|title=Brunei Urban Population 1960–2023|url=https://www.macrotrends.net/countries/BRN/brunei/urban-population|access-date=15 prill 2023|work=Macrotrends|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415033826/https://www.macrotrends.net/countries/BRN/brunei/urban-population|archive-date=15 prill 2023|url-status=dead}}</ref> ||||style="text-align:right;" | 78.3% ||style="text-align:right;" | 21.8% |- | rowspan="4" |'''[[Indonezia]]''' ('''Kalimantani''')<ref name="Badan Pusat Statistik-2020">{{cite web|title=Persentase Penduduk Daerah Perkotaan menurut Provinsi, 2010–2035|year=2020|work=Badan Pusat Statistik|language=id|url=https://www.bps.go.id/statictable/2014/02/18/1276/persentase-penduduk-daerah-perkotaan-hasil-proyeksi-penduduk-menurut-provinsi-2015---2035.html|access-date=15 prill 2023}}</ref> || Kalimantani Lindor<br>Kalimantani Verior ||style="text-align:right;" | 68.9% ||style="text-align:right;" | 31.1% |- | Kalimantani Jugor ||style="text-align:right;" | 48.4% ||style="text-align:right;" | 51.6% |- | Kalimantani Qendror ||style="text-align:right;" | 40.2% ||style="text-align:right;" | 59.8% |- | Kalimantani Perëndimor ||style="text-align:right;" | 36.2% ||style="text-align:right;" | 63.8% |- | rowspan="3" |'''[[Malajzia]]''' ('''Malajzia Lindore''')<ref name="DSMO Portal-2020">{{cite web|title=Key Findings of Population and Housing Census of Malaysia 2020: Urban and Rural|year=2020|url=https://www.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&cat=509&bul_id=ZFRzTG9ubTkveFR4YUY2OXdNNk1GZz09&menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09#:~:text=Meanwhile%2C%20Sabah%20registered%20the%20highest,112%20(2010%3A%20109)|access-date=15 prill 2023|work=Department of Statistics Malaysia Official Portal|language=en|archive-date=15 prill 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415035017/https://www.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&cat=509&bul_id=ZFRzTG9ubTkveFR4YUY2OXdNNk1GZz09&menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09#:~:text=Meanwhile%2C%20Sabah%20registered%20the%20highest,112%20(2010%3A%20109)|url-status=dead}}</ref><ref name="DSMO Portal-2011">{{cite web|year=2011|title=Population Distribution and Basic Demographic Characteristic Report 2010 (Updated: 05/08/2011)|work=Department of Statistics Malaysia Official Portal|access-date=15 prill 2023|language=en|url=https://www.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&cat=117&bul_id=MDMxdHZjWTk1SjFzTzNkRXYzcVZjdz09&menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09|archive-date=20 gusht 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170820201913/https://www.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&cat=117&bul_id=MDMxdHZjWTk1SjFzTzNkRXYzcVZjdz09&menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09|url-status=dead}}</ref> || Sabah ||style="text-align:right;" | 54.7% ||style="text-align:right;" | 45.3% |- | Saravak ||style="text-align:right;" | 57.0% ||style="text-align:right;" | 43.0% |- | Labuan ||style="text-align:right;" | 88.9% ||style="text-align:right;" | 11.1% |} [[File:Young Dayak dancers, Samarinda, Indonesia.jpg|thumb|Kërcimtarë të rinj dajakë me veshjet e tyre tradicionale, Fshati kulturor Pampang, Samarinda, Kalimantani Lindor, [[Indonezia|Indonezi]]]] ===Etnitë kryesore sipas rajonit=== [[File:Baju Melayu.jpg|thumb|Një grup banorësh bruneias në Baxhu Melaju; malajët etnikë të Borneos banojnë së pari në zonat bregdetare të ishullit.]] {|class="wikitable" |- ! rowspan="2" | Shteti ! rowspan="2" | Provinca/shteti federal ! colspan="2" | Grupet etnike kryesore |- ! '''Vendas''' ! '''Të ardhur''' |- |'''[[Brunei]]'''|||| Bisaja, dusunë, kedajanë, malajë | [[Kinezët|Kinezë]] |- | rowspan="5" |'''[[Indonezia]]''' ('''Kalimantani''') || Kalimantani Verior || Baxhau, bulunganë, dajakë, tidungë | Bugisë, [[Xhava|xhavanezë]] |- | Kalimantani Lindor || Banxharezë, berau, dajakë, kutai, paserë | Bugisë, [[Xhava|xhavanezë]] |- | Kalimantani Jugor || Banxharezë, dajakë | Bugisë, [[Xhava|xhavanezë]], madurezë |- | Kalimantani Qendror || Banxharezë, dajakë, malajë | [[Xhava|Xhavanezë]], madurezë |- | Kalimantani Perëndimor || Dajakë, malajë | [[Kinezët|Kinezë]], [[Xhava|xhavanezë]], madurezë |- | rowspan="3" |'''[[Malajzia]]''' ('''Malajzia Lindore''') || Sabah || Baxhau, kadazan-dusunë, malajë, murutë, rungusë, sulukë | Bugisë, [[Kinezët|kinezë]] |- | Saravak || Bidajuhë, ibanë, malajë, melanau, orang ulu | [[Kinezët|Kinezë]] |- | Labuan | Baxhau, kadazan-dusunë, kedajanë, malajë, murutë | [[Kinezët|Kinezë]] |} ===Feja=== {| class="wikitable" |+ Feja sipas rajoneve |- | {{Pie chart |thumb = |caption = Feja në [[Brunei]] ([[2016]])<ref>{{Cite web|title=Population by Religion, Sex and Census Year|language=en|url=http://www.deps.gov.bn/SiteAssets/Time-Series3.html|work=deps.gov.bn|access-date=11 maj 2021|url-status=dead|archive-date=1 prill 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210401024235/http://www.deps.gov.bn/SiteAssets/Time-Series3.html}}</ref> |label1 = [[Islami]] |value1 = 80.9 |color1 = Green |label2 = [[Krishtërimi]] |value2 = 7.1 |color2 = Blue |label4 = Të tjera |value4 = 5 |color4 = Black |label3 = [[Budizmi]] |value3 = 7 |color3 = Yellow }} || {{Pie chart |thumb = |caption = Feja në Borneon [[Malajzia]]ne ([[2020]]) |label1 = [[Islami]] |value1 = 51.9 |color1 = Green |label2 = [[Krishtërimi]] |value2 = 37.4 |color2 = Blue |label3 = [[Budizmi]] |value3 = 9.0 |color3 = Yellow |label5 = [[Hinduizmi]] |value5 = 0.1 |color5 = DarkOrange |label4 = [[Konfucianizmi]] dhe të tjera |value4 = 0.3 |color4 = White |label6 = Pa fe |value6 = 1.3 |color6 = Black }} || {{Pie chart |thumb = |caption = Feja në Borneon [[Indonezia]]ne (dhjetor [[2023]])<ref>{{cite web|title=ArcGIS Web Application|url=https://gis.dukcapil.kemendagri.go.id/peta/|language=en, id|access-date=27 shtator 2021|work=gis.dukcapil.kemendagri.go.id|url-status=dead|archive-date=5 korrik 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220705211227/http://gis.dukcapil.kemendagri.go.id/peta/}}</ref> |label1 = [[Islami]] |value1 = 78.42 |color1 = Green |label2 = [[Protestantizmi]] |value2 = 9.30 |color2 = Blue |label3 = [[Kisha Katolike|Katolikë Romanë]] |value3 = 9.09 |color3 = Purple |label4 = [[Budizmi]] |value4 = 1.94 |color4 = Yellow |label5 = [[Hinduizmi]] |value5 = 1.08 |color5 = DarkOrange |label6 = [[Konfucianizmi]] |value6 = 0.1 |color6 = Red |label7 = [[Feja popullore|Fe popullore]] |value7 = 0.06 |color7 = Black }} |} ==Shiko edhe== * [[Xhava]] * [[Sumatra]] * [[Bali]] * [[Indonezia]] * [[Gjeografia e Indonezisë]] * [[Malajzia]] * [[Gjeografia e Malajzisë]] * [[Brunei]] * [[Inditë Lindore Holandeze]] * [[Lista e ishujve sipas sipërfaqes]] * [[Lista e ishujve sipas popullsisë]] == Referime == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Borneo}} [[Kategoria:Malajzi]] [[Kategoria:Ishuj në Indonezi]] [[Kategoria:Brunei]] [[Kategoria:Gjeografia e Azisë]] [[Kategoria:Azi Juglindore]] mybiyajjtrhovz5278gb5tckttlyhe6 Dhurata Dora 0 248808 3053216 3002840 2026-10-03T03:42:41Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3053216 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Dhurata Dora | image = Dhurata Dora (Aug 2024).png | birth_name = Dhurata Murturi | birth_date = {{DLM|24|12|1992}} | birth_place = [[Nyrëmberg]], [[Gjermani]] | genre = {{hlist|[[Muzika pop|Pop]]|[[Reggae]]|[[R&B]]}} | occupation = {{hlist|Këngëtare|kantautore}} | instrument = Vokal | years_active = 2011–aktualisht | label = [[Epic Records|Epic]] }} '''Dhurata Dora''' (emri i lindjes: '''Dhurata Murturi'''; lindur më 24 dhjetor 1992) është këngëtare dhe kantautore shqiptare nga Kosova. Ajo njihet për këngë pop dhe bashkëpunime me artistë shqiptarë dhe ndërkombëtarë, përfshirë [[Soolking]], [[Azet]], [[Gims]], [[Noizy]], [[Yll Limani]] dhe artistë të tjerë. Ajo fitoi njohje më të gjerë ndërkombëtare në vitin 2019 me këngën "Zemër", në bashkëpunim me reperin algjerian Soolking. Kënga u publikua më 19 prill 2019 dhe u rendit në toplista evropiane, përfshirë Zvicrën, Belgjikën dhe Francën.<ref>{{cite web|title=Zemër - Single by Soolking & Dhurata Dora|url=https://music.apple.com/us/album/zem%C3%ABr-single/1460154446|publisher=Apple Music|date=19 prill 2019|access-date=28 qershor 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=Dhurata feat. Soolking – Zemër|url=https://hitparade.ch/song/Dhurata-feat.-Soolking/Zemer-1864851|publisher=Swiss Hitparade|access-date=28 qershor 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=SOOLKING & DHURATA DORA / ZEMER|url=https://snepmusique.com/certifications_du_sn/soolking-dhurata-dora-zemer/|publisher=SNEP|access-date=28 qershor 2026}}</ref> == Jeta dhe karriera == Dhurata Murturi lindi në vitin 1992 në [[Nyrëmberg]], në landin [[Bajerni]] të [[Gjermani]]së, në një familje shqiptare nga Kosova. Ajo e kreu shkollën fillore në [[Fürth]] dhe filloi të merrej me muzikë në moshë të re.<ref>{{cite web|title=Dhurata Dora|url=https://topawards.top-channel.tv/artist/dhurata-dora/|publisher=Top Awards|access-date=28 qershor 2026}}</ref> Në vitin 2011 publikoi këngën dhe videoklipin e parë, "Vetë kërkove". Më pas bashkëpunoi me Don Arbas në këngën "Get Down" dhe në vitet pasuese publikoi këngë si "I Like Dat", "Edhe pak", "A bombi", "Ti don", "Shumë ON", "Numrin e ri", "Bongo", "Simpatia" dhe "Kesh Kesh".<ref>{{cite web|title=Dhurata Dora Biografia|url=https://teksteshqip.com/dhurata-dora/biografia|publisher=TeksteShqip|access-date=28 qershor 2026}}</ref> Në vitin 2019, bashkëpunimi i saj me Soolking në këngën "Zemër" e bëri më të njohur jashtë hapësirës shqiptare. Kënga u publikua nga Affranchis Music dhe Hyper Focal nën licencë të Capitol Music France.<ref>{{cite web|title=Zemër - Single by Soolking & Dhurata Dora|url=https://music.apple.com/us/album/zem%C3%ABr-single/1460154446|publisher=Apple Music|date=19 prill 2019|access-date=28 qershor 2026}}</ref> Në vitet 2020–2022, Dora publikoi dhe mori pjesë në disa bashkëpunime, përfshirë "Lass Los" dhe "Fajet" me [[Azet]], "Only You" me [[Gims]], "Mi Amor" me [[Noizy]] dhe "Adrenalina" me [[Luciano]]. Sony Music Germany e liston atë si artiste të labelit Epic.<ref>{{cite web|title=Dhurata Dora|url=https://www.sonymusic.de/artist/dhurata-dora/|publisher=Sony Music Germany|access-date=28 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260119112807/https://www.sonymusic.de/artist/dhurata-dora/|archive-date=19 janar 2026|url-status=dead}}</ref> Më 3 mars 2023 publikoi albumin ''DHURATA'', i cili përmban 16 këngë dhe u shpërnda nga Epic Records Germany, pjesë e Sony Music Entertainment Germany.<ref>{{cite web|title=DHURATA by Dhurata Dora|url=https://music.apple.com/ch/album/dhurata/1673436821|publisher=Apple Music|date=3 mars 2023|access-date=28 qershor 2026}}</ref> Më 11 korrik 2024, së bashku me [[Yll Limani]]n, publikoi EP-në ''Vera Me Ty'', me pesë këngë.<ref>{{cite web|title=Vera Me Ty - EP by Dhurata Dora & Yll Limani|url=https://music.apple.com/eg/album/vera-me-ty-ep/1754365148|publisher=Apple Music|date=11 korrik 2024|access-date=28 qershor 2026}}</ref> == Diskografia == === Albume === * ''DHURATA'' (2023) === EP === * ''A bombi'' (2016) * ''Vera Me Ty'' (me [[Yll Limani]]) (2024) === Këngë të përzgjedhura === * "Vetë kërkove" (2011) * "Get Down" (me Don Arbas) (2012) * "Edhe pak" (me DJ Blunt, Real 1 dhe Lumi B) (2013) * "A bombi" (2014) * "Ti don" (2015) * "Shumë ON" (2015) * "Bongo" (me Capital T) (2016) * "Simpatia" (me Lumi B) (2017) * "Kesh Kesh" (2017) * "Trëndafil" (me Flori Mumajesi) (2018) * "Qikat e mia" (2018) * "Zemër" (me Soolking) (2019) * "Lass Los" (me Azet) (2020) * "Fajet" (me Azet) (2020) * "Only You" (me Gims) (2021) * "Mi Amor" (me Noizy) (2021) * "Gajde" (me Elvana Gjata) (2022) * "Adrenalina" (me Luciano) (2022) * "OEO" (me Azet dhe Zuna) (2022) * "Yummy" (me INNA dhe Stefflon Don) (2023) * "Sonne" (2023) * "Rrotullo" (me Elvana Gjata) (2023) * "Palma" (me RAF Camora) (2023) * "Sheqer" (2024) * "Tortura" (me MC Kresha dhe Lyrical Son) (2024) * "Te Quiero" (me Murda) (2024) * "Ha Ha" (2024) * "Vonë" (2025) * "Qaje" (me Any González) (2025) == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Lindje 1992]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Këngëtarë shqiptarë]] [[Kategoria:Kantautorë shqiptarë]] [[Kategoria:Shqiptarë të Kosovës]] fm1t1xzn4xmsby48iw2i52jsvi4t2lg Përdoruesi diskutim:Dardagny 3 249015 3053066 1880202 2026-10-02T16:47:58Z Qwerfjkl (bot) 160953 /* Probleme me referimet te artikulli Ramë Beka nga Orrobërda (Istog) */ 3053066 wikitext text/x-wiki <div style="float: left; width:; border:1px solid lightgrey; padding: 10px 20px; margin-bottom:10px"> <div class="Stampa_Simulim_titujsh_2" style="margin:0; margin-bottom:.6em; padding-top:.5em; padding-bottom:.17em; background:none; font-size:150%; color:black; font-weight:normal; border-bottom:1px solid lightgrey;"> Përshëndetje {{PAGENAME}}, mirëserdhe në Wikipedian në shqip ![[Skeda:Gtk-dialog-info.svg|djathtas|20px]] </div> {| | style="padding-right:20px;" valign="top" | Kjo është [[Ndihmë:Faqja e diskutimit|faqja juaj e diskutimit]], në të cilën do të merrni mesazhe nga përdoruesit e tjerë. Në qoftë se ke pyetje mund të adresohesh pa ngurrim tek '''[[Wikipedia:Oda e fillestarëve|Oda e fillestarëve]]''', ku një përdorues me eksperiencë do të ketë mirësinë të të përgjigjet sa më shpejt. Përpara se të redaktoni një faqe në Wikipedia ne do t’iu rekomandonim të lexonit se si '''[[Ndihmë:Redaktimi i faqeve|redaktohet]]''' dhe '''[[Ndihmë:Formatimi i tekstit|formatohet]]''' një faqe. Gjithashtu është e këshillueshme që të përdorni [[Wikipedia:Livadhi|livadhin tonë]] për të eksperimentuar përpara se të redaktoni një artikull në Wikipedia. Në qoftë se dëshironi të krijoni një artikull të ri ndiqni '''[[Wikipedia:Kujdestari i artikujve|Kujdestarin e artikujve]]''', i cili do t’iu ofrojë ndihmë hap pas hapi. Kujdes, ju [[Wikipedia:Të drejta autori|nuk duhet]] të kopjoni tekst nga faqet e tjera në internet dhe ta vendosni në Wikipedia! Gjithashtu gjatë katër ditëve të para të krijimit të llogarisë nuk do të mund të zhvendosni faqe nën një titull të ri alternativ. Për t’iu përgjigjur një mesazhi nga një përdorues tjetër, duhet të shkoni në faqen e tij të diskutimit dhe të shtypni komandën “Shto një temë (të re diskutimi)”. Mos harro që diskutimet e tua duhet ti nënshkruash me (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) ose thjesht shtyp butonin [[Skeda:Insert-signature.png]] në fund të mesazhit tënd. Në [[User:{{PAGENAME}}|faqen tuaj të {{GENDER:{{ROOTPAGENAME}}|përdoruesit|përdorueses}}]] ju mund të shkruani shkurtimisht rreth vetes tuaj në mënyrë që [[Wikipedia:Wikipedianët|wikipedianët]] e tjerë të të njohim më lehtë. E këshillueshme do të qe përdorimi si stampës {{stampa|Babel}}. Në qoftë se dëshiron ti mund të vendosësh edhe vendbanimin tënd aktual në [[Wikipedia:Harta e wikipedianëve|hartën e wikipedianëve]]. Mos harroni të ndryshoni [[Speciale:Preferencat|preferencat]] tuaja. Wikipedianët të urojnë punë të mbarë! [[Përdoruesi:Liridon|Liridon]] ([[Përdoruesi_diskutim:Liridon|diskutimet]]) 18 korrik 2018 17:52 (CEST) | style="width:200px; padding-left:20px; border-left:1px solid lightgrey;" valign="top" | Në ndihmën tënde janë faqet: * [[Wikipedia:Pesë shtyllat]] * [[Wikipedia:Fillimi]] * [[Wikipedia:Ndihmë]] * [[Wikipedia:FAQ|Wikipedia:Pyetje dhe përgjigje]] </br> [[Wikipedia:Ambasadat|Not Albanian? sq-0? Click here!]] |} </div> <br clear="all"/> == Probleme me referimet te artikulli ''[[Ramë Beka nga Orrobërda (Istog)]]'' == Përshëndetje, Dardagny! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3053056|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Ramë Beka nga Orrobërda (Istog)]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjuhë e panjohur|Gjuhë e panjohur]] - Referimet shfaqin këtë problem kur parametri language ka një vlerë të panjohur. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unrecognized language|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(2%20tetor%202026,%2016:47)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 2 tetor 2026 18:47 (CEST) 5p0e2padfr65szkycb3ga7znqvlmsow Detektivi Konan 0 256332 3053212 3050932 2026-10-03T02:51:59Z Stephan1000000 114987 1215 3053212 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | name = Detektivi Konan | image = Detective Conan logo.svg | caption = | ja_kanji = 名探偵コナン | ja_romaji = Meitantei Konan | genre = {{ubl|[[Mystery fiction|Mister]]<ref name="VizOfficial"/>|[[Thriller (zhanër)|Thriller]]<ref name="VizOfficial">{{cite web|url=https://www.viz.com/case-closed|title=Official Website for Case Closed|publisher=[[Viz Media]]|language=en|access-date=27 tetor 2017|archive-date=2 korrik 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170702040707/http://www.viz.com/case-closed|url-status=live}}</ref>}}<!-- Genres should be based on what reliable sources list them as and not on personal interpretations. Limit of the three most relevant genres in accordance with [[MOS:A&M]]. --> }} {{Infobox animanga/Print |type = manga |author = [[Gosho Aoyama]] |publisher = [[Shogakukan]] |demographic = ''[[Shōnen manga|Shōnen]]'' |imprint = Shōnen Sunday Comics |magazine = [[Weekly Shōnen Sunday]] |first = 5 janar 1994 |last = |volumes = 108 |volume_list = Lista e vëllimeve të Detektivi Konan }} {{Infobox animanga/Video |type = tv series |director = {{ubl|[[Kenji Kodama]] (1–118)|[[Yasuichiro Yamamoto]] (119–161, 163–218, 220–332, 667–677, 680–present)|Masato Satō (162, 219, 333–504)|Kōjin Ochi (505–666, 678–679)|Nobuharu Kamanaka (975–present)}} |producer = {{ubl|'''Yomiuri TV''':|Michihiko Suwa (1–332)|Shuichi Kitada (453–666)|Isato Yonekura (667–1008)|Takeshi Shioguchi (1009–present)|'''TMS''':|Kazuhiko Yagiuchi (1–33)|Masahito Yoshioka (1–332)|Hiroaki Kobayashi (333–529)|Tetsu Kojima (505–520)|Takeshi Yamakawa (602–695)|Kiyoaki Terashima (750–1032)|Masataka Todo (1033–present)}} |writer = Jun'ichi Ii'oka (story editor) |music = [[Katsuo Ōno]] |studio = [[TMS Entertainment]] |licensee = TMS Entertainment Co., Ltd. (të drejtat e shpërndarjes në mbarë botën) |network = [[Nippon Television Network System|NNS]] ([[Yomiuri Telecasting Corporation|ytv]]) |first = 8 janar 1996 |last = |episodes = 1,215<!-- This parameter should only be incremented when new episodes air or when a [[Wikipedia:Identifying reliable sources|reliable source]] can confirm a specific number of episodes. --> |episode_list = Lista e epizodave të Detektivi Konan (sezonet 31–tani) }} {{Infobox animanga/Other |title = Related media |content = * [[Lista e filmave të Detektivi Konan|Lista e filmave të ''Detektivi Konan'']] * [[Lista e OVA-ve të Detektivi Konan|Lista e OVA-ve të ''Detektivi Konan'']] * [[Diskografia e Detektivi Konan|Diskografia e ''Detektivi Konan'']] * [[Lista e episodeve të dramës live action të Detektivi Konan|Drama live action ''Detektivi Konan'']] * [[Lista e video lojërave të Detektivi Konan|Lista e video lojërave të ''Detektivi Konan'']] }} {{Infobox animanga/Other |title = Spin-off manga |content = * ''[[Detective Conan: The Culprit Hanzawa|The Culprit Hanzawa]]'' * ''[[Detective Conan: Zero's Tea Time|Zero's Tea Time]]'' * ''[[Detective Conan: Police Academy Arc|Police Academy Arc]]'' }} {{Infobox animanga/Footer}} {{Nihongo|'''''Detektivi Konan'''''|名探偵コナン|Meitantei Konan}} është një seri [[manga]] japoneze detektivësh e shkruar dhe ilustruar nga [[Gosho Aoyama]]. Kjo është botuar në [[Weekly Shōnen Sunday]] të [[Shogakukan]] më 19 janar 1994, dhe është përmbledhur në 95 vëllime ''[[Tankōbon|tankōbon]]'' që nga 18 tetor 2018. Për shkak të arsyeve ligjore lidhur me emrin ''Detektivi Konan'', publikimet në anglisht nga Funimation dhe Viz u riemëruan në ''Case Closed'' ("Çështja e Mbyllur").<ref name="FAQ">{{cite web|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040327142351/http://caseclosed.com/|archivedate=27 mars 2004|url=http://www.caseclosed.com/|accessdate=3 tetor 2010|publisher=[[Funimation]]|language=en|title=''Case Closed'' FAQ}}</ref> Historia bëhet fjalë për një dedektiv amator i cili u shndërrua në një fëmijë duke hetuar një organizatë misterioze, dhe zgjidh një numër të madh çështjes duke impersonuar babain e mikut të tij, së bashku dhe karakterë të tjerë. Manga u adaptua në formë [[anime]] nga [[Yomiuri Telecasting Corporation]] dhe [[TMS Entertainment]]. Animeja rezultoi në [[Lista e filmave të Detektivi Konan|filma të animuar]], [[Lista e OVA-ve të Detektivi Konan|video origjinale të animuara]], [[Lista e video lojërave të Detektivi Konan|video lojra]], [[Diskografia e Detektivi Konan|publikime audio disqesh]] dhe epizodave live action. [[Funimation]] liçensoi serinë anime për transmetime në Amerikën e Veriut në vitin 2003, nën emrin ''Case Closed'' me personazhe me emra [[Amerikanizimi|amerikanë]]. Animeja, u shfaq në [[Adult Swim]] por u ndërpre për shkak të shikueshmërisë të ulët. Në mars të vitit 2013, Funimation filloi të trasnmetonte episodet e tyre të liçensuara të serialit; [[Crunchyroll]] i transmetoi në vitin 2014. Funimation gjithashtu lokalizoi gjashtë filmat e parë, ndërsa [[Discotek Media]] lokalizoi kryqëzimin me [[Lupin|Lupin III]] dhe të [[Lupin III vs Detektivi Konan: Filmi|filmit në vazhdim]]. Ndërkohë, manga u lokalizua nga [[Viz Media]], të cilat përdoren titullin dhe emrat e personazheve të Funimation. [[Shogakukan Asia]] bëri versionin e tyre të lokalizuar në gjuhën angleze të mangës duke përdorur titullin orighinal dhe emrat japonez. Vëllimet ''[[Tankōbon|tankōbon]]'' të mangës kanë shitur mbi 200 milionë kopje në mbarë botën, duke e bërë atë [[Lista e mangave më të shitura|të katërtën seri manga më të shitur]]. Në vitin 2001, manga fitoi çmimin e 46-të të [[Shogakukan Manga Award]] në kategorinë shōnen. Përshtatja në anime ka qenë e pritur mirë nga publiku dhe u rendit në top njëzet të sondazheve të ''[[Animage]]'' gjatë viteve 1996 dhe 2001. Në renditjet e televizionit anime japonez, episodet e ''Detektivit Conan'' renditeshin në top gjashtë çdo javë. Të dyja manga dhe anime kanë pasur përgjigje pozitive nga kritikët për komplotet dhe çështjet. == Komploti == [[Shinichi Kudo]] është një dedekiv në gjimnaz që ndonjëherë punon me policinë për të zgjidhur çështje. Gjatë një hetimi, ai sulmohet nga pjesëtarët e një sindikate krimi njohur si [[Organizata e Zezë]]. Ata e detyrojnë atë që të gëlltisë një helm eksperimental, por në vend që ta vrasi, helmi e shndërron atë në një fëmijë.<ref name="Ch 1 P44">{{harvnb|Aoyama|2004|p=44}}</ref> Duke adoptuar emrin Konan Edogawa dhe mbajtur identitetin e tij të vërtetë, Kudo fillon të jetojë me shoqen e tij të fëmijërise [[Ran Mouri]] dhe babain e saj [[Kogoro Mouri]], i cili është një dedektiv privat. Në të gjithë serinë, ai qëndron me Kogoron gjatë çështjeve të tij, por kur ai është në gjendje për të zgjidhur një, ai përdor një gjilperë me ilaç gjumi për të vënë Kogoron në gjumë, dhe impersonon zërin e tij duke ndryshuar zërin.<ref name="Ch 1 P56">{{harvnb|Aoyama|2004|pp=56–57}}</ref> Ai gjithasht fillon të shkojë në shkollë fillore, ku ai bën miq me një grup të shokëve të klasës të cilët formojnë klubin e tyre të dedektivëve të rinj (Djemtë dedetktiv). Ndërkohë që Kudo vazhdon të bëjë më shumë kërkime për organizatën e zezë, ai, në mënyrë të vazhdueshme, bashkëvepron me një shumëllojshmëri personazhesh, duke përfshirë edhe mikun e tij, [[Hiroshi Agasa|profesor Agasa]], shoqen e Ran [[Sonoko Suzuki|Sonoko]], një dedektiv adoleshent [[Heiji Hattori]], policë të ndryshëm nga zona të ndryshme, dhe [[Kaito Kuroba|Kaito Kid]]. Kudo më vonë ndeshet me [[Ai Haibara]], një studente e re, e cila i tregon që ishte ajo që e krijoi helmin që e zvogëloi atë. Edhe ajo gjithashtu e kishte pirë helmin, por ajo nuk është më pjesë Organizatës të Zezë.<ref name="Ch 178">{{cite book|last=Aoyama|first=Gosho|date=17 janar 1998|publisher=[[Shogakukan]]|isbn=4-09-125048-3|volume=18|language=ja|chapter=File 8. コードネーム・シェリー|title=名探偵 コナン|trans-title=''Detective Conan''|trans-chapter=File 8. Code Name Sherry}}</ref> Ajo bëhet pjesë e dedektivëve të rinj. Gjatë takimit me Organizatën e Zezë, Konan ndihmon FBI-në të fusë në organizatën e zezë agjenten e CIA-s, [[Hidemi Hondo|Kir]], si një spiune.<ref name="Ch 604">{{cite book|last=Aoyama|first=Gosho|date=18 korrik 2007|publisher=[[Shogakukan]]|isbn=978-4-09-121155-2|volume=58|language=ja|chapter=File 7. 姉弟|title=名探偵 コナン|trans-title=''Detective Conan''|trans-chapter=File 7. Older Sister and Younger Brother}}</ref> == Publikimi == ''Detektivi Konan'' është krijuar në vitin 1994, gjatë rritjes së zhanerit mister nëpër [[manga]] si rrjedhojë e botimit të serisë ''[[The Kindaichi Case Files]]''; kapitulli i parë u shfaq në [[Weekly Shōnen Sunday| të dielën javore Shonen]] të [[Shogakukan]] më 19 janar.<ref name="Casebook">{{cite book|title=The Case Closed Casebook: An Essential Guide|url=https://archive.org/details/caseclosedcasebo0000furu|last1=Furukawa|first1=Takuya|last2=Gene|first2=Tim|date=25 mars 2008|publisher=DH Publishing|language=en|isbn=1-932897-30-5}}</ref><ref name="DC premier">{{cite journal|title=1st issue of Case Closed|publisher=[[Shogakukan]]|volume=1994|magazine=[[Weekly Shōnen Sunday]]|language=en|number=5}}</ref><ref>{{cite web|url=http://websunday.net/conan/|title=''Detective Conan'' Official manga website|publisher=[[Shogakukan]]|accessdate=11 qershor 2009|language=ja|archive-url=https://www.webcitation.org/5z8FP2jMX?url=http://websunday.net/conan/#|archive-date=2 qershor 2011|df=mdy-all}}</ref> Aoyama citon historitë e [[Arsène Lupin]], [[Sherlock Holmes]] dhe filmat samurai nga [[Akira Kurosawa]] si ndikim në punën e tij.<ref>{{cite web|archiveurl=https://www.webcitation.org/5hUjrZvgS?url=http://www.viz.com/products/products.php?&series_id=49&section=profiles|archivedate=13 qershor 2009|url=http://www.viz.com/products/products.php?&series_id=49&section=profiles|title=''Case Closed''- Profiles|publisher=[[Viz Media]]|accessdate=12 qershor 2009|language=en}}</ref> Kur shkruan skriptin e çdo kapitulli, ai siguron që dialogu të jetë i thjeshtë dhe e shpenzon mesatarisht katër orë për çdo çështje të re dhe dymbëdhjetë për ato më të komplikuara.<ref name="Interview">{{cite web|url=http://sankei.jp.msn.com/entertainments/game/071002/gam0710021516000-n1.htm|title=｢名探偵コナン、最終回の構想できている｣|date=2 tetor 2010|publisher=[[Sankei Shimbun]]|language=ja|trans-title=''Detective Conan''{{'}}s ending made|access-date=28 dhjetor 2018|archive-date=12 shkurt 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080212092405/http://sankei.jp.msn.com/entertainments/game/071002/gam0710021516000-n1.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-10-02/case-closed-interview-post|title=Sankei Shimbun interview translated|date=2 tetor 2010|work=[[Anime News Network]]|accessdate=3 dhjetor 2010|language=en}}</ref> Çdo çështje përfshin disa kapituj (përveç disa çështjeve më të thjeshta që kanë vetëm një), dhe në fund zgjidhet nëpërmjet karakterëve që shpjegojnë detajet e zgjidhjeve të tyre në terma të thjeshtë;<ref name="MangaDesign">{{cite book|title=Manga Design|last1=Amano|first1=Masanao|last2=Wiedemann|first2=Julius|date=shtator 2004|publisher=[[Taschen]]|language=en|isbn=978-3-8228-2591-4|volume=1}}</ref> një bazë të dhënash e përbërë prej të gjitha çështjeve nga manga u publikua në vitin 2007.<ref>{{cite web|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090410044010/http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-05-29/database-opens-for-every-detective-conan%27s-case-closed|archivedate=10 prill 2009|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-05-29/database-opens-for-every-detective-conan%27s-case-closed|title=Database Opens for Every ''Detective Conan''{{'}}s Case Closed|date=29 maj 2007|work=[[Anime News Network]]|accessdate=5 maj 2009|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://websunday.net/conandb/top.html|title=''Detective Conan'' database|publisher=[[Shogakukan]]|language=ja|accessdate=28 nëntor 2010}}</ref> ''Detektivi Konan'' u bë [[Lista e serive manga sipas numrit të vëllimit|seria e 24-të më e gjatë]] duke pasur mbi 1000 kapituj të publikuar në Japoni. Kapitujt individual janë grupuar në vëllime [[Tankōbon|tankōbon]] nga Shogakukan; vëllimi i parë u publikua më 18 qershor, 1994.<ref name="Vol 1">{{cite web|archiveurl=https://www.webcitation.org/5vS3xHqfa?url=http://skygarden.shogakukan.co.jp/skygarden/owa/solc_tid?tid=1572|archivedate=3 janar 2011|url=http://skygarden.shogakukan.co.jp/skygarden/owa/solc_tid?tid=1572|title=''Detective Conan'' Vol. 1|publisher=[[Shogakukan]]|accessdate=11 qershor 2009|language=ja}}</ref> Ndihmësit e Gosho Aoyama kanë shkruar edhe një seri [[Antologjia|antologji]] të Detektivi Konan të cilat janë lëshuar jo të organizuara.<ref name="Short 1">{{cite web|archiveurl=https://www.webcitation.org/5vS3xHqfp?url=http://www.shogakukan.co.jp/comics/detail/_isbn_4091425313|archivedate=3 janar 2011|url=http://www.shogakukan.co.jp/comics/detail/_isbn_4091425313|title=''Detective Conan'' Special Edition 1|publisher=[[Shogakukan]]|language=ja|accessdate=4 qershor 2010}}</ref><ref name="Short 38">{{cite web|url=http://www.shogakukan.co.jp/comics/detail/_isbn_9784091414601|title=''Detective Conan'' Special Edition 38|publisher=[[Shogakukan]]|language=ja|accessdate=20 gusht 2010}}</ref> [[Viz Media]] shpalli blerjen e serisë për Amerikën e Veriut në 1 qershor, 2004.<ref name="Viz announce">{{Cito web|url=http://www.animenewsnetwork.com/press-release/2004-06-02/viz-announces-new-manga-for-q3|title=Viz announces new manga for Q3|date=2 qershor 2004|accessdate=28 nëntor 2010|website=[[Anime News Network]]|language=en}}</ref> Duke vijuar lokalizimin e Funimation, Viz publikoi serinë ''Detektivi Konan'' dhe mori emrat e karakterëve të tyre për të mbajtur konsistencën mes dy mediumeve.<ref name="Viz rename">{{Cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2004-06-28/case-closed-manga-names-to-change|title=Case Closed Manga Names to Change|date=28 qershor 2004|accessdate=28 nëntor 2010|website=[[Anime News Network]]|language=en}}</ref> Viz Media publikoi vëllimin e parë në shtator të vitit 2004 dhe filloi publikimin e botimeve digjitale në vitin 2013.<ref name="Viz 1">{{Cite web|url=http://www.viz.com/manga/print/case-closed-volume-1/2210|title=''Case Closed'' Vol. 1|date=2 qershor 2004|accessdate=1 nëntor 2013|website=[[Anime News Network]]|publisher=[[Viz Media]]|language=en}}</ref><ref name="Digital Viz 1">{{Cite web|url=http://www.viz.com/manga/digital/case-closed-volume-1/1660|title=Digital ''Case Closed'' Vol. 1|date=28 qershor 2004|accessdate=1 nëntor 2013|website=[[Anime News Network]]|publisher=[[Viz Media]]|language=en}}</ref> [[Victor Gollancz Ltd|Gollancz]] liçensoi dhe shpërndau 15 vëllime të Viz Media në Mbretërinë e Bashkuar përpara ndërprerjes së publikimit të manga. (Viz Media i ka ripublikuar).<ref>[https://www.amazon.co.uk/Case-Closed-15-v-MANGA/dp/0575080809/ Case Closed Volume 15 (MANGA)]</ref> Në vitin 2014 [[Shogakukan Asia]] filloi vetë lokalizimin në anglisht të serisë për Singapor dhe për të tjera shtete të Azisë Juglindore si ''Detektivi Konan''.<ref name="Singapore manga">{{Cite web|url=http://shogakukan.asia/category/books/manga-comics/page/4/|title=Shogakukan Asia Manga releases|accessdate=3 qershor 2015|publisher=[[Shogakukan Asia]]|language=en|archive-date=15 qershor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150615005733/http://shogakukan.asia/category/books/manga-comics/page/4/|url-status=dead}}</ref> Manga gjithashtu u lokalizua në rajone të tjera si Kinë, Francë, Gjermani dhe Indonezi.<ref>{{Cite web|url=http://www.cccbs.net/show.aspx?id=6c2e339f-1a74-4caf-8834-317fd25f1336|title=Shogakukan Asia Manga releases|accessdate=10 dhjetor 2010|publisher=Changchun Publishing House|language=zh|trans-title=''Detective Conan'' Vol 1|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110723040120/http://www.cccbs.net/show.aspx?id=6c2e339f-1a74-4caf-8834-317fd25f1336|archivedate=23 korrik 2011}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.manganet.de/index.php/cat/c339_detektiv_conan.html?view=reihenintro|title=''Detective Conan''|accessdate=28 nëntor 2010|publisher=[[Egmont Manga & Anime]]|language=de|trans-title=''Detective Conan'' Vol 1|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110322050016/http://www.manganet.de/index.php/cat/c339_detektiv_conan.html?view=reihenintro|archivedate=22 mars 2011}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.elexmedia.co.id/buku/detail/9789792776010|title=''Detektif Conan'' 57|accessdate=9 dhjetor 2010|publisher=[[Elex Media Komputindo]]|language=id|archiveurl=https://www.webcitation.org/5vS3xHqh0?url=http://www.elexmedia.co.id/buku/detail/9789792776010|archivedate=3 janar 2011}}</ref> (Lokalizimit në Skandinavi u ndërprenë një nga një, me Finlandën duke e qenë e fundit në vitin 2013, kur botuesi mbylli gjithë sektorin e mangave).<ref>[https://oiva.vaarakirjastot.fi/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=465449] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170805062428/https://oiva.vaarakirjastot.fi/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=465449|date=5 gusht 2017}} Vaara-kirjastot(hyrja në katalogun e bibliotekës për vëllimin e fundit finlandez)</ref><ref>[https://biblioteket.stockholm.se/titel/648148] "Fatkeqësisht, shitjet për Detektivi Konan në Suedi kanë qenë të ulta vitet e fundit, duke e bërë Conan Vol 63 vëllimin e fundit që do të botohet në suedisht."</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20060807062801/http://www.hvidovrebib.dk/Default.aspx?ID=399] Wayback machine capture from Hovedbiblioteket, archived 2006</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20110105224428/http://www.univers.no/tegneserier/manga/mesterdetektiv-conan] Wayback machine capture from Egmont Univers, archived 2011</ref> Një seri manga spin-off ilustruar nga Takahiro Arai, me mbikëqyrjen e Aoyama, e quajtur [[Detective Conan: Zero's Tea Time|''Detective Conan: Zero's Tea Time'']] (名探偵コナン ゼロの日常 ''Meitantei Konan Zero No Nichijō''), ka filluar në çështjen e #24 të Weekly Shōnen Sunday më 9 maj 2018. Historia bëhet fjalë rreth agjentit Toru Amuro.<ref>{{Cite web|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2018-04-10/detective-conan-gets-spinoff-manga-centering-on-toru-amuro/.130125|last=Baker|first=Bayleigh|title=Detective Conan Gets Spinoff Manga Centering on Tōru Amuro|date=10 prill 2018|accessdate=18 nëntor 2018|website=[[Anime News Network]]|language=en}}</ref> == Referime == {{Reflist|30em}} == Bibliografia == * {{Cite book|title=Case Closed|last=Aoyama|first=Gosho|date=7 shtator 2004|publisher=[[Viz Media]]|language=en|isbn=1-59116-327-7|volume=1|chapter=File 2}} [[Kategoria:Manga]] [[Kategoria:Anime]] b6bcb15ktmxcgn0qn9vgzndxkir8h4g Alberto Brignoli 0 256592 3053037 2874999 2026-10-02T12:42:08Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 4 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3053037 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Alberto Brignoli | image = | fullname = Alberto Brignoli | birth_date = {{birth date and age|df=yes|19|8|1991}} | birth_place = [[Trescore Balneario]], Itali | height = 1.88 m | position = [[Portieri|Portier]] | currentclub = [[Empoli F.C.|Empoli]] | clubnumber = 1 | youthyears1 = 2001–2007 | youthclubs1 = Sarnico | youthyears2 = 2007–2008 | youthclubs2 = Grumellese | youthyears3 = 2008–2009 | youthclubs3 = [[A.C. Montichiari|Montichiari]] | years1 = 2009–2011 | clubs1 = [[A.C. Montichiari|Montichiari]] | caps1 = 62 | goals1 = 0 | years2 = 2011–2013 | clubs2 = [[A.C. Lumezzane|Lumezzane]] | caps2 = 31 | goals2 = 0 | years3 = 2012–2013 | clubs3 = → [[Ternana Calcio|Ternana]] (huazim) | caps3 = 9 | goals3 = 0 | years4 = 2013–2015 | clubs4 = [[Ternana Calcio|Ternana]] | caps4 = 78 | goals4 = 0 | years5 = 2015–2018 | clubs5 = [[Juventus F.C.|Juventus]] | caps5 = 0 | goals5 = 0 | years6 = 2015 | clubs6 = → [[Ternana Calcio|Ternana]] (huazim) | caps6 = 15 | goals6 = 0 | years7 = 2015–2016 | clubs7 = → [[U.C. Sampdoria|Sampdoria]] (huazim) | caps7 = 1 | goals7 = 0 | years8 = 2016–2017 | clubs8 = → [[CD Leganés|Leganés]] (huazim) | caps8 = 1 | goals8 = 0 | years9 = 2017 | clubs9 = → [[A.C. Perugia Calcio|Perugia]] (huazim) | caps9 = 18 | goals9 = 0 | years10 = 2017–2018 | clubs10 = → [[Benevento Calcio|Benevento]] (huazim) | caps10 = 13 | goals10 = 1 | years11 = 2018–2019 | clubs11 = [[U.S. Città di Palermo|Palermo]] | caps11 = 31 | goals11 = 0 | years12 = 2019– | clubs12 = [[Empoli F.C.|Empoli]] | caps12 = 31 | goals12 = 0 | nationalyears1 = | nationalteam1 = | nationalcaps1 = | nationalgoals1 = | pcupdate = 30 qershor 2020 | ntupdate = }} '''Alberto Brignoli''' (lindur më 19 gusht 1991) është një [[futbolli]]st profesionist italian i cili luan si [[Portieri|portier]] për klubin italian [[Empoli F.C.|Empoli]]. ==Karriera me klube== ===Vitet e hershme=== Birgnoli ka lindur në [[Trescore Balneario]] dhe debutoi si i rritur në vitin 2009 me [[A.C. Montichiari]] në [[Serie D]]. Para kësaj, ai kishte luajtur futboll me të rinjtë e Uesse Sarnico 1908 dhe USD Grumellese Calcio.<ref>{{cite web|url=http://www.bergamonews.it/2015/01/30/la-juve-prende-brignoliil-portiere-bergamascoarriva-dalla-ternana/200541/|title=La Juve prende Brignoli Il portiere bergamasco arriva dalla Ternana|trans-title=Juve merr Brignoli me portierin bergamask që vjen nga Ternana|publisher=Bergamo News|language=it|date=30 janar 2015|accessdate=12 shtator 2016}}</ref> Pasi ndihmoi ekipin të ngjitej një kategori më lartë duke luajtur si titullar, ai u huazua te [[A.C. Lumezzane]].<ref>{{cite web|url=http://www.aclumezzane.it/news.php?stg=2011/2012&id=704|title=Il portiere Brignoli in Rossoblu!|trans-title=Portieri Brignoli është kuqeblu!|publisher=AC Lumezzane|language=it|date=7 korrik 2011|access-date=2 maj 2016|archive-date=18 maj 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180518055659/http://www.aclumezzane.it/news.php?stg=2011/2012&id=704|url-status=dead}}</ref> Brignoli u huazua te [[Ternana Calcio]] për sezonin 2012–13.<ref>{{cite web|url=http://www.ternanacalcio.com/index.php?module=loadArticolo&idArticolo=2101|title=Bernardi, Brignoli e Dianda firmano per i rossoverdi|trans-title=Bernardi, Brignoli dhe Dianda firmosin për verdhekuqët|publisher=Ternana Calcio|language=it|date=13 korrik 2012|accessdate=2 maj 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160604132025/http://www.ternanacalcio.com/index.php?module=loadArticolo&idArticolo=2101|archive-date=4 qershor 2016|url-status=dead}}</ref> Ai debutoi si profesionist më 1 shtator 2012 duke luajtur si titullar në humbjen 1–0 në shtëpi ndaj [[Modena F.C.|Modenës]] në [[Serie B]]. Më 31 janar 2013, Ternana bleu tërësisht kartonin e tij nga Lumezzane.<ref>{{cite web|url=http://www.ternanacalcio.com/index.php?module=loadArticolo&idArticolo=2463|title=Mercato: "riscattato" Brignoli dal Lumezzane|trans-title=Merkato: Brignoli "shpangohet" nga Lumezzane|publisher=Ternana Calcio|language=it|date=31 janar 2013|accessdate=2 maj 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160604132513/http://www.ternanacalcio.com/index.php?module=loadArticolo&idArticolo=2463|archive-date=4 qershor 2016|url-status=dead}}</ref> Ai vazhdoi të luante rregullisht në skuadër, e cila do të arrinte vende në mesin e renditjes në sezonet e tjera. Në sezonin [[2014–15 Serie B|2014–15]], ai u shpall portieri më i mirë i kampionatit.<ref name="Portieri më i mirë">{{cite web|url=https://www.agi.it/sport/calcio/video_gol_di_testa_alberto_brignoliportiere_benevento-3193793/news/2017-12-03/|title=Chi è Alberto Brignoli, il portiere che ha infranto la maledizione del Benevento. Di testa|trans-title=Kush është Alberto Brignoli, portieri që theu mallkimin e Beneventos. Me kokë|website=agi.it|language=it|date=3 dhjetor 2017|accessdate=6 dhjetor 2018}}</ref> ===Juventus=== Më 2 shkurt 2015, [[Juventus F.C.|Juventus]] siguroi blerjen e Brignolit për 1.75 milion €, kurse gjysma e kartonit të [[Alberto Masi]] shkoi në drejtimin e kundërt për 1.5 milion €.<ref>{{cite web|url=http://www.juventus.com/media/native/investor-relations-docs/italiano/bilanci/1415/Relazione%20finanziaria%20annuale%20al%2030%20giugno%202015%20definitiva_bassa.pdf|title=Relazione finanziaria annuale al 30 giugno 2015|publisher=Juventus F.C.|language=it|format=PDF (1.24MB)|date=1 tetor 2015|accessdate=11 tetor 2015|archive-date=24 nëntor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151124082256/http://www.juventus.com/media/native/investor-relations-docs/italiano/bilanci/1415/Relazione%20finanziaria%20annuale%20al%2030%20giugno%202015%20definitiva_bassa.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.ternanacalcio.com/index.php?module=loadArticolo&idArticolo=4424|title=Alberto Masi "tutto" rossoverde|trans-title=Alberto Masi "tërësisht" verdhekuq|publisher=Ternana Calcio|language=it|date=2 shkurt 2015|accessdate=6 mars 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150203005721/http://www.ternanacalcio.com/index.php?module=loadArticolo&idArticolo=4424|archive-date=3 shkurt 2015|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.juventus.com/it/news/news/2014/i-movimenti-di-mercato.php|title=I movimenti di mercato|trans-title=Lëvizjet e merkatos|publisher=Juventus F.C.|language=it|date=3 shkurt 2015|accessdate=4 korrik 2015}}</ref> Ai megjithatë u rikthye menjëherë te Ternana si huazim për pjesën e mbetur të sezonit.<ref>{{cite news|url=http://www.ternanacalcio.com/index.php?module=loadArticolo&idArticolo=4423|title=Alberto Brignoli alla Juventus: resterà rossoverde fino al 30 giugno|trans-title=Alberto Brignoli te Juventus: do të qëndrojë verdhekuq deri më 30 qershor|publisher=Ternana Calcio|language=it|date=2 shkurt 2015|accessdate=6 mars 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304000103/http://www.ternanacalcio.com/index.php?module=loadArticolo&idArticolo=4423|archive-date=4 mars 2016|url-status=dead}}</ref> ===Sampdoria=== Më 2 korrik 2015, Brignoli u ble nga [[U.C. Sampdoria|Sampdoria]] në një marrëveshje të përkohëshme.<ref>{{cite web|url=http://www.sampdoria.it/lestremo-difensore-brignoli-al-doria-a-titolo-temporaneo/|title=L'estremo difensore Brignoli al Doria a titolo temporaneo|trans-title=Mbrojtësi ekstrem Brignoli te Sampdoria në një marrëveshje të përkohëshme|publisher=U.C. Sampdoria|language=it|date=2 korrik 2015|accessdate=4 korrik 2015}}</ref> Ai debutoi në [[Serie A]] më 14 maj 2016 (ndeshja e fundit e sezonit) duke luajtur për 90 minuta të plota në humbjen 5–0 në transfertë ndaj Juventusit. ===CD Leganés=== Më 20 korrik 2016, Brignoli u huazua tek klubi i [[La Liga]]s [[CD Leganés]] për një vit.<ref>{{cite web|url=http://www.deportivoleganes.com/noticia/brignoli-refuerza-la-porteria-del-leganes-para-la-proxima-temporada|title=Brignoli refuerza la portería del Leganés para la próxima temporada|trans-title=Brignoli do të mbrojë portën e Leganés për sezonin e ardhshëm|publisher=CD Leganés|language=es|date=20 korrik 2016|accessdate=20 korrik 2016|archive-date=23 korrik 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160723101423/http://www.deportivoleganes.com/noticia/brignoli-refuerza-la-porteria-del-leganes-para-la-proxima-temporada|url-status=dead}}</ref> ===Perugia=== Më 11 janar 2017, Brignoli u rikthye në Itali, duke u bashkuar me [[A.C. Perugia Calcio|Perugian]] në formë huazimi.<ref>{{cite web|url=http://www.acperugiacalcio.com/index.php/news/news-prima-squadra/item/4409-ufficiale-brignoli-in-biancorosso.html|title=Ufficiale. Brignoli in biancorosso|trans-title=Zyrtare: Brignoli është kuqebardhë|publisher=A.C. Perugia Calcio|language=it|date=11 janar 2017|accessdate=22 maj 2017|archive-date=18 janar 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170118065622/http://www.acperugiacalcio.com/index.php/news/news-prima-squadra/item/4409-ufficiale-brignoli-in-biancorosso.html|url-status=dead}}</ref> ===Benevento=== Më 30 korrik 2017, ai u bashkua me skuadrën e sapongjitur në elitë [[Benevento Calcio|Benevento]] në një marrëveshje të përkohëshme,<ref name="BeneventoBrignoli">{{cite news|url=http://www.corrieredellosport.it/news/calcio/calcio-mercato/2017/07/30-28577141/calciomercato_benevento_e_fatta_brignoli_dalla_juventus/|title=Calciomercato Benevento, è fatta: Brignoli dalla Juventus|trans-title=Merkato futbolli, e bërë: Brignoli nga Juventusi|newspaper=Corriere dello Sport – Stadio|language=it|location=Benevento|date=30 korrik 2017|accessdate=3 dhjetor 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.legaseriea.it/it/serie-a-tim/calcio-mercato|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170903104727/http://www.legaseriea.it/it/serie-a-tim/calcio-mercato|title=Calcio Mercato|trans-title=Merkato futbolli|publisher=Lega Serie A|language=it|date=31 gusht 2017|accessdate=3 dhjetor 2017|archivedate=3 shtator 2017}}</ref> me detyrim blerje në fund të sezonit.<ref name="BeneventoBrignoli"/><ref>{{cite web|url=http://www.juventus.com/it/news/news/2017/mercato--le-operazioni-della-sessione-estiva.php|title=Mercato: le operazioni della sessione estiva|trans-title=Merkato: operacionet e merkatos verore|publisher=Juventus F.C.|language=it|date=1 shtator 2017|accessdate=3 dhjetor 2017}}</ref> Sipas ''[[Corriere dello Sport – Stadio]]'', detyrimi i blerjes së tij do të varej nëse Benevento do të mundej të siguronte mbijetesën për sezonin 2018–19.<ref name="BeneventoBrignoli"/> Atij ju dha fanella me numrin 22.<ref>{{cite web|url=http://www.beneventocalcio.club/news/notizie/608/i-numeri-di-maglia-per-la-stagione-2017-2018.shtml|title=I NUMERI DI MAGLIA PER LA STAGIONE 2017/2018|trans-title=Numrat e fanellave për sezonin 2017/2018|publisher=Benevento Calcio|language=it|date=12 gusht 2017|accessdate=12 gusht 2017}}</ref> Më 3 dhjetor 2017, Brignoli shënoi golin e barazimit me një gjuajtje me kokë në minutën e 95të në barazimin 2–2 në shtëpi ndaj [[A.C. Milan|Milanit]], duke i dhënë Beneventos pikën e parë në Serie A pas 14 humbjesh rresht, e cila ishte një rekord.<ref>{{cite web|url=https://www.koha.net/sport/61268/portieri-i-siguron-beneventos-piken-e-pare-ne-serie-a/|title=Portieri i siguron Beneventos pikën e parë në Serie A|publisher=Koha.net|language=sq|date=4 dhjetor 2017|accessdate=4 dhjetor 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://lajmi.net/flet-portieri-i-beneventos-qe-i-shenoi-gol-milanit-ne-minuten-e-95-te/|title=Flet portieri i Beneventos, që i shënoi gol Milanit në minutën e 95’-të|publisher=Lajmi.net|language=sq|date=3 dhjetor 2017|accessdate=4 dhjetor 2017}}</ref> Me këtë gol, ai u bë portieri i tretë në historinë e Serie A që shënon nga loja e hapur pas [[Michelangelo Rampulla]]s në vitin 1992 dhe [[Massimo Taibi]]t në vitin 2001.<ref>{{cite web|url=http://sportekspres.com/nga-rampula-te-brinjoli-kur-portieri-behet-goleador/|title=Nga Rampula te… Brinjoli, kur portieri bëhet goleador!|publisher=Sport Ekspres|language=sq|date=3 dhjetor 2017|accessdate=4 dhjetor 2017}}</ref> ===Palermo=== Më 25 korrik 2018, Brignoli firmosi me klubin e Serie B [[U.S. Città di Palermo|Palermo]] deri në qershor 2021.<ref>{{cite web|url=https://m.tuttomercatoweb.com/serie-b/ufficiale-palermo-colpo-brignoli-a-titolo-definitivo-dalla-juve-1138611|title=Brignoli signed with Palermo|trans-title=Brignoli firmos me Palermon|publisher=Tutto Mercato Web|language=it|date=25 korrik 2018|accessdate=25 korrik 2018}}</ref> ===Empoli=== Më 18 korrik 2019, Brignoli u transferua te Empoli si lojtar i lirë.<ref>{{cite web|url=https://m.tuttomercatoweb.com/serie-b/ufficiale-empoli-tesserati-brignoli-cannavo-moreo-e-pirrello-1270248|title=UFFICIALE: Empoli, tesserati Brignoli, Cannavò, Moreo e Pirrello|trans-title=Zyrtare: Empoli, federohen Brignoli, Cannavò, Moreo dhe Pirrello|publisher=Tutto Mercato Web|language=it|accessdate=18 korrik 2019}}</ref> ==Trofe== ===Personale=== *Portieri më i mirë në Serie B: [[2014–15 Serie B|2014–15]]<ref name="Portieri më i mirë"/> == Referime == {{reflist|2}} ==Lidhje të jashtme== *[https://www.bdfutbol.com/en/j/j27019.html Alberto Brignoli] te BDFutbol *[https://int.soccerway.com/players/alberto-brignoli/172152/ Alberto Brignoli] te Soccerway *[https://www.tuttocalciatori.net/Brignoli_Alberto Profili te Tuttocalciatori.net] {{it}} *[https://aic.football.it/scheda/23699/brignoli-alberto.htm Profili dhe statistikat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190306111740/https://aic.football.it//scheda/23699/brignoli-alberto.htm |date=6 mars 2019 }} te AIC {{it}} [[Kategoria:Lindje 1991]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë italianë]] [[Kategoria:Futbollistë në A.C. Montichiari]] [[Kategoria:Futbollistë në A.C. Lumezzane]] [[Kategoria:Futbollistë në Ternana Calcio]] [[Kategoria:Futbollistë në U.C. Sampdoria]] [[Kategoria:Futbollistë në CD Leganés]] [[Kategoria:Futbollistë në A.C. Perugia Calcio]] [[Kategoria:Futbollistë në Benevento Calcio]] [[Kategoria:Futbollistë në U.S. Città di Palermo]] [[Kategoria:Futbollistë në Empoli F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie D]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie B]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] [[Kategoria:Futbollistë në La Liga]] b5x91i5x18ga0aljmq3r2aceaj02owg Përdoruesi diskutim:Edukatori 3 260856 3053133 3027199 2026-10-02T21:15:28Z Qwerfjkl (bot) 160953 /* Probleme me referimet te artikulli Elisabeth Rehn */ 3053133 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Përdoruesi diskutim:Edukatori/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1MB |archiveheader = {{Archives}} |minthreadstoarchive = 1 |minthreadsleft = 0 }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} {{Tung| — [[Përdoruesi:Βατο|Βατο]] ([[Përdoruesi diskutim:Βατο|diskutimet]]) 9 mars 2019 22:30 (CET)}} == Medalje == Për punën e vazhdueshme në lidhje me artikujt për pedagogjinë. {{Medalje}}-[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 14 maj 2019 20:17 (CEST) Shumë faleminderit koleg i nderuar [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]]. Respekt juve dhe suksese në punën tuaj fisnike. Me nderime --[[Përdoruesi:Drenisa|Drenisa]] ([[Përdoruesi diskutim:Drenisa|diskutimet]]) 14 maj 2019 20:31 (CEST) :Faleminderit! Ju lutem, konsiderojeni mundësinë të shkruani diçka në faqen tuaj personale të përdoruesit pasi krijimi i saj lehtëson komunikimin dhe përfshirjen në komunitet. Gjithsesi mbetet në dëshirën tuaj. Puna e mbarë! :) - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 15 maj 2019 00:28 (CEST) == Kategoritë == Kam vënë re se krijon vazhdimisht kategori të reja si pjesë e punës tënde me artikujt arsimor. Të lutem, hidhi një sy faqes [[Ndihmë:Kategoria]] përpara se të vazhdosh të krijosh kategori të tjera. Po vepron siç duhet, thjesht do të ishte mirë të shtoje dhe atë përshkrimin shabllon siç përshkruhet te faqja më sipër. Kjo dhe mbase të vendosnit dhe kategoritë për kategoritë e krijuara. Puna e mbarë! :) - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 9 qershor 2019 17:04 (CEST) :Përshëndetje koleg i nderuar [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]]. Doni të thoni të jap shënime të ngjashme siq janë në këtë faqe [https://sq.wikipedia.org/wiki/Kategoria:Biografi Kategoria:Biografi]. :Me nderime: --[[Përdoruesi:Drenisa|Drenisa]] ([[Përdoruesi diskutim:Drenisa|diskutimet]]) 9 qershor 2019 19:26 (CEST) ::Pak a shumë. Ideja ajo është, thjesht teksti është ndryshe. Kemi një tekst shabllon që është mirë të përdorim për t'i standardizuar. Shiko për shembuj kategoritë e mëposhtme: ::*[[:Kategoria:IT-gjeo-cung]]; ::*[[:Kategoria:Stampa referimi]]; ::Shtyp ''Përpunoni burim'' te faqet më sipër që ta shohësh tërë kodin përbërës. Do të vësh re që teksti ndryshon pak nga njëri shembull te tjetri. Kjo është në varësi të faktit nëse kategoria është e prirur të ndahet në kategori të tjera bija apo jo. Lexoje me kujdes faqen e ndihmës më sipër paralelisht me kodin përbërës të faqeve shembuj e besoj se do të jetë më e qartë. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 10 qershor 2019 03:21 (CEST) :::Përshëndetje koleg i nderuar [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], shihe si të duket kjo këtu : [[:Kategoria:Psikologji pedagogjike]]; Nderimet e mia --[[Përdoruesi:Drenisa|Drenisa]] ([[Përdoruesi diskutim:Drenisa|diskutimet]]) 10 qershor 2019 17:47 (CEST) ::::Kategoria që ke sjellë si shembull ndahet në kategori të tjera bija kështu që duhej vetëm pjesa e parë e përshkrimit. Pjesa e plotë do të duhej nëse kategoria nuk do të përmbante kategori të tjera por vetëm artikuj. Shikoje vetë se e ndryshova siç duhet. Shembulli tregon më shumë se fjalët. :) ::::Këshillë: Vazhdimisht shtyp "Përpunoni burim" dhe shikoni kodin përbërës të faqeve që keni interes. Pastaj mjafton ta kopjosh siç është dhe të ndryshosh vetëm pjesët që të nevojiten për të replikuar të njëjtin rezultat diku. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 10 qershor 2019 18:26 (CEST) == Medalje == {{Medalje sociologjie}}–[[Përdoruesi:Βατο|Βατο]] ([[Përdoruesi diskutim:Βατο|diskutimet]]) 14 nëntor 2019 11:55 (CET) == Përkthimet == Përshëndetje, Drenisa! :) Po shoh morinë e artikujve të rinj që po krijon së fundmi. Po përdor veglën e përkthimeve? Si funksionon, mirë? Ke pasur probleme gjatë përdorimit? - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 16 nëntor 2019 17:23 (CET) Përshëndetje koleg i nderuar [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]]. Faleminderit për interesimin tuaj. Nganjëherë edhe kam probleme të vogla me veglën e përkthimit ose si pasojë e mosfunksionimit mbase të rrjetit e ndoshta edhe me nivelin e (mos) njohjes së gjuhës angleze. Tjera probleme nuk kam vërejtur. Gjithë të mirat. Me nderime --[[Përdoruesi:Drenisa|Drenisa]] ([[Përdoruesi diskutim:Drenisa|diskutimet]]) 16 nëntor 2019 19:24 (CET) :Kuptoj. Pyes pasi, nëse i keni ndjekur diskutimet në [[Wikipedia:Kuvendi|Kuvend]] këto kohë, sapo e kemi aktivizuar si vegël për të gjithë dhe disa përdorues kanë raportuar probleme teknike në lidhje me funksionimin e saj. Butona të caktuara që kur i shtyp nuk kryejnë asnjë funksion, etj. Gjëra të tilla. Është mirë që këto raste të raportohen që ta rregullojmë sa më mirë. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 16 nëntor 2019 19:40 (CET) == Medalje == {{Medalje përkthimi}} Përshëndetje [[Drenisa]]! Thjesh dua të të falenderoj e përgëzoj për punën e mirë që po bën më përkthimin e disa artikujve e t'iu inkurajoj të vazhdoni po kështu. --'''[[Përdoruesi:Euriditi|<span style="text-shadow:#000 0.1em 0.1em 0.1em; background: #C44747; color:white;">&nbsp;Euriditi&nbsp;</span>]]''' 8 dhjetor 2019 21:42 (CET) == Artikujt ne lidhje me COVID-19 == Përshëndetje [[Përdoruesi:Drenisa|Drenisa]]! Pashë që ke krijuar artikuj me temën shumë aktuale të COVID-19. Edhe unë jam i interesuar të shkruaj artikuj në lidhje me këtë temë. Nëse ke dëshirë, mund të bashkëpunojmë dhe të shkruajmë disa artikuj për këtë. P.sh. Artikuj për shtetet që janë prekur me sëmundjen, ose artikuj për virusin, etj, që janë paralelë në EnWiki. Unë jam shumë i gatshëm. Të përshëndes, [[Përdoruesi:Berishasinan|Berishasinan]] ([[Përdoruesi diskutim:Berishasinan|diskutimet]]) 15 mars 2020 13:29 (CET) Përshëndetje koleg i nderuar [[Përdoruesi:Berishasinan|Berishasinan]]. Pashë se mungonte artikulli dhe e përktheva. Nuk e kam në plan të merrem me tema të tilla. Artikullin në fjalë (Covid 19) kur të kesh mundësi, shihe mos më është përvidhur ndonjë lëshim. Respekt për kontributin tuaj të mrekullueshëm. Gjithë të mirat. Me nderime:--[[Përdoruesi:Drenisa|Drenisa]] ([[Përdoruesi diskutim:Drenisa|diskutimet]]) 15 mars 2020 13:42 (CET) :Mendova se do të doje të shkruaje. Sidoqoftë faleminderit dhe vazhdo redaktimet me tema të tjera. Punë të palodhshme! - [[Përdoruesi:Berishasinan|Berishasinan]] ([[Përdoruesi diskutim:Berishasinan|diskutimet]]) 15 mars 2020 13:48 (CET) ::{{@|Sadsadas}} mund të kesh interes për diskutimin e mësipërm. Kam vënë re që je marrë dhe ti me temën. Mbase gabohem. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 15 mars 2020 14:50 (CET) :::{{@|Berishasinan}} Pershendetje! :::Me pelqen shume nisma per te shkruajtur artikuj mbi temen e Covid-19.Do te doja te ndihmoja dhe une ne shkrimin e tyre. Jam shume e gatshme. Te lutem me ver ne dijeni per cdo gje. - [[Përdoruesi:Florinda Gjypi|Florinda Gjypi]] ([[Përdoruesi diskutim:Florinda Gjypi|diskutimet]]) 15 mars 2020 17:15 (CET) ::::Doja t'ju vija në vëmendje këtë publikim në ''Facebook'' nga ''Fondacioni Wikimedia'': ''[https://www.facebook.com/wikimediafoundation/posts/770671413338523 On Wikipedia, a fight is raging over coronavirus disinformation]''. Këtu theksohet rëndësia e vërtetësisë te artikujt që prekin këto tema këto ditë. Edhe nëse nuk krijoni artikuj të rinj, mjafton të siguroheni për të korrigjuar informacionin te ato ekzistues. Kontrollimi i informacioneve bëhet duke parë burimet dhe duke u siguruar për plotësimin e saktë të referimeve dhe prejardhjen e tyre nga organe serioze, mundësisht me një lidhje me shëndetësinë. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 15 mars 2020 18:47 (CET) :::Faleminderit koleg i nderuar [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]]. Pikërisht kjo më shtyri që ta përktheja. Nderimet e mia: --[[Përdoruesi:Drenisa|Drenisa]] ([[Përdoruesi diskutim:Drenisa|diskutimet]]) 15 mars 2020 18:53 (CET) ::::Përshëndetje {{ping|Drenisa}} Dëshiron të kontrollosh dhe shikosh redaktimet e mia blu apo jeshile (shqyrtimi)?--[[Përdoruesi:Saklanan gerçekler|Saklanan gerçekler]] ([[Përdoruesi diskutim:Saklanan gerçekler|diskutimet]]) 26 mars 2020 14:31 (CET) :Përshëndetje {{ping|Saklanan gerçekler}} BLU koleg i nderuar. Respekt.--[[Përdoruesi:Drenisa|Drenisa]] ([[Përdoruesi diskutim:Drenisa|diskutimet]]) 26 mars 2020 14:44 (CET) ::Edhe shqyrtimi e redaktimet?--[[Përdoruesi:Saklanan gerçekler|Saklanan gerçekler]] ([[Përdoruesi diskutim:Saklanan gerçekler|diskutimet]]) 26 mars 2020 15:07 (CET) == Medalje == {{Medalje gjeografie}}–[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 27 prill 2020 13:43 (CEST) :Përshëndetje koleg i nderuar {{@|Klein Muçi}} shumë faleminderit ... gjithashtu edhe juve ju dëshiroj suksese të tjera. Me nderime:--[[Përdoruesi:Drenisa|Drenisa]] ([[Përdoruesi diskutim:Drenisa|diskutimet]]) 27 prill 2020 15:17 (CEST) == Kontrollim == Përshëndetje, Drenisa! Je në dijeni të kësaj faqes [[Speciale:PendingChanges|këtu]]? Aty listohen të gjitha faqet me ndryshime në pritje në Wikipedia-n shqip. Meqë tashmë je përdoruese me përvojë për sa i përket artikujve këtu, po pate kohë ndonjëherë, ndihma jote në aprovimin ose refuzimin e ndryshimeve në pritje te lista e mësipërme do të ishte mëse e mirëpritur. Aktualisht ajo listë mirëmbahet vetëm nga 1 përdorues (Timi). Me ndihmën tënde mund të ulim ndjeshëm kohën e pritjes së kontrollit për artikujt, që është fatkeqësisht mbi 100 ditë (ka qenë gati dyfish përpara se të përfshihej Timi). Detyra e mësipërme është me përgjegjësi, pasi aty vendoset çfarë shfaqet në në një artikull e çfarë jo, e për pasojë, përcaktohet përmbajtja që do të shfaqet në rezultatet e motorëve të kërkimit në botë. Duke pasur parasysh këtë, situata ka qenë paksa si thikë me dy presa pasi, nga një anë na duhen shumë kontrollues aktivë që të mbajmë numrin e ndryshimeve në pritje nën kontroll dhe nga ana tjetër duhet të ketë një lloj përzgjedhjeje mbi përdoruesit që e ushtrojnë atë funksion për shkak të përgjegjësisë së detyrës. Ti je një zgjedhje e mirë për atë gjë, kështu që mendova të ta sjell në vëmendje si mundësi. Gjithsesi sjellja e vazhdueshme e artikujve të rinj nga ana jote është një ndihmë e vetëmjaftueshme për komunitetin. :) - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 29 prill 2020 18:45 (CEST) == Edhe një herë për Gurrën e Hoxhës! == Ne se do te shkruante seicli si eshte ne dialektin e tij atehere do te ishet lulla e Babilonit! Ne kete rast mendoj se do te duhet qe titulli te jete korrekt dhe brenda te shkruhet qe vendasit e quajne keshtu! Kjo vjen sepse ne kete rast emertimi eshte transparent dhe ne nuk na leverdis qe dikur dikush te shkrau Hoxh e dikush te shkruaje Hosës... Me kupton!!! Tung--[[Përdoruesi:Varrea e Fterres|Varrea e Fterres]] ([[Përdoruesi diskutim:Varrea e Fterres|diskutimet]]) 17 maj 2020 14:36 (CEST) Përshëndetje koleg [[Përdoruesi:Varrea e Fterres|Varrea e Fterres]]. Për mua nuk është aspak problem nëse do të jetë titulli Gurra e Hoxhs apo Gurra e Hoxhës. Artikullin e kam përkthyer sepse sido që të jetë titulli i këtij toponimi tingëllon shqip, gjë e cila për territorin e Kosovës nuk është edhe aq e shpeshtë të gjesh emërtime të tilla. Tani ka edhe njerëz të tjerë këtu në Wikipedia të cilët me kontributet dhe përvojën e tyre të gjatë, mund ta vlerësojnë më drejtë dhe më saktë këtë çështje. Sa për mua nuk është aspak problem, po qe nevoja e zhvendos tani faqen nga Gurra e Hoxhs në Gurra e Hoxhës. Vetëm një gjë nuk duhet harruar, e kjo është që ne ishim për rreth një shekull nën pushtimin jugosllav, dhe kur është fjala tek toponimet, kjo ka lënë pasojat e saj. Me nderime:--[[Përdoruesi:Drenisa|Drenisa]] ([[Përdoruesi diskutim:Drenisa|diskutimet]]) 17 maj 2020 22:46 (CEST) == Medalje == Për kontributin e vazhduar në lidhje me lashtësinë ilire {{Medalje historie}}–[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 17 gusht 2020 14:53 (CEST) == Kontroll == I kontrollon dot redaktimet e mia, të lutem?--[[Speciale:Kontributet/185.106.120.141|185.106.120.141]] 23 gusht 2020 13:11 (CEST) == Çmimi për krijimin e artikujve të rinj == {{Çmim i parë|1=krijimin e artikujve të rinj|viti=2019|përdoruesi=Drenisa}} Ju faleminderit koleg wikipedianë. Respekt. --[[Përdoruesi:Drenisa|Drenisa]] ([[Përdoruesi diskutim:Drenisa|diskutimet]]) 16 shtator 2020 11:36 (CEST) == Medalje == Është një tematikë gati tërësisht e paprekur në komunitet kështu që të falënderojmë për kontributet. :) {{Medalje rruge}}–[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 5 tetor 2020 11:46 (CEST) == Medalje == {{Medalje udhëzimi}}–[[Përdoruesi:Anjen01|Anjen01]] ([[Përdoruesi diskutim:Anjen01|diskutimet]]) 26 dhjetor 2020 23:44 (CET) == Falenderim == Përshëndetje, doja t'i shpreh mirënjohjen për punën që ndërmore për rregullimin e artikujve mbi komunat e Kosovës (redaktimet e tua me 10 maj 2020). U kënaqa kur pashë që artikujt gjermane mbi komunat (të cilët e mirëmbaj unë kryesisht) po shërbejnë si "shabllon". Paske përkthyer shumë gjëra kështuqe iu shtua shumë përmbajtje të ri. Gëzohem në qoftë se do të shoh prapë diçka prej teje lidhur me këtë drejtim. Nderime!--[[Përdoruesi:Hyllvegu|Hyllvegu]] ([[Përdoruesi diskutim:Hyllvegu|diskutimet]]) 21 janar 2021 03:39 (CET) == Shqyrtim == Shqyrtoni redaktime ime?--[[Speciale:Kontributet/185.248.102.118|185.248.102.118]] 11 mars 2021 23:54 (CET) Përshëndetje. Shpresoj të mos jetë urgjente. Kontributi juaj nuk humbet dhe kur të i vie rendi kontributi juaj do të shqyrtohet, qoftë nga une qoftë nga dikush tjetër. Sa për informimin tuaj ja ku janë faqet me ndryshime në pritje [[Speciale:PendingChanges|shih këtu]]. Respekt. --[[Përdoruesi:Drenisa|Drenisa]] ([[Përdoruesi diskutim:Drenisa|diskutimet]]) 12 mars 2021 00:43 (CET) Atëherë më vie keq por nuk mund të kontriboj në asnjë artikull, përveç rikuperimit të dëmeve të shkaktuara nga Ikranjani, pa u shqyrtuar redaktimet e mia ekzistuese, nuk bëhem ortak në lojëra të pista pukjane.--[[Speciale:Kontributet/185.248.102.118|185.248.102.118]] 12 mars 2021 01:02 (CET) == Çmimi për krijimin e artikujve të rinj == {{Çmim i parë|1=krijimin e artikujve të rinj|viti=2020|përdoruesi=Drenisa}} == Abetare == Edhe [[Elifba]] dhe [[Alfabeti i Stambollit]]? Perkthimi nga [[Daut Boriçi]] dhe [[Rexhep Voka]].--[[Speciale:Kontributet/2003:E6:2F00:1A00:7182:2F06:670C:941F|2003:E6:2F00:1A00:7182:2F06:670C:941F]] 3 tetor 2021 14:45 (CEST) :Jo për përkthimit i [[:en:Elifba alphabet]]?--[[Speciale:Kontributet/2003:E6:2F00:1A00:386C:1A26:7EC3:FDF0|2003:E6:2F00:1A00:386C:1A26:7EC3:FDF0]] 8 tetor 2021 12:35 (CEST) == Kandidaturë për burokrat == Përshëndetje! Si një anëtare goxha aktive në komunitetin e Wikipedia-s shqip, je e ftuar të marrësh pjesë në votimin që po zhvillohet në faqen [[Wikipedia:Burokratë/Kandidatura/Klein Muçi]] ku po kandidoj për të përfituar privilegjet e burokratit. Votimi i fundit për burokracinë në Wikipedia-n shqip ka ndodhur më shumë se 12 vjet më parë kështu që mirë do të ishte të kishte sa më shumë pjesëmarrje. Ki parasysh që mund të votosh {{tl|PËR}}, {{tl|KUNDËR}} ose {{tl|ASNJANËS}} dhe votën ta shoqërosh me një koment të shkurtër. Vendimi yt është i mirëpritur. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 10 tetor 2021 10:25 (CEST) == Translation request == Hello. Can you translate and upload the article [[:en:Baku railway station]] in Albanian Wikipedia? Yours sincerely, [[Përdoruesi:Multituberculata|Multituberculata]] ([[Përdoruesi diskutim:Multituberculata|diskutimet]]) 16 tetor 2021 01:45 (CEST) :Thank you very much for the new article and all the best! [[Përdoruesi:Multituberculata|Multituberculata]] ([[Përdoruesi diskutim:Multituberculata|diskutimet]]) 16 tetor 2021 09:52 (CEST) == Wikimediani i Muajit == Përshëndetje Drenisa, Po të kontaktoj në emër të Grupit të Përdoruesve Wikimedianët e Gjuhës Shqipe (Wikimedians of Albanian Language User Group - WoALUG), dëshirojm të ju përzgjedhim si “Wikimediani i Muajit” për muajin shkurt, si falenderim për kontributin e juaj në Wikipedia. A mundesh të lutem të na kontaktosh për më shumë informacion në: [[Mailto:info@wikimediashqip.org|info@wikimediashqip.org]]<nowiki>. – ~~~~</nowiki> [[Përdoruesi:Ritamaliqi|Ritamaliqi]] ([[Përdoruesi diskutim:Ritamaliqi|diskutimet]]) 19 janar 2022 16:59 (CET) == Sondazh == Pershendetje! Jemi studente qe duam te bejme nje studim per lajmet e rreme dhe vandalizmin ne Wikipedian Shqip. Ju lutemi, do na ndihmonte shume ne qofte se na kushtoni disa minuta kohe per te plotesuar formularin me poshte: https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdO7Z-CW0HWn8vAhyu1aHFPILSWNJFbzRn8-juFI6rcsQXesw/viewform?usp=sf_link Shume faleminderit! Gjithe te mirat! --[[Përdoruesi:Anapecini|Anapecini]] ([[Përdoruesi diskutim:Anapecini|diskutimet]]) 23 janar 2022 13:43 (CET) == Fiset shqiptare == Pershendetje. E pash qe disa nga shkrimet e mija qe i kam bere i pasket bere delete, edhe pse kishin burime dhe prova shume me te sakta se tuajat. Ju kisha lut qe te mos e beni gabimin e njejte pa qene e/i sigurte. Faleminderit [[Speciale:Kontributet/185.173.204.3|185.173.204.3]] 10 shkurt 2022 14:03 (CET) Përshëndetje. I kam hequr arbëreshët sepse nuk kishin referencë dhe nuk janē fis ilir por shqiptar. --[[Përdoruesi:Drenisa|Drenisa]] ([[Përdoruesi diskutim:Drenisa|diskutimet]]) 10 shkurt 2022 16:44 (CET) == Shqyrtim == Pershendejte, nese keni mundesi ta shqyrtoni artikullin https://sq.wikipedia.org/wiki/Gazeta_e_Pavarur Faleminderit! :Përshëndetje! Dëshironi të kontrolloni kontributet e mia dhe t'i bëni ato blu?--[[Përdoruesi:Doardear|Doardear]] ([[Përdoruesi diskutim:Doardear|diskutimet]]) 17 prill 2022 19:19 (CEST) == Kontroll == Përshëndetje! Ky është një mesazh automatik i dërguar te të gjithë kontrolluesit shqipfolës që kanë qenë aktivë së fundmi. Aktualisht në listën e faqeve me ndryshime në pritje gjenden rreth 4000 faqe, disa prej tyre në pritje për më shumë se 1 viti. Kontrollimi i ndryshimeve në pritje është një nga përgjegjësitë bazë të çdo komuniteti Wiki kështu që ju ftojmë të ndihmoni ta zbrazim atë listë. Lista mund të gjendet [[Speciale:PendingChanges|këtu]]. - [[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 16 mars 2022 15:04 (CET) <!-- Message sent by User:Klein Muçi@sqwiki using the list at https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Kontrolluesit_aktiv%C3%AB&oldid=2421118 --> == Përkthime == Përshëndetje, ju bëni përkthime mjaft të mira. A doni ta përktheni artikullin [[Dialekti Zetë–Rashkë]] ([[:en:Zeta–Raška dialect]])?--[[Speciale:Kontributet/2003:E6:2F07:B400:DD48:88D8:772B:5D85|2003:E6:2F07:B400:DD48:88D8:772B:5D85]] 30 mars 2022 15:48 (CEST) :Jo? 😢--[[Speciale:Kontributet/88.128.92.88|88.128.92.88]] 3 prill 2022 08:01 (CEST) ::Nëse ke mundësi edhe këtë shikoje [[:en:Musić noble family]] në [[Musiq]]. ::[[:en:Milivoje Đurković]] - [[Milivoje Gjurkoviq]]--[[Speciale:Kontributet/82.114.73.107|82.114.73.107]] 5 prill 2022 21:23 (CEST) :Përshëndetje kolegë. Nuk po i refuzoj, do ti përkthej kur të kem kohë sepse kam edhe mbi 2200 faqe në listën e mbikëqyrjes. Respekt. --[[Përdoruesi:Drenisa|Drenisa]] ([[Përdoruesi diskutim:Drenisa|diskutimet]]) 12 prill 2022 21:37 (CEST) ::Edhe [[:en:Vladan Glišić]] në [[Vladan Glishiq]]?--[[Speciale:Kontributet/2003:E6:2F49:3100:A0CF:4EB8:9F82:7BA8|2003:E6:2F49:3100:A0CF:4EB8:9F82:7BA8]] 19 prill 2022 01:01 (CEST) :::{{ping|Drenisa}} Faleminderit. A po vijnë akoma artikujt e tjerë?--[[Speciale:Kontributet/2003:E6:2F49:3100:5C30:E299:B5D8:7964|2003:E6:2F49:3100:5C30:E299:B5D8:7964]] 26 prill 2022 23:25 (CEST) ::::Shih edhe këtë: [[:en:Jovan Grković-Gapon]] në [[Jovan Gapon]]. Paraprakisht faleminderit koleg ... --[[Speciale:Kontributet/37.35.67.1|37.35.67.1]] 27 prill 2022 00:10 (CEST) :::::Ka shumë pak artikuj që duhen përkthyer.--[[Speciale:Kontributet/2003:E6:2F27:4800:4003:EB82:CD12:C33E|2003:E6:2F27:4800:4003:EB82:CD12:C33E]] 2 nëntor 2022 10:09 (CET) ::::::{{ping|Drenisa}} Shumë të shkurtër janë [[hatibi]] ([[:en:Khatib]]) dhe [[Ebu Dherr el-Gifari]].--[[Speciale:Kontributet/2003:E6:2F27:4800:19AB:A4:3440:E287|2003:E6:2F27:4800:19AB:A4:3440:E287]] 17 nëntor 2022 20:56 (CET) Përshëndetje koleg. Po mi zgjedh artikujt për ti përkthyer si me i pas propozuar ndonjë shkavell.--[[Përdoruesi:Drenisa|Drenisa]] ([[Përdoruesi diskutim:Drenisa|diskutimet]]) 19 nëntor 2022 15:12 (CET) :Dëshironi të krijoni ata artikuj të rëndësishëm?--[[Speciale:Kontributet/24.134.186.201|24.134.186.201]] 26 tetor 2023 13:51 (CEST) == Medalje == {{Medalje sporti}}–[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 15 maj 2022 03:56 (CEST) == Scodra dhe Shkodra == Përshëndetje @[[Përdoruesi:Drenisa|Drenisa]], të përgëzoj për punën e përkthimeve. Mendoj se do ishte më mirë që artikulli Scodra të vendoset në seksionin e historisë së artikullit [[Shkodra]], ose të riemërohet në Shkodra e lashtë. [[Përdoruesi:AT44|AT44]] ([[Përdoruesi diskutim:AT44|diskutimet]]) 3 gusht 2022 19:45 (CEST) :Përshëndetje koleg i nderuar. Po pajtohem që titulli të jetë [[Shkodra e lashtë]]. Të falëminderit për mirëkuptimin, respekt [[Përdoruesi:Drenisa|Drenisa]] ([[Përdoruesi diskutim:Drenisa|diskutimet]]) 3 gusht 2022 22:45 (CEST) == Medalje == {{Medalje pune}} -- [[Përdoruesi:AT44|AT44]] ([[Përdoruesi diskutim:AT44|diskutimet]]) 23 gusht 2022 13:07 (CEST) == Çmimi për krijimin e artikujve të rinj == {{Çmim i parë|1=krijimin e artikujve të rinj|viti=2021|përdoruesi=Drenisa}} == Gostitje dhënë më 8 shtator 2022 13:36 (CEST) == {{Fli}}-[[Përdoruesi:Astronomi06|Astronomi06]] ([[Përdoruesi diskutim:Astronomi06|diskutimet]]) 8 shtator 2022 13:36 (CEST) :Shumë faleminderit koleg i nderuar. Respekt. [[Përdoruesi:Drenisa|Drenisa]] ([[Përdoruesi diskutim:Drenisa|diskutimet]]) 8 shtator 2022 13:40 (CEST) == Toponimet e antikitetit == Pershendetje Drenisa! Po shoh qe po orienton titujt e artikujve qe lidhen me emertime te antikitetit drejt shqiperimeve. Duhet ta kem propozuar edhe ne kuvend, por kete ''shqiperim'' te perdhunshem e mendoj demtues per syrin e lexuesit qe mund te mendoje te informohet permes wiki-t, tek e fundit eshte edukuese sikur lexuesi (nxenesi mundesisht) te mesoje se '''c''' ne latinishten klasike shqiptohej '''k''', p.sh. Si dhe te mesohet te perballet me kete permase te emertimeve klasike qe nuk besoj se ndonje vend qe kemi si reference kulturore, i ndryshon dhe njetrajteson keshtu. [[Përdoruesi:Ikranjani|Ikranjani]] ([[Përdoruesi diskutim:Ikranjani|diskutimet]]) 6 tetor 2022 23:24 (CEST) :Përshëndetje koleg. Për cilin redaktim e ke fjalën, nëse ke mundësi të më tregosh? [[Përdoruesi:Drenisa|Drenisa]] ([[Përdoruesi diskutim:Drenisa|diskutimet]]) 6 tetor 2022 23:28 (CEST) :: Po ja p.sh. [[Sesaretia]] qe e shqiperove nga transkriptimi qe i behet emertimit ne greqishte. --[[Përdoruesi:Ikranjani|Ikranjani]] ([[Përdoruesi diskutim:Ikranjani|diskutimet]]) 6 tetor 2022 23:34 (CEST) :::E përktheva koleg i nderuar. Tani nuk do të thot se duhet të mbetet pikërisht ashtu si e kam përkthyer une. Mund edhe të kem gabuar. Greqishten nuk e njoh. [[Përdoruesi:Drenisa|Drenisa]] ([[Përdoruesi diskutim:Drenisa|diskutimet]]) 6 tetor 2022 23:39 (CEST) ::::Ne fakt ajo qe ke bere me titullin perben ''shqiperim'' e nderuar, sepse teknikisht titulli eshte i '''pa'''perkthyeshem, vetem i transkriptueshem per volitje drejtshqiptuese. Nuk po them qe i yti eshte varianti perfundimtar, por meqe i ke hy kesaj vadeje, mendova se mos mund te te duket e arsyeshme... sidoqofte, te lumshin duart. --[[Përdoruesi:Ikranjani|Ikranjani]] ([[Përdoruesi diskutim:Ikranjani|diskutimet]]) 6 tetor 2022 23:42 (CEST) :::::Faleminderit koleg i nderuar. Po përpiqem. Sa për [[Sesaretia]] të të them të drejtën nuk e di se si do të ishte titulli i saktë në gjuhën shqipe, sepse ka shumë emra që vështirë përkthehen. Respekt juve. [[Përdoruesi:Drenisa|Drenisa]] ([[Përdoruesi diskutim:Drenisa|diskutimet]]) 6 tetor 2022 23:46 (CEST) :::::Kur është puna tek emërtimet e titujve të toponimeve antike, ke shumë të drejtë, sepse ka një varg emërtimesh për të cilat nuk kam qenë i sigurt se si duhet të jetë në gjuhën shqipe. p.sh. latinisht është '''Dimalum''' greqisht '''Dimalitan''' ndërsa shqip e kanë përkthyer '''Dimali''', pastaj '''Vicianum''' e kanë përkthyer [[Viciana]], etj. ja edhe një që në anglisht ka qenë '''Berginium''' ndërsa une e kam përkthyer [[Bergini]] duke u nisur nga ajo që më mirë është të ekzistojë kështu edhe nëse nuk është në rregull se sa të mos ekzistojë fare. Nuk kam asgjë kundër që artikuj të tillë të zhendosen në emërtimin tjetër simotër, si p.sh. në këtë rast '''Berginium'''. [[Përdoruesi:Drenisa|Drenisa]] ([[Përdoruesi diskutim:Drenisa|diskutimet]]) 7 tetor 2022 00:03 (CEST) == Përkthimi shqip🤗 == Përshëndetje Drenisa, ju lutem nëse e bëj në gjuhë të tjera në gjuhën shqipe në Wikipedia😍🤗? [[Përdoruesi:AlexBTR|AlexBTR]] ([[Përdoruesi diskutim:AlexBTR|diskutimet]]) 16 tetor 2022 17:53 (CEST) :Përshëndetje koleg AlexBTR. Më trego cilët artikuj duhet t'i bëj në shqip. [[Përdoruesi:Drenisa|Drenisa]] ([[Përdoruesi diskutim:Drenisa|diskutimet]]) 16 tetor 2022 20:16 (CEST) Për [[Florin Salam]], Elena Çaushesku, [[Adrian Minune]] dhe Denisa. Përshëndetje nga cigani kosovar. Respekt.--[[Përdoruesi:Drenisa|Drenisa]] ([[Përdoruesi diskutim:Drenisa|diskutimet]]) 16 tetor 2022 22:47 (CEST) Koleg i nderuar, {{@|AlexBTR}} kur të kesh mundësi përktheje këtë artikull në gjuhën rumune, nëse mundesh, nëse jo nuk ka problem, [[:en:Accession of Kosovo to the European Union|Accession of Kosovo to the European Union]]. Me nderime (Kosovari cigan ose Cigani nga Kosova): --[[Përdoruesi:Drenisa|Drenisa]] ([[Përdoruesi diskutim:Drenisa|diskutimet]]) 16 tetor 2022 23:05 (CEST) Të dua Drenisa! [[Përdoruesi:AlexBTR|AlexBTR]] ([[Përdoruesi diskutim:AlexBTR|diskutimet]]) 16 tetor 2022 23:38 (CEST) :Ai e bëri përkthimin në rumanisht: [[:ro:Aderarea Kosovo la Uniunea Europeană]]. [[Përdoruesi:AlexBTR|AlexBTR]] ([[Përdoruesi diskutim:AlexBTR|diskutimet]]) 5 maj 2024 17:11 (CEST) == Kryetare kosovare == Mungojnë thuajse tërësisht artikujt dhe kategorite. Lista e plotë është këtu: [[:en:Category:Mayors of places in Kosovo]]. [[Speciale:Kontributet/2003:E6:2F20:A300:8942:161C:96C6:F53E|2003:E6:2F20:A300:8942:161C:96C6:F53E]] 23 tetor 2022 17:35 (CEST) :{{ping|Drenisa}} Vetëm disa mungojnë ose janë shumë të shkurtra.--[[Speciale:Kontributet/88.128.92.127|88.128.92.127]] 18 dhjetor 2022 12:49 (CET) == Çamëri/shqiptarë në Greqi, dhe fe == Ju jeni tani në atë temë. Dëshironi të krijoni [[My Blood My Compromise]] ([[:en:My Blood My Compromise]])? [[Speciale:Kontributet/2A02:3102:6A55:FF8D:BCCE:97C6:627F:99AC|2A02:3102:6A55:FF8D:BCCE:97C6:627F:99AC]] 4 shkurt 2023 12:22 (CET) :Jo?--[[Speciale:Kontributet/2A02:3102:6A55:FF8D:7054:4527:882D:BE|2A02:3102:6A55:FF8D:7054:4527:882D:BE]] 9 shkurt 2023 20:36 (CET) ::Ky janë xhamitë shqiptare.--[[Speciale:Kontributet/2A02:3102:6A55:FF8D:3C35:2059:5456:CB5|2A02:3102:6A55:FF8D:3C35:2059:5456:CB5]] 25 shkurt 2023 14:31 (CET) == Medalje dhënë më 14 shkurt 2023 19:50 (CET) == {{Medalje pune}}-[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 14 shkurt 2023 19:50 (CET) == Kategorizimi == Përshëndetje! Prej disa kohësh je angazhuar në procesin e kategorizimit duke ndihmuar në një çështje që pak përdorues ndihmojnë. Prej vitesh pema e kategorive në Wikipedia-n shqip është në një situatë të rënduar pasi ka munguar në mënyrë të vazhduar mirëmbajtja në lidhje me të kështu që kontributi yt në këtë çështje vlerësohet së tepërmi. Do të të këshilloja të lexoje [[en:WP:CG]] nëse s'e ke lexuar ende e të hidhje një sy te pema e kategorive në Wikipedia-n anglisht: [[en:Category:Contents]]. Ky është trungu i pemës nga ku buron çdo kategori e nënkategori tjetër atje. Sa më shumë t'i afrohemi një sistemi të ngjashëm, aq më e lehtë do të bëhej gjetja e përpunimi i informacionit (kategoritë kanë rëndësi të veçantë në punët automatike pasi shërbejnë si grupe tematike nga ku robotët e vegla të ndryshme mund të vjelin e përpunojnë informacion me lehtësi). Në fakt kam disa kohë që mendoj të fillojmë një fushatë për sistemimin e pemës së kategorive në Wikipedian-n shqip por ti e ke nisur para meje de facto si proces kështu që mendova se mbase mund të ishe i interesuar "ta nisje me themel". - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 10 mars 2023 04:14 (CET) :Përshëndetje, koleg. Ka kohë që e kam vërejtur se kur përkthej artikuj mungojnë shumë kategori në gjuhën shqipe. Ato kategori të artikujve që i përkthej e që krahas anglishtes ekzistojnë edhe në shumë gjuhë ose në disa gjuhë të tjera zakonisht i krijoj. Nuk kam shumë njohuri rreth rregullave të krijimit të artikujve, kështu që do të përpiqem ta respektoj pemën e kategorizimit të artikujve në gjuhë të tjera. [[en:WP:CG]] nuk e kam lexuar por do të përpiqem ta lexoj me kujdes. Nëse vëren ndonjë gabim ose devijim timin të lutem më korigjo. Faleminderit koleg. Respekt. Me nderime: [[Përdoruesi:Drenisa|Drenisa]] ([[Përdoruesi diskutim:Drenisa|diskutimet]]) 10 mars 2023 18:33 (CET) ::Patjetër. Faqja e lartpërmendur tregon me hollësi çdo gjë rreth kategorive. Mbase së shpejti mund të marrësh guximin të kalosh pak dhe ato kategoritë teknike përveç atyre të përmbajtjes. Për çdo lloj ndihme që mund të të duhet rreth koncepteve të shpjeguara te faqja në fjalë, mos ngurro të më pyesësh. Puna e mbarë! {{smiley|:-)}}<span id="Klein_Muçi:1678478907819:Përdoruesi_diskutimFTTCLNDrenisa" class="FTTCmt">—&nbsp;[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 10 mars 2023 21:08 (CET)</span> == Një turk, disa turq == Përshëndetje! :) Fjala "turq" nuk përmban Ë në drejtshkrim kështu që besoj që rikategorizimet e tua të fundit në lidhje me të duhet të kthehen. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 2 prill 2023 20:22 (CEST) :Përshëndetje koleg. Nuk e kisha konsultuar drejtshkrimin. Shihe tani se më duket e përfundova. Dhe faleminderit për kujdesin. [[Përdoruesi:Drenisa|Drenisa]] ([[Përdoruesi diskutim:Drenisa|diskutimet]]) 2 prill 2023 20:46 (CEST) ::Asgjë. :) Vetëm një këshillë: Ridrejtimet nuk funksionojnë me kategoritë. Në një ridrejtim të zakonshëm, lexuesi do të ridrejtohet automatikisht te faqja e re nëse shtyp te lidhja e ridrejtimit. Në rastin e kategorive, nëse një artikull kategorizohet te kategoria e vjetër, ai do të mbetet aty, nuk do të ridrejtohet automatikisht te kategoria e re. Duke pasur këtë parasysh, nëse ndodh një gabim me faqet e kategorive është mirë që të vendoset stampa {{tl|Grise}} te faqja e vjetër e thjesht të krijohet një e re në vend të zhvendosjes.<span id="Klein_Muçi:1680528383414:Përdoruesi_diskutimFTTCLNDrenisa" class="FTTCmt"> —&nbsp;[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 3 prill 2023 15:26 (CEST)</span> == Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] == [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]] You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 13 August 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translators/40&oldid=25451578 --> == Kërkesë për përkthim të faqes Amin Syla në anglisht. == Përshëndetje, a do të ishte e mundur që ju të përktheni faqen [[Amin Syla]] në [[anglisht]]? [[Speciale:Kontributet/185.100.245.105|185.100.245.105]] 13 gusht 2023 16:10 (CEST) == Translation request == Hello. Can you translate and upload the article [[:en:Baku State University]] in Albanian Wikipedia? Yours sincerely, [[Përdoruesi:Multituberculata|Multituberculata]] ([[Përdoruesi diskutim:Multituberculata|diskutimet]]) 18 gusht 2023 23:58 (CEST) :[[Përdoruesi:Multituberculata|Multituberculata]], Hello - Xoş gəlmisiniz!<br/>Please translate this article in Azerbaijani language Wikipedia: [[:en:Prishtina Bus Station]]<span id="Drenisa:1692398093200:Përdoruesi_diskutimFTTCLNDrenisa" class="FTTCmt"> —&nbsp;[[Përdoruesi:Drenisa|Drenisa]] ([[Përdoruesi diskutim:Drenisa|diskutimet]]) 19 gusht 2023 00:34 (CEST)</span> ::Hello. ::I have created the article [[:az:Priştina Avtovağzalı]]. Can you create the article [[:en:Baku State University]] in Albanian Wikipedia? ::Yours sincerely, [[Përdoruesi:Multituberculata|Multituberculata]] ([[Përdoruesi diskutim:Multituberculata|diskutimet]]) 19 gusht 2023 08:57 (CEST) :::Thank you very much for the new article! [[Përdoruesi:Multituberculata|Multituberculata]] ([[Përdoruesi diskutim:Multituberculata|diskutimet]]) 19 gusht 2023 12:38 (CEST) ::::[[Përdoruesi:Multituberculata|Multituberculata]], [[Arsimi në Azerbajxhan]] këtë artikull e ke gratis, koleg i nderuar. Respekt.<span id="Drenisa:1692447687637:Përdoruesi_diskutimFTTCLNDrenisa" class="FTTCmt"> —&nbsp;[[Përdoruesi:Drenisa|Drenisa]] ([[Përdoruesi diskutim:Drenisa|diskutimet]]) 19 gusht 2023 14:21 (CEST)</span> :::::Thank you very much! [[Përdoruesi:Multituberculata|Multituberculata]] ([[Përdoruesi diskutim:Multituberculata|diskutimet]]) 19 gusht 2023 18:28 (CEST) == Çmimi për krijimin e artikujve të rinj == {{Çmim i parë|1=krijimin e artikujve të rinj|viti=2022|përdoruesi=Drenisa}} == Çmimi për mirëmbajtjen e kategorive == {{Çmim i parë|1=mirëmbajtjen e kategorive|viti=2022|përdoruesi=Drenisa}} == Kategorizimi: Faqet e veçanta == Përshëndetje! Meqë merresh shpesh me kategoritë, nëse nuk e di ende, doja të të thoja se faqet e veçanta mund të jenë një vend i mirë për t'i përpunuar ato. Shko te [[Special:SpecialPages]] (e ke dhe te mjetet majtas si "Faqet e veçanta") dhe shiko për ''Kategori të dëshiruara'', ''Kategori të pakategorizuara'' dhe ''Kategori të papërdorura''. Të treja ato lista kanë nevojë prej vëmendje prej vitesh tashmë dhe puna jote në to do të ishte më se e mirëpritur. Si gjithmonë, më thuaj nëse të lindin probleme rrugës. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 22 shtator 2023 12:05 (CEST) :[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], Përshëndetje. Posa i shikova. Për dy të fundit e kuptova se çka kërkohet ndërsa për të parën, ''Kategori të dëshiruara'' nuk po kuptoj. Faleminderit koleg. Respekt.<span id="Drenisa:1695462617463:Përdoruesi_diskutimFTTCLNDrenisa" class="FTTCmt"> —&nbsp;[[Përdoruesi:Drenisa|Drenisa]] ([[Përdoruesi diskutim:Drenisa|diskutimet]]) 23 shtator 2023 11:50 (CEST)</span> ::Ato janë thjeshtë "kategori të kuqe", pra kategori që janë përdorur në faqe të ndryshme por faqet e tyre nuk janë krijuar ende (ose janë grisur). Në këtë kuptim janë "të dëshiruara", sepse kërkohet ekzistenca e tyre nga faqet ku janë përdorur. Këto lloj kategorish ose duhen krijuar, ose duhen hequr nga faqet ku kërkohen.<span id="Klein_Muçi:1695464616109:Përdoruesi_diskutimFTTCLNDrenisa" class="FTTCmt"> —&nbsp;[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 23 shtator 2023 12:23 (CEST)</span> :::Shënim: Kam harruar pa përmendur këtë më sipër: [[Speciale:FaqeTëPakategorizuara|FaqeTëPakategorizuara]]<span id="Klein_Muçi:1699751830458:Përdoruesi_diskutimFTTCLNDrenisa" class="FTTCmt"> —&nbsp;[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 12 nëntor 2023 02:17 (CET)</span> == Medalje dhënë më 21 tetor 2023 21:59 (CEST) == Për punën e vazhduar në lidhje me mirëmbajtjen e kategorive, një hapësirë që ka pasur nevojë për mirëmbajtje prej kohësh. {{Medalje pune}}-[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 21 tetor 2023 21:59 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Pikëpamjet feministe për gjuetinë e shtrigave]]'' == Përshëndetje, Drenisa! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2646824|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Pikëpamjet feministe për gjuetinë e shtrigave]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202024,%2020:33)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2024 21:33 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Fëmijëria në luftë]]'' == Përshëndetje, Drenisa! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2646057|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Fëmijëria në luftë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Mungon shtëpia botuese te vendodhja|Mungon shtëpia botuese te vendodhja]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren libra apo enciklopedi nga vitet 1850 që nuk përmbajnë një shtëpi botuese. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: location missing publisher|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(10%20mars%202024,%2000:20)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 10 mars 2024 01:20 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Pikëpamjet feministe për gjuetinë e shtrigave]]'' == Përshëndetje, Drenisa! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2646824|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Pikëpamjet feministe për gjuetinë e shtrigave]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(10%20mars%202024,%2001:03)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 10 mars 2024 02:03 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arsimi në Turqi]]'' == Përshëndetje, Drenisa! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2648280|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arsimi në Turqi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(12%20mars%202024,%2020:30)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 12 mars 2024 21:30 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[ChatGPT në arsim]]'' == Përshëndetje, Drenisa! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2648325|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:ChatGPT në arsim]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(12%20mars%202024,%2023:22)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 13 mars 2024 00:22 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Anna Göldi]]'' == Përshëndetje, Drenisa! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2648443|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Anna Göldi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(13%20mars%202024,%2016:30)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 13 mars 2024 17:30 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Anna Maria Schwegelin]]'' == Përshëndetje, Drenisa! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2648452|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Anna Maria Schwegelin]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: BOT: Gjendja e adresës origjinale është e panjohur|BOT: Gjendja e adresës origjinale është e panjohur]] - Referimet shfaqin këtë problem kur është vendosur Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(13%20mars%202024,%2016:52)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 13 mars 2024 17:52 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Margherita Sarrocchi]]'' == Përshëndetje, Drenisa! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2649219|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Margherita Sarrocchi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Emra të shumëfishtë: lista e autorëve|Emra të shumëfishtë: lista e autorëve]] Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20mars%202024,%2015:17)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 mars 2024 16:17 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Burimet e hapura arsimore]]'' == Përshëndetje, Drenisa! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2650350|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Burimet e hapura arsimore]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(19%20mars%202024,%2016:39)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 19 mars 2024 17:39 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Microsoft Copilot]]'' == Përshëndetje, Drenisa! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2650669|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Microsoft Copilot]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjuhë e panjohur|Gjuhë e panjohur]] - Referimet shfaqin këtë problem kur parametri language ka një vlerë të panjohur. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unrecognized language|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(20%20mars%202024,%2020:34)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 20 mars 2024 21:34 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Tay (chatbot)]]'' == Përshëndetje, Drenisa! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2650673|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Tay (chatbot)]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(20%20mars%202024,%2020:42)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 20 mars 2024 21:42 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Turqit në Ballkan]]'' == Përshëndetje, Drenisa! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2651100|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Turqit në Ballkan]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(23%20mars%202024,%2013:04)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 23 mars 2024 14:04 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Shkolla Evropiane]]'' == Përshëndetje, Drenisa! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2651113|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Shkolla Evropiane]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(23%20mars%202024,%2014:21)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 23 mars 2024 15:21 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Muzeu i Pushtimit Sovjetik (Tbilisi)]]'' == Përshëndetje, Drenisa! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2651241|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Muzeu i Pushtimit Sovjetik (Tbilisi)]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(23%20mars%202024,%2023:41)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 24 mars 2024 00:41 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arsimi në Gjeorgji]]'' == Përshëndetje, Drenisa! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2651247|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arsimi në Gjeorgji]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(23%20mars%202024,%2023:48)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 24 mars 2024 00:48 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Muzeu Gjeorgjian i Arteve të Bukura]]'' == Përshëndetje, Drenisa! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2652371|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Muzeu Gjeorgjian i Arteve të Bukura]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(27%20mars%202024,%2017:12)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 27 mars 2024 18:12 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Kinema Rustaveli]]'' == Përshëndetje, Drenisa! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2652384|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Kinema Rustaveli]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjuhë e panjohur|Gjuhë e panjohur]] - Referimet shfaqin këtë problem kur parametri language ka një vlerë të panjohur. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unrecognized language|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(27%20mars%202024,%2018:12)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 27 mars 2024 19:12 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Majda Kirmizi]]'' == Përshëndetje, Drenisa! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2652763|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Majda Kirmizi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjuhë e panjohur|Gjuhë e panjohur]] - Referimet shfaqin këtë problem kur parametri language ka një vlerë të panjohur. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unrecognized language|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(29%20mars%202024,%2018:25)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 29 mars 2024 19:25 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Tatjana Bokan]]'' == Përshëndetje, Drenisa! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2652774|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Tatjana Bokan]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(29%20mars%202024,%2018:41)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 29 mars 2024 19:41 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Dushko Markoviq]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2653316|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Dushko Markoviq]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20mars%202024,%2021:02)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 mars 2024 23:02 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Dushko Markoviq]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2653316|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Dushko Markoviq]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20mars%202024,%2021:02)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 mars 2024 23:02 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Vuk Vrçeviq]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2653542|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Vuk Vrçeviq]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20prill%202024,%2013:32)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 prill 2024 15:32 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Vuk Vrçeviq]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2653542|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Vuk Vrçeviq]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20prill%202024,%2013:33)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 prill 2024 15:33 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Đurđina Jauković]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2653642|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Đurđina Jauković]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20prill%202024,%2016:14)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 prill 2024 18:14 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Eparkia e Horës së Arbëreshëve]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2653717|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Eparkia e Horës së Arbëreshëve]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20prill%202024,%2019:06)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 prill 2024 21:06 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Java e Shenjtë e Eparkisë së Lungros]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2653979|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Java e Shenjtë e Eparkisë së Lungros]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(2%20prill%202024,%2021:55)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 2 prill 2024 23:55 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Akademia Austriake e Shkencave]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2655321|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Akademia Austriake e Shkencave]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(9%20prill%202024,%2015:04)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 9 prill 2024 17:04 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Kultura e Tiranës]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2656507|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Kultura e Tiranës]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(15%20prill%202024,%2015:46)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 15 prill 2024 17:46 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Monumente në Tiranë]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2656521|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Monumente në Tiranë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjuhë e panjohur|Gjuhë e panjohur]] - Referimet shfaqin këtë problem kur parametri language ka një vlerë të panjohur. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unrecognized language|këtu]]. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(15%20prill%202024,%2016:08)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 15 prill 2024 18:08 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Festivali Ndërkombëtar i Filmit në Tiranë]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2656543|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Festivali Ndërkombëtar i Filmit në Tiranë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(15%20prill%202024,%2016:42)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 15 prill 2024 18:42 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Edgar Morin]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2658987|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Edgar Morin]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(25%20prill%202024,%2020:01)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 25 prill 2024 22:01 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Tito Beliçanec]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2659515|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Tito Beliçanec]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(28%20prill%202024,%2020:41)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 28 prill 2024 22:41 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arsimi në Egjipt]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2659789|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arsimi në Egjipt]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20prill%202024,%2017:03)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 prill 2024 19:03 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Agjencia e Shteteve të Bashkuara për Zhvillim Ndërkombëtar]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2660990|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Agjencia e Shteteve të Bashkuara për Zhvillim Ndërkombëtar]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Mungon shtëpia botuese te vendodhja|Mungon shtëpia botuese te vendodhja]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren libra apo enciklopedi nga vitet 1850 që nuk përmbajnë një shtëpi botuese. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: location missing publisher|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20maj%202024,%2014:30)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 maj 2024 16:30 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Agjencia e Shteteve të Bashkuara për Zhvillim Ndërkombëtar]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2660990|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Agjencia e Shteteve të Bashkuara për Zhvillim Ndërkombëtar]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Mungon shtëpia botuese te vendodhja|Mungon shtëpia botuese te vendodhja]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren libra apo enciklopedi nga vitet 1850 që nuk përmbajnë një shtëpi botuese. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: location missing publisher|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20maj%202024,%2014:30)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 maj 2024 16:30 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Grottaferrata]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2661062|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Grottaferrata]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20maj%202024,%2017:58)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 maj 2024 19:58 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Shën Vasili]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2661134|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Shën Vasili]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Parametra të pa emëruar|Parametra të pa emëruar]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me emrat e parametrave të tyre. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: unrecognized parameter|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20maj%202024,%2021:59)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 maj 2024 23:59 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Poezia mesjetare]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2663408|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Poezia mesjetare]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(14%20maj%202024,%2019:58)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 14 maj 2024 21:58 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Frédéric Boissonnas]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2664817|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Frédéric Boissonnas]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Emra të shumëfishtë: lista e autorëve|Emra të shumëfishtë: lista e autorëve]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret një parametër i vetëm në njëjës për të listuar disa vlera të autorëve njëkohësisht. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: multiple names: authors list|këtu]]. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Emra shifrorë: lista e autorëve|Emra shifrorë: lista e autorëve]] - Referimet shfaqin këtë problem kur te parametri i emrit të autorëve përdoren vlera të përbëra vetëm nga shifra e shenja pikësimi. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: numeric names: authors list|këtu]]. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(19%20maj%202024,%2011:40)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 19 maj 2024 13:40 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Livandula]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2664997|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Livandula]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(19%20maj%202024,%2021:53)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 19 maj 2024 23:53 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Samovari]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2666516|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Samovari]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(26%20maj%202024,%2021:42)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 26 maj 2024 23:42 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Radical (film)]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2667689|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Radical (film)]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20qershor%202024,%2015:02)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 qershor 2024 17:02 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Code.org]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2668785|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Code.org]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(8%20qershor%202024,%2017:53)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 8 qershor 2024 19:53 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Agron (emër)]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2669456|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Agron (emër)]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(12%20qershor%202024,%2019:20)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 12 qershor 2024 21:20 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Sporti në Shqipëri]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2670112|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Sporti në Shqipëri]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(15%20qershor%202024,%2010:32)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 15 qershor 2024 12:32 (CEST) == Lidhje == përshendje. Kam nevoj per ndihmen tuaj. Jan disa faqe ne sq.wiki që un kam krijuar por nuk kam mundesi qe ti lidh me wikipediat e tjera te gjuheve te tjera (kjo për shkak se un redaktoi nga telefoni). A keni mundesi t m ndihmoni. Faqet (qe me se shumti jan artikuj futbollistesh) ndodhen ketu: Kategoria:Articles without Wikidata item. Te falenderoj. [[Përdoruesi:Sadsadas|Sadsadas]] ([[Përdoruesi diskutim:Sadsadas|diskutimet]]) 17 qershor 2024 14:21 (CEST) :[[Përdoruesi:Sadsadas|Sadsadas]], Po<span id="Edukatori:1718635260747:Përdoruesi_diskutimFTTCLNEdukatori" class="FTTCmt"> —&nbsp;[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]] ([[Përdoruesi diskutim:Edukatori|diskutimet]]) 17 qershor 2024 16:41 (CEST)</span> == Probleme me referimet te artikulli ''[[Universiteti Aarhus]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2670807|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Universiteti Aarhus]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Emra shifrorë: lista e autorëve|Emra shifrorë: lista e autorëve]] - Referimet shfaqin këtë problem kur te parametri i emrit të autorëve përdoren vlera të përbëra vetëm nga shifra e shenja pikësimi. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: numeric names: authors list|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(18%20qershor%202024,%2018:21)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 18 qershor 2024 20:21 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Ilir Boçka]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2671811|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Ilir Boçka]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(22%20qershor%202024,%2019:06)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 22 qershor 2024 21:06 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Trashëgimia kulturore jomateriale]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2674438|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Trashëgimia kulturore jomateriale]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Mungon shtëpia botuese te vendodhja|Mungon shtëpia botuese te vendodhja]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren libra apo enciklopedi nga vitet 1850 që nuk përmbajnë një shtëpi botuese. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: location missing publisher|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(4%20korrik%202024,%2016:55)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 4 korrik 2024 18:55 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Kultura jomateriale]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2674467|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Kultura jomateriale]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(4%20korrik%202024,%2017:55)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 4 korrik 2024 19:55 (CEST) == Need help == Hello. I've been trying to update for a while. I need help on something. I'm not expert enough. I have made many updates to the [Selam Taraku] page. Could you review these for me, please? Thanks! [[Përdoruesi:Rondaik|Rondaik]] ([[Përdoruesi diskutim:Rondaik|diskutimet]]) 12 korrik 2024 23:20 (CEST) :[[Selami Taraku]] [[Përdoruesi:Rondaik|Rondaik]] ([[Përdoruesi diskutim:Rondaik|diskutimet]]) 12 korrik 2024 23:21 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Observatori]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2676083|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Observatori]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(13%20korrik%202024,%2015:19)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 13 korrik 2024 17:19 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arkeoastronomia]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2676455|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arkeoastronomia]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(15%20korrik%202024,%2012:06)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 15 korrik 2024 14:06 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Autostrada Prishtinë–Mitrovicë]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2676607|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Autostrada Prishtinë–Mitrovicë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20korrik%202024,%2010:06)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 korrik 2024 12:06 (CEST) == Redaktimi që ju i keni bërë Faqes së Sali Nivicës është një akt i ulët dhe jo etik == Redaktimi që ju i keni bërë Faqes së Sali Nivicës është një akt i ulët dhe jo etik, që me shumë gjasa është mercenarizëm i ulët hakmarrës ndaj pasardhësve të Mësuesit të Popullit. Ju jeni i detyruar që të shpjegoheni për këtë akt të ulët. {| class="wikitable" |1 |<bdi>[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]]</bdi> |[[xtools:topedits/sq.wikipedia.org/Edukatori/0/Sali Nivica|Top Edits]] · [[xtools:ec/sq.wikipedia.org/Edukatori|Edit Counter]] |1 |1 |100% |[[Speciale:Diff/2542875|2023-04-08 15:09]] |[[Speciale:Diff/2542875|2023-04-08 15:09]] |0 |51 |} [[Përdoruesi:Altin Goxhaj|Altin Goxhaj]] ([[Përdoruesi diskutim:Altin Goxhaj|diskutimet]]) 25 korrik 2024 08:59 (CEST) Gabim e ke se unë nuk kam redaktuar te artikulli i Sali Nivicës, shihe historikun, dhe ti që më sulmon mua më mirë do të ishte të kontribuoje me ndonjë artikull në Wikipedia Shqipe sepse kemi mbetur Wikipedia me numrin më të vogël të artikujve në Ballkan. == Research about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, We would like to invite you to submit your responses to the survey dedicated to the tools that are used currently across the Wikimedia projects and the tools that you want to have. This survey was made by the working group of the [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]], and your responses will be reviewed afterwards, as we want to continue supporting the communities. That support can be documentation for certain most used tools by other communities across the region per specific topics, finding solutions for new tools to be created in the future, creating most needed tools in the region (so called "regional wishlist list"), and many other options. ''Deadline to fill in the survey is '''20th of August, 2024'''.'' Submit your answers [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeIwzCDKs6jXPG7EpZe-JH2Mm1odU0_MAv1bO-z-nLOq9dlug/viewform?usp=sf_link '''here'''] Thank you in advance for your time that you will dedicate in filling in this survey --[[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 26 korrik 2024 15:07 (CEST) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 --> == Probleme me referimet te artikulli ''[[Rose Wilder Lane]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2679540|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Rose Wilder Lane]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20korrik%202024,%2012:06)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 korrik 2024 14:06 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Rudolf Otto von Ottenfeld]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2679554|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Rudolf Otto von Ottenfeld]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20korrik%202024,%2015:07)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 korrik 2024 17:07 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Clive James]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2679567|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Clive James]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20korrik%202024,%2015:26)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 korrik 2024 17:26 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Alfred Renyi]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2679687|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Alfred Renyi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjuhë e panjohur|Gjuhë e panjohur]] - Referimet shfaqin këtë problem kur parametri language ka një vlerë të panjohur. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unrecognized language|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20korrik%202024,%2010:11)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 korrik 2024 12:11 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Alfred Renyi]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2679687|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Alfred Renyi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjuhë e panjohur|Gjuhë e panjohur]] - Referimet shfaqin këtë problem kur parametri language ka një vlerë të panjohur. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unrecognized language|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20korrik%202024,%2010:12)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 korrik 2024 12:12 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Universiteti i Torontos]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2679719|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Universiteti i Torontos]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20korrik%202024,%2017:35)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 korrik 2024 19:35 (CEST) == [[Adem Kastrati]] == Pershendetje, uroj te jeni mire. Ju kihsa lutur qe te aprovoni ndryshimin e fundit tek faqja Adem Kastrati, per ekspoziten e fundit. Gjithe te mirat @[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]] [[Përdoruesi:Shkupi Kumanova 1234|A.Saiti]] ([[Përdoruesi diskutim:Shkupi Kumanova 1234|diskutimet]]) 1 gusht 2024 19:28 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Fashizmi i krishterë]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2680965|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Fashizmi i krishterë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(7%20gusht%202024,%2014:25)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 7 gusht 2024 16:25 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Konfederata e Varshavës]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2686723|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Konfederata e Varshavës]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(26%20gusht%202024,%2022:15)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 27 gusht 2024 00:15 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Konfederata e Varshavës]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2686723|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Konfederata e Varshavës]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(26%20gusht%202024,%2022:15)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 27 gusht 2024 00:15 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Evropa dhe demi (Dresden)]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2689259|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Evropa dhe demi (Dresden)]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon titulli|Mungon titulli]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë referime pa tituj. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: missing title|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20gusht%202024,%2011:17)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 gusht 2024 13:17 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Evropa dhe demi (Dresden)]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2689259|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Evropa dhe demi (Dresden)]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon titulli|Mungon titulli]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë referime pa tituj. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: missing title|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(4%20shtator%202024,%2012:16)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 4 shtator 2024 14:16 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Ura e Ibrit]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2690633|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Ura e Ibrit]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(4%20shtator%202024,%2022:00)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 shtator 2024 00:00 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Ura e Ibrit]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2690633|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Ura e Ibrit]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(4%20shtator%202024,%2022:00)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 shtator 2024 00:00 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Lakonia]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2697006|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Lakonia]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(20%20shtator%202024,%2017:22)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 20 shtator 2024 19:22 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Slobodna Dalmacija]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2697405|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Slobodna Dalmacija]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(22%20shtator%202024,%2012:52)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 22 shtator 2024 14:52 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Jutarnji list]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2697416|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Jutarnji list]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(22%20shtator%202024,%2013:15)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 22 shtator 2024 15:15 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arsimi në Mitrovicë]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2699848|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arsimi në Mitrovicë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(28%20shtator%202024,%2021:03)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 28 shtator 2024 23:03 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Regjistrimi i popullsisë në Kosovë 2011]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2700334|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Regjistrimi i popullsisë në Kosovë 2011]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(29%20shtator%202024,%2017:56)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 29 shtator 2024 19:56 (CEST) == Çmimi për mirëmbajtjen e faqes kryesore == {{Çmim i parë|1=mirëmbajtjen e faqes kryesore|viti=2023|përdoruesi=Edukatori}} == Probleme me referimet te artikulli ''[[Dorothee Sölle]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2702945|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Dorothee Sölle]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20tetor%202024,%2018:10)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 tetor 2024 20:10 (CEST) == Results from the survey about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, During August 2024, we sent you a survey about the tools, so now we would like to bring to your attention the conclusions and results from the survey, which you can explore on this '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Tools|Meta page]]'''. I hope you will enjoy exploring the mentioned tools on the page, along with other conclusions from the survey. Thanks for your time, and we will continue working on this important topic. --[[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 7 tetor 2024 14:10 (CEST) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 --> == Njoftim! == Përshëndetje [[Përdoruesi:Edukatori|Edukator]], Kleini më propozoi si administrator, votimi bëhet në administratë dhe mbaron maksimalisht me datën: 6 Nëntor. Nëse do doje të votosh, votimi bëhet këtu, [[:Wikipedia:Administrata/Administratorë/Kandidatura/Leutrim.P]]. Faleminderit. [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] 13 tetor 2024 13:56 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Semafori]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2705636|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Semafori]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(15%20tetor%202024,%2020:37)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 15 tetor 2024 22:37 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arti si përvojë]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2707089|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arti si përvojë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(19%20tetor%202024,%2008:53)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 19 tetor 2024 10:53 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Bukuroshi i Zi]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2708062|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Bukuroshi i Zi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(23%20tetor%202024,%2017:04)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 23 tetor 2024 19:04 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Enciklopedia e Fëmijëve]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2708288|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Enciklopedia e Fëmijëve]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(24%20tetor%202024,%2016:20)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 24 tetor 2024 18:20 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Enciklopedia e ilustruar për fëmijë]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2708311|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Enciklopedia e ilustruar për fëmijë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(24%20tetor%202024,%2017:09)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 24 tetor 2024 19:09 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arthur Mee]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2708351|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arthur Mee]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(24%20tetor%202024,%2017:52)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 24 tetor 2024 19:52 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Fazat e zhvillimit të fëmijës]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2709518|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Fazat e zhvillimit të fëmijës]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(27%20tetor%202024,%2014:54)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 27 tetor 2024 15:54 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Stacioni hekurudhor i Manastirit]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2712201|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Stacioni hekurudhor i Manastirit]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(3%20n%C3%ABntor%202024,%2016:46)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 3 nëntor 2024 17:46 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Loja me role]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2712763|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Loja me role]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: parametri i aksesimit|parametri i aksesimit]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me parametrat e llojit <param>-access. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: param-access|këtu]]. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20n%C3%ABntor%202024,%2017:03)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 nëntor 2024 18:03 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Etnolinguistika]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2713038|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Etnolinguistika]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20n%C3%ABntor%202024,%2017:06)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 nëntor 2024 18:06 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Biblioteka akademike]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2713641|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Biblioteka akademike]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(7%20n%C3%ABntor%202024,%2019:13)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 7 nëntor 2024 20:13 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Artikulli shkencor]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2713938|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Artikulli shkencor]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(8%20n%C3%ABntor%202024,%2018:30)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 8 nëntor 2024 19:30 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Indeksi i citimit]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2714343|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Indeksi i citimit]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(10%20n%C3%ABntor%202024,%2016:08)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 10 nëntor 2024 17:08 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Projektori]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2714443|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Projektori]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(10%20n%C3%ABntor%202024,%2021:20)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 10 nëntor 2024 22:20 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Edukimi fizik]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2715267|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Edukimi fizik]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(13%20n%C3%ABntor%202024,%2020:03)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 13 nëntor 2024 21:03 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Edukimi punues]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2715311|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Edukimi punues]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(13%20n%C3%ABntor%202024,%2022:57)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 13 nëntor 2024 23:57 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Universiteti i Burimeve Natyrore dhe Shkencave të Jetës në Vjenë]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2716284|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Universiteti i Burimeve Natyrore dhe Shkencave të Jetës në Vjenë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(17%20n%C3%ABntor%202024,%2010:37)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 17 nëntor 2024 11:37 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Universiteti i Saarlandit]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2716288|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Universiteti i Saarlandit]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(17%20n%C3%ABntor%202024,%2010:51)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 17 nëntor 2024 11:51 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Tradita]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2716464|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Tradita]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(17%20n%C3%ABntor%202024,%2013:48)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 17 nëntor 2024 14:48 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Dita e sportit]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2716487|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Dita e sportit]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(17%20n%C3%ABntor%202024,%2016:06)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 17 nëntor 2024 17:06 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Media në Prishtinë]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2717271|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Media në Prishtinë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjuhë e panjohur|Gjuhë e panjohur]] - Referimet shfaqin këtë problem kur parametri language ka një vlerë të panjohur. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unrecognized language|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(18%20n%C3%ABntor%202024,%2022:34)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 18 nëntor 2024 23:34 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Provimi]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2718012|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Provimi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(19%20n%C3%ABntor%202024,%2022:13)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 19 nëntor 2024 23:13 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Vlerësimi]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2718022|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Vlerësimi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(19%20n%C3%ABntor%202024,%2022:30)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 19 nëntor 2024 23:30 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Diploma]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2719723|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Diploma]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(22%20n%C3%ABntor%202024,%2020:16)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 22 nëntor 2024 21:16 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Vlerësimi arsimor]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2720103|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Vlerësimi arsimor]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(23%20n%C3%ABntor%202024,%2010:06)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 23 nëntor 2024 11:06 (CET) == Sushica & Shushica !! (vazhdim diskutimi) == @[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]], besoj se tani jane te permbledhura te gjitha ne keto dy faqe kthjelluese dhe se problemi eshte zgjidhur. [[Sushica (faqe kthjelluese)|'''Sushica (faqe kthjelluese)''']] [[Shushica (faqe kthjelluese)|'''Shushica (faqe kthjelluese)''']] [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 27 nëntor 2024 14:46 (CET) :[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]], Faleminderit. Respekt. Suksese.<span id="Edukatori:1732725750482:Përdoruesi_diskutimFTTCLNEdukatori" class="FTTCmt"> —&nbsp;[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]] ([[Përdoruesi diskutim:Edukatori|diskutimet]]) 27 nëntor 2024 17:42 (CET)</span> == Probleme me referimet te artikulli ''[[Shqiptarët në Amerikën e Jugut]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2722865|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Shqiptarët në Amerikën e Jugut]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(27%20n%C3%ABntor%202024,%2017:05)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 27 nëntor 2024 18:05 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Klima mesdhetare]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2723859|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Klima mesdhetare]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20n%C3%ABntor%202024,%2000:04)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 nëntor 2024 01:04 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Cecilia Bolocco]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2724176|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Cecilia Bolocco]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20n%C3%ABntor%202024,%2013:12)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 nëntor 2024 14:12 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Diana Bolocco]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2724178|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Diana Bolocco]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Archived copy si titull|Archived copy si titull]] - Referimet shfaqin këtë problem kur është vendosur gabimisht nga robotët vlera archived copy si titull. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: archived copy as title URL|këtu]]. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20n%C3%ABntor%202024,%2013:27)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 nëntor 2024 14:27 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Nicolas Berggruen]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2724565|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Nicolas Berggruen]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Archived copy si titull|Archived copy si titull]] - Referimet shfaqin këtë problem kur është vendosur gabimisht nga robotët vlera archived copy si titull. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: archived copy as title URL|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20n%C3%ABntor%202024,%2023:29)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 dhjetor 2024 00:29 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Shushunja]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2724911|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Shushunja]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20dhjetor%202024,%2014:12)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 dhjetor 2024 15:12 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Totemizmi]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2729099|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Totemizmi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon vija ndarëse|Mungon vija ndarëse]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon vija ndarëse mes parametrave të tyre. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: missing pipe|këtu]]. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(11%20dhjetor%202024,%2018:02)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 11 dhjetor 2024 19:02 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Lëvizja Kaçake]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2730054|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Lëvizja Kaçake]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Mungon shtëpia botuese te vendodhja|Mungon shtëpia botuese te vendodhja]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren libra apo enciklopedi nga vitet 1850 që nuk përmbajnë një shtëpi botuese. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: location missing publisher|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(14%20dhjetor%202024,%2011:38)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 14 dhjetor 2024 12:38 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Lëvizja Kaçake]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2730054|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Lëvizja Kaçake]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjuhë e panjohur|Gjuhë e panjohur]] - Referimet shfaqin këtë problem kur parametri language ka një vlerë të panjohur. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unrecognized language|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(14%20dhjetor%202024,%2011:38)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 14 dhjetor 2024 12:38 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Antonio Rodotà]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2730264|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Antonio Rodotà]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(14%20dhjetor%202024,%2017:51)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 14 dhjetor 2024 18:51 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Andy Varipapa]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2730721|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Andy Varipapa]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(15%20dhjetor%202024,%2022:47)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 15 dhjetor 2024 23:47 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Bisignano]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2731162|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Bisignano]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20dhjetor%202024,%2019:34)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 dhjetor 2024 20:34 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Vlerësimi formues]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2738298|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Vlerësimi formues]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(8%20janar%202025,%2016:58)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 8 janar 2025 17:58 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Testi i standardizuar]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2738862|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Testi i standardizuar]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(10%20janar%202025,%2020:16)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 10 janar 2025 21:16 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Psikometria]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2738874|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Psikometria]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(10%20janar%202025,%2020:36)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 10 janar 2025 21:36 (CET) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92; color:#000;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 26 janar 2025 07:24 (CET) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == Probleme me referimet te artikulli ''[[TV Most]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2745061|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:TV Most]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20shkurt%202025,%2012:37)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 shkurt 2025 13:37 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Kajo Babjeni]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2746109|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Kajo Babjeni]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(4%20shkurt%202025,%2019:49)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 4 shkurt 2025 20:49 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Stacioni hekurudhor i Selanikut]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2746459|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Stacioni hekurudhor i Selanikut]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20shkurt%202025,%2017:44)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 shkurt 2025 18:44 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Stacioni hekurudhor i Laçit]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2747050|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Stacioni hekurudhor i Laçit]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20shkurt%202025,%2017:18)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 shkurt 2025 18:18 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Hekurudhat ushtarake Austro-Hungareze në Shqipëri]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2747794|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Hekurudhat ushtarake Austro-Hungareze në Shqipëri]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon adresa|Mungon adresa]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur janë referime interneti pa adresa. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: requires URL|këtu]]. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Adresa|Adresa]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me adresat e vendosura në to. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: URL|këtu]]. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(8%20shkurt%202025,%2018:47)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 8 shkurt 2025 19:47 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Dekovili Vlorë-Selenicë]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2747868|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Dekovili Vlorë-Selenicë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Adresa|Adresa]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me adresat e vendosura në to. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: URL|këtu]]. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(8%20shkurt%202025,%2023:37)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 9 shkurt 2025 00:37 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Hekurudha Rrogozhinë-Fier]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2748122|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Hekurudha Rrogozhinë-Fier]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(9%20shkurt%202025,%2011:10)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 9 shkurt 2025 12:10 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Hekurudha Milot-Klos]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2748390|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Hekurudha Milot-Klos]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Adresë e zhveshur|Adresë e zhveshur]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë adresa pa tituj. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: bare URL|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(9%20shkurt%202025,%2018:30)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 9 shkurt 2025 19:30 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Hekurudha Fier-Vlorë]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2748904|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Hekurudha Fier-Vlorë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(10%20shkurt%202025,%2019:11)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 10 shkurt 2025 20:11 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Miniera e Crepules]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2750404|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Miniera e Crepules]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(13%20shkurt%202025,%2017:26)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 13 shkurt 2025 18:26 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Ndërmarrja Publike Banesore e Prishtinës]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2752705|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Ndërmarrja Publike Banesore e Prishtinës]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjendja e adresës|Gjendja e adresës]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret parametri parametrin {{!}}url-status=. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: url-status|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(13%20shkurt%202025,%2021:16)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 13 shkurt 2025 22:16 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Kreshnik Rustemi]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2762146|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Kreshnik Rustemi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjuhë e panjohur|Gjuhë e panjohur]] - Referimet shfaqin këtë problem kur parametri language ka një vlerë të panjohur. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unrecognized language|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(21%20shkurt%202025,%2017:51)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 21 shkurt 2025 18:51 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Rocky Lekaj]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2762163|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Rocky Lekaj]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(21%20shkurt%202025,%2020:31)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 21 shkurt 2025 21:31 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Rocky Lekaj]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2762163|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Rocky Lekaj]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjuhë e panjohur|Gjuhë e panjohur]] - Referimet shfaqin këtë problem kur parametri language ka një vlerë të panjohur. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unrecognized language|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(21%20shkurt%202025,%2020:31)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 21 shkurt 2025 21:31 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Romuva]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2764827|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Romuva]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(25%20shkurt%202025,%2020:34)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 25 shkurt 2025 21:34 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Neopaganizmi baltik]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2764845|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Neopaganizmi baltik]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(25%20shkurt%202025,%2020:51)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 25 shkurt 2025 21:51 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Lufta dhe Paqja]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2764894|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Lufta dhe Paqja]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(25%20shkurt%202025,%2022:18)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 25 shkurt 2025 23:18 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Thomas Pynchon]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765175|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Thomas Pynchon]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(26%20shkurt%202025,%2020:46)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 26 shkurt 2025 21:46 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Thomas Pynchon]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765175|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Thomas Pynchon]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(26%20shkurt%202025,%2020:46)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 26 shkurt 2025 21:46 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Maria Edgeworth]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2766569|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Maria Edgeworth]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20mars%202025,%2018:31)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 mars 2025 19:31 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Maria Edgeworth]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2766569|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Maria Edgeworth]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20mars%202025,%2018:31)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 mars 2025 19:31 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Thomas Pynchon]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765175|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Thomas Pynchon]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2011:04)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 mars 2025 12:04 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Maria Edgeworth]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2766569|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Maria Edgeworth]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2011:48)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 mars 2025 12:48 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Thomas Pynchon]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765175|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Thomas Pynchon]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2016:53)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 mars 2025 17:53 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Maria Edgeworth]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2766569|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Maria Edgeworth]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2017:48)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 mars 2025 18:48 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Thomas Pynchon]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765175|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Thomas Pynchon]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2019:12)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 mars 2025 20:12 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Maria Edgeworth]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2766569|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Maria Edgeworth]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2019:59)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 mars 2025 20:59 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Thomas Pynchon]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765175|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Thomas Pynchon]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2023:05)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 00:05 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Maria Edgeworth]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2766569|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Maria Edgeworth]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2000:11)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 01:11 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Maria Edgeworth]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2766569|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Maria Edgeworth]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2004:27)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 05:27 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Maria Edgeworth]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2766569|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Maria Edgeworth]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2007:07)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 08:07 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Maria Edgeworth]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2766569|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Maria Edgeworth]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2011:00)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 12:00 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Maria Edgeworth]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2766569|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Maria Edgeworth]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2013:53)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 14:53 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Maria Edgeworth]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2766569|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Maria Edgeworth]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2020:40)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 21:40 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Maria Edgeworth]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2766569|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Maria Edgeworth]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(7%20mars%202025,%2005:11)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 7 mars 2025 06:11 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Maria Edgeworth]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2766569|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Maria Edgeworth]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(7%20mars%202025,%2010:14)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 7 mars 2025 11:14 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Maria Edgeworth]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2766569|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Maria Edgeworth]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(7%20mars%202025,%2011:52)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 7 mars 2025 12:52 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Maria Edgeworth]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2766569|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Maria Edgeworth]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(7%20mars%202025,%2013:35)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 7 mars 2025 14:35 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Maria Edgeworth]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2766569|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Maria Edgeworth]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(8%20mars%202025,%2001:06)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 8 mars 2025 02:06 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Maria Edgeworth]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2766569|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Maria Edgeworth]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(8%20mars%202025,%2004:07)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 8 mars 2025 05:07 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Maria Edgeworth]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2766569|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Maria Edgeworth]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(8%20mars%202025,%2011:40)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 8 mars 2025 12:40 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Maria Edgeworth]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2766569|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Maria Edgeworth]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(8%20mars%202025,%2015:35)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 8 mars 2025 16:35 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Maria Edgeworth]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2766569|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Maria Edgeworth]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(8%20mars%202025,%2017:24)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 8 mars 2025 18:24 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Kotiledoni]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2773915|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Kotiledoni]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(20%20mars%202025,%2016:56)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 20 mars 2025 17:56 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arsimi në Gjermani]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2778685|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arsimi në Gjermani]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20prill%202025,%2017:50)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 prill 2025 19:50 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arsimi në Greqi]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2784249|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arsimi në Greqi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjuhë e panjohur|Gjuhë e panjohur]] - Referimet shfaqin këtë problem kur parametri language ka një vlerë të panjohur. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unrecognized language|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(10%20prill%202025,%2016:41)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 10 prill 2025 18:41 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Erich von Däniken]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2785940|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Erich von Däniken]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20prill%202025,%2016:44)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 prill 2025 18:44 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Kultura e Beratit]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2790685|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Kultura e Beratit]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(26%20prill%202025,%2023:28)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 27 prill 2025 01:28 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Shtëpia e Halilit dhe Nexhibës në Preshevë]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2791111|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Shtëpia e Halilit dhe Nexhibës në Preshevë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(28%20prill%202025,%2021:10)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 28 prill 2025 23:10 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Agjencia Turke për Bashkëpunim dhe Koordinim]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2792448|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Agjencia Turke për Bashkëpunim dhe Koordinim]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20maj%202025,%2022:27)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 2 maj 2025 00:27 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Biblioteka "14 Nëntori" në Bujanoc]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2793125|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Biblioteka "14 Nëntori" në Bujanoc]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(3%20maj%202025,%2018:55)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 3 maj 2025 20:55 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Kompleksi i Xhamisë së Ibrahim Pashës në Preshevë]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2793555|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Kompleksi i Xhamisë së Ibrahim Pashës në Preshevë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(4%20maj%202025,%2009:53)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 4 maj 2025 11:53 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arsimi në Maltë]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2794014|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arsimi në Maltë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20maj%202025,%2022:05)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 maj 2025 00:05 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arsimi në Portugali]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2794284|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arsimi në Portugali]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20maj%202025,%2018:24)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 maj 2025 20:24 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arsimi në Irlandë]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2794828|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arsimi në Irlandë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(7%20maj%202025,%2023:02)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 8 maj 2025 01:02 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arsimi në Rusi]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2795723|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arsimi në Rusi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(10%20maj%202025,%2010:45)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 10 maj 2025 12:45 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Gjuha grënlandeze]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2798670|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Gjuha grënlandeze]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20maj%202025,%2018:37)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 maj 2025 20:37 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[SHF “Liria” në Tetovë]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2800585|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:SHF “Liria” në Tetovë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(21%20maj%202025,%2017:11)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 21 maj 2025 19:11 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arsimi në Bjellorusi]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2801385|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arsimi në Bjellorusi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(24%20maj%202025,%2018:54)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 24 maj 2025 20:54 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[SHF "Dituria" në Saraj]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2802313|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:SHF "Dituria" në Saraj]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(27%20maj%202025,%2018:09)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 27 maj 2025 20:09 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Përparimi]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2802612|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Përparimi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(28%20maj%202025,%2017:14)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 28 maj 2025 19:14 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[SHF "Kultura", Mateç]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2806420|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:SHF "Kultura", Mateç]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(4%20qershor%202025,%2019:10)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 4 qershor 2025 21:10 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[SHF "5 Tetori", Nikushtak]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2806469|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:SHF "5 Tetori", Nikushtak]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(4%20qershor%202025,%2022:04)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 qershor 2025 00:04 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[SHF "11 Tetori", Urviç]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2806644|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:SHF "11 Tetori", Urviç]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20qershor%202025,%2014:22)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 qershor 2025 16:22 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[SHF "Josip Broz Tito", Zheranicë]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2808917|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:SHF "Josip Broz Tito", Zheranicë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(11%20qershor%202025,%2020:19)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 11 qershor 2025 22:19 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arsimi në Tunizi]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2811072|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arsimi në Tunizi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(18%20qershor%202025,%2022:46)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 19 qershor 2025 00:46 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Praktikat e hapura arsimore]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2811777|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Praktikat e hapura arsimore]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Emra të shumëfishtë: lista e autorëve|Emra të shumëfishtë: lista e autorëve]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret një parametër i vetëm në njëjës për të listuar disa vlera të autorëve njëkohësisht. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: multiple names: authors list|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(21%20qershor%202025,%2008:08)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 21 qershor 2025 10:08 (CEST) == Administrator == Urime për rezultatin! Tashmë për një vit zotëron privilegjet e administratorit të zakonshëm. Ndër detyra të ndryshme administrative, unë do të të tërhiqja vëmendjen drejt [[Speciale:FaqetSpeciale|Faqeve të veçanta]]. Aty gjenden faqe të ndryshme që ndihmojnë në mirëmbajtjen e projektit dhe që shpeshherë nuk kanë shumë vëmendje nga komuniteti aktual. Përveç kësaj, zbrazja e [[Speciale:PendingChanges|ndryshimeve në pritje për kontroll]] dhe zgjidhja e tematikave në dritaret e kuqe në [[Wikipedia:Kuvendi|Kuvend]] janë detyra të zakonshme këto kohë të administratës. Suksese dhe njëherë dhe puna e mbarë! - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 23 qershor 2025 09:31 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Erasmus+]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2812332|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Erasmus+]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(23%20qershor%202025,%2013:40)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 23 qershor 2025 15:40 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Korpusi Evropian i Solidaritetit]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2812665|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Korpusi Evropian i Solidaritetit]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(24%20qershor%202025,%2015:02)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 24 qershor 2025 17:02 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arsimi në Afrikë]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2815299|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arsimi në Afrikë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(10%20korrik%202025,%2015:12)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 10 korrik 2025 17:12 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Sanxhaku i Plevlës]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2833004|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Sanxhaku i Plevlës]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjuhë e panjohur|Gjuhë e panjohur]] - Referimet shfaqin këtë problem kur parametri language ka një vlerë të panjohur. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unrecognized language|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(10%20shtator%202025,%2018:56)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 10 shtator 2025 20:56 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Mark Bazaiti]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2835795|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Mark Bazaiti]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(15%20shtator%202025,%2018:42)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 15 shtator 2025 20:42 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Optogjenetika]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2835876|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Optogjenetika]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(15%20shtator%202025,%2022:23)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 shtator 2025 00:23 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Instituti Evropian i Teknologjisë]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2839236|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Instituti Evropian i Teknologjisë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(22%20shtator%202025,%2019:04)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 22 shtator 2025 21:04 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Sanxhaku i Prizrenit]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2839894|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Sanxhaku i Prizrenit]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(23%20shtator%202025,%2018:55)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 23 shtator 2025 20:55 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Këshilli Evropian i Inovacionit]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2840514|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Këshilli Evropian i Inovacionit]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(24%20shtator%202025,%2020:14)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 24 shtator 2025 22:14 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Rruga Lefteros Vasilissis Olgas (Selanik)]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2841302|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Rruga Lefteros Vasilissis Olgas (Selanik)]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(26%20shtator%202025,%2008:26)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 26 shtator 2025 10:26 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Bashkia e Selanikut]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2841395|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Bashkia e Selanikut]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(26%20shtator%202025,%2013:34)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 26 shtator 2025 15:34 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Universiteti Politeknik i Athinës]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2841788|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Universiteti Politeknik i Athinës]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(27%20shtator%202025,%2007:38)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 27 shtator 2025 09:38 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Shkolla Bujqësore Amerikane]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2842028|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Shkolla Bujqësore Amerikane]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Archived copy si titull|Archived copy si titull]] - Referimet shfaqin këtë problem kur është vendosur gabimisht nga robotët vlera archived copy si titull. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: archived copy as title URL|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(28%20shtator%202025,%2007:00)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 28 shtator 2025 09:00 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Historia e Shkupit]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2842055|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Historia e Shkupit]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(28%20shtator%202025,%2009:05)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 28 shtator 2025 11:05 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Universiteti i Maqedonisë]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2842780|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Universiteti i Maqedonisë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(29%20shtator%202025,%2021:37)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 29 shtator 2025 23:37 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Tiflopedagogjia]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2842979|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Tiflopedagogjia]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20shtator%202025,%2018:16)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 shtator 2025 20:16 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Tiflopedagogjia]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2842982|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Tiflopedagogjia]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20shtator%202025,%2018:19)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 shtator 2025 20:19 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Daltonizmi]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2843312|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Daltonizmi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20tetor%202025,%2021:02)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 tetor 2025 23:02 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arsimi në Kanada]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2844321|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arsimi në Kanada]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(3%20tetor%202025,%2019:23)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 3 tetor 2025 21:23 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arsimi në Kanada]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2844330|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arsimi në Kanada]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Adresa e arkivimit|Adresa e arkivimit]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me adresat e arkivimit të vendosura në to. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: archive-url|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(3%20tetor%202025,%2019:41)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 3 tetor 2025 21:41 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Valentin Haüy]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2847761|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Valentin Haüy]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(4%20tetor%202025,%2022:40)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 tetor 2025 00:40 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Émile Jaques-Dalcroze]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2850529|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Émile Jaques-Dalcroze]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(9%20tetor%202025,%2021:45)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 9 tetor 2025 23:45 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Mary L. Matthews]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2851554|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Mary L. Matthews]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(11%20tetor%202025,%2013:32)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 11 tetor 2025 15:32 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Historia e ekipit kombëtar të futbollit të Shqipërisë]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2857120|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Historia e ekipit kombëtar të futbollit të Shqipërisë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(13%20tetor%202025,%2021:43)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 13 tetor 2025 23:43 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Jean Marc Gaspard Itard]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2857892|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Jean Marc Gaspard Itard]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(15%20tetor%202025,%2018:21)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 15 tetor 2025 20:21 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Historia e futbollit]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2858589|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Historia e futbollit]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20tetor%202025,%2017:48)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 tetor 2025 19:48 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[4-H]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2859972|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:4-H]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(19%20tetor%202025,%2013:33)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 19 tetor 2025 15:33 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[4-H]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2860008|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:4-H]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(19%20tetor%202025,%2013:56)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 19 tetor 2025 15:56 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Stili i shkrimit]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2862887|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Stili i shkrimit]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(22%20tetor%202025,%2017:49)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 22 tetor 2025 19:49 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Shkrimi akademik]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2865335|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Shkrimi akademik]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(27%20tetor%202025,%2020:45)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 27 tetor 2025 21:45 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Muzika arabe]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2879603|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Muzika arabe]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(9%20dhjetor%202025,%2018:56)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 9 dhjetor 2025 19:56 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Gjenealogjia]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2882965|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Gjenealogjia]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(21%20dhjetor%202025,%2012:29)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 21 dhjetor 2025 13:29 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Shkolla e lojës]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2883410|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Shkolla e lojës]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(22%20dhjetor%202025,%2021:16)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 22 dhjetor 2025 22:16 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Kisha e “Shën Nikollë Arbanasit” Ohër]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2883929|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Kisha e “Shën Nikollë Arbanasit” Ohër]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(24%20dhjetor%202025,%2017:36)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 24 dhjetor 2025 18:36 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Mësimi kontekstual]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2884601|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Mësimi kontekstual]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(26%20dhjetor%202025,%2016:14)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 26 dhjetor 2025 17:14 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arsimi bashkëpunues]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2884611|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arsimi bashkëpunues]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(26%20dhjetor%202025,%2016:33)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 26 dhjetor 2025 17:33 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Shkrimi bashkëpunues]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2885855|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Shkrimi bashkëpunues]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20janar%202026,%2001:28)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 janar 2026 02:28 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arsimi në Islandë]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2889539|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arsimi në Islandë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjuhë e panjohur|Gjuhë e panjohur]] - Referimet shfaqin këtë problem kur parametri language ka një vlerë të panjohur. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unrecognized language|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(13%20janar%202026,%2022:09)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 13 janar 2026 23:09 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Seymour Papert]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2891002|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Seymour Papert]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(18%20janar%202026,%2011:53)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 18 janar 2026 12:53 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Mësimi problemor]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2893004|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Mësimi problemor]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(26%20janar%202026,%2018:52)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 26 janar 2026 19:52 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Kurrikula e fshehur]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2898664|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Kurrikula e fshehur]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(7%20shkurt%202026,%2014:42)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 7 shkurt 2026 15:42 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Teknologjia arsimore]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2899655|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Teknologjia arsimore]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(11%20shkurt%202026,%2022:54)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 11 shkurt 2026 23:54 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Teknologjia arsimore]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2899663|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Teknologjia arsimore]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Emra të shumëfishtë: lista e autorëve|Emra të shumëfishtë: lista e autorëve]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret një parametër i vetëm në njëjës për të listuar disa vlera të autorëve njëkohësisht. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: multiple names: authors list|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(11%20shkurt%202026,%2023:09)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 12 shkurt 2026 00:09 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Teknologjia arsimore]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2899889|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Teknologjia arsimore]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: parametri i aksesimit|parametri i aksesimit]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me parametrat e llojit <param>-access. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: param-access|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(12%20shkurt%202026,%2018:07)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 12 shkurt 2026 19:07 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Teknologjia arsimore]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2899896|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Teknologjia arsimore]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Emër i përgjithshëm|Emër i përgjithshëm]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me parametrin name. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: DOI|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(12%20shkurt%202026,%2018:42)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 12 shkurt 2026 19:42 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Abecedariumi]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2900450|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Abecedariumi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(14%20shkurt%202026,%2016:29)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 14 shkurt 2026 17:29 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Primozh Trubar]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2900471|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Primozh Trubar]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(14%20shkurt%202026,%2017:42)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 14 shkurt 2026 18:42 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Alma Wittlin]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2900696|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Alma Wittlin]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(15%20shkurt%202026,%2016:01)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 15 shkurt 2026 17:01 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Entomologjia]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2900741|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Entomologjia]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(15%20shkurt%202026,%2021:25)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 15 shkurt 2026 22:25 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Suka e Dërmanit]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2900897|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Suka e Dërmanit]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20shkurt%202026,%2018:16)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 shkurt 2026 19:16 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arsimi fashist]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2901191|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arsimi fashist]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(17%20shkurt%202026,%2010:28)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 17 shkurt 2026 11:28 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arsimi popullor]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2903401|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arsimi popullor]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(21%20shkurt%202026,%2016:19)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 21 shkurt 2026 17:19 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Dare the School Build a New Social Order?]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2904351|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Dare the School Build a New Social Order?]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(23%20shkurt%202026,%2017:26)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 23 shkurt 2026 18:26 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Kapitali kulturor]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2904856|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Kapitali kulturor]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(24%20shkurt%202026,%2022:34)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 24 shkurt 2026 23:34 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Pabarazia arsimore]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2904860|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Pabarazia arsimore]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(24%20shkurt%202026,%2022:47)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 24 shkurt 2026 23:47 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Philip W. Jackson]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2905811|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Philip W. Jackson]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(27%20shkurt%202026,%2019:45)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 27 shkurt 2026 20:45 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Anna Di Lellio]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2906084|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Anna Di Lellio]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(28%20shkurt%202026,%2012:30)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 28 shkurt 2026 13:30 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Softueri edukativ]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2906352|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Softueri edukativ]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(28%20shkurt%202026,%2022:49)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 28 shkurt 2026 23:49 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Aritmometri]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2906586|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Aritmometri]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjuhë e panjohur|Gjuhë e panjohur]] - Referimet shfaqin këtë problem kur parametri language ka një vlerë të panjohur. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unrecognized language|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20mars%202026,%2014:57)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 mars 2026 15:57 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Abakusi]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2906595|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Abakusi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20mars%202026,%2015:14)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 mars 2026 16:14 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Mësimi i programuar]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2906629|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Mësimi i programuar]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20mars%202026,%2017:54)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 mars 2026 18:54 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Mësimi i personalizuar]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2906646|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Mësimi i personalizuar]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20mars%202026,%2018:20)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 mars 2026 19:20 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Rrjeti i Studentëve Erasmus]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2906874|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Rrjeti i Studentëve Erasmus]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(2%20mars%202026,%2016:24)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 2 mars 2026 17:24 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Slojdi]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2906951|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Slojdi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(2%20mars%202026,%2022:49)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 2 mars 2026 23:49 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Mësimi pasiv]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2907255|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Mësimi pasiv]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(3%20mars%202026,%2023:28)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 4 mars 2026 00:28 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Benedetto Croce]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2907388|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Benedetto Croce]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(4%20mars%202026,%2016:38)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 4 mars 2026 17:38 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Tabela e bardhë]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2907447|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Tabela e bardhë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(4%20mars%202026,%2022:01)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 4 mars 2026 23:01 (CET) == Kontrollues – kërkesë == Përshëndetje, Kam bërë një kërkesë për rolin kontrollues në Wikipedia shqip, por nuk jam i sigurt nëse është parë ende. Nëse keni mundësi, do ta vlerësoja shumë shqyrtimin e kërkesës time. Faleminderit! [[Përdoruesi:Nalaass138|Nalaass138]] ([[Përdoruesi diskutim:Nalaass138|diskutimet]]) 6 mars 2026 15:10 (CET) :@[[Përdoruesi:Nalaass138|Nalaass138]], përshëndetje, e pashë rastësisht mesazhin tuaj këtu dhe mendova t'ju përgjigjem që të keni shpejtësi në përgjigje. Kushtet për të marrë privilegjet e kontrolluesit diktojnë +50 redaktime dhe +3 muaj aktivitet, siç shkruhet [[WP:AK|këtu]]. Aktualisht llogaria juaj ka mbi 50 redaktime por nuk ka arritur ende kufirin e 3 muajve aktivitet. Do t'ju sugjeroja të provonit sërish pas një muaji dhe ndërkohë mund të rritni dhe numrin e redaktimeve për të pasur një kandidaturë më të mirë. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 6 mars 2026 15:26 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Lëvizja e Shkollës së Re]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2908119|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Lëvizja e Shkollës së Re]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(8%20mars%202026,%2000:02)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 8 mars 2026 01:02 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Beatrice Ensor]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2908245|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Beatrice Ensor]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(8%20mars%202026,%2014:45)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 8 mars 2026 15:45 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Forumi Botëror i Arsimit]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2908275|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Forumi Botëror i Arsimit]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(8%20mars%202026,%2016:21)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 8 mars 2026 17:21 (CET) == Medalje == == Medalje == {{Medalje zelli}} [[Përdoruesi:56tfu|56tfu]] ([[Përdoruesi diskutim:56tfu|diskutimet]]) 10 mars 2026 17:05 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Charles Austin Beard]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2909007|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Charles Austin Beard]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(12%20mars%202026,%2018:51)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 12 mars 2026 19:51 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Myles Horton]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2909044|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Myles Horton]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(12%20mars%202026,%2022:06)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 12 mars 2026 23:06 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Myles Horton]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2909050|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Myles Horton]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Adresa e arkivimit|Adresa e arkivimit]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me adresat e arkivimit të vendosura në to. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: archive-url|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(12%20mars%202026,%2022:14)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 12 mars 2026 23:14 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Katerina Cilka]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2909312|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Katerina Cilka]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(14%20mars%202026,%2001:18)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 14 mars 2026 02:18 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Shkalla arsimore]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2909941|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Shkalla arsimore]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(15%20mars%202026,%2021:42)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 15 mars 2026 22:42 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Shkolla e lartë]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2910003|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Shkolla e lartë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjuhë e panjohur|Gjuhë e panjohur]] - Referimet shfaqin këtë problem kur parametri language ka një vlerë të panjohur. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unrecognized language|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(15%20mars%202026,%2022:58)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 15 mars 2026 23:58 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arsimi fillor]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2910115|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arsimi fillor]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20mars%202026,%2016:44)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 mars 2026 17:44 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arsimi fillor]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2910117|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arsimi fillor]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Mungon shtëpia botuese te vendodhja|Mungon shtëpia botuese te vendodhja]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren libra apo enciklopedi nga vitet 1850 që nuk përmbajnë një shtëpi botuese. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: location missing publisher|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20mars%202026,%2016:48)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 mars 2026 17:48 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Burrat në arsimin parashkollor]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2910311|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Burrat në arsimin parashkollor]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(17%20mars%202026,%2017:43)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 17 mars 2026 18:43 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Burrat në arsimin parashkollor]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2910329|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Burrat në arsimin parashkollor]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjuhë e panjohur|Gjuhë e panjohur]] - Referimet shfaqin këtë problem kur parametri language ka një vlerë të panjohur. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unrecognized language|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(17%20mars%202026,%2018:15)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 17 mars 2026 19:15 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Jonathan Kozol]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2910886|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Jonathan Kozol]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(18%20mars%202026,%2016:58)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 18 mars 2026 17:58 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Pierre Bourdieu]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2911240|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Pierre Bourdieu]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(19%20mars%202026,%2021:40)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 19 mars 2026 22:40 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Universiteti i Sorbonës]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2911279|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Universiteti i Sorbonës]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(19%20mars%202026,%2023:31)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 20 mars 2026 00:31 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Abckiria]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2920053|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Abckiria]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(4%20prill%202026,%2000:12)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 4 prill 2026 02:12 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Abecedari]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2920279|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Abecedari]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(4%20prill%202026,%2016:51)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 4 prill 2026 18:51 (CEST) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28 prill 2026 22:11 (CEST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472482 --> == Probleme me referimet te artikulli ''[[Gjon Renësi I]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2984123|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Gjon Renësi I]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(26%20maj%202026,%2017:21)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 26 maj 2026 19:21 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[JSTOR]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2984953|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:JSTOR]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(28%20maj%202026,%2017:15)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 28 maj 2026 19:15 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[ISSN]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2984962|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:ISSN]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(28%20maj%202026,%2017:32)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 28 maj 2026 19:32 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Michael Polanyi]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2985628|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Michael Polanyi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20maj%202026,%2015:29)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 maj 2026 17:29 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Gjoni VI Kantakuzeni]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2986258|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Gjoni VI Kantakuzeni]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20qershor%202026,%2009:19)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 qershor 2026 11:19 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Rajoni i Gjilanit]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2986269|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Rajoni i Gjilanit]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20qershor%202026,%2009:38)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 qershor 2026 11:38 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Rajoni i Pejës]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2986274|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Rajoni i Pejës]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20qershor%202026,%2010:11)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 qershor 2026 12:11 (CEST) == Njoftim për mungesë aktiviteti administrativ dhe afat reflektimi == Përshëndetje [[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]], njoftim lidhur me [[Wikipedia:Administratorët#Heqja e të drejtave|rregulloren për ruajtjen e statusit të administratorëve]].<br> Sipas kësaj rregulloreje, një administrator/burokrat konsiderohet joaktiv dhe i nënshtrohet heqjes së privilegjeve nëse:<br> '''Nuk ke kryer të paktën 200 redaktime dhe 50 veprime administrative nga data 1 qershor 2025 deri më 1 qershor 2026.''' <br> '''Nuk ke kryer asnjë veprim administrativ gjatë kësaj periudhe.'''<br> Pas verifikimit të log-ve dhe kontributeve, rezulton se nuk i ke përmbushur këto kritere. Prandaj, ke një afat reflektimi deri më 1 korrik 2026 për të reaguar në lidhje me këtë çështje. Nëse nuk ka reflektim apo rikthim në aktivitetin administrativ deri atëherë, do të bëhet kërkesa te Kujdestarët e Meta-s për heqjen e të drejtave administrative, sipas procedurës së përshkruar në rregullore.<br> Me respekt për kontributin e deritanishëm je i/e mirëpritur të rikthehesh aktiv në çdo moment. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 1 qershor 2026 20:19 (CEST) Përshëndetje. Faleminderit për njoftimin. Mua më del se kam bërë shumë më shumë se sa 200 redaktime e bukur do grisje dhe zhvendosje por nuk kam bërë asnjë bllokim e as mbrojtje të faqeve (artikujve). Deri më 1 korrik do përpiqem të plotësojë edhe këto mangësi. Sido që të jetë, respekt dhe suksese edhe juve. Mirëulexofshim. Me nderime : --[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]] ([[Përdoruesi diskutim:Edukatori|diskutimet]]) 1 qershor 2026 20:49 (CEST) :Ke pasur aktivitet, mungesa vërejta te; "50 veprimet administrative". Kjo eshte pasi nuk ke qene shume aktiv ne detyra administrative, me shume ne pjesen e artikujve. Te [https://sq.wikipedia.org/wiki/P%C3%ABrdoruesi:Leutrim.P/Projekti_Post-100K Projekti Post-100K] ka shumë raste kur duhet të barten përmbajtje dhe më pas kryhen grisje, të pata ftuar shumë herë në procese por nuk merrje pjesë dhe fillova të mos etiketoj pasi ndoshta nuk kishe vullnet ose kohë të merreshe me raste të tilla. Shumë nga problemet kryesore të Wikipedias janë të listuara aty, dhe besoj se nëse i'u kushton vëmendje, do e zësh hapin dhe na ndihmon ne të ecim më shpejtë, njëkohësisht e arrin cakun për 50 veprimet administrative. Këto kohë do mundohem të ftoj ku kërkohet vëmendje. Mbrojtet dhe bllokimet kryhen vetëm në raste kur është e nevojshme jo vazhdimisht, kurse të tjera veprime si zhvendosje, grisje etj janë të përditshme, dmth sipas rastit. Si shtesë unë do kërkoja nga ti të votosh te [[Wikipedia:Forumi i grisjes|FG]] dhe [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Artikuj_t%C3%AB_mir%C3%AB AM], [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Artikuj_t%C3%AB_p%C3%ABrkryer AP]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 2 qershor 2026 00:05 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Mjedisi i të nxënit]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2987497|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Mjedisi i të nxënit]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(4%20qershor%202026,%2021:35)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 4 qershor 2026 23:35 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Roger Cousinet]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2987789|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Roger Cousinet]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20qershor%202026,%2017:08)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 qershor 2026 19:08 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Hipoteza kurgane]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2987878|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Hipoteza kurgane]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20qershor%202026,%2007:58)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 qershor 2026 09:58 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Gjuhësia]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2987882|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Gjuhësia]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20qershor%202026,%2008:06)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 qershor 2026 10:06 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Fatjon Bunjaku]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2994994|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Fatjon Bunjaku]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjuhë e panjohur|Gjuhë e panjohur]] - Referimet shfaqin këtë problem kur parametri language ka një vlerë të panjohur. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unrecognized language|këtu]]. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(8%20qershor%202026,%2009:07)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 8 qershor 2026 11:07 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Romakët]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2995162|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Romakët]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(8%20qershor%202026,%2018:59)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 8 qershor 2026 20:59 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Romakët]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2995164|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Romakët]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Parametra të palejuar|Parametra të palejuar]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë parametra të palejuar. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: unsupported parameter|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(8%20qershor%202026,%2019:07)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 8 qershor 2026 21:07 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Amantia]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2995175|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Amantia]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(8%20qershor%202026,%2020:42)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 8 qershor 2026 22:42 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Baloçi]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2995313|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Baloçi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(9%20qershor%202026,%2016:14)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 9 qershor 2026 18:14 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Gisèle de Failly]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2995482|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Gisèle de Failly]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Datat|Datat]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me datat. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: dates|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(9%20qershor%202026,%2017:13)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 9 qershor 2026 19:13 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Psikologu shkollor]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2996236|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Psikologu shkollor]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(12%20qershor%202026,%2018:59)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 12 qershor 2026 20:59 (CEST) == Përshëndetje! Kam bërë disa përditësime te neni për Hasan Prishtinën para 3 javësh. A mund ta shikoni dhe ta miratoni nëse çdo gjë është në rregull? Faleminderit! == Përshëndetje! Kam bërë disa përditësime te neni për Hasan Prishtinën para 3 javësh. A mund ta shikoni dhe ta miratoni nëse çdo gjë është në rregull? Faleminderit! [[Përdoruesi:EdoVel02|EdoVel02]] ([[Përdoruesi diskutim:EdoVel02|diskutimet]]) 15 qershor 2026 00:37 (CEST) :{{U bë}}. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 15 qershor 2026 16:30 (CEST) ::Faleminderit koleg se kam qenë në fshat për fundjavë, tani sa u ktheva. Respekt.--[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]] ([[Përdoruesi diskutim:Edukatori|diskutimet]]) 15 qershor 2026 17:08 (CEST) :::Pa merak, shpresoj të kesh kalu një kohë të mirë, unë kam shtuar këto kohë kandidatura të reja te Forumi i Grisjes, nëse ke kohe të votosh, sidomos te ato për Artikujt-lista. Me nderime. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 15 qershor 2026 17:35 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Kapitali intelektual]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2996977|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Kapitali intelektual]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20qershor%202026,%2007:24)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 qershor 2026 09:24 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Universiteti i Humboldit në Berlin]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2997106|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Universiteti i Humboldit në Berlin]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20qershor%202026,%2018:16)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 qershor 2026 20:16 (CEST) == Lajmërim për përfundimin e privilegjeve == Përshëndetje! Ky është një lajmërim i automatizuar nga [[m:Global reminder bot|Global reminder bot]] për t'ju bërë me dije se privilegjet e tua si '''"sysop"''' (Administratorë) do të përfundojnë më '''"23 qershor 2026, 07:23 (UTC)"'''. Për të lexuar më tepër në lidhje me ripërtëritjen e tyre, mund të shkoni te [[Wikipedia:Administrata|Administrata]]. Për të mos marrë më njoftime të tilla mjafton të shtoni veten te [[m:Global reminder bot/Exclusion|Global reminder bot/Exclusion]]. Ju faleminderit! [[Përdoruesi:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Përdoruesi diskutim:Leaderbot|diskutimet]]) 16 qershor 2026 21:41 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Universiteti i Strasburgut]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2997159|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Universiteti i Strasburgut]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20qershor%202026,%2020:41)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 qershor 2026 22:41 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Reforma arsimore]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2997402|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Reforma arsimore]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Mungon shtëpia botuese te vendodhja|Mungon shtëpia botuese te vendodhja]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren libra apo enciklopedi nga vitet 1850 që nuk përmbajnë një shtëpi botuese. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: location missing publisher|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(17%20qershor%202026,%2017:34)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 17 qershor 2026 19:34 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Gazifikimi i qymyrit]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2997474|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Gazifikimi i qymyrit]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(17%20qershor%202026,%2022:30)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 18 qershor 2026 00:30 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Konstantin Jireçek]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2997588|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Konstantin Jireçek]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(18%20qershor%202026,%2008:00)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 18 qershor 2026 10:00 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Kapitali social]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2997770|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Kapitali social]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(18%20qershor%202026,%2018:15)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 18 qershor 2026 20:15 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Kapitali social]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2997796|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Kapitali social]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Parametra të palejuar|Parametra të palejuar]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë parametra të palejuar. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: unsupported parameter|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(18%20qershor%202026,%2018:30)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 18 qershor 2026 20:30 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Brigët]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2997877|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Brigët]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(18%20qershor%202026,%2022:33)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 19 qershor 2026 00:33 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Hapësira e të nxënit]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2998334|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Hapësira e të nxënit]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(19%20qershor%202026,%2019:31)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 19 qershor 2026 21:31 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Mónica Kabregú]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2998346|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Mónica Kabregú]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(19%20qershor%202026,%2019:50)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 19 qershor 2026 21:50 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Primoz Repar]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2998441|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Primoz Repar]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Emra të shumëfishtë: lista e autorëve|Emra të shumëfishtë: lista e autorëve]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret një parametër i vetëm në njëjës për të listuar disa vlera të autorëve njëkohësisht. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: multiple names: authors list|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(19%20qershor%202026,%2022:28)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 20 qershor 2026 00:28 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Julien Benda]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2999976|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Julien Benda]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(20%20qershor%202026,%2017:19)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 20 qershor 2026 19:19 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Një hakmarrje e tmerrshme]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3000074|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Një hakmarrje e tmerrshme]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(20%20qershor%202026,%2022:50)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 21 qershor 2026 00:50 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arsimi tradicional]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3000159|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arsimi tradicional]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(21%20qershor%202026,%2007:36)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 21 qershor 2026 09:36 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Mësues parashkollor]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3000195|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Mësues parashkollor]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(21%20qershor%202026,%2010:26)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 21 qershor 2026 12:26 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Universiteti i Nishit]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3000217|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Universiteti i Nishit]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(21%20qershor%202026,%2011:07)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 21 qershor 2026 13:07 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Shkalla akademike]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3000368|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Shkalla akademike]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(21%20qershor%202026,%2022:22)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 22 qershor 2026 00:22 (CEST) == Shqyrtime == Kam bërë shumë shtesa. A dëshironi të shihni edhe redaktimet e mia të tjera dhe t'i shënoni ato si të kaltërta dhe të miratuara? [[Përdoruesi:Gefälligst|Gefälligst]] ([[Përdoruesi diskutim:Gefälligst|diskutimet]]) 13 korrik 2026 11:45 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Elementarz]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3009948|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Elementarz]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20korrik%202026,%2015:21)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 korrik 2026 17:21 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Marian Falski]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3009964|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Marian Falski]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20korrik%202026,%2016:21)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 korrik 2026 18:21 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Mësuesi injorant]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3010209|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Mësuesi injorant]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(17%20korrik%202026,%2018:38)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 17 korrik 2026 20:38 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Abetare e pedagogjisë kritike]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017016|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Abetare e pedagogjisë kritike]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(28%20korrik%202026,%2021:36)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 28 korrik 2026 23:36 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Llojet e biçikletave]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017170|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Llojet e biçikletave]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(29%20korrik%202026,%2001:19)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 29 korrik 2026 03:19 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Të mësosh për të punuar]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3018696|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Të mësosh për të punuar]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(3%20gusht%202026,%2014:29)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 3 gusht 2026 16:29 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Shkolla laboratorike]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3018733|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Shkolla laboratorike]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(3%20gusht%202026,%2016:14)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 3 gusht 2026 18:14 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Filmi edukativ]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3027161|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Filmi edukativ]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(20%20gusht%202026,%2015:51)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 20 gusht 2026 17:51 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Metodat e braktisura të edukimit]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3027197|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Metodat e braktisura të edukimit]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(20%20gusht%202026,%2022:54)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 21 gusht 2026 00:54 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Elisabeth Rehn]]'' == Përshëndetje, Edukatori! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3053120|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Elisabeth Rehn]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(2%20tetor%202026,%2021:15)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 2 tetor 2026 23:15 (CEST) 149wtax9jzd2eif8r1awtjkwukuejv7 Dispraksia 0 262211 3053185 2987553 2026-10-02T22:56:02Z InternetArchiveBot 115207 Adding 1 book for [[Wikipedia:Vërtetueshmëria]] (20261002sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 3053185 wikitext text/x-wiki '''Dispraksia''' është një ''çrregullim i zhvillimit të koordinimit''<ref name="Polatajko Fox 1995">{{Cite journal|vauthors=Polatajko H, Fox M, Missiuna C|year=1995|title=An International Consensus on Children with Developmental Coordination Disorder|url=https://archive.org/details/sim_canadian-journal-of-occupational-therapy_1995-04_62_1/page/3|language=en|journal=Canadian Journal of Occupational Therapy|volume=62|issue=1|pages=3–6|doi=10.1177/000841749506200101}}</ref><ref name="Barnhart 2003">{{Cite journal|vauthors=Barnhart RC, Davenport MJ, Epps SB, Nordquist VM|date=gusht 2003|title=Developmental coordination disorder|url=http://ptjournal.apta.org/content/83/8/722.long|journal=Physical Therapy|volume=83|issue=8|pages=722–31|pmid=12882613}}</ref><ref name="Consensus Statements – CanChild">{{Cito web|url=http://dcd.canchild.ca/en/dcdresources/consensusstatements.asp|language=en|title=Consensus Statements|website=CanChild|access-date=11 prill 2019|archive-date=22 korrik 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150722202238/http://dcd.canchild.ca/en/dcdresources/consensusstatements.asp|url-status=dead}}</ref><ref name="Blank 2012">{{Cite journal|vauthors=Blank R, Smits-Engelsman B, Polatajko H, Wilson P|date=janar 2012|title=European Academy for Childhood Disability (EACD): recommendations on the definition, diagnosis and intervention of developmental coordination disorder (long version)|url=https://archive.org/details/sim_developmental-medicine-and-child-neurology_2012-01_54_1/page/54|language=en|journal=Developmental Medicine and Child Neurology|volume=54|issue=1|pages=54–93|doi=10.1111/j.1469-8749.2011.04171.x|pmid=22171930}}</ref><ref name="Zwicker 2012">{{Cite journal|vauthors=Zwicker JG, Missiuna C, Harris SR, Boyd LA|date=nëntor 2012|title=Developmental coordination disorder: a review and update|journal=European Journal of Paediatric Neurology|volume=16|issue=6|pages=573–81|doi=10.1016/j.ejpn.2012.05.005|pmid=22705270}}</ref> e njohur gjithashtu edhe si ''çrregullim i zhvillimit të koordinimit motorik''<ref name="ICD11">{{Cito web|url=https://icd.who.int/browse11/l-m/en#/http://id.who.int/icd/entity/148247104|language=en|title=ICD-11 – Mortality and Morbidity Statistics: 6A04 Developmental motor coordination disorder|date=2018|last=[[World Health Organization]]|publisher=icd.who.int|accessdate=25 shkurt 2019|archive-date=1 gusht 2018|archive-url=https://archive.today/20180801205234/https://icd.who.int/browse11/l-m/en%23/http://id.who.int/icd/entity/294762853#/http://id.who.int/icd/entity/148247104|url-status=dead}}</ref> ''dispraksia zhvillimore'' ose thjesht ''dispraksia,''<ref name="Henderson 2003">{{Cite journal|vauthors=Henderson SE, Henderson L|year=2003|title=Toward an understanding of developmental coordination disorder: terminological and diagnostic issues|journal=Neural Plasticity|volume=10|issue=1–2|pages=1–13|doi=10.1155/NP.2003.1|pmc=2565424|pmid=14640303}}</ref><ref name="Gibbs 2007">{{Cite journal|vauthors=Gibbs J, Appleton J, Appleton R|date=qershor 2007|title=Dyspraxia or developmental coordination disorder? Unravelling the enigma|url=https://archive.org/details/sim_archives-of-disease-in-childhood_2007-06_92_6/page/534|journal=Archives of Disease in Childhood|volume=92|issue=6|pages=534–9|doi=10.1136/adc.2005.088054|pmc=2066137|pmid=17515623}}</ref><ref name="Magalhães 2006">{{Cite journal|vauthors=Magalhães LC, Missiuna C, Wong S|date=nëntor 2006|title=Terminology used in research reports of developmental coordination disorder|url=https://archive.org/details/sim_developmental-medicine-and-child-neurology_2006-11_48_11/page/937|language=en|journal=Developmental Medicine and Child Neurology|volume=48|issue=11|pages=937–41|doi=10.1017/S0012162206002040|pmid=17044965}}</ref><ref name="Kirby 2010">{{Cite journal|vauthors=Kirby A, Edwards L, Sugden D, Rosenblum S|year=2010|title=The development and standardization of the Adult Developmental Co-ordination Disorders/Dyspraxia Checklist (ADC)|journal=Research in Developmental Disabilities|volume=31|issue=1|pages=131–9|doi=10.1016/j.ridd.2009.08.010|pmid=19819107}}</ref> është një çrregullim kronik neurologjik që fillon në fëmijëri. Gjithashtu dihet se ndikon në planifikimin e lëvizjeve dhe koordinimin si pasojë e mesazhit të trurit që nuk transmetohet saktë në trup.<ref>{{Cite book|title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders|work=Journal of Psychiatry and Neuroscience|volume=26|pages=257|date=2013-05-22|publisher=American Psychiatric Association|isbn=978-0890425558|series=DSM Library|doi=10.1176/appi.books.9780890425596.dsm01|pmc=1408294|chapter=Neurodevelopmental Disorders|last=Kotsopoulos|first=S.}}</ref><ref>{{Cite journal|vauthors=Pearsall-Jones JG, Piek JP, Levy F|date=tetor 2010|title=Developmental Coordination Disorder and cerebral palsy: categories or a continuum?|journal=Human Movement Science|volume=29|issue=5|pages=787–98|doi=10.1016/j.humov.2010.04.006|pmid=20594606}}</ref><ref name="Henderson 2003" /> Sipas CanChild në Kanada, ky çrregullim prek 5 - 6 për qind të fëmijëve të moshës shkollore.<ref>{{Cito web|url=https://canchild.ca/en/diagnoses/developmental-coordination-disorder|language=en|title=Developmental Coordination Disorder|website=CanChild (2016-02).|access-date=11 prill 2019|archive-date=22 korrik 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150722202238/http://dcd.canchild.ca/en/dcdresources/consensusstatements.asp|url-status=dead}}</ref> Megjithatë, tek ky çrregullim vërehet se ka përparime të cilat shkojnë krahas me procesin e rritjes.<ref>{{Cito web|url=http://www.senteacher.org/specialistlinks/12/Dyspraxia.html|title=Dyspraxia Web Links|last=Evans|first=Simon|website=www.senteacher.org|language=en|accessdate=2018-03-31|archive-date=11 prill 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411155049/https://www.senteacher.org/specialistlinks/12/Dyspraxia.html|url-status=dead}}</ref> == Shiko gjithashtu == * [[Disleksia]] * [[Akalkulia]] * [[Diskalkulia]] * [[Pedagogjia speciale]] == Referime == <references group="" responsive="0"></references> [[Kategoria:Pedagogji speciale]] [[Kategoria:Pedagogji shkollore]] ak103v5cpsaje7sja38b09xha6uamv5 Enriko Kavali 0 265223 3053247 2913268 2026-10-03T08:09:44Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3053247 wikitext text/x-wiki == Biografia == Djali i piktorit Karlo Xhuzepe Kavalli dhe Franceska Motës, ai la Santa Maria Maggiore (Lugina e Ossolas ) për Francën, kur familja e tij u zhvendos atje në 1855. Pasi kaloi tre vitet e para në [[Grenoble]], ai jetoi për dhjetë vjet në [[Lion|Lyon]] ku u regjistrua në Akademinë Kombëtare të Arteve të Bukura . Ai ndoqi kurse ku u mësua nga mjeshtri {{Interlanguage link|Joseph Guichard|fr}} dhe lidhi kontakte me protagonistë të tjerë të skenës së artit si {{Interlanguage link|François-Auguste Ravier|fr}} , {{Interlanguage link|François Vernay|fr}} , {{Interlanguage link|Louis Carrand|fr}} dhe Jean Seignemartin . Shpërthimi i Luftës Franko-Prusiane nxiti familjen Kavali të lëvizte së pari në Paris, pastaj në [[Marseja|Marsejë]], ku Enriko u njoh dhe u frekuentua me [[Adolphe Monticelli|Adolf Monticelli]]-n, mësimet e të cilit në temën e dritës dhe ngjyrës influencuan shumë në piktorin e ri italian. Prodhimi i tij piktoresk i kësaj periudhe mbetet kryesisht i panjohur, megjithatë ne e dimë se dy portrete nga Kavali u pranuan për Sallonin e Parisit të 1881 dhe veçanërisht admirohej nga kritikët e revistës {{Interlanguage link|Ilustrimet Italiane|it}} . Familja Kavali kthye në Santa Maria Maxhore, ku Karlo Xhuzepe dhe Enriko morën mësimet në shkollën lokale Roseti Valentini <ref>{{Cite web |url=http://english.santamariamaggiore.info/home/culture/scuola-di-belle-arti-rossetti-valentini/ |title=School of Fine Arts "Rossetti Valentini" in Santa Maria Maggiore |access-date=9 korrik 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190825005543/http://english.santamariamaggiore.info/home/culture/scuola-di-belle-arti-rossetti-valentini/ |archive-date=25 gusht 2019 |url-status=dead}}</ref> nga 1881 deri në 1892. Enriko pati sukses në nxitjen dhe përfshirjen e studentëve të tij - të cilët shkëlqyen [[Carlo Fornara|Karlo Fornarën]], [[Giovanni Battista Ciolina|Xhovani Batista Colina]], [[Gian Maria Rastellini|Xhan Maria Rastelini]], [[Maurizio Borgnis|Mauricio Bornjez]] dhe [[Lorenzo Peretti Junior|Lorenzo Pereti Junior]] - nëpërmjet studimit të mjeshtrave të mëdhenj dhe përvojës praktike ''en plein air'', sipas rregullave të modernizmin që kishte mësuar në Francë. Përvoja e mësimdhënies e Enriko Kavalit në akademinë e vogël në Val Vixhexo u ndërpre brutalisht në 1892 nga vdekja e babait të tij, i cili zyrtarisht e zotëronte postin. Komisioni Administrativ i shkollës prononcoi një konkurs për të zëvendësuar Karlo Xhuzepe Kavalin pa marrë parasysh përvojën dhjetëvjeçare të djalit të tij, i cili e braktisi fushën në shenjë proteste. I shoqëruar fillimisht nga Fornara dhe Pereti i Ri, ish-mësuesja u largua përsëri për në Francë, duke filluar një udhëtim të mundimshëm që e pa atë duke u endur nga një vend në tjetrin derisa më 1901 u kthye në shtëpi për të pranuar një postim të përkohshëm në të njëjtën shkollë Roseti Valentini, i cili megjithatë nuk u rinovua në fund të vitit shkollor. Pasoi një tjetër pesëmbëdhjetë vjecar punimesh, restaurimesh dhe mësimesh private në Itali dhe Francë. Vetëm në vitin 1917, me mbështetjen e disa figurave të Santa Maria Maxhore, artisti caktoi një pozicion të përhershëm në Shkollën Roseti Valentini, ku mësoi deri sa vdiq . Në vitin 1946, me iniciativën e Karlo Fornarës dhe mbrojtësit të artit Amedeo Katapano, një pllakë përkujtimore u vendos në fasadën e shkollës Valentini Roseti, toni polemik i tij synonte ata që kishin penguar Kavalin që të mbetej babai i tij si drejtor i shkollës. Gjithashtu në vitin 1946, Bashkia e Santa Maria Maxhore i dedikoi rrugën, në të cilën gjendej Shkolla e Arteve të Bukura, e Enriko Kavalit. == Ekspozitat == * " ''Një shkollë e pikturës në Val Vigezzo: 1881-1919'' ": [[Torino]] / Novara, 1990 <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> * " ''Paesaggi dell'Ottocento.'' ''Verso la luce'' " <ref>[http://www.museoaltogarda.it/it/mostre/archivio/exhibits/exhibit/paesaggi_dellottocento_verso_la_luce Exhibition "Paesaggi dell'Ottocento. Verso la luce" at the MAG – Museo Alto Garda]</ref> : Riva del Garda, 2010 <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> * " ''Le soglie della natura'' ": Arco di Trento, 2010 <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> * " ''Alessandro Poscio, collezionista appassionato'' ": Domodossola, 2014 <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> * " ''Carlo Fornara dhe il ritratto vigezino'' " <ref>[http://www.artribune.com/report/2015/10/mostra-pittura-arte-moderna-ritratto-valle-vigezzo-carlo-fornara-domodossola Exhibition "Carlo Fornara e il ritratto vigezzino" at Fondazione Poscio]</ref> : Domodossola, 2015 <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> == Letërsi == * Guido Cesura: " ''Enriko Kavali dhe piktura vinjezina'' ", Colombi, Milan, 1974 <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> * Davide Ramoni: " ''Shkolla e Bukurisë Rosetti Valentini në Santa Maria Maxhore.'' ''Vicenda e kontributit në pikturën në nëntë vjetorin e themelimit'' ", tip. S. Gaudenzio, Novara, 1978 <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> * Dario Gnemmi: " ''Një'' shkollë e ''pikturës në Val Vigezzo: 1881-1919.'' ''Carlo Xhuzepe dhe Enriko Kavali, Xhovani Batista Ciolina, Karlo Fornara'' ", Katrori II, Torino, 1990 <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> * Guido Cesura: " ''Enrico Cavalli piktor'' ", Grossi, Domodossola, 1993 <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> * Dario Gnemmi: " ''Retour à la ferme'' ", Klubi i Biglia, Domodossola, 1993 <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> * Francesco Ferrari: " Shkolla e arteve të bukura ''Roseti Valentini në Santa Maria Maxhore'' ", Grossi, Domodossola, 1999 <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> * Dario Gnemmi: " ''Monticelli dhe shkolla e Enriko Kavali'' ", Madame Webb, Domodossola, 2006 <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> * Dario Gnemmi: " ''Vigezzini di Francia.'' ''Pittura d'alpe e d'Oltralpe nga 8 deri 900 në Valle Vigezzo'' ", Skira, Milan, 2007 <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> * Giovanna Nicoletti: " ''Pejzazhet e 800.'' ''Përgjatë dritës'' ", Temi, Trento, 2009 <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> * Giovanna Nicoletti / Dario Gnemmi: " ''Zgjedhjet e natyrës'' ", Grafica 5, Arco di Trento, 2010 <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> * Davide Brullo: "Appassionata incompetenza ''.'' ''I pesëdhjetë e gjysmë të koleksionit Poscio'' ", Madame Webb, Domodossola, 2011 <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> == Referimet == {{Reflist}} == Linqe te jashtme == * [http://www.treccani.it/enciclopedia/enrico-cavalli/] Enrico Kavali në Encyclopedia Treccani {{It}} * [https://pittorivigezzini.blogspot.it/2018/02/enrico-cavalli.html] Një galeri e pikturave të Kavalit në Collezione Poscio, Domodossola * [http://www.museodelpaesaggio.it/it-it/home/eventi/mostre_passate#] Arkivat e ( {{Interlanguage link|Museo del Paesaggio|it}} ) ekspozita {{It}} * [http://www.collezioneposcio.it/home.aspx] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190603180954/http://www.collezioneposcio.it/home.aspx |date=3 qershor 2019 }} Arkivat e ekspozitave në Koleksionet Poscio {{It}} [[Kategoria:Vdekje 1919]] [[Kategoria:Lindje 1849]] [[Kategoria:Numër lidhjesh të shabllonit të lidhjeve ndërgjuhësore]] plih0nn2gada4lwjdbo6l3yvuor3wg1 Diskutim:Edgar Çani 1 266744 3053237 3049668 2026-10-03T05:50:13Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3053237 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Edgar Çani/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Edgar Çani]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3049667 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160229223532/http://www.uefa.com/teamsandplayers/players/player=250034182/profile/index.html për lidhjen http://www.uefa.com/teamsandplayers/players/player=250034182/profile/index.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 shtator 2026 13:02 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Edgar Çani]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3053236 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110317060624/http://www.albaniasoccer.com/lajme/te-ndryshme/30-te-ndryshme/3976-edgar-canishqiperi-dua-te-luaj-me-ty.html për lidhjen http://albaniasoccer.com/lajme/te-ndryshme/30-te-ndryshme/3976-edgar-canishqiperi-dua-te-luaj-me-ty.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 tetor 2026 07:50 (CEST) nr45rx49jrsa4809oxq0ei1xw9jf0ob Diskutim:Erando Karabeci 1 266807 3053251 3049755 2026-10-03T08:29:57Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3053251 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Erando Karabeci/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Erando Karabeci]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3049754 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20151110171042/http://www.uefa.com/teamsandplayers/players/player=107676/profile/index.html për lidhjen http://www.uefa.com/teamsandplayers/players/player=107676/profile/index.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 shtator 2026 15:38 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Erando Karabeci]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3053250 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140330093402/http://www.albaniasoccer.com/lajme/shqiperi/superliga/8624-fituam-nje-betej-jo-luften.html për lidhjen http://www.albaniasoccer.com/lajme/shqiperi/superliga/8624-fituam-nje-betej-jo-luften.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 tetor 2026 10:29 (CEST) 4eug8cjyei9sqobs821tp8tx54y4w5b Diskutim:Jarno Trulli 1 267312 3053219 3043401 2026-10-03T04:18:21Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Jarno Trulli/Arkivi 1]] 3053219 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Jarno Trulli/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} doq6h8go2sp6bl8zb0o2e7cj38p3std Diskutim:Javier Zanetti 1 267320 3053221 3051791 2026-10-03T04:18:41Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Javier Zanetti/Arkivi 1]] 3053221 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Javier Zanetti/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 5 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Javier Zanetti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3050757 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20071214231829/http://www.uefa.com/magazine/news/kind%3D4/newsid%3D479017.html për lidhjen http://www.uefa.com/magazine/news/kind=4/newsid=479017.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200104010419/https://it.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid%3D1487401.html për lidhjen https://it.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=1487401.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100925061441/http://www.uefa.com/memberassociations/association%3Dita/news/newsid%3D1516658.html për lidhjen http://www.uefa.com/memberassociations/association=ita/news/newsid=1516658.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130324190220/http://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/newsid=1920508.html për lidhjen https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/newsid=1920508.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191212200939/https://it.uefa.com/teamsandplayers/players/player%3D29332/profile/index.html për lidhjen http://it.uefa.com/teamsandplayers/players/player=29332/profile/index.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 26 shtator 2026 05:47 (CEST) 4xwul7kkrys30fkbwvktuzllk2fpugv Diskutim:Enrico Letta 1 270324 3053245 2003131 2026-10-03T08:08:00Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3053245 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli [[Enrico Letta]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2003130 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140518214540/http://www.enricoletta.it/ për lidhjen https://www.enricoletta.it/. Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 15 shtator 2019 07:07 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Enrico Letta]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3053244 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20260420055040/https://www.arel.it/team/enrico-letta/ për lidhjen https://www.arel.it/team/enrico-letta/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 tetor 2026 10:08 (CEST) mute1s21u689l02jj5ac9iki5eda64m Fehriye Erdal 0 271730 3053266 2458025 2026-10-03T10:49:10Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3053266 wikitext text/x-wiki '''Fehriye Erdal''' (lindi më 25 shkurt 1977) është një aktiviste politike turke. Ajo ishte një nga tre anëtarët e [[Partia Revolucionare e Lirimit të Popullit/Front|DHKP-C]] që dyshohet se ishte përfshirë në vrasjen e një biznesmeni turk, [[Özdemir Sabancı]] dhe dy prej punonjësve të tij më 9 janar 1996 në Stamboll, Turqi. Megjithatë, në vitin 2008, ajo u lirua nga kjo akuzë. Në vitin 2017 ajo ishte shpallur fajtore për përfshirje në të njëjtat vrasje në Turqi nga një gjykatë belge.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.vrt.be/vrtnws/en/2017/02/20/15_years_for_fehriyeerdal-1-2897144/|title=15 years for Fehriye Erdal|first=Flanders|last=News|date=20 shkurt 2017|website=vrtnws.be|accessdate=12 shtator 2019}}</ref> Në vitin 1999, ajo u kap në [[Belgjika|Belgjikë]].<ref name="Expatica">{{Cite web|url=https://www.expatica.com/be/ministers-survive-criticism-over-militants-escape/|title=Ministers survive criticism over militant's escape|date=7 mars 2006|website=Expat Guide to Belgium &#124; Expatica|url-status=dead|access-date=24 shtator 2019|archive-date=23 korrik 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190723080754/https://www.expatica.com/be/ministers-survive-criticism-over-militants-escape/}}</ref> Në kohën e arrestimit, ajo mbante një pasaportë të rreme nën emrin Nese Yildirim. Zyrtarët belgë ishin në gjendje ta identifikonin atë vetëm pasi të merreshin [[Gjurmët e gishtave|gjurmët e gishtave]]. Në vitin 2006, disa orë para shpalljes së dënimit të saj dhe pavarësisht se ishte nën mbikëqyrjen 24-orëshe të shërbimit sekret belg, ajo arriti të ikte.<ref name="Milliyet 2006-03-03">{{Cite web|url=http://www.milliyet.com.tr/2006/03/03/guncel/gun02.html|title='Erdal'ı yakalayan ülke iade edebilir|language=tr|trans-title=Erdal u kap, mund të kthehet në vend|publisher=Milliyet|author=Güven Özalp|date=3 mars 2006}}</ref> Ajo ishte dënuar me një burg katër vjeçar në Belgjikë për krimet që kishte kryer në atë vend.<ref name="NTV">[http://www.ntvmsnbc.com/news/363685.asp Turkish police blame Erdal escape on negligence] ''[[NTV (kanal turk)|NTV-MSNBC]]''</ref> Ajo më vonë do t'i dorëzohej Turqisë në mënyrë që të gjykohej për përfshirjen e saj në aktivitete terroriste brenda kufijve të Republikës Turke. Pas arratisjes së saj, [[Interpoli]] lëshoi ​​një buletin të kuq për Fehriye Erdal duke dërguar një mesazh në 186 vendet e saj anëtare se ajo do të kapet dhe kthehet në Belgjikë.<ref name="Hurriyet">[http://www.hurriyet.com.tr/english/4057023.asp Interpol issues red bulletin for Erdal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013192349/http://www.hurriyet.com.tr/english/4057023.asp |date=13 tetor 2012 }}, ''[[Hürriyet]]''</ref> Edhe pse ka pasur raporte që ajo është parë në [[Qiproja|Qipro]] dhe [[Jordania|Jordani]], nuk kishte asnjë informacion të fortë për vendndodhjen e saj. Në vitin 2008, [[Gjykata e apelit (Belgjikë)|gjykata e apelit]] belge liroi Fehriye Erdal për të gjitha akuzat kundër saj. Gjykata vendosi se nuk ka prova që lidhin Erdal me aktivitete terroriste.<ref name="GVA 2008-02-08">{{cite news|last1=De Wit|first1=John|title=Antwerps Hof: "Belgische DHKP-C is geen terreurgroep, zelfs geen bende"|url=http://www.gva.be/cnt/aid669467/antwerps-hof-belgische-dhkp-c-is-geen-terreurgroep-zelfs-geen-bende|accessdate=23 nëntor 2015|work=GVA.be|publisher=Mediahuis N.V.|date=8 shkurt 2008|language=nl}}</ref> Në vitin 2011, hetuesit belgë pretenduan se ata nuk po kërkonin më aktivisht Erdal, i cili ishte ende në listën e Interpolit, dhe ata besuan se ajo mund të vdiste.<ref name="HLN 2011-11-23">{{cite news|title=Fehriye Erdal is wellicht dood|url=http://www.hln.be/hln/nl/957/Binnenland/article/detail/1228331/2011/02/26/Fehriye-Erdal-is-wellicht-dood.dhtml|accessdate=23 nëntor 2015|work=HLN.be|publisher=De Persgroep Digital|date=26 shkurt 2011|language=nl}}</ref><ref name="auto"/> == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Lindje 1977]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Vrasës turq]] [[Kategoria:Aktivistë kurdë]] [[Kategoria:Revolucionarë turq]] q2amxld1khzwlwo540sb3omlvb39zcf Diskutim:Universiteti Hebre i Jeruzalemit 1 271743 3053203 3052973 2026-10-03T02:16:14Z MajavahBot 122738 Vendosja e faqes së diskutimit për arkivim automatik. 3053203 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Universiteti Hebre i Jeruzalemit/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Universiteti Hebraik i Jeruzalemit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2039901 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Gjithashtu aty mund të gjeni informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160307142533/http://www.alanwatson.org/jerusalemlaw.htm për lidhjen http://www.alanwatson.org/jerusalemlaw.htm. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 shtator 2019 15:57 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Universiteti Hebraik i Jeruzalemit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2199718 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://www.webcitation.org/60qXwH4mf?url=http://www.alberteinstein.info/ për lidhjen http://www.alberteinstein.info/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 11 mars 2021 04:17 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Universiteti Hebraik i Jeruzalemit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2465831 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U zëvendësua lidhja e arkivit https://www.webcitation.org/60qXwH4mf?url=http://www.alberteinstein.info/ me https://web.archive.org/web/20110811112756/http://www.alberteinstein.info/ te lidhja http://www.alberteinstein.info/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 korrik 2022 15:45 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Universiteti Hebre i Jeruzalemit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2816819 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130428015302/http://jewish.huji.ac.il/ për lidhjen http://jewish.huji.ac.il/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 korrik 2025 08:45 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Universiteti Hebre i Jeruzalemit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3052972 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090318195621/http://www.huji.ac.il/huji/eng/index_e.htm për lidhjen http://www.huji.ac.il/huji/eng/index_e.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 tetor 2026 06:11 (CEST) aqxqq1z70ltgadagxqbekuayzc5q9hq 3053223 3053203 2026-10-03T04:20:30Z MajavahBot 122738 U arkivuan 4 diskutime pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Universiteti Hebre i Jeruzalemit/Arkivi 1]] 3053223 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Universiteti Hebre i Jeruzalemit/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Universiteti Hebre i Jeruzalemit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3052972 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090318195621/http://www.huji.ac.il/huji/eng/index_e.htm për lidhjen http://www.huji.ac.il/huji/eng/index_e.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 tetor 2026 06:11 (CEST) 132tqro0y681udqe2g8wizqb1fa5wsv Arsimi fillor 0 275493 3053136 2981219 2026-10-02T21:22:39Z Edukatori 112234 3053136 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Millennium_Development_Goals,_UN_Headquarters,_New_York_City,_New_York_-_20080501.jpg|parapamje| Një poster në [[Selia e Kombeve të Bashkuara|Selinë e Kombeve të Bashkuara]] në [[Nju Jork (qytet)|New York City]], [[Nju Jork|New York]], [[Shtetet e Bashkuara]], që tregon Qëllimet e Zhvillimit të Mijëvjeçarit ]] [[Skeda:Niños_estudiantes_chilenos.jpg|parapamje| Nxënësit në arsimin fillor, [[Kili]] ]] '''Arsimi fillor''' paraqet fazën e parë të [[Arsimi formal|arsimit formal]], që vjen pas [[Arsimi parashkollor|arsimit parashkollor]] dhe para [[Arsimi i mesëm|arsimit të mesëm]] ([[Shkolla e mesme|shkollës së mesme]]). Arsimi fillor zhvillohet në shkollën fillore ose shkollën elementare, kjo në varësi të vendit ose shtetit. [[ISCED|Klasifikimi Standard Ndërkombëtar i Arsimit (ISCED)]] e konsideron arsimin fillor si një fazë të vetme ku programet zakonisht hartohen për të siguruar aftësi themelore në lexim, shkrim dhe matematikë si dhe për të krijuar një themel të fortë për mësimnxënie. Ky është Niveli 1 : Arsimi fillor ose faza e parë e arsimit bazë, sipas [[ISCED]].<ref>Basic education:corresponds to the first 9 years of formal schooling and is made of two levels distinguished as Levels 1 and 2. Level 1 should correspond to primary education and Level 2 to lower secondary. ISCED.</ref> <ref name="2011en">[http://www.uis.unesco.org/Education/Documents/isced-2011-en.pdf Annex III in the ISCED 2011 English.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190106025313/http://uis.unesco.org/ |date=6 janar 2019 }} Navigate to International Standard Classification of Education (ISCED)</ref> == Vështrim == Arsimi fillor ka një rëndësi të veçantë në formimin e bazës së njohurive dhe aftësive të fëmijëve, pasi përveç leximit, shkrimit dhe matematikës, ai synon zhvillimin e aftësive sociale, komunikimit dhe mendimit kritik. Në shumë sisteme arsimore, kjo periudhë lidhet edhe me edukimin qytetar, kulturën e përgjithshme dhe respektin për diversitetin, duke e bërë arsimin fillor jo vetëm një fazë të mësimit akademik, por edhe një proces të integrimit shoqëror dhe përgatitjes për jetën e përditshme. Përkufizimi i ISCED-it nga viti 1997 e ka vendosur '''arsimin fillor''' midis moshave 5 - 7 vjeç, me qëllim të krijimit të një baze të shëndoshë arsimore në lexim, shkrim dhe matematikë, së bashku me një kuptim elementar të lëndëve të tjera. Deri në vitin 2011, filozofia ka ndryshuar nga ''mirëkuptim elementar i lëndëve të tjera'' në favor të "''krijimit të një baze të fortë për të mësuar'' ".<ref name="2011en"/> Fondi i [[UNICEF|Kombeve të Bashkuara për Fëmijët]] (UNICEF) beson se sigurimi i fëmijëve me arsim fillor ka shumë efekte pozitive. Ai mes tjerash * Zvogëlon varfërinë * Ul nivelet e vdekshmërisë së fëmijëve * Inkurajon [[Barazia gjinore|barazinë gjinore]] * Rrit mirëkuptimin mjedisor<ref name="Powell">{{Cito web|last=Powell|first=Jen|title=What Is Primary Education?|url=https://learn.org/articles/What_is_Primary_Education.html|website=learn.org|accessdate=18 shtator 2019|language=en}}</ref> Mosha e përmendur mbulon një fazën e zhvillimit intenziv të fëmijëve. Kjo çështje studiohet sidomos në disiplinën [[Psikologjia zhvillimore|psikologjisë zhvillimore]], e cila ndër të tjera përpiqet të konstatoj mënyrën se si mësojnë fëmijët. [[Filozofia e arsimit|Filozofia e arsimit]], [[Mësimdhënia|mësimdhënies]] dhe [[Pedagogjia|shkenca e pedagogjisë]], sidomos [[pedagogjia shkollore]] gjatë mijëvjeçarëve kanë pushtuar mendje të mëdha. Mes tjerave ato përpiqen të konstatojnë ato përmbajtje të cilat duhet të mësojnë fëmijët. == Shih edhe == * [[Arsimi]] * [[Shkolla fillore]] * [[Arsimi i mesëm]] * [[Shkolla e mesme]] * [[Indeksi i arsimimit]] * [[Arsimi në Shqipëri]] * [[Arsimi në Kosovë]] * [[Arsimi në Maqedoni]] * [[Arsimi në Mal të Zi]] == Literatura == * {{Cite book|last=Gutek|first=Gerald L.|title=A History of the Western Educational Experience: Second Edition|url=https://books.google.com/books?id=Db35CQAAQBAJ&pg=PA203|date=14 dhjetor 1994|publisher=Waveland Press|isbn=978-1-4786-3010-4|access-date=16 prill 2019|archive-date=2 shtator 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902064635/https://books.google.com/books?id=Db35CQAAQBAJ&pg=PA203|url-status=live|pages=25 -203|lang=en}} * {{Cite book|last=Orme|first=N|title=Medieval children|url=https://archive.org/details/medievalchildren00orme|date=2001|page=[https://archive.org/details/medievalchildren00orme/page/315 315]|lang=en}} * {{Cite book|title=India: A reference annual|publisher=Ministry of Information and Broadcasting of India|year=2009|isbn=9788123015576|edition=53.|location=New Delhi|oclc=302318204|lang=en}} * ''India 2009: A Reference Annual (53rd edition)'', New Delhi: Additional Director General (ADG), Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India, . * {{Cito web|title=Organisation of Primary Education|url=https://eacea.ec.europa.eu/national-policies/eurydice/content/organisation-primary-education-49_en|website=Eurydice - European Commission|language=en|date=10 tetor 2017}} * Astrid Kaiser und Silke Pfeiffer: ''Grundschulpädagogik in Modulen''. Baltmannsweiler 2007, ISBN 978-3834002860 * Günther Schorch: ''Studienbuch Grundschulpädagogik''. UTB/Klinkhardt, Stuttgart/Bad Heilbrunn 2007, ISBN 978-3825229511 * {{Cite book|last=Illeris|first=Knud|title=The three dimensions of learning|publisher=Krieger Pub. Co|location=Malabar|year=2004|isbn=9781575242583}} * {{Cite book|last=Ormrod|first=Jeanne|title=Human learning|publisher=Pearson|location=Boston|year=2012|edition=6th|isbn=9780132595186}} * {{cite journal|last=Willingham|first=Daniel T.|author-link1=Daniel T. Willingham|last2=Hughes|first2=Elizabeth M.|last3=Dobolyi|first3=David G.|date=2015|title=The scientific status of learning styles theories|journal=[[Teaching of Psychology (journal)|Teaching of Psychology]]|volume=42|issue=3|pages=266–271|doi=10.1177/0098628315589505|s2cid=146126992}} * {{Cite journal|last=Pashler|first=Harold|last2=McDaniel|first2=Mark|author-link2=Mark A. McDaniel|last3=Rohrer|first3=Doug|last4=Bjork|first4=Robert A.|author-link4=Robert A. Bjork|date=2008|title=Learning styles: concepts and evidence|url=http://steinhardtapps.es.its.nyu.edu/create/courses/2174/reading/Pashler_et_al_PSPI_9_3.pdf|journal=[[Psychological Science in the Public Interest]]|volume=9|issue=3|pages=105–119|doi=10.1111/j.1539-6053.2009.01038.x|pmid=26162104|s2cid=2112166|doi-access=free|access-date=15 prill 2023|archive-date=11 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111205657/https://steinhardtapps.es.its.nyu.edu/create/courses/2174/reading/Pashler_et_al_PSPI_9_3.pdf}} * {{Cite book|author=D.C. Phillips|last2=Soltis|first2=Jonas F.|title=Perspectives on Learning|edition=5th|url=https://books.google.com/books?id=vVzUtECrJ2IC|year=2009|publisher=Teachers College Press|isbn=978-0-8077-7120-4|series=Thinking About Education}} * {{cite encyclopedia|last=Silverman|first=Allan|title=Plato's Middle Period Metaphysics and Epistemology|encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|date=9 qershor 2003|edition=2014|editor=Edward N. Zalta|url=http://plato.stanford.edu/archives/fall2014/entries/plato-metaphysics/}} * {{Cite book|last=Brain|first=Christine|title=Understanding Child Psychology|url=https://archive.org/details/understandingchi0000brai|last2=Mukherji|first2=Penny|date=2005|publisher=Nelson Thornes|isbn=0-7487-9084-5|location=Cheltenham|pages=[https://archive.org/details/understandingchi0000brai/page/56 56]–57}} * {{Cite book|last=Dearden|first=R. F.|title=Theory and Practice in Education (RLE Edu K)|date=2012|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-69722-4|location=Oxon|pages=71}} * {{Cite book|last=Sherman|first=Patrice|title=John Locke: Philosopher of the Enlightenment|date=2012|publisher=Teacher Created Materials|isbn=978-1-4333-5014-6|location=Huntington Beach|pages=26}} * Teaching for Transfer of Learning. Thomas, Ruth; National Center for Research in Vocational Education, Berkeley, CA.. 93 NCRVE, December 1992. * Perkins, D. (1992). Transfer of Learning. International Encyclopedia of Education, 2. Retrieved March 23, 2015. * {{Cite book|last=Leonard|first=David|title=Learning theories, A to Z|url=https://archive.org/details/learningtheories0000leon|publisher=Oryx Press|location=Westport|year=2002|isbn=978-1573564137}} * {{Cite book|last=Merriam|first=Sharan|author-link=Sharan Merriam|title=Learning in adulthood a comprehensive guide|url=https://archive.org/details/learninginadulth0003edmerr_t4f8|edition=3rd|publisher=Jossey-Bass|location=San Francisco|year=2007|isbn=9780470229224}} * {{Cite web|url=https://www.goldlearners.com/preschooler|title=Child Developmental Milestones by Age|website=Gold Learners|publisher=Gold Learners|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227180314/https://www.goldlearners.com/preschooler|archive-date=27 dhjetor 2017|url-status=dead}} * {{Cite web|title=Child Development Ages & Stages|url=https://www.ccrcca.org/parents/your-childs-growth-and-development|publisher=Child Care Resource Center|access-date=2019-08-05}} * Doherty, J. and Hughes, M. (2009). Chapters 6 and 7. ''Child Development Theory and Practice 0-11''. Essex: Pearson. * {{Cite book|last=Segal|first=Marilyn|title=Your Child at Play: Three to Five Years|year=1998|location=New York|url=https://archive.org/details/yourchildatplayc00sega/page/292|isbn=1-55704-337-X|url-access=registration|lang=en}} * {{Cite book|last=Ward|first=Lauren|title=How to Accompany Your Child|publisher=Newmarket Press|year=2018|lang=en}} * {{Cite book|last=Weiten|first=Wayne|title=Psychology: Themes and Variations|publisher=Cengage Learning|year=2017|edition=11th|pages=356|lang=en}} == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Arsim fillor]] 49nzclx0sjwhsxdjh46pdb9hgqwqa1e 3053138 3053136 2026-10-02T21:24:04Z Edukatori 112234 /* Vështrim */ 3053138 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Millennium_Development_Goals,_UN_Headquarters,_New_York_City,_New_York_-_20080501.jpg|parapamje| Një poster në [[Selia e Kombeve të Bashkuara|Selinë e Kombeve të Bashkuara]] në [[Nju Jork (qytet)|New York City]], [[Nju Jork|New York]], [[Shtetet e Bashkuara]], që tregon Qëllimet e Zhvillimit të Mijëvjeçarit ]] [[Skeda:Niños_estudiantes_chilenos.jpg|parapamje| Nxënësit në arsimin fillor, [[Kili]] ]] '''Arsimi fillor''' paraqet fazën e parë të [[Arsimi formal|arsimit formal]], që vjen pas [[Arsimi parashkollor|arsimit parashkollor]] dhe para [[Arsimi i mesëm|arsimit të mesëm]] ([[Shkolla e mesme|shkollës së mesme]]). Arsimi fillor zhvillohet në shkollën fillore ose shkollën elementare, kjo në varësi të vendit ose shtetit. [[ISCED|Klasifikimi Standard Ndërkombëtar i Arsimit (ISCED)]] e konsideron arsimin fillor si një fazë të vetme ku programet zakonisht hartohen për të siguruar aftësi themelore në lexim, shkrim dhe matematikë si dhe për të krijuar një themel të fortë për mësimnxënie. Ky është Niveli 1 : Arsimi fillor ose faza e parë e arsimit bazë, sipas [[ISCED]].<ref>Basic education:corresponds to the first 9 years of formal schooling and is made of two levels distinguished as Levels 1 and 2. Level 1 should correspond to primary education and Level 2 to lower secondary. ISCED.</ref> <ref name="2011en">[http://www.uis.unesco.org/Education/Documents/isced-2011-en.pdf Annex III in the ISCED 2011 English.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190106025313/http://uis.unesco.org/ |date=6 janar 2019 }} Navigate to International Standard Classification of Education (ISCED)</ref> == Përkufizimi == Arsimi fillor ka një rëndësi të veçantë në formimin e bazës së njohurive dhe aftësive të fëmijëve, pasi përveç leximit, shkrimit dhe matematikës, ai synon zhvillimin e aftësive sociale, komunikimit dhe mendimit kritik. Në shumë sisteme arsimore, kjo periudhë lidhet edhe me edukimin qytetar, kulturën e përgjithshme dhe respektin për diversitetin, duke e bërë arsimin fillor jo vetëm një fazë të mësimit akademik, por edhe një proces të integrimit shoqëror dhe përgatitjes për jetën e përditshme. Përkufizimi i ISCED-it nga viti 1997 e ka vendosur '''arsimin fillor''' midis moshave 5 - 7 vjeç, me qëllim të krijimit të një baze të shëndoshë arsimore në lexim, shkrim dhe matematikë, së bashku me një kuptim elementar të lëndëve të tjera. Deri në vitin 2011, filozofia ka ndryshuar nga ''mirëkuptim elementar i lëndëve të tjera'' në favor të "''krijimit të një baze të fortë për të mësuar'' ".<ref name="2011en"/> Fondi i [[UNICEF|Kombeve të Bashkuara për Fëmijët]] (UNICEF) beson se sigurimi i fëmijëve me arsim fillor ka shumë efekte pozitive. Ai mes tjerash * Zvogëlon varfërinë * Ul nivelet e vdekshmërisë së fëmijëve * Inkurajon [[Barazia gjinore|barazinë gjinore]] * Rrit mirëkuptimin mjedisor<ref name="Powell">{{Cito web|last=Powell|first=Jen|title=What Is Primary Education?|url=https://learn.org/articles/What_is_Primary_Education.html|website=learn.org|accessdate=18 shtator 2019|language=en}}</ref> Mosha e përmendur mbulon një fazën e zhvillimit intenziv të fëmijëve. Kjo çështje studiohet sidomos në disiplinën [[Psikologjia zhvillimore|psikologjisë zhvillimore]], e cila ndër të tjera përpiqet të konstatoj mënyrën se si mësojnë fëmijët. [[Filozofia e arsimit|Filozofia e arsimit]], [[Mësimdhënia|mësimdhënies]] dhe [[Pedagogjia|shkenca e pedagogjisë]], sidomos [[pedagogjia shkollore]] gjatë mijëvjeçarëve kanë pushtuar mendje të mëdha. Mes tjerave ato përpiqen të konstatojnë ato përmbajtje të cilat duhet të mësojnë fëmijët. == Shih edhe == * [[Arsimi]] * [[Shkolla fillore]] * [[Arsimi i mesëm]] * [[Shkolla e mesme]] * [[Indeksi i arsimimit]] * [[Arsimi në Shqipëri]] * [[Arsimi në Kosovë]] * [[Arsimi në Maqedoni]] * [[Arsimi në Mal të Zi]] == Literatura == * {{Cite book|last=Gutek|first=Gerald L.|title=A History of the Western Educational Experience: Second Edition|url=https://books.google.com/books?id=Db35CQAAQBAJ&pg=PA203|date=14 dhjetor 1994|publisher=Waveland Press|isbn=978-1-4786-3010-4|access-date=16 prill 2019|archive-date=2 shtator 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902064635/https://books.google.com/books?id=Db35CQAAQBAJ&pg=PA203|url-status=live|pages=25 -203|lang=en}} * {{Cite book|last=Orme|first=N|title=Medieval children|url=https://archive.org/details/medievalchildren00orme|date=2001|page=[https://archive.org/details/medievalchildren00orme/page/315 315]|lang=en}} * {{Cite book|title=India: A reference annual|publisher=Ministry of Information and Broadcasting of India|year=2009|isbn=9788123015576|edition=53.|location=New Delhi|oclc=302318204|lang=en}} * ''India 2009: A Reference Annual (53rd edition)'', New Delhi: Additional Director General (ADG), Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India, . * {{Cito web|title=Organisation of Primary Education|url=https://eacea.ec.europa.eu/national-policies/eurydice/content/organisation-primary-education-49_en|website=Eurydice - European Commission|language=en|date=10 tetor 2017}} * Astrid Kaiser und Silke Pfeiffer: ''Grundschulpädagogik in Modulen''. Baltmannsweiler 2007, ISBN 978-3834002860 * Günther Schorch: ''Studienbuch Grundschulpädagogik''. UTB/Klinkhardt, Stuttgart/Bad Heilbrunn 2007, ISBN 978-3825229511 * {{Cite book|last=Illeris|first=Knud|title=The three dimensions of learning|publisher=Krieger Pub. Co|location=Malabar|year=2004|isbn=9781575242583}} * {{Cite book|last=Ormrod|first=Jeanne|title=Human learning|publisher=Pearson|location=Boston|year=2012|edition=6th|isbn=9780132595186}} * {{cite journal|last=Willingham|first=Daniel T.|author-link1=Daniel T. Willingham|last2=Hughes|first2=Elizabeth M.|last3=Dobolyi|first3=David G.|date=2015|title=The scientific status of learning styles theories|journal=[[Teaching of Psychology (journal)|Teaching of Psychology]]|volume=42|issue=3|pages=266–271|doi=10.1177/0098628315589505|s2cid=146126992}} * {{Cite journal|last=Pashler|first=Harold|last2=McDaniel|first2=Mark|author-link2=Mark A. McDaniel|last3=Rohrer|first3=Doug|last4=Bjork|first4=Robert A.|author-link4=Robert A. Bjork|date=2008|title=Learning styles: concepts and evidence|url=http://steinhardtapps.es.its.nyu.edu/create/courses/2174/reading/Pashler_et_al_PSPI_9_3.pdf|journal=[[Psychological Science in the Public Interest]]|volume=9|issue=3|pages=105–119|doi=10.1111/j.1539-6053.2009.01038.x|pmid=26162104|s2cid=2112166|doi-access=free|access-date=15 prill 2023|archive-date=11 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111205657/https://steinhardtapps.es.its.nyu.edu/create/courses/2174/reading/Pashler_et_al_PSPI_9_3.pdf}} * {{Cite book|author=D.C. Phillips|last2=Soltis|first2=Jonas F.|title=Perspectives on Learning|edition=5th|url=https://books.google.com/books?id=vVzUtECrJ2IC|year=2009|publisher=Teachers College Press|isbn=978-0-8077-7120-4|series=Thinking About Education}} * {{cite encyclopedia|last=Silverman|first=Allan|title=Plato's Middle Period Metaphysics and Epistemology|encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|date=9 qershor 2003|edition=2014|editor=Edward N. Zalta|url=http://plato.stanford.edu/archives/fall2014/entries/plato-metaphysics/}} * {{Cite book|last=Brain|first=Christine|title=Understanding Child Psychology|url=https://archive.org/details/understandingchi0000brai|last2=Mukherji|first2=Penny|date=2005|publisher=Nelson Thornes|isbn=0-7487-9084-5|location=Cheltenham|pages=[https://archive.org/details/understandingchi0000brai/page/56 56]–57}} * {{Cite book|last=Dearden|first=R. F.|title=Theory and Practice in Education (RLE Edu K)|date=2012|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-69722-4|location=Oxon|pages=71}} * {{Cite book|last=Sherman|first=Patrice|title=John Locke: Philosopher of the Enlightenment|date=2012|publisher=Teacher Created Materials|isbn=978-1-4333-5014-6|location=Huntington Beach|pages=26}} * Teaching for Transfer of Learning. Thomas, Ruth; National Center for Research in Vocational Education, Berkeley, CA.. 93 NCRVE, December 1992. * Perkins, D. (1992). Transfer of Learning. International Encyclopedia of Education, 2. Retrieved March 23, 2015. * {{Cite book|last=Leonard|first=David|title=Learning theories, A to Z|url=https://archive.org/details/learningtheories0000leon|publisher=Oryx Press|location=Westport|year=2002|isbn=978-1573564137}} * {{Cite book|last=Merriam|first=Sharan|author-link=Sharan Merriam|title=Learning in adulthood a comprehensive guide|url=https://archive.org/details/learninginadulth0003edmerr_t4f8|edition=3rd|publisher=Jossey-Bass|location=San Francisco|year=2007|isbn=9780470229224}} * {{Cite web|url=https://www.goldlearners.com/preschooler|title=Child Developmental Milestones by Age|website=Gold Learners|publisher=Gold Learners|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227180314/https://www.goldlearners.com/preschooler|archive-date=27 dhjetor 2017|url-status=dead}} * {{Cite web|title=Child Development Ages & Stages|url=https://www.ccrcca.org/parents/your-childs-growth-and-development|publisher=Child Care Resource Center|access-date=2019-08-05}} * Doherty, J. and Hughes, M. (2009). Chapters 6 and 7. ''Child Development Theory and Practice 0-11''. Essex: Pearson. * {{Cite book|last=Segal|first=Marilyn|title=Your Child at Play: Three to Five Years|year=1998|location=New York|url=https://archive.org/details/yourchildatplayc00sega/page/292|isbn=1-55704-337-X|url-access=registration|lang=en}} * {{Cite book|last=Ward|first=Lauren|title=How to Accompany Your Child|publisher=Newmarket Press|year=2018|lang=en}} * {{Cite book|last=Weiten|first=Wayne|title=Psychology: Themes and Variations|publisher=Cengage Learning|year=2017|edition=11th|pages=356|lang=en}} == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Arsim fillor]] a5wol3l9da5y8we8hma5viismrapks0 Evolucioni eksperimental 0 275602 3053260 2988143 2026-10-03T09:36:31Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3053260 wikitext text/x-wiki '''Evolucioni eksperimental''' është përdorimi i eksperimenteve laboratorike ose manipulimeve të kontrolluara në terren për të eksploruar dinamikën evolucionare.<ref name="Nature">{{Cito web|title=Experimental Evolution|url=http://www.nature.com/subjects/experimental-evolution|publisher=Nature}}</ref> [[Evolucioni]] mund të vërehet në laborator pasi individët / popullatat përshtaten me kushtet e reja mjedisore me anë të [[Seleksionimi natyror|seleksionimit natyror]] . Ekzistojnë dy mënyra të ndryshme në të cilat [[Adaptimi|përshtatja]] mund të lindë në evolucionin eksperimental. Njëra është kur një organizëm pëson një [[Mutacioni|mutacion të]] dobishëm.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Long|first=A|last2=Liti|first2=G|last3=Luptak|first3=A|last4=Tenaillon|first4=O|date=2015|title=Elucidating the molecular architecture of adaptation via evolve and resequence experiments|journal=Nature Reviews Genetics|volume=16|issue=10|pages=567–582|doi=10.1038/nrg3937|issn=1471-0056|pmc=4733663|pmid=26347030}}</ref> Tjetra është nga ndryshimi i frekuencës [[alele]] në ndryshimin gjenetik të pranishëm në një popullsi të organizmave. Forcat e tjera evolucionare jashtë mutacionit dhe seleksionimit natyror gjithashtu mund të luajnë një rol ose të përfshihen në studime eksperimentale të evolucionit, siç janë lëvizja gjenetike dhe rrjedha e gjeneve . Organizmi i përdorur vendoset nga eksperimentuesi, bazuar në faktin nëse hipoteza që do të testohet përfshin adaptim përmes mutacionit ose ndryshimit të frekuencës së aleleve. Nevojiten shumë gjenerata që mutacioni adaptues të ndodhë, dhe evolucioni eksperimental përmes mutacionit kryhet në [[Virusi|viruse]] ose organizmave njëqelizorë me kohë të gjenerimit të shpejtë, siç janë [[Bacteria|bakteret]] dhe majaja klonale aseksuale.<ref name="Buckling">{{Cite journal|vauthors=Buckling A, Craig Maclean R, Brockhurst MA, Colegrave N|date=shkurt 2009|title=The Beagle in a bottle|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2009-02-12_457_7231/page/824|journal=Nature|volume=457|issue=7231|pages=824–9|bibcode=2009Natur.457..824B|doi=10.1038/nature07892|pmid=19212400}}</ref><ref>{{Cite journal|vauthors=Elena SF, Lenski RE|date=qershor 2003|title=Evolution experiments with microorganisms: the dynamics and genetic bases of adaptation|journal=Nat. Rev. Genet.|volume=4|issue=6|pages=457–69|doi=10.1038/nrg1088|pmid=12776215}}</ref> Popullsitë polimorfike të majave aseksuale ose seksuale, dhe [[Eukarioti|eukarioteve]] shumëqelizore si [[Miza e uthullës|Drosophila]], mund të përshtaten në mjedise të reja përmes ndryshimit të frekuencës alele në variacionin gjenetik të qëndrueshëm.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Kawecki|first=T.J.|last2=Lenski|first2=R.E.|last3=Ebert|first3=D.|last4=Hollis|first4=B.|last5=Olivieri|first5=I.|last6=Whitlock|first6=M.C.|date=2012|title=Experimental evolution|journal=Trends in Ecology & Evolution|language=en|volume=27|issue=10|pages=547–560|doi=10.1016/j.tree.2012.06.001|pmid=22819306}}</ref> Organizmat me jetëgjatësi më të madhe, edhe pse të kushtueshme, mund të përdoren në evolucionin eksperimental. Studimet laboratorike me dhelprat<ref>[http://www.americanscientist.org/issues/feature/1999/2/early-canid-domestication-the-farm-fox-experiment/2 Early Canid Domestication: The Fox Farm Experiment], p.2, by Lyudmila N. Trut, Ph.D., Retrieved February 19, 2011</ref> dhe me [[brejtësit]] (shih më poshtë) kanë treguar se përshtatje të dukshme mund të ndodhin brenda 10-20 brezave dhe eksperimentet me ''Poecilia reticulata'' të egër kanë vërejtur adaptime brenda një numri të krahasueshëm brezash.<ref name="Reznicketal1997">{{Cite journal|last=Reznick|first=D. N.|last2=F. H. Shaw|last3=F. H. Rodd|last4=R. G. Shaw|year=1997|title=Evaluation of the rate of evolution in natural populations of guppies (''Poecilia reticulata'')|url=https://archive.org/details/sim_science_1997-03-28_275_5308/page/1934|journal=Science|volume=275|issue=5308|pages=1934–1937|doi=10.1126/science.275.5308.1934|pmid=9072971}}</ref> Kohët e fundit, individët ose popullatat e zhvilluara në mënyrë eksperimentale shpesh analizohen duke përdorur sekuencat e gjenomit të tërë,<ref>{{Cite journal|last=Barrick|first=Jeffrey E.|last2=Lenski|first2=Richard E.|year=2013|title=Genome dynamics during experimental evolution|journal=Nature Reviews Genetics|volume=14|issue=12|pages=827–839|doi=10.1038/nrg3564|pmc=4239992|pmid=24166031}}</ref><ref name="Jha AR, Miles CM, Lippert NR, Brown CD, White KP, Kreitman M">{{Cite journal|vauthors=Jha AR, Miles CM, Lippert NR, Brown CD, White KP, Kreitman M|date=qershor 2015|title=Whole-Genome Resequencing of Experimental Populations Reveals Polygenic Basis of Egg-Size Variation in Drosophila melanogaster|journal=Mol. Biol. Evol.|volume=32|issue=10|pages=2616–32|doi=10.1093/molbev/msv136|pmc=4576704|pmid=26044351}}</ref> një qasje e njohur si Evolve and Researchquence (E&R).<ref name="Turner TL, Stewart AD, et al">{{Cite journal|display-authors=etal|vauthors=Turner TL, Stewart AD|date=mars 2011|title=Population-Based Resequencing of Experimentally Evolved Populations Reveals the Genetic Basis of Body Size Variation in Drosophila melanogaster|journal=PLoS Genet.|volume=7|issue=3|pages=e1001336|doi=10.1371/journal.pgen.1001336|pmc=3060078|pmid=21437274}}</ref> E&R mund të identifikojë mutacionet që çojnë në adaptim tek individët klonalë ose të identifikojnë alelet që ndryshuan në frekuencë në popullatat polimorfike, duke krahasuar sekuencat e individëve / popullatave para dhe pas adaptimit. Të dhënat e sekuencës bëjnë të mundur që të përcaktohet pozicioni në një sekuencë të [[ADN|ADN-]] së që një ndryshim i frekuencës alele/mutacion ka ndodhur për të sjellë adaptim. Natyra e adaptimit dhe studimet vijuese funksionale mund të zbulojnë se çfarë efekti ka mutacioni / aleli në fenotip. == Historia == === Zbutja dhe shumimi === [[Skeda:Big_and_little_dog_1.jpg|djathtas|parapamje| Chihuahua dhe Great Dane tregojnë gamën e gjerë të madhësive të racave të qenve të krijuar duke përdorur seleksionimin artificial . ]] Padashur, njerëzit kanë kryer eksperimente evolucioni për aq kohë sa ata kanë qenë duke zbutur bimë dhe kafshë. Mbarështimi selektiv i bimëve dhe kafshëve ka çuar në varietete që ndryshojnë në mënyrë dramatike nga paraardhësit e tyre origjinalë të llojit të egër. Shembuj janë varietetet e [[Lakra|lakrës]], [[Misri|misrit]], ose numri i madh i racave të ndryshme të [[Qeni|qenve]] . Fuqia e mbarështimit njerëzor për të krijuar varietete me ndryshime ekstreme nga një specie e vetme ishte njohur tashmë nga [[Çarls Darvin|Charles Darwin]] . Në fakt, ai filloi librin e tij ''[[ Origjina e specieve |"Origjina e specieve"]]'' me një kapitull mbi variacionin e kafshëve shtëpiake. Në këtë kapitull, Darvini diskutoi në mënyrë të veçantë pëllumbin. === Fillimet === [[Skeda:Dallinger_Incubator_J.R.Microscop.Soc.1887p193.png|parapamje| Vizatimi i inkubatorit të përdorur nga Dallinger në eksperimentet e tij të evolucionit. ]] Një nga të parët që realizoi një eksperiment të kontrolluar të evolucionit ishte [[ William Dallinger |William Dallinger]] . Në fund të shekullit të 19-të, ai kultivoi organizma të vegjël njëqelizorë në një inkubator të ndërtuar me porosi për një periudhë kohore prej shtatë vjetësh (1880-1886). Dallinger ngadalë rriti temperaturën e inkubatorit nga 15.5 °C deri në 70 °C. Kulturat e hershme kishin treguar shenja të qarta shqetësimi me një temperaturë 22.7 °C, dhe sigurisht nuk ishin të aftë për të mbijetuar në 70 °C. Nga ana tjetër, organizmat që Dallinger kishte në inkubatorin e tij në fund të eksperimentit, ishin mirë në 70 ° C. Sidoqoftë, këta organizma nuk do të rriteshin më në temperaturën fillestare. Dallinger arriti në përfundimin se ai kishte gjetur prova për adaptimin Darvinian në inkubatorin e tij dhe se organizmat ishin përshtatur për të jetuar në një mjedis me temperaturë të lartë. Inkubatori i Dallinger u shkatërrua aksidentalisht në 1886, dhe Dallinger nuk mund të vazhdonte këtë linjë studimi.<ref>{{Cite journal|last=Hass|first=J. W.|date=2000-01-22|title=The Reverend Dr William Henry Dallinger, F.R.S. (1839–1909)|journal=Notes and Records|language=en|volume=54|issue=1|pages=53–65|doi=10.1098/rsnr.2000.0096|issn=0035-9149|pmid=11624308}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://ncse.com/files/pub/evolution/Excerpt--lightofevolution.pdf|title=Darwin Under the Microscope: Witnessing Evolution in Microbes|last=Zimmer|first=Carl|work=In the Light of Evolution: Essays from the Laboratory and Field|publisher=W. H. Freeman|year=2011|isbn=978-0981519494|editor-last=Losos|editor-first=Johnathon|pages=42–43|access-date=30 dhjetor 2019|archive-date=4 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304065149/http://ncse.com/files/pub/evolution/Excerpt--lightofevolution.pdf|url-status=dead}}</ref> Nga vitet 1880-1980, evolucioni eksperimental u praktikua me ndërprerje nga një shumëllojshmëri e biologëve evolucionarë, duke përfshirë punën me shumë ndikim të [[ Theodosius Dobzhansky |Teodosius Dobzhansky]] . Ashtu si kërkime të tjera eksperimentale në biologjinë evolucionare gjatë kësaj periudhe, shumë nga kjo punë i mungonte përsëritje e gjerë dhe u krye vetëm për periudha relativisht të shkurtra të kohës evolucionare.<ref name="Dobzhansky 1957">{{Cite journal|last=Dobzhansky|first=T|last2=Pavlovsky|first2=O|date=1957|title=An experimental study of interaction between genetic drift and natural selection|url=https://archive.org/details/sim_evolution_1957-09_11_3/page/311|journal=Evolution|volume=11|issue=3|pages=311–319|doi=10.2307/2405795|jstor=2405795}}</ref> == Koha moderne == Evolucioni eksperimental është përdorur në formate të ndryshme për të kuptuar proceset themelore evolucionare në një sistem të kontrolluar. Evolucioni eksperimental është kryer në shumëqelizore<ref>{{Cite journal|last=Marden|first=JH|last2=Wolf|first2=MR|last3=Weber|first3=KE|date=nëntor 1997|title=Aerial performance of Drosophila melanogaster from populations selected for upwind flight ability.|journal=The Journal of Experimental Biology|volume=200|issue=Pt 21|pages=2747–55|pmid=9418031|doi=10.1242/jeb.200.21.2747}}</ref> dhe njëqelizore<ref>{{Cite journal|last=Ratcliff|first=WC|last2=Denison|first2=RF|last3=Borrello|first3=M|last4=Travisano|first4=M|date=31 janar 2012|title=Experimental evolution of multicellularity.|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2012-01-31_109_5/page/1595|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=109|issue=5|pages=1595–600|bibcode=2012PNAS..109.1595R|doi=10.1073/pnas.1115323109|pmc=3277146|pmid=22307617}}</ref> eukariotë, prokariote,<ref>{{Cite journal|last=Barrick|first=JE|last2=Yu|first2=DS|last3=Yoon|first3=SH|last4=Jeong|first4=H|last5=Oh|first5=TK|last6=Schneider|first6=D|last7=Lenski|first7=RE|last8=Kim|first8=JF|date=29 tetor 2009|title=Genome evolution and adaptation in a long-term experiment with Escherichia coli.|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2009-10-29_461_7268/page/1243|journal=Nature|volume=461|issue=7268|pages=1243–7|bibcode=2009Natur.461.1243B|doi=10.1038/nature08480|pmid=19838166}}</ref> dhe viruse.<ref>{{Cite journal|last=Heineman|first=RH|last2=Molineux|first2=IJ|last3=Bull|first3=JJ|date=gusht 2005|title=Evolutionary robustness of an optimal phenotype: re-evolution of lysis in a bacteriophage deleted for its lysin gene.|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-molecular-evolution_2005-08_61_2/page/181|journal=Journal of Molecular Evolution|volume=61|issue=2|pages=181–91|bibcode=2005JMolE..61..181H|doi=10.1007/s00239-004-0304-4|pmid=16096681}}</ref> Punime të ngjashme janë realizuar edhe nga evolucioni i drejtuar i [[Enzima|enzimave]] individuale,<ref>{{Cite journal|last=Bloom|first=JD|last2=Arnold|first2=FH|date=16 qershor 2009|title=In the light of directed evolution: pathways of adaptive protein evolution.|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=106 Suppl 1|pages=9995–10000|doi=10.1073/pnas.0901522106|pmc=2702793|pmid=19528653}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Moses|first=AM|last2=Davidson|first2=AR|date=17 maj 2011|title=In vitro evolution goes deep.|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2011-05-17_108_20/page/8071|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=108|issue=20|pages=8071–2|bibcode=2011PNAS..108.8071M|doi=10.1073/pnas.1104843108|pmc=3100951|pmid=21551096}}</ref> ribozimeve<ref>{{Cite journal|last=Salehi-Ashtiani|first=K|last2=Szostak|first2=JW|date=1 nëntor 2001|title=In vitro evolution suggests multiple origins for the hammerhead ribozyme.|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2001-11-01_414_6859/page/82|journal=Nature|volume=414|issue=6859|pages=82–4|bibcode=2001Natur.414...82S|doi=10.1038/35102081|pmid=11689947}}</ref> dhe gjeneve të riprodhuimit<ref>{{Cite journal|last=Sumper|first=M|last2=Luce|first2=R|date=janar 1975|title=Evidence for de novo production of self-replicating and environmentally adapted RNA structures by bacteriophage Qbeta replicase.|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1975-01_72_1/page/162|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=72|issue=1|pages=162–6|doi=10.1073/pnas.72.1.162|pmc=432262|pmid=1054493}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Mills|first=DR|last2=Peterson|first2=RL|last3=Spiegelman|first3=S|date=korrik 1967|title=An extracellular Darwinian experiment with a self-duplicating nucleic acid molecule.|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1967-07_58_1/page/217|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=58|issue=1|pages=217–24|bibcode=1967PNAS...58..217M|doi=10.1073/pnas.58.1.217|pmc=335620|pmid=5231602}}</ref> . === Afidet === Në vitet 1950, biologu Sovjetik Georgi Shaposhnikov kreu [[:ru:Опыты Георгия Шапошникова по искусственной эволюции|eksperimente]] mbi afidet të gjinisë [[species:Dysaphis|Dysaphis]] . Duke i transformuar ato nga bimë gati ose plotësisht të papërshtatshme për ta, ai i kishte detyruar popullatat e pasardhësve parthenogjenikë të përshtaten me burimin e ri ushqimor në një pikë të izolimit riprodhues në krahasim me popullatat e zakonshme të të njëjtave specie..<ref>{{Cite web|url=http://rogov.zwz.ru/Macroevolution/epi17.pdf|title=Kopje e arkivuar|url-status=dead|access-date=30 dhjetor 2019|archive-date=8 shtator 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130908054552/http://rogov.zwz.ru/Macroevolution/epi17.pdf}}</ref> === Mizat e frutave === Një nga të parët e një valë të re të eksperimenteve duke përdorur këtë strategji ishte laboratori "rrezatimi evolucionar" i popullatave ''Drosophila melanogaster'' që Michael R. Rose filloi në shkurt, 1980.<ref name="Rose1984a">{{Cite journal|last=Rose|first=M. R.|year=1984|title=Artificial selection on a fitness component in ''Drosophila melanogaster''|url=https://archive.org/details/sim_evolution_1984-05_38_3/page/516|journal=Evolution|volume=38|issue=3|pages=516–526|doi=10.2307/2408701|jstor=2408701|pmid=28555975}}</ref> Ky sistem filloi me dhjetë popullsi, pesë të kulturuar në moshat e mëvonshme dhe pesë të kulturuar në moshat e hershme. Që atëherë, më shumë se 200 popullata të ndryshme janë krijuar në këtë rrezatim laboratorik, me seleksionimin që synojnë karaktere të shumta. Disa prej këtyre popullsive shumë të diferencuar janë përzgjedhur gjithashtu "prapa" ose "në të kundërt", duke u kthyer popullsitë eksperimentale në regjimin e tyre të kulturës stërgjyshore. Qindra njerëz kanë punuar me këto popullata gjatë pjesës më të mirë të tre dekadave. Pjesa më e madhe e kësaj pune është përmbledhur në publikimet shkencore të mbledhura në librin ''Methuselah Flies'' .<ref>{{Cite book|title=Methuselah Flies|url=https://archive.org/details/methuselahfliesc0000rose|last=Rose|first=Michael R|last2=Passananti|first2=Hardip B|last3=Matos|first3=Margarida|publisher=World Scientific|year=2004|isbn=978-981-238-741-7|location=Singapore|doi=10.1142/5457}}</ref> === Bakteret === Bakteret kanë kohë gjenerimi të shkurtër, gjenomë lehtësisht të sekuencuar dhe biologji të mirëkuptuar. Prandaj, ato zakonisht përdoren për studime eksperimentale të evolucionit. ==== Eksperimenti i Lenskit ''E. coli'' ==== Një nga shembujt më të njohur të evolucionit bakterial në laboratorit është eksperimenti afatgjatë i Richard Lenski. Më 24 shkurt 1988, Lenski filloi të rritë dymbëdhjetë linjat e ''E. coli në'' kushte identike të rritjes.<ref>{{Cite journal|last=Lenski|first=Richard E.|last2=Rose|first2=Michael R.|last3=Simpson|first3=Suzanne C.|last4=Tadler|first4=Scott C.|date=1991-12-01|title=Long-Term Experimental Evolution in Escherichia coli. I. Adaptation and Divergence During 2,000 Generations|url=https://archive.org/details/sim_american-naturalist_1991-12_138_6/page/n8|journal=The American Naturalist|volume=138|issue=6|pages=1315–1341|doi=10.1086/285289|issn=0003-0147}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Fox|first=Jeremy W.|last2=Lenski|first2=Richard E.|date=2015-06-23|title=From Here to Eternity—The Theory and Practice of a Really Long Experiment|journal=PLOS Biology|volume=13|issue=6|pages=e1002185|doi=10.1371/journal.pbio.1002185|issn=1545-7885|pmc=4477892|pmid=26102073}}</ref> Kur një nga popullatat evoluoi aftësinë për të metabolizuar në mënyrë aerobike citratin nga mediumi i rritjes dhe tregoi rritje të madhe,<ref>{{Cite journal|last=Blount|first=Zachary D.|last2=Borland|first2=Christina Z.|last3=Lenski|first3=Richard E.|date=2008-06-10|title=Historical contingency and the evolution of a key innovation in an experimental population of Escherichia coli|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|language=en|volume=105|issue=23|pages=7899–7906|doi=10.1073/pnas.0803151105|issn=0027-8424|pmc=2430337|pmid=18524956}}</ref> kjo siguroi një vëzhgim dramatik të evolucionit në veprim. Eksperimenti vazhdon edhe sot e kësaj dite, dhe tani është eksperimenti i kontrolluar më i gjatë (përsa i përket gjeneratave) i evolucionit i ndërmarrë ndonjëherë.   Që nga fillimi i eksperimentit, bakteret janë rritur për më shumë se 60,000 gjenerata. Lenski dhe kolegët rregullisht publikojnë azhurnime mbi statusin e eksperimenteve.<ref>[http://myxo.css.msu.edu/ecoli/ E. coli Long-term Experimental Evolution Project Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170727225642/http://myxo.css.msu.edu/ecoli/ |date=27 korrik 2017 }}, Lenski, R. E.</ref> === Minjtë laboratorikë === Në 1998, Theodore Garland, Jr. dhe kolegët filluan një eksperiment afatgjatë që përfshin mbarështimin selektiv të minjve me aktivitetit vullnetar më të lartë në rrotën e vrapimit.<ref>[http://www.biology.ucr.edu/people/faculty/Garland/SwEA98SE.pdf Artificial Selection for Increased Wheel-Running Behavior in House Mice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206065951/http://www.biology.ucr.edu/people/faculty/Garland/SwEA98SE.pdf |date=6 shkurt 2012 }}, John G. Swallow, Patrick A. Carter, and [[Theodore Garland, Jr.]], ''Behavior Genetics'', Vol. 28, No. 3, 1998</ref> Ky eksperiment vazhdon edhe sot e kësaj dite (> 65 gjenerata ). Minjtë nga katër linjat e përsëritura të "High Runner" evoluan për të vrapuar pothuajse tre herë më shumë në ditë në krahasim me katër linjat e kontrollit të pazgjedhur të minjve, kryesisht duke vrapuar më shpejt se minjtë e kontrollit dhe jo se vraponin më gjatë. [[Skeda:LitterMom1480.jpg|djathtas|parapamje| Miu femër me pjellën e saj, nga eksperimenti i përzgjedhjes Garland. ]] === Shembuj të tjerë === Peshqit ''Gasterosteidae'' kanë si edhe specie detare edhe të ujërave të ëmbla, speciet e ujërave të ëmbla që zhvillohen që nga epoka e fundit e akullit. Speciet e ujërave të ëmbla mund të mbijetojnë temperaturat më të ftohta. Shkencëtarët testuan për të parë nëse ata mund të riprodhojnë këtë evolucion të tolerancës ndaj të ftohtit duke i mbajtur ''Gasterosteidae'' në ujë të freskët. Species së ujrave të kripur iu deshën vetëm tre breza pas që të evoluojnë me përmirësimin 2.5 gradë celsius në tolerancën ndaj të ftohtit.<ref>{{Cite journal|last=Barrett|first=R. D. H.|last2=Paccard, A.|last3=Healy, T. M.|last4=Bergek, S.|last5=Schulte, P. M.|last6=Schluter, D.|last7=Rogers, S. M.|year=2010|title=Rapid evolution of cold tolerance in stickleback|journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences|volume=278|issue=1703|pages=233–238|doi=10.1098/rspb.2010.0923|pmc=3013383|pmid=20685715}}</ref> Qelizat mikrobike<ref name="DragositsMattanovich2013">{{Cite journal|last=Dragosits|first=Martin|last2=Mattanovich|first2=Diethard|year=2013|title=Adaptive laboratory evolution – principles and applications for biotechnology|journal=Microbial Cell Factories|volume=12|issue=1|pages=64|doi=10.1186/1475-2859-12-64|issn=1475-2859|pmc=3716822|pmid=23815749}}</ref> dhe kohët e fundit qelizat e gjitarëve<ref name="MaralingannavarParmar2017">{{Cite journal|last=Maralingannavar|first=Vishwanathgouda|last2=Parmar|first2=Dharmeshkumar|last3=Pant|first3=Tejal|last4=Gadgil|first4=Chetan|last5=Panchagnula|first5=Venkateswarlu|last6=Gadgil|first6=Mugdha|year=2017|title=CHO cells adapted to inorganic phosphate limitation show higher growth and higher pyruvate carboxylase flux in phosphate replete conditions|journal=Biotechnology Progress|volume=33|issue=3|pages=749–758|doi=10.1002/btpr.2450|issn=8756-7938|pmid=28220676}}</ref> evoluojnë në kushte kufizuese të ushqyesve për të studiuar përgjigjen e tyre metabolike dhe inxhinierimi i qelizave me karakteristika më të mira. == Shiko gjithashtu == * [[Biologjia]] * [[Evolucioni]] * [[Biologjia evolucionike|Biologjia evolucionare]] * [[Gjenetika]] == Referime == {{Reflist|35em}} == Lidhje të jashtme == * [http://myxo.css.msu.edu/ecoli/ E. coli Siti i Projektit për Evolucionin Afatgjatë] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170727225642/http://myxo.css.msu.edu/ecoli/ |date=27 korrik 2017 }}, laboratori Lenski, Universiteti Shtetëror i Michiganit * Një [http://www.biology.ucr.edu/people/faculty/Garland/Girard01.mov film që] ilustron ndryshimet dramatike në sjelljen e drejtuar. * [http://biology.ucr.edu/people/faculty/Garland/Experimental_Evolution_Publications_by_Ted_Garland.html Publikimet Eksperimentale të Evolucionit nga Ted Garland] * [http://biology.ucr.edu/people/faculty/Garland/ExperimentalEvolution.html Evolucioni eksperimental] - një listë e laboratorëve që studiojnë evolucionin eksperimental. * [http://nere.bio.uci.edu/ Rrjeti për Kërkime Eksperimentale mbi Evolution] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060821132023/http://nere.bio.uci.edu/ |date=21 gusht 2006 }}, Universiteti i Kalifornisë . * [https://www.newscientist.com/article/mg20427281.500-my-little-zebra-the-secrets-of-domestication.html Artikull i ri i Shkencëtarëve mbi zhdëmtimin sipas seleksionimit] * [http://www.indiana.edu/~ensiweb/lessons/BornToRun.html Plani mësimor i shkollës së mesme] bazuar [http://www.indiana.edu/~ensiweb/lessons/BornToRun.html në pyetje: "Lindur për të Drejtuar: Laboratori i Përzgjedhjes Artificiale"] * [https://web.archive.org/web/20080724090505/http://avida-ed.msu.edu/ Softueri dixhital evolucionar për arsimin] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] k1ca4p54pqyu1xae5jhgc2yigsydjre Ergenekon 0 276262 3053254 3013030 2026-10-03T08:44:24Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 2 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3053254 wikitext text/x-wiki '''Ergenekon''' (''Turqisht'': [æɾɟeneˈkon]) ishte emri i dhënë një organizate të dyshuar klandestine, laike patriotike në [[Turqia|Turqi]] me lidhje të mundshme me anëtarët e forcave ushtarake dhe të sigurisë së vendit.<ref name="zaman152326">{{cite news|url=http://todayszaman.com/tz-web/detaylar.do?load=detay&link=152326|accessdate=2008-09-06|title=Ergenekon had links to security and judiciary bodies|date=2008-09-06|work=[[Today's Zaman]]|first=Erkan|last=Acar|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080906195904/http://www.todayszaman.com/tz-web/detaylar.do?load=detay&link=152326|archivedate=6 shtator 2008|df=dmy-all}}</ref> Ergenekon nga disa besohej se ishte pjesë e "[[Shteti i thellë|shtetit të thellë]]".<ref name="Freely2007">{{cite journal|author=Freely, Maureen|author-link=Maureen Freely|date=maj 2007|title=Why they killed Hrant Dink|journal=Index on Censorship|volume=36|issue=2|pages=15–29|doi=10.1080/03064220701334477|url=http://www.eurozine.com/articles/2007-06-06-freely-en.html|quote=The deep state is Turkish shorthand for a faceless clique inside the Turkish state that has, some claim, held the reins of real power throughout the republic's 92-year history. There are some who see it on a continuum with the shady networks that 'took care of business' (including, some believe, the Armenian business) in the last years of the Ottoman Empire. The deep state is held to be based in the army, but closely linked with MIT (the national intelligence service), the judiciary, and (since the 1960s) the mafia.|access-date=24 shtator 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006140208/http://www.eurozine.com/articles/2007-06-06-freely-en.html|archive-date=6 tetor 2014|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> Ekzistenca e "shtetit të thellë" u afirmua në opinionin turk pas [[Skandali Susurluk|skandalit të Susurlukit]] më 1996.<ref name="hawkish">{{cite news|url=http://www.todayszaman.com/tz-web/detaylar.do?load=detay&link=163637|archive-url=https://swap.stanford.edu/20090109131715/http%3A//www.todayszaman.com/tz%2Dweb/detaylar.do?load%3Ddetay%26link%3D163637|url-status=dead|archive-date=9 janar 2009|accessdate=2009-01-09|title=Ergenekon-linked generals renowned for hawkish stance|date=2009-01-09|quote=Susurluk|work=[[Today's Zaman]]}}</ref> Anëtarët e akuzuar ishin paditur me akuzat për komplot për nxitje të trazirave, ndër të tjera duke vrarë intelektualë, politikanë, gjyqtarë, staf ushtarak dhe udhëheqës fetarë, me qëllimin përfundimtar të rrëzimit të qeverisë në detyrë.<ref>{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/world/2008/may/04/turkey.thefarright|title=Mystery of a killer elite fuels unrest in Turkey|work=[[The Guardian]]|first=Jason|last=Burke|date=2008-05-04|accessdate=2008-07-12}}</ref><ref name="bbc0204">{{cite news|first=Sarah|last=Rainsford|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/7225889.stm|title='Deep state plot' grips Turkey|work=[[BBC News]]|date=2008-02-04|accessdate=2008-05-06}}</ref> ''[[Modus operandi]]'' i Ergenekon ishte krahasuar me degën turke të [[Operacioni “Gladio”|Operacionit Gladio]], [[Counter-Guerrilla]].<ref>{{cite news|url=http://www.thenational.ae/article/20080829/REVIEW/607415999/-1/ART|accessdate=2008-09-23|title=Party of one|work=[[The National (Abu Dhabi)|National]]|date=2008-08-29|quote=The network has been compared to the “Gladio” in Italy|first=Cihan|last=Tugal|archive-url=https://web.archive.org/web/20160313111439/http://www.thenational.ae/article/20080829/REVIEW/607415999/-1/ART|archive-date=13 mars 2016|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.hurriyet.com.tr/gundem/4463231.asp?gid=69|accessdate=2008-08-14|title='Ergenekon' yapılanması|work=[[Hürriyet]]|date=2006-05-24|quote=Ergenekon, Gladio’nun Türkiye’deki yapılanması olarak kabul ediliyor.|first=Toygun|last=Atilla|language=tr|archive-url=https://web.archive.org/web/20080501100347/http://www.hurriyet.com.tr/gundem/4463231.asp?gid=69|archive-date=1 maj 2008|url-status=dead}}</ref> Deri në prill 2011, mbi 500 njerëz ishin marrë në paraburgim dhe afro 300 të akuzuar zyrtarisht për anëtarësim në atë që prokurorët e cilësuan si "organizata terroriste Ergenekon", për të cilën ata pretenduan se ishin përgjegjës për pothuajse çdo akt të dhunës politike - dhe kontrollonin çdo grup militant Në Turqi gjatë 30 viteve të fundit.<ref name="analyst">Gareth Jenkins [http://www.silkroadstudies.org/new/inside/turkey/2011/110404B.html THE FADING MASQUERADE: ERGENEKON AND THE POLITICS OF JUSTICE IN TURKEY] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120427163058/http://www.silkroadstudies.org/new/inside/turkey/2011/110404B.html |date=27 prill 2012 }}, in Turkey Analyst, Vol. 4 No. 7 of 4 April 2011; accessed on 18 April 2011</ref> Që nga viti 2015 shumica e personave të akuzuar për krime të tilla është liruar, ekspertët e mjekësisë ligjore konkluduan se dokumentet për komplote të supozuara ishin të rreme<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2014/02/27/world/europe/turkish-leader-disowns-trials-that-helped-him-tame-military.html|title=Turkish Leader Disowns Trials That Helped Him Tame Military|date=27 shkurt 2014|work=The New York Times}}</ref> dhe disa nga ekzekutuesit e gjykimeve dëshmuan se ishin të lidhur me [[Lëvizja Gjylen|Lëvizjen Gjylen]] dhe u akuzuan për komplot kundër ushtrisë turke.<ref>{{cite web|url=http://www.hurriyetdailynews.com/former-chief-of-general-staff-says-bush-administration-supported-plot-against-turkish-army.aspx?PageID=238&NID=89527&NewsCatID=509|title=CRIME - Former chief of general staff says Bush administration supported plot against Turkish army}}</ref> ==Zbulimi== Megjithëse hetimi filloi zyrtarisht në vitin 2007, ekzistenca e organizatës ishte e njohur paraprakisht. Dosjet në Ergenekon thuhej se u zbuluan pasi një spiun i quajtur [[Tuncay Güney]] u arrestua në mars 2001 për mashtrime të vogla. Disa thonë se krimi ishte një dredhi për të vendosur hetimin në lëvizje. Një kontroll policor i shtëpisë së tij zbuloi gjashtë thasë të provave në të cilat mbështetet aktakuza. Një muaj më vonë, një kolumnist me kushte të mira me qeverinë, [[Fehmi Koru]], ishte i pari që theu lajmin,<ref>{{cite news|url=http://www.milliyet.com.tr/Default.aspx?aType=HaberDetay&ArticleID=894697&Date=18.07.2008&Kategori=siyaset|accessdate=2008-09-23|title='Ergenekon Temel Belgesi'ni ortaya Fehmi Koru çıkarmış|department=Siyaset|work=[[Milliyet]]|date=2008-09-23|language=tr}}</ref> nën emrin e tij të zakonshëm të stilolapsit, Taha Këvanç.<ref>{{cite news|url=http://yenisafak.com.tr/arsiv/2001/NISAN/30/tkivanc.html|accessdate=2008-09-23|title=Hayaller gerçek galiba|work=[[Yeni Şafak]]|first=Taha|last=Këvanç|author-link=Fehmi Koru|date=2001-04-30|language=tr|archive-date=1 tetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121001030516/http://yenisafak.com.tr/arsiv/2001/NISAN/30/tkivanc.html|url-status=dead}}</ref> Artikulli i tij u bazua në një raport kryesor Ergenekon të datës 29 tetor 1999, dhe të titulluar [[s:tr:Ergenekon, Analiz Yeni Yapılanma Yönetim ve Geliştirme Projesi|"Ergenekon: Analiza, strukturimi, menaxhimi dhe projekti i zhvillimit"]]. ===Dëshmia e Tuncay Güney=== Personi, deklaratat e të cilit policisë më 2001 formuan "shtyllën kurrizore të aktakuzës"<ref name="backbone">{{cite news|url=http://www.todayszaman.com/tz-web/detaylar.do?load=detay&link=154262|accessdate=2008-11-15|title=Ex-police chief Saçan probed over Ergenekon cover-up allegations|date=2008-09-25|work=[[Today's Zaman]]|first=Sedat|last=Güney|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081017112440/http://www.todayszaman.com/tz-web/detaylar.do?load=detay&link=154262|archivedate=17 tetor 2008|df=dmy-all}}</ref> ishte një spiun i quajtur Tuncay Güney. Güney besohet të jetë në varësi të [[Mehmet Eymür]], dikur i Departamentit të Antiterrorizmit të [[Organizata Kombëtare e Inteligjencës|Organizatës Kombëtare të Inteligjencës]] (MİT). Eymür u shkarkua dhe departamenti i tij u shpërnda më 1997. Marrëdhënia e Güney me MİT ka qenë një çështje konfuze; shefi i tij dikur ishte një punonjës i MİT, ndërsa MİT thotë se Güney nuk ishte (konkretisht, ai nuk ishte "informator i regjistruar") dhe se MİT e konsideronte atë një person të dyshimtë.<ref>{{cite news|url=http://www.bugun.com.tr/haber_detay.asp?haberID=50231|accessdate=2009-01-07|title=İşte Türkiye'yi sarsacak o gizli belge|date=2009-01-07|work=[[Bugün]]|first=Adem Yavuz|last=Arslan|language=tr|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090111030357/http://www.bugun.com.tr/haber_detay.asp?haberID=50231|archivedate=11 janar 2009|df=dmy-all}}</ref><ref name="manipulasyon">{{cite news|url=http://www.radikal.com.tr/Default.aspx?aType=RadikalYazarYazisi&ArticleID=915955&Yazar=%DDSMET%20BERKAN&Date=08.01.2009&CategoryID=97|accessdate=2009-01-07|title=Manipülasyon ve Ergenekon|department=Türkiye|work=[[Radikal]]|date=2009-01-08|first=Ismet|last=Berkan}}</ref><ref>{{cite press release|title=Response to an article in the newspaper Sabah|date=2008-11-26|publisher=[[Organizata Kombëtare e Inteligjencës|Milli İstihbarat Teşkilatı]]|url=http://www.mit.gov.tr/basin39.html|language=tr|accessdate=2008-11-27|author=Undersecretariat|archivedate=13 mars 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160313132602/http://www.mit.gov.tr/basin39.html}}<!-- back-up: https://www.webcitation.org/5cdY2f34D?url=http://www.mit.gov.tr/basin39.html --></ref><ref>{{cite news|url=http://www.sabah.com.tr/haber,53F384A2EA144996AC8690BCEE5596F4.html|accessdate=2008-11-27|title=MİT'ten Güney açıklaması|date=2008-11-27|language=tr|work=Sabah|archive-url=https://web.archive.org/web/20090121150027/http://www.sabah.com.tr/haber,53F384A2EA144996AC8690BCEE5596F4.html|archive-date=21 janar 2009|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> Ai dyshohet se ishte ngarkuar me detyrë të depërtonte në agjencinë e inteligjencës së xhandarmërisë ([[Organizata e Inteligjencës së Xhandarmërisë|JİTEM]]) dhe Ergenekon më 1992.<ref>{{cite news|url=http://www.todayszaman.com/tz-web/detaylar.do?load=detay&link=159936&bolum=101|archive-url=https://web.archive.org/web/20090121234024/http://www.todayszaman.com/tz-web/detaylar.do?load=detay&link=159936&bolum=101|url-status=dead|archive-date=21 janar 2009|accessdate=2008-11-27|title=MİT sent Güney to infiltrate Ergenekon, document shows|date=2008-11-27|work=[[Today's Zaman]]}}</ref> Güney u kap më 2001 për lëshimin e licencave të rreme dhe targa për makina luksoze. Ai është akoma i dënuar në mungesë për këtë vepër.<ref name="milliyet0829">{{cite news|url=http://www.milliyet.com.tr/Siyaset/HaberDetay.aspx?aType=HaberDetay&Kategori=siyaset&ArticleID=984203&Date=29.08.2008&b=Tuncay%20Guneyin%20sonlandirilamayan%20davalari|accessdate=2008-11-16|title=Tuncay Güney'in davası 7 yıldır sürüyor|department=Siyaset|work=[[Milliyet]]|date=2008-08-29|first=Nezih|last=Gürol|language=tr}}</ref> Asnjë akuzë nuk është ngritur ndaj tij në kuadër të hetimit Ergenekon, disa thonë se si rezultat i një pazari të goditur me autoritetet.<ref>{{cite news|url=http://www.radikal.com.tr/Default.aspx?aType=Detay&VersionID=16883&Date=08.11.2008&ArticleID=907267|accessdate=2008-12-04|title='Güney'in ifadesinden 42 sayfa eksik'|department=Türkiye|work=[[Radikal]]|date=2008-11-07|first=Serkan|last=Ocak|language=tr|quote=Bu kişiden çıkan belgelerden dolayı birçok sanık huzurdadır. Ancak bu kişi hakkında dava açılmıyor. Bunu engelleyen nedir? Savcıyla bu kişi arasında bir anlaşmamı vardır.}}</ref> Sidoqoftë, ai aktualisht është nën hetim,<ref>{{cite news|url=http://www.radikal.com.tr/Default.aspx?aType=Detay&VersionID=16883&Date=08.11.2008&ArticleID=911405|accessdate=2008-12-04|title=Tuncay Güney'e terör örgütü üyeliğinden soruşturma|department=Türkiye|work=[[Radikal]]|date=2008-12-04|agency=[[Angjencia Anadolu]]}}</ref> dhe prokurori i shtetit Ziya Hurşit Karayurt ka propozuar që ai të thirret me kusht.<ref>{{cite news|url=http://www.cnnturk.com/2008/turkiye/10/27/guneye.dair.davalar.icin.ergenekon.incelenecek/498284.0/index.html|accessdate=2008-12-10|title=Güney'e dair davalar için 'Ergenekon' incelenecek|date=2008-10-27|work=[[CNN TÜRK]]|language=tr|archive-date=25 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125045855/https://www.cnnturk.com/2008/turkiye/10/27/guneye.dair.davalar.icin.ergenekon.incelenecek/498284.0/index.html|url-status=dead}}</ref> Gjykata po diskuton nëse do të konsolidojë çështjen e tij të mëparshme me atë Ergenekon.<ref>{{cite news|url=http://zaman.com.tr/haber.do?haberno=770095&title=tuncay-guneyin-cip-davasinin-ergenekonla-birlestirilmesi-gundemde|accessdate=2008-12-18|title=Tuncay Güney'in cip davasının Ergenekon'la birleştirilmesi gündemde|date=2008-12-14|first=Kamil|last=Maman|work=Zaman|language=tr|archive-url=https://web.archive.org/web/20081214130208/http://www.zaman.com.tr/haber.do?haberno=770095&title=tuncay-guneyin-cip-davasinin-ergenekonla-birlestirilmesi-gundemde|archive-date=14 dhjetor 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> Për më tepër, procedurat ligjore janë filluar për të marrë dëshminë e tij nga jashtë duke përdorur [[Interpoli|Interpolin]].<ref>{{cite news|url=http://zaman.com.tr/haber.do?haberno=771670&title=tuncay-guneyin-ifadesi-icin-hukuki-islem-baslatilacak|archive-url=https://archive.today/20130418171758/http://zaman.com.tr/haber.do?haberno=771670&title=tuncay-guneyin-ifadesi-icin-hukuki-islem-baslatilacak|url-status=dead|archive-date=18 prill 2013|accessdate=2008-12-18|title=Tuncay Güney'in ifadesi için hukuki işlem başlatılacak|date=2008-12-18|work=Zaman|language=tr}}</ref> Prokurori Öz ka përgatitur një listë prej 37 pyetjeve për Güney, i cili thotë se ai do të bashkëpunojë nëse marrja në pyetje bëhet nga policia kanadeze.<ref>{{cite news|url=http://www.hurriyet.com.tr/gundem/10728436.asp|accessdate=2009-01-07|title=Öz'ün 37 sorusuna Güney'den jet yanıt: Ben de soracağım|work=[[Hürriyet]]|date=2009-01-08|first=Murat|last=Kazanci|author2=Canikligil, Razi|language=tr|quote=Güney: Beni kim sorgulayacak, Türk polisi mi? Yoksa Kanada polisi mi? Kanada’da demokrasi var. Nasıl olacağını bilmiyorum. Avukatımı da çağırırım, gelirler, oturur konuşuruz. Ben de onlara bir 37 soru hazırlarım. Bu soruları size de veririm aynı onlar gibi gazetede yayımlarız.|archive-url=https://web.archive.org/web/20200124041020/http://www.hurriyet.com.tr/gundem/oz-un-37-sorusuna-guney-den-jet-yanit-ben-de-soracagim-10728436|archive-date=24 janar 2020|url-status=dead}}</ref> Güney shihet si një figurë kaq e rëndësishme që grupet e shtypit rivalë kanë shkëmbyer kolona duke akuzuar njëri-tjetrin për përpjekje për të ndikuar në [[Opinioni publik|opinionin publik]] duke vënë në dyshim besueshmërinë e tij. Është pohuar se njëra palë, [[Aydın Doğan]], është kërkuar të mos publikojë materiale për Ergenekon, nga [[Veli Küçük]] përmes [[Doğu Perinçek]]. Në dhjetor 2008, Güney tha që një reporter i ''[[Hürriyet]]'' i ofroi atij ryshfet që të mos fliste për gazetën, një nga anëtarët e tij i cili dyshohet se është në Ergenekon.<ref>{{cite press release|url=http://www.farukarslan.com/articles/publish/article_669.shtml|accessdate=2008-12-11|title=Tuncay Güney Hürriyet'i yalanladı|publisher=FarukArslan.com|author=Güney, Tuncay|date=2008-12-10|language=tr|archivedate=10 korrik 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110710224729/http://www.farukarslan.com/articles/publish/article_669.shtml}}</ref> ''Hürriyet'' mohoi akuzat.<ref>{{cite news|url=http://yenisafak.com.tr/Gundem/?t=12.12.2008&i=155593|title=Hürriyet: Tuncay Güney iftira atıyor|date=2008-12-12|work=[[Yeni Şafak]]|accessdate=2008-12-13|department=Gündem|language=tr|archive-date=15 dhjetor 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081215061449/http://yenisafak.com.tr/Gundem/?t=12.12.2008&i=155593|url-status=dead}}<!-- Për ata që din anglisht: http://www.todayszaman.com/tz-web/detaylar.do?load=detay&link=161143 --></ref><ref>{{cite news|url=http://www.medyatava.com/haber.asp?id=49050|accessdate=2008-12-24|title=HÜRRİYET MUHABİRİ, YENİ ŞAFAK'IN İDDİALARINA YANIT VERDİ|first=Tolga|last=Tanış|date=2008-12-12|work=Medyatava|language=tr|archive-url=https://web.archive.org/web/20110512063422/http://www.medyatava.com/haber.asp?id=49050|archive-date=12 maj 2011|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Ergenekon| ]] [[Kategoria:Organizatë nacionaliste]] [[Kategoria:Organizatë paraushtarake turke]] dw4qjjw9y35uduncbct0gh8f7t9mwdb Diskutim:Ergenekon 1 276361 3053255 3022804 2026-10-03T08:44:24Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3053255 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Ergenekon/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ergenekon]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3053254 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080501100347/http://www.hurriyet.com.tr/gundem/4463231.asp?gid=69 për lidhjen http://www.hurriyet.com.tr/gundem/4463231.asp?gid=69. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200124041020/http://www.hurriyet.com.tr/gundem/oz-un-37-sorusuna-guney-den-jet-yanit-ben-de-soracagim-10728436 për lidhjen http://www.hurriyet.com.tr/gundem/10728436.asp. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 tetor 2026 10:44 (CEST) lnw2ew9s93o4x8b4q5taipz95r2a3wt Diskutim:Evolucioni eksperimental 1 276364 3053261 2691994 2026-10-03T09:36:31Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3053261 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Evolucioni eksperimental/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Evolucioni eksperimental]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3053260 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080724090505/http://avida-ed.msu.edu/ për lidhjen http://avida-ed.msu.edu/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 tetor 2026 11:36 (CEST) b049t0dtq5q78kqipwpmkns8ak47ap7 Diskutim:Fehriye Erdal 1 276988 3053267 2262212 2026-10-03T10:49:11Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3053267 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Fehriye Erdal]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2072954 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190723080754/https://www.expatica.com/be/ministers-survive-criticism-over-militants-escape/ për lidhjen https://www.expatica.com/be/ministers-survive-criticism-over-militants-escape/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 shkurt 2020 15:08 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Fehriye Erdal]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2262211 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190723080754/https://www.expatica.com/be/ministers-survive-criticism-over-militants-escape/ për lidhjen https://www.expatica.com/be/ministers-survive-criticism-over-militants-escape/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 tetor 2021 15:13 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Fehriye Erdal]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3053266 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20121013192349/http://www.hurriyet.com.tr/english/4057023.asp për lidhjen http://www.hurriyet.com.tr/english/4057023.asp. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 tetor 2026 12:49 (CEST) g6y94xs4ary8b49mj2cou5l1521lklr Koronavirusi 0 278948 3053159 3047221 2026-10-02T22:12:07Z InternetArchiveBot 115207 Adding 1 book for [[Wikipedia:Vërtetueshmëria]] (20261002sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 3053159 wikitext text/x-wiki '''Koronaviruset''' janë një grup i [[Virusi|viruseve]] të lidhur që shkaktojnë sëmundje te [[Gjitari|gjitarët]] dhe [[zogjtë]] . Tek njerëzit, koronaviruset shkaktojnë infeksione të traktit respirator që mund të jenë të butë, siç janë disa raste të ftohjes së zakonshme (ndër shkaqe të tjera të mundshme, rinovirus kryesisht), dhe të tjerë që mund të jenë vdekjeprurës, siç janë SARS, MERS, dhe [[Sëmundja koronavirus 2019|COVID-19]] . Simptomat në speciet e tjera ndryshojnë: tek pulat, ato shkaktojnë një sëmundje të traktit të sipërm të frymëmarrjes, ndërsa tek lopët dhe derrat ato shkaktojnë [[Diarreja|diarre]] . Ende nuk ka [[Vaksina|vaksinë]] ose ilaçe antivirale për të parandaluar ose trajtuar infeksione të koronaviruseve njerëzore. Koronaviruset përbëjnë nënfamiljen '''''Orthocoronavirinae''''', në familjen ''Koronaviridae'', porosisin ''Nidovirales'' dhe fushën e ''Riboviria'' .<ref name="groot"/><ref>{{Cito web|url=http://talk.ictvonline.org/files/ictv_documents/m/msl/1231/download.aspx|title=ICTV Master Species List 2009—v10|last=International Committee on Taxonomy of Viruses|date=24 gusht 2010|format=xls|access-date=21 mars 2020|archive-date=15 prill 2013|archive-url=https://archive.today/20130415045936/http://talk.ictvonline.org/files/ictv_documents/m/msl/1231/download.aspx|url-status=dead}}</ref> Ato janë viruse të mbështjellura me një gjenom të [[ARN]] me një fije pozitive me sens pozitiv dhe një nukleokapsid të simetrisë helikale. Madhësia e gjenomit të koronavirusëve varion nga afërsisht 27 deri në 34 kilobaza, më e madhja midis viruseve të njohura të ARN-së .<ref name=":1">{{harvnb|Sexton|Smith|Blanc|Vignuzzi|2016|pp=7415–28}}</ref> Emri k''oronavirus'' rrjedh nga ''korona'' latine, që do të thotë "kurorë" ose "halo", e cila i referohet pamjes karakteristike që të kujton një kurorë ose një koronë diellore rreth virioneve (grimcat e virusit) kur shikohet nën mikroskopinë elektronike të transmetimit dy-dimensionale, dmth. për shkak të mbulimit të sipërfaqes në thumba proteina në formë klubi. == Zbulimi == Koronaviruset njerëzore u zbuluan për herë të parë në fund të viteve 1960. Më të hershmet e zbuluara ishin një virus bronkit infektiv në pulat dhe dy tek pacientët me të ftohtë të zakonshëm (më vonë u quajt koronavirus njerëzor 229E dhe koronavirus njerëzor OC43 ).<ref name="pmid23202515">{{Cite journal|vauthors=Geller C, Varbanov M, Duval RE|date=nëntor 2012|title=Human coronaviruses: insights into environmental resistance and its influence on the development of new antiseptic strategies|journal=Viruses|volume=4|issue=11|pages=3044–68|doi=10.3390/v4113044|pmc=3509683|pmid=23202515}}</ref> Anëtarët e tjerë të kësaj familje janë identifikuar që nga ajo kohë, duke përfshirë SARS-CoV në 2003, HCoV NL63 në 2004, HKU1 në 2005, MERS-CoV në 2012 dhe [[Sindromi i rëndë akut i frymëmarrjes koronavirus 2|SARS-CoV-2]] (dikur njihej si 2019-nCoV) në 2019. Shumica e këtyre kanë të bëjnë me infeksione serioze të traktit respirator . == Etimologjia == Emri "koronavirus" rrjedh nga ''[[wikiwikiweb:corona#Latin|korona]]'' latine, që do të thotë "kurorë" ose "kurorë", në vetvete një huazim nga [[Greqishtja e lashtë|greqishtja]] {{Lang|grc|κορώνη}} ''korṓnē'', "kurorë, kurorë". Emri i referohet pamjes karakteristike të [[Virusi|virioneve]] (forma infektive e virusit) me mikroskopi elektronike, të cilat kanë një pjesë të projeksioneve sipërfaqësore të mëdha, bulboze, duke krijuar një imazh që kujton një kurorë ose një koronë diellore .   Kjo morfologji është krijuar nga peplomers virale, që janë [[proteina]] në sipërfaqen e virusit. == Morfologjia == [[Skeda:3D_medical_animation_coronavirus_structure.jpg|alt=Cross-sectional model of a coronavirus|parapamje| Modeli kryq seksional i një koronavirusi ]] [[Skeda:Coronavirus_virion_structure.svg|parapamje|220x220px| Ilustrimi i virionës koronavirus ]] Koronaviruset janë grimca të mëdha pleomorfike sferike me projeksione sipërfaqësore bulboze.<ref>{{Cite journal|display-authors=6|vauthors=Goldsmith CS, Tatti KM, Ksiazek TG, Rollin PE, Comer JA, Lee WW, Rota PA, Bankamp B, Bellini WJ, Zaki SR|date=shkurt 2004|title=Ultrastructural characterization of SARS coronavirus|journal=Emerging Infectious Diseases|volume=10|issue=2|pages=320–6|doi=10.3201/eid1002.030913|pmc=3322934|pmid=15030705|quote=Virions acquired an envelope by budding into the cisternae and formed mostly spherical, sometimes pleomorphic, particles that averaged 78 nm in diameter (Figure 1A).}}</ref> Diametri i grimcave të virusit është rreth 120 &nbsp; nm.<ref name=":2">{{Cite journal|vauthors=Fehr AR, Perlman S|date=2015|editor-last=Maier|editor-first=Helena Jane|editor2-last=Bickerton|editor2-first=Erica|editor3-last=Britton|editor3-first=Paul|title=An Overview of Their Replication and Pathogenesis; Section 2 Genomic Organization|journal=Methods in Molecular Biology|publisher=Springer|volume=1282|pages=1–23|doi=10.1007/978-1-4939-2438-7_1|isbn=978-1-4939-2438-7|pmc=4369385|pmid=25720466|quote=See section: Virion Structure.}}</ref> Zarfi i virusit në mikrografët elektronikë paraqitet si një palë e veçantë e predhave të dendura elektronike.<ref>{{Cite journal|display-authors=6|vauthors=Neuman BW, Adair BD, Yoshioka C, Quispe JD, Orca G, Kuhn P, Milligan RA, Yeager M, Buchmeier MJ|date=gusht 2006|title=Supramolecular architecture of severe acute respiratory syndrome coronavirus revealed by electron cryomicroscopy|journal=Journal of Virology|volume=80|issue=16|pages=7918–28|doi=10.1128/JVI.00645-06|pmc=1563832|pmid=16873249|quote=Particle diameters ranged from 50 to 150 nm, excluding the spikes, with mean particle diameters of 82 to 94 nm; Also See Figure 1 for double shell.}}</ref> Zarfi viral përbëhet nga një bilayer lipidesh, ku membrana (M), zarf (E) dhe [[Proteina|proteina strukturore e]] pikut (S) janë të ankoruar.<ref name="Lai_1997">{{Cite journal|vauthors=Lai MM, Cavanagh D|date=1997|title=The molecular biology of coronaviruses|journal=Advances in Virus Research|volume=48|pages=1–100|doi=10.1016/S0065-3527(08)60286-9|isbn=9780120398485|pmid=9233431|pmc=7130985}}</ref> Një nënbërje e koronaviruseve (konkretisht anëtarët e nëngrupit A betakoronavirus A ) gjithashtu kanë një proteinë sipërfaqësore më të shkurtër si spikeri të quajtur hemagglutinin esterase (HE).<ref name="groot"/> Brenda zarfit, ndodhet nukleokapsidi, i cili formohet nga kopje të shumta të proteinës nukleokapsid (N), të cilat janë të lidhura me gjenomin e [[ARN]] me një fije pozitive me sens pozitiv, në një konformacion të vazhdueshëm të rruazave-mbi-një varg .<ref name=":2"/><ref>{{Cite journal|vauthors=Chang CK, Hou MH, Chang CF, Hsiao CD, Huang TH|date=mars 2014|title=The SARS coronavirus nucleocapsid protein--forms and functions|journal=Antiviral Research|volume=103|pages=39–50|doi=10.1016/j.antiviral.2013.12.009|pmid=24418573|quote=See Figure 4c.|pmc=7113676}}</ref> Madhësia e gjenomit për koronaviruset varion nga afërsisht 27 deri në 34 kilobaza .<ref name=":1"/> Zarfja e dyfishtë lipidike, proteinat e membranës dhe nukleokapsidi mbrojnë virusin kur është jashtë qelizës pritëse.<ref>{{Cite journal|display-authors=6|vauthors=Neuman BW, Kiss G, Kunding AH, Bhella D, Baksh MF, Connelly S, Droese B, Klaus JP, Makino S, Sawicki SG, Siddell SG, Stamou DG, Wilson IA, Kuhn P, Buchmeier MJ|date=prill 2011|title=A structural analysis of M protein in coronavirus assembly and morphology|journal=Journal of Structural Biology|volume=174|issue=1|pages=11–22|doi=10.1016/j.jsb.2010.11.021|pmc=4486061|pmid=21130884|quote=See Figure 10.}}</ref> == Replikimi == [[Skeda:Coronavirus_replication.png|parapamje| Cikli i infeksionit të një koronavirusi ]] Infeksioni fillon kur glikoproteina e njomës virale (S) bashkohet me receptorin e tij plotësues të qelizave të hostit, i cili zakonisht është enzima 2-konvertuese e angiotenzinës (ACE2). Pas ngjitjes, një proteazë e qelizës pritëse zbërthen dhe aktivizon proteinën e pikës së bashkuar me receptorin. Në varësi të proteazës së qelizës pritëse të disponueshme, ndarja dhe aktivizimi lejon qelizën hyrjen e hyrjes me anë të endocitozës ose shkrirjes direkte të zarfit viral me membranën pritëse .<ref name=":6">{{Cite journal|vauthors=Simmons G, Zmora P, Gierer S, Heurich A, Pöhlmann S|date=dhjetor 2013|title=Proteolytic activation of the SARS-coronavirus spike protein: cutting enzymes at the cutting edge of antiviral research|journal=Antiviral Research|volume=100|issue=3|pages=605–14|doi=10.1016/j.antiviral.2013.09.028|pmc=3889862|pmid=24121034|quote=See Figure 2.}}</ref> Me hyrjen në qelizën pritëse, grimca e virusit është e pa [[Virusi|veshur]], dhe gjenomi i saj futet në [[Citoplazma|citoplazmën e qelizës]] .<ref>{{Citation|title=Coronaviruses: An Overview of Their Replication and Pathogenesis; Section 4.1 Attachment and Entry}}</ref> Gjeni i ARN-së koronavirus ka një kapak të metilizuar 5 dhe një bisht të poladeniluar 3 ′, i cili lejon ARN-në të bashkëngjitet në [[Ribozomi|ribozomin]] e qelizës pritëse për përkthim.<ref>{{Citation|title=Coronaviruses: An Overview of Their Replication and Pathogenesis; Section 2 Genomic Organization}}</ref> Ribozomi i hostit përkthen kornizën fillestare të mbivendosur të leximit të gjenomit të virusit dhe formon një [[Proteina|poliprinë]] të gjatë. Poliproteina ka proteazat e veta të cilat e çajnë poliproteinën në proteina të shumta jostrukturore.<ref name="pmid25720466"/> [[Skeda:SARS-CoV_MERS-CoV_genome_organization_and_S-protein_domains.png|parapamje| Përfaqësimi skematik i organizatës gjenomike dhe fushave funksionale të proteinës S për SARS-CoV dhe MERS-CoV. ]] Një numër i proteinave jo-strukturore grumbullohen për të formuar një kompleks multi-proteinik replikaz-transkriptazë (RTC). Proteina kryesore e replikazës-transkriptazës është ARN polimeraza e varur nga ARN (RdRp). Ai është i përfshirë drejtpërdrejt në përsëritjen dhe transkriptimin e ARN nga një fije ARN. Proteinat e tjera jostrukturore në kompleks ndihmojnë në procesin e përsëritjes dhe transkriptimit. Proteina jo strukturore e exoribonuklezës, për shembull, siguron besnikëri shtesë ndaj replikimit duke siguruar një funksion të korrigjimit të të cilit mungon polimeraza ARN e varur nga ARN.<ref name="SextonSmith2016">{{Cite journal|vauthors=Sexton NR, Smith EC, Blanc H, Vignuzzi M, Peersen OB, Denison MR|date=gusht 2016|title=Homology-Based Identification of a Mutation in the Coronavirus RNA-Dependent RNA Polymerase That Confers Resistance to Multiple Mutagens|journal=Journal of Virology|volume=90|issue=16|pages=7415–28|doi=10.1128/JVI.00080-16|pmc=4984655|pmid=27279608|quote=Finally, these results, combined with those from previous work (33, 44), suggest that CoVs encode at least three proteins involved in fidelity (nsp12-RdRp, nsp14-ExoN, and nsp10), supporting the assembly of a multiprotein replicase-fidelity complex, as described previously (38).}}</ref> Një nga funksionet kryesore të kompleksit është përsëritja e gjenomit viral. RdRp ndërmjetpërdrejt drejton sintezën e ARN gjenomike me sens negativ nga ARN gjenomike me sens pozitiv. Kjo pasohet nga përsëritja e ARN-së gjenomike me sens pozitiv nga ARN-ja gjenomike me sens negativ.<ref name="pmid25720466"/> Funksioni tjetër i rëndësishëm i kompleksit është transkriptimi i gjenomit viral. RdRp ndërmjetëson drejtpërdrejt sintezën e molekulave të ARN subgenomike me sens negativ nga ARN gjenomike me sens pozitiv. Kjo pasohet nga transkriptimi i këtyre molekulave të ARN subgenomike me sens negativ në mRNA e tyre përkatëse me sens pozitiv. ARN gjenomike me sens pozitiv të përsëritur bëhet gjenom i viruseve të pasardhësve . ARN-të janë transkriptet e gjeneve të tretës së fundit të gjenomit të virusit pas kornizës fillestare të mbivendosjes së leximit. Këto mRNA janë përkthyer nga ribozomet e hostit në proteinat strukturore dhe një numër të proteinave shtesë.<ref name="pmid25720466">{{Cite journal|vauthors=Fehr AR, Perlman S|year=2015|title=Coronaviruses: an overview of their replication and pathogenesis|journal=Methods in Molecular Biology|volume=1282|pages=1–23|doi=10.1007/978-1-4939-2438-7_1|isbn=978-1-4939-2437-0|pmc=4369385|pmid=25720466|ref=none}}</ref> Përkthimi i ARN ndodh brenda retikulës endoplazmatike . Proteinat strukturore virale S, E dhe M lëvizin përgjatë rrugës sekretore në ndarjen Golgi të ndërmjetme . Aty, proteinat M drejtojnë më shumë ndërveprimet protein-proteinë të nevojshme për montimin e viruseve pas lidhjes së tij me nukleokapsidin .<ref name=":4">{{Cite book|title=Coronaviruses|date=2015|editor-last=Maier|editor-first=Helena Jane|chapter=Coronaviruses: an overview of their replication and pathogenesis|series=Methods in Molecular Biology|publisher=Springer|volume=1282|pages=1–23|doi=10.1007/978-1-4939-2438-7_1|isbn=978-1-4939-2438-7|pmc=4369385|pmid=25720466|quote=See section: Coronavirus Life Cycle—Assembly and Release|ref=none}}</ref> Viruset e pasardhësve lëshohen më pas nga qeliza pritëse përmes ekzocitozës përmes vezikulave sekretore. == TransmetimI == Transmetimi njerëzor te njeriu i koronavirusëve kryesisht mendohet të ndodhë midis kontakteve të ngushta përmes pikave të frymëmarrjes të krijuara nga teshtima dhe kollitja.<ref>{{Cito web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/transmission.html|title=Transmission of Novel Coronavirus (2019-nCoV) {{!}} CDC|date=2020-01-31|website=www.cdc.gov|language=en-us|accessdate=2020-02-01}}</ref> Ndërveprimi i proteinës spike të koronavirusit me receptorin e tij plotësues të qelizave pritëse është thelbësor në përcaktimin e tropizmit të indeve, infektivitetit dhe gamës së specieve të virusit.<ref>{{Cite journal|vauthors=Masters PS|date=2006-01-01|title=The molecular biology of coronaviruses|journal=Advances in Virus Research|publisher=Academic Press|volume=66|pages=193–292|doi=10.1016/S0065-3527(06)66005-3|isbn=9780120398690|pmid=16877062|quote=Nevertheless, the interaction between S protein and receptor remains the principal, if not sole, determinant of coronavirus host species range and tissue tropism.|pmc=7112330}}</ref><ref>{{Cite journal|vauthors=Cui J, Li F, Shi ZL|date=mars 2019|title=Origin and evolution of pathogenic coronaviruses|journal=Nature Reviews. Microbiology|volume=17|issue=3|pages=181–192|doi=10.1038/s41579-018-0118-9|pmid=30531947|quote=Different SARS-CoV strains isolated from several hosts vary in their binding affinities for human ACE2 and consequently in their infectivity of human cells76,78 (Fig. 6b)|pmc=7097006}}</ref> Koronavirusi SARS, për shembull, infekton qelizat njerëzore duke i bashkangjitur receptorit të enzimës konvertuese angiotenzinës 2 (ACE2).<ref name="li">{{Cite journal|vauthors=Li F, Li W, Farzan M, Harrison SC|date=shtator 2005|title=Structure of SARS coronavirus spike receptor-binding domain complexed with receptor|url=https://semanticscholar.org/paper/bbedaafec1ea70e9ae405d1f2ac4c143951630bc|journal=Science|volume=309|issue=5742|pages=1864–68|bibcode=2005Sci...309.1864L|doi=10.1126/science.1116480|pmid=16166518}}</ref> == Taksonomia == [[Skeda:Phylogenetic_tree_of_coronaviruses.jpg|parapamje| Pema filogjenetike e koronaviruseve ]] Emri shkencor për koronavirusin është ''Orthocoronavirinae'' ose ''Coronavirinae'' . Koronavirus i përket familjes së ''Koronaviridae'' . * Gjini: '''''Alphacoronavirus''''' ** Speciet: ''coronavirus human 229E'', ''coronavirus human NL63'', ''miniopterus'' ''bat coronavirus 1'', ''miniopterus bat coronavirus HKU8'', ''virusi diarre epidemik i'' ''mishit të dhjamit'', ''virusi me diarre epidemike'' ''Porcine'', ''rhinolophus bat coronavirus'' ''HKU2'', ''Scotophilus bat coronavirus 512'' * Gjini '''''Betacoronavirus''''' ; speciet e tipit: ''coronavirus murine'' ** Specie: ''Betacoronavirus 1'', ''Human koronavirus HKU1'', ''murine koronavirus'', ''Pipistrellus e natës koronavirus HKU5'', ''Rousettus e natës koronavirus HKU9'', ''i rëndë respirator akut sindromi i lidhur me koronavirus'', ''[[Sindromi i rëndë akut i frymëmarrjes koronavirus 2|i rëndë akut sindromi respirator koronavirus 2]]'', ''Tylonycteris natës koronavirus HKU4'', ''East mesme respirator syndrome lidhura koronavirus'', ''Koronavirus njerëzor OC43'', ''koronavirus iriq 1'' (EriCoV) * Gjini '''''Gammacoronavirus''''' ; llojet e llojit: ''Virusi bronkit infektiv'' ** Llojet: ''balena beluga koronavirus SW1'', ''virus infektiv i bronkitit'' * Gjini '''''Deltacoronavirus''''' ; speciet e tipit: ''Bulbul coronavirus HKU11'' ** Specjet: ''Bulbul koronavirus HKU11'', <nowiki><i id="mwATo">Derri</i></nowiki> <nowiki><i id="mwATs">koronavirus HKU15</i></nowiki> == Evuluimi == Paraardhësi më i ri i zakonshëm (MRCA) i të gjithë koronaviruseve është vlerësuar të ketë ekzistuar së fundmi në vitet 8000 pes, megjithëse disa modele vendosin MRCA aq larg prej 55 milion vjet ose më shumë, duke nënkuptuar kohevolucionin afatgjatë me lakuriqët.<ref name="Wertheim2013">{{Cite journal|vauthors=Wertheim JO, Chu DK, Peiris JS, Kosakovsky Pond SL, Poon LL|date=qershor 2013|title=A case for the ancient origin of coronaviruses|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-virology_2013-06_87_12/page/7039|journal=Journal of Virology|volume=87|issue=12|pages=7039–45|doi=10.1128/JVI.03273-12|pmc=3676139|pmid=23596293}}</ref> MRCAs të linjës alphakoronavirus janë vendosur në rreth 2400 pes, linja betakoronavirus në 3300 pes, linja gammakoronavirus në 2800 pes dhe linja deltakoronavirus në rreth 3000 pes. Duket se lakuriqët dhe zogjtë, si vertebrorët fluturues me gjak të ngrohtë, janë hosta idealë për burimin e gjenit koronavirus (me [[Lakuriqi i natës|lakuriqë]] për alphakoronavirus dhe betakoronavirus, dhe zogj për gammakoronavirus dhe deltakoronavirus) për të nxitur evolucionin dhe shpërndarjen e koronavirusit.<ref name="Woo2012">{{Cite journal|display-authors=6|vauthors=Woo PC, Lau SK, Lam CS, Lau CC, Tsang AK, Lau JH, Bai R, Teng JL, Tsang CC, Wang M, Zheng BJ, Chan KH, Yuen KY|date=prill 2012|title=Discovery of seven novel Mammalian and avian coronaviruses in the genus deltacoronavirus supports bat coronaviruses as the gene source of alphacoronavirus and betacoronavirus and avian coronaviruses as the gene source of gammacoronavirus and deltacoronavirus|journal=Journal of Virology|volume=86|issue=7|pages=3995–4008|doi=10.1128/JVI.06540-11|pmc=3302495|pmid=22278237}}</ref> Koronaviruset respiratore të gjedhit dhe korinavirusët e frymëmarrjes së qenit largohen nga një paraardhës i zakonshëm kohët e fundit (~ &nbsp; 1950).<ref name="Bidokhti2013">{{Cite journal|vauthors=Bidokhti MR, Tråvén M, Krishna NK, Munir M, Belák S, Alenius S, Cortey M|date=shtator 2013|title=Evolutionary dynamics of bovine coronaviruses: natural selection pattern of the spike gene implies adaptive evolution of the strains|url=https://semanticscholar.org/paper/cd52428d528903edd0fdd3ae09f1cb1bddfc8c2d|journal=The Journal of General Virology|volume=94|issue=Pt 9|pages=2036–49|doi=10.1099/vir.0.054940-0|pmid=23804565}}</ref> Koronavirusi i gjedhit dhe koronavirusi njerëzor OC43 ndryshojnë rreth viteve 1890. Koronavirusi i gjedhit u largua nga speciet koronavirus të kuajve në fund të shekullit të 18-të.<ref name="Vijgen2005">{{Cite journal|display-authors=6|vauthors=Vijgen L, Keyaerts E, Moës E, Thoelen I, Wollants E, Lemey P, Vandamme AM, Van Ranst M|date=shkurt 2005|title=Complete genomic sequence of human coronavirus OC43: molecular clock analysis suggests a relatively recent zoonotic coronavirus transmission event|journal=Journal of Virology|volume=79|issue=3|pages=1595–604|doi=10.1128/jvi.79.3.1595-1604.2005|pmc=544107|pmid=15650185}}</ref> MRCA e koronavirusit njerëzor OC43 është datuar në vitet 1950.<ref name="Lau2011">{{Cite journal|display-authors=6|vauthors=Lau SK, Lee P, Tsang AK, Yip CC, Tse H, Lee RA, So LY, Lau YL, Chan KH, Woo PC, Yuen KY|date=nëntor 2011|title=Molecular epidemiology of human coronavirus OC43 reveals evolution of different genotypes over time and recent emergence of a novel genotype due to natural recombination|journal=Journal of Virology|volume=85|issue=21|pages=11325–37|doi=10.1128/JVI.05512-11|pmc=3194943|pmid=21849456}}</ref> MERS-CoV, megjithëse ka të bëjë me disa specie koronavirus bat, duket se ka devijuar nga këto disa shekuj më parë.<ref name="Lau2013">{{Cite journal|display-authors=6|vauthors=Lau SK, Li KS, Tsang AK, Lam CS, Ahmed S, Chen H, Chan KH, Woo PC, Yuen KY|date=gusht 2013|title=Genetic characterization of Betacoronavirus lineage C viruses in bats reveals marked sequence divergence in the spike protein of pipistrellus bat coronavirus HKU5 in Japanese pipistrelle: implications for the origin of the novel Middle East respiratory syndrome coronavirus|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-virology_2013-08_87_15/page/8638|journal=Journal of Virology|volume=87|issue=15|pages=8638–50|doi=10.1128/JVI.01055-13|pmc=3719811|pmid=23720729}}</ref> Koronavirusi njerëzor NL63 dhe një koronavirus i shkopit ndajnë një MRCA 563–822 vjet më parë.<ref name="Huynh2012">{{Cite journal|display-authors=6|vauthors=Huynh J, Li S, Yount B, Smith A, Sturges L, Olsen JC, Nagel J, Johnson JB, Agnihothram S, Gates JE, Frieman MB, Baric RS, Donaldson EF|date=dhjetor 2012|title=Evidence supporting a zoonotic origin of human coronavirus strain NL63|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-virology_2012-12_86_23/page/12816|journal=Journal of Virology|volume=86|issue=23|pages=12816–25|doi=10.1128/JVI.00906-12|pmc=3497669|pmid=22993147}}</ref> Koronavirusi i shkopit më të lidhur dhe SARS-CoV u zhvendos në 1986.<ref name="Vijaykrishna2007">{{Cite journal|vauthors=Vijaykrishna D, Smith GJ, Zhang JX, Peiris JS, Chen H, Guan Y|date=prill 2007|title=Evolutionary insights into the ecology of coronaviruses|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-virology_2007-04_81_8/page/4012|journal=Journal of Virology|volume=81|issue=8|pages=4012–20|doi=10.1128/jvi.02605-06|pmc=1866124|pmid=17267506}}</ref> Pasiqë ishte propozuar një rrugë evolucioni i virusit SARS dhe marrëdhënie e mprehtë me lakuriqët. Autorët sugjerojnë se koronaviruset kanë bashkëjetuar me lakuriqët për një kohë të gjatë dhe paraardhësit e SARS-CoV së pari infektuan speciet e gjinisë ''Hipposideridae'', më pas u përhapën në speciet e ''Rhinolophidae'' dhe më pas në civets, dhe më në fund te njerëzit.<ref>{{Cite journal|last=Gouilh|first=Meriadeg Ar|last2=Puechmaille|first2=Sébastien J.|last3=Gonzalez|first3=Jean-Paul|last4=Teeling|first4=Emma|last5=Kittayapong|first5=Pattamaporn|last6=Manuguerra|first6=Jean-Claude|date=tetor 2011|title=SARS-Coronavirus ancestor's foot-prints in South-East Asian bat colonies and the refuge theory|journal=Infection, Genetics and Evolution|volume=11|issue=7|pages=1690–1702|doi=10.1016/j.meegid.2011.06.021|pmid=21763784|pmc=7106191}}</ref><ref name="pmid18258002">{{Cite journal|display-authors=6|vauthors=Cui J, Han N, Streicker D, Li G, Tang X, Shi Z, Hu Z, Zhao G, Fontanet A, Guan Y, Wang L, Jones G, Field HE, Daszak P, Zhang S|date=tetor 2007|title=Evolutionary relationships between bat coronaviruses and their hosts|journal=Emerging Infectious Diseases|volume=13|issue=10|pages=1526–32|doi=10.3201/eid1310.070448|pmc=2851503|pmid=18258002}}</ref> Koracaavirus Alpaca dhe koronavirus njerëzor 229E divergjuan para vitit 1960.<ref name="Crossley2012">{{Cite journal|vauthors=Crossley BM, Mock RE, Callison SA, Hietala SK|date=dhjetor 2012|title=Identification and characterization of a novel alpaca respiratory coronavirus most closely related to the human coronavirus 229E|journal=Viruses|volume=4|issue=12|pages=3689–700|doi=10.3390/v4123689|pmc=3528286|pmid=23235471}}</ref> == Koronavirusi njerëzor == Koronaviruset ndryshojnë dukshëm në faktorin e rrezikut. Disa mund të vrasin më shumë se 30% të atyre të infektuarve (siç është MERS-CoV ), dhe disa janë relativisht të padëmshëm, siç është ftohja e zakonshme.<ref name="pmid25720466"/> Koronaviruset shkaktojnë ftohje me simptoma kryesore, të tilla si [[Ethet|ethe]] dhe dhimbje të fytit nga adenoids e enjtura, që ndodhin kryesisht në stinët e dimrit dhe në fillim të pranverës.<ref>{{Cite journal|display-authors=6|vauthors=Liu P, Shi L, Zhang W, He J, Liu C, Zhao C, Kong SK, Loo JF, Gu D, Hu L|date=nëntor 2017|title=Prevalence and genetic diversity analysis of human coronaviruses among cross-border children|journal=Virology Journal|language=En|volume=14|issue=1|pages=230|doi=10.1186/s12985-017-0896-0|pmc=5700739|pmid=29166910}}</ref> Koronaviruset mund të shkaktojnë [[Pneumonia|pneumoni]] (ose [[Pneumonia|pneumoni]] të drejtpërdrejtë virale ose një pneumoni bakteriale sekondare) dhe bronkit (ose bronkit direkt viral ose një bronkit sekondar bakterial).<ref name="pmid19199189">{{Cite journal|vauthors=Forgie S, Marrie TJ|date=shkurt 2009|title=Healthcare-associated atypical pneumonia|journal=Seminars in Respiratory and Critical Care Medicine|volume=30|issue=1|pages=67–85|doi=10.1055/s-0028-1119811|pmid=19199189}}</ref> Koronavirusi i famshëm i njeriut i zbuluar në vitin 2003, SARS-CoV, i cili shkakton sindromën e rëndë akute të frymëmarrjes (SARS), ka një patogjenezë unike sepse shkakton si infeksione të traktit të sipërm ashtu edhe të poshtëm të rrugëve të frymëmarrjes . Shtatë llojet e koronaviruseve njerëzore janë të njohura, nga të cilat katër prodhojnë simptomat përgjithësisht të buta të ftohjes së zakonshme : # Koronavirusi njerëzor OC43 (HCoV-OC43) # Koronavirus njerëzor HKU1 # Koronavirus njerëzor NL63 (HCoV-NL63, koronavirus i New Haven) # Koronavirusi njerëzor 229E (HCoV-229E) &ndash; dhe tre, simptoma që janë potencialisht të rënda: # ''Koronavirus i'' lidhur me sindromën e frymëmarrjes në Lindjen e Mesme (MERS-CoV), i njohur më parë si ''koronavirus i ri 2012'' dhe ''HCoV-EMC'' # Koronavirus i sindromës së rëndë respiratore akute (SARS-CoV ose "SARS-klasik") # [[Sindromi i rëndë akut i frymëmarrjes koronavirus 2]] (SARS-CoV-2), i njohur më parë si 2019-nCoV ose "roman koronavirus 2019" Koronaviruset HCoV-229E, -NL63, -OC43 dhe -HKU1 qarkullojnë vazhdimisht në popullatën njerëzore dhe shkaktojnë infeksione të frymëmarrjes tek të rriturit dhe fëmijët në mbarë botën.<ref name="pmid29551135">{{Cite journal|vauthors=Corman VM, Muth D, Niemeyer D, [[Christian Drosten|Drosten C]]|date=2018|title=Hosts and Sources of Endemic Human Coronaviruses|journal=Advances in Virus Research|volume=100|pages=163–88|doi=10.1016/bs.aivir.2018.01.001|isbn=978-0-12-815201-0|pmid=29551135|pmc=7112090}}</ref> == Përhapja e sëmundjeve të lidhura me koronavirusin == Përhapjet e llojeve të koronavirusit të vdekshmërisë relativisht të lartë janë si më poshtë: {| class="wikitable" ! shpërthim ! Lloji i virusit ! vdekjet |- | 2003 shpërthim i rëndë i sindromës akute të frymëmarrjes | SARS-cov | 774<ref name="PMID 16978751">{{Cite journal|vauthors=Smith RD|date=dhjetor 2006|title=Responding to global infectious disease outbreaks: lessons from SARS on the role of risk perception, communication and management|url=https://archive.org/details/sim_social-science-medicine_2006-12_63_12/page/3113|journal=Social Science & Medicine|volume=63|issue=12|pages=3113–23|doi=10.1016/j.socscimed.2006.08.004|pmid=16978751|pmc=7130909}}</ref> |- | Përhapja e koronavirusit të sindromës së frymëmarrjes në Lindjen e Mesme 2012 | MERS-cov | Mbi 400<ref>{{Cito web|url=http://www.who.int/csr/disease/coronavirus_infections/MERSCoVCaseControlStudyofExposures28March2014.pdf?ua=1|title=Case‐control study to assess potential risk factors related to human illness caused by the Middle East Respiratory Syndrome Coronavirus (MERS-CoV)|publisher=[[World Health Organization]]|date=28 mars 2014|accessdate=24 prill 2014}}</ref> |- | Shpërthimi i sindromës së frymëmarrjes në Lindjen e Mesme 2015 në Korenë e Jugut | MERS-cov | 36<ref name="who">{{Cito web|url=http://www.who.int/csr/don/25-october-2015-mers-korea/en/|title=Middle East respiratory syndrome coronavirus (MERS-CoV)—Republic of Korea|website=World Health Organization|language=en-GB|accessdate=2016-12-01|archive-date=10 maj 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200510143149/https://www.who.int/csr/don/25-october-2015-mers-korea/en/|url-status=dead}}</ref> |- | Shpërthimi i sindromës së frymëmarrjes në Lindjen e Mesme 2018 | MERS-cov | 41 |- | [[Pandemia e koronavirusit 2019-20|2019–2020 pandemia koronavirus]] | [[Sindromi i rëndë akut i frymëmarrjes koronavirus 2|SARS-cov-2]] | Të paktën 11,906 |} === Sindromi i rëndë akut i frymëmarrjes (SARS) === Në vitin 2003, pas shpërthimit të sindromës së rëndë të frymëmarrjes akute (SARS) e cila kishte filluar vitin paraprak në Azi, dhe rastet dytësore diku tjetër në botë, [[Organizata Botërore e Shëndetësisë|Organizata Botërore e Shëndetit]] (OBSH) lëshoi një kumtesë për shtyp ku thuhej se një koronavirus i ri i identifikuar nga një numri i laboratorëve ishte agjent shkaktar për SARS. Virusi u emërua zyrtarisht koronavirus SARS (SARS-CoV). Më shumë se 8,000 njerëz u infektuan, rreth dhjetë përqind e të cilëve vdiqën.<ref name="li"/> === Sindromi i frymëmarrjes në Lindjen e Mesme (MERS) === Në Shtator 2012, u identifikua një lloj i ri i koronavirusit, i quajtur fillimisht Roman Koronavirus 2012 (Novel Coronavirus), dhe tani zyrtarisht u emërua koronavirus i sindromës së frymëmarrjes në Lindjen e Mesme (MERS-CoV).<ref name="NPR">{{Cite news|url=https://www.npr.org/blogs/health/2012/09/25/161770135/scientists-go-deep-on-genes-of-sars-like-virus|title=Scientists Go Deep On Genes Of SARS-Like Virus|last=Doucleef|first=Michaeleen|date=26 shtator 2012|access-date=27 shtator 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120927043755/http://www.npr.org/blogs/health/2012/09/25/161770135/scientists-go-deep-on-genes-of-sars-like-virus|archive-date=27 shtator 2012|agency=Associated Press}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://thechart.blogs.cnn.com/2012/09/24/new-sars-like-virus-poses-medical-mystery/?hpt=he_c2|title=New SARS-like virus poses medical mystery|last=Falco|first=Miriam|date=24 shtator 2012|work=CNN Health|access-date=16 mars 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131101042029/http://thechart.blogs.cnn.com/2012/09/24/new-sars-like-virus-poses-medical-mystery/?hpt=he_c2|archive-date=1 nëntor 2013}}</ref> Organizata Botërore e Shëndetit lëshoi një paralajmërim global menjëherë pas kësaj.<ref>{{Cite news|url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2012/09/2012924182013530585.html|title=New SARS-like virus found in Middle East|date=24 shtator 2012|work=Al-Jazeera|access-date=16 mars 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130309203607/http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2012/09/2012924182013530585.html|archive-date=9 mars 2013}}</ref> Azhurnimi i OBSH-së më 28 shtator 2012 tha që virusi nuk duket të kalonte lehtë nga një person në tjetrin.<ref name="Reuters2012">{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/2012/09/28/us-virus-who-idUSBRE88R0F220120928|title=New virus not spreading easily between people: WHO|last=Kelland|first=Kate|date=28 shtator 2012|work=Reuters|access-date=16 mars 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20121124005044/http://www.reuters.com/article/2012/09/28/us-virus-who-idUSBRE88R0F220120928|archive-date=24 nëntor 2012}}</ref> Sidoqoftë, më 12 maj 2013, një rast i transmetimit nga njeriu në njeri në Francë u konfirmua nga Ministria Franceze e Çështjeve Sociale dhe Shëndetësisë. Për më tepër, rastet e transmetimit nga njeriu në njeri u raportuan nga Ministria e Shëndetësisë në [[Tunizia|Tunizi]] . Dy raste të konfirmuara përfshijnë njerëz që duket se e kishin kapur sëmundjen nga babai i tyre i ndjerë, i cili u sëmur pas një vizite në Katar dhe Arabinë Saudite. Përkundër kësaj, duket se virusi kishte probleme të përhapet nga njeriu te njeriu, pasi shumica e individëve që janë të infektuar nuk transmetojnë virusin.<ref>{{Cito web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/mers/about/transmission.html|title=MERS Transmission|last=CDC|date=2 gusht 2019|website=Centers for Disease Control and Prevention|accessdate=10 dhjetor 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191207073553/https://www.cdc.gov/coronavirus/mers/about/transmission.html|archivedate=7 dhjetor 2019}}</ref> Deri më 30 tetor 2013, në Arabinë Saudite kishte 124 raste me 52 vdekje.<ref name="may22">{{Cito web|url=http://www.who.int/csr/don/2013_05_22_ncov/en/index.html|title=Novel coronavirus infection—update|date=22 maj 2013|publisher=World Health Association|accessdate=23 maj 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130607163823/http://www.who.int/csr/don/2013_05_22_ncov/en/index.html|archivedate=7 qershor 2013}}</ref> Pasi Qendra Mjekësore Hollandeze Erasmus renditi virusin, virusit iu dha një emër i ri, Qendra Mjekësore Human Coronavirus-Erasmus (HCoV-EMC). Emri i fundit për virusin është koronavirus i sindromës së frymëmarrjes në Lindjen e Mesme (MERS-CoV). Në maj të vitit 2014, u regjistruan të dy rastet e vetme të Shteteve të Bashkuara të infeksionit MERS-CoV, që të dy ndodhnin në punëtorët e kujdesit shëndetësor që punuan në Arabinë Saudite dhe më pas udhëtuan në SH.B.A. u trajtuan në Indiana dhe një në Florida. Të dy ishin shtruar në spital përkohësisht dhe më pas u pushuan.<ref>{{Cito web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/mers/us.html|title=MERS in the U.S.|last=CDC|date=2 gusht 2019|website=Centers for Disease Control and Prevention|accessdate=10 dhjetor 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191215030453/https://www.cdc.gov/coronavirus/mers/US.html|archivedate=15 dhjetor 2019|ref=none}}</ref> Në maj 2015, një shpërthim i MERS-CoV ndodhi në [[Koreja e Jugut|Republikën e Koresë]], kur një njeri që kishte udhëtuar për në Lindjen e Mesme, vizitoi 4 spitale në zonën e Seulit për të trajtuar sëmundjen e tij. Kjo shkaktoi një nga shpërthimet më të mëdha të MERS-CoV jashtë Lindjes së Mesme.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/06/09/world/asia/mers-viruss-path-one-man-many-south-korean-hospitals.html|title=MERS Virus's Path: One Man, Many South Korean Hospitals|last=Sang-Hun|first=Choe|date=8 qershor 2015|work=The New York Times|access-date=1 mars 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170715170528/https://www.nytimes.com/2015/06/09/world/asia/mers-viruss-path-one-man-many-south-korean-hospitals.html|archive-date=15 korrik 2017}}</ref> Që nga dhjetori i vitit 2019, 2.468 raste të infeksionit MERS-CoV ishin konfirmuar me teste laboratorike, 851 prej të cilave ishin fatale, një normë vdekshmërie prej afro 34.5%.<ref>{{Cito web|url=http://www.who.int/emergencies/mers-cov/en/|title=Middle East respiratory syndrome coronavirus (MERS-CoV)|website=WHO|accessdate=10 dhjetor 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191018010957/https://www.who.int/emergencies/mers-cov/en/|archivedate=18 tetor 2019}}</ref> === Sëmundja koronavirus 2019 (COVID-19) === {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="width:auto; float:right; clear:right; margin:0px 0px 0.5em 1em;" ! colspan="4" | Karakteristikat e pacientëve të cilët janë infektuar me SARS-CoV-2, MERS-CoV, dhe SARS-CoV<ref>{{Cite journal|last=Wang|first=Chen|last2=Horby|first2=Peter W|last3=Hayden|first3=Frederick G|last4=Gao|first4=George F|date=shkurt 2020|title=A novel coronavirus outbreak of global health concern|journal=The Lancet|volume=395|issue=10223|pages=470–73|doi=10.1016/S0140-6736(20)30185-9|pmid=31986257|pmc=7135038}}</ref> () |- ! ! [[Sindromi i rëndë akut i frymëmarrjes koronavirus 2|SARS-CoV-2]] {{Efn|Symptoms were based on the first 41 patients.}} ! MERS-cov ! SARS-cov |- ! colspan="4" | demografik |- | Data e zbulimit | Dhjetor 2019 | Qershor 2012 | Nëntor 2002 |- | Vendi i zbulimit | Wuhan, Kinë | Jeddah, Arabia Saudite | Guangdong, Kinë |- | Mesatarja e moshës | 49 | 56 | 39.9 |- | Gama e moshës   | 21-76 | 14-94 | 1-91 |- |- | Mashkull: raport femëror | 2.7: 1 | 3.3: 1 | 1: 1.25 |- | Rastet e konfirmuara | 207.855 {{Efn|Data as of 18 March 2020.}} | 2494 | 8096 |- | Shkalla e vdekshmërisë së rasteve | 8,648 [ulët-alfa 2] (4.2%) | 858 (37%) | 744 (10%) |- | Punëtorët e kujdesit shëndetësor | 16 {{Efn|Data as of 21 January 2020; other data up to 21 January 2020. Published on 24 January 2020.}} | 9.8% | 23.1% |- ! colspan="4" | simptomat |- | ethe | 40 (98%) | 98% | 99-100% |- | Kolle e thate | 31 (76%) | 47% | 29-75% |- | [[Dispnea|dyspnea]] | 22 (55%) | 72% | 40-42% |- | [[Diarreja|diarre]] | 1 (3%) | 26% | 20-25% |- | Dhimbje të fytit | 0 | 21% | 13-25% |- | Mbështetje për ventilim | 9.8% | 80% | 14-20% |- style="text-align:left;" | colspan="4" | Shenime<div class="reflist" style="list-style-type: lower-alpha;"> <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> </div>{{Center|{{navbar|Coronavirus data/Patients characteristics|mini=1|nodiv=1}}}} |} Në Dhjetor 2019, një shpërthim pneumonie u raportua në [[Vuhani|Wuhan]], [[Kina|Kinë]] .<ref name="NYT-20200129">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2020/01/29/opinion/coronavirus-outbreak.html|title=Is the World Ready for the Coronavirus?—Distrust in science and institutions could be a major problem if the outbreak worsens.|last=The Editorial Board|date=29 janar 2020|work=[[The New York Times]]|access-date=30 janar 2020}}</ref> Më 31 Dhjetor 2019, shpërthimi u gjurmua në një tendosje romane të koronavirusit,<ref name="WHO9Jan2020">{{Cito web|url=https://www.who.int/china/news/detail/09-01-2020-who-statement-regarding-cluster-of-pneumonia-cases-in-wuhan-china|title=WHO Statement Regarding Cluster of Pneumonia Cases in Wuhan, China|date=9 janar 2020|website=www.who.int|language=en|accessdate=10 janar 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200114133102/https://www.who.int/china/news/detail/09-01-2020-who-statement-regarding-cluster-of-pneumonia-cases-in-wuhan-china|archivedate=14 janar 2020}}</ref> cilit iu dha emri i përkohshëm 2019-nCoV nga [[Organizata Botërore e Shëndetësisë|Organizata Botërore e Shëndetit (WHO)]],<ref name="WHO20200110&quot;">{{Cito web|url=https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/330374/WHO-2019-nCoV-laboratory-2020.1-eng.pdf|title=Laboratory testing of human suspected cases of novel coronavirus (nCoV) infection. Interim guidance, 10 January 2020|accessdate=14 janar 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200120043516/https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/330374/WHO-2019-nCoV-laboratory-2020.1-eng.pdf|archivedate=20 janar 2020}}</ref><ref name="CDC20200113">{{Cito web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/index.html|title=Novel Coronavirus 2019, Wuhan, China &#124; CDC|date=23 janar 2020|website=www.cdc.gov|accessdate=23 janar 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200120144040/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/index.html|archivedate=20 janar 2020}}</ref><ref>{{Cito web|url=https://www.canada.ca/en/public-health/services/diseases/2019-novel-coronavirus-infection.html|title=2019 Novel Coronavirus infection (Wuhan, China): Outbreak update|website=Canada.ca|date=21 janar 2020|access-date=21 mars 2020|archive-date=25 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200125011050/https://www.canada.ca/en/public-health/services/diseases/2019-novel-coronavirus-infection.html|url-status=dead}}</ref> më vonë u riemërua [[Sindromi i rëndë akut i frymëmarrjes koronavirus 2|SARS- CoV-2]] nga Komiteti Ndërkombëtar për Taksonominë e viruseve . Disa studiues kanë sugjeruar që Tregu me shumicë i detit Huanan mund të mos jetë burimi origjinal i transmetimit viral te njerëzit.<ref name=":0">{{Cito web|url=https://www.sciencemag.org/news/2020/01/wuhan-seafood-market-may-not-be-source-novel-virus-spreading-globally|title=Wuhan seafood market may not be source of novel virus spreading globally|last=Cohen|first=Jon|date=2020-01-26|website=[[Science (journal)|ScienceMag]] American Association for the Advancement of Science. (AAAS)|language=en|archiveurl=https://archive.today/20200127063253/https://www.sciencemag.org/news/2020/01/wuhan-seafood-market-may-not-be-source-novel-virus-spreading-globally|archivedate=27 janar 2020|accessdate=2020-01-29|url-status=live}}</ref><ref>{{harvnb|Eschner|2020}}</ref> Që nga 21 Marsi 2020, ka pasur të paktën 11,906 vdekje të konfirmuara dhe më shumë se 286,816 raste të konfirmuara në [[Pandemia e koronavirusit 2019-20|pandeminë e pneumonisë koronavirus]] . Shtresa e Wuhan është identifikuar si një lloj i ri i Betakoronavirus nga grupi 2B me afërsisht 70% ngjashmëri gjenetike me SARS-CoV.<ref>{{Cite journal|last=Hui|first=David S.|last2=I Azhar|first2=Esam|last3=Madani|first3=Tariq A.|last4=Ntoumi|first4=Francine|last5=Kock|first5=Richard|last6=Dar|first6=Osman|last7=Ippolito|first7=Giuseppe|last8=Mchugh|first8=Timothy D.|last9=Memish|first9=Ziad A.|date=shkurt 2020|title=The continuing 2019-nCoV epidemic threat of novel coronaviruses to global health—The latest 2019 novel coronavirus outbreak in Wuhan, China|journal=International Journal of Infectious Diseases|volume=91|pages=264–66|doi=10.1016/j.ijid.2020.01.009|pmid=31953166|pmc=7128332}}</ref> Virusi ka një ngjashmëri 96% me një koronavirus të shkopit, kështu që dyshohet gjerësisht se ka origjinë nga lakuriqët.<ref name=":0"/><ref>{{harvnb|Eschner|2020}}</ref> Pandemia ka rezultuar në kufizime të udhëtimit dhe bllokime në shkallë vendi në disa vende. == Në kafshë të tjera == Koronaviruset janë njohur si shkaktare të kushteve patologjike në mjekësinë veterinare që nga fillimi i viteve 1970. Me përjashtim të bronkitit infektiv avian, sëmundjet kryesore të lidhura kanë kryesisht një lokacion të zorrëve .<ref>{{Cite book|last=Murphy, FA|last2=Gibbs, EPJ|last3=Horzinek, MC|last4=Studdart MJ|title=Veterinary Virology|url=https://archive.org/details/williamjohnsonpa0000fein_3rd_edition|publisher=Academic Press|location=Boston|year=1999|pages=[https://archive.org/details/williamjohnsonpa0000fein_3rd_edition/page/495 495]–508|isbn=978-0-12-511340-3}}</ref> === Sëmundjet e shkaktuara === Koronavirusët kryesisht infektojnë traktin e sipërm respirator dhe gastrointestinal të gjitarëve dhe zogjve. Ato gjithashtu shkaktojnë një sërë sëmundjesh në kafshët bujqësore dhe kafshët shtëpiake shtëpiake, disa prej të cilave mund të jenë serioze dhe janë një kërcënim për industrinë e bujqësisë. Në pulat, virusi infeksion i bronkitit (IBV), një koronavirus, synon jo vetëm traktin respirator, por edhe traktin urogjenital . Virusi mund të përhapet në organe të ndryshme në të gjithë pulën.<ref name="pmid25954763">{{Cite journal|vauthors=Bande F, Arshad SS, Bejo MH, Moeini H, Omar AR|year=2015|title=Progress and challenges toward the development of vaccines against avian infectious bronchitis|journal=Journal of Immunology Research|volume=2015|pages=424860|doi=10.1155/2015/424860|pmc=4411447|pmid=25954763}}</ref> Koronaviruset ekonomikisht të rëndësishme të kafshëve në fermë përfshijnë koronavirusin e derrit ( gastroenteritis transmisionueshëm coronavirus, TGE) dhe koronavirusin e gjedhit, të cilat rezultojnë në [[Diarreja|diarre]] te kafshët e reja. Koronavirusi i farës : dy forma, koronavirusi enterik i maces është një patogjen me rëndësi klinike të vogël, por [[mutacioni]] spontan i këtij virusi mund të rezultojë në peritonit infektiv të maces (FIP), një sëmundje e shoqëruar me vdekshmëri të lartë. Në mënyrë të ngjashme, ekzistojnë dy lloje të koronavirusit që infektojnë ferrets: koronavirusi enterik ferret shkakton një sindromë gastrointestinale të njohur si enterit kataral epizootik (ECE), dhe një version sistemik më vdekjeprurës të virusit (si FIP në macet) i njohur si koronavirus sistemik ferret (FSC) ).<ref>{{Cito web|url=http://www.smallanimalchannel.com/ferrets/ferret-health/whats-new-with-ferret-fiplike-disease.aspx|title=What's New With Ferret FIP-like Disease?|last=Murray|first=Jerry|date=16 prill 2014|format=xls|accessdate=24 prill 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140424203951/http://www.smallanimalchannel.com/ferrets/ferret-health/whats-new-with-ferret-fiplike-disease.aspx|archivedate=24 prill 2014}}</ref> Ekzistojnë dy lloje të koronavirusit të qenit (CCoV), një që shkakton sëmundje të butë gastrointestinale dhe një që është zbuluar se shkakton sëmundje të frymëmarrjes. Virusi i hepatitit të miut (MHV) është një koronavirus që shkakton një sëmundje epidemike të mushkërive me vdekshmëri të lartë, veçanërisht në mesin e kolonive të minjve laboratorikë.<ref name="pmid16339739">{{Cite journal|vauthors=Weiss SR, Navas-Martin S|date=dhjetor 2005|title=Coronavirus pathogenesis and the emerging pathogen severe acute respiratory syndrome coronavirus|url=https://archive.org/details/sim_microbiology-and-molecular-biology-reviews_2005-12_69_4/page/635|journal=Microbiology and Molecular Biology Reviews|volume=69|issue=4|pages=635–64|doi=10.1128/MMBR.69.4.635-664.2005|pmc=1306801|pmid=16339739}}</ref> Virusi Sialodacryoadenitis (SDAV) është koronavirus shumë infektiv i minjve laboratorikë, i cili mund të transmetohet midis individëve me kontakt të drejtpërdrejtë dhe indirekt nga aerosoli. Infeksionet akute kanë [[Sëmundja|sëmundshmëri]] dhe tropizëm të lartë për gjëndrat e pështymës, lachrymal dhe harderian .<ref>{{Cito web|url=https://www.sciencedirect.com/topics/agricultural-and-biological-sciences/rat-coronavirus|title=Rat Coronavirus—an overview &#124; ScienceDirect Topics|website=www.sciencedirect.com}}</ref> Një koronavirus i shkopit të lidhur me HKU2 i quajtur koronavirus i sindromës diarre akute të derrit (SADS-CoV) shkakton diarre te derrat.<ref name="pmid29618817">{{Cite journal|display-authors=6|vauthors=Zhou P, Fan H, Lan T, Yang XL, Shi WF, Zhang W, Zhu Y, Zhang YW, Xie QM, Mani S, Zheng XS, Li B, Li JM, Guo H, Pei GQ, An XP, Chen JW, Zhou L, Mai KJ, Wu ZX, Li D, Anderson DE, Zhang LB, Li SY, Mi ZQ, He TT, Cong F, Guo PJ, Huang R, Luo Y, Liu XL, Chen J, Huang Y, Sun Q, Zhang XL, Wang YY, Xing SZ, Chen YS, Sun Y, Li J, Daszak P, Wang LF, Shi ZL, Tong YG, Ma JY|date=prill 2018|title=Fatal swine acute diarrhoea syndrome caused by an HKU2-related coronavirus of bat origin|journal=Nature|volume=556|issue=7700|pages=255–58|bibcode=2018Natur.556..255Z|doi=10.1038/s41586-018-0010-9|pmid=29618817|pmc=7094983}}</ref> Para zbulimit të SARS-CoV, MHV kishte qenë koronavirusi i studiuar më së miri si ''in vivo'' ashtu dhe ''in vitro,'' si dhe në nivelin molekular. Disa shtame të MHV shkaktojnë një encefalit progresiv demyelinues në minj i cili është përdorur si një model muroz për [[Multiple skleroza|sklerozën e shumëfishtë]] . Përpjekje të konsiderueshme kërkimore janë përqendruar në sqarimin e patogjenezës virale të këtyre koronaviruseve të kafshëve, veçanërisht nga [[Virologjia|virologët e]] interesuar për sëmundjet veterinare dhe zoonotike .<ref name="pmid20627412">{{Cite journal|vauthors=Tirotta E, Carbajal KS, Schaumburg CS, Whitman L, Lane TE|date=korrik 2010|title=Cell replacement therapies to promote remyelination in a viral model of demyelination|journal=Journal of Neuroimmunology|volume=224|issue=1–2|pages=101–07|doi=10.1016/j.jneuroim.2010.05.013|pmc=2919340|pmid=20627412}}</ref> === Në kafshët shtëpiake === * Virusi bronkit infektiv (IBV) shkakton bronkit infektiv avian . * Koronavirusi i mishit të derrit ( gastroenterit i transmetueshëm koronavirus i derrave, TGEV).<ref name="ReferenceA">{{Cite journal|vauthors=Cruz JL, Sola I, Becares M, Alberca B, Plana J, Enjuanes L, Zuñiga S|date=qershor 2011|title=Coronavirus gene 7 counteracts host defenses and modulates virus virulence|journal=PLOS Pathogens|volume=7|issue=6|pages=e1002090|doi=10.1371/journal.ppat.1002090|pmc=3111541|pmid=21695242}}</ref><ref name="ReferenceB">{{Cite journal|vauthors=Cruz JL, Becares M, Sola I, Oliveros JC, Enjuanes L, Zúñiga S|date=shtator 2013|title=Alphacoronavirus protein 7 modulates host innate immune response|journal=Journal of Virology|volume=87|issue=17|pages=9754–67|doi=10.1128/JVI.01032-13|pmc=3754097|pmid=23824792}}</ref> * Koronavirusi i gjedhit (BCV), përgjegjës për enteritin e përhapur të rëndë në viçat e rinj. * Feline koronavirus (FCoV) shkakton enterit butë në macet, si dhe të rëndë Feline peritonit infektive (variante të tjera të së njëjtës virusit). * dy llojet e koronavirusit të qenit (CCoV) (njëra që shkakton enterit, tjetri që gjendet në sëmundjet e frymëmarrjes). * Coronavirus i Turqisë (TCV) shkakton enterit në gjelat . * Koronavirusi enterik ferret shkakton enteritin katarral epizootik në ferre . * Koronavirusi sistemik ferret shkakton sindromën sistemike të ngjashme me FIP në ferre.<ref>{{Cito web|url=https://www.merckvetmanual.com/|title=Merck Veterinary Manual|website=Merck Veterinary Manual|accessdate=24 janar 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191213145951/https://www.merckvetmanual.com/|archivedate=13 dhjetor 2019}}</ref> * Koronavirus i qenit Pantropik. * Koronavirusi enterik i lepurit shkakton sëmundje akute gastrointestinale dhe diarre në lepujt e rinj evropianë . Shkalla e vdekshmërisë është e lartë.<ref>{{Cito web|url=http://dora.missouri.edu/rabbits/enteric-coronavirus/|title=Enteric Coronavirus|website=Diseases of Research Animals|accessdate=24 janar 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190701054046/http://dora.missouri.edu/rabbits/enteric-coronavirus/|archivedate=1 korrik 2019}}</ref> * Virusi i diarresë epidemike të mishit të derrit (PED ose PEDV), është shfaqur në të gjithë botën.<ref name="pmid32041637">{{Cite journal|vauthors=Wei X, She G, Wu T, Xue C, Cao Y|date=shkurt 2020|title=PEDV enters cells through clathrin-, caveolae-, and lipid raft-mediated endocytosis and traffics via the endo-/lysosome pathway|journal=Veterinary Research|volume=51|issue=1|pages=10|doi=10.1186/s13567-020-0739-7|pmc=7011528|pmid=32041637}}</ref> == Elementet gjenomike cis-vepruese == E përbashkët me gjenomin e të gjitha viruseve të tjerë të ARN-së, gjenet e koronavirusit përmbajnë elementë ARN që veprojnë cis që sigurojnë përsëritjen specifike të ARN-së virale nga një polimerazë e ARN-së e koduar viralisht. Elementët e bashkuar të veprimit cis kushtuar replikimit të koronavirusit përbëjnë një pjesë të vogël të gjenomit total, por ky supozohet të jetë një pasqyrim i faktit që koronaviruset kanë gjenomet më të mëdha të të gjitha viruseve të ARN-së. Kufijtë e elementeve të veprimit cis të domosdoshëm për riprodhim janë mjaft të përcaktuara mirë, dhe strukturat dytësore të ARN- së të këtyre rajoneve janë kuptuar. Sidoqoftë, mënyra se si këto strukturë dhe sekuenca që veprojnë cis ndërveprojnë me replikazën virale dhe përbërësit e qelizave pritëse për të lejuar sintezën e ARN-së nuk është kuptuar mirë.<ref name="groot">{{Cite book|title=Ninth Report of the International Committee on Taxonomy of Viruses|publisher=Elsevier|location=Oxford|year=2011|isbn=978-0-12-384684-6|pages=806–28|chapter=Family ''Coronaviridae''|author-link2=Susan Baker (virologist)}}</ref> == Paketimi i gjenomit == Montimi i grimcave koronavirus infektiv kërkon zgjedhjen e ARN gjenomike virale nga një pishinë qelizore që përmban një tepricë të bollshme të ARN-ve jo virale dhe virale. Ndër shtatë deri në dhjetë mRNA të veçanta virale të sintetizuara në qelizat e infektuara me virus, vetëm ARN gjenomike me gjatësi të plotë është e paketuar në mënyrë efikase në grimcat e koronavirusit. Studimet kanë zbuluar elementë cis-veprues dhe faktorë viral trans-veprues të përfshirë në encapsidimin dhe paketimin e gjenomit koronavirus. Të kuptuarit e mekanizmave molekularë të përzgjedhjes së gjenomit dhe paketimit është thelbësore për zhvillimin e strategjive antivirale dhe vektorët e shprehjes virale bazuar në gjenomin e koronavirusit.<ref name="groot"/> == Shiko gjithashtu == *[[Sëmundja koronavirus 2019]] *[[Pandemia e koronavirusit 2019-20|Pandemia e koronavirusit 2019-2020]] == Referime == {{Reflist}} == Leximi më tej == {{Commons category|Coronaviridae}} {{Wiktionary}} {{refbegin}} * {{cite journal|vauthors=Alwan A, Mahjour J, Memish ZA|title=Novel coronavirus infection: time to stay ahead of the curve|journal=Eastern Mediterranean Health Journal|volume=19 Suppl 1|pages=S3-4|date=2013|pmid=23888787|doi=10.26719/2013.19.supp1.S3|url=http://www.emro.who.int/emhj-volume-19-2013/volume-19-supplement-1-coronavirus/volume-19-supplement-1-coronavirus.htm|access-date=21 mars 2020|archive-date=24 mars 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200324010733/http://www.emro.who.int/emhj-volume-19-2013/volume-19-supplement-1-coronavirus/volume-19-supplement-1-coronavirus.htm|url-status=dead}} * {{cite journal|vauthors=Laude H, Rasschaert D, Delmas B, Godet M, Gelfi J, Charley B|title=Molecular biology of transmissible gastroenteritis virus|journal=Veterinary Microbiology|volume=23|issue=1–4|pages=147–54|date=qershor 1990|pmid=2169670|doi=10.1016/0378-1135(90)90144-K|pmc=7117338}} * {{cite journal|vauthors=Sola I, Alonso S, Zúñiga S, Balasch M, Plana-Durán J, Enjuanes L|title=Engineering the transmissible gastroenteritis virus genome as an expression vector inducing lactogenic immunity|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-virology_2003-04_77_7/page/4356|journal=Journal of Virology|volume=77|issue=7|pages=4357–69|date=prill 2003|pmid=12634392|pmc=150661|doi=10.1128/JVI.77.7.4357-4369.2003}} * {{cite journal|vauthors=Tajima M|title=Morphology of transmissible gastroenteritis virus of pigs. A possible member of coronaviruses. Brief report|journal=Archiv für die Gesamte Virusforschung|volume=29|issue=1|pages=105–8|year=1970|pmid=4195092|doi=10.1007/BF01253886|url=https://www.semanticscholar.org/paper/fb11c63ac7ca2c5a32f08511c9167afb953dfc30|pmc=7086923}} * {{Cito web|url=https://www.popsci.com/story/health/wuhan-coronavirus-china-wet-market-wild-animal/|title=We're still not sure where the COVID-19 really came from|last=Eschner|first=Kat|date=2020-01-28|website=[[Popular Science]]|language=en|archiveurl=https://archive.today/20200130003350/https://www.popsci.com/story/health/wuhan-coronavirus-china-wet-market-wild-animal/|archivedate=30 janar 2020|accessdate=2020-01-30|url-status=live}} {{refend}} [[Kategoria:Koronaviridae]] {{Pandemia e COVID-19}} ksdcxl0vqh7ou3tese39pupyibjw4ba Organizmi 0 279598 3053164 3046351 2026-10-02T22:29:22Z InternetArchiveBot 115207 Adding 1 book for [[Wikipedia:Vërtetueshmëria]] (20261002sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 3053164 wikitext text/x-wiki [[Skeda:E. coli Bacteria (7316101966).jpg|djathtas|parapamje| ''Escherichia coli'' ( ''E. coli'' ), një [[Prokariot|prokariote]], është një organizëm mikroskopik njëqelizor.]] [[Skeda:Amoeba_(Amöbe)_01.jpg|parapamje|Amebë janë [[Eukarioti|eukariote]] me një qelizë]] [[Skeda:Fungi_in_Borneo.jpg|djathtas|parapamje| Kërpudha Polypore dhe pemët Angiosperm janë shumëqelizor eukariotet të mëdha. ]] Në [[Biologjia|biologji]], një '''organizëm''' (nga [[latinishtja]] ''organismus'', nga greqishtja ''órganon'' „vegël, instrument“) është çdo gjallesë që mishëron [[Jeta|vetitë e jetës]]. Është një sinonim për „[[Skica e formave të jetës|formën e jetës]]“. Organizmat klasifikohen nga taksonomia në grupe të tilla si [[Kafsha|kafshë]] shumëqelizore, [[Bimët|bimë]] dhe [[Kërpudhat|kërpudha]] ; ose [[Mikroorganizmat|mikroorganizma]] njëqelizorë si protet, [[Bacteria|bakteret]] dhe [[Archaea|arkeat]].<ref>{{Cite book|last=Hine|first=RS.|url=https://archive.org/details/dictionaryofbiol0000unse_t7m3|title=A dictionary of biology|date=2008|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-920462-5|edition=6th|location=Oxford|page=[https://archive.org/details/dictionaryofbiol0000unse_t7m3/page/461 461]|language=en}}</ref> Të gjitha llojet e organizmave janë të afta për [[Riprodhimi|riprodhim]], rritje dhe zhvillim, mirëmbajtje dhe njëfarë mase përgjigjeje ndaj stimujve . [[Njeriu|Njerëzit]], kallamarët, kërpudhat dhe [[bimët vaskulare]] janë shembuj të organizmave shumëqelizorë që dallojnë [[Indi (organ)|indet]] dhe [[Organi (biologji)|organet]] e specializuara gjatë zhvillimit . Një organizëm mund të jetë ose një [[prokariot]] ose një [[Eukarioti|eukariot]] . Prokariotët përfaqësohen nga dy fusha të veçanta - [[Bacteria|bakteret]] dhe [[Archaea|arkeat]] . Organizmat eukariotikë karakterizohen nga prania e një bërthame qelizore të lidhur me membranë dhe përmbajnë ndarje shtesë të lidhura me membranë të quajtura organele (siç janë [[Mitokondri|mitokondria]] te kafshët dhe bimët dhe plastidet në bimë dhe algat, të gjitha në përgjithësi konsiderohen se rrjedhin nga bakteret endozimbiotike ).<ref name="cavaliersmith1987">{{Cite journal|last=Cavalier-Smith T.|year=1987|title=The origin of eukaryotic and archaebacterial cells|journal=Annals of the New York Academy of Sciences|language=en|volume=503|issue=1|pages=17–54|bibcode=1987NYASA.503...17C|doi=10.1111/j.1749-6632.1987.tb40596.x|pmid=3113314}}</ref> Kërpudhat, kafshët dhe bimët janë shembuj të mbretërive të organizmave brenda eukarioteve. Vlerësimet për numrin e [[Lloj|specieve]] aktuale të Tokës variojnë nga 2 milion në 1 trilion,<ref name="Larsen2017">{{Cite journal|last=Brendan B. Larsen|last2=Elizabeth C. Miller|last3=Matthew K. Rhodes|last4=John J. Wiens|date=shtator 2017|title=Inordinate Fondness Multiplied and Distributed:The Number of Species on Earth and the New Pie of Life|url=http://www.wienslab.com/Publications_files/Larsen_et_al_QRB_2017.pdf|journal=The Quarterly Review of Biology|language=en|volume=92|issue=3|page=230|access-date=11 nëntor 2019}}</ref> prej të cilave mbi 1.7 milion janë dokumentuar.<ref>{{Cite journal|last=Anderson|first=Alyssa M.|year=2018|title=Describing the Undiscovered|url=https://scholar.google.com/scholar?hl=en&as_sdt=0%2C24&as_ylo=2018&as_yhi=2018&q=Anderson+%22Describing+the+undiscovered%22&btnG=|journal=Chironomus: Journal of Chironomidae Research|language=en|issue=31|pages=2–3|doi=10.5324/cjcr.v0i31.2887}}</ref> Më shumë se 99% e të gjitha specieve, që arrijnë në mbi pesë miliardë specie,<ref name="Book-Biology">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4LHnCAAAQBAJ&pg=PA110&lpg=PA110&dq#v=onepage&q&f=false|title=The Biology of Rarity: Causes and consequences of rare – common differences|year=1996|isbn=978-0-412-63380-5|editor-last=Kunin, W.E.|language=en|accessdate=26 maj 2015}}</ref> që kanë jetuar ndonjëherë vlerësohet të jenë në zhdukje.<ref name="StearnsStearns2000">{{Cite book|last=Stearns|first=Beverly Peterson|url=https://books.google.com/books?id=0BHeC-tXIB4C&q=99%20percent#v=onepage&q=99%20percent&f=false|title=Watching, from the Edge of Extinction|last2=Stearns|first2=S.C.|last3=Stearns|first3=Stephen C.|publisher=Yale University Press|year=2000|isbn=978-0-300-08469-6|page=preface x|language=en|accessdate=30 maj 2017}}</ref><ref name="NYT-20141108-MJN">{{Cite news|last=Novacek|first=Michael J.|date=8 nëntor 2014|title=Prehistory's Brilliant Future|language=en|work=[[New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2014/11/09/opinion/sunday/prehistorys-brilliant-future.html|access-date=25 dhjetor 2014}}</ref> Në vitin 2016, u identifikua një grup prej 355 [[Gjeni|gjenesh]] nga paraardhësi i fundit universal i përbashkët (LUCA) i të gjithë organizmave.<ref name="Weissetal">{{Cite journal|last=Weiss|first=Madeline C.|last2=Sousa|first2=Filipa L.|last3=Mrnjavac|first3=Natalia|last4=Neukirchen|first4=Sinje|last5=Roettger|first5=Mayo|last6=Nelson-Sathi|first6=Shijulal|last7=Martin|first7=William F.|date=2016|title=The physiology and habitat of the last universal common ancestor|url=https://zenodo.org/record/3451085|url-status=dead|journal=Nature Microbiology|language=en|volume=1|issue=9|pages=16116|doi=10.1038/nmicrobiol.2016.116|pmid=27562259|archive-url=https://web.archive.org/web/20191018153355/https://zenodo.org/record/3451085|archive-date=18 tetor 2019|access-date=2 prill 2020}}</ref><ref name="NYT-20160725">{{Cite news|last=Wade|first=Nicholas|author-link=Nicholas Wade|date=25 korrik 2016|title=Meet Luca, the Ancestor of All Living Things|language=en|work=New York Times|url=https://www.nytimes.com/2016/07/26/science/last-universal-ancestor.html|access-date=25 korrik 2016}}</ref> == Etimologjia == Shprehja ''organizëm'' (nga latinishtja ''organismus'', nga [[Gjuha greke|greqishtja]] ''organon'' (ὄργανον), d.m.th. „vegël, instrument, mjet; organ i sensit ose parafytyrimit“)<ref name="OnlineEtDict">{{Cito web|title=organism|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=organism&allowed_in_frame=0|publisher=[[Online Etymology Dictionary]]|language=en}}</ref> pari u shfaq në gjuhën angleze në 1703 dhe mori përsipër përkufizimi aktual deri më 1834 (''Oxford English Dictionary''). Ajo lidhet drejtpërdrejt me termin "organizatë". Ekziston një traditë e gjatë për të përcaktuar organizmat si qenie vetë-organizuese, duke u kthyer të paktën te ''Kritika e gjykimit e'' [[Immanuel Kant]] 1790.<ref>Kant I., [[Critique of Judgment]]: §64.</ref> == Përkufizimet == Një organizëm mund të përcaktohet si një asamble [[Molekula|molekulash]] që funksionojnë si një tërësi pak a shumë e qëndrueshme që tregon [[Jeta|vetitë e jetës]].Përkufizimet e fjalorit mund të jenë të gjera, duke përdorur fraza të tilla si „çdo strukturë e gjallë, të tilla si një bimë, kafshë, kërpudhat ose bakteriet, të afta për rritje dhe riprodhim“.<ref name="Chambers">{{cite encyclopedia|encyclopedia=Chambers 21st Century Dictionary|edition=online|date=1999|title=organism|language=en}}</ref> Shumë përkufizime përjashtojnë [[Virusi|viruset]] dhe format e mundshme të [[ Llojet hipotetike të biokimisë|jetës jo-organike të]] bëra nga njeriu, pasi viruset varen nga makineria biokimike e një qelize pritëse për riprodhim. Një [[Superorganizmi|superorganizëm]] është një organizëm i përbërë nga shumë individë që punojnë së bashku si një njësi e vetme funksionale ose [[ Njësia shoqërore|shoqërore]].<ref>{{cite book|author=Kelly, Kevin|url=https://archive.org/details/outofcontrolnewb00kell|title=Out of control: the new biology of machines, social systems and the economic world|publisher=Addison-Wesley|year=1994|isbn=978-0-201-48340-6|location=Boston|pages=[https://archive.org/details/outofcontrolnewb00kell/page/98 98]|language=en|url-access=registration}}</ref> Ka pasur polemika në lidhje me mënyrën më të mirë për të përcaktuar organizmin<ref>{{Cite journal|last1=Dupré|first1=J.|year=2010|title=The polygenomic organism|url=https://archive.org/details/sim_sociological-review_2010-02_58_1/page/19|journal=The Sociological Review|language=en|volume=58|pages=19–99|doi=10.1111/j.1467-954X.2010.01909.x}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Folse Hj|first1=3.|last2=Roughgarden|first2=J.|year=2010|title=What is an individual organism? A multilevel selection perspective|url=https://archive.org/details/sim_quarterly-review-of-biology_2010-12_85_4/page/447|journal=The Quarterly Review of Biology|language=en|volume=85|issue=4|pages=447–472|doi=10.1086/656905|pmid=21243964}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Pradeu|first1=T.|year=2010|title=What is an organism? An immunological answer|journal=History and Philosophy of the Life Sciences|language=en|volume=32|issue=2–3|pages=247–267|pmid=21162370}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Gardner|first1=A.|last2=Grafen|first2=A.|year=2009|title=Capturing the superorganism: A formal theory of group adaptation|journal=Journal of Evolutionary Biology|language=en|volume=22|issue=4|pages=659–671|doi=10.1111/j.1420-9101.2008.01681.x|pmid=19210588}}</ref><ref>{{Cite book|last=Michod|first=R E|url=https://archive.org/details/darwiniandynamic00mich|title=Darwinian dynamics: evolutionary transitions in fitness and individuality|date=1999|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-05011-9|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Queller|first=D.C.|author2=J.E. Strassmann|date=2009|title=Beyond society: the evolution of organismality|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences|language=en|volume=364|issue=1533|pages=3143–3155|doi=10.1098/rstb.2009.0095|pmc=2781869|pmid=19805423}}</ref><ref>{{cite journal|author=Santelices B.|year=1999|title=How many kinds of individual are there?|url=https://archive.org/details/sim_trends-in-ecology-evolution_1999_14_4/page/152|journal=Trends in Ecology & Evolution|language=en|volume=14|issue=4|pages=152–155|doi=10.1016/s0169-5347(98)01519-5|pmid=10322523}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Wilson|first=R|date=2007|title=The biological notion of individual|journal=Stanford Encyclopedia of Philosophy|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Longo|first=Giuseppe|title=Perspectives on Organisms – Springer|last2=Montévil|first2=Maël|year=2014|isbn=978-3-642-35937-8|series=Lecture Notes in Morphogenesis|language=en|doi=10.1007/978-3-642-35938-5}}</ref> dhe me të vërtetë nëse një përkufizim i tillë është i nevojshëm apo jo.<ref>{{Cite journal|last=Pepper|first=J.W.|author2=M.D. Herron|date=2008|title=Does biology need an organism concept?|url=https://archive.org/details/sim_biological-reviews_2008-11_83_4/page/621|journal=Biological Reviews|language=en|volume=83|issue=4|pages=621–627|doi=10.1111/j.1469-185X.2008.00057.x|pmid=18947335}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Wilson|first=J|date=2000|title=Ontological butchery: organism concepts and biological generalizations|url=https://archive.org/details/sim_philosophy-of-science_2000-06_67_2/page/301|journal=Philosophy of Science|language=en|volume=67|pages=301–311|doi=10.1086/392827|jstor=188676}}</ref> Disa kontribute<ref>{{Cite journal|last=Bateson|first=P.|year=2005|title=The return of the whole organism|url=https://archive.org/details/journal-of-biosciences_2005-02_30_1/page/31|journal=Journal of Biosciences|language=en|volume=30|issue=1|pages=31–39|doi=10.1007/BF02705148|pmid=15824439}}</ref> janë përgjigje ndaj sugjerimit që kategoria e "organizmit" mund të mos jetë adekuat në biologji.<ref>{{cite book|last1=Dawkins|first1=Richard|url=https://archive.org/details/extendedphenotyp0000dawk_o9u2|title=The Extended Phenotype|publisher=Oxford University Press|year=1982|isbn=978-0-19-286088-0|language=en|author-link1=Richard Dawkins}}</ref> ===Viruset=== [[Virusi|Viruset]] zakonisht nuk konsiderohen se janë organizma sepse janë të paaftë për [[Riprodhimi|riprodhim]] autonom, rritje ose [[Metabolizmi|metabolizëm]].Megjithëse disa organizma janë gjithashtu të paaftë për mbijetesë të pavarur dhe jetojnë si [[Parazitizmi|parazitë]] të detyrueshëm ndërqelizor, ata janë të aftë për metabolizëm dhe proces të pavarur. Edhe pse viruset kanë disa [[enzima]] dhe molekula karakteristike për organizmat e gjallë, ato nuk kanë metabolizmin e tyre; ato nuk mund të sintetizojnë dhe organizojnë përbërjet organike nga të cilat formohen. Natyrisht, kjo përjashton riprodhimin autonom: ato mund të përsëriten pasivisht vetëm nga makineria e [[Qeliza|qelizës pritëse]] . Në këtë kuptim, ato janë të ngjashme me materien e pajetë. Ndërsa viruset nuk mbajnë asnjë metabolizëm të pavarur dhe kështu zakonisht nuk klasifikohen si organizma, ato kanë [[Gjeni|gjenet]] e tyre, dhe ato [[Evolucioni|evoluojnë]] me mekanizma të ngjashëm me mekanizmat evolucionarë të organizmave. Kështu, një argument që viruset duhet të klasifikohen si organizma të gjallë është aftësia e tyre për t'i nënshtruar evolucionit dhe përsëritjes përmes vetë-montimit. Sidoqoftë, disa shkencëtarë argumentojnë se viruset as evoluojnë, as nuk riprodhohen. Përkundrazi, viruset evoluojnë nga qelizat e tyre pritëse, që do të thotë se ka pasur bashkë-evolucion të viruseve dhe qelizave pritëse. Nëse qelizat pritëse nuk do të ekzistonin, evolucioni viral do të ishte i pamundur. Kjo nuk është e vërtetë për qelizat. Nëse viruset nuk do të ekzistonin, drejtimi i evolucionit qelizor mund të ishte i ndryshëm, por qelizat megjithatë do të ishin në gjendje të evoluojnë. Sa i përket riprodhimit, viruset tërësisht mbështeten në makineri të ushtrive për t'u përsëritur.<ref name="10reasons">{{Cite journal|last1=Moreira|first1=D.|last2=López-García|first2=P.N.|year=2009|title=Ten reasons to exclude viruses from the tree of life|journal=Nature Reviews Microbiology|language=en|volume=7|issue=4|pages=306–311|doi=10.1038/nrmicro2108|pmid=19270719}}</ref> Zbulimi i viruseve me gjenet që kodojnë për metabolizmin e energjisë dhe sintezën e proteinave nxiti debatin nëse viruset janë organizma të gjallë. Prania e këtyre gjeneve sugjeroi që viruset dikur ishin në gjendje të metabolizoheshin. Sidoqoftë, u zbulua më vonë se gjenet që kodojnë energjinë dhe metabolizmin e proteinave kanë një origjinë qelizore. Ka shumë të ngjarë, këto gjene janë fituar përmes [[ Transferimi i gjenit horizontal|transferimit horizontale të gjeneve]] nga hostet virale.<ref name="10reasons" /> ==Kimi== Organizmat janë sisteme kimike komplekse, të organizuara në mënyra që promovojnë riprodhimin dhe disa masë të qëndrueshmërisë ose mbijetesës. Të njëjtat ligje që rregullojnë kiminë jo të gjallë rregullojnë [[Biokimia|proceset kimike të jetës]] . Në përgjithësi janë fenomene të të gjithë organizmave që përcaktojnë përshtatshmërinë e tyre në një mjedis dhe rrjedhimisht mbijetesën e gjeneve të tyre të bazuara në [[ADN]] . Organizmat në mënyrë të qartë i detyrohen origjinës së tyre, metabolizmit dhe shumë funksioneve të tjera të brendshme fenomeneve kimike, veçanërisht kimisë së molekulave të mëdha organike. Organizmat janë sisteme komplekse të [[Përbërje kimike|komponimeve kimike]] që, përmes bashkëveprimit dhe mjedisit, luajnë një larmi rolesh. Organizmat janë sisteme kimike gjysëm të mbyllura. Edhe pse ato janë njësi individuale të jetës (siç kërkon përkufizimi), ato nuk janë të mbyllura për mjedisin rreth tyre. Për të operuar ata vazhdimisht marrin dhe lëshojnë energji. [[Autotrof|Autotrofet]] prodhojnë energji të përdorshme (në formën e komponimeve organike) duke përdorur dritë nga dielli ose komponime inorganike ndërsa [[Heterotrofet|heterotrofët]] marrin komponime organike nga mjedisi. Elementi kryesor [[Lista e elementeve kimikë|kimik]] në këto komponime është [[karboni]].Karakteristikat kimike të këtij elementi, siç është afiniteti i tij i madh për lidhjen me atome të tjerë të vegjël, përfshirë atomet e tjerë të karbonit, dhe madhësinë e tij të vogël duke e bërë atë të aftë për të formuar lidhje të shumta, e bëjnë atë ideal si bazën e jetës organike. Eshtë në gjendje të formojë komponime të vogla tre-atomike (të tilla si [[dioksidi i karbonit]] ), si dhe zinxhirë të mëdhenj të mijëra atomeve që mund të ruajnë të dhënat ( [[Acidi nukleik|acide nukleike]] ), të mbajnë qelizat së bashku dhe të transmetojnë informacion (proteinë). ===Makromolekulat=== Përbërjet që përbëjnë organizmat mund të ndahen në [[makromolekula]] dhe molekula të tjera, më të vogla. Katër grupet e makromolekulës janë [[Acidi nukleik|acidet nukleike]], [[Proteina|proteinat]], [[karbohidratet]] dhe [[lipidet]] . Acidet nukleike (posaçërisht acidi deoksiribonukleik, ose ADN) ruajnë të dhënat gjenetike si një sekuencë e [[Nukleotidi|nukleotideve]] . Sekuenca e veçantë e katër llojeve të ndryshme të nukleotideve ( [[adenina]], [[citozina]], [[guanina]] dhe [[Tiamina|timina]] ) diktojnë shumë karakteristika që përbëjnë organizmin. Sekuenca ndahet në [[Kodi gjenetik|kode]], secila prej të cilave është një sekuencë e veçantë prej tre nukleotideve dhe korrespondon me një [[Aminoacidet|aminoacid]] të veçantë. Kështu, një sekuencë e kodeve të ADN-së për një proteinë të veçantë që, për shkak të vetive kimike të aminoacideve nga të cilat është krijuar, [[ Palosja e proteinave|paloset]] në një mënyrë të veçantë dhe kështu kryen një funksion të veçantë. Këto funksione proteine janë njohur: # [[Enzima|Enzimat]], të cilat katalizojnë të gjitha reagimet e metabolizmit # Proteinat strukturore, si [[tubulina]], ose [[kolagjeni]] # Proteinat rregullatore, siç janë [[ Faktori i transkriptimit|faktorët e transkriptimit]] ose ciklinat që rregullojnë ciklin e qelizave # Molekulat sinjalizuese ose receptorët e tyre siç janë disa [[Hormonet|hormone]] dhe receptorët e tyre # Proteinat mbrojtëse, të cilat mund të përfshijnë gjithçka, nga [[ kundërtrup|antitrupat]] e [[Sistemi i imunitetit|sistemit imunitar]], deri te toksinat (p.sh., [[ Dendrotoxin|dendrotoksinat]] e gjarpërinjve), deri te proteinat që përfshijnë aminoacide të pazakonta si [[ Canavanine|kanavanina]] Një bilayer [[Fosfolipidet|fosfolipidesh]] përbën [[ Membrana fosfolipide|membranën]] e qelizave që përbën një pengesë, që përmban gjithçka brenda qelizës dhe parandalon që komponimet të kalojnë lirshëm në dhe jashtë qelizës. Për shkak të përshkueshmërisë selektive të membranës fosfolipide, vetëm komponime specifike mund të kalojnë nëpër të. ==Struktura== Të gjithë organizmat përbëhen nga njësi strukturore të quajtura [[qeliza]] ; disa përmbajnë një qelizë të vetme (njëqelizore) dhe të tjerët përmbajnë shumë njësi (shumëqelizore). Organizmat shumëqelizorë janë në gjendje të specializojnë qelizat për të kryer funksione specifike. Një grup i qelizave të tilla është një [[Indi (organ)|ind]], dhe te kafshët këto ndodhin si katër lloje themelore, përkatësisht [[ epiteli|epiteli]], [[ Indet nervore|indi nervor]], [[ Indet muskulore|indi i muskujve]] dhe [[ IND lidhës|indi lidhës]] . Disa lloje indesh punojnë së bashku në formën e një [[Organi (biologji)|organi]] për të prodhuar një funksion të veçantë (siç është pompimi i gjakut nga [[zemra]], ose si pengesë për mjedisin si [[lëkura]] ). Ky model vazhdon në një nivel më të lartë me disa organe që funksionojnë si një [[ Sistemi i organeve|sistem organesh]] siç është [[ Sistem riprodhues|sistemi riprodhues]] dhe [[Sistemi i tretjes|sistemi tretës]] . Shumë organizma shumëqelizorë përbëhen nga disa sisteme organesh, të cilat koordinojnë për të lejuar jetën. ===Qelizat=== [[Teoria e qelizës|Teoria e qelizave]], e zhvilluar për herë të parë në 1839 nga [[ Matthias Jakob Schleiden|Schleiden]] dhe [[ Theodor Schwann|Schwann]], thotë se të gjithë organizmat janë të përbërë nga një ose më shumë qeliza; të gjitha qelizat vijnë nga qelizat ekzistuese; dhe qelizat përmbajnë [[Gjenetika|informacionin trashëgimor]] të domosdoshëm për rregullimin e funksioneve të qelizave dhe për transmetimin e informacionit në gjeneratën e ardhshme të qelizave. Ekzistojnë dy lloje qelizash, eukariotike dhe prokariotike. Qelizat prokariotike zakonisht janë njëjës, ndërsa qelizat eukariote zakonisht gjenden në organizmat shumëqelizorë. Qelizat prokariote i mungon një [[ Membrana bërthamore|membranë nukleare,]] kështu që [[ADN|ADN-ja]] nuk është e lidhur brenda qelizës; qelizat eukariote kanë membrana bërthamore. Të gjitha qelizat, qoftë prokariotike, qoftë eukariote, kanë një [[ Membranë qelizore|membranë]], e cila mbështjell qelizën, ndan brendësinë e saj nga mjedisi i saj, rregullon atë që lëviz brenda dhe jashtë dhe ruan [[ Potenciali membranor|potencialin elektrik të qelizës]] . Brenda membranës, një [[Citoplazma|citoplazmë]] e [[Kripa|kripur]] merr pjesën më të madhe të vëllimit të qelizës. Të gjitha qelizat posedojnë ADN-në, materialin trashëgimor të [[Gjeni|gjeneve]] dhe [[ARN|ARN-në]], që përmbajnë informacionin e nevojshëm për të [[ Shprehja e gjenit|ndërtuar]] [[proteina]] të ndryshme si [[Enzima|enzimat]], makineritë parësore të qelizës. Ekzistojnë edhe lloje të tjera të [[ biomolekulë|biomolekulave]] në qeliza. Të gjitha qelizat ndajnë disa karakteristika të ngjashme të:<ref name="AlbertsCh1">[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Search&db=books&doptcmdl=GenBookHL&term=%22all+cells%22+AND+mboc4%5Bbook%5D+AND+372023%5Buid%5D&rid=mboc4.section.4#23 The Universal Features of Cells on Earth] in Chapter 1 of ''[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Search&db=books&doptcmdl=GenBookHL&term=cell+biology+AND+mboc4%5Bbook%5D+AND+373693%5Buid%5D&rid=mboc4 Molecular Biology of the Cell]'' fourth edition, edited by Bruce Alberts (2002) published by Garland Science.</ref> * Riprodhimi sipas [[ Ndarja e qelizave|ndarjes së qelizave]] ( [[ Ndarja e qelizave|ndarje]] [[ Ndarje binare|binare]], [[Mitoza|mitozë]] ose [[Mejoza|meiozë]] ). * Përdorimi i enzimave dhe proteinave të tjera të [[Kodi gjenetik|kodifikuar]] nga gjenet e ADN-së dhe të bëra me anë të ndërmjetësit [[ Messenger ARN|RNA]] ndërmjetës dhe [[Ribozomi|ribozome]] . * Metabolizmi, përfshirë marrjen e lëndëve të para, ndërtimin e komponentëve të qelizave, konvertimin e energjisë, [[Molekula|molekulat]] dhe lëshimin e nënprodukteve . Funksionimi i një qelize varet nga aftësia e tij për të nxjerrë dhe përdorur energji kimike të ruajtur në molekula organike. Kjo energji rrjedh nga [[ Rruga metabolike|rrugët metabolike]] . * Reagimi ndaj [[ Transduksioni i sinjalit|stimujve]] të jashtëm dhe të brendshëm siç janë ndryshimet në temperaturë, [[pH]] ose nivele ushqyese. * Përmbajtja e qelizave përmbahet brenda një [[ Membranë qelizore|cipë sipërfaqësore qelizore]] që përmban proteina dhe një [[ Bilayer dypalëshe|bilayer lipidesh]] . ==Evoluimi== === Paraardhësi i fundit universal i përbashkët === [[File:Stromatolites.jpg|thumb|[[ Stromatolite|Stromatolitë]] Precambrian në Formacionin Siyeh, [[ Parku Kombëtar i Glacier (SHBA)|Parku Kombëtar i Akullnajave]] . Në vitin 2002, një punim në revistën shkencore ''Nature'' sugjeroi që këto [[ Formimi gjeologjik|formacione gjeologjike]] 3.5 Gya (miliardë vjeç) të vjetra përmbajnë mikrobe të [[Algat blu të gjelbra - Cianophyta|cianobakturave]] të fosilizuara. Kjo sugjeron se ato janë prova e një prej formave të hershme të njohura të jetës në Tokë.]] Paraardhësi i fundit i përbashkët universal (LUCA) është organizmi më i fundit nga i cili zbresin të gjithë organizmat që jetojnë tani në Tokë. Kështu që është [[ Paraardhësi i zakonshëm i fundit|paraardhësi më i fundit i zakonshëm]] i gjithë jetës aktuale në Tokë. LUCA vlerësohet të ketë jetuar rreth [[ Afati kohor i evolucionit|3.5 deri në 3.8 miliard vjet më parë]] (diku në [[Era (histori)|epokën]] e Paleoarchean ). Dëshmia më e hershme për [[Jeta|jetën në Tokë]] është [[grafiti]] që zbulohet të jetë [[ Substancë biogjene|biogjenik]] në shkëmbinjtë metasedimentarë 3.7 miliardë vjeçarë të zbuluar në [[Grenlanda|Grenlandën Perëndimore]]<ref name="NG-201312082">{{Cite journal|last=Yoko Ohtomo|last2=Takeshi Kakegawa|last3=Akizumi Ishida|last4=Toshiro Nagase|last5=Minik T. Rosing|date=8 dhjetor 2013|title=Evidence for biogenic graphite in early Archaean Isua metasedimentary rocks|journal=[[Nature Geoscience]]|language=en|volume=7|issue=1|pages=25–28|bibcode=2014NatGe...7...25O|doi=10.1038/ngeo2025}}</ref> dhe [[fosilet]] e pjekurisë [[ Mat e mikrobit|mikrobiale]] të gjetura në [[ gur ranor|gur ranor]] 3.48 miliardë vjeçar të zbuluar në [[Australia Perëndimore|Australinë Perëndimore]].<ref name="AP-201311132">{{Cite news|last=Borenstein|first=Seth|date=13 nëntor 2013|title=Oldest fossil found: Meet your microbial mom|language=en|work=[[AP News]]|url=http://apnews.excite.com/article/20131113/DAA1VSC01.html|access-date=15 nëntor 2013|archive-date=29 qershor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150629230719/http://apnews.excite.com/article/20131113/DAA1VSC01.html|url-status=dead}}</ref><ref name="AST-201311082">{{Cite journal|last=Noffke|first=Nora|last2=Christian|first2=Daniel|last3=Wacey|first3=David|last4=Hazen|first4=Robert M.|date=8 nëntor 2013|title=Microbially Induced Sedimentary Structures Recording an Ancient Ecosystem in the ca. 3.48 Billion-Year-Old Dresser Formation, Pilbara, Western Australia|journal=[[Astrobiology (journal)|Astrobiology]]|language=en|volume=13|issue=12|pages=1103–1124|bibcode=2013AsBio..13.1103N|doi=10.1089/ast.2013.1030|pmc=3870916|pmid=24205812}}</ref> Edhe pse më shumë se 99 përqind e të gjitha specieve që kanë jetuar ndonjëherë në planet vlerësohet të jenë zhdukur,<ref name="StearnsStearns2000" /><ref name="NYT-20141108-MJN" /> aktualisht ekzistojnë 2 milion deri në 1 trilion specie të jetës në Tokë.<ref name="Larsen2017" /> Informacioni në lidhje me zhvillimin e hershëm të jetës përfshin informacione nga shumë fusha të ndryshme, përfshirë [[Gjeologjia|gjeologjinë]] dhe [[Shkenca planetare|shkencën planetare]] Këto shkenca japin informacione mbi historinë e Tokës dhe ndryshimet e krijuara nga jeta. Sidoqoftë, një pjesë e madhe e informacionit rreth Tokës së hershme janë shkatërruar nga proceset gjeologjike me kalimin e [[Koha|kohës]] . Të gjithë organizmat rrjedhin nga një pellg gjen i stërgjyshërve. Provat për prejardhje të zakonshme mund të gjenden në tipare të ndara midis të gjithë organizmave të gjallë. Në kohën e Darvinit, provat e tipareve të përbashkëta bazoheshin vetëm në vëzhgimin e dukshëm të ngjashmërive morfologjike, siç është fakti që të gjithë zogjtë kanë krahë, madje edhe ato që nuk fluturojnë. Ekzistojnë dëshmi të forta nga gjenetika që të gjithë organizmat kanë një paraardhës të përbashkët. Për shembull, çdo qelizë e gjallë përdor përdorimin e [[Acidi nukleik|acideve nukleike]] si materialin e saj gjenetik dhe përdor të njëjtat njëzet [[Aminoacidet|amino acide]] si blloqet ndërtuese për [[proteina]] . Të gjithë organizmat përdorin të njëjtin [[Kodi gjenetik|kod gjenetik]] (me disa devijime jashtëzakonisht të rralla dhe të vogla) për të [[ Përkthim (gjenetikë)|përkthyer]] sekuencat e acidit nukleik në proteina. Universaliteti i këtyre tipareve sugjeron me forcë prejardhjen e zakonshme, sepse zgjedhja e shumë prej këtyre tipareve duket arbitrare. [[ Transferimi i gjenit horizontal|Bartja horizontale e gjenit]] e bën më të vështirë studimin e paraardhësit të fundit universal.<ref>{{cite journal|last1=Doolittle|first1=W. Ford|date=2000|title=Uprooting the tree of life|url=http://shiva.msu.montana.edu/courses/mb437_537_2004_fall/docs/uprooting.pdf|url-status=dead|journal=Scientific American|language=en|volume=282|issue=6|pages=90–95|bibcode=2000SciAm.282b..90D|doi=10.1038/scientificamerican0200-90|pmid=10710791|access-date=2 prill 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060907081933/http://shiva.msu.montana.edu/courses/mb437_537_2004_fall/docs/uprooting.pdf|archivedate=7 shtator 2006}}</ref> Sidoqoftë, përdorimi universal i të njëjtit kod gjenetik, të njëjtave nukleotideve dhe aminoacideve të njëjta bën që ekzistenca e një stërgjyshi të tillë të jetë shumë i mundshëm.<ref name="theo">{{Citation|last=Theobald|first=Douglas L.|title=A formal test of the theory of universal common ancestry|date=13 maj 2010|url=http://www.nature.com/nature/journal/v465/n7295/full/465168a.html|journal=Nature|volume=465|issue=7295|pages=219–222|postscript=.|language=en|bibcode=2010Natur.465..219T|doi=10.1038/nature09014|issn=0028-0836|pmid=20463738}}</ref> == Filogjeneza == {{Clade | style= font-size:100%; line-height:100% | label1=[[Paraardhësi i fundit universal i përbashkët|PUB]] |1={{clade |1=[[Chloroflexi]] |2={{Clade |1=[[Deinococcus–Thermus]] (= Deinococcus-Thermus grup) |label2=[[Glycobacteria]] |2={{Clade |1=[[Algat blu të gjelbra - Cianophyta|Cianophyta]] |2={{Clade |label1=[[Gracilicutes]] |1={{Clade |1=[[Spirochaetae]] |2={{Clade |label1=[[Sphingobacteria]] |1={{Clade |1=[[Fibrobacteres]] |2={{Clade |1=[[Bakteret e squfurit jeshil|Chlorobi]] |2=[[Bacteroidetes]] }} }} |2={{Clade |label1=[[Planctobacteria]] |1={{Clade |1=[[Planctomycetes]] |2={{Clade |1=[[Chlamydiae]] |2={{Clade |1=[[Lentisphaerae]] |2=[[Verrucomicrobia]] }} }} }} |label2=[[Proteobacteria]] |2={{Clade |label1=[[Geobacteria]] |1={{Clade |1=[[Deferribacteres]] |2=[[Acidobacteria]] }} |label2=[[Thiobacteria]] |2={{Clade |1=[[Deltaproteobacteria]] |2=[[Epsilonproteobacteria]] }} |label3=[[Rhodobacteria]] |3={{Clade |1=[[Alphaproteobacteria]] |label2=[[Chromatibacteria]] |2={{Clade |1=[[Betaproteobacteria]] |2=[[Gammaproteobacteria]] }} }} }} }} }} }} |label2=[[Unibacteria]] |2={{Clade |label1=[[Eurybacteria]] |1={{Clade |1=[[Thermotogae]] |2=[[Fusobacteria]] |3=[[Negativicutes]] }} |2={{Clade |1=[[Firmicutes|Endobacteria]] |2={{Clade |1=[[Actinobacteria]] |label2=[[Neomura]] |2={{Clade |1=[[Archaea]] |2=[[Eukarioti]] }} }} }} }} }}}}}}}}}} == Vendndodhja e rrënjës == [[File:Reduktiver Acetyl-CoA-Weg.png|thumb|upright=1.35|LUCA përdori shtegun Wood-Ljungdahl ose reduktues të acetil-CoA për të rregulluar karbonin.]] Lokacioni më së shpeshti i pranuar nga rrënjët e [[ Pema e jetës (biologjia)|pemës së jetës]] është në mes të një monophyletic domain [[Bacteria|Bakteret]] dhe një clade formuar nga [[Archaea]] dhe [[Eukarioti|Eukaryota]] të asaj që është referuar si "pema tradicionale e jetës", në bazë të disa studimeve molekulare.<ref>{{cite journal|last1=Brown|first1=J.R.|last2=Doolittle|first2=W.F.|year=1995|title=Root of the Universal Tree of Life Based on Ancient Aminoacyl-tRNA Synthetase Gene Duplications|journal=Proc Natl Acad Sci U S A|language=en|volume=92|issue=7|pages=2441–2445|doi=10.1073/pnas.92.7.2441|pmc=42233|pmid=7708661}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Gogarten|first1=J.P.|last2=Kibak|first2=H.|last3=Dittrich|first3=P.|last4=Taiz|first4=L.|last5=Bowman|first5=E.J.|last6=Bowman|first6=B.J.|last7=Manolson|first7=M.F.|display-authors=etal|year=1989|title=Evolution of the Vacuolar H+-ATPase: Implications for the Origin of Eukaryotes|journal=Proc Natl Acad Sci U S A|language=en|volume=86|issue=17|pages=6661–6665|doi=10.1073/pnas.86.17.6661|pmc=297905|pmid=2528146}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Gogarten|first1=J.P.|last2=Taiz|first2=L.|year=1992|title=Evolution of Proton Pumping ATPases: Rooting the Tree of Life|url=https://archive.org/details/photosynthesis-research_1992-08_33_2/page/137|journal=Photosynthesis Research|language=en|volume=33|issue=2|pages=137–146|doi=10.1007/BF00039176|pmid=24408574}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Gribaldo|first1=S|last2=Cammarano|first2=P|year=1998|title=The Root of the Universal Tree of Life Inferred from Anciently Duplicated Genes Encoding Components of the Protein-Targeting Machinery|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-molecular-evolution_1998-11_47_5/page/n13|journal=Journal of Molecular Evolution|language=en|volume=47|issue=5|pages=508–516|doi=10.1007/pl00006407|pmid=9797401}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Iwabe|first1=Naoyuki|last2=Kuma|first2=Kei-Ichi|last3=Hasegawa|first3=Masami|last4=Osawa|first4=Syozo|last5=Miyata Source|first5=Takashi|last6=Hasegawa|first6=Masami|last7=Osawa|first7=Syozo|last8=Miyata|first8=Takashi|year=1989|title=Evolutionary Relationship of Archaebacteria, Eubacteria, and Eukaryotes Inferred from Phylogenetic Trees of Duplicated Genes|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1989-12_86_23/page/9355|journal=Proc Natl Acad Sci U S A|language=en|volume=86|issue=23|pages=9355–9359|doi=10.1073/pnas.86.23.9355|pmc=298494|pmid=2531898}}</ref><ref>{{cite book|url=https://www.springer.com/life+sciences/microbiology/book/978-0-387-98771-2|title=The ''Archaea'' and the Deeply Branching and Phototrophic ''Bacteria''|publisher=Springer|year=2001|isbn=978-0-387-21609-6|editor1-last=Boone|editor1-first=David R.|series=Bergey's Manual of Systematic Bacteriology|language=en|doi=10.1007/978-0-387-21609-6|editor2-last=Castenholz|editor2-first=Richard W.|editor3-last=Garrity|editor3-first=George M.}}</ref> Një pakicë shumë e vogël studimesh kanë përfunduar ndryshe, domethënë që rrënja është në fushën e Baktereve, qoftë në Firmicutes të azilit<ref>{{cite journal|author=Valas, R.E.|author2=Bourne, P.E.|year=2011|title=The origin of a derived superkingdom: how a gram-positive bacterium crossed the desert to become an archaeon|journal=Biology Direct|language=en|volume=6|page=16|doi=10.1186/1745-6150-6-16|pmc=3056875|pmid=21356104}}</ref> ose që [[Chloroflexi|Chloroflexi i azilit]] është bazik në një kladë me Archaea dhe Eukaryotes dhe pjesën tjetër të Baktereve siç propozohet nga [[Thomas Cavalier-Smith]] .<ref name="CS2">{{cite journal|author=Cavalier-Smith T|year=2006|title=Rooting the tree of life by transition analyses|journal=Biology Direct|language=en|volume=1|page=19|doi=10.1186/1745-6150-1-19|pmc=1586193|pmid=16834776}}</ref> Hulumtimi i publikuar në vitin 2016, nga [[ William F. Martin|William F. Martin]], duke analizuar gjenetikisht 6.1 milion gjenet që kodojnë proteina nga gjenet prokariotike të sekuencave të pemëve të ndryshme filogjenetike, identifikuan 355 grupe proteinash nga mesi 286.514 grupimeve proteinike që ishin ndoshta të zakonshme për LUCA. Rezultatet "LUCA përshkruaj si [[ Organizmi anaerobe|anaerobe]], CO<sub>2</sub> -ndreqje, H<sub>2</sub> -e pavarur me një [[ Rruga dru – Ljungdahl|rrugë të drurit LJUNGDAHL]] (në reduktiv [[ Acetil-CoA|acetil-coenzyme A]] shteg), N<sub>2</sub> -ndreqje dhe thermophilic. Biokimi i LUCA ishte i mbushur me grupime FeS dhe mekanizma radikalë të reagimit. Kofaktorët e saj zbulojnë varësi nga [[ Metalet e tranzicionit|metalet]] në [[ Metalet e tranzicionit|tranzicion]], [[ Flavin mononukleotid|flavins]], [[ S-adenosil metionine|S-adenosyl metionine]], [[ Koenzima A|koenzima A]], [[ Ferredoxin|ferredoxin]], [[ Molybdopterin|molibbopterina]], [[ Corrin|corrins]] dhe [[seleni]] . Kodin e tij gjenetik kërkohet [[Nukleozidi|nukleozidë]] modifikime dhe S-adenosylmethionine-varur [[ methylation|methylations]] . " Rezultatet përshkruajnë clostria metanogjene si një kadës bazale në 355 linjat e ekzaminuara, dhe sugjerojnë që LUCA të banojë në një ambient të [[ Ventilë hidrotermale|rrjedhjes hidrotermale]] anaerobe në një mjedis gjeokimikisht aktiv të pasur me H<sub>2</sub>, CO<sub>2</sub> dhe hekur.<ref name="nature">{{cite journal|last1=Weiss|first1=MC|last2=Sousa|first2=FL|last3=Mrnjavac|first3=N|last4=Neukirchen|first4=S|last5=Roettger|first5=M|last6=Nelson-Sathi|first6=S|last7=Martin|first7=WF|year=2016|title=The physiology and habitat of the last universal common ancestor|url=https://zenodo.org/record/3451085|url-status=dead|journal=Nat Microbiol|language=en|volume=1|issue=9|page=16116|doi=10.1038/NMICROBIOL.2016.116|pmid=27562259|archive-url=https://web.archive.org/web/20191018153355/https://zenodo.org/record/3451085|archive-date=18 tetor 2019|access-date=2 prill 2020|ref=none}}</ref> Sidoqoftë, identifikimi i këtyre gjeneve si të pranishëm në LUCA u kritikua, duke sugjeruar që shumë nga proteinat e supozuara të jenë të pranishme në LUCA përfaqësojnë transferime të mëvonshme të gjenit horizontale midis arkeës dhe baktereve.<ref>{{cite journal|last1=Gogarten|first1=JP|last2=Deamer|first2=D|date=nën 2016|title=Is LUCA a thermophilic progenitor?|url=https://zenodo.org/record/895471|journal=Nat Microbiol|language=en|volume=1|issue=12|page=16229|doi=10.1038/nmicrobiol.2016.229|pmid=27886195}}</ref> === Riprodhim === [[ Riprodhimi seksual|Riprodhimi seksual]] është i përhapur në mesin eukaryotes aktuale, dhe ka të ngjarë të jetë i pranishëm në paraardhësin e fundit të zakonshëm.<ref>{{cite journal|author=Dacks J|author2=Roger AJ|date=qershor 1999|title=The first sexual lineage and the relevance of facultative sex|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-molecular-evolution_1999-06_48_6/page/779|journal=J. Mol. Evol.|language=en|volume=48|issue=6|pages=779–783|bibcode=1999JMolE..48..779D|doi=10.1007/PL00013156|pmid=10229582}}</ref> Kjo sugjerohet nga gjetja e një grupi gjenesh thelbësore për meiozë në pasardhësit e linjave që largoheshin herët nga pema evolucionare eukariote.<ref>{{cite journal|author=Ramesh MA|author2=Malik SB|author3=Logsdon JM|date=janar 2005|title=A phylogenomic inventory of meiotic genes; evidence for sex in Giardia and an early eukaryotic origin of meiosis|journal=Curr. Biol.|language=en|volume=15|issue=2|pages=185–191|doi=10.1016/j.cub.2005.01.003|pmid=15668177}}</ref> dhe Malik et al.<ref>{{cite journal|author=Malik SB|author2=Pightling AW|author3=Stefaniak LM|author4=Schurko AM|author5=Logsdon JM|date=2008|title=An expanded inventory of conserved meiotic genes provides evidence for sex in Trichomonas vaginalis|journal=PLOS ONE|language=en|volume=3|issue=8|pages=e2879|bibcode=2008PLoSO...3.2879M|doi=10.1371/journal.pone.0002879|pmc=2488364|pmid=18663385}}</ref> Më tej është mbështetur nga prova që eukariotët që më parë vlerësoheshin si "aseksualë të lashtë", siç është ''[[ amebë|Amoeba]]'', me gjasë ishin seksuale në të kaluarën, dhe se linjat e sotme të amoboideve aseksuale të ditëve të sotme kanë të ngjarë të lindën kohët e fundit dhe të pavarura.<ref>{{cite journal|author=Lahr DJ|author2=Parfrey LW|author3=Mitchell EA|author4=Katz LA|author5=Lara E|date=korrik 2011|title=The chastity of amoebae: re-evaluating evidence for sex in amoeboid organisms|journal=Proc. Biol. Sci.|language=en|volume=278|issue=1715|pages=2081–2090|doi=10.1098/rspb.2011.0289|pmc=3107637|pmid=21429931}}</ref> Në prokariotët, [[ Transformimi (gjenetika)|shndërrimi natyror bakterial]] përfshin transferimin e ADN-së nga një bakter në tjetrin dhe integrimin e ADN-së së dhuruesit në kromozomin marrës nga rekombinimi. Transformimi natyror bakterial konsiderohet të jetë një proces seksual primitiv dhe ndodh në të dy bakteret dhe arkeat, edhe pse është studiuar kryesisht në baktere. Transformimi është qartë një adaptim bakterial dhe jo një rastësi aksidentale, sepse varet nga produkte gjenesh të shumta që ndërveprojnë posaçërisht me njëri-tjetrin për të hyrë në një gjendje të [[Kompetenca natyrore|kompetencës natyrore]] për të kryer këtë proces kompleks.<ref>{{cite journal|author=Chen I|author2=Dubnau D|date=mars 2004|title=DNA uptake during bacterial transformation|journal=Nat. Rev. Microbiol.|language=en|volume=2|issue=3|pages=241–249|doi=10.1038/nrmicro844|pmid=15083159}}</ref> Transformimi është një mënyrë e zakonshme e transferimit të ADN-së midis prokariotëve.<ref>{{cite journal|author=Johnsborg O|author2=Eldholm V|author3=Håvarstein LS|date=dhjetor 2007|title=Natural genetic transformation: prevalence, mechanisms and function|journal=Res. Microbiol.|language=en|volume=158|issue=10|pages=767–778|doi=10.1016/j.resmic.2007.09.004|pmid=17997281}}</ref> === Transferimi i gjenit horizontal === Prejardhja e organizmave të gjallë është rindërtuar tradicionalisht nga morfologjia, por gjithnjë e më shumë plotësohet me filogjenetikë &nbsp; - rindërtimi i filogjenive me krahasimin e sekuencës gjenetike (ADN). <blockquote>Krahasimet e sekuencave sugjerojnë [[ Transferimi i gjenit horizontal|transferimin]] e kohëve të fundit [[ Transferimi i gjenit horizontal|horizontale]] të shumë gjeneve midis [[Lloji (biologji)|specieve]] të ndryshme [[Lloji|,]] përfshirë përtej kufijve të "fushave" [[Filogjenetika|filogjenetike]] . Kështu përcaktimi i historisë filogjenetike të një specie nuk mund të bëhet përfundimisht duke përcaktuar pemë evolucionare për gjenet e vetme.<ref>Oklahoma State – [https://web.archive.org/web/19990220101406/http://opbs.okstate.edu/%7Emelcher/MG/MGW3/MG334.html Horizontal Gene Transfer]</ref></blockquote> Biologu Peter Gogarten sugjeron "metafora origjinale e një peme nuk i përshtatet më të dhënave nga hulumtimi i fundit i gjenomit", prandaj "biologët (duhet) të përdorin metaforën e një mozaiku për të përshkruar histori të ndryshme të kombinuara në gjenome individuale dhe përdorim (metaforën e një rrjet për të vizualizuar shkëmbimin e pasur dhe efektet bashkëpunuese të HGT midis mikrobeve ".<ref>{{cite web|author=Peter Gogarten|title=Horizontal Gene Transfer – A New Paradigm for Biology|url=http://www.esalenctr.org/display/confpage.cfm?confid=10&pageid=105&pgtype=1|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120721232310/http://www.esalenctr.org/display/confpage.cfm?confid=10&pageid=105&pgtype=1|archive-date=21 korrik 2012|accessdate=20 gusht 2011|publisher=esalenctr.org|language=en}}</ref> === Ardhmëria e jetës (klonimi dhe organizmat sintetikë) === Bioteknologjia moderne po sfidon konceptet tradicionale të organizmit dhe specieve. [[Klonimi]] është procesi i krijimit të një organizmi të ri shumëqelizor, gjenetikisht identik me një tjetër, me potencialin e krijimit të llojeve tërësisht të reja të organizmave. Klonimi është subjekt i [[ Etika e klonimit|shumë debatit etik]] . Në vitin 2008, Instituti [[ Instituti J. Craig Venter|J. Craig Venter]] mblodhi një [[ Madhësia e gjenomit bakteror|gjenomë]] sintetike [[ Madhësia e gjenomit bakteror|bakteriale]], ''[[ Genitiumi mikoplazmatik|genitiumin Mycoplasma]]'', duke përdorur rekombinimin në maja prej 25 fragmentesh të ADN që mbivendosën në një hap të vetëm. Përdorimi i rekombinimit të majave thjeshton shumë montimin e molekulave të mëdha të ADN-së nga fragmente sintetike dhe natyrorë.<ref name="Venter">{{cite journal|author=Gibsona, Daniel G.|author2=Benders, Gwynedd A.|author3=Axelroda, Kevin C.|display-authors=etal|date=2008|title=One-step assembly in yeast of 25 overlapping DNA fragments to form a complete synthetic Mycoplasma genitalium genome|journal=PNAS|language=en|volume=105|issue=51|pages=20404–20409|bibcode=2008PNAS..10520404G|doi=10.1073/pnas.0811011106|pmc=2600582|pmid=19073939}}</ref> Kompanitë e tjera, siç është Synthetic Genomics, tashmë janë formuar për të përfituar nga përdorimet e shumta tregtare të gjenomit të krijuar me porosi. == Referime == {{reflist|2}} == Linqe te jashtme == * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/944790.stm BBCNews: 27 Shtator 2000, Kur zhulja nuk është aq e trashë] Citat: "Do të thotë se disa nga krijesat më të ulëta në mbretëritë e bimëve dhe kafshëve, siç janë zhulja dhe amoeba, mund të mos jenë aq primitive siç mendohej dikur" ** [http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=4742 SpaceRef.com, 29 korrik 1997: Shkencëtarët zbulojnë krimbat e akullit të metanit në katin e detit të Gjirit të Meksikës] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200403040654/http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=4742 |date=3 prill 2020 }} *** [https://web.archive.org/web/20090601140743/http://science.psu.edu/iceworms/iceworms.html Kolegji i Shkencave Eberly: Krimbat e Akullit të Metanit të zbuluar në Gjirin e Detit të Gjirit të Meksikës,] shkarkoni fotografi me cilësi të publikimit ** [https://web.archive.org/web/20050119112427/http://www.sb-roscoff.fr/Ecophy/PDF/00-Fisher-NatWis.pdf Artikel, 2000: Krimbat e akullit të metanit: Hesiocaeca methanicola.] [https://web.archive.org/web/20050119112427/http://www.sb-roscoff.fr/Ecophy/PDF/00-Fisher-NatWis.pdf Kolonizimi i Rezervave të Karburanteve Fosile] ** [http://www.spaceref.com/news/viewnews.html?id=339 SpaceRef.com, 04 maj 2001: Ripërcaktimi i "Jetës ashtu siç e dimë ne"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200403040654/http://www.spaceref.com/news/viewnews.html?id=339 |date=3 prill 2020 }} ''Hesiocaeca methanicola'' Në 1997, Charles Fisher, profesor i biologjisë në Penn State, zbuloi këtë krijesë të mrekullueshme që jeton në bjeshkë të metanit nën gjysmë milje oqean në kati i Gjirit të Meksikës. * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/2585235.stm BBCNews, 18 Dhjetor 2002, 'Gabimet në hapësirë' u rritën në laborator] Citat: " ''Bacillus simplex'' dhe ''Staphylococcus pasteuri'' . . . ''Album Engyodontium'' Shtamet e kulturuara nga Dr Wainwright dukeshin se ishin rezistent ndaj efekteve të UV - një cilësi e nevojshme për mbijetesë në hapësirë " * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/3003946.stm BBCNews, 19 qershor 2003, organizmi antik sfidon evolucionin e qelizave] Citat: "Duket se kjo organelë është ruajtur në evolucion nga prokariotet deri tek eukariotët, pasi është i pranishëm në të dy" * [https://web.archive.org/web/20030624180658/http://www.anselm.edu/homepage/jpitocch/genbios/bi04syllabsu03.html Programi interaktiv për biologjinë e përgjithshme - BI 04, Kolegji Saint Anselm, Verë 2003] * [http://www.personal.psu.edu/users/j/s/jsf165/Bio110.html Jakob Feldman: Stramenopila] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030913202227/http://www.personal.psu.edu/users/j/s/jsf165/Bio110.html |date=13 shtator 2003 }} * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Browser/wwwtax.cgi?mode=Root NCBI Hyrja në taksonomi: rrënjë] * [https://web.archive.org/web/20030629122745/http://www.anselm.edu/homepage/jpitocch/genbios/surveybi04.html Kolegji Saint Anselm: Sondazhi i përfaqësuesve të] Citat [https://web.archive.org/web/20030629122745/http://www.anselm.edu/homepage/jpitocch/genbios/surveybi04.html kryesore të Mbretërive] : "Numri i mbretërive nuk është zgjidhur. . . Bakteret paraqesin një problem me larminë e tyre. . . Protista paraqet një problem me larminë e tyre. . . " , * [http://www.species2000.org/ Speciet 2000 Indeksimi i specieve të njohura në botë] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303192953/http://www.species2000.org/ |date=3 mars 2016 }} . Speciet 2000 ka si synim të numërojë të gjitha speciet e njohura të bimëve, kafshëve, kërpudhave dhe mikrobeve në Tokë si bazën e të dhënave fillestare për studime të biodiversitetit global. Ai gjithashtu do të sigurojë një pikë të thjeshtë të hyrjes duke u mundësuar përdoruesve të lidhen nga këtu në sistemet e tjera të të dhënave për të gjitha grupet e organizmave, duke përdorur lidhje të drejtpërdrejta specie. * [http://www.abc.net.au/science/news/enviro/EnviroRepublish_828525.htm Organizmi më i madh në botë mund të jetë një kërpudhat qilima gati 10 kilometra katrorë e një pylli Oregon, dhe mund të jetë aq i vjetër sa 10500 vjet.] * [http://tolweb.org/tree/phylogeny.html Pema e jetës] * [https://www.scribd.com/doc/1016/Life-from-birth-to-death/ Pyetje të shpeshta nga fëmijët në lidhje me jetën dhe përgjigjet e tyre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140513202217/http://www.scribd.com/doc/1016/Life-from-Birth-to-Death |date=13 maj 2014 }} [[Kategoria:Organizma]] 1yfkc8j0sqkldfugfeev4gajbf11vbv Alice Bentinck 0 280145 3053042 2956674 2026-10-02T13:26:23Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3053042 wikitext text/x-wiki '''Alice Yvonne Bentinck'''<ref>https://beta.companieshouse.gov.uk/officers/Q_cQl7hzNqB-PP4Lnl9Q3M3DWM0/appointments</ref> MBE (lindur më 23 korrik 1986)<ref>[https://beta.companieshouse.gov.uk/officers/eamluqgLvvxwejECvdD42AJ2D8Y/appointments Companies House]</ref><ref>{{Cito web|url=http://www.bizstats.co.uk/ltd/entrepreneur-first-founder-gp-limited-SC493957/|language=en|title=Entrepreneur First Founder Gp Limited RHU|publisher=bizstats.co.uk|year=2015|accessdate=1 tetor 2015|archive-date=3 tetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151003053100/http://www.bizstats.co.uk/ltd/entrepreneur-first-founder-gp-limited-SC493957/|url-status=dead}}</ref> është një sipërmarrëse britanike. Së bashku me Matthew Clifford, ajo është bashkëthemeluese e "Entrepreneur First", një kompani investitore me bazë në Londër që mbështet individët të ngrejnë kompani teknologjie. Me qendra në Londër dhe Singapor, EF financon individë ambiciozë në të gjithë Evropën dhe Azinë për të krijuar sipërmarrje.<ref>{{Cito web|url=https://www.techinasia.com/entrepreneur-first-demo-day-2017https://www.techinasia.com/entrepreneur-first-demo-day-2017|title=Tech in Asia - Connecting Asia's startup ecosystem|website=www.techinasia.com|language=en-US|accessdate=2017-11-21}}</ref> Në vitin 2017, u njoftua se Reid Hoffman, bashkëthemelues i [[LinkedIn]] dhe partner në Greylock, do të bënte një investim 12.4 milion dollarë në "Entrepreneur First".<ref name="Editor">{{Cite news|url=https://www.thetimes.co.uk/article/start-up-programme-puts-the-entrepreneur-first-kldsw5swm|title=Start-up business puts entrepreneurs first|last=Hurley|first=James|date=2017-09-12|work=The Times|access-date=2017-11-21|issn=0140-0460}}</ref> Bentinck dhe Clifford janë gjithashtu themeluesit e "Code First: Girls", një organizatë që ofron kurse falas për programim në internet për gratë në universitet.<ref>{{Cito web|url=http://www.codefirstgirls.org.uk/the-team.html|title=The Team|website=Code First: Girls|accessdate=2017-11-21|archive-date=7 prill 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407204258/https://www.codefirstgirls.org.uk/the-team.html|language=en|url-status=dead}}</ref> Një avokate për hyrjen e më shumë grave në fushën e teknologjisë, Bentinck u emërua një prej pesëdhjetë grave më frymëzuese në teknologjinë evropiane nga organizata "Inspiring Fifty" në 2015. == Jeta e hershme dhe edukimi == Vajza e Major Vivian Mark Bentinck, e Marinsave Mbretëror (një pasardhës i Admiral Sir Rudolph Bentinck, Komandant i Përgjithshëm, Plymouth, i Barones Bentinck ) dhe Dr Miranda Whitehead,<ref>Burke's Peerage, Baronetage and Knightage 2003, vol. 3, p. 3183</ref> Bentinck u rrit në rajonin e New Forest të Anglisë së Jugut në një familje jashtëzakonisht të pasur.<ref name="magic">{{Cito web|url=http://www.themagicelephant.com/we30/|title=Women Entrepreneurs under 30 / Alice Bentinck|publisher=The Magic Elephant|year=2015|accessdate=29 shtator 2015|archive-date=1 tetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151001150701/http://www.themagicelephant.com/we30/|language=en|url-status=dead}}</ref><ref name="drum">{{Cito web|url=http://www.thedrum.com/news/2013/10/11/drum-30-under-30-19-alice-bentinck-co-founder-entrepreneur-first|title=The Drum 30 under 30 #19: Alice Bentinck, co-founder, Entrepreneur First|date=11 tetor 2013|accessdate=30 shtator 2015|publisher=The Drum}}</ref> Ajo ndoqi shkollën Godolphin në Salisbury, një konvikt vajzash.<ref name="linked">{{Cito web|url=https://uk.linkedin.com/in/alicebentinck|title=Alice Bentinck|year=2015|accessdate=30 shtator 2015|publisher=[[LinkedIn]]}}</ref> Atje ajo u regjistrua në [[:en:Young_Enterprise|"Young Enterprise"]], duke krijuar një model biznesi për çanta artizanale.<ref name="cloud">{{Cito web|url=http://www.businesscloud.co.uk/magazine/an-interview-with-alice-bentinck|title=An Interview with Alice Bentinck|date=2 tetor 2014|accessdate=30 shtator 2015|publisher=Business Cloud Magazine|archive-date=1 tetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151001160416/http://www.businesscloud.co.uk/magazine/an-interview-with-alice-bentinck|language=en|url-status=dead}}</ref> Më pas ajo ndoqi Shkollën e Biznesit të Universitetit të Nottinghamit, duke u diplomuar me një bachelor në [[Menaxhimi|studime të menaxhimit]], me nderime të klasit të parë .<ref name="nff">{{Cito web|url=http://nff2014.government.fi/documents/341343/345555/Alice+Bentinck.pdf/ae01fc80-490e-429c-b9e7-99b308393c76|title=Ms Alice Bentinck – Co-founder EF & Code First: Girls|publisher=[[Northern Future Forum]]|year=2014|accessdate=30 shtator 2015|archive-date=1 tetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151001155059/http://nff2014.government.fi/documents/341343/345555/Alice+Bentinck.pdf/ae01fc80-490e-429c-b9e7-99b308393c76|url-status=dead}}</ref> == Karriera == Para themelimit të EF, Bentinck bëri një stazh në zyrën e [[Toni Bler|Tony Bler]] në Londër, ku ajo ndihmoi gjithashtu Iniciativën e Qeverisjes së Afrikës.<ref name="linked"/><ref name="nff"/> Nga 2009 në 2011 ajo ishte një konsulente menaxhimi në zyrën e Londrës së firmës McKinsey &amp;amp; Company .<ref name="fifty">{{Cito web|url=http://www.inspiringfifty.com/50-inspiring-women-list-2015-eu/|title=Meet the Fifty Most Inspiring Women in European Tech|publisher=Inspiring Fifty|year=2015|accessdate=30 shtator 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925193629/http://www.inspiringfifty.com/50-inspiring-women-list-2015-eu/|archivedate=25 shtator 2015}}</ref> Bentinck dhe Clifford u takuan në vitin 2009 gjatë punës në McKinsey. Pasi vunë re se sipërmarrja, ndryshe nga Silicon Valley, nuk shihej si një mundësi e vlefshme karriere për individë të talentuar dhe ambiciozë në Evropë, ata vendosën të themelonin "Entrepreneur First" në 2011.<ref>{{Cite news|url=https://www.wired.co.uk/article/entrepreneur-first-startup-founders|language=en|title=Entrepreneur First turns strangers into startup founders|last=Manthorpe|first=Rowland|access-date=2017-11-21}}</ref> Bentinck ka pozicionin e CPO-s ndërsa Clifford është CEO.<ref>{{Cito web|url=https://www.joinef.com/our-team|title=Our Team - Entrepreneur First|website=www.joinef.com|language=en-US|accessdate=2017-11-21|archive-date=19 shtator 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180919091908/https://www.joinef.com/our-team|url-status=dead}}</ref> Programi gjashtëmujorsh, me bazë në grupe merr më shumë se 1.500 aplikime në vit dhe pranon 100.<ref name="nff"/> Në katër vitet e para, "Entrepreneur First" ndihmoi në krijimin e 75 startup-eve me vlerë 450 milion dollarë.<ref name="telegraph">{{Cito web|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/mediatechnologyandtelecoms/11878590/Could-this-London-accelerator-be-the-biggest-creator-of-start-ups-in-the-world.html|language=en|title=Could this London accelerator be the biggest creator of start-ups in the world?|first=Lauren|last=Davidson|website=[[The Sunday Telegraph]]|date=20 shtator 2015|accessdate=1 tetor 2015}}</ref> Zyra e parë ndërkombëtare e EF u hap në Singapor në vitin 2016, duke sjellë të njëjtin model ndërtimi të kompanisë në Azi.<ref>{{Cito web|url=https://www.techinasia.com/entrepreneur-first-demo-day-2017|title=Tech in Asia - Connecting Asia's startup ecosystem|website=www.techinasia.com|language=en-US|accessdate=2017-11-21}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://e27.co/never-better-time-build-startup-singapore-20170821/|title=There has never been a better time to build a startup in Singapore|work=e27|access-date=2017-11-21|language=en-US}}</ref> Në vitin 2017, u njoftua se Reid Hoffman, bashkëthemelues i [[LinkedIn]] dhe partner në Greylock, do të bënte një investim 12.4 milion milion dollarë në EF.<ref name="Editor"/> Si pjesë e investimit të tij, Hoffman gjithashtu u bashkua me bordin e EF.<ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/business/indyventure/linkedin-reid-hoffman-entrepreneur-first-start-ups-hub-london-a7941196.html|title=Linkedin's co-founder investing in a London startup hub|date=2017-09-11|work=The Independent|access-date=2017-11-21|language=en-GB}}</ref> Duke vërejtur se shumica e individëve që aplikojnë për "Entrepreneur First" ishin meshkuj,<ref name="nff"/><ref name="gry">{{Cito web|url=http://www.thegryphon.co.uk/2014/09/cracking-the-code-an-interview-with-alice-bentinck/|title=Cracking the Code: An Interview with Alice Bentinck|publisher=[[The Gryphon]]|date=shtator 2014|accessdate=1 tetor 2015|archive-date=5 tetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151005151943/http://www.thegryphon.co.uk/2014/09/cracking-the-code-an-interview-with-alice-bentinck/|url-status=dead}}</ref> Bentinck dhe Clifford themeluan "Code First: Girls" në 2012. Kjo iniciativë jofitimprurëse siguron kurse falas për programim në internet për studente nga universitete me prejardhje nga shkencat sociale, duke u dhënë atyre aftësi të kalojnë në sektorin e teknologjisë. Përveç kurseve, studentët [[Mentorimi|udhëzohen]] nga profesionistet e industrisë.<ref>{{Cito web|url=http://www.computerweekly.com/blogs/witsend/2012/11/entrepreneur-first-encourage-girls-to-consider-a-career-in-tech.html|language=en|title=Entrepreneur First encourages girls to consider a career in tech|first=Kayleigh|last=Bateman|date=21 nëntor 2012|accessdate=1 tetor 2015|website=Computer Weekly|archive-date=1 tetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151001172226/http://www.computerweekly.com/blogs/witsend/2012/11/entrepreneur-first-encourage-girls-to-consider-a-career-in-tech.html|url-status=dead}}</ref> Programi ofrohet në [[Universiteti i Oksfordit|universitetet Oxford]], Durham, [[Universiteti i Shën Andreut|St Andrews]] dhe Bristol . Në vitin e parë, në "Code First: Girls" u diplomuan 500 studente.<ref name="cloud"/> Sipas Bentinck, 70 përqind e të regjistruarave ndërruan profilin e karrierës në teknologji si rezultat i kurseve. Që nga viti 2015, Bentinck ka shërbyer në bordin e "Code First: Girls".<ref>{{Cito web|url=http://www.codefirstgirls.org.uk/press-releases/uk-press-release-london-wednesday-7th-april-2015-amali-de-alwis-joins-code-first-girls-as-ceo|title=Amali de Alwis joins Code First: Girls as CEO|website=Code First: Girls|accessdate=2017-11-21|archive-date=7 prill 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407204257/https://www.codefirstgirls.org.uk/press-releases/uk-press-release-london-wednesday-7th-april-2015-amali-de-alwis-joins-code-first-girls-as-ceo|url-status=dead}}</ref> == Aktivitete të tjera == Në vitin 2014 Bentinck u emërua një nga këshilltarët e Kryeministrit për Forumin e të Ardhmes Veriore në Helsinki.<ref name="magic"/> Ajo ka qenë anëtare e bordit këshillues të "Founders4Schools" që nga prilli i 2014-ës, dhe anëtare e Bordit Ndërlidhës Industrial të Departamentit të Shkencave Kompjuterike në Imperial College London që nga prilli i 2015-ës.<ref name="linked"/> Në Shtator 2015 ajo u bë një mentore për Girls in Tech London.<ref>{{Cito web|url=http://www.techworld.com/news/startups/girls-in-tech-london-launches-mentoring-programme-bump-women-up-boards-3625109/|title=Girls in Tech London launches exclusive mentoring programme backed by Google, Amazon and Spotify execs|first=Sam|last=Shead|date=9 shtator 2015|accessdate=1 tetor 2015|website=Tech World|archive-date=2 tetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151002060045/http://www.techworld.com/news/startups/girls-in-tech-london-launches-mentoring-programme-bump-women-up-boards-3625109/|language=en|url-status=dead}}</ref> == Nderime dhe çmime == Në vitin 2015 ajo u emërua si një prej pesëdhjetë grave më frymëzuese në teknologjine evropiane nga organizata "Inspiring Fifty".<ref name="fifty"/> Në vitin 2014 ajo u përfshi në disa lista gazetash dhe revistash. Ajo u emërua një nga "1000 Njerëzit me më Shumë Ndikim në ''Londër'' " nga ''London Evening Standard'',<ref>{{Cito web|url=https://www.standard.co.uk/news/the1000/the-1000-londons-most-influential-people-2014-tech-stars-9780818.html|language=en|title=The 1000 – London's most influential people 2014: Tech stars|date=16 tetor 2014|accessdate=1 tetor 2015|website=[[London Evening Standard]]}}</ref> një prej "35 grave nën 35" nga ''Management Today'',<ref>{{Cito web|url=http://www.managementtoday.co.uk/go/35-women-under-35-2014|language=en|title='I Was Told People Like Me Didn't Go To Oxford|publisher=[[Haymarket Media Group|Management Today]]|year=2014|accessdate=1 tetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151001182945/http://www.managementtoday.co.uk/go/35-women-under-35-2014|archive-date=1 tetor 2015|url-status=dead}}</ref> dhe u citua si "Ylli në rritje" nga ''Computer Weekly'' si pjesë e fushatës "Gratë me më Shumë Influencë në IT" në Mbretërinë e Bashkuar, 2014.<ref>{{Cito web|url=http://www.computerweekly.com/photostory/2240223724/Rising-Stars-2014-Most-Influential-Women-in-UK-IT/4/Alice-Bentinck-co-founder-Entrepreneur-First|language=en|title=Alice Bentinck, co-founder Entrepreneur First|first=Kayleigh|last=Bateman|date=7 korrik 2014|accessdate=30 shtator 2015|website=[[Computer Weekly]]}}</ref> Për më tepër, Shoqata Britanike Interaktive e Mediave e përfshiu atë në "BIMA Hot 100" të vitit 2014.<ref>{{Cito web|url=http://issuu.com/bima-awards/docs/bima-hot100-book/9|language=en|title=The BIMA Hot 100, 2014|year=2014|accessdate=1 tetor 2015|publisher=[[British Interactive Media Association]]}}</ref> Në vitin 2013 ajo u rendit e nëntëmbedhjeta ne listen e ''The Drum,'' "30 Under 30 Women in Digital" .<ref name="drum"/> Ajo ishte një finaliste në Top 25 në "Tech City Movers and Shakers 2013"<ref>{{Cito web|url=http://techcitynews.com/2013/12/13/announcing-the-tech-city-top-25/|title=Announcing the Tech City Top 25|publisher=Tech City News|year=2015|accessdate=1 tetor 2015|archive-date=9 qershor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150609010021/http://techcitynews.com/2013/12/13/announcing-the-tech-city-top-25/|language=en|url-status=dead}}</ref> dhe "Girls in Tech Ones To Watch 2013".<ref>{{Cito web|url=http://www.digital-entrepreneur.co.uk/alice-bentinck.html|title=Alice Bentinck, co-Founder, Entrepreneur First|publisher=Digital Entrepreneur Awards|accessdate=1 tetor 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151004015607/http://www.digital-entrepreneur.co.uk/alice-bentinck.html|archivedate=4 tetor 2015}}</ref> Bentinck u emërua [[Order of the British Empire|Anëtare e Urdhrit të Perandorisë Britanike]] (MBE) në Nderimet e Ditëlindjes 2016 për shërbimet ndaj biznesit. Në vitin 2017, Bentinck u emërua nga Computer Weekly si një nga gratë më me ndikim në IT në Mbretërinë e Bashkuar.<ref>{{Cite news|url=http://www.computerweekly.com/news/450427323/Computer-Weekly-announces-the-Most-Influential-Women-in-UK-IT-2017|title=Computer Weekly announces the Most Influential Women in UK IT 2017|work=ComputerWeekly.com|access-date=2017-11-21|language=en-GB}}</ref> Ajo u emërua përsëri nga London Evening Standard si një nga njerëzit më me ndikim në Londër në "Progress 1000", kategoria e sipërmarrësve.<ref>{{Cite news|url=https://www.standard.co.uk/news/the1000/the-progress-1000-londons-most-influential-people-2017-capitalisers-entrepreneurs-a3655251.html|title=Progress 1000: Entrepreneurs|work=Evening Standard|access-date=2017-11-21|language=en-GB}}</ref> == Personale == Bentinck ka marrë pjesë në gara me karroca që nga rinia e saj.<ref name="drum"/> == Artikujt e zgjedhur == * {{Cito web|url=http://www.huffingtonpost.co.uk/alice-bentinck/taking-the-plunge_b_8175000.html|language=en|title=Taking the Plunge|date=22 shtator 2015|website=[[The Huffington Post]]}} * {{Cito web|url=http://realbusiness.co.uk/article/31389-stop-doing-pointless-networking|title=Stop Doing Pointless Networking|date=16 shtator 2015|website=Real Business|access-date=7 prill 2020|archive-date=5 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305005739/http://realbusiness.co.uk/article/31389-stop-doing-pointless-networking|language=en|url-status=dead}} * {{Cito web|url=http://www.techworld.com/blog/turning-techies-into-founders/how-can-uk-build-more-deep-tech-startups-3620218/|language=en|title=How Can the UK Build More Deep Tech Startups?|date=21 korrik 2015|website=Tech World}} * {{Cito web|url=http://www.techworld.com/blog/turning-techies-into-founders/youre-doing-lean-wrong-3618004/|language=en|title=You're Doing Lean Wrong|date=30 qershor 2015|website=Tech World}} * {{Cito web|url=http://www.techworld.com/blog/turning-techies-into-founders/rip-accelerators-3613790/|language=en|title=RIP Accelerators?|date=1 qershor 2015|website=Tech World}} * {{Cito web|url=http://www.techworld.com/blog/turning-techies-into-founders/build-product-not-startup-3609586/|language=en|title=Build a Product, Not a Startup|date=27 prill 2015|website=Tech World}} * {{Cito web|url=http://www.techworld.com/blog/turning-techies-into-founders/why-backing-technical-founders-is-way-forward-3607721/|language=en|title=Why Backing Technical Founders is the Way Forward|date=14 prill 2015|website=Tech World}} * "Stili dhe Facebook: Promovimi i Modeleve të roleve të grave<ref>{{Cito web|url=https://www.thetimes.co.uk/article/style-and-facebook-promoting-women-role-models-93cs6xf0z|language=en|title=Style and Facebook: Promoting Women Role Models|website=The Times}}</ref> " == Referime == {{Reflist|30em}} * Alice Bentinck * Fjalimi [https://www.youtube.com/watch?v=s86Xvq9hEuM "Bëhu themelues, jo ndjekës"] 27 Shtator 2014 * [http://www.careergirldaily.com/five-entrepreneurial-lessons-from-alice-bentinck-the-founder-of-entrepreneur-first/ "Pesë mësime sipërmarrëse nga Alice Bentinck, Themeluesja e 'Entrepreneur First'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200407204259/https://www.careergirldaily.com/five-entrepreneurial-lessons-from-alice-bentinck-the-founder-of-entrepreneur-first/ |date=7 prill 2020 }} ''Career Girl Daily'', 24 korrik 2015 [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Lindje 1986]] fex0qbcx0onfqu8antb6erf90idrpi9 Mutizmi selektiv 0 280536 3053197 2956708 2026-10-02T23:49:23Z InternetArchiveBot 115207 Adding 1 book for [[Wikipedia:Vërtetueshmëria]] (20261002sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 3053197 wikitext text/x-wiki '''Mutizmi selektiv''' është një [[Çrregullim ankthi|çrregullim ankthi]] në të cilin një person normalisht i aftë për të [[Ligjërimi|folur]] nuk mund të flasë në situata specifike ose me njerëz të veçantë. Mutizmi selektiv zakonisht bashkëjeton me [[Çrregullim ankthi shoqëror|çrregullimin e ankthit shoqëror]].<ref>{{Cite journal|last1=Viana|first1=A. G.|last2=Beidel|first2=D. C.|last3=Rabian|first3=B.|doi=10.1016/j.cpr.2008.09.009|title=Selective mutism: A review and integration of the last 15 years|url=https://archive.org/details/sim_clinical-psychology-review_2009-02_29_1/page/57|journal=Clinical Psychology Review|volume=29|issue=1|pages=57–67|year=2009|pmid=18986742}}</ref> Njerëzit me mutizëm selektiv qëndrojnë të heshtur edhe kur pasojat e heshtjes së tyre përfshijnë turp, ostracizëm shoqëror ose ndëshkim.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2005/04/12/health/psychology/12mute.html|title=The Child Who Would Not Speak a Word|first=Harriet|last=Brown|date=12 prill 2005|newspaper=The New York Times}}</ref> ==Shenjat dhe simptomat== Fëmijët dhe të rriturit me mutizëm selektiv janë plotësisht të aftë për të folur dhe për të kuptuar gjuhën, por nuk janë fizikisht të aftë të flasin në situata të caktuara, megjithëse pritet të flitet prej tyre.<ref>{{cite book|last=Adelman|first=L.|year=2007|title=Don't Call me Shy|publisher=LangMarc Publishing|isbn=978-1880292327|url-access=registration|url=https://archive.org/details/dontcallmeshypre0000adel}}</ref> Sjellja mund të perceptohet si ndrojtje ose vrazhdësi nga të tjerët. Një fëmijë me mutizëm selektiv mund të jetë plotësisht i heshtur në shkollë për vite me rradhë, por të flasë mjaft lirshëm ose madje tepër në shtëpi. Ekziston një variacion hierarkik midis njerëzve me këtë çrregullim: disa njerëz marrin pjesë plotësisht në aktivitete dhe paraqiten sociale, por nuk flasin, të tjerët do të flasin vetëm me bashkëmoshatarët por jo me të rriturit, të tjerët do të flasin me të rriturit kur u bëhen pyetje që kërkojnë përgjigje të shkurtra por kurrë jo bashkëmoshatarët dhe akoma të tjerët nuk flasin me askënd dhe marrin pjesë në pak, nëse ka, aktivitete të paraqitura për ta. Në një formë të rëndë të njohur si "mutizëm progresiv", çrregullimi përparon derisa personi me këtë gjendje të mos flasë më me askënd në ndonjë situatë, madje edhe anëtarët e ngushtë të familjes. Mutizmi selektiv është i lidhur fort me çrregullime të tjera ankthi, veçanërisht [[Çrregullim ankthi shoqëror|çrregullime të ankthit shoqëror]]. Në fakt, shumica e fëmijëve të diagnostikuar me mutizëm selektiv gjithashtu kanë çrregullim të ankthit shoqëror (100% e pjesëmarrësve në dy studime dhe 97% në një tjetër).<ref name="pmid9136500">{{Cite journal|last1=Dummit|first1=E. S.|last2=Klein|first2=R. G.|last3=Tancer|first3=N. K.|last4=Asche|first4=B.|last5=Martin|first5=J.|last6=Fairbanks|first6=J. A.|doi=10.1097/00004583-199705000-00016|title=Systematic Assessment of 50 Children with Selective Mutism|url=https://archive.org/details/journal-american-academy-child-adolescent-psychiatry_1997-05_36_5/page/653|journal=Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry|volume=36|issue=5|pages=653–660|year=1997|pmid=9136500}}</ref><ref name="doi10.1007/s10862-005-3263-1">{{Cite journal|last1=Vecchio|first1=J. L.|last2=Kearney|first2=C. A.|doi=10.1007/s10862-005-3263-1|title=Selective Mutism in Children: Comparison to Youths with and Without Anxiety Disorders|journal=Journal of Psychopathology and Behavioral Assessment|volume=27|pages=31–37|year=2005|url=https://www.semanticscholar.org/paper/01ebe08cac9830863cacc72ea850f1e22ec73019}}</ref><ref name="pmid7649954">{{Cite journal|last1=Black|first1=B.|last2=Uhde|first2=T. W.|doi=10.1097/00004583-199507000-00007|title=Psychiatric Characteristics of Children with Selective Mutism: A Pilot Study|journal=Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry|volume=34|issue=7|pages=847–856|year=1995|pmid=7649954}}</ref> Prandaj, disa studiues spekulojnë se mutizmi selektiv mund të jetë një strategji shmangie e përdorur nga një nëngrup i fëmijëve me çrregullim të ankthit shoqëror për të zvogëluar shqetësimin e tyre në situata sociale.<ref>{{Cite journal|last1=Yeganeh|first1=R.|last2=Beidel|first2=D. C.|last3=Turner|first3=S. M.|doi=10.1002/da.20139|title=Selective mutism: More than social anxiety?|journal=Depression and Anxiety|volume=23|issue=3|pages=117–123|year=2006|pmid=16421889}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Sharp|first1=W. G.|last2=Sherman|first2=C.|last3=Gross|first3=A. M.|doi=10.1016/j.janxdis.2006.07.002|title=Selective mutism and anxiety: A review of the current conceptualization of the disorder|journal=Journal of Anxiety Disorders|volume=21|issue=4|pages=568–579|year=2007|pmid=16949249|url=http://www.selectivemutism.org/resources/library/SM%20General%20Information/Current%20Conceptualization%20of%20SM.pdf|access-date=11 prill 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20081119161030/http://www.selectivemutism.org/resources/library/SM%20General%20Information/Current%20Conceptualization%20of%20SM.pdf|archive-date=19 nëntor 2008|url-status=dead}}</ref> Veçanërisht te fëmijët e vegjël, mutizmi selektiv nganjëherë mund të ngatërrohet me një [[Spektri i autizmit|çrregullim të spektrit të autizmit]], veçanërisht nëse fëmija vepron i tërhequr rreth diagnostikuesit të tij ose të saj, gjë që mund të çojë në diagnozë dhe trajtim jo të saktë. Megjithëse njerëzit autikë mund të jenë gjithashtu të heshtur në mënyrë selektive, ata shpesh shfaqin sjellje të tjera: puçrrat e duarve, sjelljet përsëritëse, izolimin shoqëror edhe në mesin e anëtarëve të familjes (jo gjithmonë duke iu përgjigjur emrit, për shembull) - ata i veçojnë ato nga një fëmijë me mutizëm selektiv. Disa njerëz autikë mund të jenë të heshtur në mënyrë selektive për shkak të ankthit në situata sociale që nuk i kuptojnë plotësisht. Nëse mutizmi është tërësisht për shkak të çrregullimit të spektrit autik, nuk mund të diagnostikohet si mutizëm selektiv siç thuhet në pikën e fundit në listën e mësipërme. ===Simptoma tjera=== Përveç mungesës së të folurit, sjelljet dhe karakteristikat e tjera të zakonshme të shfaqura nga njerëzit heshtin në mënyrë selektive, sipas kërkimeve të Dr. Elisa Shipon-Blum, përfshijnë:<ref>{{cite web|url=http://www.theselectivemutism.info/symptoms-of-selective-mutism/index.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20080821045630/http://www.theselectivemutism.info/symptoms-of-selective-mutism/index.php|url-status=dead|archive-date=2008-08-21|title=Selective Mutism Symptoms|publisher=Theselectivemutism.info|accessdate=2013-02-21}}</ref><ref name="OPS">{{cite web|author=Online Parent Support|url=http://www.myoutofcontrolteen.com/DSM-IV-sm.html|title=Selective Mutism|publisher=Myoutofcontrolteen.com|date=2005-05-26|url-status=dead|access-date=11 prill 2020|archive-date=17 janar 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130117194251/http://myoutofcontrolteen.com/DSM-IV-sm.html}}</ref> *Turp, ankth shoqëror, frikë nga sikleti social ose izolim shoqëror dhe tërheqje *Vështirësi në mbajtjen e kontaktit me sy *Shprehje e zbrazët dhe hezitimi për të buzëqeshur ose buzëqeshje e pandërprerë *Vështirësi për të shprehur ndjenja, madje edhe për familjarët *Tendenca për t'u shqetësuar më shumë se shumica e njerëzve të së njëjtës moshë *Ndjeshmëri ndaj zhurmës dhe turmave Në anën pozitive, shumë njerëz me këtë gjendje kanë: *Inteligjencë mbi mesatare, perceptim ose kureshtje *Empatia dhe ndjeshmëria ndaj mendimeve dhe ndjenjave të të tjerëve *Një sens i fortë i të drejtës dhe i gabuar ==Shkaqet== Mutizmi selektiv është një term ombrellë për gjendjen e fëmijëve të zhvilluar mirë, të cilët nuk mund të flasin ose të komunikojnë nën disa caktime. Shkaqet e sakta që prekin çdo fëmijë mund të jenë të ndryshme dhe ende të panjohura. Ka pasur përpjekje për të kategorizuar, por ende nuk ka përgjigje përfundimtare për shkak të nën-diagnozës dhe madhësive të vogla / të njëanshme. Shumë njerëz nuk diagnostikohen deri vonë në fëmijëri vetëm sepse nuk flasin në shkollë dhe për këtë arsye nuk arrijnë të kryejnë detyra që kërkojnë të folur në publik. Heshtja e tyre e pavullnetshme e bën gjendjen më të vështirë për t’u kuptuar ose provuar. Prindërit shpesh nuk janë të vetëdijshëm për gjendjen pasi fëmijët mund të funksionojnë mirë në shtëpi. Mësuesit dhe pediatërit gjithashtu ndonjëherë gabojnë atë për turp të fortë ose frikë të zakonshme në skenë. Shumica e fëmijëve me mutizëm selektiv hipotezohen se kanë një predispozitë të trashëguar ndaj ankthit. Shpesh kanë penguar [[Temperamenti|temperamentet]], gjë që hipotezohet të jetë rezultat i mbi-ngacmueshmërisë së zonës së trurit të quajtur [[Amigdala|amigdala]].<ref>{{cite web|url=http://www.selectivemutismcenter.org/cms/what_is_selective_mutism.aspx|title=''SMart Center: What is Selective Mutism?''|url-status=dead|access-date=11 prill 2020|archive-date=4 maj 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090504091133/http://www.selectivemutismcenter.org/cms/what_is_selective_mutism.aspx}}</ref> Kjo zonë merr indikacione për kërcënime të mundshme dhe vë në përgjigje akute e stresit. Frenimet e sjelljes, ose temperamentet e frenuara, përfshijnë ndjenjat e shqetësimit emocional dhe tërheqjeve sociale. Në një studim të vitit 2016,<ref>{{cite journal|last1=Gensthaler|first1=Angelika|last2=Khalaf|first2=Sally|last3=Ligges|first3=Marc|last4=Kaess|first4=Michael|last5=Freitag|first5=Christine M.|last6=Schwenck|first6=Chrstina|title=Selective mutism and temperament: the silence and behavioral inhibition to the unfamiliar|journal=European Child & Adolescent Psychiatry|date=tetor 2016|volume=25|issue=10|pages=1113–20|doi=10.1007/s00787-016-0835-4|pmid=26970743|url=https://www.semanticscholar.org/paper/388fb534fcfaa9fed9ef58a02d00edb7063b3ed6}}</ref> u hulumtua lidhja midis frenimit të sjelljes dhe mutizmit selektiv. Fëmijët midis moshës tre dhe 19 vjeç me mutizëm selektiv gjatë gjithë jetës, fobisë sociale, sjelljes së brendshme dhe kontrollet e shëndetshme u vlerësuan duke përdorur pyetësorin e Prirjes së Sjelljes Retrospektive të Foshnjave me vlerësim nga prindërit, i përbërë nga 20 pyetje që adresojnë turpin dhe frikën, si dhe nënkaleta të tjera. Rezultatet treguan se frenimi i sjelljes parashikon me të vërtetë mutizmin selektiv. Në përputhje me hipotezën e studiuesve, fëmijët e diagnostikuar me mutizëm selektiv afatgjatë kishin një rezultat më të lartë të frenimit të sjelljes si foshnjë. Kjo është treguese e lidhjes pozitive midis frenimit të sjelljes dhe mutizmit selektiv. Duke pasur parasysh mbivendosjen shumë të lartë midis çrregullimit të ankthit shoqëror dhe mutizmit selektiv (deri në 100% në disa studime<ref name="pmid9136500"/><ref name="doi10.1007/s10862-005-3263-1"/><ref name="pmid7649954"/>), është e mundur që çrregullimi i ankthit shoqëror të shkaktojë mutizëm selektiv. Disa fëmijë me mutizëm selektiv mund të kenë probleme gjatë [[Çrregullimi i përpunimit shqisor|përpunimit të informacionit shqisor]]. Kjo mund të shkaktojë ankth dhe një ndjenjë të mbingarkesës në situata të panjohura, të cilat mund të bëjnë që fëmija të "mbyllet" dhe të mos jetë në gjendje të flasë (diçka që përjetojnë edhe disa njerëz autikë). Shumë fëmijë me mutizëm selektiv kanë disa vështirësi të përpunimit dëgjimor. Rreth 20-30% e fëmijëve me mutizëm selektiv kanë çrregullime në të folur ose gjuhë që shtojnë stres në situatat në të cilat pritet të flasë fëmija.<ref>{{cite web|url=http://www.selectivemutismcenter.org/docs/JCCAP-D-07-00213%20SPECIFIERS.pdf|title=Cohan, Sharon L. Refining the Classification of Children with Selective Mutism: A Latent Profile Analysis|url-status=dead|access-date=11 prill 2020|archive-date=7 tetor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111007042457/http://www.selectivemutismcenter.org/docs/JCCAP-D-07-00213%20SPECIFIERS.pdf}}</ref> Megjithë ndryshimin e emrit nga "[[Mutizmi elektiv|elektiv]]" në "selektiv", mbetet një konceptim i gabuar i zakonshëm që një fëmijë i heshtur në mënyrë selektive është i mprehtë ose kokëfortë. Në fakt, fëmijët me mutizëm selektiv kanë një shkallë më të ulët të sjelljes kundërshtare sesa moshatarët e tyre në një mjedis shkollor.<ref>Sharp, William G. [http://www.selectivemutism.org/resources/library/SM%20General%20Information/Current%20Conceptualization%20of%20SM.pdf Selective Mutism and Anxiety: A Review of the Current Conceptualization of the Disorder] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081119161030/http://www.selectivemutism.org/resources/library/SM%20General%20Information/Current%20Conceptualization%20of%20SM.pdf |date=19 nëntor 2008 }}</ref> Disa studime të mëparshme mbi temën e mutizmit selektiv janë hedhur poshtë si të meta serioze në hartimin e tyre. Sipas një studimi më të fundit sistematik besohet se fëmijët që kanë mutizëm selektiv nuk kanë më shumë të ngjarë se fëmijët e tjerë të kenë një histori të traumave të hershme ose ngjarjeve stresuese të jetës. Një tjetër studim i kohëve të fundit nga Dummit et al., Në vitin 1997 nuk gjeti ndonjë provë të traumës në kampionin e tyre të fëmijëve. Provat e fundit kanë treguar që trauma nuk shpjegon pse shumica e fëmijëve me mutizëm selektiv zhvillojnë gjendjen.<ref>Steinhausen and Juzi, 1996.</ref> Another recent study by Dummit et al., in 1997 did not find any evidence of trauma in their sample of children. Recent evidence has shown that trauma does not explain why most children with selective mutism develop the condition.<ref>Cunningham, Mcholm, Vanier, 2005.</ref> Shumë fëmijë që kanë mutizëm selektiv pothuajse gjithmonë flasin me vetëbesim në disa situata. Fëmijët të cilët kanë përjetuar trauma megjithatë dihet që papritmas ndalojnë së foluri. ==Trajtimi== Përkundër besimit popullor, njerëzit me mutizëm selektiv nuk përmirësohen domosdoshmërisht me moshën.<ref name="Johnson">{{Cite book|publisher=Speechmark Publishing Ltd|isbn=978-0-86388-280-7|last=Johnson|first=Maggie|author2=Alison Wintgens|title=The Selective Mutism Resource Manual|date=2001-06-21}}</ref> Trajtimi efektiv është i nevojshëm që një fëmijë të zhvillohet siç duhet. Pa trajtim, mutizmi selektiv mund të kontribuojë në depresionin kronik, ankthin e mëtejshëm dhe probleme të tjera sociale dhe emocionale.<ref>Selective Mutism Group: Ask the Doc archives: [http://www.selectivemutism.org/faq/faqs/when-do-i-need-to-seek-professional-help-for-my-child When do I need to seek professional help for my child?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120311180146/http://www.selectivemutism.org/faq/faqs/when-do-i-need-to-seek-professional-help-for-my-child |date=11 mars 2012 }} and [http://www.selectivemutism.org/faq/faqs/what-about-adults-what-are-the-long-term-effects-of-sm What about adults? What are the long-term effects of SM?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120701035438/http://www.selectivemutism.org/faq/faqs/what-about-adults-what-are-the-long-term-effects-of-sm |date=1 korrik 2012 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/this_world/7336053.stm|title=Virginia Tech University mass killer Cho Seung Hui diagnosed with Selective Mutism|author=Emma Ketteley|website=BBC This World|date=2008-04-08}}</ref> Si pasojë, trajtimi në moshë të re është i rëndësishëm. Nëse nuk adresohet, mutizmi selektiv ka tendencë të vetë-përforcohet. Të tjerët mund të presin përfundimisht që një fëmijë i pikëlluar të mos flasë, dhe për këtë arsye të ndalojnë përpjekjet për të filluar një kontakt verbal. Përndryshe, ata mund të bëjnë presion ndaj fëmijës për të folur, duke rritur nivelin e tyre të ankthit në situatat kur pritet të folurit. Për shkak të këtyre problemeve, një ndryshim i mjedisit mund të jetë një konsideratë e vlefshme. Sidoqoftë, ndryshimi i shkollës ia vlen të merret në konsideratë vetëm nëse mjedisi alternative është shumë mbështetës, përndryshe një mjedis krejt i ri mund të jetë një shok shoqëror për individin ose t'i privojë ata nga ndonjë miq ose mbështetje që ata kanë aktualisht. Pavarësisht nga shkaku, rritja e vetëdijes dhe sigurimi i një ambienti mbështetës, janë hapat e parë drejt një trajtimi efektiv. Fëmijët e prekur më shpesh nuk kanë pse të ndryshojnë shkolla ose klasa dhe nuk kanë vështirësi të vazhdojnë, përveç në komunikimin dhe frontin shoqëror. Trajtimi në vitet e adoleshencës ose të rriturit mund të jetë më i vështirë sepse individi i prekur është mësuar të jetë memec. Trajtimi i saktë varet nga mosha e personit, çdo sëmundje mendore shoqëruese dhe një sërë faktorësh të tjerë. Për shembull, stimulimi i venitjes zakonisht përdoret me fëmijë më të vegjël sepse fëmijët e moshuar dhe adoleshentët e njohin situatën si një përpjekje për t'i bërë ata të flasin, dhe njerëzit e moshuar me këtë gjendje dhe njerëzit me depresion kanë më shumë të ngjarë të kenë nevojë për ilaçe.<ref>{{cite web|url=http://www.selectivemutism.org/resources/library/SM%20General%20Information/Older%20Children%20and%20Teens.pdf|author=Ricki Blau|title=The Older Child or Teen with Selective Mutism|date=2005-09-20|publisher=Selective Mutism Group|access-date=11 prill 2020|archive-date=12 shtator 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160912193824/http://www.selectivemutism.org/resources/library/SM%20General%20Information/Older%20Children%20and%20Teens.pdf|url-status=dead}}</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Çrregullime ankthi]] [[Kategoria:Çrregullime psikologjike të fëmijërisë]] [[Kategoria:Sjellje njerëzore]] [[Kategoria:Psikologji shoqërore]] 4z1xz5rzv3oej7qbgajd7396gh9x226 Anıtkabir 0 281644 3053048 2996466 2026-10-02T15:12:42Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3053048 wikitext text/x-wiki {{Infobox monument|monument_name=Anıtkabir|begin=9 tetor 1944|coordinates={{coord|39|55|32|N|32|50|16|E|region:TR_type:landmark|display=inline,title}}|map_width=|map_image=|dedicated_to=[[Mustafa Qemal Atatürk]]|open=1 shtator 1953|complete=1 shtator 1953|height={{convert|27|m|ft|abbr=on}}|native_name=|width={{convert|41.65|m|ft|abbr=on}}|length={{convert|57.35|m|ft|abbr=on}}|material=Beton, travertine dhe mermer|type=[[Mauzoleu|Mauzole]]|designer=[[:tr:Emin Halid Onat|Emin Halid Onat]] dhe [[:tr:Ahmet Orhan Arda|Ahmet Orhan Arda]]|location=[[Ankara]], [[Turqi]]|image=[[File:Ankara asv2021-10 img04 Anıtkabir.jpg|250px]]|extra=}} '''Anıtkabir''' ([[Gjuha shqipe|shqip]]: "varri memorial") është [[mauzoleu]] i [[Mustafa Qemal Ataturku]]t, udhëheqësit të [[ Lufta e Pavarësisë Turke |Luftës së Pavarësisë Turke]] dhe themeluesi dhe Presidenti i parë i [[Turqia|Republikës së Turqisë]]. Ajo është e vendosur në [[Ankaraja|Ankara]] dhe është projektuar nga arkitektët [[Emin Halid Onat|Profesor Emin Onat]] dhe Asistent Profesor Ahmet Orhan Arda, propozimi i të cilit i mundi 48 hyrje të tjera nga disa vende në një konkurs të mbajtur nga Qeveria Turke më 1941 për një "varr monumental" për Ataturkun. Vendi është gjithashtu vendi i pushimit përfundimtar të [[Ismet Inony]], Presidenti i dytë i Turqisë, i cili u varros atje pasi vdiq më 1973. Varri i tij gjendet përballë mauzoleut të Ataturkut, në anën e kundërt të Terrenit Ceremonial. Mauzoleu ishte përshkruar në kartëmonedha të ndryshme turke gjatë viteve 1966-1987 dhe 1997-2009<ref>The mausoleum was depicted in the following Turkish banknotes: </ref> dhe u përfshi në dhomën turke të inxhinierëve civilë listën e pesëdhjetë bëmave të inxhinierisë civile në Turqi, një listë e projekteve të mrekullueshme inxhinierike të realizuara në 50-të vitet e para të dhomës. == Ndërtimi == [[Skeda:Anıtkabir_Ulus_10.11.44.jpg|parapamje| Artikulli i Paul Bonatz për projektin Anıtkabir, duke përfshirë paraqitjen dhe planin e vendit ]] [[Skeda:Anıtkabir_ziyareti.jpeg|majtas|parapamje| Anitkabir ]] Zona e zgjedhur për Anıtkabir njihej si ''Rasattepe'' (''Kodra e Vëzhgimit''), e cila, në kohën e konkursit arkitektonik për Anıtkabir, ishte një vendndodhje qendrore në Ankara dhe mund të shihej nga të gjitha pjesët e qytetit. Gërmimet [[Arkeologjia|arkeologjike]] zbuluan objekte që i përkisnin civilizimit [[Frigjia|frigjian]], të cilat u gërmuan me kujdes dhe u shfaqën në [[ Muzeu i Qytetërimeve Anatoliane |Muzeun e Qytetërimeve Anadolliane]], gjithashtu në Ankara. Ndërtimi i Anıtkabir, i cili zgjati nëntë vjet dhe përshkoi katër faza, filloi më 9 tetor 1944 me ceremoninë e hedhjes së gurit të themelit. [[Skeda:Anitkabir.JPG|parapamje| Një pamje nga oborri ceremonial. ]] === Rishikimi i planeve origjinale === Projekti Anıtkabir fillimisht kishte një tavan të harkuar mbi mauzoleun të bartur nga kolonat rrethuese. Më 4 dhjetor 1951, Qeveria pyeti arkitektët për mundësinë e shkurtimit të kohës së ndërtimit duke ulur 28 metra tavanin e lartë të Sallës së Nderit. Pas studimit të temës, arkitektët arritën në përfundimin se ishte e mundur të mbulohej tavani me një pllakë betoni të armuar në vend të një kasaforte prej guri. Ky ndryshim uli peshën e tavanit dhe gjithashtu eliminoi rreziqe të caktuara ndërtimore. === Relieve sipërfaqësore dhe gurë === Të gjithë gurët dhe mermeret u sollën nga pjesë të ndryshme të Turqisë. Travertina poroze e përpunuar me lehtësi përdoret në veshjen e jashtme të sipërfaqeve të betonit dhe mermeri përdoret për sipërfaqet e brendshme të Sallës së Nderit. Travertina e bardhë e përdorur për grupet e skulpturave, figurat e luanëve dhe kolonat e mauzoleve u sollën nga [[Kajseriu]] dhe travertina e përdorur brenda kullave u soll nga [[ Polatlı |Polatlı]] dhe [[ Sincan, Ankara |Malıköy]]. Travertina kuq e zi e përdorur për shtrimin e tokës ceremoniale dhe dyshemetë e kullave vinte nga Kayseri. Travertina e verdhë e sjellë nga [[Çankırı]] u përdor për ndërtimin e Ndihmave të Fitores, mureve të jashtme të Sallës së Nderit dhe kolonave rrethuese të tokës ceremoniale. Mermeri me ngjyrë të kuqe, të zezë dhe me krem, që u përdor në dyshemenë e Sallës së Nderit u sollën nga Hatay, [[Adanë|Adana]] dhe [[Çanakalaja|akanakkale]], dhe për muret e brendshme, u përdor mermeri me formë tigri nga Afyon dhe mermer jeshil nga Bilecik . Sarkofagu, një gur varri monolit me peshë 40 tonë, u soll nga [[Adanë|Adana]] dhe mermeri i bardhë që mbulonte anët e sarkofagut ishte gjithashtu nga Afyon. == Plani urbanistik == Ka katër pjesë kryesore për në Anikabir: Rruga e Luanëve, Plaza Ceremonial, Salla e Nderit (vendndodhja e varrit të Ataturkut) dhe Parku i Paqes që rrethon monumentin. === Rruga e Luanëve === Afrimi i monumentit është një kalim prej {{Convert|262|m|ft|0}} për këmbësorë që është rreshtuar nga të dy anët nga dymbëdhjetë palë luanë të gdhendur në një stil si gjetjet arkeologjike të Hitejve. Luanët përfaqësojnë 24 Fiset Turke Oghuz dhe tregohen të ulur për të përfaqësuar njëkohësisht fuqinë dhe paqen. Një boshllëk prej pesë centimetrash ndan gurët e shtrimit në Rrugën e Luanëve për të siguruar që vizitorët të marrin kohën e tyre dhe të vëzhgojnë sjellje respektuese gjatë rrugës për në varrin e Ataturkut. === Plaza ceremoniale === Plaza Ceremonial ndodhet në fund të Rrugës së Luanit. Zona është {{Convert|129|m|ft|0}} e gjatë dhe {{Convert|84|m|ft|0}} e gjerë dhe ishte krijuar për të akomoduar 15,000 njerëz. Dyshemeja është zbukuruar me 373 modele tepihësh dhe ''kilim'' (qilim turk), dhe është bërë nga travertina në ngjyra të ndryshme. === Salla e Nderit === [[Skeda:Atatürk'ün_mozolesi.JPG|parapamje| [[Sarkofag|Sarkofagu]] simbolik i varrit të Ataturkut brenda Sallës së Nderit. ]] [[Skeda:Medvedev_in_Turkey6.jpg|parapamje| [[Rusia|Presidenti rus]] [[Dmitry Medvedev]] duke vendosur një kurorë në sarkofagun e varrit të Ataturkut brenda Sallën së Nderit. ]] [[Skeda:Turkey-1658_(2215850337).jpg|parapamje| Roje në Anıtkabir ]] Salla e Nderit është simboli ikonik i Anıtkabir dhe vendndodhja e varrit të Ataturkut. Struktura është {{Convert|41.65|x|57.35|m}} në plan dhe ngrihet në një lartësi prej {{Convert|17|m|ft|0}}, me vetë kolonat që janë {{Convert|14.4|m|ft|0}}. Varri i Ataturkut ndodhet pikërisht nën sarkofagun simbolik prej 40 tonësh në katin e parë të Sallës së Nderit, dhe trupi i Ataturkut është varrosur nën këtë në një dhomë të veçantë varri në nivelin e bodrumit. Dhoma ka një plan tetëkëndësh në stilet arkitekturore Seljuk dhe Osmane, dhe tavani i tij piramidal është i veshur me mozaikë ari. === Parku i Paqes === Parku që rrethon monumentin quhet "Parku i Paqes" për nder të shprehjes së famshme të Atatürk "Paqja në shtëpi, paqe në botë". Ai përmban rreth 50,000 pemë dekorative, lule dhe shkurre në 104 lloje, dhuruar nga rreth 25 vende. == Kullat, statujat dhe muzetë == Brenda faqes Anıtkabir ka dhjetë kulla të vendosura në një rregullim simetrik. Këto simbolizojnë idealet që ndikuan në kombin turk dhe krijimin e Republikës së Turqisë. Kullat janë të ngjashme për sa i përket planifikimit dhe strukturës: ato janë drejtkëndëshe, afër një sheshi, me çati piramidale. Shigjetat prej bronzi vendosen në majë të çatisë, si në tendat tradicionale të nomadës turke. Brenda kullave, zbukurimet gjeometrike të frymëzuara nga modelet dhe motivet tradicionale të qilimave turq (kilim) mund të gjenden në tavanet e kullave në teknikën e afreskut. Ka edhe mbishkrime me citate nga Ataturku që korrespondojnë me temën e asaj kulle. === Kulla e Pavarësisë === Relievi brenda Kullës së Pavarësisë tregon një djalë të ri duke qëndruar drejt dhe duke mbajtur një shpatë me të dy duart, ndërsa një [[Shqiponja|shqiponjë]] po ngjitet në një shkëmb pranë tij. Shqiponja përfaqësonte fuqinë dhe pavarësinë në mitologji dhe në artin selxhuk, dhe i riu me shpatë përfaqëson kombin turk që mbron pavarësinë e tij. === Grupi i statujave femra === Përpara Kullës së Pavarësisë, ka një grup statujash prej tri grave me veshje kombëtare turke. Dy gratë në anët po mbajnë një kurorë të madhe që arrin në tokë. Kjo kurorë, e përbërë nga leshterikë, paraqet vendin e bollshëm. Gruaja në të majtë me një filxhan në dorën e saj të shtrirë po kërkon dhembshurinë e Zotit. Gruaja në mes, duke e mbuluar fytyrën me dorë, po qan. Ky grup përfaqëson krenarinë e grave turke, dhe solemnitetin dhe vendosmërinë e tyre madje në pikëllim dhe vështirësi. === Kulla e Lirisë === Relievi brenda Kullës së Lirisë tregon një figurë të një [[engjëlli]] që mban një fletë letre dhe një [[Kali|kal]] të rritur pranë tij. Figura e engjëllit simbolizon shenjtërinë e lirisë dhe fleta e letrës simbolizon Deklaratën Turke të Lirisë. Figura e kuajve është një simbol i lirisë dhe pavarësisë. === Grupi i statujave meshkuj === Përpara Kullës së Lirisë ndodhet një grup statujash i përbërë nga tre burra. Burri në të djathtë me një përkrenare dhe pallto përfaqëson një ushtar turk; në të majtë me një libër në dorë është një i ri dhe intelektual turk; prapa të dyve, me veshje fshati, është një fshatar turk. Shprehjet serioze të fytyrës së të tri statujave paraqesin solemnitetin dhe vullnetin e popullit turk. === Kulla e Mehmetçikut === Kulla e Mehmetçikut ndodhet në të djathtën e fundit të Rrugës së Luanit. Relievi në fasadën e jashtme përshkruan një ''mehmetçik'' (ushtar turk) duke lënë shtëpinë për në front. Në këtë përbërje, një nënë e trishtuar, por krenare që mban dorën mbi supin e djalit të saj, e dërgon atë në luftë për vendin. Ekziston një librari dhe një dyqan dhuratash në këtë kullë për vizitorët e interesuar për të blerë artikuj në lidhje me Anıtkabir dhe Atatürk. === Kulla e Fitores === Datat e tri fitoreve më të rëndësishme të kombit dhe fjalët e Ataturkut për këto fitore janë mbishkruar në muret e kësaj kulle. Brenda kullës, ekspozohet karroca e armës, e cila mbante arkivolin e Atatürk nga [[Pallati Dolmabahçe]] në Sarayburnu dhe i dorëzoi Marinës më 19 nëntor 1938. === Kulla e Paqes === Një përbërje relievi që shpreh parimin e Ataturkut për '''[[ Paqja në shtëpi, paqja në botë |Paqja në shtëpi, paqe në botë]]''' është e mbishkruar brenda mureve të kullës. Në këtë reliev, fshatarët dhe një figurë ushtarake që i mbron ata duke mbajtur shpatën e tij përshkruhen. Ky ushtar simbolizon Ushtrinë Turke, mbajtësin e fortë dhe të vërtetë të paqes, duke i lejuar njerëzit të jetojnë jetën e tyre të përditshme në paqe të siguruar nga Ushtria Turke. === Kulla e 23 Prillit === [[Skeda:Cadillac_of_Kemal_Ataturk.JPG|djathtas|parapamje|220x220px| Ekrani Cadillac i Serisë 80 në ekran. ]] Në muret e brendshme të kësaj kulle është një reliev që përshkruan hapjen e [[ Asambleja e Madhe Kombëtare Turke |Asamblesë së Madhe Kombëtare Turke]] më 23 prill 1920. Gruaja që qëndron në këtë vend po mban në dorë një letër me një mbishkrim të datës. Çelësi në anën tjetër, simbolizon hapjen e Kuvendit. Makina Cadillac Seria 80<ref>[http://www.isteataturk.com/haber/4564/ertugrul-yati 1936 Cadillac Series 80 used by Mustafa Kemal Atatürk]</ref> e Ataturkut e vitit 1936, e përdorur mes viteve 1936 dhe 1938, është në ekspozitë në këtë kullë. === Kulla e Reformave === Kjo kullë është shtrirja e muzeut dhe rrobat e Atatürk janë ekspozuar këtu. Relievi brenda murit të kullës tregon një dorë të dobët që mban pishtarin gati të shuhet, duke simbolizuar rënien e Perandorisë Osmane. Një tjetër dorë e fortë që ngre një pishtar rrezatues drejt qiellit simbolizon reformat me të cilat Republika e re Turke dhe Atatürk ngritën Kombin Turk në nivelin e qytetërimit bashkëkohor. === Kulla Misak-ı Millî (Pakti Kombëtar) === Kulla është në hyrje të muzeut (shih më poshtë) dhe relievi brenda kësaj kullë simbolizon detyrimin në bashkësi. Relievi tregon katër duar të bashkuara me një shpatë. Kjo përbërje simbolizon betimin e përbashkët të kombit për të shpëtuar vendin turk. === Muzeu Anıtkabir i Ataturkut === [[ Muzeu Anıtkabir Atatürk |Muzeu Anıtkabir i Ataturkut]] u hap më 21 qershor 1960. Artikujt personalë të Ataturkut, veshjet e tij dhe disa nga dhuratat e paraqitura të tij janë në ekspozitë në këtë muze. Medaljet, dekorimet dhe disa sende personale të Ataturkut dhuruar në muze nga fëmijët e tij të birësuar janë ekspozuar edhe në muze. {{Wide image|Anıtkabir in Ankara Turkey by Mardetanha (67).JPG|800px|Panoramë e Anıtkabir||alt=Metamorphosis}} == Karakteristikat arkitekturale == Periudha e [[ Arkitektura e Turqisë |arkitekturës turke]] midis viteve 1940 dhe 1950 është klasifikuar nga historianët e arkitekturës si ''Lëvizja'' e ''Dytë Kombëtare e Arkitekturës''. Kjo periudhë karakterizohet më së shumti nga ndërtesa monumentale, simetrike, të veshura me rrasa, me theks të madh dhënë detajeve dhe mjeshtërisë në ndërtim. Anıtkabir përmban të njëjtat karakteristika të kësaj periudhe, dhe konsiderohet nga shumë si monumenti i fundit i epokës. Për më tepër, Anıtkabir përmban karakteristika arkitekturore dhe zbukuruese të [[Selxhukët|selxhukëve]] dhe osmanëve. Për shembull, qepalla e kullave dhe Salla e Nderit janë të gjitha zbukurimet e stilit të ''selxhukëve''. == Vizitorët == [[Skeda:Anıtkabir,_Ankara.jpg|parapamje| Një pamje ballore e Anıtkabir. ]] [[Skeda:Anıtkabir.JPG|majtas|parapamje| Një pamje e Anıtkabir. ]] Më 10 nëntor 2007, 69 vjetori i vdekjes së Atatürk, 546.620 njerëz, nga të cilët 2.420 ishin të huaj, vizituan Anıtkabir, duke vendosur një rekord të lartë për vizitorët e përditshëm. Në 11 muajt e parë të vitit 2007, Anıtkabir mori më shumë se 11 milionë vizitorë, duke tejkaluar numrin e përgjithshëm të vizitorëve për çdo vit të mëparshëm. Në vitin 2006, gjithsej 8,150,000 njerëz dhe në 2005, gjithsej 3,800,000 njerëz vizituan Anıtkabir.<ref name="Visits">{{Cito web|url=http://www.hurriyet.com.tr/gundem/7665998.asp?gid=180&sz=53950|title=Milyonlar Ata'ya koştu|publisher=[[Hürriyet]]|accessdate=10 nëntor 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924134136/http://www.hurriyet.com.tr/gundem/7665998.asp?gid=180&sz=53950|archive-date=24 shtator 2015|url-status=dead}}</ref> Më 10 nëntor 2013, 1.089.615 njerëz vizituan Anıtkabir që është rekordi i ri i të gjitha kohërave. Më 29 tetor 2013 që është përvjetori i themelimit të Republikës së Turqisë, 438,451 njerëz vizituan Anıtkabir. Më 10 nëntor 2012, numri i regjistruar i vizitorëve u njoftua si 413,568 njerëz.<ref name="Visits2">{{Cite news|url=http://www.radikal.com.tr/turkiye/10_kasimda_anitkabirde_ziyaret_rekoru_kirildi-1160153|title=10 Kasım'da Anıtkabir'de ziyaret rekoru kırıldı|date=11 nëntor 2013|work=[[Radikal]]|access-date=11 nëntor 2013|language=Tr}}</ref> == Galeri == <gallery> Skeda:Anıtkabir, Ankara, Turquía, 2024-10-03, DD 25.jpg|Rruga e Luanëve Skeda:Anıtkabir, Ankara, Turquía, 2024-10-03, DD 27.jpg|Rruga e Luanëve Skeda:Anıtkabir, Ankara, Turquía, 2024-10-03, DD 29.jpg|Skulptura e burrave turq, e vendosur në hyrje të Rrugës së Luanëve Skeda:Anıtkabir, Ankara, Turquía, 2024-10-03, DD 30.jpg|Skulptura e grave turke, e vendosur në hyrje të Rrugës së Luanëve Skeda:Cambio de la guardia, Anıtkabir, Ankara, Turquía, 2024-10-03, DD 03.jpg|Roje ceremoniale në hyrje të mauzoleumit Skeda:Ankara Anıtkabir Taking care of guard in 2011 01.jpg|Ditë e nxehtë në Anıtkabir Skeda:Anıtkabir rölyef 2.JPG|Reliev Skeda:Inonutomb.jpg|Varri i [[Ismet Inëny|Ismet Inonu]] Skeda:Anıtkabir, Ankara, Turquía, 2024-10-03, DD 22-24 HDR.jpg|Varri i Ismet Inonys Skeda:Protect Your Republic Protest - 6 (2007-04-14) edit.jpg|Mbroni Demonstratën tuaj të Republikës Skeda:20 Old TL reverse.jpg|Kthimi i kartëmonedhës 20 lira (1970) Skeda:5 Million TL reverse.jpg|Kthim i kartëmonedhës prej 5 milion lira (1990-2005) Skeda:5 YTL arka.jpg|Kthimi i kartëmonedhës së re 5 lira (2005-2008) Skeda:Anıtkabir, Ankara, Turquía, 2024-10-03, DD 20.jpg|Një pamje e përgjithshme e Anıtkabir </gallery> == Shiko edhe == * [[Lufta e Pavarësisë Turke]] * [[Përmendorja e Dëshmorëve të Çanakalasë]] == Lidhje të jashtme == * [http://www.anitkabir.tsk.tr/index_eng.html Uebfaqja zyrtare e Anıtkabir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170805091221/http://www.anitkabir.tsk.tr/index_eng.html |date=5 gusht 2017 }} (in English) * [http://www.360tr.com/anitkabir-mausoleum-virtual-tour_ce78e8512_en.html 360° turne virtual në Anıtkabir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190826084609/http://www.360tr.com/anitkabir-mausoleum-virtual-tour_ce78e8512_en.html |date=26 gusht 2019 }} * [http://www.anitkabirozeldefteri.com Libri i vizitorëve të Anıtkabir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200922152212/http://www.anitkabirozeldefteri.com/ |date=22 shtator 2020 }} (in Turkish) * [https://web.archive.org/web/20150923175824/http://www.ashgate.com/isbn/9781409429777 Përtej Anıtkabir: Ndërtimi dhe Mirëmbajtja e Kujtesës Kombëtare në Arkitekturën Funerative për Mustafa Kemal Atatürk] * [http://www.3dkonut.com/projeler/tam-ekran/anitkabir Anıtkabir në 3D në vendin e saj të vërtetë] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161010214005/http://www.3dkonut.com/projeler/tam-ekran/anitkabir |date=10 tetor 2016 }} == Referime == {{Reflist|30em}} [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] [[Kategoria:Monumente]] [[Kategoria:Turqi]] sncpvn6k95jk8hfmqzc9vt2hmjtn9os Diskutim:Anıtkabir 1 281652 3053049 3002631 2026-10-02T15:12:43Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3053049 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Anıtkabir/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} {{CEE Spring 2020|user=Berishasinan|topic=Arkitekturën|topic2=|topic3=|country=Turqi|country2=|country3=}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Anıtkabir]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3053048 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150924134136/http://www.hurriyet.com.tr/gundem/7665998.asp?gid=180&sz=53950 për lidhjen http://www.hurriyet.com.tr/gundem/7665998.asp?gid=180&sz=53950. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 tetor 2026 17:12 (CEST) 44vc5uyurih9vvshxcqubzv4rd7lr7i Gripi spanjoll 0 281757 3053158 3046411 2026-10-02T22:09:12Z InternetArchiveBot 115207 Adding 1 book for [[Wikipedia:Vërtetueshmëria]] (20261002sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 3053158 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Camp Funston, at Fort Riley, Kansas, during the 1918 Spanish flu pandemic.jpg|alt=|djathtas|frameless|226x226px|'''Ushtarë nga Fort Riley, Kansas, të sëmurë nga gripi spanjoll në një repart spitalor në Camp Funston .''']]'''Gripi Spanjoll,''' i njohur gjithashtu si [[pandemia]] e gripit të vitit [[1918|1918,]] ishte një pandemi jashtëzakonisht vdekjeprurëse e gripit. Duke zgjatur nga Janari 1918 deri në Dhjetor 1920, ai infektoi 500 milion njerëz - rreth një e katërta e popullsisë së botës në atë kohë. Numri i të vdekurve vlerësohet të ketë qenë diku nga 17 milion në 50 milion, dhe ndoshta deri në 100 milion, duke e bërë atë një nga pandemitë më vdekjeprurëse në historinë njerëzore.<ref>{{cite news|title=History’s deadliest pandemics, from ancient Rome to modern America|url=https://www.washingtonpost.com/graphics/2020/local/retropolis/coronavirus-deadliest-pandemics/|date=7 prill 2020|accessdate=11 prill 2020|first=Michael S.|last=Rosenwald|work=Washington Post|url-status=live|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407204000/https://www.washingtonpost.com/graphics/2020/local/retropolis/coronavirus-deadliest-pandemics/|archive-date=2020-04-07}}</ref> Për të mbajtur moralin, censorët Shtetet e Bashkuara te [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]] minimizuan raportet e hershme të varfërisë dhe vdekshmërisë në [[Gjermania|Gjermani,]] [[Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës së Veriut|Mbretërinë e Bashkuar,]] [[Franca|Francë]] dhe [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Shtetet e Bashkuara.]] Gazetat ishin të lira të raportonin efektet e epidemisë në Spanjën neutrale, siç është sëmundja e rëndë e mbretit Alfonso XIII, dhe këto histori krijuan një përshtypje të rreme për Spanjën, si veçanërisht e goditur. Kjo i dha emrin gripit spanjoll. Të dhënat historike dhe epidemiologjike janë të pamjaftueshme për të identifikuar me siguri origjinën gjeografike të pandemisë, me pamje të ndryshme për vendndodhjen e saj. Shpërthimet më të mëdha të gripit vrasin në mënyrë disproporcionale të rinjtë dhe të moshuarit, me një shkallë më të lartë të mbijetesës për ata në mes, por pandemia e gripit spanjoll rezultoi në një shkallë më të lartë se sa pritej për vdekje për të rriturit e rinj. Shkencëtarët ofrojnë disa shpjegime të mundshme për shkallën e lartë të vdekshmërisë së pandemisë së gripit të vitit 1918. Disa analiza kanë treguar që virusi të jetë veçanërisht vdekjeprurës sepse shkakton një stuhi të citokinës, e cila shkatërron sistemin imunitar më të fortë të të rriturve. Në të kundërt, një analizë e vitit 2007 e revistave mjekësore nga periudha e pandemisë zbuloi se infeksioni viral nuk ishte më agresive sesa llojet e mëparshme të gripit. Përkundrazi, kequshqyerja, kampe dhe spitale të mbipopulluara mjekësore dhe higjena e dobët promovuan mbinfeksion bakterial. Ky superinfeksion vrau shumicën e personave të prekur, zakonisht pas një periudhe të zgjatur shtrimi në spital ose vuajtje.<ref>{{cite journal|vauthors=Brundage JF, Shanks GD|title=What really happened during the 1918 influenza pandemic? The importance of bacterial secondary infections|journal=The Journal of Infectious Diseases|volume=196|issue=11|pages=1717–1718; author reply 1718–1719|date=dhjetor 2007|pmid=18008258|doi=10.1086/522355|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Morens DM, Fauci AS|title=The 1918 influenza pandemic: Insights for the 21st century|journal=The Journal of Infectious Diseases|volume=195|issue=7|pages=1018–1028|date=prill 2007|pmid=17330793|doi=10.1086/511989|doi-access=free}}</ref> Gripi Spanjoll ishte i pari nga dy pandemitë e shkaktuara nga virusi i gripit [[H1N1;]] e dyta ishte gripi i derrave në 2009.<ref>{{cite web|url=http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt|title=La Grippe Espagnole de 1918|format=Powerpoint|language=fr|publisher=[[Institut Pasteur]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117020243/http://www.pasteur.fr/infosci/conf/CRC/Grippe_CRC.ppt|archive-date=17 nëntor 2015}} (also [https://www.powershow.com/view/2a8245-ODY3M/Grippe_espagnole_de_1918_consquences_dmographiques_long_terme_powerpoint_ppt_presentation# here] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200417064626/https://www.powershow.com/view/2a8245-ODY3M/Grippe_espagnole_de_1918_consquences_dmographiques_long_terme_powerpoint_ppt_presentation |date=17 prill 2020 }}, requires Flash player)</ref> == Referime == {{reflist|2}} == Bibliografia == {{div col|colwidth=30em}} * {{cite journal|vauthors=Antonovics J, Hood ME, Baker CH|title=Molecular virology: Was the 1918 flu avian in origin?|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=440|issue=7088|pages=E9; discussion E9–10|date=prill 2006|pmid=16641950|doi=10.1038/nature04824|bibcode=2006Natur.440E...9A}} * {{cite journal|last=Afkhami|first=Amir|year=2003|url=http://hsrc.himmelfarb.gwu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1384&context=smhs_psych_facpubs|title=Compromised Constitutions: The Iranian Experience with the 1918 Influenza Pandemic|journal=Bulletin of the History of Medicine|volume=77|issue=2|pages=367–392|doi=10.1353/bhm.2003.0049|pmid=12955964|ref={{harvid|Afkhami|2003}}}} – Open access material by the Psychiatry and Behavioral Sciences at Health Sciences Research Commons. * {{cite encyclopedia|last=Afkhami|first=Amir|editor-last=Yarshater|editor-first=Ehsan|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|title=Influenza|url=http://www.iranicaonline.org/articles/influenza|edition=Online|date=29 mars 2012|orig-year=15 December 2004|series=Fasc. 2|volume=XIII|pages=140–143|location=New York City|publisher=Bibliotheca Persica Press|ref={{harvid|Afkhami|2012}}}} * {{cite book|last=Barry|first=John M.|author-link=John M. Barry|title=The Great Influenza: The Epic Story of the Greatest Plague in History|publisher=Viking Penguin|year=2004|isbn=978-0-670-89473-4|url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00john}} * {{cite journal|vauthors=Barry JM|title=The site of origin of the 1918 influenza pandemic and its public health implications|journal=Journal of Translational Medicine|volume=2|issue=1|page=3|date=janar 2004|pmid=14733617|pmc=340389|doi=10.1186/1479-5876-2-3|ref={{harvid|Barry2004b}}|author-link=John M. Barry}} * {{cite book|last1=Benedict|first1=Michael Les|last2=Braithwaite|first2=Max|name-list-style=vanc|author-link2=Max Braithwaite|title=In the Face of Disaster: True Stories of Canadian Heroes from the Archives of Maclean's|year=2000|publisher=Viking|location=New York|isbn=978-0-670-88883-2|page=[https://archive.org/details/infaceofdisaster0000bene/page/38 38]|chapter=The Year of the Killer Flu|chapter-url=https://archive.org/details/infaceofdisaster0000bene}} * {{cite web|url=http://virus.stanford.edu/uda/|title=The 1918 Influenza Pandemic|last=Billings|first=Molly|name-list-style=vanc|year=1997|publisher=Virology at Stanford University|access-date=1 maj 2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5gWiCreh4?url=http://virus.stanford.edu/uda/|archive-date=4 maj 2009|url-status=dead}} * Bristow, Nancy K. ''American Pandemic: The Lost Worlds of the 1918 Influenza Epidemic'' (OUP, 2012) * {{cite web|url=https://www.cdc.gov/ncidod/eid/vol12no01/05-0979.htm|title=1918 Influenza: the Mother of All Pandemics|access-date=2 shtator 2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5kCUlGdKu?url=http://www.cdc.gov/ncidod/EID/vol12no01/05-0979.htm|archive-date=1 tetor 2009|url-status=dead}} * {{cite journal|vauthors=Chandra S, Kuljanin G, Wray J|title=Mortality from the influenza pandemic of 1918–1919: the case of India|url=https://archive.org/details/sim_demography_2012-08_49_3/page/857|journal=Demography|volume=49|issue=3|pages=857–865|date=gusht 2012|pmid=22661303|doi=10.1007/s13524-012-0116-x}} * {{cite book|last=Crosby|first=Alfred W.|name-list-style=vanc|title=Epidemic and Peace, 1918|url=https://archive.org/details/epidemicpeace1910000cros|url-access=registration|publisher=Greenwood Press|location=Westport, CT|year=1976|isbn=978-0-8371-8376-3}} * {{cite book|last=Crosby|first=Alfred W.|name-list-style=vanc|title=America's Forgotten Pandemic: The Influenza of 1918|publisher=Cambridge University Press|edition=2nd|year=2003|isbn=978-0-521-54175-6|url=https://books.google.com/?id=KYtAkAIHw24C|via=Google Books}} * {{cite book|last=Davis|first=Ryan A.|name-list-style=vanc|title=The Spanish Flu: Narrative and Cultural Identity in Spain, 1918|url=https://books.google.com/?id=taEhAQAAQBAJ&pg=PR4&dq=spanish+flu+davis#v=onepage&q=catchy&f=false|via=Google Books|year=2013|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-1-137-33921-8}} * {{cite encyclopedia|last=Denoon|first=Donald|title=New Economic Orders: Land, Labour and Dependency|editor1-last=Denoon|editor1-first=Donald|encyclopedia=The Cambridge History of the Pacific Islanders|publisher=CUP|year=2004|isbn=978-0-521-00354-4|page=247}} *{{cite journal|last=dos Reis|first=Mario|last2=Hay|first2=Alan J.|last3=Goldstein|first3=Richard A.|title=Using Non-Homogeneous Models of Nucleotide Substitution to Identify Host Shift Events: Application to the Origin of the 1918 'Spanish' Influenza Pandemic Virus|journal=Journal of Molecular Evolution|publisher=Springer Science and Business Media LLC|volume=69|issue=4|date=29 shtator 2009|issn=0022-2844|doi=10.1007/s00239-009-9282-x|pages=333–345|pmid=19787384|pmc=2772961}} * {{cite book|last=Ewald|first=Paul W.|name-list-style=vanc|title=Evolution of infectious disease|publisher=OUP|year=1994|isbn=978-0-19-506058-4|url-access=registration|url=https://archive.org/details/evolutionofinfec0000ewal}} * {{cite news|url=https://www.reuters.com/article/newsOne/idUSTRE4BS56420081229|agency=Reuters|date=29 dhjetor 2008|title=Researchers unlock secrets of 1918 flu pandemic|access-date=2 shtator 2009|first=Maggie|last=Fox}} * {{cite news|title=Swine flu shot protects against 1918 flu: study|url=https://www.reuters.com/article/idUSTRE65E65S20100616|agency=Reuters|date=16 qershor 2010|first=Maggie|last=Fox}} * {{cite magazine|last=Galvin|first=John|name-list-style=vanc|title=Spanish Flu Pandemic: 1918|url=http://www.popularmechanics.com/science/environment/natural-disasters/4219884|magazine=[[Popular Mechanics]]|access-date=2 tetor 2011|date=31 korrik 2007}} * {{cite book|vauthors=Garret TA|year=2007|title=Economic Effects of the 1918 Influenza Pandemic: Implications for a Modern-day Pandemic|url=https://www.stlouisfed.org/~/media/Files/PDFs/Community%20Development/Research%20Reports/pandemic_flu_report.pdf}} * {{cite journal|last=Gladwell|first=Malcolm|name-list-style=vanc|title=The Dead Zone|journal=[[The New Yorker]]|date=29 shtator 1997|url=https://www.newyorker.com/magazine/1997/09/29/the-dead-zone|author-link=Malcolm Gladwell}} * {{cite book|vauthors=Hays JN|year=1998|url=https://books.google.com/?id=iMHmn9c38QgC&pg=PA274&dq#v=onepage&q=&f=false|via=Google Books|title=The Burdens of Disease: Epidemics and Human Response in Western History|page=274|isbn=978-0-8135-2528-0}} * {{cite journal|title=Mechanistic modelling of the three waves of the 1918 influenza pandemic|journal=Theoretical Ecology|year=2011|issn=1874-1738|pages=283–288|volume=4|issue=2|doi=10.1007/s12080-011-0123-3|first1=Dai Hai|last1=He|first2=Jonathan|last2=Dushoff|first3=Troy|last3=Day|first4=Junling|last4=Ma|first5=David J. D.|last5=Earn|name-list-style=vanc}} * {{cite journal|vauthors=He D, Dushoff J, Day T, Ma J, Earn DJ|title=Inferring the causes of the three waves of the 1918 influenza pandemic in England and Wales|journal=Proceedings. Biological Sciences|volume=280|issue=1766|pages=20131345|date=shtator 2013|pmid=23843396|pmc=3730600|doi=10.1098/rspb.2013.1345}} * {{cite book|last=Honigsbaum|first=Mark|name-list-style=vanc|title=Living with Enza: The Forgotten Story of Britain and the Great Flu Pandemic of 1918|publisher=Palgrave Macmillan|year=2008|isbn=978-0-230-21774-4}} * {{cite journal|title=Paths of Infection: The First World War and the Origins of the 1918 Influenza Pandemic|doi=10.1177/0968344513504525|first=Mark Osborne|last=Humphries|journal=War in History|volume=21|issue=1|pages=55–81|year=2014}} * {{cite journal|vauthors=Johnson NP, Mueller J|title=Updating the accounts: global mortality of the 1918–1920 "Spanish" influenza pandemic|url=https://archive.org/details/sim_bulletin-of-the-history-of-medicine_spring-2002_76_1/page/105|journal=Bulletin of the History of Medicine|volume=76|issue=1|pages=105–115|date=2002|pmid=11875246|doi=10.1353/bhm.2002.0022}} * {{cite book|veditors=Knobler S, Mack A, Mahmoud A, Lemon S|title=The Threat of Pandemic Influenza: Are We Ready? Workshop Summary (2005)|chapter=1: The Story of Influenza|chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK22148/|publisher=The National Academies Press|location=Washington, DC|pages=60–61|ref={{harvid|Knobler|2005}}|year=2005}} * {{cite journal|vauthors=Kobasa D, Jones SM, Shinya K, Kash JC, Copps J, Ebihara H, Hatta Y, Kim JH, Halfmann P, Hatta M, Feldmann F, Alimonti JB, Fernando L, Li Y, Katze MG, Feldmann H, Kawaoka Y|title=Aberrant innate immune response in lethal infection of macaques with the 1918 influenza virus|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2007-01-18_445_7125/page/318|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=445|issue=7125|pages=319–323|date=janar 2007|pmid=17230189|doi=10.1038/nature05495|ref={{harvid|Kobasa|et al.|2007}}|bibcode=2007Natur.445..319K}} * {{cite book|first=George C.|last=Kohn|name-list-style=vanc|title=Encyclopedia of plague and pestilence: from ancient times to the present|via=Google Books|url=https://books.google.com/books?id=tzRwRmb09rgC&pg=PA363&dq#v=onepage&q=&f=false|publisher=Infobase Publishing|year=2007|page=363|edition=3rd|isbn=978-0-8160-6935-4}} * {{cite journal|last=Morrisey|first=Carla R.|title=The Influenza Epidemic of 1918|journal=Navy Medicine|volume=77|issue=3|year=1986|pages=11–17|url=https://archive.org/details/U.s.NavyMedicineVol.77No.3May-june1986}} * {{cite journal|vauthors=Noymer A, Carreon D, Johnson N|title=Questioning the salicylates and influenza pandemic mortality hypothesis in 1918–1919|url=https://archive.org/details/sim_clinical-infectious-diseases_2010-04-15_50_8/page/1203|journal=Clinical Infectious Diseases|volume=50|issue=8|pages=1203|date=prill 2010|pmid=20233050|doi=10.1086/651472|doi-access=free}} * {{cite book|last=Pankhurst|first=Richard|name-list-style=vanc|title=An Introduction to the Medical History of Ethiopia|location=Trenton|publisher=Red Sea Press|year=1991|isbn=978-0-932415-45-5}} * {{cite journal|vauthors=Patterson KD, Pyle GF|title=The geography and mortality of the 1918 influenza pandemic|url=https://archive.org/details/sim_bulletin-of-the-history-of-medicine_spring-1991_65_1/page/4|journal=Bulletin of the History of Medicine|volume=65|issue=1|pages=4–21|date=1991|pmid=2021692}} * {{cite encyclopedia|editor1-first=Maria|editor1-last=Porras-Gallo|editor2-first=Ryan A.|editor2-last=Davis|name-list-style=vanc|title=The Spanish Influenza Pandemic of 1918–1919: Perspectives from the Iberian Peninsula and the Americas|publisher=University of Rochester Press|year=2014|isbn=978-1-58046-496-3|volume=30|encyclopedia=Rochester Studies in Medical History|url=https://books.google.com/?id=-j53BQAAQBAJ&pg=PA51&dq=spanish+flu+davis#v=onepage&q&f=false|via=Google Books}} * {{cite book|first=Andrew T.|last=Price-Smith|name-list-style=vanc|title=Contagion and Chaos|url=https://archive.org/details/contagionchaosdi0000pric|location=Cambridge, MA|publisher=MIT Press|year=2008|isbn=978-0-262-66203-1}} * {{cite book|first=Adnan I.|last=Qureshi|name-list-style=vanc|title=Ebola Virus Disease: From Origin to Outbreak|url=https://books.google.com/books?id=7zyXCgAAQBAJ&pg=PA42&lpg=PA42&dq=Ebola+Virus+Disease:+From+Origin+to+Outbreak+Adnan+1918+pandemic|via=Google Books|publisher=Academic Press|year=2016|isbn=978-0128042427}} * {{cite book|last=Rice|first=Geoffrey W.|name-list-style=vanc|title=Black November; the 1918 Influenza Pandemic in New Zealand|publisher=University of Canterbury Press|year=2005|isbn=978-1-877257-35-3|edition=2nd|author-link=Geoffrey Rice}} * {{cite journal|vauthors=Simonsen L, Clarke MJ, Schonberger LB, Arden NH, Cox NJ, Fukuda K|title=Pandemic versus epidemic influenza mortality: a pattern of changing age distribution|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-infectious-diseases_1998-07_178_1/page/53|journal=The Journal of Infectious Diseases|volume=178|issue=1|pages=53–60|date=korrik 1998|pmid=9652423|doi=10.1086/515616|jstor=30114117|citeseerx=10.1.1.327.2581}} * {{cite journal|vauthors=Starko KM|title=Salicylates and pandemic influenza mortality, 1918–1919 pharmacology, pathology, and historic evidence|url=https://archive.org/details/sim_clinical-infectious-diseases_2009-11-01_49_9/page/1405|journal=Clinical Infectious Diseases|volume=49|issue=9|pages=1405–1410|date=nëntor 2009|pmid=19788357|doi=10.1086/606060|doi-access=free}} ([https://www.sciencedaily.com/releases/2009/10/091002132346.htm summary] by [[Infectious Diseases Society of America]] and [[ScienceDaily]], 3 October 2009) * {{cite journal|title=Reply to Noymer et al.|first=Karen M.|last=Starko|journal=Clinical Infectious Diseases|pages=1203–1204|year=2010|volume=50|issue=8|doi=10.1086/651473|url=https://academic.oup.com/cid/article-pdf/50/8/1203/1233634/50-8-1203a.pdf}} * {{cite journal|vauthors=Taubenberger JK, Reid AH, Janczewski TA, Fanning TG|title=Integrating historical, clinical and molecular genetic data in order to explain the origin and virulence of the 1918 Spanish influenza virus|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series B, Biological Sciences|volume=356|issue=1416|pages=1829–1839|date=dhjetor 2001|pmid=11779381|pmc=1088558|doi=10.1098/rstb.2001.1020}} *{{cite journal|last=Taubenberger|first=Jeffery K.|last2=Reid|first2=Ann H.|last3=Lourens|first3=Raina M.|last4=Wang|first4=Ruixue|last5=Jin|first5=Guozhong|last6=Fanning|first6=Thomas G.|title=Characterization of the 1918 influenza virus polymerase genes|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2005-10-06_437_7060/page/888|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=437|issue=7060|pages=889–893|date=tetor 2005|pmid=16208372|doi=10.1038/nature04230|bibcode=2005Natur.437..889T}} * {{cite journal|last1=Taubenberger|first1=Jeffery K.|last2=Morens|first2=David M.|title=1918 Influenza: the Mother of All Pandemics|journal=[[Emerging Infectious Diseases (journal)|Emerging Infectious Diseases]]|volume=12|issue=1|pages=15–22|date=janar 2006|pmid=16494711|pmc=3291398|doi=10.3201/eid1201.050979}} * {{cite journal|vauthors=Vana G, Westover KM|title=Origin of the 1918 Spanish influenza virus: a comparative genomic analysis|url=https://archive.org/details/molecular-phylogenetics-and-evolution_2008-06_47_3/page/1100|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|volume=47|issue=3|pages=1100–1110|date=qershor 2008|pmid=18353690|doi=10.1016/j.ympev.2008.02.003}} * {{cite journal|vauthors=Vilensky JA, Foley P, Gilman S|title=Children and encephalitis lethargica: a historical review|journal=Pediatric Neurology|volume=37|issue=2|pages=79–84|date=gusht 2007|pmid=17675021|doi=10.1016/j.pediatrneurol.2007.04.012|url=http://www.pedneur.com/article/S0887-8994(07)00194-4/abstract}} {{div col end}} == Lexo më tej == {{div col|colwidth=30em}} * {{cite journal|last=Beiner|first=Guy|name-list-style=vanc|year=2006|title=Out in the Cold and Back: New-Found Interest in the Great Flu|journal=Cultural and Social History|volume=3|issue=4|pages=496–505|author-link=Guy Beiner}} * {{cite book|last=Brown|first=Jeremy|name-list-style=vanc|title=Influenza: The Hundred Year Hunt to Cure the Deadliest Disease in History|url=https://archive.org/details/influenzahundred0000brow|publisher=Atria|location=New York|year=2018|isbn=978-1501181245}} * {{cite book|last=Collier|first=Richard|name-list-style=vanc|title=The Plague of the Spanish Lady – The Influenza Pandemic of 1918–19|url=https://archive.org/details/plagueofspanishl0000coll|publisher=Atheneum|year=1974|isbn=978-0-689-10592-0}} * {{cite web|url=https://www.air-worldwide.com/Publications/AIR-Currents/2018/What-the-1918-Flu-Pandemic-Can-Teach-Today-s-Insurers/|title=What the 1918 Flu Pandemic Can Teach Today's Insurers|publisher=AIR Research and Modeling Group|date=29 mars 2018|access-date=28 maj 2019|first=Narges|last=Dorratoltaj|editor1-first=Heidi|editor1-last=Carrell|archive-date=7 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201107223412/https://www.air-worldwide.com/Publications/AIR-Currents/2018/What-the-1918-Flu-Pandemic-Can-Teach-Today-s-Insurers/|url-status=dead}} * {{cite book|year=2003|title=Hunting the 1918 flu: one scientist's search for a killer virus|first=Kirsty|last=Duncan|edition=illustrated|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-0-8020-8748-5|url=https://books.google.com/?id=HPDI_30wRsEC}} * Humphries, Mark Osborne. ''The Last Plague: Spanish Influenza and the Politics of Public Health in Canada'' (University of Toronto Press; 29013) examines the public-policy impact of the 1918 epidemic, which killed 50,000 Canadians. * {{cite book|last=Johnson|first=Niall|name-list-style=vanc|title=Britain and the 1918–19 Influenza Pandemic: A Dark Epilogue|publisher=Routledge|location=London and New York|year=2006|isbn=978-0-415-36560-4}} * {{cite journal|last=Johnson|first=Niall|year=2003|title=Measuring a pandemic: Mortality, demography and geography|journal=Popolazione e Storia|pages=31–52}} * {{cite journal|last=Johnson|first=Niall|name-list-style=vanc|year=2003|title=Scottish 'flu&nbsp;– The Scottish mortality experience of the "Spanish flu|journal=Scottish Historical Review|volume=83|issue=2|pages=216–226|doi=10.3366/shr.2004.83.2.216|ref=none}} * {{cite book|last=Kolata|first=Gina|name-list-style=vanc|author-link=Gina Kolata|title=Flu: The Story of the Great Influenza Pandemic of 1918 and the Search for the Virus That Caused It|publisher=Farrar, Straus and Giroux|location=New York|year=1999|isbn=978-0-374-15706-7|url=https://archive.org/details/isbn_9780965043267}} * {{cite book|last=Little|first=Jean|name-list-style=vanc|author-link=Jean Little|title=If I Die Before I Wake: The Flu Epidemic Diary of Fiona Macgregor, Toronto, Ontario, 1918|url=https://archive.org/details/ifidiebeforeiwak0000litt|publisher=Scholastic Canada|location=Markham, Ont.|year=2007|isbn=978-0-439-98837-7|series=[[Dear Canada]]}} * {{cite journal|vauthors=Noymer A, Garenne M|title=The 1918 influenza epidemic's effects on sex differentials in mortality in the United States|journal=Population and Development Review|volume=26|issue=3|pages=565–581|year=2000|pmid=19530360|pmc=2740912|doi=10.1111/j.1728-4457.2000.00565.x}} * {{cite journal|vauthors=Oxford JS, Sefton A, Jackson R, Innes W, Daniels RS, Johnson NP|title=World War I may have allowed the emergence of "Spanish" influenza|journal=The Lancet. Infectious Diseases|volume=2|issue=2|pages=111–114|date=shkurt 2002|pmid=11901642|doi=10.1016/S1473-3099(02)00185-8}} * {{cite journal|vauthors=Oxford JS, Sefton A, Jackson R, Johnson NP, Daniels RS|title=Who's that lady?|journal=[[Nature (journal)|Nature Medicine]]|volume=5|issue=12|pages=1351–1352|date=dhjetor 1999|pmid=10581070|doi=10.1038/70913}} * {{cite book|last=Pettit|first=Dorothy|name-list-style=vanc|author2=Janice Bailie|title=A Cruel Wind: Pandemic Flu in America, 1918–1920|publisher=Timberlane Books|location=Murfreesboro, TN|year=2008|isbn=978-0-9715428-2-2|url-access=registration|url=https://archive.org/details/cruelwindpandemi0000pett}} * {{cite journal|vauthors=Philips H|title=The re-appearing shadow of 1918: trends in the historiography of the 1918-19 influenza pandemic|journal=Canadian Bulletin of Medical History|volume=21|issue=1|pages=121–134|year=2010|pmid=15202430|doi=10.3138/cbmh.21.1.121}} * Phillips, Howard. "The recent wave of ‘Spanish’ flu historiography." ''Social History of Medicine'' 27.4 (2014): 789–808. https://doi.org/10.1093/shm/hku066 * {{cite book|editor1-last=Phillips|editor1-first=Howard|editor2-first=David|editor2-last=Killingray|name-list-style=vanc|title=The Spanish Flu Pandemic of 1918: New Perspectives|publisher=Routledge|location=London and New York|year=2003}} * {{cite journal|vauthors=Potter CW|title=A history of influenza|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-applied-microbiology_2001-10_91_4/page/572|journal=Journal of Applied Microbiology|volume=91|issue=4|pages=572–579|date=tetor 2001|pmid=11576290|doi=10.1046/j.1365-2672.2001.01492.x}} * {{cite journal|last=Rice|first=Geoffrey W.|author2=Edwina Palmer|year=1993|title=Pandemic Influenza in Japan, 1918–1919: Mortality Patterns and Official Responses|journal=Journal of Japanese Studies|volume=19|issue=2|pages=389–420|doi=10.2307/132645|jstor=132645}} * {{cite journal|vauthors=Tumpey TM, García-Sastre A, Mikulasova A, Taubenberger JK, Swayne DE, Palese P, Basler CF|title=Existing antivirals are effective against influenza viruses with genes from the 1918 pandemic virus|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2002-10-15_99_21/page/13849|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=99|issue=21|pages=13849–13854|date=tetor 2002|pmid=12368467|pmc=129786|doi=10.1073/pnas.212519699|author-link2=Adolfo García-Sastre|bibcode=2002PNAS...9913849T}} {{div col end}} == Linqe të jashtme == *{{Commons category-inline|Gripi Spanjoll}} * [http://www.influenzaarchive.org/ The American Influenza Epidemic of 1918–1919: A Digital Encyclopedia] Largest digital collection of newspapers, archival manuscripts and interpretive essays exploring the impact of the epidemic on 50&nbsp;U.S. cities (Univ. of Michigan). * [https://www.history.com/topics/world-war-i/1918-flu-pandemic Spanish Flu: The History Channel WebSite (26 March 2020)] [[Kategoria:Gripi Spanjoll]] lg7ko543yabv8ljvlwonebhnytgy3f8 Barış Arduç 0 282167 3053092 3023490 2026-10-02T19:45:37Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3053092 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Barış Arduç | image = | birth_date = {{Birth date and age|1987|10|9}} | birth_place = [[Münsterlingen]] [[Zvicra|Zvicër]]<ref name="Kişisel Yaşam" /> | death_date = | death_place = | occupation = Aktor | years_active = 2011-prezent | nationality = [[Zviceran]]<br>[[Turk]] }} '''Barış Arduç''' (lindi më 9 tetor 1987)<ref name="Kişisel Yaşam">{{cite web|title=Hürriyet Kelebek Ömür Gedik'in Barış Arduç ile Röportajı|language=tr|url=http://sosyal.hurriyet.com.tr/yazar/omur-gedik_119/o-kadin-i-bulursam-bir-seneye-evlenirim_27676346|access-date=30 nëntor 2014|date=30 nëntor 2014|ref=Hürriyet|archive-date=3 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141203205009/http://sosyal.hurriyet.com.tr/yazar/omur-gedik_119/o-kadin-i-bulursam-bir-seneye-evlenirim_27676346|url-status=dead}}</ref> është një aktor turk lindur ne Zvicër me origjine [[Shqiptarët në Zvicër|shqiptare]]. Pas takimit me aktoren e teatrit [[Ayla Algan]], ai filloi aktrimin profesional. Përparimi i tij erdhi me premierën e ''[[Kiralık Aşk]]'' (2015–2017). Përveç karrierës së tij televizive, ai është paraqitur edhe në fotografi në lëvizje. Me ''Kiralık Aşk'' Arduç është një fitues i dy çmimeve në Golden Butterfly TV Awards (2015 dhe 2016), ai kishte çmimet e Teatrit dhe Kinemasë së Familjes Sadri. Nga maji 2016, ai është gjithashtu një Ambasador i Mirësisë së Mirë për Shoqatën Jeta pa Kancer të Turqisë. Në mars 2017, ai fitoi çmimin GQ Turkey për "Kryesisht njeri i folur i vitit 2016". == Jeta e hershme == Barış Arduç lindi në [[Münsterlingen|Scherzingen]] [[Zvicra|Zvicër]], si fëmija i mesëm i agjentëve të pasurive të patundshme Gülay dhe Erol Arduç. Ai ka lindur në një familje me origjinë [[Shqiptarët|shqiptare]].<ref name="Kişisel Yaşamı 2">{{cite news|title=Hürriyet Kelebek Hakan Gence'nin Barış Arduç ile röportajı|language=tr|url=http://www.hurriyet.com.tr/kelebek/hayat/29811377.asp|accessdate=22 gusht 2015|date=22 gusht 2015|work=Hürriyet|archive-url=https://web.archive.org/web/20150821143827/http://www.hurriyet.com.tr/kelebek/hayat/29811377.asp|archive-date=21 gusht 2015|url-status=dead}}</ref> Ai ka një vëlla më të madh, Onur dhe një vëlla më të vogël Mert. Në moshën 8 vjeç ai u transferua përgjithmonë në Turqi me familjen e tij dhe shkoi në shkollë në Sakarya dhe Gölcük. Për shkak të [[Tërmet në İzmit 1999|tërmetit në İzmit më 1999]] që preku [[Gölcük, Kocaeli|Gölçük]], ai u detyrua të transferohej në [[Bolu]] me familjen e tij.<ref>{{cite news|title=Barış Arduç GQ Türkiye dergisi röportajı.|language=tr|url=http://www.ekranella.com/haber/azimli-bay-arduc/1/1#headtitle|accessdate=6 prill 2016|date=6 prill 2016|archive-date=6 maj 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506210003/http://www.ekranella.com/haber/azimli-bay-arduc/1/1#headtitle|url-status=dead}}</ref> Pasi mbaroi shkollën e mesme dhe kaloi klasën e parë të shkollës së mesme, familja e tij u transferua në [[Stamboll]] ku vazhdoi shkollimin e mesëm.<ref name="Dergi Röportaj" /> Pasi mbaroi shkollën e mesme, ai fitoi bursën e Akademisë së Sporteve të [[Universiteti Erciyes|Universitetit Erciyes]] të [[Kajseriu|Kajserit]], por u kthye në Stamboll kur nuk mund të adaptohej në shkollë në vitin e parë.<ref name="Dergi Röportaj" /> Duke qenë i përfshirë në mënyrë aktive në sporte të tilla si noti, zhytjet, futbolli, basketbolli, [[hendbolli]], ai u bashkua në Federatën e Sporteve Nënujore të Turqisë dhe punoi si roje në [[Şile]] për 8 vjet.<ref name="Kişisel Yaşam" /> Më vonë, ai u takua me aktoren e teatrit [[Ayla Algan]] dhe studioi aktrimin.<ref>{{cite news|title=Barış Arduç Akşam Gazetesi Röportajı|language=tr|url=http://www.aksam.com.tr/life/kadere-inanan-biriyim-e2-80-a6/haber-302902|accessdate=27 prill 2014|date=27 prill 2014|work=Akşam Newspaper}}</ref> Më pas ai ndoqi trajnimin teatral në Teatrin Sadri Alışık dhe filloi aktrimin profesional.<ref>{{cite news|title=Barış Arduç Cosmopolitan Dergisi Röportajı|language=tr|url=http://arsiv.cosmopolitanturkiye.com/unl-90501-10.html|accessdate=1 mars 2015|date=1 mars 2015|work=Cosmopolitan|archive-url=https://web.archive.org/web/20150904015830/http://arsiv.cosmopolitanturkiye.com/unl-90501-10.html|archive-date=4 shtator 2015|url-status=dead}}</ref> == Karriera == === 2011–2014: Benim İçin Üzülme, Bugünün Saraylısı dhe filmat e kinemasë === Arduç së pari mori role mbështetëse në vitin 2011 në serialet ''Küçük Hanımefendi'', ''Dinle Sevgili'' dhe ''Pis Yedili''. Më vonë në vitin 2012, ai portretizoi personazhin e Ahmet Avxhiollu në serialin e ''Benim İçin Üzülme'' i cili u shkrua dhe u drejtua nga [[Mahsun Kirmizigul]] dhe u xhirua në [[Hopa]], [[Artvin]]. Karakteri i Arduç, një i ri që është një entuziast i sportit dhe dëshiron të luajë futboll në [[Trabzonspor]], u shfaq vetëm në episodin e parë dhe më pas në ndeshjet në episodet e mbetura, por personazhi u pëlqye aq shumë sa që pas vdekjes së tij në seri u vu në tribunat e [[Trabzonspor]] në kujtesën e tij.<ref name="Dergi Röportaj">{{cite news|title=Barış Arduç İstanbul Life Dergisi Röportajı.|language=tr|url=http://www.haberturk.com/magazin/roportajlar/haber/1182741-baris-arduc-ve-elcin-sangudan-samimi-itiraflar|accessdate=18 janar 2016|date=18 janar 2016|work=Habertürk}}</ref> Më vonë në vitin 2013, ai u bashkua në serialin ''Bugünün Saraylısı'' nga episodi i 5-të, një seri e bazuar në veprën e Refik Halid Karay dhe me regji nga Kudret Sabancı. Për dy sezone, ai portretizoi personazhin e biznesmenit Selim Bajraktar, i cili menaxhon pasuritë dhe kompanitë e një vajze të re të quajtur Ajshen Kaja, e mbijetuara e vetme e një grupi ndërmarrjesh dhe luhet nga Cansu Tosun.<ref name="Sabah Röportaj">{{cite news|title=Barış Arduç Sabah Gazetesi Röportajı.|language=tr|url=http://www.sabah.com.tr/magazin/2014/04/28/ilgiden-simaracak-bir-adam-degilim|accessdate=28 prill 2014|date=28 prill 2014}}</ref> Sezoni i parë i ''Bugünün Saraylısı'' përfundoi me 31 epizoda,<ref>{{cite news|title=Bugünün Saraylısı sezon finali yaptı.|language=tr|url=http://www.hurriyet.com.tr/bugunun-saraylisi-sezon-finali-izle-atv-bugunun-saraylisi-son-bolum-izle-26829911|accessdate=17 korrik 2014|date=17 korrik 2014|work=Hürriyet}}</ref> dhe sezoni i dytë i tij përfundoi pas 5 epizodesh për shkak të vlerësimeve të ulëta.<ref>{{cite news|title=Bugünün Saraylısı final yapıyor.|language=tr|url=http://kelebekgaleri.hurriyet.com.tr/galeridetay/87978/2368/1/bugunun-saraylisi-final-yapiyor|accessdate=12 tetor 2014|date=12 tetor 2014|work=Hürriyet|archive-date=19 tetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141019004419/http://kelebekgaleri.hurriyet.com.tr/galeridetay/87978/2368/1/bugunun-saraylisi-final-yapiyor|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Bugünün Saraylısı dizisi için final kararı alındı.|language=tr|url=http://www.f5haber.com/haberin-adresi/bugunun-saraylisi-final-yapmadan-bitince-haberi-4980570/|accessdate=26 tetor 2014|date=26 tetor 2014|archive-date=22 shtator 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160922185625/http://www.f5haber.com/haberin-adresi/bugunun-saraylisi-final-yapmadan-bitince-haberi-4980570/|url-status=dead}}</ref> Barış Arduç pati debutimin e tij të parë kinematik në filmin e Hakan Yonat ''[[Sadece Sen]]'' në të cilin luajti personazhin Emin në skenën e fundit.<ref name="Sabah Röportaj" /> Në nëntor 2014, filmi ''Deliha'' u drejtua nga Hakan Algül, dhe Arduç luajti rolin e Shirinxheli Xhemil, një fotograf i bukur.<ref>{{cite news|title=Deliha filmi 14 November'da vizyonda.|language=tr|url=http://www.haberler.com/deliha-14-kasim-da-vizyonda-6391565-haberi/|accessdate=18 gusht 2014|date=18 gusht 2014}}</ref><ref>{{cite news|title=Deliha filmi seyirci karşısına çıkmaya hazırlanıyor.|language=tr|url=http://www.hurriyet.com.tr/deliha-ile-cemil-27119838|accessdate=2 shtator 2014|date=2 shtator 2014|work=Hürriyet}}</ref> === 2015–2018: Racon: Ailem İçin, Kiralık Aşk dhe Mutluluk Zamani === Arduç kishte rolin e tij të parë drejtues në janar 2015 së bashku me [[Mehmet Aslantuğ]], [[Hande Doğandemir]] dhe Tomris İncer në serialin ''Racon: Ailem İçin'' në të cilin portretizoi Tekin Atan, djalin e birësuar dhe konfidencën e personazhit të Mehmet Aslantuğ Kenan Korhan.<ref>{{cite news|title=Racon: Ailem İçin dizisinin konusu ve oyuncu kadrosu.|language=tr|url=http://www.tvaktuel.com/racon-dizisi-konusu-nedir-oyunculari-kim-hangi-rolde-oynuyor-85882/|accessdate=10 mars 2015|date=10 mars 2015}}</ref> Për shkak të vlerësimeve të ulëta, seriali përfundoi pas 4 epizodesh.<ref>{{cite news|title=Racon: Ailem İçin erken final yapacak.|language=tr|url=http://www.radikal.com.tr/hayat/racon-ailem-icin-erken-final-yapacak-1318744/|accessdate=21 mars 2015|date=21 mars 2015|work=Radikal}}</ref> Në qershor 2015, Arduç u hodh në një rol kryesor përballë [[Elçin Sangu]] në serialin ''[[Kiralık Aşk]]'', i cili u drejtua nga Metin Balekoğlu, Barış Yöş dhe Şenol Sönmez dhe u shkrua nga Meriç Acemi.<ref>{{cite news|title=Star Tv dizisi Kiralık Aşk’ın yayın tarihi belli oldu!|language=tr|url=http://www.ranini.tv/haber/5524/1/star-tv-dizisi-kiralik-askin-yayin-tarihi-belli-oldu|accessdate=12 qershor 2015|date=12 qershor 2015}}</ref> Arduç, i cili portretizoi një stilist të ri dhe të njohur të suksesshëm të këpucëve dhe një biznes të quajtur Omer Iplikçi, fitoi një bazë të shkëlqyeshme tifozësh në Lindjen e Mesme dhe fitoi shumë çmime.<ref>{{cite news|title=Kiralık Aşk dizisinin konusu ve oyuncu kadrosu.|language=tr|url=http://www.dizikiyafet.com/kiralik-ask/|accessdate=12 qershor 2015|date=12 qershor 2015|archive-date=20 korrik 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150720035719/http://www.dizikiyafet.com/kiralik-ask/|url-status=dead}}</ref><ref name="Dergi Röportajı 2">{{cite news|title=Yeni Nesil Starımız Barış Arduç|language=tr|url=http://gq.com.tr/galeri/yeni-nesil-starimiz-baris-arduc#p=1|accessdate=1 prill 2016|date=1 prill 2016|work=GQ Türkiye}}</ref> ''Kiralık Aşk'' i cili filloi transmetimin në muajt e verës, shpejt u bë një nga seritë më të njohura dhe arriti sukses të jashtëzakonshëm brenda rrjeteve sociale.<ref>{{cite news|title=Kiralık Aşk dizisinden rekor üstüne rekor.|language=tr|url=http://www.turkiyegazetesi.com.tr/magazin/309257.aspx|accessdate=28 shtator 2015|date=28 shtator 2015}}</ref><ref>{{cite news|title=Zirvenin değişmeyen ismi 'Kiralık Aşk' rakiplerini bu hafta da solladı.|language=tr|url=http://www.medyatava.com/haber/zirvenin-degismeyen-ismi-kiralik-ask-rakiplerini-bu-hafta-da-solladi_135618|accessdate=5 mars 2016|date=5 mars 2016}}</ref> Fragmentet e serisë në YouTube kanë miliona shikime.<ref name="Dergi Röportajı 2" /> Barış Arduç u bë fytyra reklamuese e kompanisë [[Derimod]] në vitin 2015.<ref>{{cite news|title=Barış Arduç Derimod reklamında oynadı.|language=tr|url=http://www.ranini.tv/haber/8808/1/baris-arductan-yeni-reklam-filmi|accessdate=21 tetor 2015|date=21 tetor 2015}}</ref> Klipi reklamues i cili tregoi Arduç me 6 gra të ndryshme në një kazino, u drejtua nga [[Ömer Faruk Sorak]], përgatitur nga Alametifarika, dhe prodhuar nga Böcek Productions. [[Nihat Odabaşı]] e fotografoi për fushatën e reklamave e cila u nis nën moton "Derimod në këmbët e mia". Fushata e reklamimit zuri vendin e saj në televizione, tabela, faqe interneti dhe revista në tetor 2015.<ref>{{cite news|title=Derimod'dan Barış Arduç'lu reklam kampanyası.|language=tr|url=http://thebrandage.com/derimoddan-reklam-kampanyasi/|accessdate=22 tetor 2015|date=22 tetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151109032145/http://thebrandage.com/derimoddan-reklam-kampanyasi/|archive-date=9 nëntor 2015|url-status=dead}}</ref> Në nëntor 2017, Arduç u hodh në një rol kryesor së bashku me [[Elçin Sangu]] në filmin ''Koha e Lumturisë'' / ''Mutluluk Zamanı'', i cili u drejtua nga Şenol Sönmez. === 2019-prezent: ''Kuzgun'', ''Çukur'', ''Kulüp'' dhe ''Alparslan: Büyük Selçuklu'' === Në shkurt të vitit 2019, Arduç u luajt në një rol kryesor në serialin dramatik ''[[Kuzgun]]'' si personazhi titullar Kuzgun i cili drejtohet nga Bahadır İnce. Ai portretizoi historinë e një burri që u kthye për hakmarrje pasi ishte larg për 20 vjet.<ref>{{cite news|title=Star Tv dizisi Kuzgun’ın yayın tarihi belli oldu!|language=tr|url=http://www.ranini.tv/foto-galeri/8289/kuzgun/ilk-bolumden-kareler-1/1|accessdate=13 shkurt 2019|date=13 shkurt 2019}}</ref> Më 12 mars 2020, u konfirmua se Arduç do të luaj në serialin dramatik ''[[Çukur]]'', ku interpretonte [[Aras Bulut İynemli]]. Duke iu bashkuar serialit në sezonin e 3-të të tij, Arduç luan rolin e Arik Boke Erdenet, vëllai i vogël i Çagatajit.<ref>{{cite web|url=https://www.mynet.com/cukur-92-yeni-bolum-2-fragmani-yayinlandi-baris-arduc-arik-boke-erdenet-roluyle-cukur-da-275832-mymagazin|title=Çukur 92. yeni bölüm 2. fragmanı yayınlandı! Barış Arduç, Arık Böke Erdenet rolüyle Çukur'da!|language=tr|website=mynet|date=12 mars 2020|accessdate=12 mars 2020}}</ref> Barış Arduç portretizoi Fıstık Ĭsmail në serialin e [[Netflix]], ''[[Klubi (serial turk)|Kulüp]]'' (Klubi) në 2021.<ref>{{cite web|url=https://televizyongazetesi.com/baris-arductan-dizilerde-zaman-yolculugu-hem-alparslan-hem-fistik-ismet-ile-tanismaya-az-kaldi/1297534|title=Barış Arduç’tan dizilerde zaman yolculuğu! Hem Alparslan hem Fıstık İsmet ile tanışmaya az kaldı!|website=TelevizyonGazetesi.com|language=tr|accessdate=7 nëntor 2021}}</ref> Në korrik 2021, Akli Film, producenti i ''[[Uyanış: Büyük Selçuklu]]'', njoftoi se Barış Arduç është i përfshirë në sezonin e dytë të ''Uyanış: Büyük Selçuklu'' që bazohet në jetën e [[Lista e sulltanëve të Perandorisë Selxhuke|sulltanëve selxhukë]]. Arduç portretizon rolin kryesor të [[Alp Arslan]] në ''[[Alparslan: Büyük Selçuklu]]''.<ref>{{cite web|url=https://www.takvim.com.tr/magazin/2021/07/24/2-sezonda-bomba-degisiklik-uyanis-buyuk-selcukluda-kim-var-kim-yok-alayi-gitti-simdi-sirada|title=Uyanış Büyük Selçuklu'da kim var kim yok alayı gitti! 2. sezonda bomba değişiklik! Şimdi sırada...|work=Takvim|date=25 korrik 2021|language=tr|accessdate=7 nëntor 2021}}</ref> == Filmografia == {| class="wikitable" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="font-size:95%" |- ! colspan="4" style="background:LightSteelBlue;color:#000" | Film |- ! Viti ! Titulli ! Roli ! Shënime |- |rowspan="2"|2014 |''[[Sadece Sen]]'' |Emin |Roli mbështetës |- |''[[Deliha]]'' |Xhemil |rowspan="2"|Roli kryesor |- |2017 |''[[Mutluluk Zamanı]]'' |Mert |- |Së shpejti |''Dehşet Bey'' |Dehşet Engiz |- ! colspan="5" style="background:LightSteelBlue;color:#000" | Serial |- ! Viti ! Titulli ! Roli ! Shënime ! Programi |- | rowspan="3"|2011 |''[[Küçük Hanımefendi (serial 2011)|Küçük Hanımefendi]]'' |Cenk | rowspan="2"|Roli mbështetës |[[TRT 1]] |- |''[[Dinle Sevgili (serial)|Dinle Sevgili]]'' |Hakan |[[FOX (Turqi)|FOX]] |- |''[[Pis Yedili (serial)|Pis Yedili]]'' |Sinan |Roli mysafir |[[Show TV]] |- |2012 |''[[Benim İçin Üzülme (serial)|Benim İçin Üzülme]]'' |Ahmet Avxhiollu | rowspan="2"|Roli mbështetës | rowspan="2"|[[atv (Turqi)|atv]] |- |2013-2014 |''[[Bugünün Saraylısı (serial 2013)|Bugünün Saraylısı]]'' |Selim Bajraktar |- |2015 |''[[Racon: Ailem İçin]]'' |Tekin Atan |Roli kryesor |[[atv (Turqi)|atv]] |- |2015-2017 |''[[Kiralık Aşk]]'' |Omer Iplikçi | rowspan="2"|Roli kryesor | rowspan="2"|[[Star TV]] |- |2019 |''[[Kuzgun]]'' |Kuzgun Xhebexhi/Adëvar |- |2020 |''[[Çukur]]'' |Arik Boke Erdenet |Roli mysafir |[[Show TV]] |- |2021-2023 |''[[Alparslan: Büyük Selçuklu]]'' |[[Alp Arslan]] | rowspan="2" |Roli kryesor |[[TRT 1]] |- |2025- |''Aşk ve Gözyaşı'' |Selim Keskin |[[Atv (Turqi)|atv]] |- ! colspan="5" style="background:LightSteelBlue;color:#000" | Internet |- ! Viti ! Titulli ! Roli ! Shënime ! Platforma |- | 2021-2023 | ''[[Kulüp (serial)|Kulüp]]'' | Ismet Denizer | Roli kryesor | [[Netflix]] |- | 2024 | ''İkinci Raunt'' | Vetë ai | Mysafir | [[BluTV]] |- | rowspan="2" |2025 |''[[Rüzgara Bırak]]'' | Ege Jazëxhë | rowspan="2"|Roli kryesor | [[Netflix]] |- |''Aşkı Hatırla'' |Deniz Derenollu |[[Disney+]] |} {| class="wikitable" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="font-size:90%" |- ! colspan="4" style="background:LightSteelBlue;color:#000" | Reklama |- ! Viti ! Kompania ! Produkti ! Shënime |- | rowspan="2"|2015 |''[[Coca-Cola|Coca Cola-Türkiye]]'' |Pije e ftohtë jo-alkoolike |"Aklımdaki Yaz" |- |''[[Derimod]]'' |Ayakkabı |Böcek Yapım |- | rowspan="2"|2016 |''[[Garanti Bankası]]'' |Banka |Alametifarika |- |''[[Nike (şirket)|Nike]]'' |Dyqan veshjesh |Dublimi, "Come Out of Nowhere" |- | rowspan="3"|2021 |''[[Turkcell]]'' |GSM Operatörü |me [[Melis Sezen]] |- |''[[GoDaddy]]'' |İnternet domain servisi | |- |''[[Paycell]]'' |Elektronika | |} == Referime == {{Reflist|30em}} [[Kategoria:Lindje 1987]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Aktorë turq]] [[Kategoria:Turq me prejardhje shqiptare]] [[Kategoria:Shqiptarë në Zvicër]] 0mmwkn8m12mjsklhteem2xqyymybemd Diskutim:Barış Arduç 1 282182 3053093 3027580 2026-10-02T19:45:38Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3053093 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Barış Arduç/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Barış Arduç]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3053092 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150821143827/http://www.hurriyet.com.tr/kelebek/hayat/29811377.asp për lidhjen http://www.hurriyet.com.tr/kelebek/hayat/29811377.asp. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 tetor 2026 21:45 (CEST) bd1x45smnvke88tmn0rjel7yi4oo9j0 Fatma Alije Topuz 0 283297 3053264 2957017 2026-10-03T10:20:35Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3053264 wikitext text/x-wiki '''Fatma Alije Topuz''' (9 Tetor 1862-13 Korrik 1936), ienjohur shpesh thjesht si '''Fatma Alije''' apo '''Fatma Alije Hanim,''' ishte një [[romancier|noveliste turke]], [[ gazetar |gazetare]], [[ eseist |eseiste]], [[Të drejtat e grave|aktiviste e të drejtatve të grave]] dhe [[ humanitar |humanitare]] . Megjithëse kishte një roman të botuar më herët nga autorja femër turke Zafer Han inm në 1877,<ref>{{Cito web|url=http://www.hece.com.tr/hece.131.ozel.7.htm|title=Zafer Hanim'in Ask-i Vatan Romani|accessdate=5 mars 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120226070431/http://www.hece.com.tr/hece.131.ozel.7.htm|archivedate=26 shkurt 2012}}</ref> pasi ai mbeti romani i saj i vetëm, Fatma Alije Hanım me pesë romanet e saj vlerësohet nga qarqet letrare si novelistja e parë femër në [[ Literatura e Turqisë |letërsinë turke]] dhe [[ Bota myslimane |Bota islame]] .<ref name="hur1">{{Cite news|url=http://www.hurriyet.com.tr/gundem/10847367.asp|title=50 lira edebiyat dünyasını ikiye böldü|date=24 janar 2009|access-date=26 prill 2009|publisher=Hürriyet|language=Tr|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924082143/http://www.hurriyet.com.tr/gundem/10847367.asp|archive-date=24 shtator 2015|url-status=dead}}</ref><ref name="h7">{{Cite news|url=http://www.haber7.com/haber/20090312/Fatma-Aliyenin-golgesinde-kalan-kardesi.php|title=Fatma Aliye'nin gölgesinde kalan kardeşi|date=2009|work=Haber7|access-date=23 prill 2009|language=Tr}}</ref> == Jeta e hershme == Fatma Alije lindi në Stamboll më 9 tetor 1862. Ajo ishte fëmija i dytë i shërbyesit civil kryesor [[Perandoria Osmane|Osman]], historianI dhe burokrati i njohur [[Ahmet Cevdet Pasha|Ahmed Cevdet Pasha]] (1822–1895)<ref name="hur2">{{Cite news|url=http://www.hurriyet.com.tr/paralardaki-aliye-hanim-10753138|title=Paralardaki Aliye Hanım...|last=Bayer, Yalçın|date=11 janar 2009|access-date=5 tetor 2017|publisher=Hürriyet|language=Tr}}</ref> dhe gruaja e tij Advije Rabia Hanım.<ref name="mil1">{{Cite news|url=http://www.milliyet.com.tr/default.aspx?aType=HaberDetay&ArticleID=505159|title=Fatma Aliye kime uzak?|last=Yunus, Ceyda|date=28 mars 2008|access-date=3 maj 2009|publisher=Milliyet|language=Tr}}</ref> Ajo kishte dy motra: një vëlla Ali Sedat dhe një motër [[Emine Semiye Önasya|Emine Semiye]] (1864).<ref name="h7"/> [[Kategoria:Njerëz nga Perandoria Osmane]] [[Kategoria:Vdekje 1936]] [[Kategoria:Lindje 1862]] arql44ocoma2fdwgj8nfh2swzlyhz8x Civet i palmave afrikane 0 288435 3053195 3001789 2026-10-02T23:46:11Z InternetArchiveBot 115207 Adding 1 book for [[Wikipedia:Vërtetueshmëria]] (20261002sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 3053195 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|name=Civeti i palmave afrikane|range_map=African Palm Civet area.png|familia='''Nandiniidae'''|subordo=[[Feliformia]]|ordo=[[Carnivora]]|classis=[[Mammalia]]|phylum=[[Chordata]]|regnum=[[Animalia]]|range_map_alt=Map of Africa showing highlighted range covering southern West Africa and much of central Africa|range_map_caption=Gama e civetit të palmave afrikane|synonyms_ref=<ref name="msw3">{{MSW3 Wozencraft|id=14000472}}</ref>|image=The_carnivores_of_West_Africa_(Nandinia_binotata_white_background).png|synonyms=''Viverra binotata'' <small>Gray 1830</small>|authority=([[John Edward Gray|Gray]], 1830)|species=binotata|display_parents=3|parent_authority=[[John Edward Gray|Gray]], 1843|grandparent_authority=[[Reginald Innes Pocock|Pocock]], 1929|status_ref=<ref name="iucn">{{cite iucn|title=''Nandinia binotata''|journal=[[The IUCN Red List of Threatened Species]]|publisher=[[IUCN]]|author=Gaubert, P.|author2=Bahaa-el-din, L.|author3=Ray, J.|author4=Do Linh San, E.|volume=2015|page=e.T41589A45204645|doi=10.2305/IUCN.UK.2015-4.RLTS.T41589A45204645.en|year=2015|url=https://www.iucnredlist.org/species/41589/45204645}}</ref>|status_system=IUCN3.1|status=LC|genus='''Nandinia'''}} '''Civeti i palmave afrikane''' ( ''Nandinia binotata'' ), i njohur gjithashtu si '''civeti i palmave dynjollësh''' , është një i [[Gjitari|gjitar]] [[Feliformia|feliform]] i vogël i shpërndarë gjerësisht në [[Afrika|Afrikën]] sub-Sahariane . Ёshtë renditur si shqetësimi më i vogël në listën e kuqe të [[Bashkimi Ndërkombëtar për Ruajtjen e Natyrës|IUCN]] .<ref name="iucn" /> == Anatomia == Civeti i palmave afrikane është gri në kafe të errët me njolla të errëta në anën e pasme. Ka këmbë të shkurtra, veshë të vegjël, një trup të ligët dhe një bisht të zgjatur të gjatë. Ai ka dy grupe gjëndash aromë në pjesën e poshtme të barkut dhe midis gishtërinjëve të tretë dhe të katërt në secilën këmbë, të cilat sekretojnë një substancë të fortë nuhatjeje të përdorur për të shënuar territorin dhe në çiftëzimin. Femrat e rritura arrijnë një gjatësi trupore prej 37–61 cm (15–24 in) me një bisht të gjatë 34–70 cm (13–28 in) dhe peshojnë 1.2–2,7 kg (2,6–6,0 lb). Meshkujt e rritur arrijnë 39,8–62,5 cm (15,7–24,6 in) në gjatësinë e trupit me një bisht të gjatë 43–76,2 cm (16.9–30,0 in) dhe peshojnë 1.3–3 kg (2.9–6,6 lb).<ref name="VanRompaey2013">{{cite book|author=Van Rompaey, H.|author2=Ray, J.C.|year=2013|chapter=''Nandinia binotata'' Two-spotted Palm Civet (African Palm Civet, Tree Civet)|title=The Mammals of Africa. V. Carnivores, Pangolins, Equids and Rhinoceroses|publisher=Bloomsbury|location=London|pages=140–144|editor=Kingdon, J.|editor2=Hoffmann, M.}}</ref> Kanali i veshit të civet të palmave afrikane nuk është i ndarë dhe kërc në fund.<ref name="Pocock1929">{{cite encyclopedia|author=Pocock, R. I.|year=1929|article=Carnivora|encyclopedia=Encyclopaedia Britannica|edition=14th|volume=IV|pages=896–900|article-url=https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.211444/2015.211444.The-Encyclopaedia#page/n1001/mode/2up}}</ref> == Gama dhe habitati == Civeti i palmave afrikane sillen në të gjithë pjesën më të madhe të Afrikës nën-Sahariane nga [[Guinea]] në [[Sudani i Jugut|Sudanin e Jugut]] , në jug në [[Angola|Angolë]] dhe në [[Zimbabveja|Zimbabve]] lindore . Ai ka qenë i regjistruar në pyje gjetherënës , ultësirët e pyjeve me shi , galerit dhe brigjet e lumenjve në pyje , dhe janë në pyjeve deri në një lartësi prej 2.500 m (8,200 ft).<ref name="iucn" /> Në [[Senegali|Senegal]] , është vërejtur në vitin 2000 në Parkun Kombëtar Niokolo-Koba , i cili përfshin kryesisht habitat të hapur, të mbizotëruar nga barërat .<ref>{{cite journal|author=McGrew, W.C.|author2=Baldwin, P.J.|author3=Marchant, L.F.|author4=Pruetz, J.D.|author5=Tutin, C.E.|year=2014|title=Chimpanzees (''Pan troglodytes verus'') and their mammalian sympatriates: Mt. Assirik, Niokolo-Koba National Park, Senegal|journal=Primates|volume=55|issue=4|pages=525–532|doi=10.1007/s10329-014-0434-2|pmid=24990446}}</ref>  Në Guinea  Parku Kombëtar i Nigerit Epërme , ai u regjistrua gjatë studimeve të kryera në vitin 1996 në 1997. <ref>{{Cite journal|last=Ziegler|first=S.|last2=Nikolaus|first2=G.|last3=Hutterer|first3=R.|date=2002|title=High mammalian diversity in the newly established National Park of Upper Niger, Republic of Guinea|url=https://www.researchgate.net/publication/231894098|journal=Oryx|volume=36|issue=1|pages=73–80|doi=10.1017/s003060530200011x|doi-access=free}}</ref> Në pyjet guinean në Liberian Epërme , ai u kthjellët në Gbarpolu Qarkut dhe Bong County gjatë anketave në 2013.<ref name="Bene2013">{{cite journal|author=Bene, J. C. K.|author2=Bitty, E. A.|author3=Bohoussou, K. H.|author4=Abedilartey, M.|author5=Gamys, J.|author6=Soribah, P. A.|year=2013|title=Current conservation status of large mammals in Sime Darby Oil Palm Concession in Liberia|url=https://www.researchgate.net/publication/266133991|journal=Global Journal of Biology, Agriculture & Health Sciences|volume=2|issue=2|pages=93–102}}</ref> In the 1950s, one individual was wild-caught on [[Bioko]] Island.<ref>{{cite book|author=Eisentraut, M.|year=1973|title=Die Wirbeltierfauna von Fernando Po und Westkamerun|publisher=Bonner Zoologische Monographien 3|location=Bonn}}</ref> Në vitet 1950, një individ u kap i egër në ishullin Bioko . Sidoqoftë, ai nuk u regjistrua në ishull gjatë anketimeve të mëpasme midis 1986 dhe 2015.<ref>{{cite journal|author=Hoffmann, M.|author2=Cronin, D.T.|author3=Hearn, G.|author4=Butynski, T. M.|author5=Do Linh San, E.|year=2015|title=A review of evidence for the presence of Two-spotted Palm Civet ''Nandinia binotata'' and four other small carnivores on Bioko, Equatorial Guinea|url=https://www.researchgate.net/publication/289211003|journal=Small Carnivore Conservation|issue=52 & 53|pages=13–23}}</ref> Në Parkun Kombëtar Moukalaba-Doudou ,Gabon  , është regjistruar në zonat pyjore nga një kamera-kurth në 2012 .<ref>{{cite journal|author=Nakashima, Y.|year=2015|title=Inventorying medium-and large-sized mammals in the African lowland rainforest using camera trapping|journal=Tropics|volume=23|issue=4|pages=151–164|doi=10.3759/tropics.23.151|doi-access=free}}</ref> Në Parkun Kombëtar Batéké Plateau  , është regjistruar vetëm në perëndim të lumit Mpassa gjatë anketave të kryera mes qershorit 2014 dhe maj 2015.<ref>{{cite journal|author=Hedwig, D.|author2=Kienast, I.|author3=Bonnet, M.|author4=Curran, B. K.|author5=Courage, A.|author6=Boesch, C.|author7=Kühl, H. S.|author8=King, T.|year=2018|title=A camera trap assessment of the forest mammal community within the transitional savannah‐forest mosaic of the Batéké Plateau National Park, Gabon|journal=African Journal of Ecology|volume=56|issue=4|pages=777–790|doi=10.1111/aje.12497|doi-access=free}}</ref> Në Zanzibar , është regjistruar në pyjet nëntokësore në ishullin Unguja në 2003.<ref>{{cite journal|author=Perkin, A.|year=2004|title=A new range record for the African palm civet ''Nandinia binotata'' (Carnivora, Viverridae) from Unguja Island, Zanzibar|journal=African Journal of Ecology|volume=42|issue=3|pages=232–234|doi=10.1111/j.1365-2028.2004.00499.x}}</ref> == Sjellja dhe ekologjia == Civeti i palmave afrikane është një gjitar nate , kryesisht arboeal që kalon shumicën e kohës në degë të mëdha, midis lianas në tendë të pemëve. Ai ha fruta si ato të pemës afrikane të drurit të dendur ( ''Musanga cecropioides'' ), ''Uapaca'' , [[hurma]] ( ''Diospyros hoyleana'' ), [[Fiku|fiq]] ( ''Ficus'' ), [[papaja]] ( ''Carica papaya'' ) dhe [[Bananja|banane]] ( ''Musa'' ). Meshkujt kanë shtëpi prej 34–153 ha (0,13–0,59 mi mi) dhe femra 29–70 ha (0,11–0,27 mi mi katrorë). Gama e shtëpisë së një mashkulli dominues përfshin varg shtëpish të disa femrave.<ref name="Charles-Dominique" /> === Riprodhimi === Në Gabon, femrat u regjistruan për të lindur në sezonin e gjatë të lagësht dhe në fillimin e sezonit të thatë midis shtatorit dhe janarit.  Femra zakonisht lind pas një periudhe shtatëzënësie 2-3 muaj. Një pjellë përbëhet nga deri në katër të rinj që janë thithur për rreth tre muaj. Ndërsa ajo ka thithur gjëndrat dhjamore të femrës prodhon një lëng të verdhë portokalli, e cila zbardh barkun e saj dhe leshin e civetët e rinj. Kjo ndoshta dekurajon meshkujt nga çiftëzimi me femrat infermiere.Jetëgjatsia e tij është 7.8 vjet.<ref>{{cite journal|author=Pacifici, M.|author2=Santini, L.|author3=Di Marco, M.|author4=Baisero, D.|author5=Francucci, L.|author6=Grottolo Marasini, G.|author7=Visconti, P.|author8=Rondinini, C.|year=2013|title=Generation length for mammals|url=https://archive.org/details/generationlengt5dima|journal=Nature Conservation|issue=5|pages=87–94}}</ref> == Taksonomia dhe evolucioni == Në 1830, John Edward Grey përshkroi për herë të parë një civet të palmeve afrikane duke përdorur emrin ''Viverra binotata'' bazuar në një ekzemplar zoologjik të marrë nga një muze në Leiden .<ref>{{cite book|author=Gray, J. E.|year=1830|title=Spicilegia zoologica; or, original figures and short systematic descriptions of new and unfigured animals|location=London|publisher=Treüttel, Würtz|chapter=Fam. Felidae. Gen. Viverra|page=9|chapter-url=https://books.google.com/books?id=IUYAAAAAQAAJ&lpg=PA1&ots=ScBWV-1RRX&pg=PA9#v=onepage&f=false}}</ref> Në 1843, Grei propozoi gjininë ''Nandinia'' dhe ''Viverra binotata'' për këtë gjini.<ref>{{cite book|author=Gray, J. E.|year=1843|title=List of the Specimens of Mammalia in the Collection of the British Museum|location=London|publisher=British Museum (Natural History)|chapter=Viverrina. The Nandine|pages=47–56|chapter-url=https://books.google.com/books?id=8wQOAAAAQAAJ&lpg=PA9&ots=7Ru7eQOqDz&pg=PA54#v=onepage&f=false}}</ref> Më 1929, Reginald Innes Pocock propozoi familjen '''Nandiniidae''' , me gjini ''Nandinia'' si anëtare të vetëm. Ai argumentoi se ai ndryshon nga Aeluroidea për nga struktura dhe forma e kanalit të tij të veshit dhe pjesës mastoid të kockës së përkohshme .<ref name="Pocock1929" /> Rezultatet e analizave gjenetike morfologjike dhe molekulare tregojnë se ai ndryshon nga [[Viverridae|viverridët]] dhe divergjent nga Feliformia rreth 44.5 milion vjet më parë.<ref name="MPE">{{Cite journal|last=Eizirik|first=E.|last2=Murphy|first2=W. J.|last3=Koepfli|first3=K. P.|last4=Johnson|first4=W. E.|last5=Dragoo|first5=J. W.|last6=Wayne|first6=R. K.|last7=O'Brien|first7=S. J.|date=2010|title=Pattern and timing of diversification of the mammalian order Carnivora inferred from multiple nuclear gene sequences|url=https://archive.org/details/molecular-phylogenetics-and-evolution_2010-07_56_1/page/53|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|volume=56|issue=1|pages=49–63|doi=10.1016/j.ympev.2010.01.033|pmc=7034395|pmid=20138220}}</ref> === Pema filogjenetike === Marrëdhëniet filogjenetike të civetit të palmave afrikane tregohen në kladogramin vijues:<ref name="MPE" /><ref name="MoW1">{{cite book|editor1=Wilson, D.E.|editor2=Mittermeier, R.A.|year=2009|title=Handbook of the Mammals of the World, Volume 1: Carnivora|publisher=Lynx Ediciones|location=Barcelona|pages=50–658|isbn=978-84-96553-49-1}}</ref><ref name="2007Barycka">{{cite journal|last=Barycka|first=E.|year=2007|title=Evolution and systematics of the feliform Carnivora|journal=Mammalian Biology|volume=72|issue=5|pages=257–282|doi=10.1016/j.mambio.2006.10.011}}</ref> {{clade|style=font-size:85%;line-height:100%;|label1=&nbsp;'''[[Feliformia]]'''&nbsp;|{{clade |1=†[[Palaeogalidae]] |2={{clade |1=†'''[[Nimravidae]]''' [[File:Dinictis_Knight.jpg|50px]] |label2=&nbsp;'''[[Aeluroidea]]'''&nbsp; |sublabel2=&nbsp;{{small|('''Feloidea''' ''sensu lato'')}}&nbsp; |2={{clade |1={{clade |1={{clade |1={{clade |1=†''[[Alagtsavbaatar]]'' |2=†''[[Asiavorator]]'' |3=†''[[Shandgolictis]]'' }} |2=[[Feloidea|'''Feloidea''' {{small|(''sensu stricto'')}}]] [[File:Stamp-russia2014-save-russian-cats-(snow_leopard).png|50px]] }} |2='''[[Viverroidea]]''' [[File:Malay_Civet_(Viverra_tangalunga)_white_background.jpg|50px]] }} |label2=&nbsp;'''Nandiniidae'''&nbsp; |2={{clade |label1=&nbsp;'''''Nandinia'''''&nbsp; |1={{clade |1=†''Nandinia'' sp. (''BAR 475’03'') |label2=&nbsp;'''''Nandinia binotata'''''&nbsp; |2={{clade |1=''Nandinia binotata arborea'' |2=''Nandinia binotata binotata'' |3=''Nandinia binotata gerrardi'' |4=''Nandinia binotata intensa'' }} }} }} }} }} }}}} == Kërcënimet == Civeti i palmave afrikane kërcënohen nga humbja e habitatit dhe gjuetia për mish . Në vitin 2006, u vlerësua se më shumë se 4,300 civet të palmave afrikane janë gjuajtur çdo vit në pjesën Nigeriane dhe rreth 3.300 në pjesën Kamerun të pyjeve bregdetare Cross-Sanaga-Bioko .<ref>{{cite journal|author=Fa, J. E.|author2=Seymour, S.|author3=Dupain, J. E. F.|author4=Amin, R.|author5=Albrechtsen, L.|author6=Macdonald, D.|year=2006|title=Getting to grips with the magnitude of exploitation: bushmeat in the Cross–Sanaga rivers region, Nigeria and Cameroon|url=https://www.researchgate.net/publication/223445717|journal=Biological Conservation|volume=129|issue=4|pages=497–510|doi=10.1016/j.biocon.2005.11.031}}</ref> Në Guinea, civetët e ngordhura të palmave afrikane u regjistruan në pranverën e 1997 në tregun e mishit në fshatrat që gjenden në afërsi të Parkut Kombëtar të Nigerit të Epërm . Kokat e thata të civetëve të palmave afrikane u gjetën në vitin 2007 në Bohicon dhe Dantokpa Markets në jug të Beninit, duke sugjeruar që ato përdoren si fetish në ritualet e kafshëve . Qëndrimi i njerëzve rurale në Ganë ndaj civetëve të palmave afrikane është armiqësor; ata i konsiderojnë ata një kërcënim për burimet e tyre ushqimore dhe sigurinë e fëmijëve. Në Gabon, është ndër mishngrënësit që gjenden shpesh në shitje në tregjet e mishit. Pyjet e Guinesë së Epërme në Liberi konsiderohen si pikë e nxehtë e biodiversitetit . Tashmë ato janë fragmentuar në dy blloqe. Traktet e mëdha kërcënohen nga aktivitetet tregtare të prerjeve dhe minierave , dhe janë kthyer për përdorim bujqësor, duke përfshirë plantacione të mëdha palme vaji në koncesione të marra nga një kompani e huaj. == Referime == <references /> 3w9nhq300qmjcvh1y4sd62ar6oef7q7 Aborti 0 289109 3053182 3047217 2026-10-02T22:53:18Z InternetArchiveBot 115207 Adding 1 book for [[Wikipedia:Vërtetueshmëria]] (20261002sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 3053182 wikitext text/x-wiki '''Aborti''' është mbarimi i një [[Shtatzania|shtatëzënie]] me heqjen ose dëbimin e një embrioni ose [[Fetusi|fetusit]] para se të mund të mbijetojë jashtë mitrës . Një abort që ndodh pa ndërhyrje njihet si një [[Aborti|abort]] i provokuar ose spontan. Kur ndërmerren hapa të qëllimshëm për të përfunduar një shtatëzani, quhet një [[Dështimi i zhvillimit të fetusit|abort i indikuar]], ose më rrallë "dështim i induktuar". ''Aborti i'' fjalës së pandryshuar në përgjithësi i referohet një aborti të induktuar.<ref>{{Cito web|title=Home : Oxford English Dictionary|url=http://www.oed.com/view/Entry/503?rskey=TpobDi&result=1#eid|website=www.oed.com}}</ref><ref>{{Cito web|url=https://en.oxforddictionaries.com/definition/abortion|title=Abortion (noun)|publisher=Oxford Living Dictionaries|accessdate=8 qershor 2018|quote=''[mass noun]'' The deliberate termination of a human pregnancy, most often performed during the first 28 weeks of pregnancy|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180528131142/https://en.oxforddictionaries.com/definition/abortion|archivedate=28 maj 2018}}</ref> Një procedurë e ngjashme pasi fetusi ka potencial për të mbijetuar jashtë [[Mitra (anatomi)|mitrës]] njihet si " ndërprerje e vonëshme e shtatzënisë " ose më pak e saktë si një "abort me afat të vonshem".<ref name="stuart">{{Cite journal|last=Grimes|first=DA|last2=Stuart|first2=G|year=2010|title=Abortion jabberwocky: the need for better terminology|journal=Contraception|volume=81|issue=2|pages=93–96|doi=10.1016/j.contraception.2009.09.005|pmid=20103443}}</ref> Kur bëhet siç duhet, aborti është [[Dështimi i zhvillimit të fetusit|një nga procedurat më të sigurta në mjekësi]],<ref name="lancet-grimes">{{Cite journal|last=Grimes|first=DA|last2=Benson|first2=J|last3=Singh|first3=S|last4=Romero|first4=M|last5=Ganatra|first5=B|last6=Okonofua|first6=FE|last7=Shah|first7=IH|year=2006|title=Unsafe abortion: The preventable pandemic|url=http://www.who.int/reproductivehealth/publications/general/lancet_4.pdf|journal=The Lancet|volume=368|issue=9550|pages=1908–19|doi=10.1016/S0140-6736(06)69481-6|pmid=17126724|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629040442/http://www.who.int/reproductivehealth/publications/general/lancet_4.pdf|archive-date=29 qershor 2011}}</ref><ref name="Ray2014">{{Cite journal|last=Raymond|first=EG|last2=Grossman|first2=D|last3=Weaver|first3=MA|last4=Toti|first4=S|last5=Winikoff|first5=B|date=nëntor 2014|title=Mortality of induced abortion, other outpatient surgical procedures and common activities in the United States|journal=Contraception|volume=90|issue=5|pages=476–79|doi=10.1016/j.contraception.2014.07.012|pmid=25152259}}</ref> por aborti i pasigurt është një shkak kryesor i vdekjes së nënës, veçanërisht në botën në zhvillim .<ref name="WHO-preventing-unsafe">{{Cito web|url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/preventing-unsafe-abortion|language=en|title=Preventing unsafe abortion|website=www.who.int|accessdate=6 gusht 2019}}</ref> Bërja e një aborti të ligjshëm dhe i arritshëm zvogëlon vdekjet e nënave.<ref>{{Cite journal|last=Faúndes|first=Anibal|last2=Shah|first2=Iqbal H.|date=1 tetor 2015|title=Evidence supporting broader access to safe legal abortion|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0020729215001575|language=en|journal=International Journal of Gynecology & Obstetrics|series=World Report on Women's Health 2015: The unfinished agenda of women's reproductive health|volume=131|pages=S56–S59|doi=10.1016/j.ijgo.2015.03.018|issn=0020-7292|pmid=26433508|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Latt|first=Su Mon|last2=Milner|first2=Allison|last3=Kavanagh|first3=Anne|date=5 janar 2019|title=Abortion laws reform may reduce maternal mortality: an ecological study in 162 countries|journal=BMC Women's Health|volume=19|issue=1|pages=1|doi=10.1186/s12905-018-0705-y|issn=1472-6874|pmc=6321671|pmid=30611257}}</ref> eshtë më e sigurt se lindja, e cila ka një rrezik 14 herë më të lartë të vdekjes në Shtetet e Bashkuara.<ref name="Grimes2012">{{Cite journal|last=Raymond|first=E.G.|last2=Grimes|first2=D.A.|year=2012|title=The Comparative Safety of Legal Induced Abortion and Childbirth in the United States|url=https://archive.org/details/sim_obstetrics-and-gynecology_2012-02_119_2/page/215|journal=Obstetrics & Gynecology|volume=119|issue=2, Part 1|pages=215–19|doi=10.1097/AOG.0b013e31823fe923|pmid=22270271}}</ref> Metodat moderne përdorin ilaçe ose [[Dështimi i zhvillimit të fetusit|kirurgji]] për aborte.<ref name="1st_Methods">{{Cite journal|last=Kulier|first=R|last2=Kapp|first2=N|last3=Gülmezoglu|first3=AM|last4=Hofmeyr|first4=GJ|last5=Cheng|first5=L|last6=Campana|first6=A|date=9 nëntor 2011|title=Medical methods for first trimester abortion|url=https://semanticscholar.org/paper/47f3f094c90bdd75b8a930ae9761a4760d6cb3fa|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|issue=11|pages=CD002855|doi=10.1002/14651858.CD002855.pub4|pmc=7144729|pmid=22071804}}</ref> Mifepristoni i drogës në kombinim me prostaglandinin duket të jetë po aq i sigurt dhe efektiv sa operacioni gjatë [[Shtatzania|tremujorit]] të [[Shtatzania|parë]] dhe të [[Shtatzania|dytë]] të shtatëzanisë. Teknika më e zakonshme kirurgjikale përfshin hollimin e qafës së mitrës dhe përdorimin e një pajisje thithjeje .<ref>{{Cito web|title=Abortion – Women's Health Issues|url=https://www.merckmanuals.com/home/women-s-health-issues/family-planning/abortion|website=Merck Manuals Consumer Version|accessdate=12 korrik 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180713183550/https://www.merckmanuals.com/home/women-s-health-issues/family-planning/abortion|archivedate=13 korrik 2018}}</ref> Kontrolli i lindjes, si pilula ose pajisjet intrauterine, mund të përdoret menjëherë pas abortit.<ref name="Kapp2013">{{Cite journal|last=Kapp|first=N|last2=Whyte|first2=P|last3=Tang|first3=J|last4=Jackson|first4=E|last5=Brahmi|first5=D|date=shtator 2013|title=A review of evidence for safe abortion care|journal=Contraception|volume=88|issue=3|pages=350–63|doi=10.1016/j.contraception.2012.10.027|pmid=23261233}}</ref> Kur kryhet në mënyrë të ligjshme dhe të sigurt për një grua që e dëshiron atë, abortet e shkaktuara nuk rritin rrezikun e [[Shëndeti mendor|problemeve mendore]] ose fizike afatgjata. Në të kundërt, abortet e pasigurta (ato që kryhen nga individë të pa aftësuar, me pajisje të rrezikshme, ose në ambiente jo-sanitare) shkaktojnë 47,000 vdekje dhe 5 milion pranime në spital çdo vit.<ref name="BMJ2014">{{Cite journal|last=Lohr|first=PA|last2=Fjerstad|first2=M|last3=Desilva|first3=U|last4=Lyus|first4=R|year=2014|title=Abortion|journal=BMJ|volume=348|page=f7553|doi=10.1136/bmj.f7553}}</ref><ref name="OBGY09">{{harvnb|Shah|Ahman|2009|pp=1149–58}}</ref> Organizata [[Organizata Botërore e Shëndetësisë|Botërore e Shëndetit]] rekomandon që abortet e sigurta dhe ligjore të jenë të disponueshme për të gjitha gratë.<ref name="WHOPolicy2012">{{Cite book|last=World Health Organization|title=Safe abortion: technical and policy guidance for health systems|date=2012|publisher=World Health Organization|location=Geneva|isbn=978-92-4-154843-4|page=8|edition=2nd|url=http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/70914/1/9789241548434_eng.pdf?ua=1|format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150116223512/http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/70914/1/9789241548434_eng.pdf?ua=1|archivedate=16 janar 2015}}</ref> Rreth 56 milion aborte kryhen çdo vit në botë,<ref>{{Cite journal|last=Sedgh|first=Gilda|last2=Bearak|first2=Jonathan|last3=Singh|first3=Susheela|last4=Bankole|first4=Akinrinola|last5=Popinchalk|first5=Anna|last6=Ganatra|first6=Bela|last7=Rossier|first7=Clémentine|last8=Gerdts|first8=Caitlin|last9=Tunçalp|first9=Özge|date=maj 2016|title=Abortion incidence between 1990 and 2014: global, regional, and subregional levels and trends|journal=The Lancet|volume=388|issue=10041|pages=258–67|doi=10.1016/S0140-6736(16)30380-4|pmc=5498988|pmid=27179755}}</ref> me rreth 45% të bëra në mënyrë të pasigurt.<ref>{{Cito web|title=Worldwide, an estimated 25 million unsafe abortions occur each year|url=http://www.who.int/mediacentre/news/releases/2017/unsafe-abortions-worldwide/en/|language=en|website=World Health Organization|accessdate=29 shtator 2017|date=28 shtator 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170929131145/http://who.int/mediacentre/news/releases/2017/unsafe-abortions-worldwide/en/|archivedate=29 shtator 2017}}</ref> Shkalla e abortit ndryshoi pak midis vitit 2003 dhe 2008,<ref name="Sedgh 2012">{{Cite journal|last=Sedgh|first=G.|last2=Singh|first2=S.|last3=Shah|first3=I.H.|last4=Åhman|first4=E.|last5=Henshaw|first5=S.K.|last6=Bankole|first6=A.|year=2012|title=Induced abortion: Incidence and trends worldwide from 1995 to 2008|url=http://www.guttmacher.org/pubs/journals/Sedgh-Lancet-2012-01.pdf|journal=The Lancet|volume=379|issue=9816|pages=625–32|doi=10.1016/S0140-6736(11)61786-8|pmid=22264435|archive-url=https://web.archive.org/web/20120206043854/http://www.guttmacher.org/pubs/journals/Sedgh-Lancet-2012-01.pdf|archive-date=6 shkurt 2012|quote=Because few of the abortion estimates were based on studies of random samples of women, and because we did not use a model-based approach to estimate abortion incidence, it was not possible to compute confidence intervals based on standard errors around the estimates. Drawing on the information available on the accuracy and precision of abortion estimates that were used to develop the subregional, regional, and worldwide rates, we computed intervals of certainty around these rates (webappendix). We computed wider intervals for unsafe abortion rates than for safe abortion rates. The basis for these intervals included published and unpublished assessments of abortion reporting in countries with liberal laws, recently published studies of national unsafe abortion, and high and low estimates of the numbers of unsafe abortion developed by WHO.}}</ref> para së cilës ato u ulën për të paktën dy dekada me rritjen e aksesit në planifikimin familjar dhe kontrollin e lindjes.<ref name="worldtrends2007">{{Cite journal|vauthors=Sedgh G, Henshaw SK, Singh S, Bankole A, Drescher J|date=shtator 2007|title=Legal abortion worldwide: incidence and recent trends|url=http://www.guttmacher.org/pubs/journals/3310607.html|journal=International Family Planning Perspectives|volume=33|issue=3|pages=106–16|doi=10.1363/3310607|pmid=17938093|archive-url=https://web.archive.org/web/20090819122933/http://www.guttmacher.org/pubs/journals/3310607.html|language=en|archive-date=19 gusht 2009|doi-access=free}}</ref> Qe nga 2018 , 37% e grave të botës kishin qasje në aborte ligjore pa arsye te kufizuara.<ref name="Gutt_2018_fact">{{Cito web|url=https://www.guttmacher.org/fact-sheet/induced-abortion-worldwide|language=en|title=Induced Abortion Worldwide|website=[[Guttmacher Institute]]|date=2018-03-01|accessdate=2020-02-21|quote=Of the world's 1.64 billion women of reproductive age, 6% live where abortion is banned outright, and 37% live where it is allowed without restriction as to reason. Most women live in countries with laws that fall between these two extremes.}}</ref> Vendet që lejojnë abortet kanë kufijzime të ndryshëme se si lejohet aborti me vonesë në shtatëzani.<ref name="IJGO10">{{Cite journal|vauthors=Culwell KR, Vekemans M, de Silva U, Hurwitz M|date=korrik 2010|title=Critical gaps in universal access to reproductive health: Contraception and prevention of unsafe abortion|journal=International Journal of Gynecology & Obstetrics|volume=110|pages=S13–16|doi=10.1016/j.ijgo.2010.04.003|pmid=20451196}}</ref> Historikisht, abortet janë provuar të përdorin ilaçe bimore, mjete të mprehta, masazh të fuqishëm ose përmes metodave të tjera tradicionale .<ref name="Management of Abortion, Chp 1">{{Cite book|chapter=1. Abortion and medicine: A sociopolitical history|last2=Lichtenberg|archivedate=19 janar 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119025652/http://media.wiley.com/product_data/excerpt/62/14051769/1405176962.pdf|chapter-url=http://media.wiley.com/product_data/excerpt/62/14051769/1405176962.pdf|last4=Grimes|first4=DA|last3=Borgatta|first3=L|first2=ES|isbn=978-1-4443-1293-5|last=Paul|first=M|edition=1st|title=Management of Unintended and Abnormal Pregnancy|location=Oxford|year=2009|publisher=John Wiley & Sons|ol=15895486W}}</ref> Ligjet e abortit dhe pikëpamjet kulturore ose fetare të aborteve janë të ndryshme në të gjithë botën. Në disa zona aborti është i ligjshëm vetëm në raste specifike siç janë përdhunimi, problemet me fetusin, varfëria, rreziku për shëndetin e një gruaje ose [[incesti]] .<ref name="Dev98-07">{{Cite journal|last=Boland|first=R.|last2=Katzive|first2=L.|year=2008|title=Developments in Laws on Induced Abortion: 1998–2007|url=http://www.guttmacher.org/pubs/journals/3411008.html|journal=International Family Planning Perspectives|volume=34|issue=3|pages=110–20|doi=10.1363/3411008|pmid=18957353|archive-url=https://web.archive.org/web/20111007221828/http://www.guttmacher.org/pubs/journals/3411008.html|archive-date=7 tetor 2011|doi-access=free}}</ref> Ka debat mbi çështjet morale, etike dhe ligjore të abortit.<ref>{{Cite book|editor-last=Nixon|publisher=Jones and Bartlett Publishers|archivedate=6 shtator 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170906191717/https://books.google.com/books?id=9pM2pw-2wl4C&pg=PA249|url=https://books.google.com/books?id=9pM2pw-2wl4C&pg=PA249|page=249|isbn=978-0-7637-6063-2|location=Sudbury, MA|date=2010|editor-first=Frederick|title=Medical ethics and humanities|last3=LaCivita|first3=Lois|last2=Walker|first2=Robert|last=Paola|first=Adolf|ol=13764930W}}</ref><ref>{{Cite book|last=Johnstone|first=Megan-Jane|title=Bioethics a nursing perspective|work=Confederation of Australian Critical Care Nurses Journal|volume=3|pages=24–30|date=2009|publisher=Churchill Livingstone/Elsevier|location=Sydney, NSW|isbn=978-0-7295-7873-8|edition=5th|url=https://books.google.com/books?id=EG-Yg1xDYakC&pg=PA228|quote=Although abortion has been legal in many countries for several decades now, its moral permissibilities continues to be the subject of heated public debate.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170906191717/https://books.google.com/books?id=EG-Yg1xDYakC&pg=PA228|archivedate=6 shtator 2017|pmid=2129925}}</ref> Ata që kundërshtojnë abortin shpesh argumentojnë se një embrion ose fetus është një njeri me të drejtë të jetës, dhe ata mund ta krahasojnë abortin me vrasje .<ref>{{Cite news|url=http://www.foxnews.com/opinion/2013/10/18/what-do-55-million-people-have-in-common/|title=What do 55 million people have in common?|last=Pastor Mark Driscoll|date=18 tetor 2013|access-date=2 korrik 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140831022138/http://www.foxnews.com/opinion/2013/10/18/what-do-55-million-people-have-in-common/|archive-date=31 gusht 2014|publisher=Fox News}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.huffingtonpost.com/dale-hansen/abortion-murder-or-medica_b_4986637.html|language=en|title=Abortion: Murder, or Medical Procedure?|last=Hansen|first=Dale|date=18 mars 2014|work=The Huffington Post|access-date=2 korrik 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714230359/http://www.huffingtonpost.com/dale-hansen/abortion-murder-or-medica_b_4986637.html|archive-date=14 korrik 2014}}</ref> Ata që mbështesin ligjshmërinë e abortit shpesh mendojnë se është pjesë e së drejtës së gruas për të marrë vendime për trupin e saj .<ref>{{Cite book|last=Sifris|first=Ronli Noa|title=Reproductive freedom, torture and international human rights: challenging the masculinisation of torture|date=2013|publisher=Taylor & Francis|location=Hoboken, NJ|isbn=978-1-135-11522-7|oclc=869373168|page=3|url=https://books.google.com/books?id=9pVWAgAAQBAJ&pg=PA3|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151015195038/https://books.google.com/books?id=9pVWAgAAQBAJ&pg=PA3|archivedate=15 tetor 2015}}</ref> Të tjerë favorizojnë abortin legal dhe të arritshëm si masë shëndetësore publike.<ref>{{Cite book|last=Swett|first=C.|title=Unsafe abortion : global and regional estimates of the incidence of unsafe abortion and associated mortality in 2003|date=2007|publisher=World Health Organization|isbn=978-92-4-159612-1|edition=5th|url=http://www.who.int/reproductivehealth/publications/unsafe_abortion/9789241596121/en/|accessdate=24 mars 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180407131435/http://www.who.int/reproductivehealth/publications/unsafe_abortion/9789241596121/en/|archivedate=7 prill 2018}}</ref>   == Llojet == Një abort i indukuar mund të klasifikohet si ''terapeutik'' (bëhet si përgjigje e një gjendje shëndetësore të grave ose fetusit) ose ''zgjedhës'' (i zgjedhur për arsye të tjera).<ref name=":0">{{Cito web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/007382.htm|title=Abortion – medical|date=9 korrik 2018|website=US National Library of Medicine (Medline Plus)|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180712022814/https://medlineplus.gov/ency/article/007382.htm|archivedate=12 korrik 2018}}</ref> Përafërsisht 205 milion shtatezani ndodhin çdo vit në të gjithë botën. Mbi një e treta janë të paqëllimshme dhe rreth një e pesta në abortin e induktuar.<ref name="Sedgh 2012" /><ref>{{Cito web|last=Cheng L.|url=http://apps.who.int/rhl/fertility/abortion/CD006714_chengl_com/en/index.html|title=Surgical versus medical methods for second-trimester induced abortion|date=1 nëntor 2008|website=The WHO Reproductive Health Library|publisher=World Health Organization|accessdate=17 qershor 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100801023058/http://apps.who.int/rhl/fertility/abortion/CD006714_chengl_com/en/index.html|archivedate=1 gusht 2010}}</ref> Shumica e aborteve vijnë nga shtatzënitë e padëshiruara.<ref>{{Cite journal|last=Bankole|display-authors=etal|year=1998|title=Reasons Why Women Have Induced Abortions: Evidence from 27 Countries|url=http://www.guttmacher.org/pubs/journals/2411798.html|journal=International Family Planning Perspectives|volume=24|issue=3|pages=117–27, 152|doi=10.2307/3038208|jstor=3038208|archive-url=https://web.archive.org/web/20060117191716/http://www.guttmacher.org/pubs/journals/2411798.html|archive-date=17 janar 2006}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Finer|first=Lawrence B.|last2=Frohwirth|first2=Lori F.|last3=Dauphinee|first3=Lindsay A.|last4=Singh|first4=Susheela|last5=Moore|first5=Ann M.|year=2005|title=Reasons U.S. Women Have Abortions: Quantitative and Qualitative Perspectives|url=http://www.guttmacher.org/pubs/journals/3711005.pdf|journal=Perspectives on Sexual and Reproductive Health|volume=37|issue=3|pages=110–18|doi=10.1111/j.1931-2393.2005.tb00045.x|pmid=16150658|archive-url=https://web.archive.org/web/20060117143856/https://www.guttmacher.org/pubs/journals/3711005.pdf|archive-date=17 janar 2006}}</ref> Në Mbretërinë e Bashkuar, 1 deri në 2% të aborteve bëhen për shkak të problemeve gjenetike në fetus.<ref name="BMJ2014" /> Një shtatëzani mund të abortohet qëllimisht në disa mënyra. Mënyra e zgjedhur shpesh varet nga mosha gestacionale e embrionit ose fetusit, e cila rritet në madhësi ndërsa shtatzënia përparon.<ref>{{Cite book|last=Stubblefield|first=Phillip G.|chapter=10. Family Planning|title=Novak's Gynecology|editor-last=Berek|editor-first=Jonathan S.|editor-link=Jonathan Berek|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|year=2002|edition=13|isbn=978-0-7817-3262-8}}</ref> Procedurat specifike gjithashtu mund të zgjidhen për shkak të ligjshmërisë, disponueshmërisë rajonale, dhe preferencës personale të mjekut ose një gruaje. Arsyet për blerjen e aborteve të shkaktuara zakonisht karakterizohen ose terapeutike ose me zgjedhje. Një abort quhet mjekësisht si një abort terapeutik kur kryhet për të shpëtuar jetën e gruas shtatzënë; për të parandaluar dëmtimin e [[Shëndeti mendor|shëndetit]] [[Shëndeti|fizik]] ose [[Shëndeti mendor|mendor]] të gruas; të ndërpresë një shtatëzani, kur indikacionet tregojnë se fëmija do të ketë një shans të rritur ndjeshëm të vdekshmërisë ose sëmundshmërisë; ose për të zvogëluar në mënyrë selektive numrin e fetuseve për të zvogëluar rreziqet shëndetësore të lidhura me shtatzëninë e shumëfishtë .<ref name="roche1">{{Cito web|last=Roche|first=Natalie E.|date=28 shtator 2004|title=Therapeutic Abortion|publisher=eMedicine|archiveurl=https://web.archive.org/web/20041214092044/http://www.emedicine.com/MED/topic3311.htm|url=http://emedicine.medscape.com/article/252560-overview|language=en|archivedate=14 dhjetor 2004|accessdate=19 qershor 2011}}</ref><ref name="Williams Gyn, Chp 6">{{Cite book|editor-last=Schorge|editor-first=John O.|year=2008|title=Williams Gynecology|url=https://archive.org/details/williamsgynecolo0000unse_u2n9|edition=1|publisher=McGraw-Hill Medical|isbn=978-0-07-147257-9|chapter=6. First-Trimester Abortion}}</ref> Një abort quhet një abort me zgjedhje ose vullnetar kur kryhet me kërkesë të gruas për arsye jo mjekësore. Hutimi nganjëherë lind për termin "zgjedhor" sepse " kirurgjia elektorale " në përgjithësi i referohet të gjitha operacioneve të planifikuara, pavarësisht nëse janë të domosdoshme mjekësore ose jo.<ref name="eos-elective">{{Cito web|url=http://www.surgeryencyclopedia.com/Ce-Fi/Elective-Surgery.html#b|title=Elective surgery|publisher=Encyclopedia of Surgery|accessdate=17 dhjetor 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121113215909/http://www.surgeryencyclopedia.com/Ce-Fi/Elective-Surgery.html#b|archivedate=13 nëntor 2012}} "An elective surgery is a planned, non-emergency surgical procedure. It may be either medically required (e.g., cataract surgery), or optional (e.g., breast augmentation or implant) surgery. </ref> === Spontaniteti === Dëmtimi, i njohur gjithashtu si abort spontan, është dëbimi i paqëllimshëm i një embrioni ose fetusit para javës së 24 të shtatzënisë .<ref>{{Cite book|title=Churchill Livingstone medical dictionary|url=https://archive.org/details/churchilllivings0000unse_h5h1|language=en|publisher=Churchill Livingstone Elsevier|location=Edinburgh New York|year=2008|isbn=978-0-443-10412-1|quote=The preferred term for unintentional loss of the product of conception prior to 24 weeks' gestation is miscarriage.}}</ref> Një shtatëzani që përfundon para 37 javëve të shtatzënisë që rezultojnë në një foshnjë të lindur në jetë është një " lindje e parakohshme " ose "lindje e parakohshme".<ref>{{Cite book|quote=A preterm birth is defined as one that occurs before the completion of 37 menstrual weeks of gestation, regardless of birth weight.|page=[https://archive.org/details/obstetricsnormal00mdst/page/n664 669]|editor-last=Gabbe|editor-first=Steven G.|editor-link=Steven Gabbe|year=2007|title=Obstetrics: Normal and Problem Pregnancies|url=https://archive.org/details/obstetricsnormal00mdst|edition=5|publisher=Churchill Livingstone|chapter=51. Legal and Ethical Issues in Obstetric Practice|isbn=978-0-443-06930-7|last=Annas|first=George J.|author-link=George Annas|last2=Elias|first2=Sherman}}</ref> Kur një fetus vdes në mitër pas qëndrueshmërisë, ose gjatë [[Lindja e fëmijës|lindjes]], ai zakonisht quhet "i porsalindur ". Lindjet e parakohshme dhe lindjet e lindura në përgjithësi nuk konsiderohen si keqtrajtime, megjithëse përdorimi i këtyre termave ndonjëherë mund të mbivendoset.<ref>{{Cito web|url=https://fam.state.gov/FAM/07FAM/07FAM1470.html|title=7 FAM 1470 Documenting Stillbirth (Fetal Death)|publisher=United States Department of State|date=18 shkurt 2011|accessdate=12 janar 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160205060246/https://fam.state.gov/FAM/07FAM/07FAM1470.html|archivedate=5 shkurt 2016}}</ref> Vetëm 30% deri 50% e konceptimeve përparojnë gjatë [[Shtatzania|tremujorit të parë]] .<ref name="Gabbe, Chp 24">{{Cite book|editor-last=Gabbe|editor-first=Steven G.|editor-link=Steven Gabbe|year=2007|title=Obstetrics: Normal and Problem Pregnancies|url=https://archive.org/details/obstetricsnormal0000unse_z6w5|edition=5|publisher=Churchill Livingstone|chapter=24. Pregnancy loss|isbn=978-0-443-06930-7|last=Annas|first=George J.|author-link=George Annas|last2=Elias|first2=Sherman|ref=none}}</ref> Shumica dërrmuese e atyre që nuk përparojnë humbasin para se gruaja të jetë e vetëdijshme për ngjizjen,<ref name="Williams Gyn, Chp 6" /> dhe shumë shtatezeni janë humbur para se praktikuesit mjekësorë të zbulojnë një embrion.<ref>{{Cite book|last=Katz|first=Vern L.|publisher=Mosby|year=2007|edition=5|title=Katz: Comprehensive Gynecology|editor-last=Katz|editor-first=Vern L.|chapter=16. Spontaneous and Recurrent Abortion&nbsp;– Etiology, Diagnosis, Treatment|isbn=978-0-323-02951-3}}</ref> Midis 15% dhe 30% të shtatzanive të njohura përfundojnë në abort klinik të dukshëm, në varësi të moshës dhe shëndetit të gruas shtatzënë.<ref>{{Cite book|last=Stovall|first=Thomas G.|chapter=17. Early Pregnancy Loss and Ectopic Pregnancy|title=Novak's Gynecology|editor-last=Berek|editor-first=Jonathan S.|editor-link=Jonathan Berek|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|year=2002|edition=13|isbn=978-0-7817-3262-8}}</ref> 80% e këtyre aborteve spontane ndodhin në tremujorin e parë.<ref name="Williams18">{{Cite book|editor-last=Cunningham|editor-first=F. Gary|title=Williams Obstetrics|url=https://archive.org/details/williamsobstetri0024unse|language=en|edition=24th|year=2014|publisher=McGraw Hill Education|isbn=978-0-07-179893-8}}</ref> Shkaku më i zakonshëm i abortit spontan gjatë tremujorit të parë është anomalitë kromozomale të embrionit ose fetusit,<ref name="Williams Gyn, Chp 6" /><ref name="mednet">{{Cito web|url=http://www.medicinenet.com/miscarriage/page1.htm|language=en|title=Miscarriage (Spontaneous Abortion)|accessdate=7 prill 2009|last=Stöppler|first=Melissa Conrad|website=MedicineNet.com|publisher=WebMD|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040829013142/http://www.medicinenet.com/Miscarriage/page1.htm|archivedate=29 gusht 2004}}</ref> përbën të paktën 50% të humbjeve të marra nga shtatzënia e hershme.<ref name="fetal med 837">{{Cite book|chapter=Early pregnancy loss|title=Fetal medicine: basic science and clinical practice|publisher=Churchill Livingstone|location=Edinburgh|year=1999|url=https://books.google.com/?id=0BY0hx2l5uoC|isbn=978-0-443-05357-3|oclc=42792567|page=837}}</ref> Shkaqe të tjera përfshijnë sëmundjen vaskulare (siç është [[LUPUS|lupus]] ), [[diabeti]], probleme të tjera hormonale, infeksioni dhe anomalitë e mitrës. Përparimi i moshës së nënës dhe historia e një gruaje të aborteve të mëparshme spontane janë dy faktorët kryesorë të shoqëruar me një rrezik më të madh të abortit spontan. Një abort spontan mund të shkaktohet edhe nga trauma aksidentale; Trauma e qëllimshme ose stresi për të shkaktuar abort konsiderohet aborti i induktuar ose vrasja e fetusit.<ref name="Fetal Homicide Laws">{{Cito web|url=http://www.ncsl.org/programs/health/fethom.htm|language=en|title=Fetal Homicide Laws|accessdate=7 prill 2009|publisher=National Conference of State Legislatures|archiveurl=https://archive.today/20120911171355/http://www.ncsl.org/issues-research/health/fetal-homicide-state-laws.aspx|archivedate=11 shtator 2012}}</ref> == Metodat == {{Pseudo image|thumb|right|300px|[[Gestational age]] may determine which abortion methods are practiced.|link=:File:Abortionmethods.png|image={{#invoke:Block diagram|main|width=300|height=190|<border-color #cccccc><border-width 0px 0px 0px 1px><left 30><right 30>&nbsp;<vcentertext><left 70><right 70>&nbsp;<border-width 0px><top 0><bottom 12><left 0><right 100><background-color #ffbcd8>Practice of Induced Abortion Methods<background-color #bdc9df><top 19><bottom 29><left 7.5><right 20>[[manual vacuum aspiration|MVA]]<left 40><right 65>[[dilation and evacuation|D&E]]<top 38><bottom 48><left 15><right 30>[[electric vacuum aspiration|EVA]]<left 50><right 75>[[Hysterotomy abortion|Hyst.]]<left 15><right 37.5><top 56><bottom 66>[[Dilation and curettage|D&C]]<left 50><right 75>[[Intact dilation and extraction|Intact D&X]]<left 7.5><right 30><top 74><bottom 84>[[Mifepristone|Mifepr.]]<left 40><right 75>Induced Miscarr.<left 0><right 30><background-color #b7e690><top 90><bottom 100>[[First trimester|0–12&nbsp;wks]]<left 30><right 70><background-color #dfe988>[[Second trimester|12–28&nbsp;weeks]]<left 70><right 100><background-color #e9c788>[[Third trimester|28–40&nbsp;wks]]}}}} === Mjekësore === Abortet mjekësore janë ato të shkaktuara nga ilaçet qe shkaktojne abortim . Aborti mjekësor u bë një metodë alternative e abortit me disponueshmërinë e analogëve të prostaglandinës në vitet 1970 dhe mifepristonit antiprogestogjen (i njohur edhe si RU-486) në vitet 1980.<ref name="1st_Methods" /><ref name="Kapp2013" /><ref name="Kulier 2011">{{harvnb|Kulier|Kapp|Gülmezoglu|Hofmeyr|2011|p=CD002855}}</ref><ref name="Creinin 2009">{{Cite book|year=2009|chapter=Medical abortion in early pregnancy|title=Management of unintended and abnormal pregnancy: comprehensive abortion care|url=https://archive.org/details/managementuninte00paul|location=Oxford|publisher=Wiley-Blackwell|pages=[https://archive.org/details/managementuninte00paul/page/111 111]–34|isbn=978-1-4051-7696-5}}</ref><ref name="Kapp 2009">{{Cite book|year=2009|chapter=Medical methods to induce abortion in the second trimester|title=Management of unintended and abnormal pregnancy: comprehensive abortion care|url=https://archive.org/details/managementuninte00paul|location=Oxford|publisher=Wiley-Blackwell|pages=[https://archive.org/details/managementuninte00paul/page/178 178]–92|isbn=978-1-4051-7696-5}}</ref> Regjimet më të zakonshme të abortit mjekësor në fillim të tremujorit të parë përdorin mifepriston në kombinim me misoprostol (ose nganjëherë një analog tjetër prostaglandin, gemeprost ) deri në 10 javë (70 ditë) moshen e ngjizjes,<ref>{{Cite journal|last=Chen MJ, Creinin MD|date=korrik 2015|title=Mifepristone With Buccal Misoprostol for Medical Abortion: A Systematic Review|url=http://www.escholarship.org/uc/item/2pw521h5|journal=Obstet Gynecol|volume=126|issue=1|pages=12–21|doi=10.1097/AOG.0000000000000897|pmid=26241251}}</ref><ref name=":1">{{Cito web|last=Research|first=Center for Drug Evaluation and|title=Mifeprex (mifepristone) Information|url=https://www.fda.gov/drugs/postmarket-drug-safety-information-patients-and-providers/mifeprex-mifepristone-information|language=en|website=FDA|accessdate=2 korrik 2019|date=8 shkurt 2019}}</ref> metotreksat në kombinim me një analog prostaglandin lart deri në 7 javë gestacion, ose vetëm një analog prostaglandin.<ref name="Kulier 2011" /> Regjimet e kombinimit Mifepristone-misoprostol funksionojnë më shpejt dhe janë më efektive në moshat e mëvonshme të gestacionit sesa regjimet e kombinimit metotreksate-misoprostol, dhe regjimet e kombinimit janë më efektive sesa vetëm misoprostol.<ref name="Creinin 2009" /> Kjo regjim është efektive në tremujorin e dytë.<ref>{{Cite journal|last=Wildschut|first=H|last2=Both, MI|last3=Medema, S|last4=Thomee, E|last5=Wildhagen, MF|last6=Kapp, N|date=19 janar 2011|title=Medical methods for mid-trimester termination of pregnancy|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|issue=1|pages=CD005216|doi=10.1002/14651858.CD005216.pub2|pmid=21249669|pmc=8557267}}</ref> Regjimet e abortit mjekësor që përfshijnë mifepriston të ndjekur nga misoprostol në faqe ndërmjet 24 dhe 48 orë më vonë janë efektive kur kryhen para shtatëzanisë.<ref name=":2">{{Cite journal|last=Chen|first=MJ|last2=Creinin|first2=MD|date=korrik 2015|title=Mifepristone With Buccal Misoprostol for Medical Abortion: A Systematic Review|url=http://www.escholarship.org/uc/item/2pw521h5|journal=Obstetrics and Gynecology|volume=126|issue=1|pages=12–21|doi=10.1097/AOG.0000000000000897|pmid=26241251}}</ref> Në abortet shumë të hershme, deri në 7 javë gestacion, aborti mjekësor duke përdorur një regjim kombinimi mifepristone-misoprostol konsiderohet të jetë më efektiv sesa aborti kirurgjikal ( aspirimi vakum ), veçanërisht kur praktika klinike nuk përfshin inspektimin e hollësishëm të indeve të aspiruara. Regjimet e abortit mjekësor të hershëm duke përdorur mifepriston, të ndjekur 24-48 orë më vonë nga misoprostoli bukal ose vaginal janë 98% efektivë deri në 9 javë mosha gestacionale; nga 9 në 10 javë efikasiteti zvogëlohet në mënyrë modeste në 94%.<ref name=":2" /> Nëse aborti mjekësor dështon, duhet të përdoret aborti kirurgjikal për të përfunduar procedurën.<ref>{{Cite book|year=2008|chapter=Induced abortion|title=Danforth's obstetrics and gynecology|url=https://archive.org/details/danforthsobstetr0000unse_o3j3|edition=10th|location=Philadelphia|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|pages=[https://archive.org/details/danforthsobstetr0000unse_o3j3/page/586 586]–603|isbn=978-0-7817-6937-2}}</ref> Abortet e hershme mjekësore përbëjnë pjesën më të madhe të aborteve para shtatëzanisë në Britani,<ref>{{Cito web|date=24 maj 2011|title=Abortion statistics, England and Wales: 2010|location=London|publisher=Department of Health, United Kingdom|url=https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/215584/dh_127202.pdf|accessdate=22 nëntor 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001094437/https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/215584/dh_127202.pdf|archivedate=1 tetor 2015}}</ref><ref>{{Cito web|date=31 maj 2011|title=Abortion statistics, year ending 31 December 2010|location=Edinburgh|publisher=ISD, NHS Scotland|url=http://www.isdscotland.scot.nhs.uk/Health-Topics/Sexual-Health/Publications/2011-05-31/2011-05-31-Abortions-Report.pdf?68450564147|accessdate=22 nëntor 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110726193951/http://www.isdscotland.scot.nhs.uk/Health-Topics/Sexual-Health/Publications/2011-05-31/2011-05-31-Abortions-Report.pdf?68450564147|archivedate=26 korrik 2011}}</ref> Francë,<ref>{{Cito web|date=22 qershor 2011|title=Voluntary terminations of pregnancies in 2008 and 2009|location=Paris|publisher=DREES, Ministry of Health, France|url=http://www.sante.gouv.fr/IMG/pdf/er765.pdf|accessdate=22 nëntor 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110926235733/http://www.sante.gouv.fr/IMG/pdf/er765.pdf|archivedate=26 shtator 2011}}</ref> Zvicër,<ref>{{Cito web|date=5 korrik 2011|title=Abortions in Switzerland 2010|location=Neuchâtel|publisher=Office of Federal Statistics, Switzerland|url=http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/fr/index/themen/14/02/03/key/03.html|accessdate=22 nëntor 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111003203103/http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/fr/index/themen/14/02/03/key/03.html|archivedate=3 tetor 2011}}</ref> dhe [[Vendet Nordike|vendeve Nordike]] .<ref>{{Cito web|date=21 shkurt 2011|title=Induced abortions in the Nordic countries 2009|location=Helsinki|publisher=National Institute for Health and Welfare, Finland|url=http://www.stakes.fi/tilastot/tilastotiedotteet/2011/Tr09_11.pdf|accessdate=22 nëntor 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120118094034/http://www.stakes.fi/tilastot/tilastotiedotteet/2011/Tr09_11.pdf|archivedate=18 janar 2012}}</ref> Në Shtetet e Bashkuara, përqindja e aborteve mjekësore të hershme të kryera në ambiente jo spitalore është 31% qe nga 2014 .<ref name="Jones 2017">{{Cite journal|last=Jones|first=Rachel K.|last2=Jerman|first2=Jenna|date=17 janar 2017|title=Abortion incidence and service availability in the United States, 2014|journal=Perspectives on Sexual and Reproductive Health|volume=49|issue=1|pages=17–27|doi=10.1363/psrh.12015|pmc=5487028|pmid=28094905}}<br /><br />96% of all abortions performed in nonhospital facilities × 31% early medical abortions of all nonhospital abortions = 30% early medical abortions of all abortions; 97% of nonhospital medical abortions used mifepristone and misoprostol—3% used methotrexate and misoprostol, or misoprostol alone—in the United States in 2014.</ref> Regjimet e abortit mjekësor që përdorin mifepristonin në kombinim me një analog prostaglandin janë metodat më të zakonshme që përdoren për abortet e tremujorit të dytë në Kanada, pjesën më të madhe të Evropës, Kinës dhe Indisë,<ref name="Kapp 2009" /> në kontrast me Shtetet e Bashkuara ku 96% e aborteve të tremujorit të dytë kryhen kirurgjikale nga dilatimi dhe evakuimi .<ref name=":3">{{Cite book|title=Management of unintended and abnormal pregnancy: comprehensive abortion care|url=https://archive.org/details/managementuninte00paul|publisher=Wiley-Blackwell|year=2009|isbn=978-1-4051-7696-5|location=Oxford|pages=[https://archive.org/details/managementuninte00paul/page/135 135]–156|chapter=First-trimester aspiration abortion}}</ref> === Kirurgjia === [[Skeda:Vacuum-aspiration_(single).svg|parapamje| Një abort i vakumit nga aspirata në moshën tetë javë gestacionale (gjashtë javë pas fekondimit). <br /> <nowiki></br></nowiki> '''1:''' qese amniotike <br /> <nowiki></br></nowiki> '''2:''' embrion <br /> <nowiki></br></nowiki> '''3:''' Veshja e mitrës <br /> <nowiki></br></nowiki> '''4:''' Speculumi <br /> <nowiki></br></nowiki> '''5:''' Vacurette <br /> <nowiki></br></nowiki> '''6:''' Bashkangjitur në një pompë thithëse ]] Shtrirja deri në 15 javë, thithja ose aspirimi vakum janë metodat më të zakonshme kirurgjikale të abortit të induktuar.<ref>{{Cito web|last=Healthwise|url=http://www.webmd.com/hw/womens_conditions/tw1078.asp#tw1112|language=en|title=Manual and vacuum aspiration for abortion|year=2004|website=WebMD|accessdate=5 dhjetor 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070211155626/http://www.webmd.com/hw/womens_conditions/tw1078.asp|archivedate=11 shkurt 2007}}</ref> ''Aspirata manuale me vakum'' (MVA) konsiston në heqjen e [[Fetusi|fetusit]] ose embrionit, [[Placenta|placentës]] dhe membranave duke thithur duke përdorur një shiringë manuale, ndërsa ''aspirata elektrike me vakum'' (EVA) përdor një pompë elektrike. Këto teknika mund të përdoren shumë herët në shtatzëni. MVA mund të përdoret deri në 14 javë, por përdoret më shpesh në SHBA EVA mund të përdoret më vonë.<ref name=":3" /> MVA, e njohur edhe si "mini-thithje" dhe " nxjerrje menstruale " ose EVA mund të përdoret në shtatzëni shumë të hershme kur zgjerimi i qafës së mitrës mund të mos kërkohet. Zgjerimi dhe kthesa (D&C) i referohet hapjes së qafës së mitrës dhe heqjes së indeve (kurrizit) përmes thithjeve ose instrumenteve të mprehta. D&C është një procedurë standarde gjinekologjike, e kryer për një sërë arsyesh, përfshirë ekzaminimin e rreshtimit të mitrës për keqdashje të mundshme, hetimin e gjakderdhjes anormale dhe abortit. Organizata [[Organizata Botërore e Shëndetësisë|Botërore e Shëndetit]] rekomandon ''kuratimë të mprehtë (intervenim)'' vetëm kur aspirata e thithjes nuk është e disponueshme.<ref>{{Cite book|title=Managing Complications in Pregnancy and Childbirth: A Guide for Midwives and Doctors|last=World Health Organization|publisher=World Health Organization|year=2017|isbn=978-92-4-154587-7|location=Geneva|chapter=Dilatation and curettage|oclc=181845530|accessdate=30 korrik 2019|chapter-url=http://www.who.int/reproductive-health/impac/Procedures/Dilatetion_P61_P63.html}}</ref> Dilatimi dhe evakuimi (D&E), i përdorur pas 12 deri në 16 javë, konsiston në hapjen e qafës së mitrës dhe zbrazjen e mitrës duke përdorur instrumente kirurgjikale dhe thithje. D&E kryhet në mënyrë vaginale dhe nuk kërkon prerje. Zgjerimi dhe ekstraktimi i paprekur (D&X) i referohet një varianti të D&E që përdoret ndonjëherë pas 18-20 javësh kur heqja e një fetusi të paprekur përmirëson sigurinë kirurgjikale ose për arsye të tjera.<ref>{{Cite book|title=Dilation and evacuation. In Paul M, Lichtenberg ES Borgatta L Grimes DA Stubblefield P Creinin (eds)Management of unintended and abnormal pregnancy: comprehensive abortion care.|url=https://archive.org/details/managementuninte00paul|last=Hammond|first=C|last2=Chasen|first2=S|publisher=Oxford: Wiley-Blackwell|year=2009|isbn=978-1-4051-7696-5|pages=[https://archive.org/details/managementuninte00paul/page/178 178]–92}}</ref> Aborti gjithashtu mund të kryhet kirurgjikalisht nga histerotomia ose histerektomia e rëndë. Aborti histerotomik është një procedurë e ngjashme me një seksion cezarian dhe kryhet nën anestezi të përgjithshme . Kërkon një prerje më të vogël se një seksion cezarian dhe mund të përdoret gjatë fazave të mëvonshme të shtatëzanisë. Hyserektomia e gravitetit i referohet heqjes së tërë mitrës ndërsa ende përmban shtatëzëninë. Hysterotomia dhe histerektomia shoqërohen me shkallë shumë më të lartë të sëmundshmërisë dhe vdekshmërisë së nënës sesa D&E ose abortit induktive.<ref>{{Cite journal|date=qershor 2013|title=Practice Bulletin No. 135: Second-Trimester Abortion|url=https://semanticscholar.org/paper/ace83a00d019d5dac64fd15e50a474b1e313e20a|journal=Obstetrics & Gynecology|language=en|volume=121|issue=6|pages=1394–1406|doi=10.1097/01.AOG.0000431056.79334.cc|issn=0029-7844|pmid=23812485}}</ref> Procedurat e tremujorit të parë zakonisht mund të kryhen duke përdorur anestezi lokale, ndërsa metodat e tremujorit të dytë mund të kërkojnë qetësim të thellë ose anestezi të përgjithshme .<ref name="NEJMDec2011">{{Cite journal|last=Templeton|first=A.|last2=Grimes|first2=D.A.|year=2011|title=A Request for Abortion|journal=New England Journal of Medicine|volume=365|issue=23|pages=2198–2204|doi=10.1056/NEJMcp1103639|pmid=22150038|doi-access=free}}</ref> === Aborti i induksionit të punës === Në vendet ku mungon aftësia e nevojshme mjekësore për Zgjerim dhe ekstraktim, ose kur preferohet nga praktikuesit, një abort mund të shkaktohet duke nxitur më parë punë dhe më pas duke shkaktuar vdekje të fetusit nëse është e nevojshme.<ref name="GLOWM_Late">{{Cite journal|last=Borgatta|first=L|date=dhjetor 2014|title=Labor Induction Termination of Pregnancy|url=http://www.glowm.com/section_view/heading/Labor%20Induction%20Termination%20of%20Pregnancy/item/443|journal=Global Library of Women's Medicine|volume=GLOWM.10444|doi=10.3843/GLOWM.10444|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924082507/http://www.glowm.com/section_view/heading/Labor%20Induction%20Termination%20of%20Pregnancy/item/443|archive-date=24 shtator 2015|access-date=25 shtator 2015}}</ref> Kjo nganjëherë quhet "keqtrajtim i induktuar". Kjo procedurë mund të kryhet nga 13 javë gestacioni deri në tremujorin e tretë. Megjithëse është shumë e rrallë në Shtetet e Bashkuara, më shumë se 80% e aborteve të shkaktuara gjatë tremujorit të dytë janë aborte të shkaktuara nga puna në Suedi dhe vendet e tjera të afërta.<ref name="Labor_Induced_Abortion">{{Cite journal|last=Society of Family Planning|date=shkurt 2011|title=Clinical Guidelines, Labor induction abortion in the second trimester|url=http://www.contraceptionjournal.org/article/S0010-7824(11)00057-6/pdf|journal=Contraception|volume=84|issue=1|pages=4–18|doi=10.1016/j.contraception.2011.02.005|pmid=21664506|access-date=25 shtator 2015|quote=10. What is the effect of feticide on labor induction abortion outcome? Deliberately causing demise of the fetus before labor induction abortion is performed primarily to avoid transient fetal survival after expulsion; this approach may be for the comfort of both the woman and the staff, to avoid futile resuscitation efforts. Some providers allege that feticide also facilitates delivery, although little data support this claim. Transient fetal survival is very unlikely after intraamniotic installation of saline or urea, which are directly feticidal. Transient survival with misoprostol for labor induction abortion at greater than 18 weeks ranges from 0% to 50% and has been observed in up to 13% of abortions performed with high-dose oxytocin. Factors associated with a higher likelihood of transient fetal survival with labor induction abortion include increasing gestational age, decreasing abortion interval and the use of nonfeticidal inductive agents such as the PGE1 analogues.}}</ref> Vetëm të dhëna të kufizuara janë në dispozicion duke e krahasuar këtë metodë me dilatimin dhe nxjerrjen.<ref name="Labor_Induced_Abortion" /> Për dallim nga D&E, abortet e shkaktuara nga puna pas 18 javësh mund të komplikohen nga shfaqja e mbijetesës së shkurtër të fetusit, e cila mund të karakterizohet me ligj si lindje e gjallë. Për këtë arsye, aborti i shkaktuar nga puna është ligjërisht i rrezikshëm në Shtetet e Bashkuara.<ref name="NAF_2015_Policy">{{Cite journal|date=2015|title=2015 Clinical Policy Guidelines|url=http://prochoice.org/wp-content/uploads/2015_NAF_CPGs.pdf|publisher=National Abortion Federation|archive-url=https://web.archive.org/web/20150812220053/http://prochoice.org/wp-content/uploads/2015_NAF_CPGs.pdf|archive-date=12 gusht 2015|access-date=30 tetor 2015|quote=Policy Statement: Medical induction abortion is a safe and effective method for termination of pregnancies beyond the first trimester when performed by trained clinicians in medical offices, freestanding clinics, ambulatory surgery centers, and hospitals. Feticidal agents may be particularly important when issues of viability arise.}}</ref> === Metoda të tjera === Historikisht, një numër i bimëve me reputacion se posedojnë veti abortifacient (nje lloj pilule apo tablete) janë përdorur në mjekësinë popullore . Midis këtyre janë: tansy, pennyroyal, cohosh i zi dhe silphium tani i zhdukur.<ref name="riddle2">{{Cite book|first=John M.|last=Riddle|title=Eve's herbs: a history of contraception and abortion in the West|url=https://archive.org/details/evesherbshistory0000ridd|publisher=Harvard University Press|location=Cambridge, MA|year=1997|isbn=978-0-674-27024-4|oclc=36126503}}</ref> {{Rp|44–47, 62–63, 154–55, 230–31}} Në 1978 një grua në Kolorado vdiq dhe një tjetër zhvilloi dëme të organeve kur ata u përpoqën të ndërpresin shtatëzënitë duke marrë vaj pennyroyal. Për shkak se përdorimi pa dallim i bimëve si abortifacient mund të shkaktojë efekte anësore serioze, madje edhe vdekjeprurëse, siç janë dështimi i shumëfishtë i organeve,<ref>{{Cite journal|vauthors=Ciganda C, Laborde A|year=2003|title=Herbal infusions used for induced abortion|url=https://semanticscholar.org/paper/1c823bd63a67e07df76e65a34a83952a22134c24|language=en|journal=Journal of Toxicology: Clinical Toxicology|volume=41|issue=3|pages=235–39|doi=10.1081/CLT-120021104|pmid=12807304}}</ref> përdorimi i tillë nuk rekomandohet nga mjekët. Aborti ndonjëherë tentohet të shkaktojë trauma në bark. Shkalla e forcës, nëse është e rëndë, mund të shkaktojë dëmtime serioze të brendshme pa patur nevojë të provojë që të shkaktojë [[Aborti|abort]] .<ref>{{Cite journal|last=Smith JP|year=1998|title=Risky choices: The dangers of teens using self-induced abortion attempts|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-pediatric-health-care_may-june-1998_12_3/page/147|journal=Journal of Pediatric Health Care|volume=12|issue=3|pages=147–51|doi=10.1016/S0891-5245(98)90245-0|pmid=9652283}}</ref> Në Azinë Juglindore ekziston një traditë e lashtë e përpjekjes së abortit përmes masazhit të fuqishëm të barkut.<ref name="potts">{{Cite journal|last=Potts|first=M.|last2=Graff|first2=M.|last3=Taing|first3=J.|year=2007|title=Thousand-year-old depictions of massage abortion|journal=Journal of Family Planning and Reproductive Health Care|volume=33|issue=4|pages=233–34|doi=10.1783/147118907782101904|pmid=17925100|doi-access=free}}</ref> Një prej relieveve bas që zbukuron tempullin e Angkor Wat në Kamboxhi përshkruan një demon duke kryer një abort të tillë ndaj një gruaje që është dërguar në nëntokë . Metodat e raportuara të abortit të pasigurt, të vetë-induktuar, përfshijnë keqpërdorimin e misoprostolit dhe futjen e mjeteve jo-kirurgjikale siç janë thurjet e gjilpërave dhe varëse rrobash në mitër. Këto dhe metoda të tjera për të ndërprerë shtatzëninë mund të quhen "dështim i induktuar". Metoda të tilla përdoren rrallë në vendet ku aborti kirurgjik është i ligjshëm dhe i disponueshëm.<ref>{{Cite journal|last=Thapa|first=S.R.|last2=Rimal|first2=D.|last3=Preston|first3=J.|year=2006|title=Self induction of abortion with instrumentation|url=http://www.racgp.org.au/afp/200609/11015|journal=Australian Family Physician|volume=35|issue=9|pages=697–98|pmid=16969439|archive-url=https://web.archive.org/web/20090108181951/http://www.racgp.org.au/afp/200609/11015|archive-date=8 janar 2009}}</ref> == Siguria == [[Skeda:Abortion_Quick_&_Pain_Free_sign,_Joe_Slovo_Park,_Cape_Town,_South_Africa-3869.jpg|djathtas|parapamje| Një amfishe abortesh në Afrikën e Jugut ]] Rreziqet shëndetësore të abortit varen kryesisht nga fakti nëse procedura kryhet në mënyrë të sigurt ose jo të sigurt. Organizata [[Organizata Botërore e Shëndetësisë|Botërore e Shëndetit]] përcakton abortet e pasigurta si ato që kryhen nga individë të pa aftësuar, me pajisje të rrezikshme, ose në ambiente jo-sanitare.<ref name="who-unsafe-1992">{{Cito web|publisher=World Health Organization|title=The Prevention and Management of Unsafe Abortion|date=prill 1992|accessdate=18 tetor 2017|url=http://whqlibdoc.who.int/hq/1992/WHO_MSM_92.5.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100530072310/http://whqlibdoc.who.int/hq/1992/WHO_MSM_92.5.pdf|archivedate=30 maj 2010}}</ref> Abortet ligjore të kryera në [[Shtetet e zhvilluara|botën e zhvilluar]] janë ndër procedurat më të sigurta në mjekësi.<ref name="lancet-grimes" /><ref name="grimes-overview">{{Cite journal|last=Grimes|first=DA|last2=Creinin|first2=MD|year=2004|title=Induced abortion: an overview for internists|journal=Annals of Internal Medicine|volume=140|issue=8|pages=620–26|doi=10.7326/0003-4819-140-8-200404200-00009|pmid=15096333|doi-access=free}}</ref> Në Shtetet e Bashkuara që nga 2012, aborti u vlerësua të ishte rreth 14 herë më i sigurt për gratë sesa lindja.<ref name="Grimes2012" /> CDC vlerësoi në vitin 2019 se vdekshmëria e lidhur me shtatzëninë në SH.B.A. ishte 17.2 vdekje nëna për 100,000 lindje të gjalla,<ref>{{Cite journal|last=Petersen|first=Emily E.|date=2019|title=Vital Signs: Pregnancy-Related Deaths, United States, 2011–2015, and Strategies for Prevention, 13 States, 2013–2017|journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report|volume=68|issue=18|pages=423–429|doi=10.15585/mmwr.mm6818e1|issn=0149-2195|pmc=6542194|pmid=31071074}}</ref> ndërsa shkalla e vdekshmërisë së aborteve në SHBA është 0.7 vdekje nëna për 100,000 procedura.<ref name="Ray2014" /><ref>{{Cite book|url=https://www.nap.edu/read/24950/chapter/4|language=en|title=Read "The Safety and Quality of Abortion Care in the United States" at NAP.edu|doi=10.17226/24950|pmid=29897702|year=2018|isbn=978-0-309-46818-3|last2=Division|first2=Health Medicine|last=National Academies of Sciences|first=Engineering|last3=Board on Health Care Services|last4=Board on Population Health Public Health Practice}}</ref> Në Mbretërinë e Bashkuar, udhëzimet e Kolegjit Mbretëror të Obstetërve dhe Gjinekologëve deklarojnë se "Gratë duhet të këshillohen që aborti është përgjithësisht më i sigurt sesa vazhdimi i një shtatëzënieje".<ref>{{Cite journal|last=Donnelly L|date=26 shkurt 2011|title=Abortion is Safer than Having a Baby, Doctors Say|journal=The Telegraph}}</ref> Mesatarisht, në të gjithë botën, aborti është më i sigurt se sa të mbash një shtatëzani. Një studim i vitit 2007 raportoi se "26% e të gjitha shtatëzëniveve në mbarë botën mbarojnë me abort të indikuar", ndërsa "vdekjet nga procedurat [abortimi] të kryera në mënyrë të padrejtë përbëjnë 13% të vdekshmërisë së nënave në nivel global."<ref>{{Cite journal|vauthors=Dixon-Mueller R, Germain A|date=janar 2007|title=Fertility regulation and reproductive health in the Millennium Development Goals: the search for a perfect indicator|journal=American Journal of Public Health|volume=97|issue=1|pages=45–51|doi=10.2105/AJPH.2005.068056|pmc=1716248|pmid=16571693}}</ref> Në Indonezi në vitin 2000 u vlerësua se 2 milion shtatëzani përfunduan në abort, 4,5 milion shtatezani u bënë në afat, dhe 14-16 përqind e vdekjeve të nënave rezultuan nga aborti.<ref>{{Cito web|url=https://www.guttmacher.org/sites/default/files/report_pdf/ib_abortion_indonesia_0.pdf|title=Abortion in Indonesia|publisher=Guttmacher Institute|year=2008|accessdate=13 tetor 2019}}</ref> Në SH.B.A. nga viti 2000 deri në 2009, aborti kishte një vdekshmëri më të ulët sesa operacioni plastik, dhe një shkallë vdekshmërie të ngjashme ose më të ulët se sa vrapimi në një maratonë.<ref name="Ray2014" /> Pesë vjet pasi kërkuan shërbime të abortit, gratë që lindën pasi iu mohua një abort raportuan shëndet më të keq se gratë që kishin aborte në tremujorin e parë ose të dytë.<ref>{{Cite journal|last=Ralph|first=Lauren J.|last2=Schwarz|first2=Eleanor Bimla|last3=Grossman|first3=Daniel|last4=Foster|first4=Diana Greene|date=11 qershor 2019|title=Self-reported Physical Health of Women Who Did and Did Not Terminate Pregnancy After Seeking Abortion Services: A Cohort Study|journal=Annals of Internal Medicine|language=en|volume=171|page=238|doi=10.7326/M18-1666|issn=0003-4819|pmid=31181576}}</ref> Rreziku i vdekshmërisë së lidhur me abortin rritet me moshën gestacionale, por mbetet më e ulët se ajo e lindjes.<ref>{{Cite journal|last=Raymond|first=Elizabeth G.|last2=Grimes|first2=David A.|date=shkurt 2012|title=The Comparative Safety of Legal Induced Abortion and Childbirth in the United States|url=https://archive.org/details/sim_obstetrics-and-gynecology_2012-02_119_2/page/215|journal=Obstetrics & Gynecology|language=en|volume=119|issue=2, Part 1|pages=215–219|doi=10.1097/AOG.0b013e31823fe923|issn=0029-7844|pmid=22270271|ref=none}}</ref> Aborti ambulant është aq i sigurt nga 64 deri në 70 ditë shtatëzënës sesa 63 ditë.<ref>{{Cite journal|last=Abbas|first=D|last2=Chong|first2=E|last3=Raymond|first3=EG|date=shtator 2015|title=Outpatient medical abortion is safe and effective through 70 days gestation|journal=Contraception|volume=92|issue=3|pages=197–99|doi=10.1016/j.contraception.2015.06.018|pmid=26118638}}</ref> Ekzistojnë pak ndryshime në aspektin e sigurisë dhe efikasitetit midis abortit mjekësor duke përdorur një regjim të kombinuar të mifepristonit dhe misoprostolit dhe abortit kirurgjikal (aspirimi vakum) në abortet e hershme të tremujorit të parë deri në 10 javë gestacion. Aborti mjekësor duke përdorur vetëm misoprostolin analog prostaglandin është më pak efektiv dhe më i dhimbshëm sesa aborti mjekësor duke përdorur një regjim të kombinuar të mifepristonit dhe misoprostolit ose abortit kirurgjikal. Aspirata me vakum në tremujorin e parë është metoda më e sigurt e abortit kirurgjik, dhe mund të kryhet në një zyrë të kujdesit parësor, klinikë aborti ose spital. Komplikimet, të cilat janë të rralla, mund të përfshijnë shpimin e mitrës, infeksionin e legenit dhe produktet e mbajtura të konceptimit që kërkojnë një procedurë të dytë për tu evakuar.<ref name="arch-fam-practice">{{Cite journal|vauthors=Westfall JM, Sophocles A, Burggraf H, Ellis S|year=1998|title=Manual vacuum aspiration for first-trimester abortion|url=http://archfami.ama-assn.org/cgi/content/full/7/6/559|journal=Arch Fam Med|volume=7|issue=6|pages=559–62|doi=10.1001/archfami.7.6.559|pmid=9821831|archive-url=https://web.archive.org/web/20050405202853/http://archfami.ama-assn.org/cgi/content/full/7/6/559|language=en|archive-date=5 prill 2005|access-date=6 qershor 2020|url-status=dead}}</ref> Infeksionet përbëjnë një të tretën e vdekjeve të lidhura me abortin në Shtetet e Bashkuara.<ref>{{Cite journal|last=Dempsey|first=A|date=dhjetor 2012|title=Serious infection associated with induced abortion in the United States|url=https://archive.org/details/sim_clinical-obstetrics-and-gynecology_2012-12_55_4/page/888|language=en|journal=Clinical Obstetrics and Gynecology|volume=55|issue=4|pages=888–92|doi=10.1097/GRF.0b013e31826fd8f8|pmid=23090457}}</ref> Shkalla e komplikimeve të abortit vakum në tremujorin e parë është e ngjashme pavarësisht nëse procedura kryhet në spital, qendër kirurgjikale ose zyrë.<ref>{{Cite journal|last=White|first=Kari|last2=Carroll|first2=Erin|last3=Grossman|first3=Daniel|date=nëntor 2015|title=Complications from first-trimester aspiration abortion: a systematic review of the literature|journal=Contraception|volume=92|issue=5|pages=422–38|doi=10.1016/j.contraception.2015.07.013|pmid=26238336}}</ref> Antibiotikët parandalues (të tilla si doxycycline ose metronidazole ) zakonisht jepen para procedurave të abortit, pasi besohet se zvogëlojnë ndjeshëm rrezikun e infeksionit pas operacionit të mitrës; megjithatë, antibiotikët nuk jepen në mënyrë rutinore me pilula aborti. Shkalla e procedurave të dështuara nuk duket se ndryshon dukshëm në varësi të faktit nëse aborti kryhet nga një mjek ose një praktikues i nivelit të mesëm . Komplikimet pas abortit të tremujorit të dytë janë të ngjashme me ato pas abortit në tremujorin e parë, dhe varen disi nga metoda e zgjedhur.<ref>{{Cite journal|last=Lerma|first=Klaira|last2=Shaw|first2=Kate A.|date=15 shtator 2017|title=Update on second trimester medical abortion|journal=Current Opinion in Obstetrics and Gynecology|volume=29|issue=6|pages=413–18|doi=10.1097/GCO.0000000000000409|issn=1473-656X|pmid=28922193|quote=Second trimester surgical abortion is well tolerated and increasingly expeditious}}</ref> Rreziku i vdekjes nga aborti afrohet afërsisht gjysmën e rrezikut të vdekjes nga lindja e fëmijëve, aq më larg së bashku me një grua qe është në shtatzëni; nga 1 në një milion para 9 javë te shtatzënisë në afro 1 në 10 mijë në 21 javë ose më shumë (siç matet nga periudha e fundit menstruale).<ref>{{Cite journal|last=Committee on Practice Bulletins-Gynecology|last2=Steinauer|first2=Jody|last3=Jackson|first3=Andrea|last4=Grossman|first4=Daniel|date=qershor 2013|title=Second-trimester abortion. Practice Bulletin No. 135.|url=https://www.acog.org/Clinical-Guidance-and-Publications/Practice-Bulletins/Committee-on-Practice-Bulletins-Gynecology/Second-Trimester-Abortion|language=en|journal=American College of Obstetrics & Gynecology - Practice Bulletins|access-date=4 dhjetor 2019|quote=The mortality rate associated with abortion is low (0.6 per 100,000 legal, induced abortions), and the risk of death associated with childbirth is approximately 14 times higher than that with abortion. Abortion-related mortality increases with each week of gestation, with a rate of 0.1 per 100,000 procedures at 8 weeks of gestation or less, and 8.9 per 100,000 procedures at 21 weeks of gestation or greater.}}</ref><ref name="Bartlett2004">{{Cite journal|last=Bartlett|first=Linda A.|date=prill 2004|title=Risk Factors for Legal Induced Abortion–Related Mortality in the United States|url=https://archive.org/details/sim_obstetrics-and-gynecology_2004-04_103_4/page/729|language=en|journal=Obstetrics & Gynecology|volume=103|issue=4|pages=729–737|doi=10.1097/01.AOG.0000116260.81570.60|pmid=15051566|quote=The risk factor that continues to be most strongly associated with mortality from legal abortion is gestational age at the time of the abortion}}</ref> Disa rreziqe të supozuara të abortit promovohen kryesisht nga grupe kundër abortit,<ref name="Cancer_Linacre">{{Cite journal|last=Schneider, A. Patrick II|last2=Zainer, Christine|display-authors=etal|date=gusht 2014|title=The breast cancer epidemic: 10 facts|journal=The Linacre Quarterly|publisher=Catholic Medical Association|volume=81|issue=3|pages=244–77|doi=10.1179/2050854914Y.0000000027|pmc=4135458|pmid=25249706|quote=an association between [induced abortion] and breast cancer has been found by numerous Western and non-Western researchers from around the world. This is especially true in more recent reports that allow for a sufficient breast cancer latency period since an adoption of a Western life style in sexual and reproductive behavior.|doi-access=free}}</ref> por nuk kanë mbështetje shkencore.<ref name="JASEN">{{Cite journal|last=Jasen P|date=tetor 2005|title=Breast cancer and the politics of abortion in the United States|journal=Medical History|volume=49|issue=4|pages=423–44|doi=10.1017/S0025727300009145|pmc=1251638|pmid=16562329}}</ref> Për shembull, çështja e një lidhje midis abortit të induktuar dhe kancerit të gjirit është hetuar gjerësisht. Organet e mëdha mjekësore dhe shkencore (përfshirë [[Organizata Botërore e Shëndetësisë|Organizatën Botërore të Shëndetit]], Institutin Kombëtar të Kancerit, American Cancer Society, Royal College of OBGYN dhe Kongresin Amerikan të OBGYN ) kanë arritur në përfundimin se aborti nuk shkakton kancer të gjirit.<ref>Position statements of major medical bodies on abortion and breast cancer include: </ref> Në të kaluarën edhe paligjshmëria nuk do të thotë automatikisht që abortet ishin të pasigurta. Referuar SHBA, historianja Linda Gordon shprehet: "Në fakt, abortet e paligjshme në këtë vend kanë një rekord mbresëlënës të sigurisë".<ref>{{Cite book|last=Gordon|first=Linda|title=The Moral Property of Women|url=https://archive.org/details/moralpropertyofw0000gord_l0f6|publisher=University of Illinois Press|year=2002|isbn=0-252-02764-7}}</ref> {{Rp|25|}} Sipas Rickie Solinger , Një mit i lidhur, i shpallur nga një spektër i gjerë i njerëzve të shqetësuar për abortin dhe politikën publike, është se para legalizimit abortistët ishin kasapë të ndotur dhe të rrezikshëm të rrugicave .... dëshmia historike nuk i mbështet pretendimet e tilla. Autorët Jerome Bates dhe Edward Zawadzki përshkruajnë rastin e një aborti të paligjshëm në SHBA lindore në fillim të shekullit të 20 i cili ishte krenar që kishte kryer me sukses 13.844 aborte pa asnjë fatalitet.<ref>{{Cite book|last=Bates|first=Jerome E.|last2=Zawadzki|first2=Edward S.|title=Criminal Abortion: A Study in Medical Sociology|publisher=Charles C. Thomas|year=1964|isbn=978-0-398-00109-4}}</ref> {{Rp|59}} Në 1870 në New York City, abortistja / mamia e famshme Madame Restell (Anna Trow Lohman) duket se ka humbur shumë pak gra në mesin e më shumë se 100,000 pacientëve të saj<ref>{{Cite book|last=Keller|first=Allan|title=Scandalous Lady: The Life and Times of Madame Restell|url=https://archive.org/details/bwb_W8-AAU-061|publisher=Atheneum|year=1981|isbn=978-0-689-11213-3}}</ref> - një shkallë më e ulët e vdekshmërisë sesa niveli i vdekshmërisë së lindjes së fëmijëve në atë kohë. Më 1936 profesori i shquar i obstetrikës dhe gjinekologjisë Frederick J. Taussig shkruajti se një shkak i rritjes së vdekshmërisë gjatë viteve, ishte paligjshmëria në SH.B.A.. Me secilën dekadë të pesëdhjetë viteve të kaluara, frekuenca aktuale dhe proporcionale e këtij aksidenti [perforimi i mitrës] është rritur, për shkak, së pari, në rritjen e numrit të aborteve të shkaktuara nga instrumentet; së dyti, me rritjen proporcionale të aborteve të trajtuara nga mjekët, kundër atyre që trajtohen nga mamitë; dhe, së treti, për tendencën mbizotëruese për të përdorur instrumente në vend të gishtit në zbrazjen e mitrës. === Shendeti mendor === Provat aktuale nuk gjejnë marrëdhënie midis aborteve më të induktuara dhe problemeve shëndetësore mendore<ref name="BMJ2014" /><ref name="Hor2017">{{Cite journal|last=Horvath|first=S|last2=Schreiber|first2=CA|date=14 shtator 2017|title=Unintended Pregnancy, Induced Abortion, and Mental Health|journal=Current Psychiatry Reports|volume=19|issue=11|pages=77|doi=10.1007/s11920-017-0832-4|pmid=28905259}}</ref> përveç atyre që priten për ndonjë shtatëzani të padëshiruar. Një raport i [[Shoqata Amerikane e Psikologjisë|Shoqatës Psikologjike Amerikane]] arriti në përfundimin se aborti i parë i një gruaje nuk është një kërcënim për shëndetin mendor kur kryhet në tremujorin e parë, me gra të tilla nuk kanë më shumë gjasa të kenë probleme shëndetësore mendore sesa ato që mbartin një shtatëzani të padëshiruar; rezultati i shëndetit mendor të abortit të dytë ose më të madh të një gruaje është më pak i sigurt.<ref>{{Cito web|url=http://www.apa.org/pi/women/programs/abortion/mental-health.pdf|title=Report of the APA Task Force on Mental Health and Abortion|publisher=American Psychological Association|location=Washington, DC|date=13 gusht 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100615020211/http://apa.org/pi/women/programs/abortion/mental-health.pdf|archivedate=15 qershor 2010}}</ref> Disa rishikime të vjetra arritën në përfundimin se aborti shoqërohej me një rrezik të shtuar të problemeve psikologjike;<ref>{{Cite journal|last=Coleman|first=PK|date=shtator 2011|title=Abortion and mental health: quantitative synthesis and analysis of research published 1995–2009|journal=The British Journal of Psychiatry|volume=199|issue=3|pages=180–86|doi=10.1192/bjp.bp.110.077230|pmid=21881096|doi-access=free}}</ref> megjithatë, ata nuk përdorën një grup kontrolli të duhur. Megjithëse disa studime tregojnë rezultate negative të shëndetit mendor te gratë që zgjedhin aborte pas tremujorit të parë për shkak të anomalive të fetusit,<ref name="apa-2008">{{Cito web|url=http://www.apa.org/pi/women/programs/abortion/index.aspx|title=Mental Health and Abortion|publisher=[[American Psychological Association]]|year=2008|accessdate=18 prill 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120419174044/http://www.apa.org/pi/women/programs/abortion/index.aspx|archivedate=19 prill 2012}}</ref> kërkime më rigoroze do të duheshin për ta treguar këtë përfundimisht.<ref name="Steinberg2011">{{Cite journal|last=Steinberg|first=J.R.|year=2011|title=Later Abortions and Mental Health: Psychological Experiences of Women Having Later Abortions – A Critical Review of Research|journal=Women's Health Issues|volume=21|issue=3|pages=S44–S48|doi=10.1016/j.whi.2011.02.002|pmid=21530839}}</ref> Disa efekte negative të propozuara psikologjike të abortit janë referuar nga avokatët kundër abortit si një gjendje e veçantë e quajtur " sindromi pas abortit ", por kjo nuk njihet nga profesionistë mjekësorë ose psikologjikë në Shtetet e Bashkuara.<ref>{{Cite journal|last=Kelly|first=Kimberly|date=shkurt 2014|title=The spread of 'Post Abortion Syndrome' as social diagnosis|journal=Social Science & Medicine|volume=102|pages=18–25|doi=10.1016/j.socscimed.2013.11.030|pmid=24565137}}</ref> Një studim afatgjatë midis grave amerikane zbuloi se rreth 99% e grave mendonin se morën vendimin e duhur pesë vjet pasi kishin abortuar. Lehtesimi ishte emocioni kryesor me pak gra që ndienin trishtim ose faj. Stigma sociale ishte një faktor kryesor që parashikonte emocione negative dhe keqardhje vite më vonë.<ref>{{Cite journal|last=Rocca|first=Corinne H.|last2=Samari|first2=Goleen|last3=Foster|first3=Diana G.|last4=Gould|first4=Heather|last5=Kimport|first5=Katrina|date=2020-01-13|title=Emotions and decision rightness over five years following an abortion: An examination of decision difficulty and abortion stigma|journal=Social Science & Medicine|language=en|volume=248|pages=112704|doi=10.1016/j.socscimed.2019.112704|issn=0277-9536|pmid=31941577|doi-access=free}}</ref> [[Skeda:RussianAbortionPoster.jpg|parapamje| Posteri Sovjetik rreth vitit 1925, duke paralajmëruar kundër mamive që kryejnë aborte. Përkthimi i titullit: "" Mosmarrëveshjet e shkaktuara nga gjyshe ose nga mamitë e vetë-mësuara jo vetëm që demtojne gruan, ato gjithashtu shpesh çojnë në vdekje ". ]] Gratë që kërkojnë një abort mund të përdorin metoda të pasigurta, veçanërisht kur aborti është i kufizuar me ligj. Ata mund të përpiqen të abortojnë vetë-induktuar ose të kërkojnë ndihmën e një personi pa trajnime ose lehtësira të duhura mjekësore. Kjo mund të çojë në komplikime të rënda, të tilla si aborti jo i plotë, sepsë, hemoragjia eshte dëmtim i organeve të brendshme.<ref>{{Cite journal|last=Okonofua|first=F.|year=2006|title=Abortion and maternal mortality in the developing world|url=http://www.jogc.org/abstracts/full/200611_WomensHealth_1.pdf|journal=Journal of Obstetrics and Gynaecology Canada|volume=28|issue=11|pages=974–79|doi=10.1016/S1701-2163(16)32307-6|pmid=17169222|archive-url=https://web.archive.org/web/20120111121431/http://www.jogc.org/abstracts/full/200611_WomensHealth_1.pdf|archive-date=11 janar 2012|access-date=6 qershor 2020|url-status=dead}}</ref> Abortet e pasigurta janë një shkak kryesor i dëmtimit dhe vdekjes midis grave në të gjithë botën. Megjithëse të dhënat janë të pasakta, vlerësohet se përafërsisht 20 milion abortime të pasigurta kryhen çdo vit, me 97% që ndodhin në vendet në zhvillim .<ref name="lancet-grimes" /> Abortet e pasigurta besohet se sjellin miliona lëndime.<ref name="Haddad-2009">{{Cite journal|last=Haddad|first=LB|last2=Nour|first2=NM|year=2009|title=Unsafe abortion: unnecessary maternal mortality|journal=Reviews in Obstetrics & Gynecology|volume=2|issue=2|pages=122–26|pmc=2709326|pmid=19609407}}</ref> Vlerësimet e vdekjeve ndryshojnë sipas metodologjisë, dhe kanë filluar nga 37,000 deri në 70,000 në dekadën e kaluar;<ref name="OBGY09" /><ref name="Loz2012">{{Cite journal|last=Lozano|first=R|date=15 dhjetor 2012|title=Global and regional mortality from 235 causes of death for 20 age groups in 1990 and 2010: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2010|url=https://zenodo.org/record/2557786|language=en|journal=Lancet|volume=380|issue=9859|pages=2095–128|doi=10.1016/S0140-6736(12)61728-0|pmid=23245604|pmc=10790329}}</ref> vdekjet nga aborti i pasigurt përbëjnë rreth 13% të të gjitha vdekjeve të nënave .<ref>{{Cite book|last=Darney|first=Leon Speroff, Philip D.|title=A clinical guide for contraception|year=2010|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|location=Philadelphia|isbn=978-1-60831-610-6|page=406|edition=5th}}</ref> Organizata [[Organizata Botërore e Shëndetësisë|Botërore e Shëndetit]] beson se vdekshmëria ka rënë që nga vitet 1990.<ref name="WHO2011">{{Cite book|last=World Health Organisation|title=Unsafe abortion: global and regional estimates of the incidence of unsafe abortion and associated mortality in 2008|publisher=World Health Organisation|year=2011|edition=6th|page=27|isbn=978-92-4-150111-8|url=http://whqlibdoc.who.int/publications/2011/9789241501118_eng.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140328093307/http://whqlibdoc.who.int/publications/2011/9789241501118_eng.pdf|archivedate=28 mars 2014}}</ref> Për të zvogëluar numrin e aborteve të pasigurta, organizatat e shëndetit publik në përgjithësi kanë avokuar (Mbrojtur) duke theksuar legalizimin e abortit, trajnimin e personelit mjekësor dhe sigurimin e qasjes në shërbimet e shëndetit riprodhues.<ref name="berer-who">{{Cite journal|last=Berer M|year=2000|title=Making abortions safe: a matter of good public health policy and practice|journal=Bulletin of the World Health Organization|volume=78|issue=5|pages=580–92|pmc=2560758|pmid=10859852}}</ref> Si përgjigje, kundërshtarët e abortit tregojnë se ndalimet e abortit në asnjë mënyrë nuk ndikojnë në kujdesin prenatal për gratë shtatzena që vendosin të mbajnë fetusin e tyre në afat. Deklarata e Dublinit mbi Shëndetin e Nënës, e nënshkruar në vitin 2012, shënon, "ndalimi i abortit nuk ndikon, në asnjë mënyrë, në disponueshmërinë e kujdesit optimal për gratë shtatzëna".<ref>{{Cito web|url=http://www.dublindeclaration.com/translations/|title=Translations|publisher=Dublin Declaration|accessdate=28 tetor 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151028135616/http://www.dublindeclaration.com/translations/|archivedate=28 tetor 2015}}</ref> Një faktor kryesor nëse abortet kryhen në mënyrë të sigurt apo jo është gjendja legale e abortit. Vendet me ligje kufizuese të abortit kanë shkallë më të lartë të abortit të pasigurt dhe nivele të ngjashme të përgjithshme të abortit në krahasim me ato ku aborti është i ligjshëm dhe i disponueshëm.<ref name="OBGY09" /><ref name="Sedgh 2012" /><ref name="berer-who" /><ref name="Sedgh 2007">{{Cite journal|vauthors=Sedgh G, Henshaw S, Singh S, Ahman E, Shah IH|year=2007|title=Induced abortion: estimated rates and trends worldwide|journal=Lancet|volume=370|issue=9595|pages=1338–45|citeseerx=10.1.1.454.4197|doi=10.1016/S0140-6736(07)61575-X|pmid=17933648}}</ref><ref name="WHO-unsafe-2007">{{Cito web|publisher=World Health Organization|year=2007|accessdate=7 mars 2011|url=http://whqlibdoc.who.int/publications/2007/9789241596121_eng.pdf|title=Unsafe abortion: Global and regional estimates of the incidence of unsafe abortion and associated mortality in 2003|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110216141018/http://whqlibdoc.who.int/publications/2007/9789241596121_eng.pdf|archivedate=16 shkurt 2011}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Berer M|date=nëntor 2004|title=National laws and unsafe abortion: the parameters of change|journal=Reproductive Health Matters|volume=12|issue=24 Suppl|pages=1–8|doi=10.1016/S0968-8080(04)24024-1|pmid=15938152}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Culwell|first=Kelly R.|last2=Hurwitz|first2=Manuelle|date=maj 2013|title=Addressing barriers to safe abortion|journal=International Journal of Gynecology & Obstetrics|volume=121|pages=S16–S19|doi=10.1016/j.ijgo.2013.02.003|pmid=23477700}}</ref> Për shembull, legalizimi i abortit në vitin 1996 në Afrikën e Jugut pati një ndikim të menjëhershëm pozitiv në shpeshtësinë e ndërlikimeve të lidhura me abortin,<ref name="jewkes">{{Cite journal|vauthors=Jewkes R, Rees H, Dickson K, Brown H, Levin J|date=mars 2005|title=The impact of age on the epidemiology of incomplete abortions in South Africa after legislative change|url=https://archive.org/details/sim_bjog_2005-03_112_3/page/355|journal=BJOG: An International Journal of Obstetrics & Gynaecology|volume=112|issue=3|pages=355–59|doi=10.1111/j.1471-0528.2004.00422.x|pmid=15713153}}</ref> me vdekje të lidhura me abortin duke rënë me më shumë se 90%.<ref name="bateman-samj">{{Cite journal|last=Bateman C|date=dhjetor 2007|title=Maternal mortalities 90% down as legal TOPs more than triple|url=http://samj.org.za/index.php/samj/article/view/642|journal=South African Medical Journal|volume=97|issue=12|pages=1238–42|pmid=18264602|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830200316/http://samj.org.za/index.php/samj/article/view/642|archive-date=30 gusht 2017}}</ref> Ulje të ngjashme në vdekshmërinë e nënave janë vërejtur pasi vendet e tjera kanë liberalizuar ligjet e tyre të abortit, të tilla si [[Rumania]] dhe [[Nepali]] .<ref>{{Cite journal|last=Conti|first=Jennifer A.|last2=Brant|first2=Ashley R.|last3=Shumaker|first3=Heather D.|last4=Reeves|first4=Matthew F.|date=nëntor 2016|title=Update on abortion policy|journal=Current Opinion in Obstetrics and Gynecology|volume=28|issue=6|pages=517–521|doi=10.1097/GCO.0000000000000324|pmid=27805969}}</ref> Një studim i vitit 2011 konkludoi se në Shtetet e Bashkuara, disa ligje të nivelit shtetëror kundër abortit lidhen me normat më të ulëta të abortit në atë shtet.<ref>{{Cite journal|last=New|first=M.J.|date=15 shkurt 2011|title=Analyzing the Effect of Anti-Abortion U.S. State Legislation in the Post-Casey Era|url=https://semanticscholar.org/paper/4e6f0bf48dccbc3e4f948781db6883a651f0f112|language=en|journal=State Politics & Policy Quarterly|volume=11|issue=1|pages=28–47|doi=10.1177/1532440010387397}}</ref> Megjithatë, analiza nuk ka marrë parasysh udhëtimin në shtetet e tjera pa ligje të tilla për të marrë një abort.<ref>{{Cite journal|last=Medoff|first=M.H.|last2=Dennis|first2=C.|date=21 korrik 2014|title=Another Critical Review of New's Reanalysis of the Impact of Antiabortion Legislation|journal=State Politics & Policy Quarterly|volume=14|issue=3|pages=269–76|doi=10.1177/1532440014535476}}</ref> Për më tepër, mungesa e qasjes në kontracepsion efektiv kontribuon në abort të pasigurt. Eshtë vlerësuar që incidenca e abortit të pasigurt mund të zvogëlohet deri në 75% (nga 20 milion në 5 milion në vit) nëse planifikimi familjar modern dhe shërbimet shëndetësore të nënave do të ishin të disponueshme në mënyrë globale.<ref name="Singh">{{Cito web|url=http://www.guttmacher.org/pubs/FB-AIU-summary.pdf|title=Facts on Investing in Family Planning and Maternal and Newborn Health|publisher=Guttmacher Institute|year=2010|accessdate=24 maj 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120324101905/http://www.guttmacher.org/pubs/FB-AIU-summary.pdf|archivedate=24 mars 2012}}</ref> Normat e aborteve të tilla mund të jenë të vështira për t'u matur sepse ato mund të raportohen në mënyra të ndryshme si abort, "keqtrajtim i induktuar", "rregullim menstrual", "mini-abort" dhe "rregullimi i një menstruacioni të vonuar / pezulluar".<ref name="Pandemic">{{Cite journal|last=Grimes|first=David A.|year=2006|title=Unsafe Abortion – The Preventable Pandemic|url=http://www.who.int/reproductivehealth/publications/unsafe_abortion/lancet_paper/en/|journal=Lancet|volume=368|issue=9550|pages=1908–19|doi=10.1016/S0140-6736(06)69481-6|pmid=17126724|archive-url=https://web.archive.org/web/20140305122947/http://www.who.int/reproductivehealth/publications/unsafe_abortion/lancet_paper/en/|archive-date=5 mars 2014|access-date=16 janar 2010}}</ref><ref name="Brazil_Unsafe">{{Cite journal|last=Nations|first=MK|date=1997|title=Women's hidden transcripts about abortion in Brazil|url=https://archive.org/details/sim_social-science-medicine_1997-06_44_12/page/1833|journal=Social Science & Medicine|volume=44|issue=12|pages=1833–45|doi=10.1016/s0277-9536(96)00293-6|pmid=9194245}}</ref> Dyzet përqind e grave në botë janë në gjendje të hyjnë në aborte terapeutike dhe zgjedhore brenda kufijve të gestacionit,<ref name="IJGO10" /> ndërsa 35 përqind shtesë kanë akses në abort ligjor nëse plotësojnë kritere të caktuara fizike, mendore ose socio-ekonomike.<ref name="Dev98-07" /> Ndërsa vdekshmëria e nënës rrallë rezulton ne aborte të sigurta, abortet e pasigurta sjellin 70,000 vdekje dhe 5 milion paaftësi në vit.<ref name="OBGY09" /> Komplikimet e abortit të pasigurt përbëjnë afërsisht një të tetë të vdekshmërisë së nënave në të gjithë botën,<ref name="Maclean">{{Cite book|last=Maclean|first=Gaynor|chapter-url=https://books.google.com/books?id=u4Aeiu2eDMAC&pg=PA299|chapter=XI. Dimension, Dynamics and Diversity: A 3D Approach to Appraising Global Maternal and Neonatal Health Initiatives|pages=299–300|title=Trends in Midwifery Research|editor-first=Randell E.|editor-last=Balin|publisher=Nova Publishers|year=2005|isbn=978-1-59454-477-4|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150315113348/http://books.google.com/books?id=u4Aeiu2eDMAC&pg=PA299|archivedate=15 mars 2015}}</ref> megjithëse kjo ndryshon sipas rajonit.<ref>{{Cite journal|last=Salter, C.|last2=Johnson, H.B.|last3=Hengen, N.|year=1997|title=Care for Postabortion Complications: Saving Women's Lives|url=http://info.k4health.org/pr/l10edsum.shtml|journal=Population Reports|publisher=Johns Hopkins School of Public Health|volume=25|issue=1|archive-url=https://web.archive.org/web/20091207070103/http://info.k4health.org/pr/l10edsum.shtml|language=en|archive-date=7 dhjetor 2009}}</ref> Steriliteti sekondar i shkaktuar nga një abort i pasigurt prek rreth 24 milion gra.<ref name="WHO-unsafe-2007" /> Shkalla e aborteve të pasigurta është rritur nga 44% në 49% ndërmjet vitit 1995 dhe 2008.<ref name="Sedgh 2012" /> Edukimi shëndetësor, qasja në planifikimin familjar dhe përmirësimet në kujdesin shëndetësor gjatë dhe pas abortit janë propozuar për të adresuar këtë fenomen.<ref>{{Cito web|title=Packages of interventions: Family planning, safe abortion care, maternal, newborn and child health|year=2010|accessdate=31 dhjetor 2010|url=http://www.who.int/reproductivehealth/publications/maternal_perinatal_health/fch_10_06/en/index.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101109224916/http://www.who.int/reproductivehealth/publications/maternal_perinatal_health/fch_10_06/en/index.html|archivedate=9 nëntor 2010}}</ref> === Lindja e gjallë === Në vitin 2019, një Bill i Senatit Amerikan me titullin "Akti i Mbrojtjes së Abortit të Lindur-Alive Survivors" ngriti çështjen e lindjes së gjallë pas abortit.<ref name=":03">{{Cito web|url=https://www.factcheck.org/2019/03/the-facts-on-the-born-alive-debate/|language=en|title=The Facts on the Born-Alive Debate|last=Robertson|first=Lori|date=4 mars 2019|website=FactCheck.org|accessdate=5 gusht 2019}}</ref><ref name=":12">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/02/26/health/abortion-bill-trump.html|language=en|title='Executing Babies': Here Are the Facts Behind Trump's Misleading Abortion Tweet|last=Grady|first=Denise|date=26 shkurt 2019|work=The New York Times|access-date=5 gusht 2019|issn=0362-4331}}</ref> Projekt-ligji do të mandatonte që ofruesit mjekësorë të rigjallërojnë neonatët e dorëzuar duke treguar shenja jete gjatë një procesi të abortit. Gjatë debatit për këtë çështje, republikanët e SH.B.A.-së në mënyrë të rreme pohuan se ofruesit mjekësorë "ekzekutojnë" bebet e lindura të gjalla. Ligjet ekzistuese të SHBA do të ndëshkonin ekzekutimin si vrasje. Për më tepër, ekspertët amerikanë të abortit hedhin poshtë pretendimin se një fetus "i lindur i gjallë" është një ngjarje e zakonshme dhe hedh poshtë ligjet që do të mandatonin ringjalljen kundër dëshirave të prindërve.<ref>{{Cite journal|last=Jatlaoui|first=Tara C.|date=2018|title=Abortion Surveillance — United States, 2015|journal=MMWR. Surveillance Summaries|volume=67|issue=13|pages=1–45|doi=10.15585/mmwr.ss6713a1|issn=1546-0738|pmc=6289084|pmid=30462632}}</ref> Vetëm 1.3% e aborteve ndodhin pas 21 javësh të shtatëzanisë në SH.B.A. Edhe pse është shumë e rrallë, gratë që pësojnë abort kirurgjik pas kësaj periudhe gestacionale ndonjëherë lindin një fetus që mund të mbijetojë për pak kohë. Periudha e shkatërrueshme konsiderohet të jetë midis 20 dhe 25 javë gestation. Mbijetesa afatgjatë është e mundur pas 22 javësh. Sidoqoftë, shanset për mbijetesë afatgjatë midis 22 dhe 23 javë janë 2-3 përqind dhe shanset e mbijetesës midis 23 dhe 24 javësh janë 20 përqind. "Mbijetesa e paprekur", që do të thotë mbijetesë e një foshnje pa dëmtim të mëvonshëm të organeve të tilla si truri ose zorrë është 1% në 22 javë dhe 13% në 23 javë. Shanset e mbijetesës rriten me rritjen e moshës gestacionale. Nëse stafi mjekësor vëzhgon shenjat e jetës, mund të kërkohet që të ofrojnë kujdes: kujdes mjekësor urgjent nëse fëmija ka një shans të mirë për mbijetesë dhe kujdes paliativ nëse jo. Përhapja e indituar e fetusit para përfundimit të shtatëzënësisë pas gestacionit 20–21 javë rekomandohet nga disa burime për të shmangur këtë dhe për t'u pajtuar me Ban Abortin e Ndaluar të Ndaluar. Vdekja e induktuar e fetusit nuk përmirëson sigurinë e një procedure aborti dhe mund të shkaktojë rreziqe për shëndetin e gruas që ka abortin. == incidenti == Ekzistojnë dy metoda të përdorura zakonisht për të matur incidencën e abortit: * Shkalla e abortit &nbsp; - numri i aborteve për 1000 gra midis 15 dhe 44 vjeç * Përqindja e abortit &nbsp; - numri i aborteve nga 100 shtatzënitë e njohura (shtatzënitë përfshijnë lindje të drejtpërdrejta, aborte dhe abort) Në shumë vende, kur aborti është i paligjshëm ose mbart një stigmë të rëndë sociale, raportimi mjekësor për abortin nuk është i besueshëm.<ref name="Sedgh 2007" /> Për këtë arsye, vlerësimet e incidencës së abortit duhet të bëhen pa përcaktuar siguri në lidhje me gabimin standard.<ref name="Sedgh 2012" /> Numri i aborteve të kryera në të gjithë botën duket se ka mbetur i qëndrueshëm vitet e fundit, me 41.6 &nbsp; milion janë kryer në vitin 2003 dhe 43.8 &nbsp; milion janë kryer në vitin 2008.<ref name="Sedgh 2012" /> Shkalla e aborteve në të gjithë botën ishte 28 për 1000 gra, megjithëse ishte 24 për 1000 gra për vendet e zhvilluara dhe 29 për 1000 gra për vendet në zhvillim. I njëjti studim i vitit 2012 tregoi se në vitin 2008, përqindja e vlerësuar e abortit të shtatzënive të njohura ishte në 21% në të gjithë botën, me 26% në vendet e zhvilluara dhe 20% në vendet në zhvillim. Mesatarisht, incidenca e abortit është e ngjashme në vendet me ligje kufizuese të abortit dhe ato me qasje më liberale në abort. Sidoqoftë, ligjet shtrënguese të abortit shoqërohen me rritje të përqindjes së aborteve të kryera në mënyrë jo të sigurt.<ref name="IJGO10" /><ref>{{Cite journal|vauthors=Shah I, Ahman E|date=dhjetor 2009|title=Unsafe abortion: global and regional incidence, trends, consequences, and challenges|journal=Journal of Obstetrics and Gynaecology Canada|volume=31|issue=12|pages=1149–58|doi=10.1016/s1701-2163(16)34376-6|pmid=20085681|quote=However, a woman's chance of having an abortion is similar whether she lives in a developed or a developing region: in 2003 the rates were 26 abortions per 1000 women aged 15 to 44 in developed areas and 29 per 1000 in developing areas. The main difference is in safety, with abortion being safe and easily accessible in developed countries and generally restricted and unsafe in most developing countries}}</ref><ref name="nytimes-abortion-rates">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2007/10/12/world/12abortion.html|language=en|title=Legal or Not, Abortion Rates Compare|last=Rosenthal|first=Elizabeth|date=12 tetor 2007|work=The New York Times|access-date=18 korrik 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110828173628/http://www.nytimes.com/2007/10/12/world/12abortion.html|archive-date=28 gusht 2011}}</ref> Shkalla e pasigurt e abortit në vendet në zhvillim i atribuohet pjesërisht mungesës së qasjes ndaj kontraceptivëve modernë; sipas Institutit Guttmacher, sigurimi i aksesit te kontraceptivët do të rezultonte në rreth 14.5 milion më pak aborte të pasigurta dhe 38,000 më pak vdekje nga aborti i pasigurt çdo vit në të gjithë botën.<ref>{{Cito web|url=http://www.guttmacher.org/pubs/FB-AIU-summary.pdf|title=Facts on Investing in Family Planning and Maternal and Newborn Health|publisher=Guttmacher Institute|date=nëntor 2010|accessdate=24 tetor 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111020135329/http://www.guttmacher.org/pubs/FB-AIU-summary.pdf|archivedate=20 tetor 2011}}</ref> Shkalla e abortit legal, të induktuar, ndryshon shumë në të gjithë botën. Sipas raportit të punonjësve të Institutit Guttmacher, ai shkonte nga 7 në 1000 gra (Gjermani dhe Zvicër) në 30 për 1000 gra (Estoni) në vendet me statistika të plota në 2008. Përqindja e shtatëzënive që përfunduan në abort të indikuar varion nga rreth 10% (Izrael, Hollandë dhe Zvicër) në 30% (Estoni) në të njëjtin grup, megjithëse mund të jetë deri në 36% në Hungari dhe Rumani, statistikat e të cilave ishin konsiderohet jo e plotë.<ref>{{Cite journal|last=Sedgh|first=G.|last2=Singh|first2=S.|last3=Henshaw|first3=S.K.|last4=Bankole|first4=A.|year=2011|title=Legal Abortion Worldwide in 2008: Levels and Recent Trends|url=http://www.guttmacher.org/pubs/journals/3708411.html|journal=Perspectives on Sexual and Reproductive Health|volume=43|issue=3|pages=188–98|doi=10.1363/4318811|pmid=21884387|archive-url=https://web.archive.org/web/20120107111306/http://www.guttmacher.org/pubs/journals/3708411.html|archive-date=7 janar 2012}}</ref><ref>[[National Institute of Statistics (Romania)|National Institute of Statistics]], [https://web.archive.org/web/20110515195102/http://www.insse.ro/cms/files/Anuar%20statistic/02/02%20Populatie_ro.pdf Romanian Statistical Yearbook, chapter 2, page 62], 2011</ref> Një studim amerikan në 2002 arriti në përfundimin se rreth gjysma e grave që kishin aborte po përdorin një formë kontracepsioni në kohën e mbetjes shtatzënë. Përdorimi në kundërshtim u raportua nga gjysma e atyre që përdorin [[Prezervativi|kondom]] dhe tre të katërtat e atyre që përdorin pilulën e kontrollit të lindjes ; 42% e atyre që përdorin kondom raportuan dështim përmes rrëshqitjes ose thyerjes.<ref>{{Cite journal|last=Jones|first=R.K.|last2=Darroch|first2=J.E.|last3=Henshaw|first3=S.K.|year=2002|title=Contraceptive Use Among U.S. Women Having Abortions in 2000–2001|url=http://www.guttmacher.org/pubs/journals/3429402.pdf|journal=Perspectives on Sexual and Reproductive Health|volume=34|issue=6|pages=294–303|doi=10.2307/3097748|jstor=3097748|pmid=12558092|archive-url=https://web.archive.org/web/20060615011127/http://www.guttmacher.org/pubs/journals/3429402.pdf|archive-date=15 qershor 2006}}</ref> Instituti Guttmacher vlerësoi se "shumica e aborteve në Shtetet e Bashkuara janë marrë nga gratë pakicë" sepse gratë e pakicave "kanë shkallë shumë më të larta të shtatëzënisë së paqëllimshme".<ref>{{Cite journal|last=Cohen|first=SA|year=2008|title=Abortion and Women of Color: The Bigger Picture|url=http://www.guttmacher.org/pubs/gpr/11/3/gpr110302.html|journal=Guttmacher Policy Review|volume=11|issue=3|archive-url=https://web.archive.org/web/20080915094346/http://www.guttmacher.org/pubs/gpr/11/3/gpr110302.html|language=en|archive-date=15 shtator 2008}}</ref> Shkalla e abortit gjithashtu mund të shprehet si numri mesatar i aborteve që një grua ka gjatë viteve të saj riprodhuese; kjo referohet si ''normë totale e abortit'' (TAR). === Mosha dhe metoda gestacionale === Shkalla e abortit gjithashtu ndryshon në varësi të fazës së shtatëzanisë dhe metodës së praktikuar. Në vitin 2003, Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) raportuan se 26% e aborteve të raportuara ligjore të raportuara në Shtetet e Bashkuara dihej që ishin marrë në shtatëzënësi të shtatëzanisë, 18% në 7 javë, 15% në 8 javë, 18% në 9 deri në 10 javë, 10% në 11 deri në 12 javë, 6% në 13 deri në 15 javë, 4% në 16 deri në 20 javë dhe 1% në më shumë se 21 javë. 91% e këtyre u klasifikuan se janë bërë nga " curettage " ( thithje-aspirim, dilation dhe kthesë, dilacion dhe evakuim ), 8% me mjete " mjekësore " ( mifepristone ),> 1% nga " instillation intrauterine " (kripur ose prostaglandin ), dhe 1% nga "tjetër" (përfshirë histerotominë dhe histerektominë ).<ref name="cdc2003">{{Cite journal|last=Strauss|first=L.T.|last2=Gamble|first2=S.B.|last3=Parker|first3=W.Y.|last4=Cook|first4=D.A.|last5=Zane|first5=S.B.|last6=Hamdan|first6=S.|last7=Centers for Disease Control Prevention|year=2006|title=Abortion surveillance – United States, 2003|url=https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/ss5511a1.htm|journal=Morbidity and Mortality Weekly Report Surveillance Summaries|volume=55|issue=SS11|pages=1–32|pmid=17119534|archive-url=https://web.archive.org/web/20170602171423/https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/ss5511a1.htm|archive-date=2 qershor 2017}}</ref> Sipas CDC, për shkak të vështirësive në mbledhjen e të dhënave, të dhënat duhet të shihen si provuese dhe disa vdekje fetale të raportuara përtej 20 javësh mund të jenë vdekje natyrore të klasifikuara gabimisht si aborte, nëse heqja e fetusit të vdekur kryhet me të njëjtën procedurë si një abort i induktuar .<ref name="guttmacher">{{Cito web|publisher=The Guttmacher Institute|title=The limitations of U.S. statistics on abortion|website=Issues in Brief|location=New York|year=1997|url=http://www.guttmacher.org/pubs/ib14.html|access-date=6 qershor 2020|archive-date=4 prill 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120404080239/http://www.guttmacher.org/pubs/ib14.html|url-status=dead}}</ref> Instituti Guttmacher vlerësoi se kishte 2,200 procedura të hollimit dhe ekstraktimit të paprekshëm në SH.B.A. gjatë vitit 2000; kjo përbën <0.2% të numrit të përgjithshëm të aborteve të kryera atë vit.<ref>{{Cite journal|last=Finer|first=L.B.|last2=Henshaw|first2=S.K.|year=2003|title=Abortion Incidence and Services in the United States in 2000|url=http://www.guttmacher.org/pubs/journals/3500603.html|journal=Perspectives on Sexual and Reproductive Health|volume=35|issue=1|pages=6–15|doi=10.1363/3500603|pmid=12602752|archive-url=https://web.archive.org/web/20160122204324/http://www.guttmacher.org/pubs/journals/3500603.html|language=en|archive-date=22 janar 2016}}</ref> Në mënyrë të ngjashme, në Angli dhe Uells në 2006, 89% e përfundimeve kanë ndodhur në ose nën 12 javë, 9% midis 13 dhe 19 javë, dhe 2% në ose mbi 20 javë. 64% e atyre që raportuan ishin nga aspirimi vakum, 6% nga D&E, dhe 30% ishin mjekësorë.<ref>{{Cito web|last=Department of Health|year=2007|title=Abortion statistics, England and Wales: 2006|accessdate=12 tetor 2007|url=http://www.dh.gov.uk/en/Publicationsandstatistics/Publications/PublicationsStatistics/DH_075697|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101206002417/http://www.dh.gov.uk/en/Publicationsandstatistics/Publications/PublicationsStatistics/DH_075697|archivedate=6 dhjetor 2010}}</ref> Ekzistojnë më shumë aborte në tremujorin e dytë në vendet në zhvillim si Kina, India dhe Vietnami sesa në vendet e zhvilluara.<ref>{{Cito web|last=Cheng|first=Linan|date=1 nëntor 2008|title=Surgical versus medical methods for second-trimester induced abortion: RHL commentary|website=The WHO Reproductive Health Library|location=Geneva|publisher=World Health Organization|url=http://www.who.int/rhl/fertility/abortion/CD006714_chengl_com/en/index.html|accessdate=10 shkurt 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090215134007/http://www.who.int/rhl/fertility/abortion/CD006714_chengl_com/en/index.html|archivedate=15 shkurt 2009}} commentary on:<br /><br />{{Cite journal|last=Lohr|first=Patricia A.|last2=Hayes|first2=Jennifer L.|last3=Gemzell-Danielsson|first3=Kristina|date=23 janar 2008|title=Surgical versus medical methods for second trimester abortion|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|issue=1|page=CD006714|doi=10.1002/14651858.CD006714.pub2|pmid=18254113}}</ref> == Motivimi == === Personale === [[Skeda:AGIAbortionReasonsBarChart.png|parapamje| Një tabelë që përshkruan të dhëna të zgjedhura nga një studim AGI i vitit 1998 mbi arsyet që gratë deklaruan për abort. ]] Arsyet pse gratë kanë aborte janë të ndryshme dhe ndryshojnë në të gjithë botën.<ref name="guttmacher">{{Cito web|publisher=The Guttmacher Institute|title=The limitations of U.S. statistics on abortion|website=Issues in Brief|location=New York|year=1997|url=http://www.guttmacher.org/pubs/ib14.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120404080239/http://www.guttmacher.org/pubs/ib14.html|archivedate=4 prill 2012}}</ref> Disa nga arsyet mund të përfshijnë paaftësinë për të përballuar një fëmijë, dhunën në familje, mungesën e mbështetjes, ndjenjën se janë shumë të rinj dhe dëshirën për të përfunduar arsimin ose avancimin e një karriere.<ref>{{Cite journal|last=Stotland|first=NL|date=korrik 2019|title=Update on Reproductive Rights and Women's Mental Health.|journal=The Medical Clinics of North America|volume=103|issue=4|pages=751–766|doi=10.1016/j.mcna.2019.02.006|pmid=31078205}}</ref> Arsyet shtesë përfshijnë mosgatishmerine për të rritur një fëmijë të konceptuar si rezultat i përdhunimit ose [[Incesti|incestit]] .<ref name="bankole98">{{Cite journal|last=Bankole|first=Akinrinola|last2=Singh|first2=Susheela|last3=Haas|first3=Taylor|year=1998|title=Reasons Why Women Have Induced Abortions: Evidence from 27 Countries|url=http://www.guttmacher.org/pubs/journals/2411798.html|journal=International Family Planning Perspectives|volume=24|issue=3|pages=117–27, 152|doi=10.2307/3038208|jstor=3038208|archive-url=https://web.archive.org/web/20060117191716/http://www.guttmacher.org/pubs/journals/2411798.html|archive-date=17 janar 2006}}</ref><ref name="finer2005">{{Cite journal|last=Finer|first=L.B.|last2=Frohwirth|first2=L.F.|last3=Dauphinee|first3=L.A.|last4=Singh|first4=S.|last5=Moore|first5=A. M.|year=2005|title=Reasons U.S. Women Have Abortions: Quantitative and Qualitative Perspectives|url=http://www.guttmacher.org/pubs/journals/3711005.html|journal=Perspectives on Sexual and Reproductive Health|volume=37|issue=3|pages=110–18|doi=10.1111/j.1931-2393.2005.tb00045.x|pmid=16150658|archive-url=https://web.archive.org/web/20120107092446/http://www.guttmacher.org/pubs/journals/3711005.html|language=en|archive-date=7 janar 2012|ref=none}}</ref> === Shoqëria === Disa aborte janë pësuar si rezultat i presioneve shoqërore. Këto mund të përfshijnë preferencën për fëmijët e një seksi ose racë specifike, mosmiratimin e mëmësisë së vetme ose të hershme, stigmatizimin e personave me aftësi të kufizuara, mbështetje të pamjaftueshme ekonomike për familjet, mungesë qasjeje ose refuzimi të metodave kontraceptive, ose përpjekje drejt kontrollit të popullatës (të tilla si politika e një fëmije të Kinës). Këta faktorë ndonjëherë mund të rezultojnë në abort të detyrueshëm ose abort selektiv seksual .<ref name="MissingWomen">{{Cite journal|last=Oster|first=Emily|author-link=Emily Oster|date=shtator 2005|title=Explaining Asia's "Missing Women": A New Look at the Data|url=https://www.researchgate.net/publication/4994961|journal=Population and Development Review|volume=31|issue=3|pages=529–535|doi=10.1111/j.1728-4457.2005.00082.x|archive-url=https://web.archive.org/web/20190207131815/https://www.researchgate.net/publication/4994961_Explaining_Asia%27s_Missing_Women_A_New_Look_at_the_Data|language=en|archive-date=7 shkurt 2019|access-date=5 shkurt 2019|quote=Households have variously resorted to female infanticide and postnatal withholding of health care; and since the mid-1980s, when technology permitting fairly low-cost determination of the sex of fetuses became available, there has been a shift toward prenatal sex selection by means of induced abortion.|url-status=live}}</ref> === Shëndeti i nënës dhe i fetusit === Një faktor shtesë është shëndeti i nënës i cili u rendit si arsyeja kryesore nga rreth një e treta e grave në 3 nga 27 vendet dhe rreth 7% e grave në një tjetër prej këtyre 27 vendeve.<ref name="guttmacher" /><ref name="bankole98" /> Në SH.B.A., vendimet e Gjykatës Supreme në ''Roe v.'' ''Wade'' dhe ''Doe v.'' ''Bolton'' : "vendosi që interesi i shtetit për jetën e fetusit u bë imponues vetëm në pikën e qëndrueshmërisë, të përcaktuar si pika në të cilën fetusi mund të mbijetojë në mënyrë të pavarur nga nëna e saj. Edhe pas pikës së qëndrueshmërisë, shteti nuk mund të favorizojë jetën e fetusit gjatë jetës ose shëndetit të gruas shtatzënë. Sipas të drejtës së intimitetit, mjekët duhet të jenë të lirë të përdorin "gjykimin e tyre mjekësor për ruajtjen e jetës ose shëndetit të nënës". Në të njëjtën ditë që Gjykata vendosi Roe, ajo gjithashtu vendosi Doe v. Bolton, në të cilin Gjykata përcaktoi shëndetin shumë gjerësisht: "Gjykimi mjekësor mund të ushtrohet në dritën e të gjithë faktorëve — fizik, emocional, psikologjik, familjar dhe moshës së gruas - të rëndësishme për mirëqenien e pacientit. Të gjithë këta faktorë mund të lidhen me shëndetin. Kjo i lejon mjekut që ndjek, dhomën që i duhet për të gjykuar më të mirën e tij mjekësore. " {{Rp|1200–01}} Opinioni publik u zhvendos në Amerikë pas zbulimit të personalitetit televiziv Sherri Finkbine gjatë muajit të saj të pestë të shtatzënisë se ajo ishte ekspozuar ndaj talidomidit . Në pamundësi për të marrë një abort legal në Shtetet e Bashkuara, ajo udhëtoi për në Suedi. Nga viti 1962 deri më 1965, një shpërthim i fruthit gjerman la 15,000 bebe me defekte të rënda gjatë lindjes. Në vitin 1967, Shoqata Mjekësore Amerikane mbështeti publikisht liberalizimin e ligjeve të abortit. Një sondazh i Qendrës Kombëtare të Kërkimit të Opinionit në 1965 tregoi se 73% e abortit të mbështetur kur jeta e nënës ishte në rrezik, 57% kur defektet e lindjes ishin të pranishme dhe 59% për shtatëzënitë si rezultat i përdhunimit ose incestit. {{Sfn|Doan|2007}} ==== Kanceri ==== Shkalla e kancerit gjatë shtatëzanisë është 0,02–1%, dhe në shumë raste, kanceri i nënës çon në konsiderimin e abortit për të mbrojtur jetën e nënës, ose si përgjigje ndaj dëmtimit të mundshëm që mund t'i ndodhë fetusit gjatë trajtimit. Kjo është veçanërisht e vërtetë për [[Kanceri i qafës së mitrës|kancerin e qafës së mitrës]], lloji më i zakonshëm i të cilit ndodh në 1 nga çdo 2,000–13,000 shtatzëni, për të cilën fillimi i trajtimit "nuk mund të bashkëjetojë me ruajtjen e jetës së fetusit (përveç nëse zgjidhet kimioterapia neo -jujuvante)". Kanceri i qafës së mitrës në fazën shumë të hershme (I dhe IIa) mund të trajtohet me histerektomi radikale dhe diseksion të nyjes limfatike të legenit, terapi rrezatimi, ose të dyja, ndërsa fazat e mëvonshme trajtohen me anë të radioterapisë. Kimioterapia mund të përdoret njëkohësisht. Trajtimi i kancerit të gjirit gjatë shtatëzënësisë përfshin gjithashtu konsiderata të fetusit, sepse lumpektomia dekurajohet në favor të mastektomisë radikale të modifikuar , përveç nëse shtatzënia me kohë të vonë lejon që terapia rrezatuese pasuese të administrohet pas lindjes.<ref name="Weisz">{{Cite journal|last=Weisz|first=B|last2=Schiff|first2=E|last3=Lishner|first3=M|year=2001|title=Cancer in pregnancy: maternal and fetal implications|url=http://humupd.oxfordjournals.org/content/7/4/384.full.pdf|journal=Human Reproduction Update|volume=7|issue=4|pages=384–393|doi=10.1093/humupd/7.4.384|pmid=11476351|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015195038/http://humupd.oxfordjournals.org/content/7/4/384.full.pdf|archive-date=15 tetor 2015}}</ref> Ekspozimi ndaj një ilaçi të vetëm kimioterapie vlerësohet të shkaktojë një rrezik prej 7,5–17% të efekteve teratogenic në fetus, me rreziqe më të larta për trajtime të shumta ilaçe. Trajtimi me më shumë se 40 Gy rrezatimi zakonisht shkakton abort spontan. Ekspozimi në doza shumë më të ulëta gjatë tremujorit të parë, veçanërisht 8 deri në 15 javë të zhvillimit, mund të shkaktojë paaftësi intelektuale ose mikrocefali, dhe ekspozimi në këtë ose fazat pasuese mund të shkaktojë ulje të rritjes intrauterine dhe peshës së lindjes. Ekspozimet mbi 0,005-0,025 Gy shkaktojnë një ulje të varur nga doza në [[Koeficienti i inteligjencës|IQ]] .<ref name="Weisz" /> Shtë e mundur që të zvogëlohet në masë të madhe ekspozimi ndaj rrezatimit me mburojë të barkut, në varësi të asaj se sa zona që rrezatohet është nga fetusi.<ref>{{Cite journal|last=Mayr|first=NA|last2=Wen|first2=BC|last3=Saw|first3=CB|year=1998|title=Radiation therapy during pregnancy|url=https://archive.org/details/sim_obstetrics-and-gynecology-clinics-of-north-america_1998-06_25_2/page/301|language=en|journal=Obstetrics & Gynecology Clinics of North America|volume=25|issue=2|pages=301–21|doi=10.1016/s0889-8545(05)70006-1|pmid=9629572}}</ref><ref name="pmid11237773">{{Cite journal|vauthors=Fenig E, Mishaeli M, Kalish Y, Lishner M|year=2001|title=Pregnancy and radiation.|journal=Cancer Treatment Reviews|volume=27|issue=1|pages=1–7|doi=10.1053/ctrv.2000.0193|pmid=11237773}}</ref> Procesi i lindjes në vetvete mund të rrezikojë edhe nënën. "Dorëzimi vaginal mund të rezultojë në shpërndarjen e qelizave neoplastike në kanalet limfovaskulare, hemorragjinë, rrjedhjen e qafës së mitrës dhe implantimin e qelizave malinje në vendin episiotomisë, ndërsa lindja abdominale mund të vonojë fillimin e trajtimit jo kirurgjikal."<ref name="pmid19197101">{{Cite journal|vauthors=Li WW, Yau TN, Leung CW, Pong WM, Chan MY|year=2009|title=Large-cell neuroendocrine carcinoma of the uterine cervix complicating pregnancy|journal=Hong Kong Medical Journal|volume=15|issue=1|pages=69–72|pmid=19197101}}</ref> == Historite dhe feja == [[Skeda:AngkorWatAbortionAD1150.JPG|parapamje| Bas-Relief në Angkor Wat, [[Kamboxhia|Kamboxhi]], c. 1150, duke përshkruar një demon që shkakton një abort duke goditur barkun e një gruaje shtatëzënë me një guaskë .<ref name="potts" /><ref>{{Cite book|last=Mould R|title=Mould's Medical Anecdotes|page=[https://archive.org/details/moreofmouldsmedi00moulrich/page/406 406]|publisher=CRC Press|year=1996|isbn=978-0-85274-119-1|url=https://archive.org/details/moreofmouldsmedi00moulrich/page/406}}</ref> ]] [[Skeda:FrenchPeriodicalPills-January61845,BostonDailyTimes.jpg|parapamje| "Pilula Periodike Franceze". Një shembull i një reklame klandestine të botuar në një botim të janarit 1845 të ''Boston Daily Times'' . ]] Që nga kohërat e lashta, abortet janë bërë duke përdorur një numër metodash, duke përfshirë ilaçe bimore, mjete të mprehta, me forcë, ose përmes metodave të tjera tradicionale .<ref name="Management of Abortion, Chp 1" /> Aborti i induktuar ka histori të gjatë dhe mund të gjurmohet në civilizime aq të ndryshme sa Kina nën Shennong (rreth 2700 pes), [[Egjipti i lashtë|Egjipti i Lashtë]] me Papirusin e tij Ebers (rreth 1550 pes) dhe Perandorisë Romake në kohën e Juvenal (shek. 200 e.s.). Një nga përfaqësimet më të hershme të njohura artistike të abortit është në një lehtësim të bas në Angkor Wat (rreth 1150). Gjetur në një seri friezesh që përfaqësojnë gjykimin pas vdekjes në kulturën [[Hinduizmi|hindu]] dhe [[Budizmi|budiste]], ajo përshkruan teknikën e abortit abdominal.<ref name="potts" /> Disa studiues mjekësorë dhe kundërshtarë të abortit kanë sugjeruar që [[Betimi i Hipokratit|Betimi i Hipokratit i]] ndaloi mjekët [[Greqia e lashtë|Grekë të Lashtë të]] kryejnë aborte;<ref name="Management of Abortion, Chp 1" /> studiues të tjerë nuk pajtohen me këtë interpretim, dhe deklarojnë se tekstet mjekësore të Hipokratit Corpus përmbajnë përshkrime të teknikave abortive, së bashku me [[Betimi i Hipokratit|Betimin]] .<ref>{{Cite book|first=Steven|last=Miles|author-link=Steven H. Miles|title=The Hippocratic Oath and the Ethics of Medicine|url=https://archive.org/details/hippocraticoathe0000mile|language=en|year=2005|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-518820-2}}</ref> Mjeku Scribonius Largus shkroi në 43 pas Krishtit që Betimi i Hipokratit ndalon abortin, siç bëri Soranus, edhe pse me sa duket jo të gjithë mjekët i përmbaheshin asaj rreptësisht në atë kohë. Sipas veprës së ''Gjinekologjisë së'' Soranus 'të shekullit të 1-të dhe të erës sonë, një palë e mjekëve dëboi të gjithë abortët siç kërkohet nga Betimi i Hipokratit; pala tjetër - së cilës i përkiste - ishte e gatshme të përshkruaje aborte, por vetëm për hir të shëndetit të nënës.<ref name="Largus">{{Cito web|url=http://penelope.uchicago.edu/~grout/encyclopaedia_romana/aconite/largus.html|language=en|title=Scribonius Largus and the Oath of Hippocrates|website=penelope.uchicago.edu}}</ref><ref name="Soranus">{{Cite book|last=Soranus, Owsei Temkin|title=Soranus' Gynecology|date=1956|publisher=JHU Press|page=I.19.60|url=https://books.google.com/books?id=YsKWfh31gxwC|accessdate=6 tetor 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151015195038/https://books.google.com/books?id=YsKWfh31gxwC|archivedate=15 tetor 2015|isbn=9780801843204}}</ref> [[Aristoteli]], në traktatin e tij për ''Politikën e'' qeverisë (350 pes), e dënon foshnjërinë si një mjet për kontrollin e popullatës. Ai preferoi abortin në raste të tilla, me kufizimin<ref>{{Cite book|first=Paul|last=Carrick|title=Medical Ethics in the Ancient World|url=https://archive.org/details/medicalethicsina0000carr_d1c3|year=2001|publisher=Georgetown University Press|isbn=978-0-87840-849-8}}</ref> " <nowiki>[se ai]</nowiki> duhet të praktikohet mbi të para se të zhvillojë ndjesi dhe jetë; sepse linja midis abortit të ligjshëm dhe të paligjshëm do të shënohet me faktin e të qenit sensacion dhe qenie gjallë ".<ref>{{Cito web|url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0058%3Abook%3D7%3Asection%3D1335b|title=Aristotle, Politics|last=Rackham|first=H.|year=1944|publisher=Harvard University Press|accessdate=21 qershor 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110622094459/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0058%3Abook%3D7%3Asection%3D1335b|archivedate=22 qershor 2011}}</ref> Në Krishterim, [[Papa Sisto V|Papa Sixtus V]] (1585–90) ishte Papa i parë para 1869 që deklaroi se aborti është vetëvrasje pavarësisht nga faza e shtatëzënësisë; dhe shqiptimi i tij i vitit 1588 u anulua tre vjet më vonë nga pasardhësi i tij. Përgjatë shumicës së historisë së saj, Kisha Katolike ishte e ndarë nëse besonte se aborti i hershëm ishte vrasje dhe nuk filloi të kundërshtonte fuqishëm abortin deri në shekullin e 19-të.<ref name="Management of Abortion, Chp 1" /> Disa historianë kanë shkruar se para shekullit të 19-të shumica e autorëve katolikë nuk e konsideronin ndërprerjen e shtatzënisë para "shpejtimit" ose "depërtimit" si një abort.<ref>Joan Cadden, "Western medicine and natural philosophy," in Vern L. Bullough and James A. Brundage, eds., ''Handbook of Medieval Sexuality'', Garland, 1996, pp. 51–80.</ref><ref>Cyril C. Means, Jr., "A historian's view," in Robert E. Hall, ed., ''Abortion in a Changing World'', vol. 1, Columbia University Press, 1970, pp. 16–24.</ref> Nga viti 1750, ekskomunikimi u bë ndëshkimi për abortet.<ref>{{Cite journal|date=1996|title=Abortion and Catholic thought. The little-known history.|journal=Conscience (Washington, D.C.)|volume=17|issue=3|pages=2–5|pmid=12178868}}</ref> Deklaratat e bëra në 1992 në Katekizmin e Kishës Katolike, përmbledhja e kodifikuar e mësimeve të Kishës, kundërshtuan abortin.<ref>{{Cito web|title=Catechism of the Catholic Church - The fifth commandment|url=https://www.vatican.va/archive/ccc_css/archive/catechism/p3s2c2a5.htm|language=en|website=www.vatican.va|accessdate=4 dhjetor 2019}}</ref> Një studim i vitit 1995 raportoi që gratë katolike kanë po aq të ngjarë sa popullata e përgjithshme të ndërpresë një shtatëzani, [[Protestantizmi|protestantët]] kanë më pak të ngjarë ta bëjnë këtë, dhe të krishterët ungjillorë kanë më pak gjasa ta bëjnë këtë.<ref name="guttmacher" /><ref name="bankole98" /> Tradita islame ka lejuar tradicionalisht abortin deri në një moment në kohën kur muslimanët besojnë se shpirti hyn në fetus,<ref name="Management of Abortion, Chp 1" /> konsiderohet nga teologë të ndryshëm të jetë në ngjizje, 40 ditë pas ngjizjes, 120 ditë pas ngjizjes, ose të shpejtohet .<ref name="BBC and Islam / Abortion">{{Cito web|url=http://www.bbc.co.uk/religion/religions/islam/islamethics/abortion_1.shtml|title=Religions&nbsp;– Islam: Abortion|publisher=BBC|accessdate=10 dhjetor 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111009065222/http://www.bbc.co.uk/religion/religions/islam/islamethics/abortion_1.shtml|archivedate=9 tetor 2011}}</ref> Sidoqoftë, aborti është kryesisht i kufizuar ose i ndaluar në zonat me besim të lartë islam siç janë Lindja e Mesme dhe Afrika e Veriut .<ref>{{Cito web|title=Abortion in the Middle East and North Africa|url=http://www.prb.org/pdf08/MENAabortion.pdf|last=Dabash|first=Rasha|publisher=Population Research Bureau|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111006171600/http://www.prb.org/pdf08/MENAabortion.pdf|archivedate=6 tetor 2011|year=2008}}</ref> Në Evropë dhe Amerikën e Veriut, teknikat e abortit përparuan duke filluar nga shekulli i 17-të. Sidoqoftë, konservatorizmi nga shumica e mjekëve në lidhje me çështjet seksuale parandaloi zgjerimin e gjerë të teknikave të sigurta të abortit.<ref name="Management of Abortion, Chp 1" /> Praktikues të tjerë mjekësorë përveç disa mjekëve reklamuan shërbimet e tyre, dhe ato nuk ishin të rregulluara gjerësisht deri në shekullin e 19-të, kur praktika (nganjëherë quhet ''restelizëm'' )<ref>{{Cite news|url=http://time.com/4093214/suffragettes-abortion/|title=The Suffragettes Would Not Agree With Feminists Today on Abortion|last=Dannenfelser|first=Marjorie|date=4 nëntor 2015|work=Time|access-date=4 nëntor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151106015742/http://time.com/4093214/suffragettes-abortion/|archive-date=6 nëntor 2015}}</ref> ishte e ndaluar si në Shtetet e Bashkuara ashtu edhe në Mbretërinë e Bashkuar. Grupet e kishave si dhe mjekët ishin mjaft ndikues në lëvizjet kundër abortit . Në SH.B.A., sipas disa burimeve, aborti ishte më i rrezikshëm se lindja e fëmijëve deri rreth vitit 1930 kur përmirësimet shtesë në procedurat e abortit në lidhje me lindjen e fëmijëve e bënë abortin më të sigurt.<ref group="note">By 1930, medical procedures in the US had improved for both childbirth and abortion but not equally, and induced abortion in the first trimester had become safer than childbirth. In 1973, ''Roe v. Wade'' acknowledged that abortion in the first trimester was safer than childbirth: </ref> Sidoqoftë, burime të tjera pohojnë se në shekullin e 19-të abortet e hershme nën kushtet higjeno-sanitare në të cilat zakonisht punonin mamitë ishin relativisht të sigurta.<ref>{{Cite journal|last=Lee Charles A|year=1838|title=Report of a trial for murder|journal=American Journal of the Medical Sciences|volume=XXII|pages=351–53}}</ref><ref>Benjamin Bailey, "Induction of abortion and premature labor," ''North American Journal of Homeopathy'', vol. XI, no. 3 (1896), pp. 144–50.</ref><ref>Keith Simpson, ''Forensic Medicine'', Edward Arnold Publishers, 1969 [first published 1947], pp. 173–74.</ref> Për më tepër, disa komentues kanë shkruar se, megjithë procedurat e përmirësuara mjekësore, periudha nga vitet 1930 deri në legalizim gjithashtu pa një zbatim më të zellshëm të ligjeve kundër abortit, dhe njëkohësisht një kontroll në rritje të ofruesve të abortit nga krimi i organizuar.<ref>Leslie J. Reagan, ''When Abortion Was a Crime: Women, Medicine, and Law in the United States, 1867–1973'', University of California Press, 1997.</ref><ref>Max Evans, ''Madam Millie: Bordellos from Silver City to Ketchikan'', University of New Mexico Press, 2002, pp. 209–18, 230, 267–86, 305.</ref><ref>James Donner, ''Women in Trouble: The Truth about Abortion in America'', Monarch Books, 1959.</ref><ref>Ann Oakley, ''The Captured Womb'', Basil Blackwell, 1984, p. 91.</ref><ref>Rickie Solinger, ''The Abortionist: A Woman Against the Law'', The Free Press, 1994, pp. xi, 5, 16–17, 157–75.</ref> Rusia Sovjetike (1919), Islanda (1935) dhe Suedia (1938) ishin ndër vendet e para që legalizuan disa ose të gjitha format e abortit.<ref name="cbctrust">{{Cito web|url=http://www.cbctrust.com/history_law_religion.php|title=Abortion Law, History & Religion|accessdate=23 mars 2008|publisher=Childbirth By Choice Trust|archiveurl=https://archive.today/20080208053146/http://www.cbctrust.com/history_law_religion.php|archivedate=12 janar 2013}}</ref> Në vitin 1935, Gjermania naziste u miratua një ligj që lejonte abortet për ata që konsiderohen "të sëmurë me trashëgimi", ndërsa gratë që konsiderohen të aksioneve gjermane ishin posaçërisht të ndaluara të bënin aborte.<ref>For sources describing abortion policy in Nazi Germany, see: </ref> Duke filluar nga gjysma e dytë e shekullit XX, aborti u legalizua në një numër më të madh vendesh.<ref name="Management of Abortion, Chp 1" /> == Shoqëria dhe kultura == === Debati për abortin === Aborti i indikuar ka qenë prej kohësh burimi i një debati të konsiderueshëm. Ështjet etike, [[Morali|morale]], filozofike, [[Dështimi i zhvillimit të fetusit|biologjike]], fetare dhe juridike që lidhen me abortin kanë të bëjnë me [[Vlerat kulturore|sistemet e vlerave]] . Mendimet e abortit mund të jenë për të drejtat e fetusit, autoritetin qeveritar dhe [[të drejtat e grave]] . Si në debatin publik ashtu edhe në atë privat, argumentet e paraqitura në favor të ose kundër përdorimit të abortit përqendrohen në ose lejueshmërinë morale të një aborti të detyruar, ose në justifikimin e ligjeve që lejojnë ose kufizojnë abortin.<ref>{{Cite book|first=Courtney|last=Farrell|title=Abortion Debate|publisher=ABDO Publishing Company|year=2010|pages=6–7|isbn=978-1-61785-264-0}}</ref> Deklarata e Shoqatës Mjekësore Botërore mbi Abortin Terapeutik shënon, "rrethanat që sjellin interesat e një nëne në konflikt me interesat e fëmijës së saj të palindur krijojnë një dilemë dhe shtrojnë pyetjen nëse shtatzënia duhet të ndërpritet qëllimisht".<ref>{{Cito web|url=http://www.wma.net/en/30publications/10policies/a1/|title=WMA Declaration on Therapeutic Abortion|publisher=World Medical Association|accessdate=28 tetor 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151028182953/http://www.wma.net/en/30publications/10policies/a1/|archivedate=28 tetor 2015}}</ref> Debatet për abortin, veçanërisht në lidhje me ligjet e abortit, shpesh kryesohen nga grupe që mbrojnë njërën nga këto dy pozicione. Grupet kundër abortit që favorizojnë kufizime më të mëdha ligjore mbi abortin, përfshirë ndalimin e plotë, shpesh e përshkruajnë veten si "pro-jetës" ndërsa grupet e të drejtave të abortit që janë kundër kufizimeve të tilla ligjore e përshkruajnë veten si "zgjedhje pro".<ref>Farrell, p. 8</ref> Në përgjithësi, pozicioni i mëparshëm argumenton se fetusi njerëzor është një person njerëzor me të drejtë të jetojë, duke e bërë abortin moralisht të njëjtë me vrasjet . Pozicioni i fundit argumenton që një grua ka të drejta të caktuara riprodhuese, veçanërisht të drejtën për të vendosur nëse duhet të kryejë apo jo një shtatëzani. === Ligji modern i abortit === Ligjet aktuale që kanë të bëjnë me abortin janë të shumëllojshme. Faktorët fetarë, moral dhe kulturorë vazhdojnë të ndikojnë në ligjet e abortit në të gjithë botën. E drejta për jetën, e drejta e lirisë, e drejta për sigurinë e personit dhe e drejta për [[Higjena seksuale|shëndetin riprodhues]] janë çështje madhore të të drejtave të njeriut që ndonjëherë përbëjnë bazën e ekzistencës ose mungesës së ligjeve për abort. Në juridiksione ku aborti është i ligjshëm, disa kërkesa të caktuara shpesh duhet të përmbushen përpara se një grua të mund të kryejë një abort të sigurt, ligjor (një abort i kryer pa pëlqimin e gruas konsiderohet fetet ). Këto kërkesa zakonisht varen nga mosha e fetusit, shpesh duke përdorur një sistem të bazuar në [[Shtatzania|tremujor]] për të rregulluar dritaren e ligjshmërisë, ose si në SH.B.A., nga vlerësimi i një mjeku për qëndrueshmërinë e fetusit. Disa juridiksione kërkojnë një periudhë pritjeje përpara procedurës, të përshkruajnë shpërndarjen e informacionit mbi zhvillimin e fetusit, ose kërkojnë që prindërit të kontaktohen nëse vajza e tyre e mitur kërkon një abort.<ref>{{Cito web|url=http://internationalfamilyplanningperspectives.org/pubs/MandatoryCounseling.pdf|title=The Impact of State Mandatory Counseling and Waiting Period Laws on Abortion: A Literature Review|publisher=Guttmacher Institute|last=Theodore J. Joyce|date=prill 2009|accessdate=31 dhjetor 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120316155239/http://internationalfamilyplanningperspectives.org/pubs/MandatoryCounseling.pdf|archivedate=16 mars 2012}}</ref> Juridiksione të tjera mund të kërkojnë që një grua të marrë pëlqimin e babait të fetusit përpara se të abortojë fetusin, që ofruesit e abortit të informojnë gratë për rreziqet shëndetësore të procedurës - ndonjëherë duke përfshirë "rreziqe" që nuk mbështeten nga literatura mjekësore "dhe që autorizimet e shumta mjekësore të vërtetojnë që aborti është ose i nevojshëm mjekësor ose social. Shumë kufizime hiqen në situata emergjente. Kina, e cila ka përfunduar e tyre<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2015/oct/29/china-abandons-one-child-policy|title=China ends one-child policy after 35 years|last=Phillips|first=Tom|date=29 tetor 2015|work=The Guardian|access-date=30 nëntor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161201021629/https://www.theguardian.com/world/2015/oct/29/china-abandons-one-child-policy|language=en|archive-date=1 dhjetor 2016|issn=0261-3077}}</ref> politikën një-fëmijë, dhe tani ka një politikë me dy fëmijë,<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/10/30/world/asia/china-end-one-child-policy.html|title=China Ends One-Child Policy, Allowing Families Two Children|last=Buckley|first=Chris|date=29 tetor 2015|work=The New York Times|access-date=30 nëntor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161124102045/http://www.nytimes.com/2015/10/30/world/asia/china-end-one-child-policy.html|language=en|archive-date=24 nëntor 2016|issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-34665539|language=en|title=China to end one-child policy and allow two|date=29 tetor 2015|work=BBC News|access-date=30 nëntor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161121005729/http://www.bbc.com/news/world-asia-34665539|archive-date=21 nëntor 2016}}</ref> ka në kohë të inkorporuar aborte detyrueshme si pjesë e strategjisë së tyre të kontrollit të popullsisë. Juridiksione të tjera ndalojnë abortin pothuajse tërësisht. Shumë, por jo të gjitha, këto lejojnë abortime ligjore në rrethana të ndryshme. Këto rrethana ndryshojnë në bazë të juridiksionit, por mund të përfshijnë nëse shtatzënia është rezultat i dhunimit ose incestit, zhvillimi i fetusit është i dëmtuar, mirëqënia fizike ose mendore e gruas është e rrezikuar, ose konsideratat socio-ekonomike e bëjnë lindjen e fëmijëve si një vështirësi.<ref name="Dev98-07" /> Në vendet ku aborti është i ndaluar tërësisht, siç është Nikaragua, autoritetet mjekësore kanë regjistruar rritje të vdekjes së nënës direkt dhe indirekt për shkak të shtatzënisë, si dhe vdekje për shkak të frikës së mjekëve nga ndjekja penale nëse trajtojnë emergjenca të tjera gjinekologjike.<ref>{{Cito web|title=European delegation visits Nicaragua to examine effects of abortion ban|date=26 nëntor 2007|publisher=Ipas|accessdate=15 qershor 2009|url=http://www.ipas.org/Library/News/News_Items/European_delegation_visits_Nicaragua_to_examine_effects_of_abortion_ban.aspx|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080417033829/http://www.ipas.org/Library/News/News_Items/European_delegation_visits_Nicaragua_to_examine_effects_of_abortion_ban.aspx|archivedate=17 prill 2008|quote=More than 82 maternal deaths had been registered in Nicaragua since the change. During this same period, indirect obstetric deaths, or deaths caused by illnesses aggravated by the normal effects of pregnancy and not due to direct obstetric causes, have doubled.}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://insidecostarica.com/special_reports/2008-06/nicaragua_womens_movement.htm|title=Nicaragua: 'The Women's Movement Is in Opposition'|date=28 qershor 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20110606102151/http://insidecostarica.com/special_reports/2008-06/nicaragua_womens_movement.htm|language=en|archive-date=6 qershor 2011|publisher=Inside Costa Rica|agency=IPS|location=Montevideo}}</ref> Disa vende, të tilla si Bangladeshi, që nominalisht ndalojnë abortin, mund të mbështesin gjithashtu klinika që kryejnë aborte nën maskën e higjenës menstruale.<ref>{{Cito web|title=Surgical Abortion: History and Overview|publisher=National Abortion Federation|accessdate=4 shtator 2006|url=http://www.prochoice.org/education/resources/surg_history_overview.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060922152349/http://www.prochoice.org/education/resources/surg_history_overview.html|archivedate=22 shtator 2006}}</ref> Kjo është gjithashtu një terminologji në mjekësinë tradicionale.<ref name="nations1977">{{Cite journal|vauthors=Nations MK, Misago C, Fonseca W, Correia LL, Campbell OM|date=qershor 1997|title=Women's hidden transcripts about abortion in Brazil|url=https://archive.org/details/sim_social-science-medicine_1997-06_44_12/page/1833|journal=Social Science & Medicine|volume=44|issue=12|pages=1833–45|doi=10.1016/s0277-9536(96)00293-6|pmid=9194245|quote=Two folk medical conditions, "delayed" (atrasada) and "suspended" (suspendida) menstruation, are described as perceived by poor Brazilian women in Northeast Brazil. Culturally prescribed methods to "regulate" these conditions and provoke menstrual bleeding are also described ...}}</ref> Në vendet ku aborti është i paligjshëm ose mbart stigmë të rëndë sociale, gratë shtatzëna mund të përfshihen në turizëm mjekësor dhe të udhëtojnë në vendet ku mund të përfundojnë shtatëzënitë.<ref>{{Cite journal|last=Henshaw|first=S.K.|year=1991|title=The Accessibility of Abortion Services in the United States|url=http://www.guttmacher.org/pubs/journals/3501603.pdf|journal=Family Planning Perspectives|volume=23|issue=6|pages=246–63|citeseerx=10.1.1.360.6115|doi=10.2307/2135775|jstor=2135775|archive-url=https://web.archive.org/web/20160324041912/http://www.guttmacher.org/pubs/journals/3501603.pdf|archive-date=24 mars 2016|access-date=25 tetor 2017}}</ref> Gratë pa mjetet për të udhëtuar mund të drejtohen tek ofruesit e aborteve të paligjshme ose të përpiqen të kryejnë një abort vetë.<ref>{{Cito web|title=Need Abortion, Will Travel|first=Marcy|last=Bloom|date=25 shkurt 2008|publisher=RH Reality Check|accessdate=15 qershor 2009|url=http://www.rhrealitycheck.org/blog/2008/02/25/need-abortion-will-travel|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081130010309/http://www.rhrealitycheck.org/blog/2008/02/25/need-abortion-will-travel|archivedate=30 nëntor 2008}}</ref> Organizata Women on Waves, ka siguruar edukim në lidhje me abortet mjekësore që nga viti 1999. OJQ-ja krijoi një klinikë mjekësore të lëvizshme brenda një kontejneri transportues, i cili më pas udhëton me anije me qira në vendet me ligje kufizuese të abortit. Për shkak se anijet janë të regjistruara në Hollandë, ligji Hollandez mbizotëron kur anija ndodhet në ujërat ndërkombëtare. Ndërsa është në port, organizata ofron punëtori dhe arsim falas; ndërsa në ujërat ndërkombëtare, personeli mjekësor është i aftë të përshkruajë ilaçe aborte mjekësore dhe këshillime.<ref>{{Cite journal|last=Gomperts|first=Rebecca|date=2002|title=Women on Waves: Where next for the abortion boat?|journal=Reproductive Health Matters|volume=10|issue=19|pages=180–83|doi=10.1016/S0968-8080(02)00004-6|pmid=12369324|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Best|first=Alyssa|date=2005|title=Abortion Rights along the Irish-English Border and the Liminality of Women's Experiences|url=https://archive.org/details/sim_dialectical-anthropology_2005_29_3-4/page/423|journal=Dialectical Anthropology|volume=29|issue=3–4|pages=423–37|doi=10.1007/s10624-005-3863-x|issn=0304-4092}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Lambert-Beatty|first=Carrie|date=2008|title=Twelve miles: Boundaries of the new art/activism|url=https://archive.org/details/sim_signs_winter-2008_33_2/page/309|journal=Signs: Journal of Women in Culture and Society|volume=33|issue=2|pages=309–27|doi=10.1086/521179}}</ref> === Aborti selektiv seksual === Sonografia dhe amniocenteza i lejojnë prindërit të përcaktojnë seksin para lindjes. Zhvillimi i kësaj teknologjie ka çuar në abort selektiv seksual, ose përfundimin e një fetusi bazuar në seks. Përfundimi selektiv i një fetusi femër është më i zakonshëm. Aborti seksual selektiv është pjesërisht përgjegjës për pabarazitë e dukshme midis niveleve të lindjeve të fëmijëve meshkuj dhe femra në disa vende. Preferenca për fëmijët meshkuj raportohet në shumë zona të Azisë, dhe aborti i përdorur për të kufizuar lindjet e grave është raportuar në Tajvan, Kore të Jugut, Indi dhe Kinë. Ky devijim nga normat standarde të lindjeve të meshkujve dhe femrave ndodh pavarësisht nga fakti që vendi në fjalë mund të ketë ndaluar zyrtarisht abortin përzgjedhës seksual ose madje edhe kontrollimin e seksit.<ref>{{Cite news|url=http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/L06779563.htm|title=Selective abortion blamed for India's missing girls|last=Reaney|first=Patricia|work=Reuters|access-date=3 dhjetor 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20060220072756/http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/L06779563.htm|language=en|archive-date=20 shkurt 2006}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Sudha|first=S.|last2=Rajan|first2=S. Irudaya|date=korrik 1999|title=Female Demographic Disadvantage in India 1981–1991: Sex Selective Abortions and Female Infanticide|url=http://www.hsph.harvard.edu/organizations/healthnet/gender/docs/sudha.html|journal=Development and Change|volume=30|issue=3|pages=585–618|doi=10.1111/1467-7660.00130|pmid=20162850|archive-url=https://web.archive.org/web/20030101210623/http://www.hsph.harvard.edu/organizations/healthnet/gender/docs/sudha.html|language=en|archive-date=1 janar 2003|access-date=3 dhjetor 2008}}</ref><ref name="LOC India">{{Cito web|url=https://www.loc.gov/law/help/sex-selection/india.php|language=en|publisher=Library of Congress|title=Sex Selection & Abortion: India|date=4 prill 2011|accessdate=18 korrik 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110927234151/http://www.loc.gov/law/help/sex-selection/india.php|archivedate=27 shtator 2011}}</ref> Në Kinë, një preferencë historike për një fëmijë mashkull është përkeqësuar nga politika e një fëmije, e cila u miratua në 1979.<ref>{{Cite journal|last=Graham|first=Maureen J.|last2=Larsen|last3=Xu|date=qershor 1998|title=Son Preference in Anhui Province, China|url=http://www.guttmacher.org/pubs/journals/2407298.html|journal=International Family Planning Perspectives|volume=24|issue=2|pages=72–77|doi=10.2307/2991929|jstor=2991929|archive-url=https://web.archive.org/web/20120106165446/http://www.guttmacher.org/pubs/journals/2407298.html|language=en|archive-date=6 janar 2012}}</ref> Shumë vende kanë ndërmarrë hapa legjislativ për të zvogëluar incidencën e abortit seksual selektiv. Në [[Konferenca ndërkombëtare mbi Popullsinë dhe Zhvillimin|Konferencën Ndërkombëtare për Popullsinë dhe Zhvillimin]] në 1994 mbi 180 shtete ranë dakord të eleminojnë "të gjitha format e diskriminimit ndaj fëmijës së vajzës dhe shkaqet kryesore të preferencës së djalit",<ref name="UNFPA">{{Cito web|url=http://www.unfpa.org/webdav/site/global/shared/documents/publications/2011/Preventing_gender-biased_sex_selection.pdf|title=Preventing gender-biased sex selection|publisher=UNFPA|accessdate=1 nëntor 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111011095023/https://www.unfpa.org/webdav/site/global/shared/documents/publications/2011/Preventing_gender-biased_sex_selection.pdf|archivedate=11 tetor 2011}}</ref> kushte të dënuara gjithashtu nga një rezolutë e [[Asambleja Parlamentare e Këshillit të Evropës|PACE]] në 2011.<ref>{{Cito web|url=http://assembly.coe.int/Documents/WorkingDocs/Doc11/EDOC12715.pdf|title=Prenatal sex selection|publisher=Parliamentary Assembly of the Council of Europe|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111003133834/http://assembly.coe.int/Documents/WorkingDocs/Doc11/EDOC12715.pdf|archivedate=3 tetor 2011|accessdate=17 nëntor 2015}}</ref> Organizata [[Organizata Botërore e Shëndetësisë|Botërore e Shëndetit]] dhe [[UNICEF]], së bashku me agjensitë e tjera të Kombeve të Bashkuara, kanë zbuluar se masat për të zvogëluar aksesin ndaj abortit janë shumë më pak efektive në zvogëlimin e aborteve përzgjedhëse seksuale sesa masat për të zvogëluar pabarazinë gjinore. === Dhuna kundër abortit === Në një numër rastesh, ofruesit e abortit dhe këto lehtësira u janë nënshtruar formave të ndryshme të dhunës, duke përfshirë vrasje, përpjekje për vrasje, rrëmbim, kërcitje, sulm, zjarrvënie dhe bomba. Dhuna kundër abortit klasifikohet nga burime qeveritare dhe studimore si terrorizëm.<ref name="csis">{{Cito web|last=Smith, G. Davidson|publisher=Canadian Security Intelligence Service|year=1998|url=http://www.csis-scrs.gc.ca/en/publications/commentary/com74.asp|title=Single Issue Terrorism Commentary|accessdate=1 shtator 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071015065711/http://csis-scrs.gc.ca/en/publications/commentary/com74.asp|archivedate=15 tetor 2007}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Wilson|first=M.|last2=Lynxwiler|first2=J.|year=1988|title=Abortion clinic violence as terrorism|url=https://archive.org/details/sim_terrorism_1988_11_4/page/263|journal=Studies in Conflict & Terrorism|volume=11|issue=4|pages=263–73|doi=10.1080/10576108808435717|pmid=11618209}}</ref> Në SH.B.A. dhe Kanada, mbi 8,000 incidente dhune, shkelje dhe kërcënime me vdekje janë regjistruar nga ofruesit që nga viti 1977, duke përfshirë mbi 200 bomba / zjarrvënie dhe qindra sulme.<ref>{{Cito web|url=https://prochoice.org/wp-content/uploads/2017-NAF-Violence-and-Disruption-Statistics.pdf|title=2017 VIOLENCE AND DISRUPTION STATISTICS|last=National Abortion Federation|date=2017}}</ref> Shumica e kundërshtarëve të abortit nuk janë përfshirë në akte të dhunshme. Në Shtetet e Bashkuara janë vrarë katër mjekë që kryenin aborte: David Gunn (1993), John Britton (1994), Barnett Slepian (1998) dhe George Tiller (2009). Gjithashtu të vrarë, në SH.B.A. dhe Australi, kanë qenë personel të tjerë në klinikat e abortit, duke përfshirë recepsionistë dhe roje sigurie si James Barrett, Shannon Lowney, Lee Ann Nichols dhe Robert Sanderson. Plagosje (p.sh., Garson Romalis ) dhe vrasje të mbetur në tentativë kanë ndodhur gjithashtu në Shtetet e Bashkuara dhe Kanada. Qindra bomba, zjarrvënie, sulme acide, pushtime dhe incidente të vandalizmit kundër ofruesve të abortit kanë ndodhur.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1993/03/12/opinion/the-death-of-dr-gunn.html|language=en|title=The Death of Dr. Gunn|date=12 mars 1993|work=The New York Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20161110071743/http://www.nytimes.com/1993/03/12/opinion/the-death-of-dr-gunn.html|archive-date=10 nëntor 2016}}</ref><ref name="naf">{{Cito web|publisher=National Abortion Federation|year=2009|url=http://www.prochoice.org/pubs_research/publications/downloads/about_abortion/violence_stats.pdf|title=Incidence of Violence & Disruption Against Abortion Providers in the U.S. & Canada|accessdate=9 shkurt 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100613042214/http://prochoice.org/pubs_research/publications/downloads/about_abortion/violence_stats.pdf|archivedate=13 qershor 2010}}</ref> Autorët e dukshëm të dhunës kundër abortit përfshijnë Eric Robert Rudolph, Scott Roeder, Shelley Shannon dhe Paul Jennings Hill, personi i parë që u ekzekutua në Shtetet e Bashkuara për vrasjen e një ofruesi të abortit.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/theguardian/1999/feb/03/features11.g26|title=The bomber under siege|last=Borger|first=Julian|date=3 shkurt 1999|work=The Guardian|archive-url=https://web.archive.org/web/20170222105914/https://www.theguardian.com/theguardian/1999/feb/03/features11.g26|language=en|archive-date=22 shkurt 2017|location=London}}</ref> Mbrojtja ligjore e aksesit ndaj abortit është sjellë në disa vende ku aborti është i ligjshëm. Këto ligje zakonisht kërkojnë të mbrojnë klinikat e abortit nga pengesat, vandalizmi, selektimi dhe veprime të tjera, ose të mbrojnë gratë dhe punonjësit e institucioneve të tilla nga kërcënimet dhe ngacmimet. Shumë më e zakonshme se dhuna fizike është presioni psikologjik. Në vitin 2003, Chris Danze organizoi organizata kundër abortit në të gjithë Teksasin për të parandaluar ndërtimin e një objekti të Planifikuar të prindërve në Austin. Organizatat lëshuan informacionin personal në internet, për ata që merreshin me ndërtimin, duke u dërguar atyre deri në 1200 telefonata në ditë dhe duke kontaktuar kishat e tyre.<ref name="Doan">{{Cite book|title=Opposition and Intimidation:The abortion wars and strategies of political harassment|url=https://archive.org/details/oppositionintimi00doan|last=Alesha E. Doan|year=2007|page=[https://archive.org/details/oppositionintimi00doan/page/n13 2]|publisher=University of Michigan}}</ref> Disa protestues regjistrojnë gra që hyjnë në klinika në kamera. == Kafshët e tjera == Aborti spontan ndodh në kafshë të ndryshme. Për shembull, te delet mund të shkaktohet nga stresi ose nga ushtrimi fizik, siç është përplasja nëpër dyer ose ndjekja nga qentë.<ref>{{Cite book|last=Spencer, James B.|title=Sheep Husbandry in Canada|url=https://archive.org/details/cu31924001690241|year=1908|page=[https://archive.org/details/cu31924001690241/page/n167 114]|oclc=798508694}}</ref> Tek lopët, aborti mund të shkaktohet nga sëmundje ngjitëse, siç është bruceloza ose ''Campylobacter'', por shpesh mund të kontrollohet nga vaksinimi.<ref>{{Cito web|url=http://www.teara.govt.nz/1966/B/BeefCattleAndBeefProduction/ManagementAndHusbandryOfBeefCattle/en|title=Beef cattle and Beef production: Management and Husbandry of Beef Cattle|year=1966|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090101142401/http://www.teara.govt.nz/1966/B/BeefCattleAndBeefProduction/ManagementAndHusbandryOfBeefCattle/en|archivedate=1 janar 2009}}</ref> Ushqimi i [[Pisha|gjilpërave të pishave]] gjithashtu mund të shkaktojë aborte në lopë.<ref>{{Cite book|last=Myers|first=Brandon|last2=Beckett|first2=Jonathon|title=Animal Health Care and Maintenance|chapter=Pine needle abortion|chapter-url=http://ag.arizona.edu/arec/pubs/rmg/4%20animalcare&healthmaintenance/31%20pineneedleabortion01.pdf|accessdate=10 prill 2013|year=2001|publisher=Arizona Cooperative Extension, University of Arizona|location=Tucson|pages=47–50|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150728003136/http://ag.arizona.edu/AREC/pubs/rmg/4%20animalcare%26healthmaintenance/31%20pineneedleabortion01.pdf|archivedate=28 korrik 2015}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Kim|first=Ill-Hwa|last2=Choi|first2=Kyung-Chul|last3=An|first3=Beum-Soo|last4=Choi|first4=In-Gyu|last5=Kim|first5=Byung-Ki|last6=Oh|first6=Young-Kyoon|last7=Jeung|first7=Eui-Bae|year=2003|title=Effect on abortion of feeding Korean pine needles to pregnant Korean native cows|url=https://archive.org/details/sim_canadian-journal-of-veterinary-research_2003-07_67_3/page/194|journal=Canadian Journal of Veterinary Research|publisher=Canadian Veterinary Medical Association|volume=67|issue=3|pages=194–97|pmc=227052|pmid=12889725}}</ref> Disa bimë, duke përfshirë leshterikun, lakrën e skuqur, bllokimin e [[Kakuda|helmit]] dhe duhanin e pemëve, dihet se shkaktojnë deformime të fetusit dhe abort në bagëti<ref name="Kirkbride">{{Cite book|last=Njaa|first=Bradley L., editor|title=Kirkbride's Diagnosis of Abortion and Neonatal Loss in Animals|year=2011|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0-470-95852-0}}</ref> {{Rp|45–46}} dhe në dele dhe dhi. {{Rp|77–80}} Tek kuajt, një fetus mund të abortohet ose rivendoset nëse ka sindromë vdekjeprurëse të bardhë (aganglionoza e zorrëve kongjenitale). Embrionet e shkumës që janë homozigote për gjenin dominues të bardhë (WW) janë teorizuar që gjithashtu të abortohen ose resorbohen para lindjes.<ref name="phj">{{Cito web|url=http://www.painthorsejournal.com/pastissues/pdfs/byahair-mar04.pdf|title=By a Hair|last=Overton|first=Rebecca|website=Paint Horse Journal|date=mars 2003|accessdate=19 dhjetor 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130218233122/http://www.painthorsejournal.com/pastissues/pdfs/byahair-mar04.pdf|archivedate=18 shkurt 2013}}</ref> Në shumë lloje të peshkaqenë dhe rrezet, abortet e shkaktuara nga stresi ndodhin shpesh gjatë kapjes.<ref>{{Cite journal|last=Adams|first=Kye R.|last2=Fetterplace|first2=Lachlan C.|last3=Davis|first3=Andrew R.|last4=Taylor|first4=Matthew D.|last5=Knott|first5=Nathan A.|date=janar 2018|title=Sharks, rays and abortion: The prevalence of capture-induced parturition in elasmobranchs|url=http://marxiv.org/k2qvy/|journal=Biological Conservation|volume=217|pages=11–27|doi=10.1016/j.biocon.2017.10.010|access-date=6 qershor 2020|archive-date=23 shkurt 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190223020619/https://marxiv.org/k2qvy/|url-status=dead}}</ref> Infeksioni viral mund të shkaktojë abort tek qentë.<ref name="dogabort1">{{Cito web|url=http://www.petmd.com/dog/conditions/infectious-parasitic/c_dg_canine_herpesvirus_infection|title=Herpesvirus in dog pups|publisher=petMD|accessdate=18 dhjetor 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131109165216/http://www.petmd.com/dog/conditions/infectious-parasitic/c_dg_canine_herpesvirus_infection|archivedate=9 nëntor 2013}} </ref> Macet mund të pësojnë abort spontan për shumë arsye, përfshirë pabarazinë hormonale. Një abort dhe kombinim i kombinuar kryhet tek macet shtatzëna, veçanërisht në programet e kthimit në kurth-neuter, për të parandaluar lindjen e koteleve të padëshiruara.<ref name="spay1">{{Cito web|url=http://www.carolsferals.org/spaying-pregnant-females/|title=Spaying Pregnant Females|publisher=Carol's Ferals|accessdate=17 dhjetor 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121118110647/http://www.carolsferals.org/spaying-pregnant-females/|archivedate=18 nëntor 2012}} </ref><ref name="spay2">{{Cito web|url=http://www.petmd.com/blogs/fullyvetted/2007/may/feline-abortion-often-unnerving-necessity|title=Feline abortion: often an unnerving necessity|first=Jennifer|last=Coates|date=7 maj 2007|publisher=petMD|accessdate=18 dhjetor 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120121085850/http://www.petmd.com/blogs/fullyvetted/2007/may/feline-abortion-often-unnerving-necessity|archivedate=21 janar 2012}} </ref><ref name="spay3">{{Cito web|url=http://www.carolsferals.org/spaying-pregnant-females/|title=Feline abortion: often an unnerving necessity (Part 2)|first=Patty|last=Khuly|date=1 prill 2011|publisher=petMD|accessdate=18 dhjetor 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121118110647/http://www.carolsferals.org/spaying-pregnant-females/|archivedate=18 nëntor 2012}} </ref> Brejtësit femra mund të përfundojnë një shtatëzani kur i ekspozohen erës së një mashkulli që nuk është përgjegjës për shtatzëninë, i njohur si efekti Bruce .<ref name="Schwagmeyer"> {{Cite journal|last=Schwagmeyer|first=P.L.|year=1979|title=The Bruce Effect: An Evaluation of Male/Female Advantages|url=https://archive.org/details/sim_american-naturalist_1979-12_114_6/page/932|language=en|journal=The American Naturalist|volume=114|issue=6|pages=932–38|doi=10.1086/283541|jstor=2460564}} </ref> Aborti gjithashtu mund të shkaktohet te kafshët, në kontekstin e [[Blegtoria|blegtorisë]] . Për shembull, aborti mund të shkaktohet në mares që janë bashkuar në mënyrë të pahijshme, ose që janë blerë nga pronarë që nuk e kanë kuptuar mares ishin shtatzënë, ose që janë shtatzënë me fletë binjake.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jlZAT-9VwUIC|title=Equine Reproduction|page=563|first=Angus O.|last=McKinnon|first2=James L.|last2=Voss|publisher=Wiley-Blackwell|isbn=0-8121-1427-2|year=1993|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150315091737/http://books.google.com/books?id=jlZAT-9VwUIC|archivedate=15 mars 2015}}</ref> Fetidi mund të ndodhë në kuaj dhe zebrë për shkak të ngacmimit mashkullor të mareve shtatzëna ose kopulimit të detyruar,<ref>{{Cite journal|last=Berger|first=Joel W|last2=Vuletić|first2=L|last3=Boberić|first3=J|last4=Milosavljević|first4=A|last5=Dilparić|first5=S|last6=Tomin|first6=R|last7=Naumović|first7=P|date=5 maj 1983|title=Induced abortion and social factors in wild horses|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1983-05-05_303_5912/page/59|language=en|journal=Nature|volume=303|issue=5912|pages=59–61|bibcode=1983Natur.303...59B|doi=10.1038/303059a0|pmid=6682487}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Pluháček|first=Jan|last2=Bartos|first2=L|year=2000|title=Male infanticide in captive plains zebra, Equus burchelli|url=http://af.czu.cz/~bartos/publications/pdf/Pluhacek_Bartos_2000_AB.pdf|journal=Animal Behaviour|volume=59|issue=4|pages=689–94|doi=10.1006/anbe.1999.1371|pmid=10792924|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718170925/http://af.czu.cz/~bartos/publications/pdf/Pluhacek_Bartos_2000_AB.pdf|archive-date=18 korrik 2011|access-date=6 qershor 2020|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Pluháček|first=Jan|year=2005|title=Further evidence for male infanticide and feticide in captive plains zebra, ''Equus burchelli''|url=http://www.ivb.cz/folia/54/3/258-262.pdf|journal=Folia Zoologica|volume=54|issue=3|pages=258–62|archive-url=https://web.archive.org/web/20120222174717/http://www.ivb.cz/folia/54/3/258-262.pdf|archive-date=22 shkurt 2012|access-date=12 prill 2009|url-status=dead}}</ref> edhe pse frekuenca në natyrë është vënë në dyshim.<ref>{{Cite journal|last=Kirkpatrick|first=J.F.|last2=Turner|first2=J.W.|year=1991|title=Changes in Herd Stallions among Feral Horse Bands and the Absence of Forced Copulation and Induced Abortion|url=https://archive.org/details/sim_behavioral-ecology-and-sociobiology_1991-10_29_3/page/217|language=en|journal=Behavioral Ecology and Sociobiology|volume=29|issue=3|pages=217–19|doi=10.1007/BF00166404|jstor=4600608}}</ref> Majmunët mashkull langur gri mund të sulmojnë femrat pas marrjes së mashkullit, duke shkaktuar abort.<ref>{{Cite journal|last=Agoramoorthy|first=G.|last2=Mohnot|first2=S.M.|last3=Sommer|first3=V.|last4=Srivastava|first4=A.|year=1988|title=Abortions in free ranging Hanuman langurs (''Presbytis entellus'')&nbsp;– a male induced strategy?|journal=Human Evolution|volume=3|issue=4|pages=297–308|doi=10.1007/BF02435859}}</ref> == Shënime == <references group="note"/> == Referime == <nowiki> [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]]</nowiki> <references /> [[Kategoria:Dështim]] [[Kategoria:Fiziologji e njeriut]] kgpfvpsyl3nwr6t16i4jxjre20brgjc Diskutim:Fatma Alije Topuz 1 289625 3053265 2124452 2026-10-03T10:20:36Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3053265 wikitext text/x-wiki {{CEE Spring 2020|user=|topic=|topic2=|topic3=|country=|country2=|country3=}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Fatma Alije Topuz]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3053264 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150924082143/http://www.hurriyet.com.tr/gundem/10847367.asp për lidhjen http://www.hurriyet.com.tr/gundem/10847367.asp. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 tetor 2026 12:20 (CEST) ofqbyjkm37ejqokn0cfs0j6h3q5astb Diskutim:Lista e transmetuesve të Ligës së Kampioneve 1 290296 3053225 3051064 2026-10-03T04:21:38Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Lista e transmetuesve të Ligës së Kampioneve/Arkivi 1]] 3053225 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Lista e transmetuesve të Ligës së Kampioneve/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e transmetuesve të Ligës së Kampioneve]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3051063 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180727212139/https://www.telekomsport.ro/breaking-news-uefa-champions-league-si-europa-league-se-vad-la-telekom-sport-si-in-urmatorii-trei-ani-aici-ai-toate-detalile-18179587 për lidhjen https://www.telekomsport.ro/breaking-news-uefa-champions-league-si-europa-league-se-vad-la-telekom-sport-si-in-urmatorii-trei-ani-aici-ai-toate-detalile-18179587. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 26 shtator 2026 21:06 (CEST) aj2wduojgmwauszyecp6yph76dngrxk Diskutim:Javier Zanetti/Arkivi 1 1 292207 3053220 3051790 2026-10-03T04:18:31Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Javier Zanetti]] 3053220 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == U ndryshuan lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 7 lidhjet e jashtme në [[Javier Zanetti]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1992067 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem vizitoni këtë faqe për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U rregulluaformatimi/përdorimi për http://www.iht.com/articles/ap/2008/08/24/sports/EU-SOC-Italian-Roundup.php *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://home.skysports.com/worldcup/article.aspx?hlid=387534&plid=7321&clid=632&cpid=4 *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20131018152004/http://www.tuttoabruzzo.it/index.php?option=com_content&task=view&id=6364&Itemid=251 te http://www.tuttoabruzzo.it/index.php?option=com_content&task=view&id=6364&Itemid=251 *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20110711102809/http://www.goaledor.com/argentina-national-team/argentina-batistuta-and-zanetti-winning-home-their-respective-records.html te http://www.goaledor.com/argentina-national-team/argentina-batistuta-and-zanetti-winning-home-their-respective-records.html *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20040418080518/http://www2.afa.uolsinectis.com.ar/Seleccion_Nacional/Mayores/Equipos/Jugadores.htm?Op=101&Cod_Jugador=39 te http://www.afa.uolsinectis.com.ar/Seleccion_Nacional/Mayores/Equipos/Jugadores.htm?Op=101&Cod_Jugador=39 *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20121223035113/http://www.soydebanfield.com.ar/tgg_fana_029.shtml te http://www.soydebanfield.com.ar/tgg_fana_029.shtml *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20110711061731/http://www.futbolpunto.com/jugadores/Javier-Adelmar-Zanetti te http://www.futbolpunto.com/jugadores/Javier-Adelmar-Zanetti *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20130603085613/http://www.inter.it/en/squadra/G0683 te http://www.inter.it/en/squadra/G0683 Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 8 shtator 2019 23:15 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli [[Javier Zanetti]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2004237 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150305115051/http://www.sportishqiptar.com.al/newsite/2015/03/03/nga-stervitjet-2-ore-perpara-dasmes-te-refuzimi-realit/ për lidhjen http://www.sportishqiptar.com.al/newsite/2015/03/03/nga-stervitjet-2-ore-perpara-dasmes-te-refuzimi-realit/. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://www.panorama-sport.com/seria-a/juventus-perfekt-nje-sezon-rekord/ *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://home.skysports.com/worldcup/article.aspx?hlid=387534&plid=7321&clid=632&cpid=4 Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 15 shtator 2019 11:23 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 8 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Javier Zanetti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2049630 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150305115051/http://www.sportishqiptar.com.al/newsite/2015/03/03/nga-stervitjet-2-ore-perpara-dasmes-te-refuzimi-realit/ për lidhjen http://www.sportishqiptar.com.al/newsite/2015/03/03/nga-stervitjet-2-ore-perpara-dasmes-te-refuzimi-realit/. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.panorama-sport.com/seria-a/juventus-perfekt-nje-sezon-rekord/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080914174131/http://www.iht.com/articles/ap/2008/08/24/sports/EU-SOC-Italian-Roundup.php për lidhjen http://www.iht.com/articles/ap/2008/08/24/sports/EU-SOC-Italian-Roundup.php. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://home.skysports.com/worldcup/article.aspx?hlid=387534&plid=7321&clid=632&cpid=4. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131018152004/http://www.tuttoabruzzo.it/index.php?option=com_content&task=view&id=6364&Itemid=251 për lidhjen http://www.tuttoabruzzo.it/index.php?option=com_content&task=view&id=6364&Itemid=251. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110711102809/http://www.goaledor.com/argentina-national-team/argentina-batistuta-and-zanetti-winning-home-their-respective-records.html për lidhjen http://www.goaledor.com/argentina-national-team/argentina-batistuta-and-zanetti-winning-home-their-respective-records.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20040418080518/http://www2.afa.uolsinectis.com.ar/Seleccion_Nacional/Mayores/Equipos/Jugadores.htm?Op=101&Cod_Jugador=39 për lidhjen http://www2.afa.uolsinectis.com.ar/Seleccion_Nacional/Mayores/Equipos/Jugadores.htm?Op=101&Cod_Jugador=39. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20121223035113/http://www.soydebanfield.com.ar/tgg_fana_029.shtml për lidhjen http://www.soydebanfield.com.ar/tgg_fana_029.shtml. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110711061731/http://www.futbolpunto.com/jugadores/Javier-Adelmar-Zanetti për lidhjen http://www.futbolpunto.com/jugadores/Javier-Adelmar-Zanetti. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130603085613/http://www.inter.it/en/squadra/G0683 për lidhjen http://www.inter.it/en/squadra/G0683. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 tetor 2019 17:41 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Javier Zanetti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2079895 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130608025923/http://javierzanetti.com/ për lidhjen http://www.javierzanetti.com/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 4 mars 2020 07:45 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Javier Zanetti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2086969 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191231204223/http://www.panorama.com.al/sport/foto-cilet-jane-9-vellezerit-deshtake-te-yjeve-te-futbollit/ për lidhjen http://www.panorama.com.al/sport/foto-cilet-jane-9-vellezerit-deshtake-te-yjeve-te-futbollit/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130608025923/http://javierzanetti.com/ për lidhjen http://javierzanetti.com/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 4 prill 2020 16:29 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 5 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Javier Zanetti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2119123 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200101200940/https://www.inter.it/en/news/48223 për lidhjen http://www.inter.it/en/news/48223. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191231204223/http://www.panorama.com.al/sport/foto-cilet-jane-9-vellezerit-deshtake-te-yjeve-te-futbollit/ për lidhjen http://www.panorama.com.al/sport/foto-cilet-jane-9-vellezerit-deshtake-te-yjeve-te-futbollit/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130608025923/http://javierzanetti.com/ për lidhjen http://javierzanetti.com/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200103005537/https://www.inter.it/en/archivio_giocatore/G0683/javier-zanetti për lidhjen https://www.inter.it/en/archivio_giocatore/G0683/javier-zanetti. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190526172000/https://www.national-football-teams.com/player/307/Javier_Zanetti.html për lidhjen https://www.national-football-teams.com/player/307/Javier_Zanetti.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 21 maj 2020 21:04 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Javier Zanetti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2170193 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180814210638/http://www.afa.com.ar/3023/la-seleccion-de-todos-los-tiempos për lidhjen http://www.afa.com.ar/3023/la-seleccion-de-todos-los-tiempos. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 dhjetor 2020 12:04 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Javier Zanetti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2176028 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191229192142/https://www.gazetaexpress.com/sport-zanetti-do-te-jete-zvpresident-i-interit-12946/ për lidhjen https://www.gazetaexpress.com/sport-zanetti-do-te-jete-zvpresident-i-interit-12946/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 janar 2021 09:14 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Javier Zanetti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2181105 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191231213157/http://infoalbania.al/interi-terheq-fanellen-e-zanettit/ për lidhjen http://infoalbania.al/interi-terheq-fanellen-e-zanettit/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 janar 2021 22:23 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Javier Zanetti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2194733 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191229145637/http://www.zonalmarking.net/2012/11/04/juventus-1-3-inter-unbeaten-run-ends-at-49/ për lidhjen http://www.zonalmarking.net/2012/11/04/juventus-1-3-inter-unbeaten-run-ends-at-49/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141021082102/http://www.fcinter1908.it/in-evidenza/javier-zanetti-il-mio-segreto-la-costanza-16587 për lidhjen http://www.fcinter1908.it/in-evidenza/javier-zanetti-il-mio-segreto-la-costanza-16587. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 shkurt 2021 11:32 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Javier Zanetti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2232538 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191019123538/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/england/9939779/World-Cup-1998-Argentina-2-England-2-Argentina-win-4-3-on-pens-match-report.html për lidhjen https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/england/9939779/World-Cup-1998-Argentina-2-England-2-Argentina-win-4-3-on-pens-match-report.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 13 korrik 2021 06:22 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Javier Zanetti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2237924 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190427194623/https://www.independent.co.uk/sport/football/international/copa-america-argentina-squad-preview-2299050.html për lidhjen https://www.independent.co.uk/sport/football/international/copa-america-argentina-squad-preview-2299050.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 gusht 2021 06:18 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Javier Zanetti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2240547 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140826114437/http://blogs.reuters.com/faithworld/2013/08/13/pope-francis-has-divided-loyalties-in-italy-argentina-soccer-match/ për lidhjen http://blogs.reuters.com/faithworld/2013/08/13/pope-francis-has-divided-loyalties-in-italy-argentina-soccer-match/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 gusht 2021 00:45 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Javier Zanetti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2369024 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191230150928/https://www.fifa.com/confederationscup/news/y=2007/m=3/news=saudi-arabia-1995-denmark-come-from-the-cold-501839.html për lidhjen https://www.fifa.com/confederationscup/news/y=2007/m=3/news=saudi-arabia-1995-denmark-come-from-the-cold-501839.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191226061738/https://www.fifa.com/worldcup/matches/round%3D1025/match%3D8784/index.html për lidhjen https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=1025/match=8784/index.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191231030618/https://www.fifa.com/confederationscup/news/y%3D2005/m%3D6/news%3Dcenturion-zanetti-celebrates-style-27258.html për lidhjen https://www.fifa.com/confederationscup/news/y=2005/m=6/news=centurion-zanetti-celebrates-style-27258.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 dhjetor 2021 13:08 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 6 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Javier Zanetti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2378153 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191231214548/https://www.goal.com/en-india/news/2292/editorials/2014/05/12/4812070/javier-zanetti-the-model-professional për lidhjen https://www.goal.com/en-india/news/2292/editorials/2014/05/12/4812070/javier-zanetti-the-model-professional. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200115133405/http://www1.adnkronos.com/Archivio/AdnAgenzia/2002/04/23/Sport/Calcio/CALCIO-J-ZANETTI-IL-PIU-SPORTIVO-A-LUI-PALLONE-DARGENTO_134400.php për lidhjen http://www.adnkronos.com/Archivio/AdnAgenzia/2002/04/23/Sport/Calcio/CALCIO-J-ZANETTI-IL-PIU-SPORTIVO-A-LUI-PALLONE-DARGENTO_134400.php. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191228012414/https://fr.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid%3D632651.html për lidhjen https://fr.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=632651.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191230041355/https://fr.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=1683537.html për lidhjen https://fr.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=1683537.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191230213002/https://www.calciosudamericano.it/copa-america-storia-di-un-mito-paraguay-1999/ për lidhjen https://www.calciosudamericano.it/copa-america-storia-di-un-mito-paraguay-1999/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140923191015/http://www.ole.com.ar/futbol-internacional/Pupi-Milito_0_343765689.html për lidhjen http://www.ole.com.ar/futbol-internacional/Pupi-Milito_0_343765689.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 dhjetor 2021 13:31 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Javier Zanetti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2380368 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210116220807/https://www.figc.it/it/formazione-ed-eventi/news/totti-zanetti-e-allegri-tra-i-premiati-dell-8-edizione-della-hall-of-fame-del-calcio-italiano/ për lidhjen https://www.figc.it/it/formazione-ed-eventi/news/totti-zanetti-e-allegri-tra-i-premiati-dell-8-edizione-della-hall-of-fame-del-calcio-italiano/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 janar 2022 08:59 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Javier Zanetti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2384005 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200103210151/http://www.veriu.info/ish-futbollisti-i-interit-rrefen-historine-prekese-smunda-ti-ktheja-mesazhin-nenes-ajo-kishte-shkuar-ne-boten-tjeter/ për lidhjen http://www.veriu.info/ish-futbollisti-i-interit-rrefen-historine-prekese-smunda-ti-ktheja-mesazhin-nenes-ajo-kishte-shkuar-ne-boten-tjeter/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 12 janar 2022 11:27 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 5 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Javier Zanetti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2487139 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191227161135/https://www.inter.it/en/news/2001/05/11/ac-milan-hammered-inter-6-0.html për lidhjen https://www.inter.it/en/news/2001/05/11/ac-milan-hammered-inter-6-0.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190720074822/https://www.inter.it/it/news/5173 për lidhjen http://www.inter.it/it/news/5173. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200829220417/https://www.inter.it/en/news/2003/08/9/inter-captain-javier-zanetti-turns-30.html për lidhjen https://www.inter.it/en/news/9865/inter-captain-javier-zanetti-turns-30. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200829220424/https://www.inter.it/en/news/2003/08/6/jzanetti-ive-renewed-my-contract-with-inter-until-2007.html për lidhjen https://www.inter.it/en/news/9806/j-zanetti-ive-renewed-my-contract-with-inter-until-2007. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201002020455/https://www.inter.it/en/news/2004/07/7/mancini-is-new-inter-coach.html për lidhjen https://www.inter.it/en/news/2004/07/7/mancini-is-new-inter-coach.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 tetor 2022 01:18 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 34 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Javier Zanetti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2488739 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191228011619/https://www.inter.it/it/news/2004/11/9/javier-zanetti-verso-la-300a-in-serie-a.html për lidhjen https://www.inter.it/it/news/2004/11/9/javier-zanetti-verso-la-300a-in-serie-a.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201018210442/https://www.inter.it/en/news/2007/05/28/inters-historic-200607-serie-a-season.html për lidhjen https://www.inter.it/en/news/2007/05/28/inters-historic-200607-serie-a-season.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130219224720/http://www.inter.it/aas/news/reader?N=29399&L=en për lidhjen https://www.inter.it/en/news/2008/06/2/jose-mourinho-joins-inter.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191228000232/https://www.inter.it/en/news/2008/09/24/inter-and-zanetti-600-times-together.html për lidhjen https://www.inter.it/en/news/2008/09/24/inter-and-zanetti-600-times-together.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191228233523/https://www.inter.it/en/news/2010/03/8/9-march-2010-happy-birthday-inter.html për lidhjen https://www.inter.it/en/news/2010/03/8/9-march-2010-happy-birthday-inter.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191228172602/https://sport.sky.it/calcio/2009/08/29/milan_inter_commento_derby_seconda_giornata.html për lidhjen https://sport.sky.it/calcio/2009/08/29/milan_inter_commento_derby_seconda_giornata.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191228173739/https://www.inter.it/en/news/2009/10/17/serie-a-five-star-inter-stun-genoa.html për lidhjen https://www.inter.it/en/news/2009/10/17/serie-a-five-star-inter-stun-genoa.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191219191304/https://www.inter.it/en/news/2009/10/29/serie-a-inter-5-3-palermo.html për lidhjen https://www.inter.it/en/news/2009/10/29/serie-a-inter-5-3-palermo.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191228202357/https://www.inter.it/en/news/2010/03/27/serie-a-roma-2-1-inter.html për lidhjen https://www.inter.it/en/news/2010/03/27/serie-a-roma-2-1-inter.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191228201040/https://www.inter.it/en/news/2010/05/16/serie-a-siena-0-1-inter-campioni-ditalia.html për lidhjen https://www.inter.it/en/news/2010/05/16/serie-a-siena-0-1-inter-campioni-ditalia.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191228213001/https://www.inter.it/en/news/2011/01/15/inter-v-bologna-4-1-from-stankovic-to-etoo.html për lidhjen https://www.inter.it/en/news/2011/01/15/inter-v-bologna-4-1-from-stankovic-to-etoo.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191228212958/https://www.inter.it/en/news/2011/01/15/zanetti-i-love-this-black-and-blue-jersey.html për lidhjen https://www.inter.it/en/news/2011/01/15/zanetti-i-love-this-black-and-blue-jersey.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191228213003/https://www.inter.it/en/news/2011/01/15/moratti-zanetti-is-a-great-athlete-and-human-being.html për lidhjen https://www.inter.it/en/news/2011/01/15/moratti-zanetti-is-a-great-athlete-and-human-being.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191228213000/https://www.inter.it/en/news/2011/01/15/cordoba-zanetti-the-pride-of-inter.html për lidhjen https://www.inter.it/en/news/2011/01/15/cordoba-zanetti-the-pride-of-inter.html. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.inter.it/en/news/2011/01/19/inter-3-2-cesena-etoo-milito-chivu.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191228231557/https://www.inter.it/en/news/2011/05/29/coppa-italia-final-inter-3-1-palermo.html për lidhjen https://www.inter.it/en/news/2011/05/29/coppa-italia-final-inter-3-1-palermo.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191229003316/https://www.inter.it/en/news/2011/09/20/novara-3-1-inter-cambiasso-not-enough.html për lidhjen https://www.inter.it/en/news/2011/09/20/novara-3-1-inter-cambiasso-not-enough.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191229003907/https://www.inter.it/en/news/2011/09/28/photos-zanetti-757-numbers-records-and-trophies.html për lidhjen https://www.inter.it/en/news/2011/09/28/photos-zanetti-757-numbers-records-and-trophies.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191229191441/https://www.inter.it/en/news/2012/12/26/2012-special-zanetti-800-games-and-counting.html për lidhjen https://www.inter.it/en/news/2012/12/26/2012-special-zanetti-800-games-and-counting.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191229145631/https://www.inter.it/en/news/2012/08/23/vaslui-v-inter-800-games-for-captain-zanetti.html për lidhjen https://www.inter.it/en/news/2012/08/23/vaslui-v-inter-800-games-for-captain-zanetti.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191229145942/https://sport.sky.it/calcio/2012/10/05/i_numeri_del_derby_di_milano.html për lidhjen https://sport.sky.it/calcio/2012/10/05/i_numeri_del_derby_di_milano.html. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.inter.it/en/news/2013/11/3/serie-a-udinese-v-inter-line-ups.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191230155215/https://www.inter.it/en/news/2013/11/3/serie-a-udinese-0-3-inter.html për lidhjen https://www.inter.it/en/news/2013/11/3/serie-a-udinese-0-3-inter.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191230163011/https://www.inter.it/en/news/2013/11/9/serie-a-inter-2-0-livorno.html për lidhjen https://www.inter.it/en/news/2013/11/9/serie-a-inter-2-0-livorno.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191230163008/https://www.inter.it/en/news/2013/11/9/zanetti-dedicated-to-massimo-moratti.html për lidhjen https://www.inter.it/en/news/2013/11/9/zanetti-dedicated-to-massimo-moratti.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191230163307/https://www.inter.it/en/news/2013/11/10/nagatomo-dedicates-goal-to-zanetti-and-cordoba.html për lidhjen https://www.inter.it/en/news/2013/11/10/nagatomo-dedicates-goal-to-zanetti-and-cordoba.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210227061551/https://www.inter.it/en/news/2014/05/10/zanetti-an-emotional-evening-but-were-focused-on-lazio.html për lidhjen https://www.inter.it/en/news/2014/05/10/zanetti-an-emotional-evening-but-were-focused-on-lazio.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191229190725/https://www.inter.it/en/news/2014/05/10/serie-a-inter-4-1-lazio.html për lidhjen https://www.inter.it/en/news/2014/05/10/serie-a-inter-4-1-lazio.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191229192338/https://www.inter.it/en/news/2014/05/18/serie-a-chievo-2-1-inter.html për lidhjen https://www.inter.it/en/news/2014/05/18/serie-a-chievo-2-1-inter.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200102205232/https://www.inter.it/en/news/2002/05/24/official-world-cup-squad-for-zanettis-argentina-side.html për lidhjen https://www.inter.it/en/news/2002/05/24/official-world-cup-squad-for-zanettis-argentina-side.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191231022512/https://www.inter.it/it/news/2003/06/8/javier-zanetti-festeggia-con-un-gol-la-prima-partita-da-capitano-della-nazionale-argentina.html për lidhjen https://www.inter.it/it/news/2003/06/8/javier-zanetti-festeggia-con-un-gol-la-prima-partita-da-capitano-della-nazionale-argentina.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200101010002/https://www.copa90.com/en/all/2015/4/story-of-a-legend-javier-zanetti për lidhjen https://www.copa90.com/en/all/2015/4/story-of-a-legend-javier-zanetti. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200101170055/https://www.inter.it/en/news/2007/10/9/leoni-di-potrero-project-update.html për lidhjen https://www.inter.it/en/news/2007/10/9/leoni-di-potrero-project-update.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191231204222/https://www.inter.it/en/news/2007/09/14/cambiasso-zanetti-only-inter-counts.html për lidhjen https://www.inter.it/en/news/2007/09/14/cambiasso-zanetti-only-inter-counts.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200101171633/https://www.inter.it/en/news/2018/03/9/hall-of-fame-the-first-editions-4-winners.html për lidhjen https://www.inter.it/en/news/2018/03/9/hall-of-fame-the-first-editions-4-winners.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200102215804/https://www.inter.it/en/news/2014/05/9/zanetti-the-record-man.html për lidhjen https://www.inter.it/en/news/2014/05/9/zanetti-the-record-man.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 tetor 2022 09:00 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Javier Zanetti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2495363 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190706155957/https://www.ilcalcio.net/serie-A-2008-09.php për lidhjen https://www.ilcalcio.net/serie-A-2008-09.php. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 nëntor 2022 17:20 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Javier Zanetti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2503243 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130920064511/http://www.catholicnewsagency.com/news/dutch-soccer-player-who-scored-winning-goal-against-brazil-is-catholic-convert/ për lidhjen http://www.catholicnewsagency.com/news/dutch-soccer-player-who-scored-winning-goal-against-brazil-is-catholic-convert/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 21 dhjetor 2022 07:01 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Javier Zanetti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2541628 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190320190641/https://www.inter.it/it/news/57683 për lidhjen https://www.inter.it/it/news/2012/04/23/inter-club-a-lucio-il-pirata-doro.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 5 prill 2023 12:23 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Javier Zanetti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2557411 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130317004615/http://www.inter.it/it/news/61819 për lidhjen http://www.inter.it/it/news/61819. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 qershor 2023 14:29 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Javier Zanetti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2588347 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191231022516/https://ronaldo.com/football-news/on-this-day-brazil-defeated-argentina-in-the-2004-copa-america-final/ për lidhjen https://ronaldo.com/football-news/on-this-day-brazil-defeated-argentina-in-the-2004-copa-america-final/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 shtator 2023 21:58 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Javier Zanetti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2618356 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191221080923/http://colgadosporelfutbol.com/en/the-goal-that-saved-a-life/ për lidhjen https://colgadosporelfutbol.com/en/the-goal-that-saved-a-life/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 nëntor 2023 19:06 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Javier Zanetti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2675962 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200829220430/https://sot.com.al/sport/vendimi-interi-shkarkon-strama%C3%A7ionin për lidhjen https://sot.com.al/sport/vendimi-interi-shkarkon-strama%C3%A7ionin. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 13 korrik 2024 01:49 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Javier Zanetti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2690055 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191229185422/http://english.astroawani.com/sports-news/javier-zanetti-extends-contracts-inter-16258 për lidhjen http://english.astroawani.com/sports-news/javier-zanetti-extends-contracts-inter-16258. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 shtator 2024 10:51 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Javier Zanetti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2694983 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20221129014536/https://thesefootballtimes.co/2019/10/10/the-great-serie-a-title-race-of-2001-02/ për lidhjen https://thesefootballtimes.co/2019/10/10/the-great-serie-a-title-race-of-2001-02/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 shtator 2024 18:33 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Javier Zanetti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2770623 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191226182052/http://inbedwithmaradona.com/journal/2016/5/19/the-great-and-the-controversial-serie-a-1997-1998 për lidhjen http://inbedwithmaradona.com/journal/2016/5/19/the-great-and-the-controversial-serie-a-1997-1998. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 12 mars 2025 17:20 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Javier Zanetti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2803875 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.elartedf.com/gentleman-first-champion-zanetti/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 maj 2025 20:52 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Javier Zanetti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2851840 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191228231041/https://www.inter.it/en/news/2011/01/19/inter-3-2-cesena-etoo-milito-chivu.html për lidhjen https://www.inter.it/en/news/2011/01/19/inter-3-2-cesena-etoo-milito-chivu.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191230155216/https://www.inter.it/en/news/2013/11/3/serie-a-udinese-v-inter-line-ups.html për lidhjen https://www.inter.it/en/news/2013/11/3/serie-a-udinese-v-inter-line-ups.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200101010618/https://www.elartedf.com/gentleman-first-champion-zanetti/ për lidhjen https://www.elartedf.com/gentleman-first-champion-zanetti/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 12 tetor 2025 02:22 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Javier Zanetti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981848 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191226173609/https://sports.yahoo.com/blogs/soccer-dirty-tackle/dtotd-javier-zanetti-first-red-card-548-serie-163203343.html për lidhjen https://sports.yahoo.com/blogs/soccer-dirty-tackle/dtotd-javier-zanetti-first-red-card-548-serie-163203343.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 maj 2026 09:27 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Javier Zanetti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3038659 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191202201747/http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,25/articleid,0675_01_1995_0248_0025_16235865/ për lidhjen http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,25/articleid,0675_01_1995_0248_0025_16235865/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 13 shtator 2026 19:32 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Javier Zanetti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3043402 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110605034048/http://www.chelseafc.com/page/LatestNews/0%2C%2C10268~862299%2C00.html për lidhjen http://www.comune.cinisello-balsamo.mi.it/sitospip/spip.php?article12043. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 shtator 2026 14:01 (CEST) 67liu9e2svujqbg8vhy715jthtoojct Diskutim:Lista e transmetuesve të Ligës së Kampioneve/Arkivi 1 1 292328 3053224 3005081 2026-10-03T04:21:28Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Lista e transmetuesve të Ligës së Kampioneve]] 3053224 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e transmetuesve të Ligës së Kampioneve]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2128127 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170821165958/http://www.teleclub.ch/cms/service/news/uefa-champions-league-und-uefa-europa-league-bei-teleclub për lidhjen http://www.teleclub.ch/cms/service/news/uefa-champions-league-und-uefa-europa-league-bei-teleclub. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 26 qershor 2020 15:12 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e transmetuesve të Ligës së Kampioneve]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2128587 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180915042636/https://www.tvr.by/televidenie/belarus-5/liga-chempionov-uefa-2018-2019/ për lidhjen https://www.tvr.by/televidenie/belarus-5/liga-chempionov-uefa-2018-2019/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180823042159/https://www.esporteinterativo.com.br/posts/36597-posicionamento-oficial-do-esporte-interativo për lidhjen https://www.esporteinterativo.com.br/posts/36597-posicionamento-oficial-do-esporte-interativo. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180915225936/http://www.skynetdth.com/index.php/sport-schedule/uefa-champions-league-2018-19 për lidhjen http://www.skynetdth.com/index.php/sport-schedule/uefa-champions-league-2018-19. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170821165958/http://www.teleclub.ch/cms/service/news/uefa-champions-league-und-uefa-europa-league-bei-teleclub për lidhjen http://www.teleclub.ch/cms/service/news/uefa-champions-league-und-uefa-europa-league-bei-teleclub. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 qershor 2020 18:51 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 5 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e transmetuesve të Ligës së Kampioneve]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2132207 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180915042636/https://www.tvr.by/televidenie/belarus-5/liga-chempionov-uefa-2018-2019/ për lidhjen https://www.tvr.by/televidenie/belarus-5/liga-chempionov-uefa-2018-2019/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180823042159/https://www.esporteinterativo.com.br/posts/36597-posicionamento-oficial-do-esporte-interativo për lidhjen https://www.esporteinterativo.com.br/posts/36597-posicionamento-oficial-do-esporte-interativo. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190820211103/https://nawalakarsa.id/setelah-uefa-super-cup-sctv-siarkan-uefa-champions-league/ për lidhjen https://nawalakarsa.id/setelah-uefa-super-cup-sctv-siarkan-uefa-champions-league/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180915225936/http://www.skynetdth.com/index.php/sport-schedule/uefa-champions-league-2018-19 për lidhjen http://www.skynetdth.com/index.php/sport-schedule/uefa-champions-league-2018-19. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170821165958/http://www.teleclub.ch/cms/service/news/uefa-champions-league-und-uefa-europa-league-bei-teleclub për lidhjen http://www.teleclub.ch/cms/service/news/uefa-champions-league-und-uefa-europa-league-bei-teleclub. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 korrik 2020 23:56 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 6 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e transmetuesve të Ligës së Kampioneve]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2136009 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180915042636/https://www.tvr.by/televidenie/belarus-5/liga-chempionov-uefa-2018-2019/ për lidhjen https://www.tvr.by/televidenie/belarus-5/liga-chempionov-uefa-2018-2019/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20171224101910/https://www.proximus.com/en/news/all-uefa-champions-league-continue-be-available-exclusively-proximus-tv-until-2021 për lidhjen https://www.proximus.com/en/news/all-uefa-champions-league-continue-be-available-exclusively-proximus-tv-until-2021. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180823042159/https://www.esporteinterativo.com.br/posts/36597-posicionamento-oficial-do-esporte-interativo për lidhjen https://www.esporteinterativo.com.br/posts/36597-posicionamento-oficial-do-esporte-interativo. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190820211103/https://nawalakarsa.id/setelah-uefa-super-cup-sctv-siarkan-uefa-champions-league/ për lidhjen https://nawalakarsa.id/setelah-uefa-super-cup-sctv-siarkan-uefa-champions-league/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180915225936/http://www.skynetdth.com/index.php/sport-schedule/uefa-champions-league-2018-19 për lidhjen http://www.skynetdth.com/index.php/sport-schedule/uefa-champions-league-2018-19. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170821165958/http://www.teleclub.ch/cms/service/news/uefa-champions-league-und-uefa-europa-league-bei-teleclub për lidhjen http://www.teleclub.ch/cms/service/news/uefa-champions-league-und-uefa-europa-league-bei-teleclub. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 12 korrik 2020 14:17 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 7 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e transmetuesve të Ligës së Kampioneve]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2139339 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180915042636/https://www.tvr.by/televidenie/belarus-5/liga-chempionov-uefa-2018-2019/ për lidhjen https://www.tvr.by/televidenie/belarus-5/liga-chempionov-uefa-2018-2019/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20171224101910/https://www.proximus.com/en/news/all-uefa-champions-league-continue-be-available-exclusively-proximus-tv-until-2021 për lidhjen https://www.proximus.com/en/news/all-uefa-champions-league-continue-be-available-exclusively-proximus-tv-until-2021. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180823042159/https://www.esporteinterativo.com.br/posts/36597-posicionamento-oficial-do-esporte-interativo për lidhjen https://www.esporteinterativo.com.br/posts/36597-posicionamento-oficial-do-esporte-interativo. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190820211103/https://nawalakarsa.id/setelah-uefa-super-cup-sctv-siarkan-uefa-champions-league/ për lidhjen https://nawalakarsa.id/setelah-uefa-super-cup-sctv-siarkan-uefa-champions-league/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180915225936/http://www.skynetdth.com/index.php/sport-schedule/uefa-champions-league-2018-19 për lidhjen http://www.skynetdth.com/index.php/sport-schedule/uefa-champions-league-2018-19. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180705063352/https://tv.talpanetwork.com/veronica-verlengt-uitzendrechten-uefa-champions-league/ për lidhjen https://tv.talpanetwork.com/veronica-verlengt-uitzendrechten-uefa-champions-league/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170821165958/http://www.teleclub.ch/cms/service/news/uefa-champions-league-und-uefa-europa-league-bei-teleclub për lidhjen http://www.teleclub.ch/cms/service/news/uefa-champions-league-und-uefa-europa-league-bei-teleclub. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 27 korrik 2020 06:31 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e transmetuesve të Ligës së Kampioneve]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2177574 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180918123641/http://www.sps.mn/content/uefachampionsleague për lidhjen http://www.sps.mn/content/uefachampionsleague. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180815055416/https://www.sky.co.nz/-/sky-sport-scores-with-three-year-uefa-deal për lidhjen https://www.sky.co.nz/-/sky-sport-scores-with-three-year-uefa-deal. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180529204138/http://elevensports.com/eleven-sports-secures-portuguese-rights-to-uefa-champions-league-and-laliga/ për lidhjen http://elevensports.com/eleven-sports-secures-portuguese-rights-to-uefa-champions-league-and-laliga/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 janar 2021 04:53 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e transmetuesve të Ligës së Kampioneve]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2181458 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180916232720/https://kazsport.kaztrk.kz/ru/news/football/telekanaly-qazsport-i-qazaqstan-pokazhut-ligu-chempionov-i-ligu-evropy-uefa-117465 për lidhjen https://kazsport.kaztrk.kz/ru/news/football/telekanaly-qazsport-i-qazaqstan-pokazhut-ligu-chempionov-i-ligu-evropy-uefa-117465. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 janar 2021 20:12 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e transmetuesve të Ligës së Kampioneve]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2184620 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180916203511/http://www.team.ch/news/champions-league-tv-deal-israel/ për lidhjen http://www.team.ch/news/champions-league-tv-deal-israel/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180213022126/http://www.team.ch/news/uk-and-roi-media-rights-deal-champions-league-and-europa-league/ për lidhjen http://www.team.ch/news/uk-and-roi-media-rights-deal-champions-league-and-europa-league/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 janar 2021 17:47 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e transmetuesve të Ligës së Kampioneve]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2227446 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180804014107/https://www.optus.com.au/for-you/entertainment/hype/sport/optussport-champions-league për lidhjen https://www.optus.com.au/for-you/entertainment/hype/sport/optussport-champions-league. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170621112942/http://media.dazn.com/press-releases-ja/2017/06/15/ për lidhjen http://media.dazn.com/press-releases-ja/2017/06/15/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 qershor 2021 19:50 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e transmetuesve të Ligës së Kampioneve]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2235325 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180801003959/https://www.turner.com/pressroom/br-live-provide-direct-access-more-340-live-uefa-champions-league-uefa-europa-league për lidhjen https://www.turner.com/pressroom/br-live-provide-direct-access-more-340-live-uefa-champions-league-uefa-europa-league. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 21 korrik 2021 01:12 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e transmetuesve të Ligës së Kampioneve]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2236228 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181001220512/https://www.singtel.com/about-Us/news-releases/singtel-tv-teams-up-with-bein-sports-to-air-uefa-champions-league-uefa-europa për lidhjen https://www.singtel.com/about-Us/news-releases/singtel-tv-teams-up-with-bein-sports-to-air-uefa-champions-league-uefa-europa. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 28 korrik 2021 06:58 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e transmetuesve të Ligës së Kampioneve]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2263882 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190820211103/https://nawalakarsa.id/setelah-uefa-super-cup-sctv-siarkan-uefa-champions-league/ për lidhjen https://nawalakarsa.id/setelah-uefa-super-cup-sctv-siarkan-uefa-champions-league/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 tetor 2021 23:07 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e transmetuesve të Ligës së Kampioneve]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2373952 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180815045216/https://www.o2tvsport.cz/fotbal/ligu-mistru-uvidite-pouze-v-o2-tv-spolecnost-o2-ziskala-exkluzivni-prava-na-vsechna-utkani/ për lidhjen https://www.o2tvsport.cz/fotbal/ligu-mistru-uvidite-pouze-v-o2-tv-spolecnost-o2-ziskala-exkluzivni-prava-na-vsechna-utkani/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170916094517/https://www.mtg.com/press-releases/mtg-extends-rights-to-uefa-champions-league-to-2021/ për lidhjen https://www.mtg.com/press-releases/mtg-extends-rights-to-uefa-champions-league-to-2021/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180727181029/https://www.digisport.ro/fotbal/champions-league/inclestarea-campionilor-din-uefa-champions-league-si-uefa-europa-league-acum-la-digi-sport-468026 për lidhjen https://www.digisport.ro/fotbal/champions-league/inclestarea-campionilor-din-uefa-champions-league-si-uefa-europa-league-acum-la-digi-sport-468026. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200626131137/https://www.rtsh.al/lajme/uefa-champions-league-ne-rtsh/ për lidhjen https://www.rtsh.al/lajme/uefa-champions-league-ne-rtsh/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 27 dhjetor 2021 00:11 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e transmetuesve të Ligës së Kampioneve]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2449207 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181129225212/http://www.digiturk.com.tr/kurumsal/kurumsal-haberleri/sampiyonlar-ligi-ve-avrupa-liginin-heyecani-3-yil-boyunca-sadece-digiturkte-yasanacak për lidhjen http://www.digiturk.com.tr/kurumsal/kurumsal-haberleri/sampiyonlar-ligi-ve-avrupa-liginin-heyecani-3-yil-boyunca-sadece-digiturkte-yasanacak. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 maj 2022 00:34 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e transmetuesve të Ligës së Kampioneve]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2489300 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180707130324/https://www.foxsports.cl/news/359464-fox-sports-latin-america-renueva-sus-derechos-de-transmision-multiplataforma-de-la-uel-y-ucl për lidhjen https://www.foxsports.cl/news/359464-fox-sports-latin-america-renueva-sus-derechos-de-transmision-multiplataforma-de-la-uel-y-ucl. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181001220612/http://www.starhub.com/personal/promotions/uefa-champions-league.html për lidhjen http://www.starhub.com/personal/promotions/uefa-champions-league.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 tetor 2022 16:35 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e transmetuesve të Ligës së Kampioneve]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2559103 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180915230026/http://www.i-cablecomm.com/newsroom/index2.php?newsroomid=619 për lidhjen http://www.i-cablecomm.com/newsroom/index2.php?newsroomid=619. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 10 qershor 2023 17:42 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e transmetuesve të Ligës së Kampioneve]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2565096 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200414124942/http://www.tudn.com/oficial-a-partir-del-verano-de-2018-univision-deportes-transmitira-la-uefa-champions-league për lidhjen http://www.univision.com/deportes/oficial-a-partir-del-verano-de-2018-univision-deportes-transmitira-la-uefa-champions-league. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 korrik 2023 00:22 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e transmetuesve të Ligës së Kampioneve]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2576635 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180120124447/https://www.ziggosport.nl/nieuws/138041-ziggo-sport-verwerft-rechten-uefa-champions-league.html për lidhjen https://www.ziggosport.nl/nieuws/138041-ziggo-sport-verwerft-rechten-uefa-champions-league.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 10 gusht 2023 15:06 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e transmetuesve të Ligës së Kampioneve]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2598557 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20171130082216/https://www.mtv.fi/sport/jalkapallo/mestarienliiga/artikkeli/jalkapallon-mestarien-liiga-ja-eurooppa-liiga-c-morelle-2018-2021/6479028 për lidhjen https://www.mtv.fi/sport/jalkapallo/mestarienliiga/artikkeli/jalkapallon-mestarien-liiga-ja-eurooppa-liiga-c-morelle-2018-2021/6479028. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 13 tetor 2023 12:23 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e transmetuesve të Ligës së Kampioneve]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2653346 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180125074612/https://www.cosmote.gr/fixed/corporate/details/-/asset_publisher/gLfNzjIgW7PO/content/to-uefa-champions-league-%CF%84%CE%BF-uefa-europa-league-%CE%B1%CF%80%CE%BF%CE%BA%CE%BB%CE%B5%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%B1-%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BD-cosmote-tv-%CE%B5%CF%89%CF%82-%CF%84%CE%BF-2021 për lidhjen https://www.cosmote.gr/fixed/corporate/details/-/asset_publisher/gLfNzjIgW7PO/content/to-uefa-champions-league-%CF%84%CE%BF-uefa-europa-league-%CE%B1%CF%80%CE%BF%CE%BA%CE%BB%CE%B5%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%B1-%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BD-cosmote-tv-%CE%B5%CF%89%CF%82-%CF%84%CE%BF-2021. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 prill 2024 02:03 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e transmetuesve të Ligës së Kampioneve]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2656400 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190703171317/http://www.meiosepublicidade.pt/2019/07/liga-dos-campeoes-sinal-aberto-na-tvi-2-anos/ për lidhjen http://www.meiosepublicidade.pt/2019/07/liga-dos-campeoes-sinal-aberto-na-tvi-2-anos/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 prill 2024 04:37 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e transmetuesve të Ligës së Kampioneve]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2676239 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180704123544/https://espnmediazone.com/latinamerica/press-releases/2018/05/espn-international-renueva-derechos-con-la-uefa-champions-league/ për lidhjen https://espnmediazone.com/latinamerica/press-releases/2018/05/espn-international-renueva-derechos-con-la-uefa-champions-league/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 14 korrik 2024 12:02 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e transmetuesve të Ligës së Kampioneve]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2680284 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180814170237/https://www.tring.al/biznese/tring-hosting/30-rreth-tring/te-rejat/12702-eventin-me-te-bukur-futbollistik-ne-mbare-boten-do-te-vazhdoni-ta-ndiqni-vetem-ne-tring për lidhjen http://www.tring.al/biznese/tring-hosting/30-rreth-tring/te-rejat/12702-eventin-me-te-bukur-futbollistik-ne-mbare-boten-do-te-vazhdoni-ta-ndiqni-vetem-ne-tring. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200622023823/https://www.servustv.com/die-uefa-champions-league-die-uefa-europa-league-und-die-uefa-europa-conference-league-ab-2021-22-live-bei-servustv/ për lidhjen https://www.servustv.com/die-uefa-champions-league-die-uefa-europa-league-und-die-uefa-europa-conference-league-ab-2021-22-live-bei-servustv/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 gusht 2024 23:12 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e transmetuesve të Ligës së Kampioneve]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2809710 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180719024509/https://sport.sfr.fr/football/ligue-des-champions/c1-sfr.html për lidhjen https://sport.sfr.fr/football/ligue-des-champions/c1-sfr.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 qershor 2025 11:04 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e transmetuesve të Ligës së Kampioneve]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2824011 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180821191900/http://fijisun.com.fj/2018/08/21/uefa-champions-league-on-fbc-tv/ për lidhjen http://fijisun.com.fj/2018/08/21/uefa-champions-league-on-fbc-tv/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180918091048/https://footballua.tv/ru/schedule për lidhjen https://footballua.tv/ru/schedule. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 gusht 2025 23:36 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e transmetuesve të Ligës së Kampioneve]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2999398 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190902180800/https://www.ara.ad/societat/Andorra-Telecom-introdueix-novetats-televisio_0_2287571368.html për lidhjen https://www.ara.ad/societat/Andorra-Telecom-introdueix-novetats-televisio_0_2287571368.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 qershor 2026 04:01 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e transmetuesve të Ligës së Kampioneve]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3043662 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180727181147/https://www.romania-insider.com/three-tv-stations-champions-league-matches-romania/ për lidhjen https://www.romania-insider.com/three-tv-stations-champions-league-matches-romania/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 shtator 2026 04:28 (CEST) kg1sp5vkx6q85714kyg3e3laidosn7e Lekë Matrënga 0 294509 3053128 2981983 2026-10-02T21:09:36Z Armerita 187991 Krijuar nga përkthimi i seksionit "Biografia" nga faqja "[[:it:Special:Redirect/revision/151228298|Luca Matranga]]" 3053128 wikitext text/x-wiki '''Lekë Matrënga''' i njohur edhe si '''Llukë Matranga''' (nga italishtja: ''Luca Matranga'', [[Hora e Arbëreshëvet]] [[1567]] - [[Palermo|Palerma]], [[1619]] ) ishte një [[prifti|prift]] dhe shkrimtar [[Arbëreshët në Itali|arbëresh]] nga [[Sicilia|Siçilia]], [[Itali]]. Në vitin 1592 botoi vjershën e parë në gjuhën arbërishte me titullin "Këngë e përshpirtshme".<ref>{{cite book|author1=Robert Elsie|author-link1=Robert Elsie|title=Historical Dictionary of Albania|url=https://archive.org/details/historicaldictio0000elsi_x4j4|date=2010|publisher=Rowman & Littlefield|place=Londër|language=en|pages=[https://archive.org/details/historicaldictio0000elsi_x4j4/page/296 296]}}</ref> == Biografia == Lekë Matrënga (1567-1619), ishte prift [[arbëreshët|arbëresh]] i ritit bizantinë nga [[Hora e Arbëreshëvet]] (Piana degli Albanesi, PA), qytezi shqiptar më i madh dhe i popolluar në Siçili të Italisë dhe një nga pionerët e letërsisë shqipe. Student në Kolegjin "Grekë" e Shën Athanasit (''Collegio Greco di Sant'Atanasio'') në Romë, themeloi në vendin e lindjes një shkollë. Libri i tij me emrin "E Mbsuame e Krështerë", shkruar në vitin [[1592]], përbën dokumentin e parë filologjik të toskërishtes së shkruar dhe të dytin të shqipes, fill pas "[[Meshari]]t" të [[Gjon Buzuku]]t.<ref>{{cite book|title=''Gjuha Shqipe - Për të huaj dhe shqiptarët jashtë atdheut''|last1=Shkurtaj|first1=Gjovalin|last2=Hysa|first2=Enver|publisher=Toena|location=Tiranë|year=2001|language=sq|ISBN=99927-1-454-9}}</ref> Matranga përdor për tekstin e tij gjuhën arbëreshe të folur në Horën e Arbëreshëvet, ndryshuar nga disa tipare fonetike, në mënyrë që të kuptohet edhe nga arbëreshët e kolonive të tjera. Libri përbëhet nga 28 fletë të përkthyera po në gjuhën shqipe. "E Mbsuame e Krështer" ishte një katekizëm fetar me 28 faqe. Struktura pëbëhej nga hyrja në Italisht. Vjersha tetëvargëshe, ku pjesa kryesore ishte pyetje përgjigje. Risi që solli Matrënga ishte ndikime greke dhe përdorim i disa shenjave të reja si "th" dhe "ae". == Tituj të veprave == * ''E mbsuame e krështerë'' ([[Romë]],[[1592]]), e njohur edhe në italisht si "''Dottrina Cristiana''". == Lidhje të jashtme == * [http://www.albasoul.com/letersia/Doreshkrime/matrenga.htm Vargje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201120041302/http://www.albasoul.com/letersia/Doreshkrime/matrenga.htm |date=20 nëntor 2020 }} - shqipe * [https://web.archive.org/web/20070927105323/http://www.albanianorthodox.com/tekste/albanologji/Matranga_1592.pdf E Mbsuame e Krështerë] - Michiel de Vaan == Biografia == I lindur në Piana degli Albanesi (atëherë e njohur si Piana dei Greci), në koloninë më të madhe dhe më të populluar arbëreshe të Sicilisë, ai ndoqi Kolegjin e Shën Atanazit në Romë. Pas përfundimit të studimeve në Romë dhe urdhërimit si prift (në vitin 1591 ose 1592), ai shërbeu, të paktën nga viti 1601, si prift parokial në Piana degli Albanesi, ku themeloi shkollën e parë të vërtetë në qytetin e tij të lindjes, të dedikuar ruajtjes së identitetit etnik dhe gjuhësor të komunitetit. [[File:Campo_Marzio_-_Collegio_Greco_2.JPG|majtas|parapamje| Kolegji Grek në Romë (1583), i themeluar për trajnimin e klerit greko-katolik shqiptar të Italisë dhe ku u arsimua Matranga.]] Një shkrimtar me karakter fisnik dhe një papë i ritit bizantin-grek, ai njihet më së miri për krijimin e parë në gjuhën shqipe, në formën dialektore toskanike të përhapur në Shqipërinë jugore dhe midis komuniteteve arbëreshe në Itali, të Doktrinës së Krishterë (E Mbësuame e Krështerë) nga jezuiti spanjoll At Ledesma, kushtuar kryepeshkopit dioqezan të Monreale-s, Imzot Ludovico de Torres II, dhe botuar në vitin 1592, me përshtatjet e nevojshme, për nevojat e ritit vendas. Për tekstin e tij, Matranga përdori dialektin shqip të Piana degli Albanesi, duke e ndryshuar atë me disa veçori fonetike në mënyrë që të kuptohej edhe nga shqiptarët në koloni të tjera. U përkthye në italisht që në vitin 1571 dhe është dokumenti më i vjetër letrar i italo-shqiptarëve. Autografi i mundshëm, në të cilin versioni i Matrangës ndërthuret me tekstin italian të veprës së Ledesmës, përmbahet në Barb. Pas "Mesharit" të Gjon Buzukut, veprës së parë të letërsisë shqipe (1555), të zbuluar nga monsignor Paolo Schirò i Piana degli Albanesi, libri i tij "E Mbësuame e Krështerë" – prej të cilit ekzistojnë dy kopje – është pa dyshim një nga shembujt më të hershëm filologjikë të dokumentuar të gjuhës arbëreshe në formë të shkruar në të gjithë historinë e letërsisë shqipe. [[File:Stamp_of_Albania_-_2018_-_Colnect_827467_-_400th_Anniversary_of_the_Publishing_of_the_Bible_in_Albanian.jpeg|parapamje|Posta Shqiptare, 2018, [[Pulla postare|francobollo]] pullë në përkujtim të 400 vjetorit të botimit të Mbësuame e Krështerë]] == Referime == <references /> {{Autorë shqiptarë|state=autocollapse}} {{DEFAULTSORT:Matrënga, Lekë}} [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Shkrimtarë shqiptarë]] [[Kategoria:Arbëreshë në Itali]] [[Kategoria:Lindje 1567]] [[Kategoria:Vdekje 1619]] [[Kategoria:Përkthyes prej latinishtes në shqip]] [[Kategoria:Lindje Hora e Arbëreshëve]] fimbs4nbgsksvqkmtwla1hypkqnj6o3 3053142 3053128 2026-10-02T21:32:41Z Armerita 187991 Krijuar nga përkthimi i faqes "[[:it:Special:Redirect/revision/151228298|Luca Matranga]]" 3053142 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Avviso/styles.css" />{{Cung|scrittori italiani}} [[File:E_Mbsuame_E_Chraesterae.jpg|parapamje|259x259px|La ''Dottrina Cristiana'' di Luca Matranga (1592)]] Luca Matranga (Lekë Matrënga në shqip; Piana degli Albanesi, 18 janar 1567 – 6 maj 1619) ishte një shkrimtar dhe prift italian i ritit bizantin-grek, me etni arbëreshe, i cili, me veprën e tij të parë të shkruar në gjuhën shqipe, shënoi zyrtarisht fillimin e letërsisë arbëreshe. Ky tekst, "E Mbësuame e Krështerë", ka rëndësi të veçantë historike, gjuhësore dhe letrare, pasi është dokumenti më i vjetër në variantin tosk të letërsisë shqipe. == Biografia == I lindur në [[Hora e Arbëreshëvet|Piana degli Albanesi]] (në atë kohë e quajtur ''Piana dei Greci'' ), në koloninë më të madhe dhe më të populluar arbëreshe në [[Siçilia|Siçili]], ai ndoqi Kolegjin e Sant'Atanasio në [[Roma|Romë]] . Pas studimeve në Romë dhe shugurimit të tij si prift ( [[1591]] ose [[1592]] ), ai ishte, të paktën që nga [[1601|viti 1601]], papa në Piana degli Albanesi, duke themeluar në qytetin e tij të lindjes shkollën e parë të vërtetë për ruajtjen e karakteristikave etnike dhe gjuhësore të komunitetit. [[File:Campo_Marzio_-_Collegio_Greco_2.JPG|majtas|parapamje| Kolegji Grek në Romë (1583), i themeluar për trajnimin e klerit greko-katolik shqiptar të Italisë dhe ku u arsimua Matranga.]] Shkrimtar me personalitet fisnik dhe papë i [[Liturgjia bizantine|ritit bizantin-grek]], ai njihet mbi të gjitha për krijimin e parë në [[Gjuha shqipe|gjuhën shqipe]], në dialektin ''tosk'' të përhapur gjerësisht në [[Shqipëria|Shqipërinë]] jugore dhe midis komuniteteve [[Arbëreshët në Itali|arbëreshë]] në [[Italia e Jugut|Itali]], të ''Doktrinës së Krishterë'' ( ''E Mbësuame e Krështerë'' ) nga jezuiti spanjoll P. Ledesma, kushtuar kryepeshkopit dioqezan të Monreale-s, Imzot Ludovico de Torres II, dhe botuar në [[1592|vitin 1592]], me përshtatjet e nevojshme, për nevojat e ritit vendas. Për tekstin e tij, Matranga përdori dialektin shqip të Piana degli Albanesi, duke e ndryshuar atë me disa veçori fonetike në mënyrë që të kuptohej edhe nga shqiptarët e kolonive të tjera. U përkthye në italisht që në [[1571|vitin 1571]] dhe është dokumenti më i vjetër letrar i italo-shqiptarëve. Autografi i mundshëm, në të cilin versioni i Matrangës ndërthuret me tekstin italian të veprës së Ledesmës, përmbahet në Barb. lat. 3454 . Pas ''[[Meshari|Mesharit]]'' të [[Gjon Buzuku|Gjon Buzukut]], veprës së parë të letërsisë shqipe ( [[1555]] ), të zbuluar nga Imzot Paolo Schirò i [[Hora e Arbëreshëvet|Piana degli Albanesi]], libri i tij, ''E Mbësuame e Krështerë'', nga i cili ekzistojnë dy kopje, është absolutisht një nga shprehjet e para filologjike të dokumentuara të [[Gjuha arbëreshe (Itali)|gjuhës arbëreshe]] të shkruara në të gjithë letërsinë shqipe. [[File:Stamp_of_Albania_-_2018_-_Colnect_827467_-_400th_Anniversary_of_the_Publishing_of_the_Bible_in_Albanian.jpeg|parapamje| Posta Shqiptare, 2018, [[Pulla postare|pullë]] në përkujtim të 400-vjetorit të botimit të ''E Mbësuame e Krështerë'' .]] == Punimet kryesore == * ''Dhe Mbësuame dhe Krështerë'' - ''Doktrina e Krishterë Shqiptare'', Piana degli Albanesi - Romë 1592. == Shënime == <references /> == Bibliografia == * ''Shkrimtari mâ i vjetri i italo-shqyptarvet: D. Lukë Matranga'', 1592: copa të zgjedhuna e të komentueve per shkollat e mjesme, Shkoder, Shtypshkroja françeskane, 1931. * ''Doktrina e krishterë shqiptare nga Luca Matranga'' : riprodhim, transkriptim dhe komentim i kodeksit latin Barberini 3454 / Luca Matranga, Qyteti i Vatikanit, Biblioteka Apostolike e Vatikanit, 1964. * ''Dhe mbsuame dhe Krështerë'' : Botim kritik i dorëshkrimit dhe teksteve të shtypura (1592) / Luca Matranga; redaktuar nga Matteo Mandalà, Caltanissetta, Sciascia Salvatore, 2004. == Hyrje të ngjashme == * [[Letërsia shqipe|Historia e letërsisë shqipe]] * [[Arbëreshët në Itali|Arbëreshë]] * [[Hora e Arbëreshëvet|Fusha e Albanezëve]] == Lidhje të jashtme == * {{Cite web|http://www.albanianorthodox.com/tekste/albanologji/Matranga_1592.pdf|Parte dello scritto letterario "Dottrina Cristiana" - Pjesë të shkrimin "E mbësuame e krështerë"}} * {{Cite web |title=Aspetti della cultura bizantina ed albanese in Sicilia |url=http://books.google.it/books?id=OdK9icaL8S4C&pg=PA3&dq=luca+matranga&as_brr=3&cd=1}} {{Authority control}}{{Portale|biografie|letteratura|linguistica}} [[Kategoria:Arbëreshë në Itali]] [[Kategoria:Wikipedia articles with VIAF identifiers]] 0ecfm7die8cdm6nl63wjq0db0bz4idy 3053146 3053142 2026-10-02T21:35:51Z Armerita 187991 3053146 wikitext text/x-wiki <templatestyles src={{Avviso/styles.css" />{{Cung|scrittori italiani}} [[File:E_Mbsuame_E_Chraesterae.jpg|parapamje|259x259px|La ''Dottrina Cristiana'' di Luca Matranga (1592)]] Luca Matranga (Lekë Matrënga në shqip; Piana degli Albanesi, 18 janar 1567 – 6 maj 1619) ishte një shkrimtar dhe prift italian i ritit bizantin-grek, me etni arbëreshe, i cili, me veprën e tij të parë të shkruar në gjuhën shqipe, shënoi zyrtarisht fillimin e letërsisë arbëreshe. Ky tekst, "E Mbësuame e Krështerë", ka rëndësi të veçantë historike, gjuhësore dhe letrare, pasi është dokumenti më i vjetër në variantin tosk të letërsisë shqipe. == Biografia == I lindur në [[Hora e Arbëreshëvet|Piana degli Albanesi]] (në atë kohë e quajtur ''Piana dei Greci'' ), në koloninë më të madhe dhe më të populluar arbëreshe në [[Siçilia|Siçili]], ai ndoqi Kolegjin e Sant'Atanasio në [[Roma|Romë]] . Pas studimeve në Romë dhe shugurimit të tij si prift ( [[1591]] ose [[1592]] ), ai ishte, të paktën që nga [[1601|viti 1601]], papa në Piana degli Albanesi, duke themeluar në qytetin e tij të lindjes shkollën e parë të vërtetë për ruajtjen e karakteristikave etnike dhe gjuhësore të komunitetit. [[File:Campo_Marzio_-_Collegio_Greco_2.JPG|majtas|parapamje| Kolegji Grek në Romë (1583), i themeluar për trajnimin e klerit greko-katolik shqiptar të Italisë dhe ku u arsimua Matranga.]] Shkrimtar me personalitet fisnik dhe papë i [[Liturgjia bizantine|ritit bizantin-grek]], ai njihet mbi të gjitha për krijimin e parë në [[Gjuha shqipe|gjuhën shqipe]], në dialektin ''tosk'' të përhapur gjerësisht në [[Shqipëria|Shqipërinë]] jugore dhe midis komuniteteve [[Arbëreshët në Itali|arbëreshë]] në [[Italia e Jugut|Itali]], të ''Doktrinës së Krishterë'' ( ''E Mbësuame e Krështerë'' ) nga jezuiti spanjoll P. Ledesma, kushtuar kryepeshkopit dioqezan të Monreale-s, Imzot Ludovico de Torres II, dhe botuar në [[1592|vitin 1592]], me përshtatjet e nevojshme, për nevojat e ritit vendas. Për tekstin e tij, Matranga përdori dialektin shqip të Piana degli Albanesi, duke e ndryshuar atë me disa veçori fonetike në mënyrë që të kuptohej edhe nga shqiptarët e kolonive të tjera. U përkthye në italisht që në [[1571|vitin 1571]] dhe është dokumenti më i vjetër letrar i italo-shqiptarëve. Autografi i mundshëm, në të cilin versioni i Matrangës ndërthuret me tekstin italian të veprës së Ledesmës, përmbahet në Barb. lat. 3454 . Pas ''[[Meshari|Mesharit]]'' të [[Gjon Buzuku|Gjon Buzukut]], veprës së parë të letërsisë shqipe ( [[1555]] ), të zbuluar nga Imzot Paolo Schirò i [[Hora e Arbëreshëvet|Piana degli Albanesi]], libri i tij, ''E Mbësuame e Krështerë'', nga i cili ekzistojnë dy kopje, është absolutisht një nga shprehjet e para filologjike të dokumentuara të [[Gjuha arbëreshe (Itali)|gjuhës arbëreshe]] të shkruara në të gjithë letërsinë shqipe. [[File:Stamp_of_Albania_-_2018_-_Colnect_827467_-_400th_Anniversary_of_the_Publishing_of_the_Bible_in_Albanian.jpeg|parapamje| Posta Shqiptare, 2018, [[Pulla postare|pullë]] në përkujtim të 400-vjetorit të botimit të ''E Mbësuame e Krështerë'' .]] == Punimet kryesore == * ''Dhe Mbësuame dhe Krështerë'' - ''Doktrina e Krishterë Shqiptare'', Piana degli Albanesi - Romë 1592. == Shënime == <references /> == Bibliografia == * ''Shkrimtari mâ i vjetri i italo-shqyptarvet: D. Lukë Matranga'', 1592: copa të zgjedhuna e të komentueve per shkollat e mjesme, Shkoder, Shtypshkroja françeskane, 1931. * ''Doktrina e krishterë shqiptare nga Luca Matranga'' : riprodhim, transkriptim dhe komentim i kodeksit latin Barberini 3454 / Luca Matranga, Qyteti i Vatikanit, Biblioteka Apostolike e Vatikanit, 1964. * ''Dhe mbsuame dhe Krështerë'' : Botim kritik i dorëshkrimit dhe teksteve të shtypura (1592) / Luca Matranga; redaktuar nga Matteo Mandalà, Caltanissetta, Sciascia Salvatore, 2004. == Hyrje të ngjashme == * [[Letërsia shqipe|Historia e letërsisë shqipe]] * [[Arbëreshët në Itali|Arbëreshë]] * [[Hora e Arbëreshëvet|Fusha e Albanezëve]] == Lidhje të jashtme == * {{Cite web|http://www.albanianorthodox.com/tekste/albanologji/Matranga_1592.pdf|Parte dello scritto letterario "Dottrina Cristiana" - Pjesë të shkrimin "E mbësuame e krështerë"}} * {{Cite web |title=Aspetti della cultura bizantina ed albanese in Sicilia |url=http://books.google.it/books?id=OdK9icaL8S4C&pg=PA3&dq=luca+matranga&as_brr=3&cd=1}} {{Authority control}}{{Portale|biografie|letteratura|linguistica}} [[Kategoria:Arbëreshë në Itali]] [[Kategoria:Wikipedia articles with VIAF identifiers]] 84hl9h13fqj4qpbr5cc88l8jto2ksjm Diskutim:Alice Bentinck 1 297051 3053043 2897445 2026-10-02T13:26:24Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3053043 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Alice Bentinck/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Alice Bentinck]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3053042 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20151001182945/http://www.managementtoday.co.uk/go/35-women-under-35-2014 për lidhjen http://www.managementtoday.co.uk/go/35-women-under-35-2014. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 tetor 2026 15:26 (CEST) nv63ixffbek23wkke5lcvxo3150ppm8 Primatët 0 300471 3053151 3045156 2026-10-02T21:51:13Z InternetArchiveBot 115207 Adding 1 book for [[Wikipedia:Vërtetueshmëria]] (20261002sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 3053151 wikitext text/x-wiki {{automatic taxobox|name=Primatët|fossil_range=[[Paleocene]]–[[Holocene|Present]], {{Fossil range|55|0|earliest=85}}|image=Primates - some families.jpg|image_caption=Shumë familje primatësh: [[Daubentoniidae]], [[Tarsiidae]], [[Lemuridae]], [[Lorisidae]], [[Cebidae]], [[Callitrichidae]], [[Atelidae]], [[Cercopithecidae]], [[Hylobatidae]], [[Hominidae]]|taxon=Primates|authority=[[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758<ref name="MSW3">{{MSW3 Groves|pages=111–184|id=12100001}}</ref>|subdivision_ranks=Nënrendet|subdivision=*[[Strepsirrhini]] *[[Haplorhini]] *†''[[Altiatlasius]]''<br> '''sister:''' [[Dermoptera]]|range_map=Range of Non-human Primates.png|range_map_caption=Gama e primatëve jo njerëzor|synonyms=[[Plesiadapiformes]] ([[cladistically]] including crown primates<ref>{{Cite journal|last=Silcox|first=Mary T.|last2=Bloch|first2=Jonathan I.|last3=Boyer|first3=Doug M.|last4=Chester|first4=Stephen G. B.|last5=López‐Torres|first5=Sergi|date=2017|title=The evolutionary radiation of plesiadapiforms|journal=Evolutionary Anthropology: Issues, News, and Reviews|language=en|volume=26|issue=2|pages=74–94|doi=10.1002/evan.21526|pmid=28429568|issn=1520-6505|doi-access=free}}</ref>)|regnum=[[Animalia]]|phylum=[[Chordata]]|classis=[[Mammalia]]|ordo=Primates}} '''Primatët''' janë [[Gjitari|gjitarë]] [[Eutheria|eutherian]] që përbëjnë [[Rendi (biologji)|rendin]] '''Primate''' . Primatët u shfaqën 85-55 milion vjet më parë së pari nga gjitarë të vegjël tokësorë , të cilët u përshtatën për të jetuar në [[Pyjet tropikale|pemët e pyjeve tropikale ]]: shumë karakteristika primare paraqesin përshtatje për jetën në këtë mjedis sfidues, përfshirë [[Truri|trurin]] e madh,mprehtësi vizuale , vizion ngjyrash , brezin e ndryshuar të shpatullave dhe duar të holla. Primatët variojnë nga madhësi e [[Lemuri-mi i Madame Berthe|lemurit-mi i Madam Berthe]] , i cili ka një masë prej 30 g , deri tek [[gorilla lindore]] , duke pasur një masë mbi 200 kg . Ekzistojnë 190-448 lloje të primatëve të gjallë, në varësi të cilës klasifikim që përdoret. Llojet e reja të primatëve vazhdojnë të zbulohen: mbi 25 lloje u përshkruan në dekadën e parë të viteve 2000, dhe njëmbëdhjetë që nga viti 2010. Primatët ndahen në dy nënrende të dallueshme . Nënrendi i parë quhet strepsirrhinët, të cilët përmban [[Lemur|lemurët]] , [[Galago|galagot]] dhe [[Lorisidae|lorisidët]] . Këto primatët mund të gjenden në të gjithë [[Afrika|Afrikën]], [[Madagaskari|Madagaskarin]], [[India|Indinë]] dhe [[Azia Juglindore|Azinë Juglindore]].Nënrendi i dytë që përfshin edhe njëzet i referohen primatëve rhinariumit . Nënrendi i dytë quhet haplorhinët , të cilët përmban [[Tarsieri|tarsierët]] , [[Majmuni|majmunët]] dhe [[Majmunet njerez|majmunët e mëdhenj]]. Simianët i referohen majmunët e vegjël dhe majmunët e mëdhenj, të cilat mund të klasifikohen si majmunët e mëdhenj dhe majmunët e Botës së Vjetër nën infrarendin e catarrhinëve dhe si Majmunët e Botës së Re nën infrarendin e platyrinave . Dyzet milion vjet më parë, simianët nga Afrika migruan në [[Amerika Jugore|Amerikën Jugore]] , gjë që u dha lindjen pesë familjeve të majmunëve të Bota e Re. Simianët e mbetur u ndanë me majmunët e mëdhenj ( Hominoidea ) dhe majmunët e Botës së Vjetër ( [[Cercopithecoidea]]) afërsisht njëzet e pesë milion vjet më parë. Lloje të zakonshme që përfshijnë simianët përfshijnë babiunët , makakët dhe majmunët e mëdhenj ( Bota e Vjetër ) ; dhe kapuçinët , ulëritësit dhe majmunët ketër ( Bota e Re ) . Primatët kanë tru të mëdhenj (në krahasim me madhësinë e trupit) në krahasim me gjitarët e tjerë, si dhe një mprehtësinë vizuale në kurriz të ndjenjës së nuhatjes , e cila është sistemi shqisor mbizotërues në shumicën e gjitarëve. Këto karakteristika janë më të zhvilluara tek majmunët dhe majmunët e mëdhenj, dhe dukshëm më pak tek lorisët dhe lemurët. Disa primat janë [[trikromat]] , me tre kanale të pavarura për transmetimin e informacionit mbi ngjyrën. Përveç majmunëve të mëdhenj dhe [[Njeriu|njerëzve]] , primatët kanë [[Bishti (biologji)|bishta]]. Shumica e primatëve gjithashtu kanë gishtërinj të kundërshtueshëm . Shumë lloje janë me dimensione seksuale ; ndryshimet mund të përfshijnë masën e [[Muskujt|muskujve]] , shpërndarjen e [[Yndyra|yndyrës]] , gjerësia e [[Legeni|legenit]], madhësia e [[Dhëmbët e qenit|dhëmbët të qenit]], shpërndarja e [[Flokët|flokëve]] dhe ngjyrosja. Primatët kanë shkallë më të ngadaltë zhvillimi sesa gjitarët e tjerë me madhësi të ngjashme, arrijnë pjekurinë më vonë dhe kanë jetëgjatësi më të gjatë. Në varësi të llojeve, të rriturit mund të jetojnë në vetmi, në çifte të çiftëzuara ose në grupe deri në qindra anëtarë. Disa primatë, përfshirë gorillat , njerëzit dhe babiunët, janë kryesisht tokësorë sesa arbeol , por të gjitha llojet kanë përshtatje për ngjitjen e pemëve. Teknikat e lëvizjes arbeole të përdorura përfshijnë kërcimin nga pema në pemë dhe lëkundjet midis degëve të pemëve ; teknikat e lëvizjes tokësor përfshijnë ecjen në dy [[gjymtyrë]] ( [[Bipedalizmi|bipedalizëm]]) dhe ecje e modifikuar në katër gjymtyrë . Primatët janë ndër më shoqërorët e kafshëve, duke formuar çifte ose grupe familjare. Primatët jo-njerëzorë kanë të paktën katër lloje të sistemeve sociale , shumë të përcaktuara nga sasia e lëvizjes nga femrat [[Adoleshenca|adoleshente]] midis grupeve. Shumica e llojeve primate mbeten të paktën pjesërisht arbeol: përjashtime janë njerëzit, disa majmunë të tjerë të mëdhenj dhe babiunët, të cilët lanë [[Pema|pemët]] për tokë dhe tani banojnë në çdo kontinent. Ndërveprimet e ngushta midis njerëzve dhe primatëve jo njerëzorë (NHP) mund të krijojnë mundësi për transmetimin e [[Sëmundjet zoonotike|sëmundjeve zoonotike]] , veçanërisht sëmundjet e viruseve, duke përfshirë [[Herpesi Gjenital|herpesin]] , [[Fruthi|fruthin]] , [[Ebla|ebola]] , [[Tërbimi|tërbimin]] dhe [[Hepatiti|hepatitin]] . Mijëra primat jo njerëzorë përdoren në hulumtime në të gjithë botën për shkak të ngjashmërisë së tyre [[Psikologjia|psikologjike]] dhe [[Fiziologjia|fiziologjike]] me njerëzit. Rreth 60% e primatve janë [[Lloje të kërcënuar me zhdukje|të kërcënuar me zhdukje]]. Kërcënimet e zakonshme përfshijnë [[Shpyllëzimi|shpyllëzimin]] , [[Copëzimi i pyjeve|copëzimin e pyjeve]] , vrasjen e majmunëve, dhe gjuetia primare për përdorim në [[ilaçe]], si [[Kafsha shtëpiake|kafshë shtëpiake]] dhe ushqim. Shpyllzimi i pyjeve tropikale në shkallë të gjerë për bujqësinë kërcënon më shumë primatë. == Historia e termologjis == Emri në [[Gjuhët angleze|gjuhën angleze]] "primat" rrjedh nga fjala [[Gjuha frënge|frënge]] ''Primat'' , e ardhur nga fjala [[Gjuha latine|latine]], ''Primus'' ( "Kryesues").<ref>{{cite encyclopedia|title=Primate|encyclopedia=Merriam-Webster Online Dictionary|publisher=[[Merriam-Webster]]|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/primate|access-date=2008-07-21}}</ref> Emri u dha nga [[Karl Lineu|Karl Lineus]] sepse ai mendonte se ky ishte rendi "më i lartë" i [[Kafsha|kafshëve]].<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=qNtjfh57ipsC&q=primate+carl+linnaeus+highest|title=The Book of Popular Science|year=1963|page=257}}</ref> Marrëdhëniet midis grupeve të ndryshme të primatëve nuk u kuptuan qartë deri relativisht vonë, kështu që termat e përdorur zakonisht janë disi të hutuar. Për shembull, " majmunët e mëdhejn " është përdorur ose si një alternative për "majmunët" ose për çdo primat të egër, relativisht të ngjashëm me njerëzit .<ref name="EB11Ape">{{Citation|last=Anon.|year=1911|contribution=Ape|title=Encyclopædia Britannica|location=New York|publisher=Encyclopædia Britannica|url=https://archive.org/stream/encyclopaediabri02chisrich#page/160/mode/2up|access-date=2011-07-10|edition=11th|volume=XIX}}</ref> [[Sir Wilfrid Le Gros Clark]] ishte një nga primatologët që zhvilloi idenë e tendencave në [[Evolucioni i primatëve|evolucionin i primatëve]] dhe metodologjinë e rregullimit të anëtarëve të gjallë të një rendi në një "seri ngjitëse" që çon tek njerëzit.<ref name="Dixson1981">{{Citation|last=Dixson|first=A.F.|year=1981|title=The Natural History of the Gorilla|location=London|publisher=Weidenfeld & Nicolson|isbn=978-0-297-77895-0}}<!--pp needed--></ref> Emrat e përdorur zakonisht për grupet e primatëve si " prosimianët ", " majmunët ", " gibonët " dhe " majmunët e mëdhenj " pasqyrojnë këtë metodologji. Sipas të kuptuarit tonë të tanishëm të historisë evolutive e primatëve, disa prej këtyre grupeve janë parafiletik : një grup [[parafiletik]] është një i cili nuk nuk përfshin të gjithë pasardhësit e paraardhësin e përbashkët të grupit. Në kontrast me metodologjinë e Clark, klasifikimet moderne zakonisht identifikojnë (ose [[Emri|emrin]]) vetëm ato grupime që janë monofetike ; domethënë, një grup i tillë i emëruar përfshin të gjithë pasardhësit e paraardhësit të përbashkët të grupit.<ref>Definitions of [[paraphyly]] vary; for the one used here see e.g. {{Citation|last=Stace|first=Clive A.|author-link=Clive A. Stace|year=2010|title=Classification by molecules: What's in it for field botanists?|journal=Watsonia|volume=28|pages=103–122|url=http://www.watsonia.org.uk/Wats28p103.pdf|access-date=2010-02-07|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110726104027/https://www.watsonia.org.uk/Wats28p103.pdf|archive-date=2011-07-26}}.</ref> Të gjitha grupet me emra shkencorë janë monofletikë (d.m.th., ato janë kadastra ), dhe sekuenca e klasifikimit shkencor pasqyron [[Historina evolucionare|historinë evolucionare]] të linjave të lidhura. Grupet që emërtohen tradicionalisht tregohen në të djathtë; ata formojnë një "seri ngjitëse" , dhe disa grupe janë parafytletike: * "[[Prosimianët]]" përmbajnë dy grupe monofletike (nënrendin Strepsirrhini, ose lemurët, loridët dhe galogët, si dhe tarsierët e nënrendit Haplorhini); është një grupim parafiletik sepse përjashton Simiformët, të cilët gjithashtu janë pasardhës të primatëve të të parëve të zakonshëm. * "[[Majmuni|majmunët]]" përmbajnë dy grupe monofletike, majmunët e Botës së Re dhe majmunët e Botës së Vjetër, por është parafiletik sepse përjashton hominoidët, gjithashtu pasardhësi i zakonshëm ishin Simiformët. * " [[Majmunet njerez|Majmunët e mëdhen]]<nowiki/>j ", janë parafletikë nëse termat përdoren të tillë që ata të përjashtojnë njerëzit . Kështu, anëtarët e dy grupeve , dhe kështu emrat, nuk përputhen, gjë që shkakton probleme në lidhje me [[Emri shkencorë|emrat shkencorë]] me emrat e zakonshëm (zakonisht tradicional). Që nga viti [[2005]] , nuk ka konsensus nëse do të pranojmë emra tradicionalë (domethënë të zakonshëm), por parafiletë, apo të përdorim vetëm emra monofletikë; ose të përdorin emrat e zakonshëm 'të rinj' ose përshtatjet e të vjetrave. Të dy qasjet konkurruese mund të gjenden në burime biologjike, shpesh në të njëjtën punë, dhe nganjëherë nga i njëjti autor. Kështu, Benton i përkufizon "majmunët e mëdhenj" për të përfshirë edhe njerëzit. {{Sfn|Benton|2005|pp=378–380}} == Klasifikimi i primatëve të gjallë == [[Skeda:Primates-drawing.jpg|parapamje|Vizatim i 1927 i orangutangëve,shimpazetë dhe gibonët.]] [[Skeda:Akha_cropped.png|djathtas|parapamje|''[[Homo sapiens]]'']] [[Skeda:NILGIRI_LANGUR_(Trachypithecus_johnii).jpg|parapamje|[[Languri i Nilgirit]] (''Trachypithecus johnii''), një majmun i Botës së Vjetër]] Një listë e familjeve të primatëve të gjallë është dhënë më poshtë, së bashku me një klasifikim të mundshëm në radhët midis rendit dhe familjes.<ref name="MSW3" /><ref name="Cartmill2011">{{cite book|last1=Cartmill|first1=M.|url=https://books.google.com/books?id=X058kYnhxC0C&pg=PA90|title=The Human Lineage|last2=Smith|first2=F. H.|publisher=John Wiley & Sons|year=2011|isbn=978-1-118-21145-8}}</ref><ref name="Mittermeier2008" /><ref name="SAP">{{cite book|author1=Rylands, A. B.|title=South American Primates: Comparative Perspectives in the Study of Behavior, Ecology, and Conservation|url=https://archive.org/details/southamericanpri0000unse_v4e5|author2=Mittermeier, R. A.|publisher=Springer|year=2009|isbn=978-0-387-78704-6|editor=Garber, P. A.|chapter=The Diversity of the New World Primates (Platyrrhini)|editor2=Estrada, A.|editor3=Bicca-Marques, J. C.|editor4=Heymann, E. W.|editor5=Strier, K. B.|editor5-link=Karen B. Strier|name-list-style=amp}}</ref> Përdoren edhe klasifikime të tjera. Për shembull, një klasifikim alternative i Strepsirrhinivë të gjallë i ndan ato në dy infrarende, [[Lemuriformët]] dhe Lorisiformët. {{Sfn|Hartwig|2011|pp=20–21}} * '''Rendi i Primatëve''' ** '''Nënrendi [[Strepsirrhini]]''': lemurët, galagot dhe lorisidët *** Infrarendi [[Lemuriformes]]{{efn|name=Lemuriformes|Although the [[Monophyly|monophyletic relationship]] between lemurs and lorisoids is widely accepted, their clade name is not. The term "lemuriform" is used here because it derives from one popular taxonomy that clumps the [[clade]] of toothcombed primates into one [[Taxonomic rank|infraorder]] and the extinct, non-toothcombed [[Adapiformes|adapiforms]] into another, both within the [[Taxonomic rank|suborder]] Strepsirrhini.{{Sfn|Szalay|Delson|1980|p=149}}{{Sfn|Cartmill|2010|p=15}} However, another popular alternative taxonomy places the [[Lorisoidea|lorisoids]] in their own infraorder, Lorisiformes.{{Sfn|Hartwig|2011|pp=20–21}}}} **** Superfamilja [[Lemuroidea]] ***** Familja [[Cheirogaleidae]]: lemurët xhuxh dhe lemurët minj (34 lloje) ***** Familja [[Aye-aye|Daubentoniidae]]: aji-aji (1 lloji) ***** Familja [[Lemuridae]]: lemuri bishtunazë dhe llojet e ngjashme (21 lloje) ***** Familja [[Lepilemuridae]]: lemurët sportiv (26 lloje) ***** Familja [[Indriidae]]: lemurët leshator dhe llojet e ngjashme (19 lloje) **** Superfamilja [[Lorisoidea]] ***** Familja [[Lorisidae]]: lorisidët (14 lloje) ***** Familja [[Galagidae]]: galagot (19 lloje) ** '''Nënrendi [[Haplorhini]]''': tarsierët, majmunët dhe majmunët e mëdhenj *** Infrarendi [[Tarsiiformes]] **** Familja [[Tarsier|Tarsiidae]]: tarsierët (11 lloje) *** Infrarendi [[Simiiformes]] (ose Anthropoidea) **** Parvrendi [[Platyrrhini]]: majmunët e Botës së Re ***** Familja [[Callitrichidae]]: marmoseta dhe tamarinët (42 lloje) ***** Familja [[Cebidae]]: kapucinët dhe majmunët ketra(14 lloje) ***** Familja [[Aotidae]]: majmunët e natës (11 lloje) ***** Familja [[Pitheciidae]]: titiët, sakitë dhe uakaritët (43 lloje) ***** Familja [[Atelidae]]: majmunët ulëritësit, merimang,merimang leshator dhe leshator (29 lloje) **** Parvrendi [[Catarrhini]] ***** Superfamilja [[Old World monkey|Cercopithecoidea]] ****** Familja [[Old World monkey|Cercopithecidae]]: majmunët e Botës së Vjetër (138 lloje) ***** Superfamilja [[Hominoidea]] ****** Familja [[Hylobatidae]]: gibonët (18 lloje) ****** Familja [[Hominidae]]: majmunët njerëzor (8 lloje) Rendi i Primatëve u krijua nga Karl Lineusit në 1758, në botimin e dhjetë të librit të tij ''[[Systema Naturae]]'' ,<ref>{{cite book|author=Linnaeus, C.|title=Sistema naturae per regna tria Naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus differentiis, synonimis locis. Tomus I|publisher=Impensis direct. Laurentii Salvii, Holmia|year=1758|pages=20–32}}</ref> Në botimin e parë të të njëjtit libër (1735), ai kishte përdorur emrin Antropomorfa për ''[[Homo]]'' , ''[[Simia]]'' dhe ''[[Bradypus]]'' .<ref>{{cite book|author=Linnaeus, C.|title=Sistema naturae sive regna tria Naturae systematice proposita per classes, ordines, genera, & species|publisher=apud Theodorum Haak, Lugduni Batavorum|year=1735|pages=s.p}}</ref> Më 1839, Henri Marie Ducrotay de Blainville, pas Lineus dhe imituar nomenklatura e tij, e themeluar rendin Sekundatët (përfshirë nënrendi [[Lakuriqi i natës|Kiroptera]] , [[Insektivora]] dhe [[Karnivorët|Karnivora]] ), Tertiatët (ose [[Glirë]] ) dhe Quaternatët (përfshirë [[Gravigrada]] , [[Pachydermata]] dhe [[Ruminantia]] ),<ref>{{cite book|author=Blainville, H.|title=Annales Françaises et Etrangères d'Anatomie et de Physiologie Appliquées à la Médicine et à l'Histoire Naturelle, 3|year=1839|pages=268–269|chapter=Nouvelle classification des Mammifères}}</ref> , por këto taksa të reja nuk u pranuan. Para Anderson dhe Jones futi klasifikimin e Strepsirrhini dhe Haplorhini në vitin [[1984]],<ref>{{cite book|author1=Thorington, R. W.|title=Orders and Families of Recent Mammals of the World|author2=Anderson, S.|publisher=John Wiley and Sons|year=1984|isbn=978-0-471-08493-8|editor=Anderson, S.|location=New York|pages=[https://archive.org/details/ordersfamiliesof0000unse/page/187 187–217]|chapter=Primates|editor2=Jones, J. K.|chapter-url=https://archive.org/details/ordersfamiliesof0000unse/page/187|name-list-style=amp}}</ref> (i ndjekur nga McKenna and Bell 1997 punës ''Klasifikimin e gjitarëve: Mbi nivelin e specieve'' ),<ref>{{cite book|author1=McKenna, M. C.|title=Classification of Mammals: Above the species level|url=https://archive.org/details/classificationof0000mcke|author2=Bell, S. K.|publisher=Columbia University Press|year=1997|isbn=0-231-11013-8|location=New York|pages=[https://archive.org/details/classificationof0000mcke/page/631 631]|name-list-style=amp}}</ref> primatët u ndanë në dy superfamilje: Prosimii dhe [[Anthropoidea]] .<ref>{{cite book|author=Strier, K.|title=Primate Behavioral Ecology|url=https://archive.org/details/primatebehaviora0000stri_u6i0|year=2007|isbn=978-0-205-44432-8|edition=Third|pages=[https://archive.org/details/primatebehaviora0000stri_u6i0/page/50 50]–53|author-link=Karen B. Strier}}</ref> Prosimii përfshinte të gjithë prosimianët : Strepsirrhini plus tarsierët . Antropoidea përmbante të gjithë simianët . == Filogjenia dhe gjenetika == {{cladogram|clades={{Clade|style=font-size:75%; width:35em; |label1=[[Euarchontoglires]]&nbsp;&nbsp; |1={{Clade |label1=[[Glires]]&nbsp; |1={{Clade |1=[[Brejtësit|Rodent]]ia (brejtësit) |2=[[Lagomorpha]] (lepujt dhe pikat)}} |label2=&nbsp;[[Euarchonta]]&nbsp; |2={{Clade |1=[[Hundgjatët e pemëve|Scandentia]] (hundgjatët e pemëve) | label2=[[Primatomorpha]] |2={{Clade |1=[[Lemurët fluturues|Dermoptera]] (kolugot) |label2='''Primatët''' |2={{Clade |state1=double |1=†[[Plesiadapiformes]] |2=primatët e gjallë}} }} }} }} }}}} Rendi i Primatëve është pjesë e kladës [[Euarchontoglires]] , e cila është e vendosur brenda kadastrës Eutheria të klasës së gjitarëve . Hulumtimet e fundit molekulare gjenetike tek primatët, [[Lemurët fluturues të Filipineve|kolugot]] , dhe [[Hundgjatët e pemëve|hundëgjatët e pemëve]] ka treguar se dy lloje të kolugove janë të lidhura më ngushtë me primatët se hundëgjatët e pemëve,<ref>{{cite journal|last1=Janečka|first1=J. E.|last2=Miller|first2=W.|last3=Pringle|first3=T. H.|last4=Wiens|first4=F.|last5=Zitzmann|first5=A.|last6=Helgen|first6=K. M.|last7=Springer|first7=M. S.|last8=Murphy|first8=W. J.|date=2 nëntor 2007|title=Molecular and Genomic Data Identify the Closest Living Relative of Primates|url=https://archive.org/details/sim_science_2007-11-02_318_5851/page/792|journal=Science|volume=318|issue=5851|pages=792–794|bibcode=2007Sci...318..792J|doi=10.1126/science.1147555|pmid=17975064|s2cid=12251814}}</ref> edhe pse hundëgjatët e pemëve në një kohë konsideroheshin si primatë.<ref>{{cite book|author=Kavanagh, M.|url=https://archive.org/details/completeguidetom0000kava_z0w7|title=A Complete Guide to Monkeys, Apes and Other Primates|publisher=Viking Press|year=1983|isbn=0-670-43543-0|location=New York|pages=[https://archive.org/details/completeguidetom0000kava_z0w7/page/18 18]|url-access=registration}}</ref> Këto tre rende përbëjnë kladë Euarchonta . Kombinimi i kësaj klade me kladën Glires (e përbërë nga [[Brejtësit|Rodentia]] dhe [[Lagomorfa]])) formon kladën Euarchontoglires. Në mënyra të ndryshme, të dy Euarchonta dhe Euarchontoglires renditen si superend. Disa shkencëtarë e konsiderojnë Dermoptera si një nënndarje të Primatëve dhe përdorin nënndarjen Euprimates për primatët "e vërtetë".<ref>{{cite book|author1=McKenna, M. C.|title=Classification of Mammals Above the Species Level|url=https://archive.org/details/classificationof0000mcke|author2=Bell, S. K.|publisher=Columbia University Press|year=1997|isbn=0-231-11012-X|location=New York|pages=[https://archive.org/details/classificationof0000mcke/page/329 329]|name-list-style=amp|ref=none}}</ref> === Evolucioni === Prejardhja parësore mendohet të kthehet të paktën afër kufirit [[Kretaci|Kretace]] -[[Paleogjeni|Paleogjen]] ose rreth 63-74 milion vjetë më parë,<ref name="2010Williams">{{cite journal|last1=Williams|first1=B.A.|last2=Kay|first2=R.F.|last3=Kirk|first3=E.C.|year=2010|title=New perspectives on anthropoid origins|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=107|issue=11|pages=4797–4804|bibcode=2010PNAS..107.4797W|doi=10.1073/pnas.0908320107|pmc=2841917|pmid=20212104}}</ref><ref name="StanyonSpringer2012">{{cite journal|last1=Stanyon|first1=Roscoe|last2=Springer|first2=Mark S.|last3=Meredith|first3=Robert W.|last4=Gatesy|first4=John|last5=Emerling|first5=Christopher A.|last6=Park|first6=Jong|last7=Rabosky|first7=Daniel L.|last8=Stadler|first8=Tanja|last9=Steiner|first9=Cynthia|last10=Ryder|first10=Oliver A.|last11=Janečka|first11=Jan E.|year=2012|title=Macroevolutionary Dynamics and Historical Biogeography of Primate Diversification Inferred from a Species Supermatrix|journal=PLOS ONE|volume=7|issue=11|pages=e49521|bibcode=2012PLoSO...749521S|doi=10.1371/journal.pone.0049521|issn=1932-6203|pmc=3500307|pmid=23166696|first13=William J.|last13=Murphy|first12=Colleen A.|last12=Fisher}}</ref><ref name="JamesonHou2011">{{cite journal|last1=Jameson|first1=Natalie M.|last2=Hou|first2=Zhuo-Cheng|last3=Sterner|first3=Kirstin N.|last4=Weckle|first4=Amy|last5=Goodman|first5=Morris|last6=Steiper|first6=Michael E.|last7=Wildman|first7=Derek E.|date=shtator 2011|title=Genomic data reject the hypothesis of a prosimian primate clade|journal=Journal of Human Evolution|volume=61|issue=3|pages=295–305|doi=10.1016/j.jhevol.2011.04.004|issn=0047-2484|pmid=21620437}}</ref><ref name="PozziHodgson2014">{{cite journal|last1=Pozzi|first1=Luca|last2=Hodgson|first2=Jason A.|last3=Burrell|first3=Andrew S.|last4=Sterner|first4=Kirstin N.|last5=Raaum|first5=Ryan L.|last6=Disotell|first6=Todd R.|date=qershor 2014|title=Primate phylogenetic relationships and divergence dates inferred from complete mitochondrial genomes|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|volume=75|pages=165–183|doi=10.1016/j.ympev.2014.02.023|issn=1055-7903|pmc=4059600|pmid=24583291}}</ref><ref name="StanyonFinstermeier2013">{{cite journal|last1=Stanyon|first1=Roscoe|last2=Finstermeier|first2=Knut|last3=Zinner|first3=Dietmar|last4=Brameier|first4=Markus|last5=Meyer|first5=Matthias|last6=Kreuz|first6=Eva|last7=Hofreiter|first7=Michael|last8=Roos|first8=Christian|date=16 korrik 2013|title=A Mitogenomic Phylogeny of Living Primates|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=7|pages=e69504|bibcode=2013PLoSO...869504F|doi=10.1371/journal.pone.0069504|issn=1932-6203|pmc=3713065|pmid=23874967}}</ref> edhe pse primatët më të vjetër të njohura nga procesi fosil daton në Paleocenin e Vonë të Afrikës, c.57 milion vjet më parë ( ''Altiatlasius'' )<ref name="BAWilliams_2010">{{Cite journal|last1=Williams|first1=B. A.|last2=Kay|first2=R. F.|last3=Kirk|first3=E. C.|year=2010|title=New perspectives on anthropoid origins|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=107|issue=11|pages=4797–4804|bibcode=2010PNAS..107.4797W|doi=10.1073/pnas.0908320107|pmc=2841917|pmid=20212104|ref=none}}</ref> ose tranzicionit [[Paleoceni|Paleocene]]-[[Eoceni|Eocene]] në kontinentet veriore, c. 55 milion vjetë më parë ( ''Cantius'' , ''Donrussellia'' , ''Altanius'' , ''Plesiadapis'' dhe ''Teilhardina'' ).<ref name="Miller_2005">{{Cite journal|last1=Miller|first1=E. R.|last2=Gunnell|first2=G. F.|last3=Martin|first3=R. D.|year=2005|title=Deep Time and the Search for Anthropoid Origins|url=http://www.paleontology.lsa.umich.edu/Accomplishments/deeptime.ajpa2005.pdf|journal=American Journal of Physical Anthropology|volume=128|pages=60–95|doi=10.1002/ajpa.20352|pmid=16369958|access-date=13 shkurt 2021|archive-date=18 prill 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120418022859/http://www.paleontology.lsa.umich.edu/Accomplishments/deeptime.ajpa2005.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="ChatterjeeEtal2009">{{Cite journal|last1=Chatterjee|first1=Helen J|last2=Ho|first2=Simon Y.W.|last3=Barnes|first3=Ian|last4=Groves|first4=Colin|author-link4=Colin Groves|date=27 tetor 2009|title=Estimating the phylogeny and divergence times of primates using a supermatrix approach|journal=BMC Evolutionary Biology|volume=9|issue=1|pages=259|doi=10.1186/1471-2148-9-259|pmc=2774700|pmid=19860891}}</ref><ref name="placental_radiation">{{cite journal|author=O'Leary, M. A.|display-authors=etal|date=8 shkurt 2013|title=The placental mammal ancestor and the post–K-Pg radiation of placentals|url=https://archive.org/details/sim_science_2013-02-08_339_6120/page/662|journal=Science|volume=339|issue=6120|pages=662–667|bibcode=2013Sci...339..662O|doi=10.1126/science.1229237|pmid=23393258|s2cid=206544776}}</ref> Studime të tjera, përfshirë studimet e orës molekulare, kanë vlerësuar se origjina e degës primate ka qenë në mesin e periudhës së Kretacit, rreth 85 milion vjet më parë.<ref>{{cite journal|author=Lee, M.|date=shtator 1999|title=Molecular Clock Calibrations and Metazoan Divergence Dates|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-molecular-evolution_1999-09_49_3/page/385|journal=Journal of Molecular Evolution|volume=49|issue=3|pages=385–391|bibcode=1999JMolE..49..385L|doi=10.1007/PL00006562|pmid=10473780|s2cid=1629316}}</ref><ref>{{cite web|title=Scientists Push Back Primate Origins From 65&nbsp;Million To 85&nbsp;Million Years Ago|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2002/04/020418073440.htm|access-date=2008-10-24|website=Science Daily}}</ref><ref>{{cite journal|author1=Tavaré, S.|author2=Marshall, C. R.|author3=Will, O.|author4=Soligo, C.|author5=Martin R.D.|date=18 prill 2002|title=Using the fossil record to estimate the age of the last common ancestor of extant primates|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2002-04-18_416_6882/page/726|journal=Nature|volume=416|issue=6882|pages=726–729|bibcode=2002Natur.416..726T|doi=10.1038/416726a|pmid=11961552|s2cid=4368374}}</ref> Nga llogaritja moderne kladistike , rendi i primatëve është monofletik . Nënrendi Strepsirrhini në përgjithësi mendohet të jetë shkëputen nga vija primitive e primatëve rreth 63 milion vjetë më pare ,<ref>{{cite journal|author1=Klonisch, T.|author2=Froehlich, C.|author3=Tetens, F.|author4=Fischer, B.|author5=Hombach-Klonisch, S.|year=2001|title=Molecular Remodeling of Members of the Relaxin Family During Primate Evolution|url=http://mbe.oxfordjournals.org/cgi/content/full/18/3/393|journal=Molecular Biology and Evolution|volume=18|issue=3|pages=393–403|doi=10.1093/oxfordjournals.molbev.a003815|pmid=11230540|access-date=2008-08-22|doi-access=free}}</ref> edhe pse datat më parë janë mbështetur gjithashtu.<ref name="genome">{{cite journal|author=Horvath, J.|last2=Weisrock|first2=D. W.|last3=Embry|first3=S. L.|last4=Fiorentino|first4=I.|last5=Balhoff|first5=J. P.|last6=Kappeler|first6=P.|last7=Wray|first7=G. A.|last8=Willard|first8=H. F.|last9=Yoder|first9=A. D.|display-authors=1|year=2008|title=Development and Application of a Phylogenomic Toolkit: Resolving the Evolutionary History of Madagascar's Lemurs|journal=Genome Research|volume=18|issue=3|pages=489–499|doi=10.1101/gr.7265208|pmc=2259113|pmid=18245770}}</ref> Shtatë familje strepsirrhine janë të përbërë nga pesë familje lemurësh familje dhe dy familjet e mbetura që përfshijnë lorisidët dhe galagot .<ref name="MSW3" /><ref name="Mittermeier2008">{{cite journal|author1=Mittermeier, R.|author2=Ganzhorn, J.|author3=Konstant, W.|author4=Glander, K.|author5=Tattersall, I.|author6=Groves, C.|author7=Rylands, A.|author8=Hapke, A.|author9=Ratsimbazafy, J.|author10=Mayor, M.|author11=Louis, E.|date=dhjetor 2008|title=Lemur Diversity in Madagascar|url=https://dukespace.lib.duke.edu/dspace/bitstream/10161/6237/1/08%20lemur%20diversity.pdf|journal=International Journal of Primatology|volume=29|issue=6|pages=1607–1656|doi=10.1007/s10764-008-9317-y|author12=Rumpler, Y.|author13=Schwitzer, C.|author14=Rasoloarison, R.|author-link1=Russell Mittermeier|s2cid=17614597|access-date=13 shkurt 2021|archive-date=15 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210215163911/https://dukespace.lib.duke.edu/dspace/bitstream/handle/10161/6237/08|url-status=dead}}</ref> Skemat e vjetra të klasifikimit përfshin [[Lepilemuridae]] në Lemuridae dhe [[Galagidae]] në Lorisidae , duke dhënë një shpërndarje me katër familjare në vend të pesë-dy siç paraqitet këtu.<ref name="MSW3" /> Gjatë Eocenit , shumica e kontinenteve veriore u dominuan nga dy grupe, adapiformët dhe omomyidët .<ref name="Sellers" /><ref name="evolution">{{cite book|author=Hartwig, W.|title=Primates in Perspective|url=https://archive.org/details/primatesinperspe0000unse_h2r7|publisher=Oxford University Press|year=2007|isbn=978-0-19-517133-4|editor=Campbell, C.|pages=[https://archive.org/details/primatesinperspe0000unse_h2r7/page/n30 13]–17|chapter=Primate Evolution|editor2=Fuentes, A.|editor3=MacKinnon, K.|editor4=Panger, M.|editor5=Bearder, S.}}</ref> Të parët konsiderohen anëtarë të Strepsirrhini, por nuk kishin një lukth dhëmbësh si lemurët moderne; analiza e fundit ka treguar që ''[[Darwinius|Darwinius masillae]]'' përshtatet në këtë grupim.<ref name="Williams2010">{{Cite journal|last1=Williams|first1=B. A.|last2=Kay|first2=R. F.|last3=Christopher Kirk|first3=E.|last4=Ross|first4=C. F.|year=2010|title=''Darwinius masillae'' is a strepsirrhine—a reply to Franzen ''et al.'' (2009)|url=http://strainlab.uchicago.edu/publications/Williams%20et%20al%202010.pdf|journal=Journal of Human Evolution|volume=59|issue=5|pages=567–573; discussion 573–9|doi=10.1016/j.jhevol.2010.01.003|pmid=20188396|archive-url=https://web.archive.org/web/20130517155919/http://strainlab.uchicago.edu/publications/Williams%20et%20al%202010.pdf|archive-date=2013-05-17}}</ref> Kjo e fundit ishte e lidhur ngushtë me tarsierët, majmunët dhe majmunët e mëdhenj. Se si lidhen këto dy grupe me primatët ekzistues është e paqartë. Omomyidët u zhdukën rreth 30 milion vjetë më parë,<ref name="evolution" /> ndërsa adaptorët mbijetuan deri rreth rreth 10 milion vjetë më parë.<ref>{{cite book|author1=Ciochon, R.|title=Primate Evolution and Human Origins|author2=Fleagle, J.|publisher=Benjamin/Cummings|year=1987|isbn=978-0-202-01175-2|location=Menlo Park, California|pages=72|name-list-style=amp}}</ref> Sipas studimeve gjenetike, lemurët e [[Madagaskari|Madagaskarit]] u larguan nga lorisoidët afërsisht 75 milion vjetë më parë.<ref name="genome" /> Këto studime, si dhe provat kromozomale dhe [[Studimet molekulare|molekulare]], gjithashtu tregojnë se lemurët janë më të lidhur me njëri-tjetrin sesa me primatët e tjerë strepsirinës.<ref name="genome" /><ref name="Garbutt">{{cite book|last=Garbutt|first=N.|title=Mammals of Madagascar, A Complete Guide|publisher=A&C Black Publishers|year=2007|isbn=978-0-300-12550-4|pages=85–86}}</ref> Sidoqoftë, Madagaskari u nda nga Afrika 160 milion vjetë më parë dhe nga India 90 milion vjetë më parë.<ref name="Lemurs">{{cite book|last1=Mittermeier|first1=R.A.|title=Lemurs of Madagascar|url=https://archive.org/details/lemursofmadagasc0000unse_u9j1|publisher=Conservation International|year=2006|isbn=1-881173-88-7|edition=2nd|pages=[https://archive.org/details/lemursofmadagasc0000unse_u9j1/page/23 23]–26|display-authors=etal|author-link=Russell Mittermeier}}</ref> Për të dhënë llogari për këto fakte, një popullsi themeluese lemurësh prej disa individësh mendohet të ketë arritur në Madagaskar nga Afrika përmes një ngjarjeje të vetme lëvizje midis 50 dhe 80 milion vjetë më parë.<ref name="genome" /><ref name="Garbutt" /><ref name="Lemurs" /> Janë sugjeruar mundësi të tjera kolonizimi, të tilla si kolonizime të shumta nga Afrika dhe [[India]],<ref name="Sellers">{{cite web|last=Sellers|first=Bill|date=2000-10-20|title=Primate Evolution|url=http://homepage.mac.com/wis/Personal/lectures/human-origins/PrimateEvolution.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081029184647/http://homepage.mac.com/wis/Personal/lectures/human-origins/PrimateEvolution.pdf|archive-date=2008-10-29|access-date=2008-10-23|publisher=University of Edinburgh|pages=13–17}}</ref> por asnjë nuk mbështetet nga provat gjenetike dhe molekulare.<ref name="genome" /> [[Skeda:Brown_Lemur_in_Andasibe.jpg|djathtas|parapamje|[[Lemuri i murrmë i zakonshëm]]]] Deri kohët e fundit, aji-aji ka qenë i vështirë të vendosej brenda [[Strepsirrhini]].<ref name="MSW3" /> Teoritë ishin propozuar që familja e tij, [[Daubentoniidae]], ishte ose një primat lemuriform (domethënë paraardhësit e tuj u ndanë nga linja e lemurit kohët e fundit sesa lemurët dhe lorisët e tjerë) ose një grup motër i të gjithë strepsirrhinëve të tjerë. Në vitin 2008, u konfirmua se familja aji-aji ishte e lidhur më ngushtë me lemurët e tjera malagaziane, me gjasë që kanë zbritur nga e njëjta popullsi stërgjyshore që kolonizoi ishullin.<ref name="genome" /> Nënrendi [[Haplorhini]] , primatët me hundë të thjeshtë, është e përbërë nga dy kadra motra.<ref name="MSW3" /> Tarsierët prosimianë në familjen Tarsidae, përfaqësojnë ndarjen më bazale , me origjinë rreth 58 milion vjetë më parë.<ref>{{cite conference|title=Evolutionary Biology of Tarsiers|author=Shekelle, M.|year=2005|url=http://rmbr.nus.edu.sg/bejc/|access-date=2008-08-22|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080907073204/http://rmbr.nus.edu.sg/bejc/|archive-date=2008-09-07}}</ref><ref>{{cite journal|author=Schmidt, T.|last2=Wildman|first2=DE|last3=Uddin|first3=M|last4=Opazo|first4=JC|last5=Goodman|first5=M|last6=Grossman|first6=LI|display-authors=1|date=3 maj 2005|title=Rapid electrostatic evolution at the binding site for cytochrome c on cytochrome c oxidase in anthropoid primates|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=102|issue=18|pages=6379–6384|bibcode=2005PNAS..102.6379S|doi=10.1073/pnas.0409714102|pmc=1088365|pmid=15851671}}</ref> Skeleti i njohur më i hershëm i haflorinësve, ai i 55 u gjetë një [[Fosilet|fosil]] i ngjashëm më tasierët i cili quhej ''[[Archicebus]]'', u gjet në Kinën qendrore,<ref name="SCN-20130605">{{cite web|last=Wade|first=Lizzie|date=5 qershor 2013|title=Early Primate Weighed Less Than an Ounce|url=http://news.sciencemag.org/sciencenow/2013/06/crucial-link-in-primate-evolutio.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130608230639/https://news.sciencemag.org/sciencenow/2013/06/crucial-link-in-primate-evolutio.html|archive-date=2013-06-08|access-date=2013-06-07|publisher=[[ScienceNow]]}}</ref> duke mbështetur një origjinë tashmë të dyshuar aziatike për këtë grup.<ref name="Kay2012">{{cite journal|last1=Kay|first1=R. F.|date=2012|title=Evidence for an Asian origin of stem anthropoid s|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=109|issue=26|pages=10132–10133|bibcode=2012PNAS..10910132K|doi=10.1073/pnas.1207933109|pmc=3387095|pmid=22699505}}</ref> Infrarendi Simiiformes u shfaq rreth 40 milion vjetë më parë,<ref name="evolution" /> mundësisht në Azi; nëse po,pas tharies së [[Deti Tethis|detit Tethis]] ata u shpërndanë nga Azia në Afrikë menjëherë pas kësaj.<ref name="Chaimanee">{{Cite journal|last1=Chaimanee|first1=Y.|last2=Chavasseau|first2=O.|last3=Beard|first3=K. C.|last4=Kyaw|first4=A. A.|last5=Soe|first5=A. N.|last6=Sein|first6=C.|last7=Lazzari|first7=V.|last8=Marivaux|first8=L.|last9=Marandat|first9=B.|last10=Swe|first10=M.|last11=Rugbumrung|first11=M.|year=2012|title=Late Middle Eocene primate from Myanmar and the initial anthropoid colonization of Africa|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=109|issue=26|pages=10293–10297|bibcode=2012PNAS..10910293C|doi=10.1073/pnas.1200644109|pmc=3387043|pmid=22665790|last13=Valentin|first13=X.|last14=Zin-Maung-Maung-Thein|last15=Jaeger|first15=J. -J.|first12=T.|last12=Lwin}}</ref> Ekzistojnë dy kadra simianë, të dy parvorder : Catarrhini , i cili u zhvillua në Afrikë, i përbërë nga majmunë e Botës së Vjetër , njerëz dhe majmunët e mëdhenj , dhe Platyrrhini, i cili u zhvillua në Amerikën Jugore, i përbërë nga majmunët e Botës së Re .<ref name="MSW3" /> Një kadë e tretë, e cila përfshinte eozimiidët , u zhvillua në Azi, por u zhduk miliona vjet më parë.<ref>{{cite journal|author=Marivaux, L.|last2=Antoine|first2=PO|last3=Baqri|first3=SR|last4=Benammi|first4=M|last5=Chaimanee|first5=Y|last6=Crochet|first6=JY|last7=De Franceschi|first7=D|last8=Iqbal|first8=N|last9=Jaeger|first9=JJ|display-authors=1|date=2005-06-14|title=Anthropoid primates from the Oligocene of Pakistan (Bugti Hills): Data on early anthropoid evolution and biogeography|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=102|issue=24|pages=8436–8441|bibcode=2005PNAS..102.8436M|doi=10.1073/pnas.0503469102|pmc=1150860|pmid=15937103}}</ref> Si në rastin e lemurëve, origjina e majmunëve të [[Amerika (kontinent)|Bota e Re]] është e paqartë. Studimet molekulare të sekuencave bërthamore të konkatizuara kanë dhënë një datë të vlerësuar gjerësisht të ndryshme të divergjencës midis platyrinave dhe katarines, duke filluar nga 33 deri në 70 milion vjetë më parë, ndërsa studimet e bazuara në sekuencat mitokondriale prodhojnë një gamë më të ngushtë nga 35 deri në 43 milion vjetë më parë.<ref name="ChatterjeeEtal2009" /><ref name="Schrago">{{cite journal|author1=Schrago, C.G.|author2=Russo, C.A.M.|year=2003|title=Timing the Origin of New World Monkeys|url=http://mbe.oxfordjournals.org/cgi/reprint/20/10/1620.pdf|format=PDF Reprint|journal=Molecular Biology and Evolution|volume=20|issue=10|pages=1620–1625|doi=10.1093/molbev/msg172|pmid=12832653|name-list-style=amp}}</ref> Primatët anthropoid ndoshta përshkuan [[Oqeani Atlantik|Oqeanin Atlantik]] nga Afrika në Amerikën Jugore gjatë Eocenit duke u ndalur në ishull , duke u ndihmuar nga kreshtat e Oqeanit Atlantik dhe një nivel i ulur i detit.<ref name="Sellers" /> Përndryshe, një ngjarje e vetme e përplasje mund të shpjegojë këtë kolonizim transoqeanik. Për shkak të ngritjes kontinentale, Oqeani Atlantik nuk ishte gati aq i gjerë në atë kohë sa është sot.<ref name="Sellers" /> Hulumtimet sugjerojnë që një primat i vogël prej 1 kg mund të kishte mbijetuar 13 ditë në një trung të bimësisë.<ref name="Houle">{{cite journal|author=Houle, A.|year=1999|title=The origin of platyrrhines: An evaluation of the Antarctic scenario and the floating island model|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physical-anthropology_1999-08_109_4/page/541|journal=[[American Journal of Physical Anthropology]]|volume=109|issue=4|pages=541–559|doi=10.1002/(SICI)1096-8644(199908)109:4<541::AID-AJPA9>3.0.CO;2-N|pmid=10423268}}</ref> Duke pasur parasysh shpejtësinë e vlerësuar aktuale dhe të erës, kjo do të ofronte kohë të mjaftueshme për të bërë udhëtimin midis kontinenteve. [[Skeda:Tamarin_portrait_2_edit3.jpg|parapamje|[[Tamarini perandor]]]] Majmunë e mëdhenj dhe majmunët u përhapën nga Afrika në [[Evropa|Evropë]] dhe Azi duke filluar në [[Mioceni|Miocen]] .<ref name="Andrews">{{cite journal|author1=Andrews, P.|author2=Kelley, J.|year=2007|title=Middle Miocene Dispersals of Apes|journal=Folia Primatologica|volume=78|issue=5–6|pages=328–343|doi=10.1159/000105148|pmid=17855786|name-list-style=amp|s2cid=19293586}}</ref> Shumë shpejt pas kësaj, losirët dhe tarsierët bënë të njëjtin udhëtim. Fosilet e para të homininëve u zbuluan në Afrikën veriore dhe datojnë 5-8 milion vjetë më parë.<ref name="evolution" /> Majmunët e Botës së Vjetër u zhdukën nga Evropa rreth 1.8 milion vjetë më parë.<ref name="Strier2007">{{cite book|author=Strier, K.|title=Primate Behavioral Ecology|url=https://archive.org/details/primatebehaviora0000stri_u6i0|publisher=[[Allyn & Bacon]]|year=2007|isbn=978-0-205-44432-8|edition=3rd|pages=[https://archive.org/details/primatebehaviora0000stri_u6i0/page/7 7], 64, 71, 7 182–185, 273–280, 284, 287–298|ref=none}}</ref> Studimet molekulare dhe fosile në përgjithësi tregojnë se njerëzit modern kanë origjinën në Afrikë 100,000-200,000 vjet më parë.<ref>{{cite book|author1=Pough, F. W.|title=Vertebrate Life|url=https://archive.org/details/vertebratelife0000poug|author2=Janis, C. M.|author3=Heiser, J. B.|publisher=Pearson|year=2005|isbn=0-13-127836-3|edition=7th|pages=[https://archive.org/details/vertebratelife0000poug/page/650 650]|chapter=Primate Evolution and the Emergence of Humans|orig-year=1979}}</ref> Megjithëse primatët janë studiuar mirë në krahasim me grupet e tjera të kafshëve, disa lloje të reja janë zbuluar kohët e fundit , dhe testet gjenetike kanë zbuluar lloje të panjohura më parë në popullatat e njohura. ''Primate Taxonomy'' renditi rreth 350 lloje të primatëve në 2001;<ref name="PT">{{cite book|author=Groves, C. P.|title=Primate Taxonomy|url=https://archive.org/details/primatetaxonomy0000grov|publisher=Smithsonian Institution Press|year=2001|isbn=1-56098-872-X}}</ref> autori, [[Colin Groves]] , e rriti atë numër në 376 për kontributin e tij në edicionin e tretë të ''Llojet e Gjitarëve të Botës'' (MSW3).<ref name="MSW3" />Në 2003 u njohën rreth 424 lloje primatësh, ose 658 përfshirë dhe nënllojet.<ref name="SAP" /> === Hibridët === [[Hibridët]] e primatëve zakonisht lindin në robëri,<ref name="songs">{{cite journal|author=Tenaza, R.|year=1984|title=Songs of hybrid gibbons (''Hylobates lar'' × ''H. muelleri'')|journal=American Journal of Primatology|volume=8|issue=3|pages=249–253|doi=10.1002/ajp.1350080307|pmid=31986810|s2cid=84957700}}</ref> por ka pasur edhe shembuj në natyrë.<ref name="natoccur">{{cite journal|author=Bernsteil, I. S.|year=1966|title=Naturally occurring primate hybrid|url=https://archive.org/details/sim_science_1966-12-23_154_3756/page/1558|journal=Science|volume=154|issue=3756|pages=1559–1560|bibcode=1966Sci...154.1559B|doi=10.1126/science.154.3756.1559|pmid=4958933|s2cid=85898043}}</ref><ref>{{cite journal|author=Sugawara, K.|date=janar 1979|title=Sociological study of a wild group of hybrid baboons between ''Papio anubis'' and ''P. hamadryas'' in the Awash Valley, Ethiopia|journal=Primates|volume=20|issue=1|pages=21–56|doi=10.1007/BF02373827|s2cid=23061688}}</ref> Hibridizimi ndodh kur rrezet e dy llojeve mbivendosen për të formuar zona hibride ; hibridët mund të krijohen nga njerëzit kur kafshët vendosen në kopshte zoologjike ose për shkak të presioneve mjedisore siç janë grabitqarët.<ref name="natoccur" /> [[Hibridizimi ndërgjenerike|Hibridizimet ndërgjenerike]], hibridët e gjinive të ndryshme, janë gjetur gjithashtu në natyrë. Megjithëse ato i përkasin gjinive që kanë qenë të dallueshme për disa milion vjet, ndërhyrja akoma ndodh ndërmjet geladëve dhe babiunët e hamadritit.<ref>{{cite journal|last1=Jolly|first1=C. J.|last2=Woolley-Barker|first2=Tamsin|last3=Beyene|first3=Shimelis|last4=Disotell|first4=Todd R.|last5=Phillips-Conroy|first5=Jane E.|display-authors=2|year=1997|title=Intergeneric Hybrid Baboons|url=https://archive.org/details/international-journal-of-primatology_1997-08_18_4/page/597|journal=International Journal of Primatology|volume=18|issue=4|pages=597–627|doi=10.1023/A:1026367307470|s2cid=27900830}}</ref> === Klonimi === Më 24 Janar [[2018]], shkencëtarët në [[Kina|Kinë]] raportuan në revistën ''Cell'' krijimin e dy kloneve me makarona që hanë gaforret , të quajtur ''Zhong Zhong'' dhe ''Hua Hua'' , duke përdorur metodën komplekse të transferimit të [[ADN]]-së që prodhoi [[Delja Dolli|delen Dolli]] , për herë të parë.<ref name="CELL-20180124">{{cite journal|last=Liu|first=Zhen|display-authors=etal|date=24 janar 2018|title=Cloning of Macaque Monkeys by Somatic Cell Nuclear Transfer|url=http://www.cell.com/cell/fulltext/S0092-8674(18)30057-6|journal=[[Cell (journal)|Cell]]|volume=172|issue=4|pages=881–887.e7|doi=10.1016/j.cell.2018.01.020|pmid=29395327|access-date=24 janar 2018|doi-access=free}}</ref><ref name="SCI-20180124">{{cite journal|last=Normile|first=Dennis|date=24 janar 2018|title=These monkey twins are the first primate clones made by the method that developed Dolly|url=http://www.sciencemag.org/news/2018/01/these-monkey-twins-are-first-primate-clones-made-method-developed-dolly|journal=[[Science (journal)|Science]]|doi=10.1126/science.aat1066|access-date=24 janar 2018}}</ref><ref name="NAT-20180124">{{cite journal|last=Cyranoski|first=David|date=24 janar 2018|title=First monkeys cloned with technique that made Dolly the sheep - Chinese scientists create cloned primates that could revolutionize studies of human disease.|url=https://archive.org/details/nature-uk_2018-01-25_553_7689/page/387|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=553|issue=7689|pages=387–388|bibcode=2018Natur.553..387C|doi=10.1038/d41586-018-01027-z|pmid=29368720|doi-access=free}}</ref><ref name="BBC-20180124">{{cite news|last=Briggs|first=Helen|date=24 janar 2018|title=First monkey clones created in Chinese laboratory|work=[[BBC News]]|url=https://www.bbc.com/news/health-42809445|access-date=24 janar 2018}}</ref><ref name="NYT-20180124">{{cite news|date=24 janar 2018|title=Scientists Successfully Clone Monkeys; Are Humans Up Next?|work=[[The New York Times]]|agency=Associated Press|url=https://www.nytimes.com/aponline/2018/01/24/science/ap-us-sci-cloned-monkeys.html|access-date=24 janar 2018}}</ref> == Anatomia == === Kafka === [[Skeda:Primate_skull_series_with_legend_cropped.png|parapamje|Kafkat e primatëve]] [[Kafka]] e primatëve është e madhe, e cila është veçanërisht e spikatur në anthropoidët . [[Kraniumi]] mbron trurin e madh, një karakteristikë dalluese e këtij grupi.<ref name="pough" /> [[Vëllimi]] endokranial (vëllimi brenda kafkës) është tre herë më i madh tek njerëzit sesa tek primati më i madh jonjerëzor, duke reflektuar një madhësi më të madhe të trurit.<ref name="aiello" /> Vëllimi mesatar i endokranit është 1,201 centimetra kub tek njerëzit, 469 cm<sup>3</sup> tek [[Gorilat|gorillat]] , 400 cm<sup>3</sup> tek [[Shimpanzeja|shimpanzetë]] dhe 397 cm<sup>3</sup> tek [[orangutanët]] .<ref name="aiello">{{cite book|author1=Aiello, L.|title=An Introduction to Human Evolutionary Anatomy|url=https://archive.org/details/introductiontohu00aiel|author2=Dean, C.|publisher=Academic Press|year=1990|isbn=0-12-045590-0|pages=[https://archive.org/details/introductiontohu00aiel/page/193 193]|name-list-style=amp}}</ref> Trendi kryesor evolucionar i primatëve ka qenë përpunimi i trurit, në veçanti i neokorteksit (një pjesë e korteksit cerebral ), i cili përfshihet me perceptimin shqisor , gjenerimin e komandave motorike , arsyetimin hapësinor, mendimin e vetëdijshëm dhe, tek njerëzit, gjuha .<ref name="britannica" /> Ndërsa gjitarët e tjerë mbështeten shumë në shqisën e tyre të nuhatjes , jeta [[arboreale]] e primatëve ka çuar në një sistem ndjesor prekës , mbizotërues të shikimit ,<ref name="britannica" /> një zvogëlim të rajonit të nuhatjes së trurit dhe sjelljes shoqërore gjithnjë e më komplekse.<ref name="adw">{{cite web|author=Myers, P.|year=1999|title="Primates" (On-line)|url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Primates.html|access-date=2008-06-03|publisher=Animal Diversity Web}}</ref> Primatët kanë [[Synetia|sy]] përpara, në pjesën e përparme të kafkës; shikimi binokular lejon perceptimin e saktë në distancë, të dobishëm për paraardhësit të të gjithë majmunëve të mëdhenj.<ref name="pough" /> Një kreshtë kockore mbi bazat e syve forcon kockat më të dobëta në [[Fytyra|fytyrë]], të cilat janë vënë nën tendosje gjatë përtypjes. Strepsirrhinët kanë një shirit postorbital , një kockë rreth prizës së syrit, për të mbrojtur sytë; në të kundërt, primatët më të lartë, haplorhinë , kanë evoluar baza të mbyllura plotësisht.<ref name="Campbell">{{cite book|author1=Campbell, B. G.|title=Humankind Emerging|url=https://archive.org/details/humankindemergin00camp|author2=Loy, J. D.|publisher=Allyn & Bacon|year=2000|isbn=0-673-52364-0|edition=8th|pages=[https://archive.org/details/humankindemergin00camp/page/85 85]|name-list-style=amp}}</ref> [[Skeda:PrimateFeet.jpg|djathtas|parapamje|Vizatim i gjymtyrëve]] Primatët tregojnë një prirje evolucionare drejt një [[Feçka|feçke]] të ulur .<ref name="palaeos">{{cite web|author1=White, T.|author2=Kazlev, A.|date=2006-01-08|title=Archonta: Primates|url=http://www.palaeos.com/Vertebrates/Units/480Archonta/480.400.html#Primates|archive-url=https://web.archive.org/web/20080512022901/http://www.palaeos.com/Vertebrates/Units/480Archonta/480.400.html <!--Added by H3llBot-->|archive-date=2008-05-12|access-date=2008-06-03|publisher=[[Palaeos]]|name-list-style=amp}}</ref> Teknikisht, majmunët e Botës së Vjetër dallohen nga majmunët e Botës së Re nga struktura e hundës dhe nga majmunët e mëdhenj nga rregullimi i dhëmbëve të tyre .<ref name="adw" /> Tek majmunët e Botës së Re, hundët janë me anash; tek majmunët e Botës së Vjetër, ata janë poshtë.<ref name="adw" /> Modeli dentar tek primatët ndryshon në mënyrë të konsiderueshme; megjithëse disa kanë humbur pjesën më të madhe të incizuesve të tyre , të gjithë mbajnë të paktën një incizues më të ulët.<ref name="adw" /> Majmunët e Botës së Vjetër kanë tetë premolarë , krahasuar me 12 tek majmunët e Botës së Re. Llojet e Botës së Vjetër ndahen me majmunët e vegjël dhe majmunët e mëdhejn në varësi të numrit të cuspëve në [[Molari|molarët]] e tyre : majmunët e vegjël kanë katër, majmunët e mëdhenj kanë pesë<ref name="adw" /> - megjithëse njerëzit mund të kenë katër ose pesë.<ref>{{cite book|last1=Ash|first1=M. M.|url=https://archive.org/details/dentalanatomyphy00majo/page/12|title=Wheeler's Dental Anatomy, Physiology, and Occlusion|last2=Nelson|first2=S. J.|last3=Wheeler|first3=R. C.|publisher=W.B. Saunders|year=2003|isbn=978-0-7216-9382-8|page=[https://archive.org/details/dentalanatomyphy00majo/page/12 12]}}</ref>Prosimianët dallohen nga buzët e sipërme të tyre të palëvizshme, maja e lagësht e hundëve të tyre dhe dhëmbët e poshtëm të përparuar. === Trupi === [[Skeda:Chlorocebus_pygerythrus01.jpg|parapamje|Putra]] Primatët në përgjithësi kanë pesë gishta në secilën gjymtyrë ( pentadaktilisht ), me një lloj karakteristik të thonjve të keratinës në fund të secilit gisht . Shumica kanë gishtërinj të kundërshtueshëm , një tipar parësor karakteristik më i zhvilluar tek njerëzit, megjithëse jo i kufizuar në këtë rendi, ( [[Oposumi|oposumët]] dhe [[Koala|koalat]] , për shembull, gjithashtu i kanë ato).<ref name="pough" /> [[Gishti|Gishtat]] lejojnë disa lloje të përdorin mjete . Tek primatët, kombinimi i gishtërinjve kundërshtarë, thonjve të shkurtër (në vend të kthetrave) dhe gishtërinjve të gjatë, mbyllës të brendshëm është një relikt të praktikës stërgjyshore të mbërthyerjes së degëve , dhe ka lejuar, pjesërisht, disa lloje të zhvillojnë hedhien në degë (lëkundje nga krahët nga gjymtyrët e pemëve në gjymtyrët e pemës) si një mjet i rëndësishëm për lëvizje. Prozimistët kanë thonj të thurur në majë të gishtit të dytë të secilës këmbë, të cilat i përdorin për tu kujdesur.<ref name="pough">{{cite book|author1=Pough, F. W.|title=Vertebrate Life|url=https://archive.org/details/vertebratelife0000poug|author2=Janis, C. M.|author3=Heiser, J. B.|publisher=Pearson|year=2005|isbn=0-13-127836-3|edition=7th|pages=[https://archive.org/details/vertebratelife0000poug/page/630 630]|chapter=Characteristics of Primates|orig-year=1979|ref=none}}</ref> Kocka primare e jakës është një element i spikatur i brezit pektoral ; kjo lejon lëvizshmëri të gjerë të nyjeve të shpatullave .<ref name="palaeos" /> Në krahasim me majmunët e Botës së Vjetër,majmunët e mëdhenj kanë nyje dhe krahë më të lëvizshme për shkak të pozitës dorsale të shpatullave - duke rezultuar në humbje e bishtit në disa lloje. Bishti kapës,i cili përdoret pë kpje në pemë janë gjetur tek atelidët , duke përfshirë [[majmunët ulëritës]] , majmunët merimang , majmunët merimangë leshator , majmunët leshator ; dhe tek kapuçinat.<ref>{{cite journal|vauthors=Garber PA, Rehg JA|date=nëntor 1999|title=The ecological role of the prehensile tail in white-faced capuchins (Cebus capucinus)|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physical-anthropology_1999-11_110_3/page/325|journal=American Journal of Physical Anthropology|volume=110|issue=3|pages=325–39|doi=10.1002/(SICI)1096-8644(199911)110:3<325::AID-AJPA5>3.0.CO;2-D|pmid=10516564}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Russo GA, Young JW|date=nëntor 2011|title=Tail growth tracks the ontogeny of prehensile tail use in capuchin monkeys (Cebus albifrons and C. apella)|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physical-anthropology_2011-11_146_3/page/465|journal=American Journal of Physical Anthropology|volume=146|issue=3|pages=465–73|doi=10.1002/ajpa.21617|pmid=21953012}}</ref> Primatët meshkuj kanë një [[Penisi|penis]] të varur dhe testes skrotale.<ref name="Ankel-Simons2010">{{cite book|author=Friderun Ankel-Simons|url=https://books.google.com/books?id=Mwl3M6c5KzoC|title=Primate Anatomy: An Introduction|date=27 korrik 2010|publisher=Academic Press|isbn=978-0-08-046911-9}}</ref><ref name="EncycMammals">{{cite encyclopedia|last=Macdonald|first=David|author-link=David W. Macdonald|title=Primates|encyclopedia=The Encyclopedia of Mammals|pages=282–307|publisher=The Brown Reference Group plc|year=2006|isbn=0-681-45659-0}}</ref> === Dimorfizmi gjinor === [[Skeda:Silverback.JPG|djathtas|parapamje|Gorillat e malit janë lloje me dimorfiëm gjinor]] [[Dimorfizmi gjinor]] shpesh ekspozohet tek simianëts , megjithëse në një shkallë më të madhe tek llojet e Botës së Vjetër (majmunët e mëdhenj dhe disa majmunë të vegjël) sesa llojet e Botës së Re. Studimet e fundit përfshijnë krahasimin e [[ADN]]-së për të ekzaminuar të dy variantet në shprehjen e dimorfizmit midis primatëve dhe shkaqet themelore të dimorfizmit gjinor. Primatët zakonisht kanë dimorfizëm në masën e trupit<ref name=":1">{{Cite journal|last1=Lindenfors|first1=Patrik|last2=Tullberg|first2=Birgitta S.|date=1998|title=Phylogenetic analyses of primate size evolution: the consequences of sexual selection|journal=Biological Journal of the Linnean Society|language=en|volume=64|issue=4|pages=413–447|doi=10.1111/j.1095-8312.1998.tb00342.x|issn=0024-4066|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal|author=Ralls, K.|year=1976|title=Mammals in Which Females are Larger Than Males|journal=The Quarterly Review of Biology|volume=51|issue=2|pages=245–76|doi=10.1086/409310|pmid=785524|s2cid=25927323}}</ref><ref>{{cite journal|author=Lindstedtand & Boyce|last2=Boyce|first2=Mark S.|date=korrik 1985|title=Seasonality, Fasting Endurance, and Body Size in Mammals|url=https://archive.org/details/sim_american-naturalist_1985-06_125_6/page/873|journal=The American Naturalist|volume=125|issue=6|pages=873|doi=10.1086/284385|s2cid=84308684}}</ref> dhe madhësinë e dhëmbit të qenit<ref>{{Cite journal|last1=Thorén|first1=Sandra|last2=Lindenfors|first2=Patrik|last3=Kappeler|first3=Peter M.|date=2006|title=Phylogenetic analyses of dimorphism in primates: Evidence for stronger selection on canine size than on body size|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physical-anthropology_2006-05_130_1/page/50|journal=American Journal of Physical Anthropology|language=en|volume=130|issue=1|pages=50–59|doi=10.1002/ajpa.20321|issn=0002-9483|pmid=16345072}}</ref><ref>{{cite journal|author=Frisch, J. E.|year=1963|title=Sex-differences in the canines of the gibbon (''Hylobates lar'')|journal=Primates|volume=4|issue=2|pages=1–10|doi=10.1007/BF01659148|s2cid=189798134}}</ref><ref>{{cite journal|author=Kay, R. F.|year=1975|title=The functional adaptations of primate molar teeth|url=https://archive.org/details/american-journal-of-physical-anthropology_1975-09_43_2/page/195|journal=American Journal of Physical Anthropology|volume=43|issue=2|pages=195–215|doi=10.1002/ajpa.1330430207|pmid=810034}}</ref> së bashku me pelagjen dhe ngjyrën e lëkurës.<ref>{{cite book|author=Crook, J. H.|title=Sexual selection and the descent of man|publisher=Aldine Transaction|year=1972|isbn=978-0-202-02005-1|editor=Campbell, B. G.|pages=[https://archive.org/details/sexualselection00camp/page/246 246]|chapter=Sexual selection, dimorphism, and social organization in the primates|chapter-url=https://archive.org/details/sexualselection00camp/page/246}}</ref> Dimorfizmi mund t'i atribuohet dhe preket nga faktorë të ndryshëm, përfshirë sistemin e çiftëzimit ,<ref name=":1" /><ref name="cheverud">{{cite journal|last1=Cheverud|first1=J. M.|last2=Dow|first2=M. M.|last3=Leutenegger|first3=W.|date=nëntor 1985|title=The quantitative assessment of phylogenetic constraints in comparative analyses: Sexual dimorphism in body weight among primates|url=https://archive.org/details/sim_evolution_1985-11_39_6/page/1335|journal=Evolution|volume=39|issue=6|pages=1335–1351|doi=10.2307/2408790|jstor=2408790|pmid=28564267}}</ref> madhësinë<ref name="cheverud" /> , habitatin dhe dietën.<ref name="leutenegger">{{cite journal|last1=Leutenegger|first1=W.|last2=Cheverud|first2=J. M.|year=1982|title=Correlates of sexual dimorphism in primates: Ecological and size variables|url=https://archive.org/details/international-journal-of-primatology_1982-12_3_4/page/387|journal=International Journal of Primatology|volume=3|issue=4|pages=387–402|doi=10.1007/BF02693740|s2cid=38220186}}</ref> Analizat krahasuese kanë gjeneruar një kuptim më të plotë të marrëdhënieve midis [[Seleksionimi seksual|seleksionimit seksual]] , [[Seleksionimi natyror|seleksionimit natyror]] dhe sistemeve të çiftëzimit tek primatët. Studimet kanë treguar që dimorfizmi është produkt i ndryshimeve në tiparet mashkullore dhe femërore.<ref name=":1" /><ref name="plavcan">{{cite journal|author=Plavcan, J. M.|year=2001|title=Sexual dimorphism in primate evolution|journal=American Journal of Physical Anthropology|volume=33|pages=25–53|doi=10.1002/ajpa.10011|pmid=11786990}}</ref> Shkallëzimi ontogjenetik, ku ndodh zgjatja relative e një trajektore të rritjes së zakonshme, mund të japë një pasqyrë të marrëdhënies midis dimorfizmit gjinor dhe modeleve të rritjes.<ref name="ohiggins">{{cite journal|last1=O'Higgins|first1=P.|last2=Collard|first2=M.|year=2002|title=Sexual dimorphism and facial growth in papionine monkeys|journal=Journal of Zoology|volume=257|issue=2|pages=255–72|doi=10.1017/S0952836902000857}}</ref> Disa dëshmi nga të dhënat fosile sugjerojnë se ka pasur një evolucion konvergjent të dimorfizmit, dhe disa hominidë të zhdukur ndoshta kishin një dimorfizëm më të madh se çdo primat i gjallë.<ref name="plavcan" /> === Lëvizja === [[Skeda:Diademed_ready_to_push_off.jpg|parapamje|Sifka e diademuar,një lemur që jeton në pemë]] Llojet e primatëve lëvizin në mënyra të ndryshmi si hedhia nëpër [[Dega e pemes|degë]] , në mënyrë bipedale , duke kërcyer , në mënyrën arboreale ,ecien me dy këmbë në tokë , ngjitje ose me një kombinim të këtyre metodave. Disa prosimianë janë kryesisht kafshë që hidhen dhe kërceinë . Këto përfshijnë shumë galag , të gjitha indriidët ( d.m.th. , sifakat , avahit dhe indrit ), lemurët sportiv dhe të gjithë tarsierëts .<ref name="Sussman1999">{{cite book|author=Sussman, R. W.|url=https://archive.org/details/primateecologyso0001suss/page/78|title=Primate Ecology and Social Structure Volume 1: Lorises, Lemurs and Tarsiers|publisher=Pearson Custom Publishing & Prentice Hall|year=1999|isbn=0-536-02256-9|location=Needham Heights, MA|pages=[https://archive.org/details/primateecologyso0001suss/page/78 78, 89–90, 108, 121–123, 233]}}</ref> Prozimianë të tjerë janë katërkëmbësha arbërore dhe ngjitës. Disa janë gjithashtu katërkëmbësha tokësore, ndërsa disa janë lëkundëse. Shumica e majmunëve janë katërkëmësh arbërore dhe tokësore dhe ngjitës. [[Gibonët]] , murikët dhe majmunët merimangë janë hedhës nëpër pemë,<ref name="Strier2007" /> me gibonët ndonjëherë duke e bërë këtë në mënyrë të jashtëzakonshme akrobatike. [[Majmunët leshator]] gjithashtu lëvizin duke u hedhur nëpër pemë herë pas here.<ref name="Sussman2003" /> Orangutangët përdorin një formë të ngjashme lëvizjeje të quajtur ngjitje katërkëmbëshe, në të cilën ata përdorin krahët dhe këmbët e tyre për të lëvizur me trupat e tyre të rëndë nëpër pemë.<ref name="Strier2007" />Shimpanzetë dhe gorillat ecin,<ref name="Strier2007" /> dhe mund të lëvizin bipedialisht për distanca të shkurtra. Edhe pse lloje të shumta, të tilla si australopithecinësh dhe hominidësh të hershme , kanë shfaqur lokomotivë plotësisht bipedale, njerëzit janë lloji i vetëm ekzistuese me këtë tipar.<ref name="GlazierFlowerday2003">{{Cite book|last1=Glazier|first1=S. D.|title=Selected Readings in the Anthropology of Religion: Theoretical and Methodological Essays|url=https://archive.org/details/selectedreadings00glaz|last2=Flowerday|first2=C. A.|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2003|isbn=9780313300905|pages=[https://archive.org/details/selectedreadings00glaz/page/53 53]}}</ref> === Shikueshmëria === Evolucioni i [[Shikueshmëria|shikueshmëris]] me ngjyra tek primat është unik në mesin e gjitarëve eutherian . Ndërsa paraardhësit e largët vertebrorë të primatëve zotëronin tre vizion me ngjyra (trichromaticism), paraardhësit e natës , me [[Kafshet gjak ngrohtë|gjak të ngrohtë]] , gjitarë humbën një nga tre kone në retinë gjatë epokës së [[Mesozoiku|Mesozoikut]] . [[Peshqit]], [[zvarranikët]] dhe [[zogjtë]] janë pra trikromatik ose tetrakromatik , ndërsa të gjithë gjitarët, me përjashtim të disa primatëve dhe [[Marsupialët|marsupialëve]] ,<ref>{{cite journal|last1=Arrese|first1=C. A.|last2=Oddy|first2=Alison Y.|last3=Runham|first3=P. B|last4=Hart|first4=N. S|last5=Shand|first5=J.|last6=Hunt|first6=D. M|last7=Beazley|first7=L. D|display-authors=2|year=2005|title=Cone topography and spectral sensitivity in two potentially trichromatic marsupials, the quokka (''Setonix brachyurus'') and quenda (''Isoodon obesulus'')|journal=Proceedings of the Royal Society B|volume=272|issue=1565|pages=791–6|doi=10.1098/rspb.2004.3009|pmc=1599861|pmid=15888411}}</ref> janë dikromatë ose monokromat (krejtësisht të verbër me ngjyra).<ref name="EncycMammals" /> Primatët e natës, siç janë majmunët e natës dhe galogët , shpesh janë monokromatike. Catarrhinët janë në mënyrë rutinore trikromatik për shkak të një dyfishimi të një gjeni të paardhësve të tyre, 30 deri në 40 milion vjet më parë.<ref name="EncycMammals" /><ref name="Bowmaker1991">{{cite journal|last1=Bowmaker|first1=J. K.|last2=Astell|first2=S.|last3=Hunt|first3=D. M.|last4=Mollon|first4=J. D.|year=1991|title=Photosensitive and photostable pigments in the retinae of Old World monkeys|url=https://journals.biologists.com/jeb/article/156/1/1/6291/Photosensitive-and-photostable-pigments-in-the|journal=The Journal of Experimental Biology|volume=156|issue=1|pages=1–19|issn=0022-0949|pmid=2051127|access-date=2008-06-16|doi=10.1242/jeb.156.1.1}}</ref> Platyrrhinët, nga ana tjetër, janë trikromatike vetëm në disa raste.<ref name="Surridge2003">{{cite journal|author1=Surridge, A. K.|author2=D. Osorio|year=2003|title=Evolution and selection of trichromatic vision in primates|journal=Trends in Ecology and Evolution|volume=18|issue=4|pages=198–205|doi=10.1016/S0169-5347(03)00012-0|name-list-style=amp}}</ref> Në mënyrë të veçantë, femrat individuale duhet të jenë heterozigous për dy alleles e gjenit opsin (të kuqe dhe të gjelbër) e cila gjendet në të njëjtin vend gjeometrik të kromozomit X .<ref name="EncycMammals" /> Meshkujt, pra, mund të jenë vetëm dikromatikë, ndërsa femrat mund të jenë ose dikromatike ose trikromatike. Vizioni i ngjyrave tek strepsirrhinët nuk është aq i kuptuar; megjithatë, hulumtimi tregon një gamë të vizionit të ngjyrave të ngjashme me atë që gjendet tek platirhinët.<ref name="EncycMammals" /> Ashtu si catarrhinët, majmunët e egër (një familje me platirhinët) tregojnë trikromatizëm rutinë që është gjurmuar në një gjen dublikim të fundit evolucionarisht .<ref name="Lucas2003">{{cite journal|last1=Lucas|first1=P. W.|last2=Dominy|first2=N. J.|last3=Riba-Hernandez|first3=P.|last4=Stoner|first4=K. E.|last5=Yamashita|first5=N.|last6=Loría-Calderón|first6=E.|last7=Petersen-Pereira|first7=W.|last8=Rojas-Durán|first8=Y.|last9=Salas-Pena|first9=R.|last10=Solis-Madrigal|first10=S.|last11=Osorio|first11=D.|year=2003|title=Evolution and function of routine trichromatic vision in primates|url=https://archive.org/details/sim_evolution_2003-11_57_11/page/2636|journal=Evolution|volume=57|issue=11|pages=2636–43|doi=10.1554/03-168|pmid=14686538|last12=Darvell|first12=B. W.|s2cid=739130}}</ref> Majmunët ulëritës janë një nga majmunët më të specializuara të majmunëve të Botës së Re të specializuar për ngrënien e gjetheve; frutat nuk janë një pjesë e madhe e dietave të tyre,<ref name="Sussman2003">{{cite book|author=Sussman, R. W.|title=Primate Ecology and Social Structure, Volume 2: New World Monkeys|publisher=Pearson Custom Publishing & Prentice Hall|year=2003|isbn=0-536-74364-9|edition=Revised First|location=Needham Heights, MA|pages=77–80, 132–133, 141–143}}</ref> dhe lloji i [[Gjethja|gjetheve]] që ata preferojnë të konsumojnë (të rinj, ushqyes dhe tretës) janë të zbulueshme vetëm nga një sinjal i kuq-jeshil. Puna në terren duke eksploruar preferencat dietike të majmunëve të egër sugjeron që trikromatikizmi rutinë u zgjodh nga mjedisi.<ref name="Surridge2003" /> == Sjellja == === Sistemi social === [[Richard Wrangham]] deklaroi se sistemet sociale të primatëve klasifikohen më mirë nga sasia e lëvizjes nga femrat që ndodhen midis grupeve.<ref name="social">{{cite book|author=Wrangham, R. W.|title=Current Problems in Sociobiology|url=https://archive.org/details/currentproblemsi0000unse_s0d0|publisher=Cambridge University Press|year=1982|isbn=0-521-24203-7|pages=[https://archive.org/details/currentproblemsi0000unse_s0d0/page/269 269]–89|chapter=Mutualism, kinship and social evolution|author-link=Richard Wrangham}}</ref> Ai propozoi katër kategori: * Sistemet e transferimit të femrave - femrat largohen nga grupi në të cilin kanë lindur. Femrat e një grupi nuk do të jenë të lidhura ngushtë ndërsa meshkujt do të mbesin me grupet e tyre të lindjes, dhe kjo shoqëri e ngushtë mund të jetë me ndikim në sjelljen shoqërore. Grupet e formuara janë përgjithësisht mjaft të vogla.<ref name="social" /> Ky organizim mund të shihet tek shimpanzetë , ku meshkujt, të cilët zakonisht janë të lidhur, do të bashkëpunojnë në mbrojtje të territorit të grupit.<ref>{{cite journal|author=Goldberg, T. L.|author2=Wrangham, R. W.|date=shtator 1997|title=Genetic correlates of social behavior in wild chimpanzees: evidence from mitochondrial DNA|journal=Animal Behaviour|volume=54|issue=3|pages=559–70|doi=10.1006/anbe.1996.0450|pmid=9299041|s2cid=18223362}}</ref> Midis [[Majmunët e Botës së Re|majmunëve të Botës së Re]], majmunët merimangë dhe murikuitët përdorin këtë sistem.<ref>{{cite book|author1=Fiore, A. D.|title=Primates in Perspective|url=https://archive.org/details/primatesinperspe0000unse_h2r7|author2=Campbell, C. J.|publisher=Oxford University Press|year=2007|isbn=978-0-19-517133-4|editor=Campbell, C. J.|page=[https://archive.org/details/primatesinperspe0000unse_h2r7/page/n192 175]|chapter=The Atelines|editor2=Fuentes, A.|editor3=MacKinnon, K. C.|editor4=Panger, M.|editor5=Bearder, S. K.|name-list-style=amp}}</ref> [[Skeda:Ringstaartmakis_-_Ring-tailed_Lemur.jpg|djathtas|parapamje|Grup social i lemurëve bishtunazë]] * Sistemet e transferimit tek meshkut - ndërsa femrat mbeten në grupet e tyre të lindjes, meshkujt do të emigrojnë si adoleshentë. Shoqëritë poligjene dhe shumë-burra janë klasifikuar në këtë kategori. Madhësitë e grupit janë zakonisht më të mëdha.<ref name="social" /> Ky sistem është i zakonshëm në mesin e [[Lemuri bishtunazë|lemurëve bishtunazë]] , majmunët kapuçin dhe majmunët cerkopithekinë .<ref name="Strier2007" /> * Llojet monogame - një lidhje mashkull-femër, e shoqëruar ndonjëherë nga një pasardhës për të mitur. Ekziston një përgjegjësi e përbashkët e kujdesit prindëror dhe mbrojtjes territoriale. Pasardhësit largohen nga territori i prindërve gjatë [[Adoleshenca|adoleshencës]].<ref name="social" /> Gibonët në thelb përdorin këtë sistem, megjithëse "monogamia" në këtë kontekst nuk do të thotë domosdoshmërisht besnikëri seksuale.<ref>{{cite book|author=Bartlett, T. Q.|title=Primates in Perspective|url=https://archive.org/details/primatesinperspe0000unse_h2r7|publisher=Oxford University Press|year=2007|isbn=978-0-19-517133-4|editor=Campbell, C. J.|page=[https://archive.org/details/primatesinperspe0000unse_h2r7/page/n300 283]|chapter=The Hylobatidae|editor2=Fuentes, A.|editor3=MacKinnon, K. C.|editor4=Panger, M.|editor5=Bearder, S. K.}}</ref> Këto lloje nuk jetojnë në grupe më të mëdha. * Llojet e vetmuar - shpesh meshkujt që mbrojnë territoret që përfshijnë shkallët e shtëpive të disa femrave.<ref name="social" /> Ky lloj organizimi është gjetur tek prosimianët të tilla si loritë e ngadaltë .<ref>{{Cite thesis|degree=Ph.D.|title=Behavior and ecology of wild slow lorises (''Nycticebus coucang''): social organization, infant care system, and diet|url=http://deposit.ddb.de/cgi-bin/dokserv?idn=966021282&dok_var=d1&dok_ext=pdf&filename=966021282.pdf|last=Wiens|first=Frank|year=2002|publisher=Bayreuth University|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120309212455/http://deposit.ddb.de/cgi-bin/dokserv?idn=966021282&dok_var=d1&dok_ext=pdf&filename=966021282.pdf|pages=31–32|archive-date=9 mars 2012|df=dmy-all}}</ref> [[Orangutanët|Orangutangët]] nuk e mbrojnë territorin e tyre, por në mënyrë efektive e kanë këtë organizim.<ref>{{cite book|author1=Knott, C. D.|title=Primates in Perspective|url=https://archive.org/details/primatesinperspe0000unse_h2r7|author2=Kahlenberg, S. M.|publisher=Oxford University Press|year=2007|isbn=978-0-19-517133-4|editor=Campbell, C. J.|page=[https://archive.org/details/primatesinperspe0000unse_h2r7/page/n311 294]|chapter=Orangutans in Perspective|editor2=Fuentes, A.|editor3=MacKinnon, K. C.|editor4=Panger, M.|editor5=Bearder, S. K.|name-list-style=amp}}</ref> Sisteme të tjera dihet se ndodhin gjithashtu. Për shembull, me [[majmunët ulëritës]] dhe gorillat, si meshkujt ashtu edhe femrat, zakonisht transferohen nga grupi i tyre i lindjes për të arritur pjekurinë seksuale, duke rezultuar në grupe në të cilat as meshkujt dhe as femrat nuk janë në lidhje tipike.<ref name="Sussman2003" /><ref name="Watts 1996">{{Cite book|author=Watts D. P.|title=Great Ape Societies|url=https://archive.org/details/greatapesocietie00mcgr|publisher=Cambridge Univ Press|year=1996|isbn=978-0521555364|editor1=McGrew W. C.|location=Cambridge (England|pages=[https://archive.org/details/greatapesocietie00mcgr/page/16 16]–28|contribution=Comparative socio-ecology of gorillas|editor2=Marchant L. F.|editor3=Nishida, T.}}</ref> Disa prosimianë, [[majmunët kolobinë]] dhe majmunë kallitrikid përdorin gjithashtu këtë sistem.<ref name="Strier2007" /> Transferimi i femrave ose meshkujve nga grupi i tyre i lindjes ka të ngjarë një adaptim për të shmangur riprodhimin mbrenda familjes.<ref name="Charpentier">{{cite journal|vauthors=Charpentier MJ, Widdig A, Alberts SC|date=dhjetor 2007|title=Inbreeding depression in non-human primates: a historical review of methods used and empirical data|journal=American Journal of Primatology|volume=69|issue=12|pages=1370–86|doi=10.1002/ajp.20445|pmid=17486606|s2cid=46626761}}</ref> Një analizë e regjistrave të mbarështimit të kolonive t primatve të robëruara që përfaqësojnë lloje të ndryshme tregon që [[vdekshmëria]] e foshnjave të të rinjve të të njëjtit fis është përgjithësisht më e lartë se ajo e të rinjve jo-fisnorë.<ref name="Charpentier" /><ref>{{cite journal|vauthors=Ralls K, Ballou J|year=1982|title=Effect of inbreeding on infant mortality in captive primates|url=http://si-pddr.si.edu/dspace/bitstream/10088/6162/1/8133A167-A994-450A-ADF4-DAD3F4EAA6F6.pdf|journal=International Journal of Primatology|volume=3|issue=4|pages=491–505|doi=10.1007/BF02693747|s2cid=10954608}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> [[Skeda:Three_chimpanzees_with_apple.jpg|djathtas|parapamje|Shimpazetë janë [[Hominidae|homonid]].]] Primatologu [[Jane Goodall]] , i cili studionte në [[Parku Kombëtar Gombe Stream|Parkun Kombëtar Gombe Stream]] , vuri në dukje shoqëritë e fizionit tek shimpanzetë.<ref>{{cite journal|last1=Constable|first1=J. L.|last2=Ashley|first2=M. V.|last3=Goodall|first3=J.|last4=Pusey|first4=A. E.|date=maj 2001|title=Noninvasive paternity assignment in Gombe chimpanzees|url=https://archive.org/details/sim_molecular-ecology_2001-05_10_5/page/1279|journal=Molecular Ecology|volume=10|issue=5|pages=1279–300|doi=10.1046/j.1365-294X.2001.01262.x|pmid=11380884|s2cid=46604532}}</ref> Ekziston ndarje kur grupi kryesor ndahet deri në foragjere gjatë ditës, atëherë bashkimi kur grupi kthehet natën për të fjetur si grup. Kjo strukturë shoqërore mund të vërehet edhe tek babunët hamadrias ,<ref name="Rowe1996">{{cite book|author=Rowe, N.|url=https://archive.org/details/pictorialguideto0000rowe|title=The Pictorial Guide to the Living Primates|publisher=Pogonias Press|year=1996|isbn=0-9648825-0-7|pages=[https://archive.org/details/pictorialguideto0000rowe/page/4 4], 139, 143, 15 185, 223|url-access=registration}}</ref> majmunët merimangë<ref name="Sussman2003" /> dhe bonobot .<ref name="Rowe1996" /> [[Gelada]] ka një strukturë të ngjashme shoqërore, në të cilën shumë grupe të vogla vijnë së bashku për të formuar kopetë e përkohshme deri në 600 majmunët.<ref name="Rowe1996" /> Njerëzit gjithashtu formojnë shoqëri fision-fuzion. Në shoqëritë gjahtar-grumbullues, promatët formojnë grupe të cilat përbëhen nga disa individë që mund të ndahen për të marrë burime të ndryshme.<ref name=":3">{{Cite journal|last1=Couzin|first1=Iain D.|last2=Laidre|first2=Mark E.|date=gusht 2009|title=Fission–fusion populations|journal=Current Biology|volume=19|issue=15|pages=R633–R635|doi=10.1016/j.cub.2009.05.034|issn=0960-9822|pmid=19674541|s2cid=13549970}}</ref> Këto sisteme sociale preken nga tre faktorë kryesorë ekologjikë: shpërndarja e burimeve, madhësia e grupit dhe grabitqarët .<ref name="vertlife">{{cite book|last1=Pough|first1=F. W.|title=Vertebrate Life|url=https://archive.org/details/vertebratelife0000poug|last2=Janis|first2=C. M.|last3=Heiser|first3=J. B.|publisher=Pearson|year=2005|isbn=0-13-127836-3|edition=7th|pages=[https://archive.org/details/vertebratelife0000poug/page/621 621]–623|chapter=Primate Societies|orig-year=1979}}</ref> Brenda një grupi shoqëror ekziston një ekuilibër midis bashkëpunimit dhe konkurrencës. Sjelljet bashkëpunuese në shumë lloje të primatëve përfshijnë grumbullimin shoqëror (heqjen e parazitëve të lëkurës dhe pastrimin e plagëve), ndarjen e ushqimit dhe mbrojtjen kolektive kundër grabitqarëve ose të një territori. Sjelljet agresive shpesh sinjalizojnë konkurrencën për ushqim, vendet e gjumit apo bashkëshortët. [[Agresioni]] përdoret gjithashtu në krijimin e hierarkive të mbizotërimit .<ref name="vertlife" /><ref>[[Barbara Smuts|Smuts, B.B.]], Cheney, D.L. Seyfarth, R.M., Wrangham, R.W., & Struhsaker, T.T. (Eds.) (1987). ''Primate Societies''. Chicago: University of Chicago Press for articles on the structure and function of various primate societies.</ref> === Shoqëritë ndërspecifike === Disa lloje primatësh dihen që shoqërohen me kafshë të tjera në natyrë. Disa nga këto shoqata janë studiuar gjerësisht. Në pyllin Tai të Afrikës, disa lloje koordinojnë sjelljen kundër grabitqarëve. Këto përfshijnë [[Majmuni Diana|majmunin Diana]] , [[Majmuni i Campbellit|majmunin e Campbellit]] , [[Majmuni i vogël hundënjollë|majmunin i vogël hundënjollë]] , [[Kolobusi i kuq perëndimor|kolobusin e kuq perëndimor]] , [[Kolobusi mbret|kolobusin mbret]] ( kolobusin e zi dhe të bardhë perëndimor ) dhe [[Mangabeni blozë|mangabenë blozë]] , të cilat koordinojnë thirrjet e alarmit kundër predatorëve.<ref name="tai">{{cite book|author1=Shultz, S.|title=Monkeys of Tai Forest, An African Primate Community|url=https://archive.org/details/monkeysoftaifore0000unse|author2=Thomsett, S.|publisher=Cambridge University Press|year=2007|isbn=978-0-521-81633-5|editor=McGraw, W.|pages=[https://archive.org/details/monkeysoftaifore0000unse/page/n214 181]|chapter=Interactions between African Crowned Eagles and Their Prey Community|editor2=Zuberbuhler, K.|editor3=Noe, R.|name-list-style=amp}}</ref> Midis grabitqarëve të këtyre majmunëve është shimpanze e zakonshme .<ref name="tai2007">{{cite book|author=Bshary, R.|title=Monkeys of Tai Forest, An African Primate Community|url=https://archive.org/details/monkeysoftaifore0000unse|publisher=Cambridge University Press|year=2007|isbn=978-0-521-81633-5|editor=McGraw, W.|pages=[https://archive.org/details/monkeysoftaifore0000unse/page/n172 155]–170|chapter=Interactions between Red Colobus Monkeys and Chimpanzees|editor2=Zuberbuhler, K.|editor3=Noe, R.}}</ref> [[Majmuni bishtëhollë]] bashkëpunonë me disa lloje, duke përfshirë kolobusin e kuq perëndimore, majmunin blu , majmun mona i ujkut , guereza i manteluar , mangabei kreshtëzi dhe majmuni i kënetës i Allen .<ref name="Rowe1996" /> Disa nga këto lloje gjuhen nga shimpanzeja e zakonshme.<ref name="chimpcolobus">{{cite book|author=Stanford, C.|title=Chimpanzee and Red Colobus : the ecology of predator and prey|url=https://archive.org/details/chimpanzeeredcol0000stan|publisher=Harvard University Press|year=1998|isbn=0-674-00722-0|pages=[https://archive.org/details/chimpanzeeredcol0000stan/page/130 130]–138, 233}}</ref> Në [[Amerika Jugore|Amerikën Jugore]], majmunët ketër shoqërohen me majmunët kapuçin .<ref name="move">{{cite book|author=Boinski, S.|title=On the Move : how and why animals travel in groups|url=https://archive.org/details/onmovehowwhyanim0000unse_z4h3|publisher=University of Chicago Press|year=2000|isbn=0-226-06340-2|editor=Boinski, S.|pages=[https://archive.org/details/onmovehowwhyanim0000unse_z4h3/page/447 447]–448|chapter=Social Manipulation Within and Between Troops Mediates Primate Group Movement|editor2=Garber, P.}}</ref> Kjo mund të ketë më shumë lidhje me përfitimet e foragjereve për majmunët ketër sesa përfitimet kundër grapitqarëve.<ref name="move" /> === Komunikimi === {{listen|filename=Lemur catta--cackle1.ogg|title4=Thirrje alarmi i majmunit Vervet|description6=Thirrja e shimpanzes , formati [[ogg]]/[[Vorbis]].|title6=Thirrja e shimpanzes|filename6=Pant-hoot call made by a male chimpanzee.ogg|format5=[[Vorbis]]|description5=Kënga e siamangut, formati [[ogg]]/[[Vorbis]] .|title5=Kënga e siamangut|filename5=Symphalangus syndactylus 20170623 Doué-la-Fontaine.ogg|format4=[[Vorbis]]|description4=Thirrje alarmi i majmunit Vervet, formati [[ogg]]/[[Vorbis]].|filename4=Vervet_Monkey_(Chlorocebus_pygerythrus)_(W_CERCOPITHECUS_AETHIOPS_R2_C2).ogg|title=Zhurma e lemurit bishtunazë|format3=[[Vorbis]]|description3=Ulërima e majmunit ulëritës, formati [[ogg]]/[[Vorbis]] .|title3=Ulërima e majmunit ulëritës|filename3=Howler monkey.ogg|format2=[[Vorbis]]|description2=Zhurma e lemurit indri, formati [[ogg]]/[[Vorbis]] .|title2=Zhurma e lemurit indri|filename2=Roep Indri Indri.ogg|format=[[Vorbis]]|description=Zhurma e lemurit bishtunazë, formati [[ogg]]/[[Vorbis]] .|format6=[[Vorbis]]}} Lemurët , lorisët , tarsierët , dhe majmunët e Botës së Re, mbështeten në sinjalet e nuhatjes për shumë aspekte të sjelljes sociale dhe riprodhuese.<ref name="britannica" /> Gjëndrat e specializuara përdoren për të shënuar [[territoret]] me feromone , të cilat zbulohen nga organi vomeronasal ; ky proces formon një pjesë të madhe të sjelljes së komunikimit të këtyre primatëve.<ref name="britannica" /> Tek majmunët e mëdhenj dhe majmunët e Botës së Vjetër kjo aftësi është kryesisht vestigiale , pasi ka regresuar ndërsa sytë trikromatik kanë evoluar për tu bërë organi kryesor shqisor.<ref>{{cite journal|last1=Liman|first1=E. R.|last2=Innan|first2=H.|year=2003|title=Relaxed selective pressure on an essential component of pheromone transduction in primate evolution|url=http://www.pnas.org/cgi/reprint/100/6/3328.pdf|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=100|issue=6|pages=3328–3332|bibcode=2003PNAS..100.3328L|doi=10.1073/pnas.0636123100|pmc=152292|pmid=12631698|access-date=2008-07-23}}</ref> Primatët përdorin gjithashtu vokalizma, gjeste dhe shprehje të fytyrës për të përcjellë gjendjen psikologjike.<ref>{{cite book|last1=Egnor|first1=R.|title=Encyclopedia of Language and Linguistics|last2=Miller|first2=C.|last3=Hauser|first3=M.D.|publisher=Elsevier|year=2004|isbn=0-08-044299-4|edition=2nd|chapter=Nonhuman Primate Communication|chapter-url=http://www.wjh.harvard.edu/~mnkylab/publications/animalcommunication/PrimateComm_ElsevierEncy.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20080910043811/http://www.wjh.harvard.edu/~mnkylab/publications/animalcommunication/PrimateComm_ElsevierEncy.pdf|archive-date=2008-09-10|url-status=dead}}</ref><ref name="Pollick" /> [[Muskujt e fytyrës]] janë shumë të zhvilluar tek primatët, veçanërisht tek majmunët e vegjël dhe majmunët e mëdhenj, duke lejuar një komunikim kompleks të fytyrës. Si njerëzit, shimpanzetë mund të dallojnë fytyrat e individëve të njohur dhe të panjohur.<ref>{{cite journal|author=Burrows, A. M.|year=2008|title=The facial expression musculature in primates and its evolutionary significance|url=https://www.researchgate.net/publication/5559596|journal=BioEssays|volume=30|issue=3|pages=212–225|doi=10.1002/bies.20719|pmid=18293360|s2cid=205478149}}</ref> Gjestet e duarve dhe krahëve janë gjithashtu forma të rëndësishme të komunikimit për majmunët e shkëlqyeshëm dhe një gjest i vetëm mund të ketë funksione të shumta.<ref name="Pollick">{{cite journal|last1=Pollick|first1=A. S.|last2=de Waal|first2=F. B. M.|year=2007|title=Ape gestures and language evolution|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2007-05-08_104_19/page/8184|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=104|issue=19|pages=8184–8189|bibcode=2007PNAS..104.8184P|doi=10.1073/pnas.0702624104|pmc=1876592|pmid=17470779}}</ref> [[Tarsieri i Filipineve]] , ka një limit frekuencë të lartë të ndjeshmërisë auditory rreth 91 kHz me një frekuencë dominuese prej 70 kHz. Vlera të tilla janë ndër më të lartat e regjistruara për çdo gjitar tokësor, dhe një shembull relativisht ekstrem i komunikimit tejzanor. Për tarsierët e Filipineve, vokalizimet tejzanor mund të përfaqësojnë një kanal privat të komunikimit që shkatërron zbulimin nga grabitqarët, pretë dhe konkurrentët, rrit efikasitetin energjik, ose përmirëson zbulimin kundër zhurmës në sfondit të frekuencës së ulët.<ref name="Ramsier etal., (2012)">{{cite journal|last1=Ramsier|first1=M.A.|last2=Cunningham|first2=A.J.|last3=Moritz|first3=G.L.|last4=Finneran|first4=J.J.|last5=Williams|first5=C.V.|last6=Ong|first6=P.S.|last7=Gursky-Doyen|first7=S.L.|last8=Dominy|first8=N.J.|year=2012|title=Primate communication in the pure ultrasound|journal=Biology Letters|volume=8|issue=4|pages=508–511|doi=10.1098/rsbl.2011.1149|pmc=3391437|pmid=22319094}}</ref> Majmunët meshkuj ulëritës janë ndër gjitarët më të zhurmshëm tokësor dhe zhurmët e tyre mund të dëgjohen deri në 4.8 km .<ref>{{cite web|title=Black howler monkey|url=https://nationalzoo.si.edu/animals/black-howler-monkey|access-date=2016-07-10|publisher=Smithsonian's National Zoo & Conservation Biology Institute}}</ref> Zhurmët prodhohen nga laringu i modifikuar dhe kocka hyoidale e zmadhuare e cila përmban një qese ajri.<ref>{{cite journal|author=Kelemen, G.|author2=Sade, J.|year=1960|title=The vocal organ of the Howling monkey (''Alouatta palliata'')|journal=Journal of Morphology|volume=107|issue=2|pages=123–140|doi=10.1002/jmor.1051070202|pmid=13752246|s2cid=30539292}}</ref> Këto thirrje mendohet se kanë të bëjnë me ndarjen ndërmjet grupeve dhe mbrojtjen e territorit, si dhe me mbrojtjen e bashkëshortëve.<ref>{{cite journal|last1=da Cunha|first1=R. G. T.|last2=Byrne|first2=R.|year=2006|title=Roars of Black Howler Monkeys (Alouatta caraya): Evidence for a Function in Inter-Group Spacing|journal=Behaviour|volume=143|issue=10|pages=1169–1199|doi=10.1163/156853906778691568|jstor=4536401}}</ref> Majmunët vervet jepin një thirrje të veçantë alarmi për secilin nga të paktën katër grabitqarët të ndryshme, dhe reagimet e majmunëve të tjerë ndryshojnë sipas thirrjes. Për shembull, nëse një ulërimë alarmi sinjalizon një [[Pitoni|piton]], majmunët ngjiten nëpër pemë, ndërsa alarmi i shqiponjës bën që majmunët të kërkojnë një vend fshehjeje në tokë.<ref name="Seyfarth">{{cite journal|last1=Seyfarth|first1=R. M.|last2=Cheney|first2=D. L.|last3=Marler|first3=Peter|year=1980|title=Vervet Monkey Alarm Calls: Semantic communication in a Free-Ranging Primate|url=https://www.researchgate.net/publication/223576319|journal=Animal Behaviour|volume=28|issue=4|pages=1070–1094|doi=10.1016/S0003-3472(80)80097-2|s2cid=53165940}}</ref> Shumë primatë jo njerëzorë kanë anatominë vokale për të prodhuar të folur njerëzor, por u mungon lidhja e duhur e trurit.<ref>{{cite journal|last1=Fitch|first1=W. T.|last2=de Boer|first2=B.|last3=Mathur|first3=N.|last4=Ghazanfar|first4=A. A.|year=2016|title=Monkey vocal tracts are speech-ready|journal=Science Advances|volume=2|issue=12|page=e1600723|bibcode=2016SciA....2E0723F|doi=10.1126/sciadv.1600723|pmc=5148209|pmid=27957536}}</ref> Modelet vokale të ngjashme me zanoret janë regjistruar tek babunët, gjë që ka implikime për origjinën e fjalës tek njerëzit.<ref>{{cite journal|author1=Boë L.-J.|author2=Berthommier, F.|author3=Legou, T.|author4=Captier, G.|author5=Kemp, C.|author6=Sawallis, T. R.|author7=Becker Y.|author8=Rey, A.|author9=Fagot, J.|display-authors=6|year=2017|title=Evidence of a Vocalic Proto-System in the Baboon (''Papio papio'') Suggests Pre-Hominin Speech Precursors|journal=PLOS ONE|volume=12|issue=1|page=e0169321|bibcode=2017PLoSO..1269321B|doi=10.1371/journal.pone.0169321|pmc=5226677|pmid=28076426}}</ref> Harku kohor për evolucionin e [[Gjuha|gjuhës]] njerëzore dhe / ose parakushtet e tij anatomike shtrihet, të paktën në parim, nga divergjenca filogjenetike e ''[[Homo]]'' (2.3 në 2.4 milion vjet më parë) nga ''[[Pan (gjini)|Pan]]'' (5 deri në 6 milion vjet më parë) deri në shfaqjen e sjellies moderne rreth 50,000-150,000 vjet më parë. Pak polemikë se ''[[Australopithecus]]'' ndoshta i mungonte komunikimi vokal dukshëm më i sofistikuar se ai i majmunëve të mëdhenj në përgjithësi.<ref name="Arcadi 2000">{{Cite journal|last1=Arcadi|first1=AC.|date=gush 2000|title=Vocal responsiveness in male wild chimpanzees: implications for the evolution of language|url=https://semanticscholar.org/paper/b9fb94e4fb9ff68e6aeacb62d6ef4b6749a630a9|journal=J Hum Evol|volume=39|issue=2|pages=205–23|doi=10.1006/jhev.2000.0415|pmid=10968929|s2cid=7403772}}</ref> === Historia e jetës === [[Skeda:Bonnet macaque nursing, Bangalore.jpg|parapamje|Makaku gaforrengrënës me fëmijën e saj]] Primatët kanë shkallë më të ngadaltë të zhvillimit se sa gjitarët e tjerë.<ref name="Strier2007" /> Të gjithë foshnjet primate ushqehen me gji nga nënat e tyre (me përjashtim të disa kulturave njerëzore dhe primatëve të ndryshëm të rritur në [[Kopshti zoologjik|kopshtin zoologjik]]) dhe mbështeten në to për mësim dhe transport.<ref name="Strier2007" /> Në disa lloje, foshnjat mbrohen dhe transportohen nga meshkujt në grup, veçanërisht meshkujt që mund të jenë baballarët e tyre.<ref name="Strier2007" /> Të afërmit e tjerë të foshnjës, të tilla si motrat dhe hallat, mund të marrin pjesë në kujdesin e saj.<ref name="Strier2007" /> Shumica e nënave primate e pushojnë ovulimin ndërsa ushqejnë fëmijën me gji; sapo foshnja është ndarë nga nëna,kjo e fundit mund të riprodhohet përsëri.<ref name="Strier2007" /> Kjo shpesh çon në një konflikt me foshnjat që përpiqen të vazhdojnë ushqyerjen me gji.<ref name="Strier2007" /> Infantididi është i zakonshëm tek llojet [[Poliginia|poligjen]], siç janë anguri gri dhe gorilla. Meshkujt e rritur mund të vrasin pasardhës të varur që nuk janë të tyre, kështu që femra kthehet në [[estrus]] dhe kështu ata mund të lindin pasardhësit e tyre. [[Monogamia]] sociale në disa lloje mund të ketë evoluar për të luftuar këtë sjellje.<ref>{{cite journal|author1=Opie, Christopher|author2=Atkinson, Quentin D.|author3=Dunbarc, Robin I. M.|author4=Shultz, Susanne|year=2013|title=Male infanticide leads to social monogamy in primates|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2013-08-13_110_33/page/13328|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=110|issue=33|pages=13328–13332|bibcode=2013PNAS..11013328O|doi=10.1073/pnas.1307903110|pmc=3746880|pmid=23898180}}</ref> Prospektiviteti gjithashtu mund të zvogëlojë rrezikun e infantilidës pasi atësia bëhet e pasigurt.<ref>{{cite journal|author1=De Ruiter, Jan R.|author2=Van Hooff, Jan A. R. A. M.|author-link2=Jan van Hooff|author3=Scheffrahn, Wolfgang|year=1994|title=Social and genetic aspects of paternity in wild long-tailed macaques (''Macaca fascicularis'')|journal=Behaviour|volume=129|issue=3–4|pages=203–24|doi=10.1163/156853994x00613|jstor=4535195|name-list-style=amp}}</ref> Primatët kanë një periudhë më të gjatë për të mitur midis fëmirisë dhe [[Pjekuria seksuale|pjekurisë seksuale]] sesa gjitarët e tjerë me madhësi të ngjashme.<ref name="Strier2007" /> Disa primat si galagot dhe majmunët e Botës së Re përdorin vrimat e pemëve për fole, dhe lidhin të miturit në arna me gjethe ndërsa ushqehen. Primatët e tjerë ndjekin një strategji të "hipjes", dmth bartja e individëve në trup ndërsa ushqehen. Të rriturit mund të ndërtojnë ose përdorin sitet e foleve, të shoqëruara nganjëherë nga të mitur, me qëllim të pushimit, një sjellje që është zhvilluar tek majmunët e mëdhenj.<ref name="Kappeler1998">{{cite journal|last1=Kappeler|first1=Peter M.|year=1998|title=Nests, Tree Holes, and the Evolution of Primate Life Histories|journal=American Journal of Primatology|volume=46|issue=1|pages=7–33|doi=10.1002/(SICI)1098-2345(1998)46:1<7::AID-AJP3>3.0.CO;2-#|pmid=9730211}}</ref><ref name="Ross2001">{{cite journal|last1=Ross|first1=Caroline|year=1991|title=Park or ride? Evolution of infant carrying in primates.|journal=International Journal of Primatology|publisher=Kluwer Academic Publishing|volume=22|issue=5|pages=749–771|doi=10.1023/A:1012065332758|s2cid=25301078}}</ref> Gjatë periudhës së fëmiris, primatët janë më të ndjeshëm se të rriturit ndaj grabitqarëve dhe [[Uria|urisë]]; ata fitojnë përvojë në ushqyerjen dhe shmangien e grabitqarëve gjatë kësaj kohe.<ref name="Strier2007" /> Ata mësojnë aftësi sociale dhe luftarake, shpesh përmes lojërave.<ref name="Strier2007" /> Primatët, veçanërisht femrat, kanë jetëgjatësi më të gjatë se gjitarët e tjerë me madhësi të ngjashme,<ref name="Strier2007" /> kjo mund të jetë pjesërisht për shkak të metabolizmave të tyre më të ngadaltë.<ref>{{cite web|last1=Mintz|first1=Zoe|date=14 janar 2014|title=Humans And Primates Burn 50 Percent Fewer Calories Each Day Than Other Mammals|url=http://www.ibtimes.com/humans-primates-burn-50-percent-fewer-calories-each-day-other-mammals-1539866|access-date=2014-01-14|website=www.ibtimes.com|publisher=IBT Media Inc.}}</ref> Në fund të jetës, primatët femra të catarrhniës duket se i nënshtrohen një ndërprerje të funksionit riprodhues të njohur si [[Menopauza|menopauzë]] ; grupet e tjera janë më pak të studiuar.<ref name="MLWalker2">{{cite journal|author=Walker ML, Herndon JG|last2=Herndon|year=2008|title=Menopause in nonhuman primates?|journal=Biology of Reproduction|volume=79|issue=3|pages=398–406|doi=10.1095/biolreprod.108.068536|pmc=2553520|pmid=18495681}}</ref> === Dieta dhe ushqyerja === [[Skeda:Colubusmonkey.JPG|parapamje|Kolobi bardh dhe zi]] [[Skeda:Microcebus_murinus_-Artis_Zoo,_Amsterdam,_Netherlands-8c.jpg|djathtas|parapamje|Lemuri mi duke ngrënë fruta]] Primatët shfrytëzojnë një sërë burimesh ushqimore. Ёshtë thënë se shumë karakteristika të primatëve modernë, përfshirë njerëzit, rrjedhin nga praktika e një stërgjyshi të hershëm për të marrë pjesën më të madhe të ushqimit të tij nga tenda tropikale.<ref>{{cite magazine|last1=Milton|first1=K.|year=1993|title=Diet and Primate Evolution|url=http://nature.berkeley.edu/miltonlab/pdfs/diet_primate_evolution.pdf|magazine=Scientific American|volume=269|issue=2|pages=86–93|pmid=8351513|doi=10.1038/scientificamerican0893-86|bibcode=1993SciAm.269b..86M}}</ref> Shumica e primatëve në dietat e tyre përfshijnë [[Fruti|fruta]] për të marrë lëndë ushqyese të tretura lehtë, përfshirë karbohidratet dhe lipidet për energji.<ref name="Strier2007" /> Primatët e nënrendit Strepsirrhini (prosimianët jo-tarsier) janë në gjendje të sintetizojnë [[Vitamina C|vitaminën C]] , si shumica e gjitarëve të tjerë, ndërsa primatët e nënrendit Haplorrhini (tarsierët, majmunët e vegjël dhe majmunët e mëdhenj) e kanë humbur këtë aftësi, dhe kërkojnë vitamina në dietë.<ref>{{cite journal|last1=Pollock|first1=J. I.|last2=Mullin|first2=R. J.|year=1986|title=Vitamin C biosynthesis in prosimians: Evidence for the anthropoid affinity of Tarsius|url=http://www3.interscience.wiley.com/journal/110488482/abstract?CRETRY=1&SRETRY=0|url-status=dead|journal=American Journal of Physical Anthropology|volume=73|issue=1|pages=65–70|doi=10.1002/ajpa.1330730106|pmid=3113259|archive-url=https://archive.today/20120628232930/http://www3.interscience.wiley.com/journal/110488482/abstract?CRETRY=1&SRETRY=0|archive-date=2012-06-28}}</ref> Shumë primat kanë specializime anatomike që i lejojnë ata të shfrytëzojnë ushqime të veçanta, siç janë frutat, gjethet ose insektet .<ref name="Strier2007" /> Për shembull, ngrënësit e gjetheve si majmunët ulëritës , kolobusët bardh e zi dhe lemurët sportivë kanë shtrirje të tretjes, të cilat u mundësojnë atyre të thithin lëndë ushqyese nga gjethet që mund të jenë të vështira për tu tretur.<ref name="Strier2007" /> [[Marmosetat]] , të cilat ushqyhen me gjethe çamçakizi, kanë dhëmbë incizuestë fortë , duke i bërë të mundur që ata të hapin lëvoren e pemëve për të arritur në çamçakëz.<ref name="Strier2007" /> Aji-aji kombinon dhëmbë të ngjashëm me brejtësit me një gisht të mesëm të hollë për të mbushur të njëjtënnrol ekologjie si një qukapik. Çan pemën për të gjetur larvat e [[Insekti|insekteve]], pastaj gërvisht vrimat në dru dhe fut gishtin e mesëm të zgjatur për të nxjerrë larvat jashtë.<ref>{{cite journal|last1=Milliken|first1=G. W.|last2=Ward|first2=J. P.|last3=Erickson|first3=C. J.|year=1991|title=Independent digit control in foraging by the aye-aye (''Daubentonia madagascariensis'')|journal=Folia Primatologica|volume=56|issue=4|pages=219–224|doi=10.1159/000156551|pmid=1937286}}</ref> Disa lloje kanë specializime shtesë. Për shembull, mangabja faqegri ka smalt të trashë në dhëmbët e saj, duke e bërë të mundur që ajo të hap fruta dhe farëra të forta që majmunët e tjerë nuk munden.<ref name="Strier2007" /> Gelada është primate i vetëm që ushqehet kryesisht në [[bar]].<ref name="Hiller">{{cite web|last=Hiller|first=C.|year=2000|title=''Theropithecus gelada''|url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Theropithecus_gelada.html|access-date=2008-08-08|work=Animal Diversity Web}}</ref> ==== Gjuetia ==== [[Skeda:COLLECTIE_TROPENMUSEUM_Portret_van_een_Dajak_jager_op_Borneo_met_een_gevangen_zwijn_over_de_schouder_TMnr_60043389.jpg|alt=Portrait of a Dayak hunter in Borneo with a boar over his shoulder|parapamje|Njeriu me pre.]] Tarsierët janë të vetmit primatë me një dietë mishngrënëse , ekskluzivisht duke ngrënë insekte, [[Krustacet|krustace]], kurrizorë të vegjël dhe [[Gjarpri|gjarpërinjtë]] (përfshirë llojet helmuese).<ref>{{cite book|last1=Wright|first1=P.|title=Tarsiers Past, Present and Future|url=https://archive.org/details/tarsierspastpres0000unse|last2=Simmons|first2=E.|last3=Gursky|first3=S.|publisher=Rutgers University Press|year=2003|isbn=0-8135-3236-1|editor=Wright, P.|pages=[https://archive.org/details/tarsierspastpres0000unse/page/n22 1]|chapter=Introduction|editor2=Simmons, E.|editor3=Gursky, S.}}</ref> Majmunët kapuçin mund të shfrytëzojnë shumë lloje të ndryshme të lëndës bimore, përfshirë frutat, gjethet, lulet, sythat, nektarin dhe farat, por gjithashtu hanë insekte dhe jovertebrorë të tjerë , vezët e shpendëve dhe vertebrorët e vegjël si zogjtë, [[Hardhuci|hardhucat]] , [[Ketri|ketrat]] dhe [[Lakuriqi i natës|lakuriqët]] .<ref name="Sussman2003" /> Shimpazetë e zakonshme kanë një dietë kryesisht frugivore dhe omnivore. Preferon frutat më shumë. Ai gjithashtu ushqehet me gjethe dhe sytha gjethesh, fara, leh dhe rrëshirë. Insektet dhe [[mishi]] përbëjnë një pjesë të vogël të dietës së tyre, të vlerësuar si 2%.<ref name="Goodall1986">{{cite book|last=Goodall|first=Jane|url=https://archive.org/details/chimpanzeesofgom00good|title=The Chimpanzees of Gombe: Patterns of Behavior|year=1986|isbn=0-674-11649-6|author-link=Jane Goodall}}</ref><ref>{{cite web|last=Guernsey|first=Paul|title=WHAT DO CHIMPS EAT?|url=http://www.allaboutwildlife.com/what-do-chimps-eat|access-date=2013-04-22|work=All About Wildlife|archive-date=18 nëntor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191118084847/http://www.allaboutwildlife.com/what-do-chimps-eat|url-status=dead}}</ref> Konsumi i mishit përfshin lloje të tjera primatësh, siç është kolobi i kuq perëndimor .<ref name="tai2007" /> [[Bonoboja]] është frugivor dhe omnivor - shumica e dietës së saj është frut, por e plotëson këtë me gjethe, mish nga vertebrorët e vegjël , siç janë anomalurat, ketrat fluturues dhe duikerët ,<ref>{{cite journal|author=Ihobe H|year=1992|title=Observations on the meat-eating behavior of wild bonobos (''Pan paniscus'') at Wamba, Republic of Zaire|url=https://archive.org/details/primates_1992-04_33_2/page/247|journal=Primates|volume=33|issue=2|pages=247–250|doi=10.1007/BF02382754|s2cid=10063791}}</ref> dhe jovertebrorët .<ref>{{cite book|last1=Rafert|first1=J.|title=Bonobo Husbandry Manual|last2=Vineberg|first2=E.O.|publisher=American Association of Zoos and Aquariums|year=1997|chapter=Bonobo Nutrition – relation of captive diet to wild diet|chapter-url=http://www.nagonline.net/HUSBANDRY/Diets%20pdf/Bonobo%20Nutrition.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20120425232556/http://www.nagonline.net/HUSBANDRY/Diets%20pdf/Bonobo%20Nutrition.pdf|archive-date=2012-04-25|url-status=dead}}</ref> Në disa raste, bonobot janë treguar të konsumojnë primatët e rendit të ulët.<ref>{{cite journal|last1=Surbeck|first1=M|last2=Fowler|first2=A|last3=Deimel|first3=C|last4=Hohmann|first4=G|year=2008|title=Evidence for the consumption of arboreal, diurnal primates by bonobos (''Pan paniscus'')|journal=American Journal of Primatology|volume=71|issue=2|pages=171–4|doi=10.1002/ajp.20634|pmid=19058132|s2cid=32622605}}</ref><ref name="Surbeck">{{cite journal|author=Surbeck M, Hohmann G|last2=Hohmann|date=14 tetor 2008|title=Primate hunting by bonobos at LuiKotale, Salonga National Park|journal=Current Biology|volume=18|issue=19|pages=R906–7|doi=10.1016/j.cub.2008.08.040|pmid=18957233|s2cid=6708310}}</ref> Deri në zhvillimin e [[Bujqësia|bujqësis]] afro 10,000 vjet më parë, ''[[Homo sapiens]]'' përdorte një metodë gjuetie-mbledhëse si mjeti i vetëm i mbledhjes së ushqimit. Kjo përfshinte ndërthurjen e burimeve ushqimore të palëvizshme (të tilla si frutat, kokrrat, zhardhokët dhe [[kërpudhat]], larvat e insekteve dhe molusqet ujore) me kafshë të egër , e cila duhet të gjuhet dhe vritet në mënyrë që të konsumohet.<ref>{{cite journal|author=Cordain L|author2=Eaton SB|author3=Sebastian A|last4=Mann|first4=N|last5=Lindeberg|first5=S|last6=Watkins|first6=BA|last7=O'Keefe|first7=JH|last8=Brand-Miller|first8=J|display-authors=3|date=shkurt 2005|title=Origins and evolution of the Western diet: health implications for the 21st century|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-clinical-nutrition_2005-02_81_2/page/341|journal=Am. J. Clin. Nutr.|volume=81|issue=2|pages=341–54|doi=10.1093/ajcn.81.2.341|pmid=15699220|doi-access=free|name-list-style=vanc}}</ref> Ёshtë propozuar që njerëzit të kenë përdorur zjarr për të përgatitur dhe gatuar ushqim që nga koha e ''[[Homo erectus]]''.<ref>{{cite journal|author=Ulijaszek SJ|date=nëntor 2002|title=Human eating behaviour in an evolutionary ecological context|journal=Proc Nutr Soc|volume=61|issue=4|pages=517–26|doi=10.1079/PNS2002180|pmid=12691181|doi-access=free}}</ref> Rreth dhjetë mijë vjet më parë, njerëzit zhvilluan bujqësinë ,<ref>[http://www.archaeology.org/9707/newsbriefs/squash.html Earliest agriculture in the Americas] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100603232246/http://www.archaeology.org/9707/newsbriefs/squash.html|date=3 June 2010}} [http://sciencenow.sciencemag.org/cgi/content/full/2007/213/2 Earliest cultivation of barley] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070216093200/http://sciencenow.sciencemag.org/cgi/content/full/2007/213/2|date=16 February 2007}} [http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5038116.stm Earliest cultivation of figs] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060602081110/http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5038116.stm|date=2 June 2006}}, retrieved 19 February 2007</ref> që ndryshuan ndjeshëm dietën e tyre. Ky ndryshim në dietë mund të ketë ndryshuar edhe biologjinë njerëzore; me përhapjen e bujqësisë u perhaps edhe dieta me qumësht duke siguruar një burim të ri dhe të pasur ushqimi, duke çuar në evolucionin e aftësisë për të tretur laktozën në disa të rritur.<ref>{{cite journal|author=Krebs JR|date=shtator 2009|title=The gourmet ape: evolution and human food preferences|journal=Am. J. Clin. Nutr.|volume=90|issue=3|pages=707S–11S|doi=10.3945/ajcn.2009.27462B|pmid=19656837|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Holden C, Mace R|date=tetor 1997|title=Phylogenetic analysis of the evolution of lactose digestion in adults|url=https://archive.org/details/sim_human-biology_1997-10_69_5/page/605|journal=Hum. Biol.|volume=69|issue=5|pages=605–28|pmid=9299882}}</ref> === Si pre === Grabitqarët e primatëve përfshijnë lloje të ndryshme të [[Karnivorët|mishngrënësve]] , [[Zogjtë brabitqar|zogjtë grabitqar]] , zvarranikët dhe primatët e tjerë. Edhe gorillat janë regjistruar si pre. Grabitqarët e primatëve kanë strategji të larmishme gjuetie dhe si të tilla, primatët kanë evoluar disa adaptime të ndryshme antgrabitqare duke përfshirë thirrjet e alarmit dhe lëvizjet . Disa lloje kanë thirrje të veçanta alarmi për grabitqarë të ndryshëm . Parredicioni mund të ketë formuar madhësinë e grupit tek primatët pasi llojet e ekspozuara ndaj presioneve më të larta të grabitqarëve duket se jetojnë në grupe më të mëdha.<ref>{{cite book|author=Fichtel, Claudia|title=The Evolution of Primate Societies|url=https://archive.org/details/evolutionofprima0000unse_d4w0|publisher=University of Chicago Press|year=2012|isbn=978-0-226-53172-4|editor1=Mitani, John C.|pages=[https://archive.org/details/evolutionofprima0000unse_d4w0/page/169 169]–84|contribution=Predation|editor2=Call, Josep|editor3=Kappeler, Peter M.|editor4=Palombit, Ryne A.|editor5=Silk, Joan B}}</ref> === Inteligjenca dhe njohja === Primatët kanë [[Inteligjenca|iteligjencë]] të përparuara: disa bëjnë vegla dhe i përdorin për të fituar ushqim dhe për shfaqje sociale;<ref>{{cite journal|last1=Boesch|first1=C.|last2=Boesch|first2=H.|year=1990|title=Tool Use and Tool Making in Wild Chimpanzees|journal=[[Folia Primatologica]]|volume=54|issue=1–2|pages=86–99|doi=10.1159/000156428|pmid=2157651}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Westergaard|first1=G. C.|last2=Lundquist|first2=A. L.|last3=Haynie|first3=Michael Katherine|last4=Kuhn|first4=Heather E.|last5=Suomi|first5=Stephen J.|display-authors=2|year=1998|title=Why some capuchin monkeys (''Cebus apella'') use probing tools (and others do not)|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-comparative-psychology_1998-06_112_2/page/207|journal=Journal of Comparative Psychology|volume=112|issue=2|pages=207–211|doi=10.1037/0735-7036.112.2.207|pmid=9642788}}</ref> disa mund të kryejnë detyra që kërkojnë bashkëpunim, ndikim dhe gradë;<ref>{{cite journal|last1=de Waal|first1=F. B. M.|last2=Davis|first2=J. M.|year=2003|title=Capuchin cognitive ecology: cooperation based on projected returns|url=https://archive.org/details/sim_neuropsychologia_2003_41_2/page/221|journal=Neuropsychologia|volume=41|issue=2|pages=221–228|doi=10.1016/S0028-3932(02)00152-5|pmid=12459220|s2cid=8190458}}</ref> ata janë të vetëdijshëm për statusin, manipulues dhe të aftë për mashtrim;<ref>{{cite journal|last1=Paar|first1=L. A.|last2=Winslow|first2=J. T.|last3=Hopkins|first3=W. D.|last4=de Waal|first4=F. B. M.|year=2000|title=Recognizing facial cues: Individual discrimination by chimpanzees (''Pan troglodytes'') and rhesus monkeys (''Macaca mulatta'')|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-comparative-psychology_2000-03_114_1/page/47|journal=Journal of Comparative Psychology|volume=114|issue=1|pages=47–60|doi=10.1037/0735-7036.114.1.47|pmc=2018744|pmid=10739311}}</ref><ref name="Byrne and Corp">{{cite journal|last=Byrne|first=Richard|author2=Corp, Nadia|year=2004|title=Neocortex size predicts deception rate in primates|journal=Proceedings of the Royal Society of London. Series B: Biological Sciences|volume=271|issue=1549|pages=1693–1699|doi=10.1098/rspb.2004.2780|pmc=1691785|pmid=15306289}}</ref> ata mund të njohin farefisin dhe komplotet ;<ref>{{cite journal|last1=Paar|first1=L. A.|last2=de Waal|first2=F. B. M.|year=1999|title=Visual kin recognition in chimpanzees|journal=Nature|volume=399|issue=6737|pages=647–648|bibcode=1999Natur.399..647P|doi=10.1038/21345|pmid=10385114|s2cid=4424086}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Fujita|first1=K.|last2=Watanabe|first2=K.|last3=Widarto|first3=T. H.|last4=Suryobroto|first4=B.|year=1997|title=Discrimination of macaques by macaques: The case of sulawesi species|url=https://archive.org/details/primates_1997-07_38_3/page/233|journal=Primates|volume=38|issue=3|pages=233–245|doi=10.1007/BF02381612|s2cid=21042762}}</ref> dhe ata mund të mësojnë të përdorin simbole dhe të kuptojnë aspektet e gjuhës njerëzore, përfshirë disa sintaksë relacionale dhe koncepte të numrit dhe sekuencës numerike.<ref>{{cite journal|last=Call|first=J.|year=2001|title=Object permanence in orangutans (''Pongo pygmaeus''), chimpanzees (''Pan troglodytes''), and children (''Homo sapiens'')|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-comparative-psychology_2001-06_115_2/page/159|journal=Journal of Comparative Psychology|volume=115|issue=2|pages=159–171|doi=10.1037/0735-7036.115.2.159|pmid=11459163}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Itakura|first1=S.|last2=Tanaka|first2=M.|date=qershor 1998|title=Use of experimenter-given cues during object-choice tasks by chimpanzees (''Pan troglodytes''), an orangutan (''Pongo pygmaeus''), and human infants (''Homo sapiens'')|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-comparative-psychology_1998-06_112_2/page/119|journal=Journal of Comparative Psychology|volume=112|issue=2|pages=119–126|doi=10.1037/0735-7036.112.2.119|pmid=9642782}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Gouteux|first1=S.|last2=Thinus-Blanc|first2=C.|last3=Vauclair|first3=J.|year=2001|title=Rhesus monkeys use geometric and nongeometric information during a reorientation task|url=http://cogprints.org/3590/1/Gouteux_et_al_JEPGEN_01.pdf|journal=Journal of Experimental Psychology: General|volume=130|issue=3|pages=505–519|doi=10.1037/0096-3445.130.3.505}}</ref> Kërkimet në njohjen e primatëve eksplorojnë zgjidhjen e problemeve, kujtesën, bashkëveprimin shoqëror, ateoria e mendjes , dhe konceptet numerike, hapësinore dhe abstrakte.<ref>{{cite book|author1=Tomasello, M.|title=Primate Cognition|url=https://archive.org/details/primatecognition0000toma|author2=Call, J.|publisher=Oxford University Press US|year=1997|isbn=978-0-19-510624-4|name-list-style=amp}}</ref> Studimet krahasuese tregojnë një prirje drejt inteligjencës më të lartë që shkon nga prosimianët tek majmunët e Botës së Re tek majmunët e Botës së Vjetër dhe aftësi njohëse mesatare dukshëm më të larta tek majmunët e mëdhenj.<ref name="Deaner">{{cite journal|last1=Deaner|first1=R. O.|last2=van Schaik|first2=C. P.|last3=Johnson|first3=V. E.|year=2006|title=Do some taxa have better domain-general cognition than others? A metaanalysis of nonhuman primate studies|url=http://www.epjournal.net/filestore/ep04149196.pdf|url-status=dead|journal=[[Evolutionary Psychology (journal)|Evolutionary Psychology]]|volume=4|pages=149–196|doi=10.1177/147470490600400114|archive-url=https://web.archive.org/web/20110728153456/http://www.epjournal.net/filestore/ep04149196.pdf|archive-date=2011-07-28|access-date=2011-07-04|s2cid=16702785}}</ref><ref name="Reader">{{Cite journal|last1=Reader|first1=S. M.|last2=Hager|first2=Y.|last3=Laland|first3=K. N.|date=2011|title=The evolution of primate general and cultural intelligence|url=http://lalandlab.st-andrews.ac.uk/pdf/Publication163.pdf|url-status=dead|journal=[[Philosophical Transactions of the Royal Society B]]|volume=366|issue=1567|pages=1017–1027|doi=10.1098/rstb.2010.0342|pmc=3049098|pmid=21357224|archive-url=https://web.archive.org/web/20111003152030/http://lalandlab.st-andrews.ac.uk/pdf/Publication163.pdf|archive-date=2011-10-03|access-date=2011-07-04}}</ref> Sidoqoftë, ekziston një variacion i madh në secilin grup, si dhe në rezultatet e studimeve të ndryshme.<ref name="Deaner" /><ref name="Reader" /> ==== Përdorimi dhe prodhimi i mjeteve ==== [[Skeda:Gorilla_tool_use.png|djathtas|parapamje|Gorilla e ultësirës duke kaluar pellgun me një shkop]] [[Skeda:Macaca_fascicularis_aurea_stone_tools_-_journal.pone.0072872.g002.png|parapamje|Veglat e makakut gaforrengrënës]] Në vitin 1960, [[Jane Goodall]] vëzhgoi një shimpanze që shtrëngonte copa bari në një gur dhe më pas e ngrinte barin në gojë. Pasi ai u largua, Goodall iu afrua turmës dhe përsëriti sjelljen sepse ajo ishte e pasigurt se çfarë po bënte shimpanzeja. Ajo zbuloi se termitet hidhen mbi bar me nofullat e tyre. Shimpanzetë kishte qenë duke përdorur barin, si një mjet për të "peshkuar" [[termitet]].<ref name="The Jane Goodall Institute1">{{cite web|title=Tool use, hunting & other discoveries|url=http://www.janegoodall.org/chimpanzees/tool-use-hunting-other-discoveries|access-date=2013-08-01|publisher=The Jane Goodall Institute}}</ref> Ka raporte më të kufizuara të bonobove të lidhura ngushtë me përdorimin e mjeteve në natyrë; është pretenduar se ata rrallë përdorin mjete në natyrë, megjithëse ata përdorin mjete aq lehtë sa shimpanzetë kur janë në robëri.<ref name="ApeTag">{{cite web|year=2010|title=Bonobos|url=http://www.clemetzoo.com/apetag/Bonobos.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131102050710/https://www.clemetzoo.com/apetag/Bonobos.html|archive-date=2013-11-02|access-date=2013-08-03|publisher=ApeTag}}</ref> Ёshtë raportuar se femrat, si shimpanzetë dhe bonobot, përdorin mjete më shumë se meshkujt<ref>{{cite journal|last1=Gruber|first1=T.|last2=Clay|first2=Z.|last3=Zuberbühler|first3=K.|year=2010|title=A comparison of bonobo and chimpanzee tool use: evidence for a female bias in the ''Pan'' lineage|url=http://www.emory.edu/LIVING_LINKS/publications/articles/Gruber_etal_2010.pdf|journal=Animal Behaviour|volume=80|issue=6|pages=1023–1033|doi=10.1016/j.anbehav.2010.09.005|s2cid=14923158}}{{Lidhje e vdekur}}</ref>. Orangutanët në Borneo pastrojnë myshjet nga pellgjet e vogla. Ka pak raporte të gorillave që përdorin mjete në të egër.Një gorillë femëro e rritur e ultësirë perëndimore përdori një degë si shkop, për të provuar thellësinë e ujit dhe për ta ndihmuar atë të kalonte në një pishinë me ujë. Një femër tjetër e rritur përdori një degë të shkëputur nga një kaçubë e vogël si një stabilizues gjatë mbledhjes së ushqimit .<ref>{{cite journal|last1=Breuer|first1=T.|last2=Ndoundou-Hockemba|first2=M.|last3=Fishlock|first3=V.|year=2005|title=First observation of tool use in wild gorillas|journal=PLOS Biology|volume=3|issue=11|pages=e380|doi=10.1371/journal.pbio.0030380|pmc=1236726|pmid=16187795}}</ref> [[Kapuçin me vija të zeza]] ishte primati i parë jo-majmun i madh për të cilin përdorimi i mjeteve u dokumentua në natyrë; individët u vëzhguan duke plasur arra duke i vendosur mbi një parzmore prej guri dhe duke i goditur me një gur tjetër të madh.<ref name="Fragaszy">{{cite journal|last1=Fragaszy|first1=D.|last2=Izar|first2=P.|last3=Visalberghi|first3=E.|last4=Ottoni|first4=E.B.|last5=de Oliveira|first5=M.G.|year=2004|title=Wild capuchin monkeys (''Cebus libidinosus'') use anvils and stone pounding tools|journal=American Journal of Primatology|volume=64|issue=4|pages=359–366|doi=10.1002/ajp.20085|pmid=15580579|s2cid=16222308}}</ref> Në [[Tajlanda|Tajlandë]] dhe [[Birmania|Mianmar]], makakët gaforrengrënës përdorin mjete guri për të hapur arra, bivalvalë, dhe lloje të ndryshme kërmijash deti.<ref>{{cite journal|last1=Gumert|first1=M.D.|last2=Kluck|first2=M.|last3=Malaivijitnond|first3=S.|year=2009|title=The physical characteristics and usage patterns of stone axe and pounding hammers used by long-tailed macaques in the Andaman Sea region of Thailand|journal=American Journal of Primatology|volume=71|issue=7|pages=594–608|doi=10.1002/ajp.20694|pmid=19405083|s2cid=22384150}}</ref> Babiunët e Çakmas përdorin gurët si armë; gurëzimi nga këta babunë bëhet nga muret shkëmbore, ku ata flenë dhe tërhiqen kur kërcënohen. Gurët ngrihen me një dorë dhe hidhen mbi anën, pas së cilës rrëzohen poshtë anës së shkëmbit ose bien direkt në dyshemenë e kanionit.<ref>{{cite journal|last1=Hamilton|first1=W.J.|last2=Buskirk|first2=R.E.|last3=Buskirk|first3=W.H.|year=1975|title=Defensive stoning by baboons|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1975-08-07_256_5517/page/488|journal=Nature|volume=256|issue=5517|pages=488–489|bibcode=1975Natur.256..488H|doi=10.1038/256488a0|s2cid=4149862}}</ref> Megjithëse nuk janë vërejtur të përdorin mjete në natyrë, lemurët në mjediset e kontrolluara janë treguar të jenë të afta të kuptojnë vetitë funksionale të objekteve që ata ishin trajnuar t'i përdorin si mjete, duke kryer, si dhe [[haplorinatët]] që përdorin mjete.<ref>{{cite book|last1=Fichtel|first1=C.|title=Mind the Gap: Tracing the Origins of Human Universals|last2=Kappeler|first2=P. M.|publisher=Springer|year=2010|isbn=978-3-642-02724-6|editor1-last=Kappeler|editor1-first=P. M.|chapter=Chapter 19: Human universals and primate symplesiomorphies: Establishing the lemur baseline|editor2-last=Silk|editor2-first=J. B.|chapter-url=https://books.google.com/books?id=MFzxVH_OxjsC&pg=PA395}}</ref> Prodhimi i mjeteve është shumë më i rrallë se përdorimi i mjeteve të thjeshta dhe ndoshta paraqet funksionim më të lartë të intelingjcës. Menjëherë pas zbulimit të saj fillestar të përdorimit të mjeteve, Goodall vëzhgoi shimpanzetë e tjerë që kapnin degëza me gjethe, zhveshnin gjethet dhe përdornin kërcellin për të peshkuar për insektet. Ky ndryshim i një degëz me gjethe në një mjet ishte një zbulim i madh. Para kësaj, shkencëtarët mendonin se vetëm njerëzit prodhonin dhe përdorin mjete, dhe se kjo aftësi ishte ajo që i ndau njerëzit nga kafshët e tjera.<ref name="The Jane Goodall Institute1" /> Shimpanzetë gjithashtu janë vërejtur duke bërë "sfungjerë" nga gjethet dhe myshkët që thithin ujin.<ref>{{cite journal|author=Sugiyama, Y.|year=1995|title=Drinking tools of wild chimpanzees at Bossou|journal=American Journal of Primatology|volume=37|issue=1|pages=263–269|doi=10.1002/ajp.1350370308|pmid=31936951|s2cid=86473603}}</ref> [[Orangutangët e Sumatrës]] janë vërejtur duke bërë dhe përdorur mjete. Ata shkëpusin një degë peme të gjatë rreth 30 cm, do të heqin degëzat, do të copëtojnë një fund dhe më pas do të përdorin shkopin për të gërmuar në vrimat e pemëve për termitet.<ref name="OrangutanIslands">{{cite web|title=Sumatran orangutans|url=http://orangutanislands.com/sumatra-orangutans.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131126074458/https://orangutanislands.com/sumatra-orangutans.htm|archive-date=2013-11-26|access-date=2013-08-02|publisher=OrangutanIslands.com}}</ref><ref>{{cite journal|last1=van Schaik|first1=C.|last2=Fox|first2=E.|last3=Sitompul|first3=A.|year=1996|title=Manufacture and use of tools in wild Sumatran orangutans|url=https://archive.org/details/sim_naturwissenschaften_1996-04_83_4/page/186|journal=Naturwissenschaften|volume=83|issue=4|pages=186–188|bibcode=1996NW.....83..186V|doi=10.1007/BF01143062|pmid=8643126|s2cid=27180148}}</ref> Në natyrë, mandrillët janë vërejtur për të pastruar veshët e tyre me mjete të modifikuar. Shkencëtarët filmuan një mandrill të madhe mashkull në kopshtin zoologjik Chester ([[Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës së Veriut|MB]]) duke zhveshur një degëz, me sa duket për ta bërë atë më të ngushtë, dhe më pas duke përdorur shkopin e modifikuar për të copëtuar papastërtitë nga nën thonjtë e saj.<ref name="Gill2011">{{cite web|last=Gill|first=Victoria|date=22 korrik 2011|title=Mandrill monkey makes 'pedicuring' tool|url=http://www.bbc.co.uk/nature/14227783|access-date=2013-08-11|publisher=BBC|archive-date=15 korrik 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180715112925/http://www.bbc.co.uk/nature/14227783|url-status=dead}}</ref> Gorillat e robëruar kanë bërë një larmi mjetesh.<ref name="Vancatova">{{cite web|author=Vancatova, M.|year=2008|title=Gorillas and Tools – Part I|url=http://www.rozhlas.cz/therevealed/comments/_zprava/488947|access-date=2013-08-04|archive-date=3 shkurt 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140203145832/http://www.rozhlas.cz/therevealed/comments/_zprava/488947|url-status=dead}}</ref> == Ekologjia == [[Skeda:Macaque_India_3.jpg|djathtas|parapamje|[[Makaku i Rhesusit]] në [[Agra Fort]], [[India]]]] Primatët jo-njerëzorë kryesisht jetojnë në pyje tropikale të Afrikës, Azisë dhe Amerikës. Llojet që jetojnë jashtë tropikëve; përfshijnë [[Makaku japonez|makakun japonez]] i cili jeton në ishujt japonezë të [[Honshū]] dhe [[Hokaido]] ; [[Makaku berber|makakun berber]] i cili jeton në [[Afrika veriore|Afrikën veriore]] dhe në disa lloje të langurëve që jetojnë në Kinë. Primatët kanë tendencë të jetojnë në pyje tropikale shiu, por gjenden gjithashtu në pyje të butë , [[savana]] , shkretëtira , male dhe zona bregdetare.<ref name="MacDonald">{{Cite book|author=Cowlishaw, G.|title=The Princeton Encyclopedia of Mammals|url=https://archive.org/details/princetonencyclo0000unse_x4p5|author2=Clutton-Brock, T.|publisher=Princeton and Oxford University Press|year=2009|isbn=978-0-691-14069-8|editor=MacDonald, D.|pages=[https://archive.org/details/princetonencyclo0000unse_x4p5/page/270 270]–280|contribution=Primates}}</ref> Numri i llojev të primatëve brenda zonave tropikale është treguar të jetë i ndërlidhur pozitivisht në sasinë e reshjeve dhe sasinë e sipërfaqes së pyllit të shiut.<ref>{{cite journal|last1=Reed|first1=K.|last2=Fleagle|first2=J.|date=15 gusht 1995|title=Geographic and climatic control of primate diversity|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=92|issue=17|pages=7874–7876|bibcode=1995PNAS...92.7874R|doi=10.1073/pnas.92.17.7874|pmc=41248|pmid=7644506}}</ref> Duke përbërë 25% deri 40% të kafshëve frutangrënës (për nga pesha ) brenda pyjeve tropikale të shiut, primatët luajnë një rol të rëndësishëm [[Ekologjia|ekologjik]] duke shpërndarë farat e shumë llojev të pemëve.<ref>{{cite book|author1=Chapman, C.|title=Primates in Perspective|url=https://archive.org/details/primatesinperspe0000unse_h2r7|author2=Russo, S.|publisher=Oxford University Press|year=2007|isbn=978-0-19-517133-4|editor=Campbell, C. J.|pages=[https://archive.org/details/primatesinperspe0000unse_h2r7/page/n527 510]|chapter=Primate Seed Dispersal|editor2=Fuentes, A.|editor3=MacKinnon, K. C.|editor4=Panger, M.|editor5=Bearder, S. K.|name-list-style=amp}}</ref> Habitatet e primatëve përfshijnë një gamë të lartësive: majmuni hundë-shtypur i zi është gjetur në malet Hengduan në lartësi e 4700 metra ,<ref name="Long94">{{cite journal|last1=Long|first1=Y. C.|last2=Kirkpatrick|first2=R. C.|last3=Zhong|first3=T.|last4=Xiao|first4=L.|date=prill 1994|title=Report on the distribution, population, and ecology of the Yunnan snub-nosed monkey (''Rhinopithecus bieti'')|url=https://archive.org/details/primates_1994-04_35_2/page/241|journal=Primates|volume=35|issue=2|pages=241–250|doi=10.1007/BF02382060|s2cid=23931368}}</ref> [[gorilla e malit]] mund të gjenden në 4.200 metra në malin Virunga ,<ref name="Schaller">{{cite book|author=Schaller, G. B.|url=https://archive.org/details/mountaingorillae00scha|title=The Mountain Gorilla: Ecology and Behavior|publisher=University Chicago Press|year=1963|isbn=978-0-226-73635-8|location=Chicago}}</ref> dhe gelada është gjetur në lartësi deri në 5.000 m në malësitë e [[Etiopia|Etiopisë]] .<ref>{{cite book|author=Stammbach, E.|title=Primate Societies|url=https://archive.org/details/primatesocieties0000unse|publisher=The University of Chicago Press|year=1987|isbn=978-0226767161|editor=Smuts, B|pages=[https://archive.org/details/primatesocieties0000unse/page/112 112]–120|contribution=Desert, Forest, and Montane Baboons: Multilevel-Societies|editor2=Cheney, D|editor3=Seyfarth, R|editor4=Wrangham, R|editor5=Struhsaker, T.}}</ref> Disa lloje ndërveprojnë me mjedise ujore dhe mund të notojnë, madje mund të zhyten, duke përfshirë majmunin probosh , majmunin e De Brazza dhe majmunin e kënetës së Allenit .<ref>{{cite journal|author=Kemp, E.|year=2009|title=Patterns of Water Use in Primates|journal=Folia Primatologica|volume=80|issue=4|pages=275–294|doi=10.1159/000252586|pmid=19864919|s2cid=5108827}}</ref> Disa primatë, të tilla si makaku rhesus dhe languri gri, mund të shfrytëzojnë mjedise të modifikuara nga njeriu dhe madje të jetojnë në qytete.<ref name="Rowe1996" /><ref>{{cite book|author1=Wolfe, L. D.|title=Primates in Perspective|url=https://archive.org/details/primatesinperspe0000unse_h2r7|author2=Fuentes, A.|publisher=Oxford University Press|year=2007|isbn=978-0-19-517133-4|editor=Campbell, C. J.|pages=[https://archive.org/details/primatesinperspe0000unse_h2r7/page/n709 692]|chapter=Ethnoprimatology|editor2=Fuentes, A.|editor3=MacKinnon, K. C.|editor4=Panger, M.|editor5=Bearder, S. K.|name-list-style=amp}}</ref> == Mardhëniet e njerëzve me primate e tjerë == === Sëmundjet === Ndërveprimet e ngushta midis njerëzve dhe primatëve jo njerëzorë (NHP) mund të krijojnë rrugë për transmetimin e sëmundjeve zoonotike . Viruse si ''[[Herpesviridae]]'' (më së shumti virusi [[Herpes B]] ), ''[[Poxviridae]]'' , [[fruthi]] , [[Ebla|ebola]] , [[tërbimi]] , virusi marburg dhe hepatiti viral mund të transmetohen tek njerëzit; në disa raste [[Virusi|viruset]] prodhojnë sëmundje potencialisht fatale si tek njerëzit ashtu edhe nga primatët jo-njerëzorë.<ref name="Renquist1987">{{cite journal|author1=Renquist, D. M.|author2=Whitney, R. A.|year=1987|title=Zoonoses Acquired from Pet Primates|url=http://pin.primate.wisc.edu/aboutp/pets/zoonoses.html|journal=Veterinary Clinics of North America: Small Animal Practice|volume=17|issue=1|pages=219–240|doi=10.1016/s0195-5616(87)50614-3|pmid=3551307|access-date=2008-08-11|name-list-style=amp}}</ref> === Statusi legal dhe social === [[Skeda:Slow_Loris_Female.jpg|majtas|parapamje|Lorisi i ngadaltë përdoret si kafshë ekzotike.]] Vetëm njerëzit nuk përdoren për eksperimentet e kafshësh duke u mbrojtur nga ligjet nga [[Deklarata Universale e Kombeve të Bashkuara për të Drejtat e Njeriut.]] {{refn|group=lower-alpha|'''Article 6''': Everyone has the right to recognition everywhere as a person before the law.<ref>{{cite web|url=https://www.un.org/Overview/rights.html|year=1948|access-date=2008-12-02|title=The Universal Declaration of Human Rights|publisher=[[United Nations]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141208080853/http://www.un.org/Overview/rights.html|archive-date=2014-12-08}}</ref>}} Statusi ligjor i NHP-ve, nga ana tjetër, është subjekt i shumë debateve, me organizata të tilla si [[Great Ape Project]] (GAP) që bëjnë fushatën për të dhënë të paktën disa prej tyre të drejta ligjore.<ref name="GA">{{cite web|author1=Cavalieri, P.|author2=Singer, P.|title=Declaration on Great Apes|url=http://www.greatapeproject.org/declaration.php|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080820011354/http://www.greatapeproject.org/declaration.php|archive-date=2008-08-20|access-date=2008-06-16|publisher=[[Great Ape Project]]|name-list-style=amp}}</ref> Në qershor 2008, Spanja u bë vendi i parë në botë që njohu të drejtat e disa NHP, kur komiteti ndërpartiak i parlamentit i saj nxiti vendin që të veprojë në përputhje me rekomandimet e GAP, të cilat janë shimpanzetë, bonobot, orangutanët dhe gorilla.<ref>{{cite news|author=Glendinning, L.|date=26 qershor 2008|title=Spanish parliament approves 'human rights' for apes|newspaper=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2008/jun/26/humanrights.animalwelfare?gusrc=rss&feed=networkfront|access-date=2008-11-10}}</ref><ref>{{cite news|author=Singer, P.|date=18 korrik 2008|title=Of great apes and men|newspaper=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2008/jul/18/animalwelfare.animalbehaviour|access-date=2008-11-10}}</ref> Shumë lloje të NHP mbahen si kafshë shtëpiake nga njerëzit, Përpjekja Aleate për të shpëtuar Primatët e tjerë (AESOP) vlerëson se rreth 15,000 NHP jetojnë si kafshë shtëpiake ekzotike në Shtetet e Bashkuara.<ref name="Mott2003">{{cite magazine|title=The Perils of Keeping Monkeys as Pets|url=http://news.nationalgeographic.co.uk/news/2003/09/0916_030916_primatepets.html|first=M.|last=Mott|magazine=National Geographic|date=16 shtator 2003|access-date=2013-02-06|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130608041322/http://news.nationalgeographic.co.uk/news/2003/09/0916_030916_primatepets.html|archive-date=2013-06-08}}</ref> Klasa e mesme në zgjerim kinez ka rritur kërkesën për NHPs si [[kafshë shtëpiake ekzotike]] në vitet e fundit.<ref name="Workman">{{cite journal|author=Workman, C.|date=qershor 2004|title=Primate conservation in Vietnam: toward a holistic environmental narrative|url=https://archive.org/details/sim_american-anthropologist_2004-06_106_2/page/346|journal=American Anthropologist|volume=106|issue=2|pages=346–352|doi=10.1525/aa.2004.106.2.346}}</ref> Megjithëse importi i NHP për tregtinë e kafshëve shtëpiake ishte i ndaluar në SH.B.A. në 1975, kontrabanda ende ndodh përgjatë kufirit [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Shtetet e Bashkuara]] - [[Meksika|Meksikë]] , me çmime që variojnë nga 3000 dollarë amerikanë për majmunët e vegjël deri në 30,000 dollarë për majmunët e mëdhenj.<ref name="ippl">{{cite web|year=2003|title=IPPL News: The US Pet Monkey Trade|url=http://www.aesop-project.org/US_Pet_Monkey_Trade.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080725190533/http://www.aesop-project.org/US_Pet_Monkey_Trade.htm|archive-date=2008-07-25|access-date=2008-08-04|publisher=[[International Primate Protection League]]}}</ref> Primatët përdoren si organizma model në laboratorë dhe janë përdorur në [[Misioni hapësinore|misione hapësinore]] .<ref>{{cite web|author=Bushnell, D.|year=1958|title=The Beginnings of Research in Space Biology at the Air Force Missile Development Center, 1946–1952|url=https://history.nasa.gov/afspbio/part1.htm|access-date=2008-08-18|work=History of Research in Space Biology and Biodynamics|publisher=[[NASA]]|archive-date=25 janar 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080125044753/https://history.nasa.gov/afspbio/part1.htm|url-status=dead}}</ref> Ata shërbejnë si kafshë shërbimi për njerëzit me aftësi të kufizuara. Majmunët kapuçin mund të aftësohen për të ndihmuar njerëzit kuadriplegjikë ; inteligjenca, kujtesa dhe shkathtësia e tyre manuale i bëjnë ata ndihmës idealë.<ref>{{cite news|author=Blumenthal, D.|date=1987-06-17|title=Monkeys as Helpers To Quadriplegics At Home|work=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?sec=health&res=9B0DE5D81231F934A25755C0A961948260|access-date=2008-10-08}}</ref> NHP-të mbahen në [[kopshte zoologjike]] në të gjithë globin. Historikisht, kopshtin zoologjik ishin kryesisht një formë argëtimi, por kohët e fundit kanë zhvendosur fokusin e tyre drejt ruajtjes, arsimit dhe kërkimit. GAP nuk insiston që të gjitha NHP-të të lirohen nga kopshtin zoologjik, kryesisht sepse primatët e lindur nga robëria u mungon njohja dhe përvoja për të mbijetuar në natyrë nëse lëshohen.<ref>{{cite book|author=Newman, James L.|url=https://archive.org/details/encounteringgori0000newm|title=Encountering Gorillas: A Chronicle of Discovery, Exploitation, Understanding, and Survival|publisher=Rowman and Littlefield|year=2013|isbn=978-1-4422-1957-1|location=Plymouth, United Kingdom|page=[https://archive.org/details/encounteringgori0000newm/page/173 173]|url-access=registration}}</ref> === Roli në kërkimet shkencore === [[Skeda:Monkey_Sam_Before_The_Flight_On_Little_Joe_2.jpg|djathtas|parapamje|Sam, [[NASA]] në 1959]] Mijëra primat jo njerëzorë janë përdorur në të gjithë botën në kërkime për shkak të ngjashmërisë së tyre psikologjike dhe fiziologjike me njerëzit.<ref name="ebra" /><ref name="ChenLi">{{cite journal|last1=Chen|first1=F. C.|last2=Li|first2=W. H.|date=shkurt 2001|title=Genomic divergences between humans and other hominoids and the effective population size of the common ancestor of humans and chimpanzees|journal=[[American Journal of Human Genetics]]|volume=68|issue=2|pages=444–456|doi=10.1086/318206|pmc=1235277|pmid=11170892}}</ref> Në veçanti, trurin dhe sytë e NHP më shumë ngushtë anatominë njerëzore sesa ato të kafshëve të tjera. NHP-të zakonisht përdoren në provat paraklinike , neuroshkencën , studimet e okulistikës dhe studimet e toksicitetit. Makakët rhesus shpesh përdoren, siç janë edhe makaket e tjera , majmunët e gjelbër afrikanë , shimpanzetë, [[babiunët]] , majmunët ketër dhe marmoset , si të egër, ashtu edhe për qëllime riprodhimi.<ref name="ebra">{{cite web|year=1996|title=The supply and use of primates in the EU|url=http://www.ebra.org/ebrabulletin-the-supply-and-use-of-primates-in-the-eu_17.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120117061036/http://www.ebra.org/ebrabulletin-the-supply-and-use-of-primates-in-the-eu_17.htm|archive-date=2012-01-17|access-date=2008-08-18|publisher=European Biomedical Research Association}}</ref><ref name="Conlee2004">{{cite journal|last1=Conlee|first1=K. M.|last2=Hoffeld|first2=E. H.|last3=Stephens|first3=M. L.|year=2004|title=A Demographic Analysis of Primate Research in the United States|journal=Alternatives to Laboratory Animals|volume=32|issue=Sup 1|pages=315–322|doi=10.1177/026119290403201s52|pmid=23577480|s2cid=6743973}}</ref> Në 2005, GAP raportoi se 1,280 nga 3,100 NHP që jetojnë në robëri në Shtetet e Bashkuara janë përdorur për eksperimente.<ref name="GA" /> Në 2004, [[Bashkimi Evropian]] përdori rreth 10,000 NHP në eksperimente të tilla; në 2005 në Britaninë e Madhe, 4,652 eksperimente u kryen në 3,115 NHP.<ref>{{cite book|author=Presented to Parliament by the Secretary of State for the Home Department by Command of Her Majesty|url=http://www.official-documents.gov.uk/document/cm68/6877/6877.pdf|title=Statistics of scientific procedures on living animals: Great Britain 2005|date=korrik 2006|publisher=[[The Stationery Office]]|isbn=0-10-168772-9|access-date=2008-06-16}}</ref> Qeveritë e shumë kombeve kanë kërkesa të rrepta për kujdesin e NHP-ve të mbajtura në robëri. Në SH.B.A., udhëzimet federale rregullojnë gjerësisht aspektet e strehimit, ushqimit, pasurimit dhe mbarështimit të NHP.<ref name="usda_nhpresearch">{{cite web|title=Nonhuman Primates: Research Animals|url=http://awic.nal.usda.gov/nal_display/index.php?info_center=3&tax_level=3&tax_subject=169&topic_id=1078&level3_id=5345&level4_id=0&level5_id=0&placement_default=0|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081003004620/http://awic.nal.usda.gov/nal_display/index.php?info_center=3&tax_level=3&tax_subject=169&topic_id=1078&level3_id=5345&level4_id=0&level5_id=0&placement_default=0|archive-date=2008-10-03|access-date=2008-07-14|work=Animal Welfare Information Center|publisher=United States Department of Agriculture}}</ref> Grupet evropiane si Koalicioni Evropian për t'i dhënë fund eksperimenteve të kafshëve janë duke kërkuar ndalimin e të gjithë përdorimit të NHP në eksperimente, si pjesë e rishikimit të legjislacionit të testimit të kafshëve të Bashkimit Evropian.<ref>{{cite web|title=Directive 86/609|url=http://www.eceae.org/a1_directive.php|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080929214536/http://www.eceae.org/a1_directive.php|archive-date=2008-09-29|access-date=2008-10-08|publisher=European Coalition to End Animal Experiments}}</ref> === Kërcënimet me zhdukje === [[Skeda:Hunted_Silky_Sifakas.jpg|majtas|parapamje|Njerëz që kanë vrarë lemur për tregtin e mishit.]] [[Bashkimi Ndërkombëtar për Ruajtjen e Natyrës]] (IUCN) ka listuar më shumë se një të tretën e primatëve, si të rrezikuara në mënyrë kritike apo të rrezikuara. Rreth 60% e llojeve të primatëve janë të kërcënuara nga zhdukja, duke përfshirë: 87% të llojeve në [[Madagaskari|Madagaskar]], 73% në Azi, 37% në Afrikë dhe 36% në Amerikën e Jugut dhe Qendrore.<ref name=":0">{{Cite journal|last1=Estrada|first1=Alejandro|last2=Garber|first2=Paul A.|last3=Rylands|first3=Anthony B.|last4=Roos|first4=Christian|last5=Fernandez-Duque|first5=Eduardo|last6=Fiore|first6=Anthony Di|last7=Nekaris|first7=K. Anne-Isola|last8=Nijman|first8=Vincent|last9=Heymann|first9=Eckhard W.|date=2017-01-01|title=Impending extinction crisis of the world's primates: Why primates matter|journal=Science Advances|language=en|volume=3|issue=1|pages=e1600946|bibcode=2017SciA....3E0946E|doi=10.1126/sciadv.1600946|issn=2375-2548|pmc=5242557|pmid=28116351}}</ref> Për më tepër, 75% e llojeve të primatëve kanë popullsi në rënie.<ref name=":0" /> Tregtia është e rregulluar, pasi të gjitha llojet janë të listuara nga [[CITES]] në Shtojcën II , përveç 50 llojeve dhe nënllojeve të listuara në Shtojcën I , të cilat fitojnë mbrojtje të plotë nga tregtia.<ref name="IFAW">{{cite book|author=IFAW|url=http://www.ifaw.org/Publications/Program_Publications/Wildlife_Trade/Campaign_Scientific_Publications/asset_upload_file812_49478.pdf|title=Born to be wild: Primates are not pets|publisher=International Fund for Animal Welfare|year=2005|author-link=International Fund for Animal Welfare|access-date=2011-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20110726171340/http://www.ifaw.org/Publications/Program_Publications/Wildlife_Trade/Campaign_Scientific_Publications/asset_upload_file812_49478.pdf|archive-date=2011-07-26|url-status=dead}}</ref><ref name="CITES">{{cite web|author=CITES|author-link=CITES|date=2010-10-14|title=Appendices I, II and III|url=http://www.cites.org/eng/app/index.php|access-date=2012-04-02|publisher=Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora}}</ref> Kërcënimet e zakonshme ndaj primatëve përfshijnë [[Shpyllëzimi|shpyllëzimin]] , copëzimin e pyjeve , mbledhjen e majmunëve (që vijnë nga bastisja e të korrave primare),<ref>{{cite book|author=Grubb, P.|title=Mammals of Ghana, Sierra Leone, and the Gambia|url=https://archive.org/details/mammalsofghanasi0010unse|publisher=Trendrine|year=1998|isbn=0-9512562-4-6|location=St. Ives|pages=[https://archive.org/details/mammalsofghanasi0010unse/page/214 214]–219|chapter=The Sierra Leone monkey drives}}</ref> dhe gjuetia e primatëve për përdorim në ilaçe, si kafshët shtëpiake dhe [[Ushqimi|ushqim]]. Pastrimi i pyjeve tropikale në shkallë të gjerë vlerësohet gjerësisht si procesi që kërcënon më shumë primatë.<ref name="Chapman">{{cite journal|last1=Chapman|first1=C. A.|last2=Peres|first2=C. A.|year=2001|title=Primate conservation in the new millennium: the role of scientists|journal=Evolutionary Anthropology|volume=10|issue=1|pages=16–33|doi=10.1002/1520-6505(2001)10:1<16::AID-EVAN1010>3.0.CO;2-O}}</ref><ref name="Mittermeier">{{cite book|author1=Mittermeier, R. A.|title=Primate Societies|author2=Cheney, D. L.|publisher=University of Chicago Press|year=1987|editor=Smuts, B. B.|location=Chicago|pages=477–490|chapter=Conservation of primates and their habitats|editor2=Cheney, D. L.|editor3=Seyfarth, R. M.|editor4=Wrangham, R. W.|editor5=Struhsaker, T. T.|name-list-style=amp}}</ref><ref name="Southwick">{{cite journal|author1=Southwick, C. H.|author2=Siddiqi, M. F.|year=2001|title=Status, conservation and management of primates in India|url=http://www.wii.gov.in/envis/primates/downloads/page81statusofprimates.pdf|url-status=dead|journal=Envis Bulletin: Wildlife and Protected Areas|volume=1|issue=1|pages=81–91|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20081001191112/http://wii.gov.in/envis/primates/downloads/page81statusofprimates.pdf|archive-date=2008-10-01|access-date=2008-08-04|name-list-style=amp}}</ref> Më shumë se 90% e llojeve të primatëve ndodhin në pyjet tropikale.<ref name="Mittermeier" /><ref name="Cowlishaw">{{cite book|author1=Cowlishaw, G.|title=Primate Conservation Biology|url=https://archive.org/details/primateconservat0000cowl|author2=Dunbar, R.|publisher=University of Chicago Press|year=2000|isbn=978-0-226-11637-2|location=Chicago|name-list-style=amp}}</ref> Shkaku kryesor i humbjes së pyjeve është pastrimi për bujqësinë, megjithëse prerjet tregtare, prerien për drur, minierat dhe ndërtimi i digave gjithashtu kontribuojnë në shkatërrimin e pyjeve tropikale.<ref name="Cowlishaw" /> Në [[Indonezia|Indonezi]] zona të mëdha të pyjeve ultësirë janë pastruar për të rritur prodhimin e vajit të palmës , dhe një analizë e imazheve satelitore arriti në përfundimin se gjatë vitit 1998 dhe 1999 kishte një humbje prej 1.000 orangutangë sumatran në vit vetëm në Ekosistemin Leuser .<ref>{{cite journal|last1=Van Schaik|first1=C. P.|last2=Monk|first2=K. A.|last3=Robertson|first3=J. M. Y.|year=2001|title=Dramatic decline in orangutan numbers in the Leuser Ecosystem, northern Sumatra|journal=Oryx|volume=35|issue=1|pages=14–25|doi=10.1046/j.1365-3008.2001.00150.x}}</ref> [[Skeda:Silky_Sifaka_Pink_Face_Closeup.JPG|djathtas|parapamje|Sifka e butë e rrezikuar në mënyrë kritike]] Primatët me një madhësi të madhe trupore (mbi 5 kg) janë në rrezik kritik zhdukjeje për shkak të përfitimit të tyre më të madh për gjuetarët në krahasim me primatët më të vegjël.<ref name="Cowlishaw" /> Ata arrijnë pjekurinë seksuale më vonë dhe kanë një periudhë më të gjatë midis lindjeve. Prandaj, popullsia shërohet më ngadalë pasi të varfërohet nga gjahtari ose tregtia e kafshëve shtëpiake.<ref>{{cite journal|last1=Purvis|first1=A.|last2=Gittleman|first2=J. L.|last3=Cowlishaw|first3=G.|last4=Mace|first4=G. M.|year=2000|title=Predicting extinction risk in declining species|journal=Proceedings of the Royal Society B|volume=267|issue=1456|pages=1947–1952|doi=10.1098/rspb.2000.1234|pmc=1690772|pmid=11075706}}</ref> Të dhënat për disa qytete afrikane tregojnë se gjysma e të gjithë proteinave të konsumuar në zonat urbane vjen nga tregtia e mishit të kafshëve të egra .<ref name="Fa">{{cite journal|last1=Fa|first1=J. E.|last2=Juste|first2=J.|last3=Perez de Val|first3=J.|last4=Castroviejo|first4=J.|year=1995|title=Impact of market hunting on mammal species in Equatorial Guinea|url=https://archive.org/details/sim_conservation-biology_1995-10_9_5/page/1107|journal=Conservation Biology|volume=9|issue=5|pages=1107–1115|doi=10.1046/j.1523-1739.1995.9051107.x|hdl-access=free|hdl=10261/49187}}</ref> Primatët e rrezikuar si guenonet dhe drillët gjuhen në nivele që tejkalojnë nivelet e qëndrueshme.<ref name="Fa" /> Kjo është për shkak të madhësisë së madhe të trupit, lehtësisë së transportit dhe përfitimit të tyre për kafshët.<ref name="Fa" /> Ndërsa [[bujqësia]] shkel në habitatet pyjore, primatët ushqehen me korrjet, duke shkaktuar fermerëve humbje të mëdha ekonomike.<ref>{{cite journal|author=Hill, C. M.|year=1997|title=Crop-raiding by wild vertebrates: The farmer's perspective in an agricultural community in western Uganda|url=https://archive.org/details/international-journal-of-pest-management_january-march-1997_43_1/page/77|journal=International Journal of Pest Management|volume=43|issue=1|pages=77–84|doi=10.1080/096708797229022}}</ref> Bastisja e të korrave primare u jep vendasve një përshtypje negative të primatëve, duke penguar përpjekjet për ruajtje.<ref>{{cite journal|author=Hill, C. M.|year=2002|title=Primate conservation and local communities: Ethical issues and debates|url=https://archive.org/details/sim_american-anthropologist_2002-12_104_4/page/1184|journal=American Anthropologist|volume=104|issue=4|pages=1184–1194|doi=10.1525/aa.2002.104.4.1184}}</ref> Madagaskari , shtëpia e pesë familjeve primitëve endemik, ka përjetuar zhdukjen më të madhe të së kaluarës së fundit; që prej ardhjes njerëzore 1.500 vjet më parë, të paktën tetë klasa dhe pesëmbëdhjetë nga llojet më të mëdha janë zhdukur për shkak të gjuetisë dhe shkatërrimit të habitatit.<ref name="britannica">{{cite encyclopedia|title=Primate|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online|publisher=[[Encyclopædia Britannica, Inc.]]|year=2008|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/476264/primate|access-date=2008-07-21}}</ref> Midis primatëve të zhdukur ishin ''[[Archaeoindris]]'' (një lemur më i madh se një gorillë kurriz-argjendi) dhe familjet [[Palaeopropithecidae]] dhe [[Archaeolemuridae]] .<ref name="britannica" /> [[Skeda:Man_of_the_woods.JPG|majtas|parapamje|Orangutangu sumatran i rrezikuar në mënyrë kritike për zhdukje]] Në Azi, [[Hinduizmi]], [[Budizmi]] dhe [[Islami]] ndalojnë të hanë mish primatësh; megjithatë, primatët ende gjuhen për ushqim.<ref name="Cowlishaw" /> Disa fe më të vogla tradicionale lejojnë konsumin e mishit primatëve.<ref>{{cite journal|author=Choudhury, A.|year=2001|title=Primates in Northeast India: an overview of their distribution and conservation status|url=http://www.wii.gov.in/envis/primates/downloads/page92primatesne.pdf|url-status=dead|journal=Envis Bulletin: Wildlife and Protected Areas|volume=1|issue=1|pages=92–101|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20081001191106/http://wii.gov.in/envis/primates/downloads/page92primatesne.pdf|archive-date=2008-10-01|access-date=2008-08-04}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Kumara|first1=H. N.|last2=Singh|first2=M.|date=tetor 2004|title=Distribution and abundance of primates in rainforests of the Western Ghats, Karnataka, India and the conservation of ''Macaca silenus''|url=https://archive.org/details/international-journal-of-primatology_2004-10_25_5/page/1001|journal=International Journal of Primatology|volume=25|issue=5|pages=1001–1018|doi=10.1023/B:IJOP.0000043348.06255.7f|s2cid=30384142}}</ref> Tregtia e kafshëve shtëpiake dhe mjekësia tradicionale gjithashtu rrisin kërkesën për gjueti të paligjshme.<ref name="Workman" /><ref>{{cite journal|author=Nijman, V.|year=2004|title=Conservation of the Javan gibbon ''Hylobates moloch'': population estimates, local extinction, and conservation priorities|url=http://rmbr.nus.edu.sg/rbz/biblio/52/52rbz271-280.pdf|url-status=dead|journal=The Raffles Bulletin of Zoology|volume=52|issue=1|pages=271–280|archive-url=https://web.archive.org/web/20080910043814/http://rmbr.nus.edu.sg/rbz/biblio/52/52rbz271-280.pdf|archive-date=2008-09-10|access-date=2008-08-04}}</ref><ref>{{cite journal|last1=O'Brien|first1=T. G.|last2=Kinnaird|first2=M. F.|last3=Nurcahyo|first3=A.|last4=Iqbal|first4=M.|last5=Rusmanto|first5=M.|date=prill 2004|title=Abundance and distribution of sympatric gibbons in a threatened Sumatran rain forest|url=https://archive.org/details/international-journal-of-primatology_2004-04_25_2/page/267|journal=International Journal of Primatology|volume=25|issue=2|pages=267–284|doi=10.1023/B:IJOP.0000019152.83883.1c|s2cid=32472118}}</ref> Makaku rhesus është i mbrojtur pas rënis së popullsis në vitet 1960; programi ishte aq efektiv sa që tani shihen si dëmtues në të gjithë gamën e tyre.<ref name="Southwick" /> Në Amerikën Qendrore dhe Jugore copëzimi dhe gjuetia e pyjeve janë dy problemet kryesore për primatët. Traktet e mëdha të pyjeve tani janë të rralla në [[Amerika Qendrore|Amerikën Qendrore]].<ref name="Chapman" /><ref>{{cite journal|last1=Estrada|first1=A.|last2=Coates-Estrada|first2=R.|last3=Meritt|first3=D.|date=shtator 1994|title=Non-flying mammals and landscape changes in the tropical forest region of Los Tuxtlas, Mexico|journal=Ecography|volume=17|issue=3|pages=229–241|doi=10.1111/j.1600-0587.1994.tb00098.x}}</ref> Kjo rrit sasinë e pyjeve të prekshme nga efekte të tilla si gërryerja e tokës bujqësore, nivelet më të ulëta të lagështisë dhe një ndryshim në jetën e bimëve.<ref>{{cite book|author=Marsh, L. K.|title=Primates in Fragments: Ecology and Conservation|url=https://archive.org/details/primatesinfragme0000unse|publisher=[[Kluwer Academic]]/[[Plenum Publishers]]|year=2003|isbn=0-306-47696-7|editor=Marsh, L. K.|location=New York|pages=[https://archive.org/details/primatesinfragme0000unse/page/1 1]–10|chapter=The nature of fragmentation.}}</ref><ref>{{cite journal|author=Turner, I. M.|year=1996|title=Species loss in fragments of tropical rain forest: a review of the evidence|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-applied-ecology_1996-04_33_2/page/200|journal=Journal of Applied Ecology|volume=33|issue=2|pages=200–209|doi=10.2307/2404743|jstor=2404743}}</ref> Kufizimi i lëvizjes rezulton në një sasi më të madhe joriprodhimi, e cila mund të shkaktojë efekte të dëmshme që çojnë në një ngushticë të popullsisë , me ç'rast një përqindje e konsiderueshme e popullsisë është e humbur.<ref>{{cite book|author=Chiarello, A.G.|title=Primates in Fragments: Ecology and Conservation|url=https://archive.org/details/primatesinfragme0000unse|publisher=Kluwer Academic/Plenum Publishers|year=2003|isbn=978-0-306-47696-9|editor=Marsh, L. K.|location=New York|pages=[https://archive.org/details/primatesinfragme0000unse/page/99 99]–121|chapter=Primates of the Brazilian Atlantic forest: the influence of forest fragmentation on survival}}</ref><ref>{{cite book|author=Pope, T.R.|title=Conservation Genetics: Case Histories from Nature|url=https://archive.org/details/conservationgene0000unse|publisher=Kluwer Academic Publishers|year=1996|isbn=978-0-412-05581-2|editor=Avise, J.|location=Norwell|pages=[https://archive.org/details/conservationgene0000unse/page/119 119]–159|chapter=Socioecology, population fragmentation, and patterns of genetic loss in endangered primates|editor2=Hamrick, J.}}</ref> Ka 21 primat të rrezikuara në mënyrë kritike, 7 prej të cilëve kanë mbetur në "25 llojet më të rrezikuar të primatëve" që nga viti 2000: [[sifaka e butë]] , [[languri i Delakourës]] , [[languri korkëbardhë]] , [[douku fyllgri]] ,[[majmuni hundështypur i Tonkinit]] , [[gorilla e lumit Kryq]] dhe [[orangutangu sumatran]] .<ref>{{cite book|url=http://www.primate-sg.org/storage/PDF/Primates.in.Peril.2008-2010.pdf|title=Primates in Peril: The World's 25 Most Endangered Primates 2008–2010|publisher=IUCN/SSC Primate Specialist Group (PSG), International Primatological Society (IPS), and Conservation International (CI)|others=Illustrated by S.D. Nash|year=2009|isbn=978-1-934151-34-1|editor1-last=Mittermeier|editor1-first=R.A.|editor-link=Russell Mittermeier|location=Arlington, VA.|pages=23–26|editor2-last=Wallis|editor2-first=J.|editor3-last=Rylands|editor3-first=A.B.|editor4-last=Ganzhorn|editor4-first=J.U.|editor5-last=Oates|editor5-first=J.F.|editor6-last=Williamson|editor6-first=E.A.|editor7-last=Palacios|editor7-first=E.|editor8-last=Heymann|editor8-first=E.W.|editor9-last=Kierulff|editor9-first=M.C.M.|editor15-first=C.|editor12-first=C.|editor15-last=Schwitzer|editor14-first=L.|editor14-last=Cortés-Ortiz|editor13-first=S.|editor13-last=Walker|editor12-last=Roos|editor11-first=J.|editor11-last=Supriatna|editor10-last=Yongcheng|editor10-first=L.}}</ref> [[Kolobusi i kuq i zonjës]] Waldron u shpall së fundmi [[Llojet e zhdukura|i zhdukur]], kur nuk u gjet asnjë gjurm i nënllojit nga 1993 deri në 1999.<ref>{{cite journal|last1=Oates|first1=J. F.|last2=Abedi-Lartey|first2=M.|last3=McGraw|first3=W. S.|last4=Struhsaker|first4=T. T.|last5=Whitesides|first5=G. H.|date=tetor 2000|title=Extinction of a West African Red Colobus Monkey|url=https://archive.org/details/sim_conservation-biology_2000-10_14_5/page/1526|journal=Conservation Biology|volume=14|issue=5|pages=1526–1532|doi=10.1046/j.1523-1739.2000.99230.x}}</ref> Disa gjahtarë kanë gjetur dhe vrarë individë që nga ajo kohë, por perspektivat e nënllojit mbeten të zymta.<ref>{{cite journal|author=McGraw, W. S.|date=qershor 2005|title=Update on the Search for Miss Waldron's Red Colobus Monkey|url=https://archive.org/details/international-journal-of-primatology_2005-06_26_3/page/605|journal=International Journal of Primatology|volume=26|issue=3|pages=605–619|doi=10.1007/s10764-005-4368-9|s2cid=861418}}</ref> == Shënimet == {{Reflist|group=lower-alpha}} == References == {{Reflist}} === Citim literature === * {{cite book|last=Benton|first=Michael J.|title=Vertebrate palaeontology|publisher=Wiley-Blackwell|year=2005|isbn=978-0-632-05637-8|chapter=Chapter 3: Primate evolution|access-date=2011-07-10|chapter-url=https://books.google.com/books?id=SyJO3vpCk8AC}} * {{cite book|last1=Cartmill|first1=M.|title=Primate Neuroethology|publisher=Oxford University Press|year=2010|isbn=978-0-19-532659-8|editor1-last=Platt|editor1-first=M.|pages=10–30|chapter=Primate Classification and Diversity|editor2-last=Ghazanfar|editor2-first=A|chapter-url=https://books.google.com/books?id=hv28p1tCnnEC&pg=PA15}} * {{cite book|last1=Hartwig|first1=W.|title=Primates in Perspective|url=https://archive.org/details/primatesinperspe0000unse|publisher=Oxford University Press|year=2011|isbn=978-0-19-539043-8|editor1-last=Campbell|editor1-first=C. J.|edition=2nd|pages=[https://archive.org/details/primatesinperspe0000unse/page/19 19]–31|chapter=Chapter 3: Primate evolution|editor2-last=Fuentes|editor2-first=A.|editor3-last=MacKinnon|editor3-first=K. C.|editor4-last=Bearder|editor4-first=S. K.|editor5-last=Stumpf|editor5-first=R. M}} * {{cite book|last1=Szalay|first1=F.S.|url=https://books.google.com/books?id=jE7gBAAAQBAJ&pg=PA149|title=Evolutionary History of the Primates|last2=Delson|first2=E.|publisher=[[Academic Press]]|year=1980|isbn=978-0126801507|oclc=893740473}} == Lexim i mëtejshëm == {{Library resources box|onlinebooks=yes|by=no|lcheading=Primates|label=Primates}} * {{Cite book|title=Food Acquisition and Processing in Primates|publisher=Plenum Press|year=1984|isbn=0-306-41701-4|editor1=David J. Chivers|place=New York & London|editor2=Bernard A. Wood|editor3=Alan Bilsborough}} == Linqt ekstra == * {{Curlie|Science/Biology/Flora_and_Fauna/Animalia/Chordata/Mammalia/Primates/}} * [http://pin.primate.wisc.edu Primate Info Net] * [http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Primates.html Primates] at [[Animal Diversity Web]] * [http://www.pri.kyoto-u.ac.jp/ Primate Research Institute], [[Kyoto University]] * [https://web.archive.org/web/20191011040440/http://primate-brain.org/ High-Resolution Cytoarchitectural Primate Brain Atlases] * [http://www.euprim-net.eu EUPRIM-Net: European Primate Network] * [http://digital.library.wisc.edu/1711.dl/PCLNatHist PrimateImages: Natural History Collection] * [http://eskeletons.org/ Interactive views] of various primate skeletons at eSkeletons.org (associated with the [[University of Texas at Austin]]) * [http://tolweb.org/Primates/15963 Tree of Life web project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110426005553/http://tolweb.org/Primates/15963 |date=26 prill 2011 }} {{Taxonbar|from=Q7380}} {{Authority control}} [[Kategoria:Gjitarë]] nf8u0vkt9hvtlwpijy4ovlz21irqyq5 Terapia e gjeneve 0 303963 3053162 2988037 2026-10-02T22:23:12Z InternetArchiveBot 115207 Adding 1 book for [[Wikipedia:Vërtetueshmëria]] (20261002sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 3053162 wikitext text/x-wiki '''Terapia gjenike''' ose '''terapia e gjeneve''' është një [[Mjekësia|fushë mjekësore e]] cila përqendrohet në modifikimin gjenetik të qelizave për të prodhuar një efekt terapeutik<ref>{{Cite journal|last=Kaji|first=Eugene H.|date=2001-02-07|title=Gene and Stem Cell Therapies|journal=JAMA|volume=285|issue=5|pages=545–550|doi=10.1001/jama.285.5.545|issn=0098-7484|pmid=11176856|doi-access=free}}</ref> ose trajtimin e sëmundjes duke riparuar ose rindërtuar materialin gjenetik të dëmtuar.<ref>{{Cite book|last=Ermak|first=Gennady|title=Emerging Medical Technologies|publisher=World Scientific|year=2015|isbn=978-981-4675-81-9}}</ref> == Përmbledhje == Terapia gjenike u konceptua në vitin 1972, nga autorë të cilët kërkuan kujdes para se të fillonin studimet e terapisë së gjeneve njerëzore. Në këtë vit Friedmann dhe Roblin ishin autort e parë të një punimi në ''[[Revista Science|Science]]'' me titull "Terapia gjenike për sëmundjen gjenetike njerëzore?"<ref name="Friedman 1972">{{Cite journal|vauthors=Friedmann T, Roblin R|date=mars 1972|title=Gene therapy for human genetic disease?|url=https://archive.org/details/sim_science_1972-03-03_175_4025/page/948|journal=Science|volume=175|issue=4025|pages=949–955|bibcode=1972Sci...175..949F|doi=10.1126/science.175.4025.949|pmid=5061866}}</ref> Rogers (1970) u citua për propozimin e tij që ''ADN e mirë ekzogjene'' të përdoret për të zëvendësuar ADN-në e dëmtuar tek ata që vuajnë nga defekte gjenetike.<ref>Rogers S, New Scientist 1970, p.&nbsp;194</ref> Në vitin 1984 u krijua një sistem vektor retrovirus që mund të fuste me efikasitet gjenet e huaja në kromozomet e gjitarëve.<ref>{{Cite journal|vauthors=Cepko CL, Roberts BE, Mulligan RC|date=korrik 1984|title=Construction and applications of a highly transmissible murine retrovirus shuttle vector. This Vector is used for entering a cell in the humans cell body.|url=https://archive.org/details/sim_cell_1984-07_37_3/page/1053|journal=Cell|volume=37|issue=3|pages=1053–1062|doi=10.1016/0092-8674(84)90440-9|pmid=6331674}}</ref> Përpjekja e parë për modifikimin e [[ADN|ADN-së]] njerëzore u krye në vitin 1980 nga Martin Cline, por transferimi i parë i suksesshëm i gjenit bërthamor tek njerëzit, i miratuar nga Instituti Kombëtar i Shëndetit, u krye në maj 1989.<ref>{{Cite journal|display-authors=6|vauthors=Rosenberg SA, Aebersold P, Cornetta K, Kasid A, Morgan RA, Moen R, Karson EM, Lotze MT, Yang JC, Topalian SL|date=gusht 1990|title=Gene transfer into humans – immunotherapy of patients with advanced melanoma, using tumor-infiltrating lymphocytes modified by retroviral gene transduction|url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_1990-08-30_323_9/page/570|journal=The New England Journal of Medicine|volume=323|issue=9|pages=570–578|doi=10.1056/NEJM199008303230904|pmid=2381442}}</ref> Përdorimi i parë terapeutik i transferimit të gjeneve, si dhe futja e parë e drejtpërdrejtë e ADN-së njerëzore në gjenomën bërthamore u krye nga French Anderson në një provë që filloi në Shtator 1990. Mendohet se kjo mënyrë trajtimi mund të shërojë shumë çrregullime gjenetike ose t'i trajtojë ato me kalimin e kohës. Midis viteve 1989 - 2018, janë kryer mbi 2,900 prova klinike, me më shumë se gjysmën e tyre në fazën I.<ref name="JGenMed Database">[http://www.abedia.com/wiley/phases.php Gene Therapy Clinical Trials Worldwide Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200731222220/http://www.abedia.com/wiley/phases.php |date=31 korrik 2020 }}. ''The Journal of Gene Medicine''. Wiley (June 2016)</ref> Që nga 2017, Spark Therapeutics ' Luxturna ( verbëria e shkaktuar nga mutacioni RPE65 ) dhe Novartis' Kymriah ( terapia e qelizave T të antigjenit Chimeric) janë terapitë e para të aprovuara të FDA-së për gjenet që hyjnë në treg. Që nga ajo kohë, ilaçe të tilla si Novartis ' Zolgensma dhe Alnylam Patisiran kanë marrë gjithashtu miratimin e FDA, përveç ilaçeve të terapisë gjenike të kompanive të tjera. Shumica e këtyre metodave përdorin viruse të lidhura me adeno (AAV) dhe lentivirus për kryerjen e futjeve të gjeneve, respektivisht ''in vivo'' dhe ''ex vivo.'' Qasjet e ASO / siRNA të tilla si ato të kryera nga Alnylam dhe Ionis Farmaceutic kërkojnë sisteme jo-virale të shpërndarjes dhe përdorin mekanizma alternative për trafikimin në qelizat e mëlçisë përmes transportuesve GalNAc. Koncepti i terapisë gjenike është rregullimi i një problemi gjenetik në burimin e tij. Nëse, për shembull, në një sëmundje të trashëguar (zakonisht recesivisht) një mutacion në një gjen të caktuar rezulton në prodhimin e një proteine jofunksionale, terapia gjenetike mund të përdoret për të dhënë një kopje të këtij gjeni që nuk përmban mutacion të dëmshëm, dhe kështu prodhon një proteinë funksionale. Kjo strategji referohet si terapi e zëvendësimit të gjeneve dhe përdoret për të trajtuar sëmundjet e trashëguara të retinës.<ref name="Maguire 2008">{{Cite journal|display-authors=6|vauthors=Maguire AM, Simonelli F, Pierce EA, Pugh EN, Mingozzi F, Bennicelli J, Banfi S, Marshall KA, Testa F, Surace EM, Rossi S, Lyubarsky A, Arruda VR, Konkle B, Stone E, Sun J, Jacobs J, Dell'Osso L, Hertle R, Ma JX, Redmond TM, Zhu X, Hauck B, Zelenaia O, Shindler KS, Maguire MG, Wright JF, Volpe NJ, McDonnell JW, Auricchio A, High KA, Bennett J|date=maj 2008|title=Safety and efficacy of gene transfer for Leber's congenital amaurosis|journal=The New England Journal of Medicine|volume=358|issue=21|pages=2240–2248|doi=10.1056/NEJMoa0802315|pmc=2829748|pmid=18441370}}</ref><ref name="pmid24439297">{{Cite journal|vauthors=MacLaren RE, Groppe M, Barnard AR, Cottriall CL, Tolmachova T, Seymour L, Clark KR, During MJ, Cremers FP, Black GC, Lotery AJ, Downes SM, Webster AR, Seabra MC|date=mars 2014|title=Retinal gene therapy in patients with choroideremia: initial findings from a phase 1/2 clinical trial|journal=Lancet|volume=383|issue=9923|pages=1129–1137|doi=10.1016/S0140-6736(13)62117-0|pmc=4171740|pmid=24439297}}</ref> Ndërsa koncepti i terapisë së zëvendësimit të gjeneve është kryesisht i përshtatshëm për sëmundjet recesive, strategji të reja kanë sugjeruar që janë të afta të trajtojnë edhe kushtet me një model dominues të trashëgimisë. Jo të gjitha procedurat mjekësore që futin ndryshime në përbërjen gjenetike të një pacienti mund të konsiderohen terapi gjenesh. Transplanti i palcës së kockave dhe transplantet e organeve në përgjithësi janë zbuluar se futin ADN të huaj tek pacientët.<ref>{{Cite news|last=Zimmer|first=Carl|date=16 shtator 2013|title=DNA Double Take|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2013/09/17/science/dna-double-take.html}}</ref> Terapia gjenike përcaktohet nga saktësia e procedurës dhe qëllimi i efektit terapeutik direkt. == Shiko gjithashtu == * [[ADN]] * [[Mjekësia]] * [[Qelizat burimore]] == Referime == {{reflist}} == Literatura == * {{cite web|vauthors=Tinkov S, Bekeredjian R, Winter G, Coester C|title=Polyplex-conjugated microbubbles for enhanced ultrasound targeted gene therapy|publisher=2008 AAPS Annual Meeting and Exposition|date=20 nëntor 2000|location=[[Georgia World Congress Center]], Atlanta, GA|url=http://www.aapsj.org/abstracts/AM_2008/AAPS2008-000838.PDF|access-date=26 janar 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20120707180351/http://www.aapsj.org/abstracts/AM_2008/AAPS2008-000838.PDF|archive-date=7 korrik 2012|url-status=dead}} * {{cite journal|vauthors=Gardlík R, Pálffy R, Hodosy J, Lukács J, Turna J, Celec P|title=Vectors and delivery systems in gene therapy|journal=Medical Science Monitor|volume=11|issue=4|pages=RA110–121|date=prill 2005|pmid=15795707}} * {{cite web|last=Staff|date=18 nëntor 2005|url=http://www.ornl.gov/sci/techresources/Human_Genome/medicine/genetherapy.shtml|title=Gene Therapy|format=FAQ|work=Human Genome Project Information|publisher=[[Oak Ridge National Laboratory]]|access-date=28 maj 2006|archive-date=20 dhjetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121220083825/https://www.ornl.gov/sci/techresources/Human_Genome/medicine/genetherapy.shtml|url-status=dead}} * {{cite journal|vauthors=Salmons B, Günzburg WH|title=Targeting of retroviral vectors for gene therapy|journal=Human Gene Therapy|volume=4|issue=2|pages=129–141|date=prill 1993|pmid=8494923|doi=10.1089/hum.1993.4.2-129}} * {{cite journal|vauthors=Baum C, Düllmann J, Li Z, Fehse B, Meyer J, Williams DA, von Kalle C|title=Side effects of retroviral gene transfer into hematopoietic stem cells|url=https://archive.org/details/sim_blood_2003-03-15_101_6/page/2098|journal=Blood|volume=101|issue=6|pages=2099–2114|date=mars 2003|pmid=12511419|doi=10.1182/blood-2002-07-2314}} * {{cite journal|vauthors=Horn PA, Morris JC, Neff T, Kiem HP|title=Stem cell gene transfer – efficacy and safety in large animal studies|journal=Molecular Therapy|volume=10|issue=3|pages=417–431|date=shtator 2004|pmid=15336643|doi=10.1016/j.ymthe.2004.05.017|doi-access=free}} * {{cite journal|vauthors=Wang H, Shayakhmetov DM, Leege T, Harkey M, Li Q, Papayannopoulou T, Stamatoyannopolous G, Lieber A|title=A capsid-modified helper-dependent adenovirus vector containing the beta-globin locus control region displays a nonrandom integration pattern and allows stable, erythroid-specific gene expression|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-virology_2005-09_79_17/page/10999|journal=Journal of Virology|volume=79|issue=17|pages=10999–11013|date=shtator 2005|pmid=16103151|pmc=1193620|doi=10.1128/JVI.79.17.10999-11013.2005}} * {{cite journal|title=Gene Therapy: An Overview of Approved and Pipeline Technologies|journal=CADTH|url=https://cadth.ca/sites/default/files/pdf/eh0068_gene_therapy.pdf|issue=171|date=mars 2018|access-date=22 qershor 2021|archive-date=19 tetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181019222316/https://www.cadth.ca/sites/default/files/pdf/eh0068_gene_therapy.pdf|url-status=dead}} mbx8tdyys8h4gnet2rwf9hmpb4bmvyo Diskutim:Felidët 1 306008 3053271 2882053 2026-10-03T11:00:04Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3053271 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Felidët]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2247380 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.academia.edu/download/42176444/Fossils_explained_52_Majestic_killers_th20160205-14155-1yutmva.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 shtator 2021 18:25 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Felidët]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2377468 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190608065804/http://bibdigital.rjb.csic.es/ing/Libro.php?Libro=192&Pagina=296 për lidhjen http://bibdigital.rjb.csic.es/ing/Libro.php?Libro=192&Pagina=296. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 dhjetor 2021 04:30 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Felidët]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2882052 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://rspb.royalsocietypublishing.org/content/281/1774/20132686-01-07. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 dhjetor 2025 10:44 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Felidët]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3053270 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190608065844/https://libres.uncg.edu/ir/asu/f/Leedy_Gail_1987_Stimulus_and_Hormonal_Determinants.pdf për lidhjen https://libres.uncg.edu/ir/asu/f/Leedy_Gail_1987_Stimulus_and_Hormonal_Determinants.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 tetor 2026 13:00 (CEST) mj4qnvxvisk7mgotkk25gci5hun8k65 Diskutim:Alessandro Del Piero 1 306672 3053041 3052278 2026-10-02T13:01:25Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3053041 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Alessandro Del Piero/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Alessandro Del Piero]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3049262 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen http://www.juventus.com/it/news/detail.aspx?lml_language_id=0&trs_id=1201000&ID=8488. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20121127113222/http://www.uefa.com/teamsandplayers/players/player=13768/profile/index.html për lidhjen http://www.uefa.com/teamsandplayers/players/player=13768/profile/index.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 shtator 2026 21:31 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Alessandro Del Piero]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3052277 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190530212217/https://www.lastampa.it/2014/02/21/sport/calcio/qui-juve/le-sette-vite-del-capitano-un-ebook-racconta-alex-del-piero-WU258LwrFalNzBpCJdo8WM/pagina.html për lidhjen http://www.lastampa.it/2014/02/21/sport/calcio/qui-juve/le-sette-vite-del-capitano-un-ebook-racconta-alex-del-piero-WU258LwrFalNzBpCJdo8WM/pagina.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 shtator 2026 00:46 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Alessandro Del Piero]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3053040 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20260722160909/https://m.football-lineups.com/team/Italy/Euro-2000/players për lidhjen https://m.football-lineups.com/team/Italy/Euro-2000/players. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190507171211/https://www.alessandrodelpiero.com/news/gol-a-kashima_285.html për lidhjen http://www.alessandrodelpiero.com/news/gol-a-kashima_285.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210228150732/https://en.alessandrodelpiero.com/profile/palmares.html për lidhjen http://en.alessandrodelpiero.com/profile/palmares.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 tetor 2026 15:01 (CEST) 0a72nwyy4si6jjll3eziyutt32pnf3s Diskutim:Dhurata Dora 1 310991 3053217 2377070 2026-10-03T03:42:41Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3053217 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Dhurata Dora]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2377069 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190607191144/http://www.snepmusique.com/tops-semaine/top-singles-megafusion/?ye=2019&we=17 për lidhjen http://www.snepmusique.com/tops-semaine/top-singles-megafusion/?ye=2019&we=17. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 28 dhjetor 2021 23:26 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Dhurata Dora]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3053216 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20260119112807/https://www.sonymusic.de/artist/dhurata-dora/ për lidhjen https://www.sonymusic.de/artist/dhurata-dora/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 tetor 2026 05:42 (CEST) 3pur26ub0op8tbacm8vbrbh4utccigi Diskutim:Jeff Hovenier 1 315353 3053227 3043686 2026-10-03T04:22:38Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Jeff Hovenier/Arkivi 1]] 3053227 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Jeff Hovenier/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} 90z8u06eosnz53qhwqhrna8rjwktg1f Diskutim:Alberto Brignoli 1 315790 3053038 2879447 2026-10-02T12:42:09Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3053038 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Alberto Brignoli/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Alberto Brignoli]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3053037 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160604132025/http://www.ternanacalcio.com/index.php?module=loadArticolo&idArticolo=2101 për lidhjen http://www.ternanacalcio.com/index.php?module=loadArticolo&idArticolo=2101. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160604132513/http://www.ternanacalcio.com/index.php?module=loadArticolo&idArticolo=2463 për lidhjen http://www.ternanacalcio.com/index.php?module=loadArticolo&idArticolo=2463. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150203005721/http://www.ternanacalcio.com/index.php?module=loadArticolo&idArticolo=4424 për lidhjen http://www.ternanacalcio.com/index.php?module=loadArticolo&idArticolo=4424. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160304000103/http://www.ternanacalcio.com/index.php?module=loadArticolo&idArticolo=4423 për lidhjen http://www.ternanacalcio.com/index.php?module=loadArticolo&idArticolo=4423. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 tetor 2026 14:42 (CEST) rmd9kqepegzue7o1fcqqy89mqegs9va Diskutim:Jan Strelau 1 315799 3053229 3043688 2026-10-03T04:22:57Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Jan Strelau/Arkivi 1]] 3053229 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Jan Strelau/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} iq9lv0g8qkmykyi5ts4no7m6dbke7te De Administrando Imperio 0 318060 3053207 3041678 2026-10-03T02:44:15Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3053207 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Constantine_VII_Porphyrogenitus.jpg|lidhja=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e7/Constantine_VII_Porphyrogenitus.jpg/220px-Constantine_VII_Porphyrogenitus.jpg|djathtas|parapamje|[[Kostandin VII Porfirogjeni|Kostandini VII Porfirogjeni]] në një fildish të gdhendur të vitit 945.]] '''''De Administrando Imperio''''' ("Mbi qeverisjen e Perandorisë") është titulli [[Gjuha latine|latinisht]] i një vepre në [[Greqishtja e lashtë|gjuhën greke]] të shkruar nga [[Lista e Perandorëve Bizantinë|perandori romak lindor]] i [[shekulli X|shekullit të X-të]], [[Kostandin VII Porfirogjeni|Konstandini VII]]. Titulli grek i veprës është {{Lang|grc|Πρὸς τὸν ἴδιον υἱὸν Ρωμανόν|italic=yes}} ("Për djalin tim Romanos"). Është një manual i politikës së brendshme dhe të jashtme për përdorimin e djalit dhe pasuesit të Kostandinit, perandorit Romanos II. Është një shembull i spikatur i enciklopedizmit bizantin. == Autori dhe sfondi == Perandori [[Kostandini VII Purpurogjeniti|Konstandini VII "Porfirogjeniti"]] ([[905]]-[[959]]) ishte djali i vetëm i mbijetuar i perandorit [[Leoni VI i Dituri|Leoni VI i Urti]] ([[886]]-[[912]]).{{Sfn|Moravcsik|1967|p=7}} Leoni VI i dha Konstandinit VII të ri kurorën në vitin [[908]] duke e bërë bashkë-perandor.{{Sfn|Литаврин|1991|p=13}} Leoni VI vdiq në maj [[912]], dhe vëllai i tij dhe bashkë-perandori Aleksandros u bë sundimtar i Kostandinopojës, por Aleksandrosi vdiq në vitin [[913]].{{Sfn|Острогорский|2011|p=335}}{{Sfn|Литаврин|1991|pp=13-14}} [[Kostandini VII Purpurogjeniti|Kostandini VII]] ishte shumë i ri për të sunduar vetë prandaj do të krijohej guvernatoriati.{{Sfn|Ostrogorsky|1956}}{{Sfn|Острогорский|2011|p=338}} Më vonë, në maj [[919]] Konstandini VII u martua me Helena Lekapene, të bijën e Romanos Lekapenosit. Në dhjetor [[920]], Romanos I Lekapenosi ([[920]]–[[944]]) u kurorëzua si një bashkë-perandor, por faktikisht ai mori përsipër mbretërimin perandorak në [[Kostandinopoja|Kostandinopojë]].{{Sfn|Острогорский|2011|pp=338-339}} Nga viti [[920]], Kostandini VII u largua gjithnjë e më shumë nga autoritetet perandorake; deri në dhjetor [[944]], kur djemtë e perandorit Romanosi I u rrebeluan befas dhe e mbyllën babanë e tyre. Konstandini VII, me ndihmën e mbështetësve të tij, mbylli kunetërit e tij dhe e drejtoi personalisht [[Perandoria Bizantine|Perandorinë Romake Lindore]] nga janari [[945]] deri në vdekjen e tij, në nëntor [[959]].{{Sfn|Ostrogorsky|1956}}{{Sfn|Острогорский|2011|pp=353-354, 359}}{{Sfn|Shchavelev|2019|p=686}} Babai i Konstandinit, [[Leoni VI i Dituri|Leoni VI]] ishte i njohur për mësimet dhe shkrimet e tij, dhe, saktë apo jo, [[Kostandini VII Purpurogjeniti|Konstandini VII]] besonte gjithashtu se nëna e tij, Zoe Karbonopsina, ishte një e afërme e kronikanit Theofan Rrëfimtari,{{Sfn|Treadgold|2013|pp=154-155}} një nga Historianët e Mesëm Bizantin. Konstandini VII ishte një dijetar-perandor, i cili u përpoq të nxiste mësimin dhe arsimimin në [[Perandoria Bizantine|Perandorinë Romake Lindore]]. Ai mblodhi një grup njerëzish të arsimuar dhe iu përkushtua shkrimit të librave për administrimin, ceremonitë dhe historinë e Perandorisë Romake Lindore. Një rreth njerëzish të arsimuar u formua përreth Konstandinit VII, shkroi disa libra të papërfunduar (''Geoponika'' [{{lang|grc|τά γεωπονικά}}], një traktat i rëndësishëm agronomik; ''De Administrando Imperio'' [{{lang|grc|Πρὸς τὸν ἴδιον υἱὸν Ῥωμανόν}}],{{Sfn|Moravcsik|1967}} ''De Cerimoniis'' ({{lang|grc|Περὶ τῆς Βασιλείου Τάξεως}}), ''De Thematibus'' [{{lang|grc|Περὶ θεμάτων Άνατολῆς καὶ Δύσεως}}]) dhe përfundoi një biografi të gjyshit të tij, Basilit I, ''Vita Basilii'' ({{lang|grc|Βίος Βασιλείου}}), megjithëse autorësia e tij nuk është e sigurtë.{{Sfn|Logos|2019|pp=10, 10B}}{{Sfn|Treadgold|2013|pp=157, 164-165}}<ref>{{harvnb|Aleksandar Logos|2019|pp=10}}</ref> Teksti i njohur si ''De Administrando Imperio'' u shkrua nga perandori [[Kostandini VII Purpurogjeniti|Konstandin VII Porfirogjeni]], por ai kishte të paktën një "Bashkëpunëtor Anonim" të arsimuar.{{Sfn|Shchavelev|2019|pp=698-701}} Thirrjet e drejtpërdrejta të Konstandinit VII për djalin e tij Romanosin II dhe komentet në vetën e parë të Kostandinit gjenden si në fillim të traktatit në parathënie ashtu dhe në kapitullin 13, si dhe në fund të tekstit, në kapitullin 51{{Sfn|Shchavelev|2019|pp=686 (6)}} Në këtë tekst, i biri i tij Romanosi II nuk është caktuar kurrë si një sundimtar i vetë-qëndrueshëm.{{Sfn|Shchavelev|2019|pp=686 (8)}} Natyrisht, i gjithë De Administrando Imperio i Kostandinit të VII u shkrua kur ai ishte gjallë. Thuhet se ''De Administrando Imperio'' u shkrua midis viteve [[948]] dhe [[952]].<ref name="PrinzingSalamon1999">{{Cite book|author=Günter Prinzing|author2=Maciej Salamon|url=https://books.google.com/books?id=uZDgivj7_RAC&pg=PA24|title=Byzanz und Ostmitteleuropa 950-1453: Beiträge zu einer table-ronde des XIX. International Congress of Byzantine Studies, Copenhagen 1996|publisher=Otto Harrassowitz Verlag|language=en|year=1999|isbn=978-3-447-04146-1|pages=24–}}</ref><ref name ="Laiou1992">{{Cite book|author=Angeliki E. Laiou|title=Byzantium: A World Civilization|date=1 janar 1992|url=https://books.google.com/books?id=aQZAQAhFD20C&pg=PA8|publisher=Dumbarton Oaks|language=en|isbn=978-0-88402-215-2|pages=8–}}</ref>{{Sfn|Moravcsik|1967|pp=11-12}}{{Sfn|Bury|1920|p=V}} Kapitujt 27, 29 dhe 45 të veprës e mbështesin këtë pikëpamje. Kapitulli 29 thotë, "tani (sot) është indikcioni VII, viti 6457 nga krijimi i botës," dhe viti [[Perandoria Bizantine|bizantin]] 6457 nga krijimi i botës korrespondon me [[948]]/[[949]] të e.s.{{Sfn|Logos|2019|pp=10, 10B}} Kapitulli 45 thotë, "tani (sot) është indiksioni X, viti i krijimit të botës 6460 në mbretërimin e [[Kostandin VII Porfirogjeni|Kostandinit [VII]]] dhe Romanosit [II]”, dhe viti bizantin 6460 nga krijimi i botës korrespondon me [[951]]/[[952]] të erës sonë.{{Sfn|Logos|2019}} Nga kjo, duket se disa pjesë të veprës janë shkruar në periudhën [[948]]-[[952]] të e.s. Sipas studiuesve të tjerë, ''De Administrando Imperio'' u përpilua në një moment pas vitit [[952]] dhe para nëntorit [[959]] kur vdiq Konstandini VII.{{Sfn|Shchavelev|2019|pp=686-687, 701 (6-7, 21)}} Akoma të tjerë besojnë se libri është vetëm një dorëshkrim i papërfunduar i shkruar midis viteve [[926]] dhe nëntorit [[959]].<ref>{{harvnb|Aleksandar Logos|2019|pp=8, 10–11}}</ref>{{Sfn|Logos|2019|pp=8, 10-11 dhe 8B, 10-11B}} Në fillim të ''De Administrando Imperio'', [[Kostandini VII Purpurogjeniti|Konstandini VII]] shkroi se vepra ishte një grup njohurish që do t'i nevojiteshin djalit të tij Romanosit II (lindur në vitin [[938]] dhe sundoi mes viteve [[959]]-[[963]]).{{Sfn|Moravcsik|1967|pp=44-47}}{{Sfn|Литаврин|1991|pp=15, 32-33}} Synimi i Konstandinit të VII për të shkruar një manual për pasardhësin e tij, Romanosi II, e redukton mundësinë që të jenë shkruar të pavërteta të mëdha. Prandaj, De Administrando Imperio është një nga burimet më të rëndësishme për studimin e [[Perandoria Bizantine|Perandorisë Romake Lindore]] (Bizantit) dhe fqinjëve të saj. Ai përmban këshilla për qeverisjen e perandorisë heterogjene, si dhe për të luftuar armiqtë e huaj. Vepra kombinon dy nga traktatet e mëparshme të Konstandinit, "Mbi qeverisjen e shtetit dhe kombeve të ndryshme" ({{Lang|grc|Περὶ Διοικήσεως τοῦ Κράτους βιβλίον καὶ τῶν διαφόρων Ἐθνῶν|italic=yes}}), në lidhje me historitë dhe personazhet e kombeve fqinje me perandorinë, duke përfshirë [[hungarezët]], [[peçenegët]], [[rusët]] e Kievit, [[sllavët e jugut]], [[arabët]], [[longobardët]], [[armenët]] dhe [[gjeorgjianët]]; dhe "Mbi [[Thema|temat]] e Lindjes dhe Perëndimit" ({{Lang|grc|Περὶ θεμάτων Ἀνατολῆς καὶ Δύσεως|italic=yes}}, i njohur në [[gjuha latine|latinisht]] si ''De Thematibus''), në lidhje me ngjarjet e fundit në provincat perandorake. Këtij kombinimi iu shtuan udhëzimet politike të vetë Konstandinit ndaj djalit të tij, Romanosit. == Përmbajtja == Përmbajtja e librit, sipas parathënies së tij, ndahet në katër pjesë:{{Sfn|Ostrogorsky|1995|p=105}} * një çelës për politikën e jashtme në fushën më të rrezikshme dhe më të ndërlikuar të skenës politike bashkëkohore, në zonën e veriorëve dhe skithëve, * një mësim në diplomacinë që duhet ndjekur në trajtimin e kombeve të së njëjtës zonë * një studim gjithëpërfshirës gjeografik dhe historik i shumicës së kombeve përreth dhe * një përmbledhje e historisë së fundit të brendshme, politikës dhe organizimit të Perandorisë. Për sa i përket informacionit historik dhe gjeografik, i cili shpesh është konfuz dhe i mbushur me legjenda, ky informacion është në thelb i besueshëm.{{Sfn|Ostrogorsky|1995|p=105}} Traktati historik dhe antikuar, të cilin Perandori e kishte përpiluar gjatë viteve 940, përmbahet në kapitujt 12-40. Ky traktat përmban histori tradicionale dhe legjendare se si territoret që rrethonin Perandorinë u pushtuan në të kaluarën nga njerëzit që jetonin në to në kohën e perandorit (saracenët, lombardët, [[Venetët|venecianët]], [[serbët]], [[kroatët]], [[Hungarezët|magjarët]], [[peçenegët]]). Kapitujt 1-8, 10-12 shpjegojnë politikën perandorake ndaj peçenegëve dhe turqve. Kapitulli 13 është një direktivë e përgjithshme mbi politikën e jashtme që vjen nga Perandori. Kapitujt 43-46 kanë të bëjnë me politikën bashkëkohore në veri-lindje ([[Armenia|Armeni]] dhe [[Gjeorgjia|Gjeorgji]]). Udhëzuesit për përfshirjen dhe taksimin e provincave të reja perandorake, dhe për disa pjesë të administratës civile dhe detare, janë në kapitujt 49-52. Këta kapituj të mëvonshëm (dhe kapitulli 53) u krijuan për t'i dhënë udhëzime praktike perandorit Romanosi II dhe ndoshta janë shtuar gjatë vitit [[951]]–[[952|52]], për të shënuar ditëlindjen e katërmbëdhjetë të Romanosit ([[952]]). == Shih edhe == * [[Kostandini VII Purpurogjeniti]] * [[Scholae Palatinae]] * [[Kodeksi i Justinianit]] * [[Kodeksi i Theodosit]] * [[Perandoria Bizantine]] * [[Lista e Perandorëve Bizantinë]] * [[Arbëria nën Perandorinë Bizantine]] * [[Arkitektura bizantine në Shqipëri]] * [[Historia]] * [[Kronologjia]] * [[Historiografia]] == Referime == {{Reflist|2}} == Bibliografia == {{Refbegin|39em}} * {{Cite book|editor-last=Bury|editor-first=John Bagnell|year=1920|language=en|url=https://archive.org/details/earlyhistoryofsl00consrich|title=Constantine VII Porphyrogenitus, The early history of the Slavonic settlements in Dalmatia, Croatia, & Serbia - De administrando Imperio, Chapters 29-36|location=Londër-Nju Jork|publisher=Society for promoting Christian knowledge-Macmillan}} * {{Cite book|last=Treadgold|first=Warren|title=The Middle Byzantine Historians|year=2013|url=https://archive.org/details/middlebyzantineh0000trea|location=New York|publisher=Palgrave Macmillan|language=en}} * {{Cite book|editor-last=Moravcsik|editor-first=Gyula|title=Constantine Porphyrogenitus: De Administrando Imperio|url=https://books.google.com/books?id=3al15wpFWiMC|year=1967|orig-year=1949|edition=i 2-të i rishikuar|location=Uashington D.C.|publisher=Dumbarton Oaks Center for Byzantine Studies|language=en|isbn=978-088402021-9}} * {{Cite journal|last=Živković|first=Tibor|title=Constantine Porhyrogenitus and the Ragusan Authors before 1611|journal=Историјски часопис|url=http://www.iib.ac.rs/docs/IstorijskiCasopis53%282006%29.pdf|access-date=30 dhjetor 2018|year=2006|volume=53|language=en|pages=145–164|url-status=dead|archive-date=24 mars 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180324160510/http://www.iib.ac.rs/docs/IstorijskiCasopis53(2006).pdf}} * {{Cite journal|last=Živković|first=Tibor|title=Constantine Porphyrogenitus' Kastra oikoumena in the Southern Slavs Principalities|url=http://www.iib.ac.rs/docs/IstorijskiCasopis57%282008%29.pdf|journal=Историјски часопис|volume=57|year=2008|language=en|access-date=21 korrik 2018|pages=9–28|url-status=dead|archive-date=24 mars 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180324160351/http://www.iib.ac.rs/docs/IstorijskiCasopis57(2008).pdf}} * {{Cite journal|last=Živković|first=Tibor|title=Constantine Porphyrogenitus' Source on the Earliest History of the Croats and Serbs|journal=Radovi Zavoda Za Hrvatsku Povijest U Zagrebu|url=https://hrcak.srce.hr/file/94923|year=2010|volume=42|language=en|pages=117–131|access-date=3 gusht 2022|archive-date=10 mars 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220310161038/https://hrcak.srce.hr/file/94923|url-status=dead}} * {{Cite book|last=Živković|first=Tibor|title=De conversione Croatorum et Serborum: A Lost Source|year=2012|url=https://www.academia.edu/1231887|location=Belgrade|publisher=The Institute of History|language=en}} * {{Cite book|last=Shchavelev|first=Aleksei S.|title=Treatise De Administrando Imperio by Emperor Constantine VII Porphyrogenitus: Date of the Paris gr. 2009 Copy, Years of Compiling of the Original Codex, and a Hypothesis about the Number of Authors [in Studia Ceranea 9, 2019]|url=https://czasopisma.uni.lodz.pl/sceranea/article/view/6745/6335|year=2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220803211925/https://czasopisma.uni.lodz.pl/sceranea/article/view/6745/6335|archive-date=3 gusht 2022|access-date=3 gusht 2022|url-status=dead}} * {{Cite book|last=Ostrogorsky|first=George|title=History of the Byzantine State|url=https://books.google.com/books?id=Bt0_AAAAYAAJ|year=1956|location=Oksford|publisher=Basil Blackwell|language=en}} * {{Cite book|last=Острогорский|first=Георгий A.|title=История Византийского государства|url=https://www.academia.edu/31650074|publisher=Сибирская Благозвонница|language=ru|year=2011|location=Моskë}} * {{Cite book|editor-last=Литаврин|editor-first=Г.Г|title=Константин Багрянородный, Об управлении империей|year=1991|edition=Издание второе|language=ru|isbn=5-02-008637-1|location=Моskë}} * {{Cite book|last=Ферјанчић|first=Божидар|chapter=Константин VII Порфирогенит|url=https://www.scribd.com/doc/15762910/SANU-Posebna-Izdanja-Vizantijski-Izvori-Za-Istoriju-Naroda-Jugoslavije-Tom-2|title=Византиски извори за историју народа Југославије|year=1959|volume=2|location=Београд|publisher=Византолошки институт|language=sr|pages=1–98}} * {{Citation|last=Logos|first=Aleksandar|year=2019|website=academia.edu|url=https://www.academia.edu/40215504/De_administrando_imperio_Time_of_creation_and_several_corrections_for_translation_08_2019_|title=De administrando imperio: Time of creation and some corrections for translation|language=en|access-date=15 nëntor 2020}} * {{cite book|last=Aleksandar Logos|title=Istorija Srba 1 - Dopuna 4; Istorija Srba 5|year=2019|url=https://www.academia.edu/42147440|publisher=ATC|language=sh|location=Beograd|isbn=978-86-85117-46-6|access-date=3 gusht 2022|archive-date=3 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203175538/https://www.academia.edu/42147440|url-status=dead}} {{Refend}} ==Lidhje të jashtme== *[http://www.paulstephenson.info/trans/dai.html Byzantine Relations with Northern Peoples in the Tenth Century] {{Webarchive|url =https://web.archive.org/web/20150219002841/http://www.paulstephenson.info/trans/dai.html |date =19 shkurt 2015}} *[http://faculty.washington.edu/dwaugh/rus/texts/constp.html Of the Pechenegs, and how many advantages accrue from their being at peace with the emperor of the Romans] *[https://archive.org/details/earlyhistoryofsl00consrich Chapters 29-36]] at the [[Internet Archive]] [[Kategoria:Libra politikë]] [[Kategoria:Vitet 950]] [[Kategoria:Literaturë mesjetare]] [[Kategoria:Libra politikë]] [[Kategoria:Teori politike]] [[Kategoria:Ushtria bizantine]] [[Kategoria:Qeverisje]] gxmbxx2ojlpk2syio5mar8g1wxbhl3e Diktatura ushtarake 0 319298 3053052 2476655 2026-10-02T15:36:43Z ~2026-53096-54 193788 3053052 wikitext text/x-wiki '''Diktatura ushtarake''' është një [[Diktatura|diktaturë]] në të cilën [[ushtria]] ushtron kontroll të plotë ose thelbësor mbi autoritetin politik, dhe [[diktatori]] është shpesh një oficer ushtarak i rangut të lartë. Situata e kundërt është të kemi [[Kontrolli civil i ushtrisë|kontroll civil të ushtrisë]]. == Krijimi dhe evolucioni == Shumica e diktaturave ushtarake janë formuar pasi një [[grusht shteti]] ka rrëzuar qeverinë e mëparshme. Megjithatë, ka pasur raste kur qeveria civile ishte mbajtur zyrtarisht, por ushtrimet ushtarake ''[[de facto]]'' kontrolloheshin – qeveria civile ose anashkalohet ose detyrohet të përmbushë dëshirat e ushtrisë. Për shembull, nga viti 1916 deri në fund të [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]], [[Perandoria Gjermane]] u qeveris si një diktaturë ushtarake efektive, sepse gjeneralët kryesorë të saj kishin fituar një nivel të tillë kontrolli mbi [[Vilhelmi II|Kaiser Wilhelm II]], sa që kancelari dhe ministra të tjerë civilë shërbyen në mënyrë efektive sipas dëshirës së tyre. Përndryshe, [[Perandoria e Japonisë]] pas vitit 1931 nuk e ndryshoi kurrë në asnjë mënyrë formale strukturën kushtetuese të qeverisë së saj, por që nga ajo pikë, ajo zakonisht shihet si një diktaturë ushtarake, pasi Ushtria dhe Marina kishin të drejtën ligjore efektive për të vënë veton ndaj formimit. të qeverive të padëshiruara (dhe gjithashtu për të detyruar dorëheqjen e një qeverie ekzistuese që kishte humbur favorin e tyre), dhe meqenëse postet kryesore të kabinetit të mbajtura tradicionalisht nga civilët (veçanërisht Premiership) u plotësuan nga oficerë aktivë të flamurit. Diktaturat ushtarake mund të rivendosin gradualisht komponentë të rëndësishëm të qeverisë [[civil]]e, ndërkohë që komandanti i lartë ushtarak ruan ende [[Fuqia (social dhe politik)|pushtetin politik]] ekzekutiv. Si shembull, [[Diktatura ushtarake e Kilit (1973-1990)|diktatura ushtarake kiliane]] nën [[Augusto Pinochet]] zhvilloi një [[Referendumi kushtetues i Kilit 1980|plebishit]] në vitin 1980 që krijoi një kushtetutë të re, duke legjitimuar kështu sundimin e regjimit. ==Justifikimi== [[Skeda:Junta Militar de Chile (Colorizado).jpg|parapamje|majtas|[[Augusto Pinochet]], një nga diktatorët ushtarakë më të famshëm dhe [[Qeveria junta e Kilit (1973)|qeveria e tij e juntës]]]] Në të kaluarën, juntat ushtarake e kanë justifikuar sundimin e tyre si një mënyrë për të sjellë stabilitet politik për kombin ose për ta shpëtuar atë nga kërcënimi i "ideologjive të rrezikshme". Për shembull, kërcënimi i [[komunizmi]]t, [[socializmi]]t dhe [[islamizmi]]t përdorej shpesh. Regjimet ushtarake priren ta portretizojnë veten si jopartiakë, si një parti "neutrale" që mund të sigurojë udhëheqje të përkohshme në kohë trazirash, dhe gjithashtu priren të portretizojnë politikanët civilë si të korruptuar dhe joefektiv. Një nga karakteristikat pothuajse universale të një qeverie ushtarake është vendosja e [[Ligji ushtarak|ligjit ushtarak]] ose një [[Gjendja e jashtëzakonshme|gjendje e përhershme e jashtëzakonshme]]. ==Krahasimi me format e tjera të autoritarizmit== ===Krahasimi me monarkinë=== Një diktaturë ushtarake është e dallueshme nga një [[Monarkia absolute|monarki absolute]], megjithëse ka disa ngjashmëri, veçanërisht në lidhje me mënyrën se si janë vendosur (ose historikisht) të dyja. Pothuajse të gjithë monarkët absolutë (dhe madje edhe shumica e [[Monarkia kushtetuese|monarkëve kushtetues]]) janë komandantë të përgjithshëm të ushtrive të kombeve të tyre, veshin uniforma ushtarake të paktën në baza ceremoniale dhe mbajnë grada dhe/ose tituj ushtarakë. Gjithashtu, anëtarët e vjetër të familjeve mbretërore, veçanërisht nëse janë meshkuj dhe/ose trashëgimtarë të dukshëm ose të supozuar, pritet të kryejnë shërbimin ushtarak përpara se të ngjiten në fron. Për më tepër, pothuajse të gjitha monarkitë (si aktuale ashtu edhe ato të zhdukura) u krijuan gjatë shekujve dhe mijëvjeçarëve të kaluar me forcën e armëve. Një ndryshim kryesor midis një monarkie dhe një diktature ushtarake është se pasi ato vendosen dhe njihen nga subjektet e tyre (një proces që shpesh ka marrë shumë breza), një monarki zakonisht vendos një formë të trashëgimisë trashëgimore për të transferuar në mënyrë legjitime pushtetin nga brezi në brez, dhe ndërkohë që historikisht ka pasur shumë raste të pretendimeve të diskutueshme për një fron, përpjekja për të marrë pushtetin përmes forcës së armëve pa një lloj pretendimi të besueshëm trashëgimor zakonisht konsiderohet si i paligjshëm dhe/ose i paligjshëm nga monarkistët. Në monarkitë kushtetuese, monarku është zakonisht komandanti i përgjithshëm dhe shpesh zyrtarisht është oficeri ushtarak i rangut më të lartë, por në praktikë pritet që t'i nënshtrohet këshillave të ministrave civilë, veçanërisht kur emëron oficerë flamuri që do të ushtrojnë komandën aktuale operacionale, pra mbajtjen e [[Kontrolli civil i ushtrisë|kontrollit civil të ushtrisë]]. Nga ana tjetër, diktaturat moderne ushtarake zakonisht i shmangen trashëgimisë trashëgimore me junta të gjata që shpesh theksojnë metodat tradicionale të promovimit brenda gradave të oficerëve si rruga përfundimtare drejt pushtetit civil. Diktaturat ushtarake të cilat janë përpjekur të vendosen si monarki ose të zbatojnë në ndonjë mënyrë tjetër pasardhjen trashëgimore, pavarësisht nëse janë përpjekur apo jo të vendosen si monarki, shpesh janë shembur shumë shpejt. Në një shembull, [[Oliver Cromwell]] pasi rrëzoi dhe ekzekutoi mbretin [[Charles I i Anglisë|Charles I të Anglisë]] refuzoi të gjitha ofertat për të marrë kurorën angleze, por megjithatë u përpoq që pas vdekjes së tij pushteti t'i transferohej djalit të tij Richard Cromwell; megjithatë, Cromwell më të ri i mungonte respekti ose mbështetja e strukturës ushtarake angleze, dhe kështu u detyrua shpejt të hiqte dorë nga pushteti. Në një tjetër, disa vjet pasi organizoi një [[Grusht shteti i 18 Brumaire|grusht shteti]] dhe u vendos si diktator i [[Republika e Parë Franceze|Republikës së Parë Franceze]], [[Napoleon Bonaparti]] e kurorëzoi veten [[Perandoria e Parë Franceze|Perandor Francez]]. Edhe pse më pas ai u martua me një princeshë [[Shtëpia e Habsburgut|Habsburge]] dhe ishte [[Napoleon II|trashëgimtar i fronit të tij]] të sapokrijuar, pretendimi i Napoleonit për pushtet nuk u pranua kurrë plotësisht nga royalistët francezë që mbështetën shtëpinë e rrëzuar të [[Shtëpia e Bourbonit|Bourbonit]], as nga monarkitë e tjera evropiane. Përfundimisht, ushtritë e Napoleonit u mundën dhe ai u detyrua të abdikonte dhe të shkonte në mërgim. Megjithëse [[Napoleon III|nipi i Napoleonit]] përfundimisht rivendosi monarkinë [[Bonapartizmi|bonapartiste]] për një kohë, kapja e tij e pushtetit mund të përshkruhet më mirë në kontekstin e një diktature civile siç përshkruhet në seksionin vijues. ===Krahasimi me diktaturën civile=== Një diktaturë ushtarake është gjithashtu e ndryshme nga diktatura civile për një sërë arsyesh: motivet e tyre për marrjen e pushtetit, institucionet përmes të cilave ata organizojnë sundimin e tyre dhe mënyrat se si ata largohen nga pushteti. Shpesh duke e parë veten si shpëtimin e kombit nga politikanët civilë të korruptuar ose miopë, një diktaturë ushtarake justifikon pozicionin e saj si arbitra "neutralë" në bazë të anëtarësimit të tyre në forcat e armatosura, të cilat në shumë vende nominalisht pritet të jenë institucione apolitike. Për shembull, shumë [[Junta (organi qeverisës)|junta]] miratojnë tituj sipas linjës së "Komitetit të Restaurimit Kombëtar", ose "Komitetit Nacionalçlirimtar". Udhëheqësit ushtarakë shpesh sundojnë si juntë, duke zgjedhur një prej tyre si kryetar. ==Rastet e tanishme== {| class="wikitable" |- !Vendi !Forma e mëparshme e qeverisjes !Data e miratimit !Ngjarja kryesore |- |{{flamuri|Sudani}} [[Sudani]] | [[Federalism|Federal]] [[Dominant-party system|dominant-party]] [[presidential system|presidential republic]] |11 prill 2019 |[[Grusht shteti sudanez 2019]]<br/>[[Grusht shteti sudanez tetor–nëntor 2021|Grusht shteti sudanez 2021]] |- |{{flamuri|Mali}} [[Mali]] |[[Unitary state|Unitary]] [[Semi-presidential system|semi-presidential]] [[republic]] |19 gusht 2020 |[[Grusht shteti malian 2020]]<br />[[Grusht shteti malian 2021]] |- |{{flamuri|Birmania}} [[Mjanmar]] |[[Unitary state|Unitary]] [[assembly-independent]] [[republic]] |1 shkuer 2021 |[[Grusht shteti në Mjanmar 2021]] |- |{{flamuri|Çadi}} [[Çadi]] | [[Unitary state|Unitary]] [[Dominant-party system|dominant-party]] [[presidential system|presidential republic]] |20 prill 2021 |[[Ofensiva e Çadit të Veriut 2021]] |- |{{flamuri|Guinea}} [[Guinea]] | [[Unitary state|Unitary]] [[presidential system|presidential republic]] |5 shtator 2021 |[[Grusht shteti në Guinea 2021]] |- |{{flamuri|Burkina Faso}} [[Burkina Faso]] | [[Unitary state|Unitary]] [[Semi-presidential system|semi-presidential]] [[republic]] |24 janar 2022 |[[Grusht shteti në Burkinabé 2022]] |} ==Shih gjithashtu== * [[Kontrolli civil i ushtrisë]] * [[Stratokracia]] * [[Junta ushtarake]] * [[Lista e udhëheqësve politikë që mbanin grada ushtarake aktive në detyrë]] [[Kategoria:Diktatura ushtarake| ]] [[Kategoria:Llojet e shtetit kushtetues]] [[Kategoria:Sociologjia ushtarake]] [[Kategoria:Marrëdhëniet mes civilëve dhe ushtrisë]] kfp0xlimzvpc326jpqtx7r03ozg73cv Infeksioni 0 323357 3053147 3046427 2026-10-02T21:40:09Z InternetArchiveBot 115207 Adding 2 books for [[Wikipedia:Vërtetueshmëria]] (20261002sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 3053147 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition | name = Infeksioni | image = Cutaneous abscess MRSA staphylococcus aureus 7826 lores.jpg | caption = Qelb duke rrjedhur nga një absces i shkaktuar nga [[Bakteri|bakteret]] | field = Sëmundjet infektive | symptoms = | complications = | onset = | duration = | types = | causes = Bakterial, [[Sëmundja virale|viral]], parazitar, fungal, prion | risks = | diagnosis = | differential = | prevention = | treatment = | medication = | prognosis = | frequency = | deaths = }} Një '''infeksion''' është pushtimi i [[Indi (organ)|indeve]] nga [[Patogjeni|patogjenët]], shumëzimi i tyre dhe reagimi i indeve të {{ill|strehuesit|en|Host (biology)}} ndaj agjentit infektiv dhe [[toksina]]ve që ata prodhojnë.<ref>{{Citation|title=infection|url=https://medical-dictionary.thefreedictionary.com/infection|work=The Free Dictionary|language=en|access-date=2023-11-17|archive-date=2018-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180719174225/https://medical-dictionary.thefreedictionary.com/infection|url-status=live}}</ref> Një '''sëmundje infektive''' është një sëmundje që rrjedh nga një infeksion, dhe disa sëmundje infektive janë gjithashtu të transmetueshme (komunikuese). Infeksionet mund të shkaktohen nga një gamë e gjerë patogjenësh, kryesisht [[bakteri]]e dhe [[Virusi|viruse]].<ref>{{Cite journal|last1=Sehgal|first1=Mukul|last2=Ladd|first2=Hugh J.|last3=Totapally|first3=Balagangadhar|date=2020-12-01|title=Trends in Epidemiology and Microbiology of Severe Sepsis and Septic Shock in Children|url=https://hosppeds.aappublications.org/content/10/12/1021|journal=Hospital Pediatrics|language=en|volume=10|issue=12|pages=1021–1030|doi=10.1542/hpeds.2020-0174|issn=2154-1663|pmid=33208389|s2cid=227067133|doi-access=free|access-date=2021-03-26|archive-date=2021-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210413210453/https://hosppeds.aappublications.org/content/10/12/1021|url-status=live|url-access=subscription}}</ref> Strehuesit mund të luftojnë infeksionet duke përdorur [[Sistemi i imunitetit|sistemin e tyre imunitar]]. Strehuesit e [[Gjitari|gjitarëve]] reagojnë ndaj infeksioneve me një reagim {{ill|të lindur|en|Innate immune system}}, shpesh duke përfshirë [[Pezmatimi|pezmatim]], i ndjekur nga një reagim {{ill|adaptiv|en|Adaptive immune system}}. Trajtimi për infeksionet varet nga lloji i patogjenit të përfshirë. Barnat e zakonshme përfshijnë: * Antibiotikë për infeksionet bakteriale. * Antiviralë për infeksionet virale. * Antifungalë për infeksionet fungale. * Antiprotozoalë për infeksionet e shkaktuara nga protozoarë. * Antihelmintikë për infeksionet e shkaktuara nga krimba parazitarë. Sëmundjet infektive mbeten një shqetësim i rëndësishëm i shëndetit global; sëmundjet e transmetueshme, ato amtare, neonatale dhe nutricionale së bashku përbënin një përqindje të vlerësuar prej 18,6% të vdekjeve globale në vitin 2017.<ref>{{cite journal|vauthors=((GBD 2017 Causes of Death Collaborators))|title=Global, regional, and national age-sex-specific mortality for 282 causes of death in 195 countries and territories, 1980–2017: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2017|journal=The Lancet|language=en|date=10 nëntor 2018|volume=392|issue=10159|pages=1736–1788|doi=10.1016/S0140-6736(18)32203-7|pmid=30496103|pmc=6227606}}</ref> Dega e mjekësisë që fokusohet te infeksionet quhet sëmundje infektive.<ref>{{cite web|url=https://www.aamc.org/cim/specialty/list/us/339608/infectious_disease_-internal_medicine.html|title=Infectious Disease, Internal Medicine|publisher=Association of American Medical Colleges|language=en|access-date=2015-08-20|quote=Infectious disease is the subspecialty of internal medicine dealing with the diagnosis and treatment of communicable diseases of all types, in all organs, and in all ages of patients.|archive-url=https://web.archive.org/web/20150206201010/https://www.aamc.org/cim/specialty/list/us/339608/infectious_disease_-internal_medicine.html|archive-date=2015-02-06}}</ref> == Llojet == Infeksionet shkaktohen nga agjentë infektivë ([[Patogjeni|patogjenë]]), duke përfshirë: * [[Bakteri|Bakteret]] (p.sh. ''[[Bacili i tuberkulozit|Mycobacterium tuberculosis]]'', ''Staphylococcus aureus'', ''Escherichia coli'', ''Clostridium botulinum'', dhe lloje të ''[[Salmonela|Salmonella]]''.) * [[Virusi|Viruset]] dhe agjentët subviralë si viroidet dhe prionet (p.sh. ''[[HIV]]'', ''Rinovirusi'', lisavirusë si ''virusi i tërbimit'', ''Ebolavirusi'' dhe ''SARS-CoV-2'') * [[Kërpudhat]], të nënklasifikuara më tej në: ** Ascomycota, duke përfshirë majatë si ''Candida'' (infeksioni fungal më i zakonshëm); kërpudhat filamentoze si ''Aspergillus;'' llojet e ''Pneumocystis''; dhe dermatofitet, një grup organizmash që shkaktojnë infeksion të lëkurës dhe strukturave të tjera sipërfaqësore te njeriu.<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/fungal/diseases/index.html|title=Types of Fungal Diseases|date=2019-06-27|website=Centers for Disease Control and Prevention|language=en-us|access-date=2019-12-09|archive-date=2020-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200401195307/https://www.cdc.gov/fungal/diseases/index.html|url-status=live}}</ref> ** [[Bazidiomicetes|Basidiomycota]], duke përfshirë gjininë patogjene për njeriun ''Cryptococcus''.<ref>{{Citation|last1=Mada|first1=Pradeep Kumar|title=Cryptococcus (Cryptococcosis)|date=2019|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK431060/|work=StatPearls|publisher=StatPearls Publishing|language=en|pmid=28613714|access-date=2019-12-09|last2=Jamil|first2=Radia T.|last3=Alam|first3=Mohammed U.|archive-date=2020-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200619195643/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK431060/|url-status=live}}</ref> * Parazitët, të cilët zakonisht ndahen në:<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/parasites/about.html|title=About Parasites|date=2019-02-25|website=Centers for Disease Control and Prevention|language=en-us|access-date=2019-12-09|archive-date=2019-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20191225043311/https://www.cdc.gov/parasites/about.html|url-status=live}}</ref> ** Organizma njëqelizorë (p.sh. malaria, ''Toxoplasma'', ''Babesia'') ** Makroparazitë<ref>{{Cite journal|jstor=656401|title=Microparasites and Macroparasites|journal=Cultural Anthropology|language=en|volume=2|issue=1|pages=155–71|last1=Brown|first1=Peter J.|year=1987|doi=10.1525/can.1987.2.1.02a00120|doi-access=free}}</ref> (krimba ose helminthe) duke përfshirë [[Krimbat Cilindrike|nematode]] si krimbat rrumbullakë parazitarë dhe krimbat e kruarjes, krimbat e shiritit (cestode) dhe trematodet (si skistozomat). Sëmundjet e shkaktuara nga helmintet ndonjëherë quhen infestime, por ndonjëherë quhen edhe infeksione. ** [[Këmbënyjorët|Artropodët]] si [[Rriqra|zhinxhirët]], akarët, [[Pleshti|plesht]] dhe [[Morri|morrat]] gjithashtu mund të shkaktojnë sëmundje te njeriu, konceptualisht të ngjashme me infeksionet, por pushtimi i trupit të njeriut ose kafshës nga këta makroparazitë zakonisht quhet infestim. == Shenjat dhe simptomat == Shenjat dhe simptomat e një infeksioni varen nga lloji i sëmundjes. Disa shenja të infeksionit prekin trupin në përgjithësi, si [[Lodhja (trupore)|lodhja]], humbja e oreksit, humbja e peshës, [[ethet]], djersitja gjatë natës, të dridhurat, dhembjet dhe të prerat. Të tjera janë specifike për pjesë të veçanta të trupit, si skuqjet e lëkurës, kolla ose rrjedhja e hundës.<ref>{{Cite web|title=Runny Nose: Symptoms, Causes & Treatment|url=https://my.clevelandclinic.org/health/symptoms/17660-runny-nose|access-date=2022-04-22|website=Cleveland Clinic|language=en|archive-date=2022-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20220510130201/https://my.clevelandclinic.org/health/symptoms/17660-runny-nose|url-status=live}}</ref> Në raste të caktuara, sëmundjet infektive mund të jenë asimptomatike për pjesën më të madhe ose për të gjithë ecurinë e tyre te një strehues i caktuar. Në rastin e dytë, sëmundja mund të përkufizohet si "sëmundje" (që sipas përkufizimit nënkupton një sëmundje) vetëm te strehuesit që sëmuren dytësisht pas kontaktit me një bartës asimptomatik. Infeksioni nuk është sinonim i sëmundjes infektive, pasi disa infeksione nuk shkaktojnë sëmundje te strehuesi.<ref name="Sherris">{{cite book|veditors=Ryan KJ, Ray CG|title=Sherris Medical Microbiology|url=https://archive.org/details/sherrismedicalmi0000unse_q1i3|edition=4th|publisher=McGraw Hill|language=en|year=2004|isbn=978-0-8385-8529-0}}</ref> === Bakterial apo viral === Meqenëse infeksionet bakteriale dhe virale mund të shkaktojnë të njëjtat lloje simptomash, mund të jetë e vështirë të dallohet se cila prej tyre është shkaku i një infeksioni të caktuar.<ref name="nipa">{{cite web|title=Bacterial vs. viral infections: How do they differ?|url=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/infectious-diseases/expert-answers/infectious-disease/faq-20058098|website=Mayo Clinic|language=en|access-date=2026-06-27}}</ref> Dallimi mes tyre është i rëndësishëm, sepse infeksionet virale nuk mund të shërohen me [[Antibiotiku|antibiotikë]], ndërsa infeksionet bakteriale po.<ref>{{cite book|title=The Truth About Illness and Disease|author1=Robert N. Golden|author2=Fred Peterson|publisher=Infobase Publishing|language=en|page=181|isbn=978-1-4381-2637-1|year=2009}}</ref> {|class="wikitable" |+Krahasimi i infeksionit viral dhe bakterial |- ! Karakteristika ! Infeksioni viral ! Infeksioni bakterial |- | Simptomat tipike | Në përgjithësi, infeksionet virale janë sistemike. Kjo do të thotë se përfshijnë shumë pjesë të ndryshme të trupit ose më shumë se një sistem trupor njëherësh; p.sh. rrjedhje hundësh, kongjestion i sinuseve, kollë, dhembje trupore etj. Ndonjëherë mund të jenë edhe lokale, si te konjuktiviti viral ("syri i kuq") dhe herpesi. Vetëm pak infeksione virale janë të dhimbshme, si herpesi. Dhimbja e infeksioneve virale shpesh përshkruhet si kruarje ose djegie.<ref name="nipa" /> | Simptomat klasike të një infeksioni bakterial janë skuqja lokale, nxehtësia, ënjtja dhe dhembja. Një nga shenjat karakteristike të infeksionit bakterial është dhembja lokale, pra dhembja që gjendet në një pjesë specifike të trupit. Për shembull, nëse ndodh një prerje dhe infektohet me baktere, dhembja shfaqet në vendin e infeksionit. Dhembja bakteriale e fytit shpesh karakterizohet nga më shumë dhembje në njërën anë të fytit. Një infeksion i veshit ka më shumë gjasa të diagnostikohet si bakterial nëse dhembja ndodh vetëm në njërin vesh.<ref name="nipa" /> |- | Shkaku || Viruset patogjene || Bakteret patogjene |} == Patofiziologjia == [[Skeda:Chain of Infection.png|thumb|Zinxhiri i infeksionit; sekuenca e ngjarjeve që çon drejt infeksionit]] Ekziston një sekuencë e përgjithshme ngjarjesh që zbatohet për infeksionet, e quajtur ndonjëherë '''zinxhiri i infeksionit''' ose '''zinxhiri i transmetimit'''. Kjo sekuencë përfshin disa hapa — agjentin infektiv, rezervuarin, hyrjen te një strehues i ndjeshëm, daljen dhe transmetimin te strehues të rinj. Secili nga këto hallka duhet të jetë e pranishme në një rend kronologjik që të zhvillohet infeksioni. Kuptimi i këtyre hapave i ndihmon punonjësit e kujdesit shëndetësor të synojnë infeksionin dhe ta parandalojnë atë që në fillim.<ref>{{Citation|author1=((National Institutes of Health (US)))|title=Understanding Emerging and Re-emerging Infectious Diseases|date=2007|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK20370/|work=NIH Curriculum Supplement Series [Internet]|language=en|access-date=2023-11-17|publisher=National Institutes of Health (US)|last2=Study|first2=Biological Sciences Curriculum|archive-date=2023-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230626004621/https://ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK20370/|url-status=live}}</ref> === Kolonizimi === [[Skeda:Dit del peu gros infectat.jpg|thumb|Infeksion i një thoi të rritur brenda; ka qelb (të verdhë) dhe pezmatim (skuqje dhe ënjtje rreth thoit).]] Infeksioni fillon kur një organizëm hyn me sukses në trup, rritet dhe shumëzohet. Kjo quhet kolonizim. Shumica e njerëzve nuk infektohen lehtësisht. Ata me sisteme imunitare të dobësuara ose të komprometuara kanë një ndjeshmëri të shtuar ndaj infeksioneve kronike ose të vazhdueshme. Individët me sistem imunitar të shtypur janë veçanërisht të ndjeshëm ndaj {{ill|infeksioneve oportuniste|en|Opportunistic infection}}. Hyrja te strehuesi, në ndërfaqen strehues–patogjen, zakonisht ndodh nëpërmjet mukozës në vrima trupore si zgavra gojore, hunda, sytë, organet gjenitale, anusi, ose mikrobi mund të hyjë përmes plagëve të hapura. Ndërsa disa organizma mund të rriten vetëm në vendin fillestar të hyrjes, shumë të tjerë migrojnë dhe shkaktojnë infeksion sistemik në organe të ndryshme. Disa patogjenë rriten brenda qelizave të strehuesit (intraqelizorë), ndërsa të tjerë rriten lirshëm në lëngjet trupore.<ref>{{Cite book|last=Peterson|first=Johnny W.|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK8526/|title=Bacterial Pathogenesis|date=1996|publisher=University of Texas Medical Branch at Galveston|language=en|pmid=21413346|isbn=978-0-9631172-1-2|access-date=2022-10-20|archive-date=2016-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160425080845/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK8526/|url-status=live}}</ref> Kolonizimi i [[Plaga|plagës]] i referohet mikroorganizmave jo-riprodhues brenda plagës, ndërsa te plagët e infektuara ekzistojnë organizma riprodhues dhe indi dëmtohet.<ref>{{Cite journal|last1=Negut|first1=Irina|last2=Grumezescu|first2=Valentina|last3=Grumezescu|first3=Alexandru Mihai|date=2018-09-18|title=Treatment Strategies for Infected Wounds|journal=Molecules|language=en|volume=23|issue=9|doi=10.3390/molecules23092392|issn=1420-3049|pmc=6225154|pmid=30231567|page=2392|doi-access=free}}</ref> Të gjithë organizmat shumëqelizorë janë të kolonizuar deri diku nga organizma të jashtëm, dhe shumica dërrmuese e tyre ekzistojnë në një marrëdhënie mutualiste ose komensale me strehuesin. Një shembull i të parës është lloji i baktereve anaerobe që kolonizojnë zorrën e trashë të gjitarëve, dhe një shembull i së dytës janë llojet e ndryshme të stafilokokut që gjenden në lëkurën e njeriut. Asnjëra prej këtyre kolonizimeve nuk konsiderohet infeksion. Dallimi mes një infeksioni dhe një kolonizimi shpesh është vetëm çështje rrethanash. Organizmat jo-patogjenë mund të bëhen patogjenë në kushte të caktuara, dhe madje edhe organizmi më {{ill|virulent|en|Virulence}} kërkon rrethana të caktuara për të shkaktuar një infeksion të rrezikshëm. Disa baktere koloniale, si ''Corynebacteria sp.'' dhe ''Viridans streptococci'', pengojnë ngjitjen dhe kolonizimin e baktereve patogjene dhe kështu kanë një marrëdhënie simbiotike me strehuesin, duke parandaluar infeksionin dhe duke shpejtuar shërimin e plagës. [[Skeda:Pathogenic Infection.png|thumb|Kjo figurë tregon hapat e infeksionit patogjen.<ref>{{Cite journal|last1=Duerkop|first1=Breck A|last2=Hooper|first2=Lora V|date=2013-07-01|title=Resident viruses and their interactions with the immune system|journal=Nature Immunology|language=en|volume=14|issue=7|pages=654–59|doi=10.1038/ni.2614|pmc=3760236|pmid=23778792}}</ref>]] Variablat e përfshira në rezultatin e inokulimit të një strehuesi nga një patogjen dhe rezultatin përfundimtar përfshijnë: * rrugën e hyrjes së patogjenit dhe qasjen që ai fiton te rajonet e strehuesit * virulencën e brendshme të organizmit të caktuar * sasinë ose ngarkesën e inokulantit fillestar * statusin imunitar të strehuesit që kolonizohet Si shembull, disa lloje stafilokoku mbeten të padëmshme në lëkurë, por, kur janë të pranishme në një hapësirë normalisht sterile, si në kapsulën e një nyje ose në peritoneum, shumohen pa rezistencë dhe shkaktojnë dëm.<ref>{{Cite journal|last1=Tong|first1=Steven Y. C.|last2=Davis|first2=Joshua S.|last3=Eichenberger|first3=Emily|last4=Holland|first4=Thomas L.|last5=Fowler|first5=Vance G.|date=2015|title=Staphylococcus aureus Infections: Epidemiology, Pathophysiology, Clinical Manifestations, and Management|journal=Clinical Microbiology Reviews|language=en|volume=28|issue=3|pages=603–661|doi=10.1128/CMR.00134-14|issn=0893-8512|pmc=4451395|pmid=26016486|bibcode=2015CliMR..28..603T}}</ref> Falë kromatografisë gazore–spektrometrisë së masës, analizës së 16S rRNA, omikave dhe teknologjive të tjera të avancuara, në dekadat e fundit njerëzimit i është bërë më e qartë se kolonizimi mikrobial është shumë i zakonshëm edhe në mjedise që njerëzit i konsiderojnë pothuajse sterile. Meqenëse është normale të kesh kolonizim bakterial, është e vështirë të dihet se cilat plagë kronike mund të klasifikohen si të infektuara dhe sa rrezik përparimi ekziston. Pavarësisht numrit të madh të plagëve të vëzhguara në praktikën klinike, ka të dhëna të kufizuara cilësore për vlerësimin e simptomave dhe shenjave. Një shqyrtim i plagëve kronike në ''Journal of the American Medical Association'', në serinë "Rational Clinical Examination", vlerësoi rëndësinë e rritjes së dhembjes si tregues i infeksionit.<ref>{{cite journal|vauthors=Reddy M, Gill SS, Wu W|date=shkurt 2012|title=Does this patient have an infection of a chronic wound?|url=https://archive.org/details/sim_jama_2012-02-08_307_6/page/605|journal=JAMA|language=en|volume=307|issue=6|pages=605–11|doi=10.1001/jama.2012.98|pmid=22318282|display-authors=etal}}</ref> Shqyrtimi tregoi se gjetja më e dobishme ishte rritja e nivelit të dhembjes (raporti i gjasave 11–20), gjë që e bën infeksionin shumë më të mundshëm; mungesa e dhembjes (raporti i gjasave 0,64–0,88) nuk e përjashton infeksionin. === Sëmundja === [[Sëmundja]] mund të shfaqet nëse mekanizmat mbrojtës imunitarë të strehuesit janë të komprometuar dhe organizmi shkakton dëm te strehuesi. [[Mikroorganizmi|Mikroorganizmat]] mund të shkaktojnë dëmtim indesh duke lëshuar një sërë toksinash ose enzimash shkatërruese. Për shembull, ''Clostridium tetani'' lëshon një toksinë që paralizon muskujt, dhe stafilokoku lëshon toksina që prodhojnë shok dhe [[Sepsisi|sepsë]]. Jo të gjithë agjentët infektivë shkaktojnë sëmundje te të gjithë strehuesit. Për shembull, më pak se 5% e individëve të infektuar me poliomielit zhvillojnë sëmundjen.<ref>{{cite web|url=http://www.immunize.org/catg.d/p4215.pdf|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.immunize.org/catg.d/p4215.pdf|archive-date=2022-10-09|title=Polio: Questions and Answers|website=immunize.org|language=en|access-date=2021-07-09|url-status=live}}</ref> Nga ana tjetër, disa agjentë infektivë janë shumë virulentë. Prioni që shkakton encefalopatinë spongjiforme të gjedhit dhe sëmundjen Creutzfeldt–Jakob vret pothuajse gjithmonë të gjitha kafshët dhe njerëzit e infektuar.<ref>{{Cite journal|last=Trent|first=Ronald J|title=Infectious Diseases|url=https://archive.org/details/molecularmedicin0000tren_y4n4|date=2005|journal=Molecular Medicine|language=en|pages=[https://archive.org/details/molecularmedicin0000tren_y4n4/page/193 193]–220|doi=10.1016/B978-012699057-7/50008-4|pmc=7149788|isbn=978-0-12-699057-7}}</ref> Infeksionet e vazhdueshme ndodhin sepse trupi nuk arrin ta eliminojë organizmin pas infeksionit fillestar. Infeksionet e vazhdueshme karakterizohen nga prania e vazhdueshme e organizmit infektiv, shpesh si infeksion latent me relapse të rastësishme të infeksionit aktiv. Disa viruse mund të mbajnë një infeksion të vazhdueshëm duke infektuar qeliza të ndryshme të trupit. Disa viruse, pasi fitohen, nuk e lënë kurrë trupin. Një shembull tipik është virusi i herpesit, i cili priret të fshihet në nervat dhe të riaktivizohet kur shfaqen rrethana të caktuara.<ref>{{Cite journal|last1=Rouse|first1=Barry T.|last2=Sehrawat|first2=Sharvan|date=2010|title=Immunity and immunopathology to viruses: what decides the outcome?|journal=Nature Reviews Immunology|language=en|volume=10|issue=7|pages=514–526|doi=10.1038/nri2802|pmid=20577268|pmc=3899649|bibcode=2010NatRI..10..514R|issn=1474-1741}}</ref> Infeksionet e vazhdueshme shkaktojnë miliona vdekje globalisht çdo vit. Infeksionet kronike nga parazitët përbëjnë një morbiditet dhe mortalitet të lartë në shumë vende në zhvillim.<ref>{{Cite journal|last1=Torgerson|first1=Paul R.|last2=Devleesschauwer|first2=Brecht|last3=Praet|first3=Nicolas|last4=Speybroeck|first4=Niko|last5=Willingham|first5=Arve Lee|last6=Kasuga|first6=Fumiko|last7=Rokni|first7=Mohammad B.|last8=Zhou|first8=Xiao-Nong|last9=Fèvre|first9=Eric M.|last10=Sripa|first10=Banchob|last11=Gargouri|first11=Neyla|date=2015-12-03|title=World Health Organization Estimates of the Global and Regional Disease Burden of 11 Foodborne Parasitic Diseases, 2010: A Data Synthesis|journal=PLOS Medicine|language=en|volume=12|issue=12|article-number=e1001920|doi=10.1371/journal.pmed.1001920|issn=1549-1277|pmc=4668834|pmid=26633705|doi-access=free}}</ref><ref>{{Citation|last1=Hotez|first1=Peter J.|chapter=Helminth Infections: Soil-transmitted Helminth Infections and Schistosomiasis|date=2006|chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK11748/|title=Disease Control Priorities in Developing Countries|editor-last=Jamison|editor-first=Dean T.|edition=2nd|place=Washington (DC)|publisher=World Bank|language=en|isbn=978-0-8213-6179-5|pmid=21250326|access-date=2021-08-13|last2=Bundy|first2=Donald A. P.|last3=Beegle|first3=Kathleen|last4=Brooker|first4=Simon|last5=Drake|first5=Lesley|last6=de Silva|first6=Nilanthi|last7=Montresor|first7=Antonio|last8=Engels|first8=Dirk|last9=Jukes|first9=Matthew|editor2-last=Breman|editor2-first=Joel G.|editor3-last=Measham|editor3-first=Anthony R.|editor4-last=Alleyne|editor4-first=George|archive-date=2016-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010040542/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK11748/|url-status=live}}</ref> === Transmetimi === [[Skeda:CulexNil.jpg|thumb|220px|Një mushkonjë shtëpiake jugore (''Culex quinquefasciatus'') është një vektor që transmeton patogjenët shkaktarë të [[Ethet e Nilit Perëndimor|ethes së Nilit Perëndimor]] dhe malaries së shpendëve, ndër të tjera.]] Që organizmat infektues të mbijetojnë dhe të përsërisin ciklin e infeksionit te strehues të tjerë, ata (ose pasardhësit e tyre) duhet të largohen nga një rezervuar ekzistues dhe të shkaktojnë infeksion diku tjetër. Transmetimi i infeksionit mund të ndodhë përmes shumë rrugëve të mundshme:<ref>{{cite web|title=How Infections Spread|url=https://www.cdc.gov/infectioncontrol/spread/index.html|website=Centers for Disease Control and Prevention|language=en|date=1 janar 2016|access-date=17 October 2021|archive-date=2 qershor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230602112416/https://www.cdc.gov/infectioncontrol/spread/index.html|url-status=live}}</ref> * '''Kontakti me pika''' (droplet), i njohur edhe si ''rruga respiratore'', dhe infeksioni rezultues mund të quhet sëmundje ajrore. Nëse një person i infektuar kollitet ose teshtin te një tjetër, mikroorganizmat, të pezulluar në pika të ngrohta e të lagura, mund të hyjnë në trup nëpërmjet hundës, gojës ose syve. * '''Transmetimi fekal-oral''', ku ushqimet ose uji kontaminohen (nga njerëz që nuk i lajnë duart para se të përgatisin ushqim, ose nga kanalizime të patrajtuara që lëshohen në furnizimin me ujë të pijshëm) dhe njerëzit që i hanë ose i pinë ato infektohen. Patogjenë të zakonshëm të transmetuar fekal-oral përfshijnë ''Vibrio cholerae'', lloje të ''Giardia'', rotaviruse, ''Entamoeba histolytica'', ''Escherichia coli'', dhe krimba të shiritit. Shumica e këtyre patogjenëve shkaktojnë gastroenterit. * '''Transmetimi seksual''', me rezultat të quajtur [[Infeksioni seksualisht i transmetueshëm|infeksion seksualisht i transmetueshëm]]. * '''Transmetimi oral''', sëmundjet e transmetuara kryesisht nëpërmjet mjeteve orale mund të kapen përmes kontaktit oral të drejtpërdrejtë si puthja, ose nëpërmjet kontaktit indirekt, si ndarja e një gote pijeje ose e një cigareje. * '''Transmetimi me kontakt të drejtpërdrejtë''', disa sëmundje të transmetueshme përmes kontaktit të drejtpërdrejtë përfshijnë këmbën e atletit, impetigon dhe [[lythat]]. * '''Transmetimi përmes bartësit''' (vehicle), transmetimi nëpërmjet një rezervuari jo të gjallë (ushqim, ujë, dhé).<ref>{{Cite web|url=http://www.microbiologybook.org/Infectious%20Disease/Infectious%20Disease_Introduction.htm|title=Clinical Infectious Disease – Introduction|website=microbiologybook.org|language=en|access-date=2017-04-19|archive-date=2017-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20170420143405/http://www.microbiologybook.org/Infectious%20Disease/Infectious%20Disease_Introduction.htm|url-status=live}}</ref> * '''Transmetimi vertikal''', drejtpërdrejt nga nëna te [[embrioni]], [[fetusi]] ose foshnja gjatë shtatzënisë ose lindjes. Mund të ndodhë si rezultat i një infeksioni paraekzistues ose i një të fituar gjatë shtatzënisë. * '''Transmetimi jatrogjen''', për shkak të procedurave mjekësore si injeksioni ose transplanti i materialit të infektuar. * '''Transmetimi përmes vektorit''', i transmetuar nga një vektor, që është një organizëm i cili vetë nuk shkakton sëmundje, por transmeton infeksionin duke bartur patogjenë nga një strehues te tjetri. Marrëdhënia midis ''virulencës kundrejt transmetueshmërisë'' është komplekse; studimet nuk tregojnë marrëdhënie të qarta mes tyre.<ref>{{cite journal|last1=Hector|first1=Tobias E.|last2=Booksmythe|first2=Isobel|title=Digest: Little evidence exists for a virulence-transmission trade-off|journal=Evolution|language=en|date=prill 2019|volume=73|issue=4|pages=858–859|doi=10.1111/evo.13724|pmid=30900249|s2cid=85448255|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Acevedo|first1=Miguel A.|last2=Dillemuth|first2=Forrest P.|last3=Flick|first3=Andrew J.|last4=Faldyn|first4=Matthew J.|last5=Elderd|first5=Bret D.|title=Virulence-driven trade-offs in disease transmission: A meta-analysis|journal=Evolution|language=en|date=prill 2019|volume=73|issue=4|pages=636–647|doi=10.1111/evo.13692|pmid=30734920|s2cid=73418339|url=https://digitalcommons.lsu.edu/biosci_pubs/1193|access-date=2022-06-28|archive-date=2022-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20221204210544/https://digitalcommons.lsu.edu/biosci_pubs/1193/|url-status=live}}</ref> Ka ende një numër të vogël dëshmish që sugjerojnë pjesërisht një lidhje mes virulencës dhe transmetueshmërisë.<ref>{{cite journal|last1=Ericson|first1=L.|last2=Burdon|first2=J. J.|last3=Müller|first3=W. J.|title=Spatial and temporal dynamics of epidemics of the rust fungus Uromyces valerianae on populations of its host Valeriana salina|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-ecology_1999-08_87_4/page/649|journal=Journal of Ecology|language=en|date=gusht 1999|volume=87|issue=4|pages=649–658|doi=10.1046/j.1365-2745.1999.00384.x|s2cid=86478171|doi-access=free|bibcode=1999JEcol..87..649E}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Mideo|first1=N|last2=Alizon|first2=S|last3=Day|first3=T|title=Linking within- and between-host dynamics in the evolutionary epidemiology of infectious diseases|journal=Trends in Ecology & Evolution|language=en|date=shtator 2008|volume=23|issue=9|pages=511–517|doi=10.1016/j.tree.2008.05.009|pmid=18657880|bibcode=2008TEcoE..23..511M}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Mordecai|first1=Erin A.|last2=Cohen|first2=Jeremy M.|last3=Evans|first3=Michelle V.|last4=Gudapati|first4=Prithvi|last5=Johnson|first5=Leah R.|last6=Lippi|first6=Catherine A.|last7=Miazgowicz|first7=Kerri|last8=Murdock|first8=Courtney C.|last9=Rohr|first9=Jason R.|last10=Ryan|first10=Sadie J.|last11=Savage|first11=Van|last12=Shocket|first12=Marta S.|last13=Stewart Ibarra|first13=Anna|last14=Thomas|first14=Matthew B.|last15=Weikel|first15=Daniel P.|title=Detecting the impact of temperature on transmission of Zika, dengue, and chikungunya using mechanistic models|journal=PLOS Neglected Tropical Diseases|language=en|date=27 prill 2017|volume=11|issue=4|article-number=e0005568|doi=10.1371/journal.pntd.0005568|pmid=28448507|pmc=5423694|doi-access=free}}</ref> == Diagnoza == Diagnoza e sëmundjeve infektive ndonjëherë përfshin identifikimin e një agjenti infektiv, drejtpërdrejt ose tërthorazi.<ref>{{cite book|vauthors=Seventer JM, Hochberg NS|chapter=Principles of Infectious Diseases: Transmission, Diagnosis, Prevention, and Control|title=International Encyclopedia of Public Health|language=en|date=tetor 2016|pages=22–39|doi=10.1016/B978-0-12-803678-5.00516-6|pmc=7150340|isbn=978-0-12-803708-9}}</ref> Në praktikë, shumica e sëmundjeve infektive të lehta si lythat, abscesat kutane, infeksionet e sistemit respirator dhe sëmundjet diarreike diagnostikohen sipas paraqitjes klinike dhe trajtohen pa njohuri për agjentin specifik shkaktar. Përfundimet mbi shkakun e sëmundjes bazohen te mundësia që një pacient të ketë ardhur në kontakt me një agjent të caktuar, prania e një mikrobi në një bashkësi, dhe konsiderata të tjera epidemiologjike. Me përpjekje të mjaftueshme, çdo agjent infektiv i njohur mund të identifikohet në mënyrë specifike.<ref name=":1">{{Cite web|last=Vazquez-Pertejo|first=Maria T.|date=tetor 2022|title=Diagnosis of Infectious Disease – Infections|url=https://www.merckmanuals.com/home/infections/diagnosis-of-infectious-disease/diagnosis-of-infectious-disease|archive-url=https://web.archive.org/web/20240102154139/https://www.merckmanuals.com/home/infections/diagnosis-of-infectious-disease/diagnosis-of-infectious-disease|archive-date=2024-01-02|access-date=2024-01-02|website=Merck Manuals Consumer Version|language=en}}</ref> Diagnoza e sëmundjeve infektive nis pothuajse gjithmonë me historinë mjekësore dhe ekzaminimin fizik. Teknika identifikimi më të detajuara përfshijnë kulturën e agjentëve infektivë të izoluar nga pacienti. Kultura mundëson identifikimin e organizmave infektivë duke ekzaminuar tiparet e tyre mikroskopike, duke zbuluar praninë e substancave të prodhuara nga patogjenët, dhe duke identifikuar drejtpërdrejt një organizëm sipas gjenotipit të tij.<ref name=":1" /> Shumë organizma infektivë identifikohen pa kulturë e mikroskopi. Kjo vlen veçanërisht për viruset, të cilat nuk mund të rriten në kulturë. Për disa patogjenë të dyshuar, mjekët mund të kryejnë teste që ekzaminojnë gjakun ose lëngje të tjera trupore të pacientit për antigjenë ose antitrupa që tregojnë praninë e një patogjeni specifik të dyshuar nga mjeku.<ref name=":1" /> Teknika të tjera (si rrezet X, CT-skanimi, PET-skanimi ose RM) përdoren për të prodhuar imazhe të anomalive të brendshme që rezultojnë nga rritja e një agjenti infektiv. Imazhet janë të dobishme në zbulimin, për shembull, të një absces kockor ose një encefalopatie spongjiforme të prodhuar nga një prion.<ref>{{Cite journal|last1=Weaver|first1=Jennifer S.|last2=Omar|first2=Imran M.|last3=Mar|first3=Winnie A.|last4=Klauser|first4=Andrea S.|last5=Winegar|first5=Blair A.|last6=Mlady|first6=Gary W.|last7=McCurdy|first7=Wendy E.|last8=Taljanovic|first8=Mihra S.|date=2022-03-05|title=Magnetic resonance imaging of musculoskeletal infections|journal=Polish Journal of Radiology|language=en|volume=87|pages=e141–e162|doi=10.5114/pjr.2022.113825|issn=1733-134X|pmc=9047866|pmid=35505859}}</ref> Përfitimet e identifikimit, megjithatë, shpesh tejkalohen shumë nga kostoja, pasi shpesh nuk ka trajtim specifik, shkaku është i qartë, ose rezultati i një infeksioni ka gjasa të jetë beninj.<ref>{{Cite journal|last1=Pinsky|first1=B. A.|last2=Hayden|first2=R. T.|date=2019-08-26|title=Cost-Effective Respiratory Virus Testing|journal=Journal of Clinical Microbiology|language=en|volume=57|issue=9|pages=e00373–19|doi=10.1128/JCM.00373-19|issn=0095-1137|pmc=6711893|pmid=31142607}}</ref> === Diagnostikimi simptomatik === Diagnoza ndihmohet nga simptomat që shfaqen te çdo individ me një sëmundje infektive, por zakonisht kërkon teknika shtesë diagnostikuese për të konfirmuar dyshimin. Disa shenja janë specifikisht karakteristike dhe treguese për një sëmundje dhe quhen shenja patognomonike; por këto janë të rralla. Jo të gjitha infeksionet janë simptomatike.<ref name="Sternak">{{cite journal|last1=Ljubin-Sternak|first1=Suncanica|last2=Mestrovic|first2=Tomislav|title=Review: Chlamydia trachomatis and Genital Mycoplasmias: Pathogens with an Impact on Human Reproductive Health|journal=Journal of Pathogens|language=en|page=3|date=2014|volume=2014|issue=183167|doi=10.1155/2014/183167|pmid=25614838|pmc=4295611|doi-access=free}}</ref> Te fëmijët, prania e cianozës, frymëmarrjes së shpejtë, perfuzionit të dobët periferik, ose e një skuqjeje petekiale rrit rrezikun e një infeksioni të rëndë me më shumë se 5 herë.<ref name="Lancet10">{{cite journal|vauthors=Van den Bruel A, Haj-Hassan T, Thompson M, Buntinx F, Mant D|title=Diagnostic value of clinical features at presentation to identify serious infection in children in developed countries: a systematic review|url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_march-6-12-2010_375_9717/page/834|journal=Lancet|language=en|volume=375|issue=9717|pages=834–45|date=mars 2010|pmid=20132979|doi=10.1016/S0140-6736(09)62000-6|s2cid=28014329}}</ref> Tregues të tjerë të rëndësishëm përfshijnë shqetësimin prindëror, instinktin klinik dhe temperaturën mbi 40&nbsp;°C.<ref name="Lancet10" /> === Kultura mikrobiale === [[Skeda:K pneumoniae M morganii providencia styphimuriuma.JPG|thumb|200px|Katër pllaka agar ushqyese që rrisin koloni baktereve të zakonshme Gram-negative]] Shumë qasje diagnostikuese mbështeten te kultura mikrobiologjike për të izoluar një patogjen nga një kampion i përshtatshëm klinik.<ref>{{cite book|last1=Murray|first1=Patrick R.|title=Medical Microbiology|date=2021|publisher=Elsevier|location=Philadelphia|language=en|isbn=978-0-323-67450-8|edition=9th|chapter=Laboratory Diagnosis of Bacterial Diseases}}</ref> Në një kulturë mikrobiale, sigurohet një mjedis rritjeje për një agjent specifik. Një kampion i marrë nga ind ose lëng potencialisht i sëmurë testohet më pas për praninë e një agjenti infektiv të aftë të rritet brenda atij mjedisi. Shumë baktere patogjene rriten lehtësisht në agar ushqyes, një formë mjedisi të ngurtë që siguron karbohidrate dhe proteina të nevojshme për rritje, së bashku me sasi të bollshme uji. Një bakter i vetëm do të rritet në një tuf të dukshëm në sipërfaqen e pllakës të quajtur koloni, i cili mund të jetë i ndarë nga kolonitë e tjera ose i shkrirë me to në një "lëndinë". Madhësia, ngjyra, forma dhe struktura e një kolonie janë karakteristike për llojin bakterial, përbërjen e tij specifike gjenetike (shtamin) dhe mjedisin që mbështet rritjen e tij. Përbërës të tjerë shpesh shtohen në pllakë për të ndihmuar identifikimin. Pllakat mund të përmbajnë substanca që lejojnë rritjen e disa baktereve dhe jo të tjerave, ose që ndryshojnë ngjyrë në përgjigje të baktereve të caktuara. Pllaka të tilla bakteriologjike përdoren zakonisht në identifikimin klinik të baktereve infektive. Kultura mikrobiale mund të përdoret gjithashtu për identifikimin e viruseve: mjedisi, në këtë rast, janë qeliza të rritura në kulturë të cilat virusi mund t'i infektojë, dhe më pas t'i ndryshojë ose t'i vrasë. Në rastin e identifikimit viral, rezulton një rajon qelizash të vdekura nga rritja virale, i quajtur "pllakë" (plaque). Parazitët eukariotë gjithashtu mund të rriten në kulturë si mjet identifikimi i një agjenti të caktuar.<ref>{{Cite journal|last1=Joyce|first1=Bradley R.|last2=Queener|first2=Sherry F.|last3=Wek|first3=Ronald C.|last4=Sullivan|first4=William J.|date=2010-10-05|title=Phosphorylation of eukaryotic initiation factor-2α promotes the extracellular survival of obligate intracellular parasite Toxoplasma gondii|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|language=en|volume=107|issue=40|pages=17200–17205|doi=10.1073/pnas.1007610107|issn=0027-8424|pmc=2951449|pmid=20855600|bibcode=2010PNAS..10717200J|doi-access=free}}</ref> Në mungesë të teknikave të përshtatshme të kulturës në pllakë, disa mikrobe kërkojnë kulturë brenda kafshëve të gjalla. Bakteret si ''Mycobacterium leprae'' dhe ''Treponema pallidum'' mund të rriten te kafshët, megjithëse teknikat serologjike dhe mikroskopike e bëjnë të panevojshëm përdorimin e kafshëve të gjalla. Viruset gjithashtu zakonisht identifikohen duke përdorur alternativa ndaj rritjes në kulturë ose te kafshët. Disa viruse mund të rriten në vezë të embrionuara. Një metodë tjetër e dobishme identifikimi është ksenodiagnoza, ose përdorimi i një vektori për të mbështetur rritjen e një agjenti infektiv. Sëmundja e Chagas është shembulli më domethënës, sepse është e vështirë të demonstrohet drejtpërdrejt prania e agjentit shkaktar, ''Trypanosoma cruzi'', te një pacient, gjë që e vështirëson diagnozën përfundimtare. Në këtë rast, ksenodiagnoza përfshin përdorimin e vektorit të agjentit të Chagas, ''T. cruzi'', një insekt i pa infektuar triatomin, i cili merr një vakt gjaku nga një person i dyshuar për infeksion. Insekti më pas kontrollohet për rritje të ''T. cruzi'' brenda zorrës së tij.<ref>{{Cite journal|last1=Elliot|first1=Simon L.|last2=Rodrigues|first2=Juliana de O.|last3=Lorenzo|first3=Marcelo G.|last4=Martins-Filho|first4=Olindo A.|last5=Guarneri|first5=Alessandra A.|date=2015|title=Trypanosoma cruzi, etiological agent of Chagas disease, is virulent to its triatomine vector Rhodnius prolixus in a temperature-dependent manner|journal=PLOS Neglected Tropical Diseases|language=en|volume=9|issue=3|article-number=e0003646|doi=10.1371/journal.pntd.0003646|issn=1935-2735|pmc=4368190|pmid=25793495|doi-access=free}}</ref> === Mikroskopia === Një tjetër mjet kryesor në diagnozën e sëmundjeve infektive është mikroskopia.<ref>{{cite book|last1=Murray|first1=Patrick R.|title=Medical Microbiology|date=2021|publisher=Elsevier|location=Philadelphia|language=en|isbn=978-0-323-67450-8|edition=9th|chapter=Microscopy and In Vitro Culture|ref=none}}</ref> Pothuajse të gjitha teknikat e kulturës të diskutuara më sipër mbështeten, në një farë pike, te ekzaminimi mikroskopik për identifikimin përfundimtar të agjentit infektiv. Mikroskopia mund të kryhet me instrumente të thjeshta, si mikroskopi optik i përbërë, ose me instrumente aq komplekse sa një mikroskop elektronik. Kampionët e marrë nga pacientët mund të shihen drejtpërdrejt nën mikroskopin optik, dhe shpesh mund të çojnë shpejt te identifikimi. Mikroskopia përdoret shpesh gjithashtu në kombinim me teknika ngjyrosjeje biokimike, dhe mund të bëhet jashtëzakonisht specifike kur përdoret në kombinim me teknika të bazuara në antitrupa. Për shembull, përdorimi i antitrupave të bërë artificialisht fluoreshentë (antitrupa të etiketuar fluoreshentë) mund të drejtohet për t'u lidhur dhe identifikuar një antigjen specifik të pranishëm te një patogjen. Një mikroskop fluoreshence përdoret më pas për të zbuluar antitrupat e etiketuar fluoreshentë të lidhur me antigjenë të brendshëm brenda kampionëve klinikë ose qelizave të kultivuara. Kjo teknikë është veçanërisht e dobishme në diagnozën e sëmundjeve virale, ku mikroskopi optik nuk është në gjendje të identifikojë drejtpërdrejt një virus.<ref>{{Cite journal|last1=Parveen|first1=Nagma|last2=Borrenberghs|first2=Doortje|last3=Rocha|first3=Susana|last4=Hendrix|first4=Jelle|date=2018-05-10|title=Single Viruses on the Fluorescence Microscope: Imaging Molecular Mobility, Interactions and Structure Sheds New Light on Viral Replication|journal=Viruses|language=en|volume=10|issue=5|page=250|doi=10.3390/v10050250|issn=1999-4915|pmc=5977243|pmid=29748498|doi-access=free}}</ref> Procedura të tjera mikroskopike gjithashtu mund të ndihmojnë identifikimin e agjentëve infektivë. Pothuajse të gjitha qelizat ngjyrosen lehtësisht me disa ngjyrues bazë për shkak të tërheqjes elektrostatike mes molekulave qelizore të ngarkuara negativisht dhe ngarkesës pozitive të ngjyruesit. Një qelizë normalisht është transparente nën mikroskop, dhe përdorimi i një ngjyruesi rrit kontrastin e qelizës me sfondin e saj. Ngjyrosja e një qelize me një ngjyrues si ngjyra Giemsa ose vjollca kristaline i lejon mikroskopistit të përshkruajë madhësinë, formën, përbërësit e brendshëm e të jashtëm dhe lidhjet me qeliza të tjera. Reagimi i baktereve ndaj procedurave të ndryshme të ngjyrosjes përdoret gjithashtu në klasifikimin taksonomik të mikrobeve. Dy metoda, ngjyrosja Gram dhe ngjyrosja aciko-rezistente, janë qasjet standarde të përdorura për klasifikimin e baktereve dhe diagnozën e sëmundjes. Ngjyrosja Gram identifikon grupet bakteriale Bacillota dhe Actinomycetota, të dyja duke përfshirë shumë patogjenë të rëndësishëm për njeriun. Procedura e ngjyrosjes aciko-rezistente identifikon gjinitë e Actinomycetota ''Mycobacterium'' dhe ''Nocardia''.<ref>{{Cite journal|last1=Saubolle|first1=Michael A.|last2=Sussland|first2=Den|date=2003|title=Nocardiosis|journal=Journal of Clinical Microbiology|language=en|volume=41|issue=10|pages=4497–4501|doi=10.1128/JCM.41.10.4497-4501.2003|issn=0095-1137|pmid=14532173|pmc=254378}}</ref> === Testet biokimike === Testet biokimike të përdorura në identifikimin e agjentëve infektivë përfshijnë zbulimin e produkteve metabolike ose enzimatike karakteristike për një agjent të caktuar infektiv. Meqenëse bakteret fermentojnë karbohidratet sipas modeleve karakteristike të gjinisë dhe llojit të tyre, zbulimi i produkteve të fermentimit përdoret zakonisht në identifikimin bakterial. Acide, alkoole dhe gaze zakonisht zbulohen në këto teste kur bakteret rriten në mjedise selektive të lëngshme ose të ngurta.<ref>{{Cite journal|last1=Flint|first1=Harry J.|last2=Scott|first2=Karen P.|last3=Duncan|first3=Sylvia H.|last4=Louis|first4=Petra|last5=Forano|first5=Evelyne|date=2012-07-01|title=Microbial degradation of complex carbohydrates in the gut|journal=Gut Microbes|language=en|volume=3|issue=4|pages=289–306|doi=10.4161/gmic.19897|issn=1949-0976|pmc=3463488|pmid=22572875}}</ref> Izolimi i enzimave nga indet e infektuara gjithashtu mund të japë bazën për një diagnozë biokimike të një sëmundjeje infektive. Për shembull, njerëzit nuk mund të prodhojnë as RNA-replikaza as transkriptaza e kundërt, dhe prania e këtyre enzimave është karakteristike për lloje specifike infeksionesh virale. Aftësia e proteinës virale hemaglutinina për të lidhur së bashku qelizat e kuqe të gjakut në një matricë të zbulueshme gjithashtu mund të karakterizohet si një test biokimik për infeksionin viral, megjithëse në kuptimin e ngushtë hemaglutinina nuk është ''enzimë'' dhe nuk ka funksion metabolik.<ref>{{Cite journal|last1=Makkoch|first1=Jarika|last2=Prachayangprecha|first2=Slinporn|last3=Payungporn|first3=Sunchai|last4=Chieochansin|first4=Thaweesak|last5=Songserm|first5=Thaweesak|last6=Amonsin|first6=Alongkorn|last7=Poovorawan|first7=Yong|date=2012|title=Erythrocyte Binding Preference of Human Pandemic Influenza Virus A and Its Effect on Antibody Response Detection|journal=Annals of Laboratory Medicine|language=en|volume=32|issue=4|pages=276–282|doi=10.3343/alm.2012.32.4.276|issn=2234-3806|pmc=3384809|pmid=22779069}}</ref> Metodat serologjike janë teste shumë të ndjeshme, specifike dhe shpesh jashtëzakonisht të shpejta, të përdorura për të identifikuar mikroorganizma. Këto teste bazohen te aftësia e një antitrupi për t'u lidhur në mënyrë specifike me një antigjen. Antigjeni, zakonisht një proteinë ose karbohidrat i prodhuar nga një agjent infektiv, lidhet nga antitrupi. Ky lidhje më pas nis një zinxhir ngjarjesh që mund të jetë dukshëm i dukshëm në mënyra të ndryshme, në varësi të testit. Për shembull, "faringiti streptokoksik" (strep throat) shpesh diagnostikohet brenda minutash dhe bazohet në shfaqjen e antigjenëve të prodhuar nga agjenti shkaktar, ''S. pyogenes'', i marrë nga fyti i pacientit me një shtupë pambuku. Testet serologjike, kur janë të disponueshme, janë zakonisht rruga e preferuar e identifikimit, megjithëse testet janë të kushtueshme për t'u zhvilluar dhe reagentët e përdorur në test shpesh kërkojnë ftohje. Disa metoda serologjike janë jashtëzakonisht të kushtueshme, ndonëse, kur përdoren zakonisht, si me "testin e strep-it", mund të jenë të lira.<ref name="Sherris" /> Teknikat komplekse serologjike janë zhvilluar në atë që njihet si imunoteste (immunoassays). Imunotestet mund të përdorin lidhjen bazë antitrup–antigjen si bazë për të prodhuar një sinjal elektromagnetik ose radiacioni grimcash, i cili mund të zbulohet nga ndonjë formë instrumentimi. Sinjali i të panjohurave mund të krahasohet me atë të standardeve, duke lejuar kuantifikimin e antigjenit të synuar. Për të ndihmuar diagnozën e sëmundjeve infektive, imunotestet mund të zbulojnë ose matin antigjenë nga agjentët infektivë ose proteina të prodhuara nga një organizëm i infektuar në përgjigje të një agjenti të huaj. Për shembull, imunotesti A mund të zbulojë praninë e një proteine sipërfaqësore nga një grimcë virale. Imunotesti B, nga ana tjetër, mund të zbulojë ose matë antitrupa të prodhuar nga sistemi imunitar i një organizmi, të bërë për të neutralizuar dhe lejuar shkatërrimin e virusit. Instrumentimi mund të përdoret për të lexuar sinjale jashtëzakonisht të vogla të krijuara nga reagime dytësore të lidhura me lidhjen antitrup–antigjen. Instrumentimi mund të kontrollojë kampionimin, përdorimin e reagentëve, kohët e reagimit, zbulimin e sinjalit, llogaritjen e rezultateve dhe menaxhimin e të dhënave për të prodhuar një proces automatik me kosto efektive për diagnozën e sëmundjeve infektive. === Diagnostika e bazuar në PCR === [[Skeda:ID Now testing (51038387158).jpg|thumb|Testim i acideve nukleike i kryer me një pajisje Abbott Laboratories ID Now]] Teknologjitë e bazuara në metodën e [[PCR|reaksionit zinxhir të polimerazës]] (PCR) do të bëhen standarde pothuajse universale të diagnostikimit në të ardhmen e afërt, për disa arsye. Së pari, katalogu i agjentëve infektivë është zgjeruar deri në atë pikë sa pothuajse të gjithë agjentët e rëndësishëm infektivë të popullsisë njerëzore janë identifikuar. Së dyti, një agjent infektiv duhet të rritet brenda trupit të njeriut për të shkaktuar sëmundje; në thelb ai duhet të shumëzojë acidet e veta nukleike për të shkaktuar një sëmundje. Kjo shumëzim i acidit nukleik në indin e infektuar ofron mundësinë për të zbuluar agjentin infektiv duke përdorur PCR-në. Së treti, mjetet thelbësore për drejtimin e PCR-së, primerët, rrjedhin nga genomet e agjentëve infektivë, dhe me kalimin e kohës ato genome do të njihen nëse nuk njihen ende.<ref name="auto">{{Cite journal|last1=Kozera|first1=Bartłomiej|last2=Rapacz|first2=Marcin|date=2013|title=Reference genes in real-time PCR|journal=Journal of Applied Genetics|language=en|volume=54|issue=4|pages=391–406|doi=10.1007/s13353-013-0173-x|issn=1234-1983|pmc=3825189|pmid=24078518}}</ref> Kështu, aftësia teknologjike për të zbuluar shpejt dhe në mënyrë specifike çdo agjent infektiv është aktualisht e disponueshme. Pengesat e vetme të mbetura ndaj përdorimit të PCR-së si mjet standard diagnoze janë kostoja dhe zbatimi i saj, asnjëra prej të cilave nuk është e pakapërcyeshme. Diagnoza e disa sëmundjeve nuk do të përfitojë nga zhvillimi i metodave PCR, si disa sëmundje klostridiale (tetanozi dhe botulizmi). Këto sëmundje janë në thelb helmime biologjike nga një numër relativisht i vogël bakteresh infektive që prodhojnë neurotoksina jashtëzakonisht të fuqishme. Nuk ndodh një përhapje e konsiderueshme e agjentit infektiv, gjë që kufizon aftësinë e PCR-së për të zbuluar praninë e ndonjë bakteri.<ref name="auto" /> === Sekuencimi metagjenomik === Duke pasur parasysh gamën e gjerë të patogjenëve bakterialë, viralë, fungalë, protozoikë dhe helmintikë që shkaktojnë sëmundje debilituese e kërcënuese për jetën, aftësia për të identifikuar shpejt shkakun e infeksionit është e rëndësishme, por shpesh sfiduese. Për shembull, më shumë se gjysma e rasteve të encefalitit, një sëmundje e rëndë që prek trurin, mbeten të pandiagnostikuara, pavarësisht testimit të gjerë duke përdorur standardin e kujdesit (kulturën mikrobiologjike) dhe metodat më të fundit laboratorike klinike. Testet diagnostikuese të bazuara në sekuencim metagjenomik janë aktualisht në zhvillim për përdorim klinik dhe premtojnë si një mënyrë e ndjeshme, specifike dhe e shpejtë për të diagnostikuar infeksionin duke përdorur një test të vetëm gjithëpërfshirës.<ref>{{cite web|last1=Lee|first1=Rose|title=Metagenomic Next Generation Sequencing: How Does It Work and Is It Coming to Your Clinical Microbiology Lab?|url=https://asm.org/articles/2019/november/metagenomic-next-generation-sequencing-how-does-it|website=American Society for Microbiology|language=en|access-date=17 shtator 2024}}</ref> Ky test është i ngjashëm me testet aktuale PCR; megjithatë, përdoret një amplifikim i paorientuar i të gjithë genomit, në vend të primerëve për një agjent specifik infektiv. Ky hap amplifikimi ndiqet nga sekuencim i gjeneratës së re ose sekuencim i gjeneratës së tretë, krahasime radhitjeje dhe klasifikim taksonomik duke përdorur baza të dhënash të mëdha me mijëra genome referencë patogjenësh dhe komensalësh. Njëkohësisht, gjenet e rezistencës antimikrobike brenda genomeve të patogjenëve dhe plazmideve sekuencohen dhe radhiten me genomet e patogjenëve të klasifikuar taksonomikisht për të gjeneruar një profil rezistence antimikrobike – analog me testimin e ndjeshmërisë ndaj antibiotikëve – për të lehtësuar menaxhimin e kujdesshëm antimikrobik (antimicrobial stewardship) dhe për të lejuar optimizimin e trajtimit duke përdorur barnat më efektive për infeksionin e një pacienti. Sekuencimi metagjenomik mund të rezultojë veçanërisht i dobishëm për diagnozë kur pacienti është i imunokompromentuar. Një gamë gjithnjë e më e gjerë agjentësh infektivë mund të shkaktojë dëm serioz te individët me imunosupresion, kështu që skrinimi klinik shpesh duhet të jetë më i gjerë. Për më tepër, shprehja e simptomave shpesh është atipike, gjë që e bën diagnozën klinike bazuar te paraqitja më të vështirë. Së treti, metodat diagnostikuese që mbështeten te zbulimi i antitrupave kanë më shumë gjasa të dështojnë. Prandaj, është shumë e dëshirueshme një test i shpejtë, i ndjeshëm, specifik dhe i paorientuar për të gjithë patogjenët e njohur të njeriut, i cili zbulon praninë e ADN-së së organizmit dhe jo antitrupat. === Indikimi i testeve === [[Skeda:BGSU COVID-19 Drive-Thru Testing Site Close Up.jpg|thumb|Një vend i përkohshëm testimi "drive-in" për COVID-19, i vendosur me çadra në një parking]] Zakonisht ekziston një indikacion për identifikimin specifik të një agjenti infektiv vetëm kur ky identifikim mund të ndihmojë trajtimin ose parandalimin e sëmundjes, ose të përparojë njohuritë mbi ecurinë e një sëmundjeje para zhvillimit të masave efektive terapeutike ose parandaluese. Për shembull, në fillim të viteve 1980, para shfaqjes së AZT për trajtimin e SIDA-s, ecuria e sëmundjes ndiqej nga afër duke monitoruar përbërjen e kampioneve të gjakut të pacientëve, edhe pse rezultati nuk do t'i ofronte pacientit ndonjë opsion shtesë trajtimi. Pjesërisht, këto studime mbi shfaqjen e [[HIV]]-it në komunitete specifike lejuan avancimin e hipotezave për rrugën e transmetimit të virusit. Duke kuptuar se si transmetohej sëmundja, burimet mund të synoheshin te komunitetet me rrezikun më të lartë, në fushata të synuara për të reduktuar numrin e infeksioneve të reja. Identifikimi specifik diagnostikues serologjik, dhe më vonë gjenotipik ose molekular, i HIV-it gjithashtu mundësoi zhvillimin e hipotezave mbi origjinën kohore dhe gjeografike të virusit, si dhe një mori hipotezash të tjera.<ref name="Sherris" /> Zhvillimi i mjeteve diagnostikuese molekulare u ka mundësuar mjekëve dhe studiuesve të monitorojnë efikasitetin e trajtimit me barna antiretrovirale. Diagnostika molekulare tani përdoret zakonisht për të identifikuar HIV-in te njerëz të shëndetshëm shumë kohë përpara fillimit të sëmundjes dhe janë përdorur për të demonstruar ekzistencën e njerëzve gjenetikisht rezistentë ndaj infeksionit me HIV. Kështu, ndërkohë që ende nuk ka kurë për SIDA-n, ka përfitim të madh terapeutik dhe parashikues në identifikimin e virusit dhe monitorimin e niveleve të tij në gjakun e individëve të infektuar, si për pacientin ashtu edhe për komunitetin në përgjithësi. === Klasifikimi === ==== Subklinik kundrejt klinik (latent kundrejt manifest) ==== Infeksionet simptomatike janë ''manifeste'' dhe ''klinike'', ndërsa një infeksion që është aktiv, por nuk prodhon simptoma të dukshme, mund të quhet ''jo i dukshëm'', ''i heshtur'', ''subklinik'', ose i fshehur (occult). Një infeksion që është joaktiv ose në gjumë quhet ''infeksion latent''.<ref>{{cite book|author1=Kayser, Fritz H|author2=Kurt A Bienz|author3=Johannes Eckert|author4=Rolf M Zinkernagel|title=Medical microbiology|url=https://archive.org/details/medicalmicrobiol0000unse_f8m8|publisher=Georg Thieme Verlag|location=Stuttgart|language=en|year=2005|page=[https://archive.org/details/medicalmicrobiol0000unse_f8m8/page/398 398]|isbn=978-3-13-131991-3}}</ref> Një shembull i një infeksioni bakterial latent është tuberkulozi latent. Disa infeksione virale gjithashtu mund të jenë latente, shembuj të infeksioneve virale latente janë ato të familjes ''Herpesviridae''.<ref>{{Cite journal|last=Grinde|first=Bjørn|date=2013-10-25|title=Herpesviruses: latency and reactivation – viral strategies and host response|journal=Journal of Oral Microbiology|language=en|volume=5|article-number=22766|doi=10.3402/jom.v5i0.22766|issn=0901-8328|pmc=3809354|pmid=24167660}}</ref> Fjala ''infeksion'' mund të nënkuptojë praninë e çdo lloji patogjeni fare (pavarësisht sa i vogël), por gjithashtu shpesh përdoret në një kuptim që nënkupton një infeksion ''klinikisht të dukshëm'' (me fjalë të tjera, një rast të sëmundjes infektive). Ky fakt herë pas here krijon njëfarë paqartësie ose nxit diskutime përdorimi; për ta shmangur këtë, është e zakonshme që profesionistët shëndetësorë të flasin për ''kolonizim'' (në vend të ''infeksion'') kur duan të thonë se disa nga patogjenët janë të pranishëm, por nuk ka infeksion klinikisht të dukshëm (pa sëmundje).<ref>{{Cite journal|last=Dani|first=Arpad|date=2014|title=Colonization and infection|journal=Central European Journal of Urology|language=en|volume=67|issue=1|pages=86–87|doi=10.5173/ceju.2014.01.art19|issn=2080-4806|pmc=4074726|pmid=24982790}}</ref> ==== Ecuria e infeksionit ==== Terma të ndryshëm përdoren për të përshkruar se si dhe ku shfaqen infeksionet me kalimin e kohës. Në një infeksion ''akut'', simptomat zhvillohen shpejt; ecuria e tij mund të jetë e shpejtë ose e zgjatur. Në infeksionin ''kronik'', simptomat zakonisht zhvillohen gradualisht gjatë javëve ose muajve dhe janë të ngadalta për t'u zgjidhur.<ref>{{Citation|last1=Boldogh|first1=Istvan|chapter=Persistent Viral Infections|date=1996|chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK8538/|title=Medical Microbiology|editor-last=Baron|editor-first=Samuel|edition=4th|publisher=University of Texas Medical Branch at Galveston|language=en|isbn=978-0-9631172-1-2|pmid=21413348|access-date=2020-01-23|last2=Albrecht|first2=Thomas|last3=Porter|first3=David D.|archive-date=2020-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200414121324/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK8538/|url-status=live}}</ref> Në infeksionet ''subakute'', simptomat kërkojnë më shumë kohë për t'u zhvilluar sesa në infeksionet akute, por shfaqen më shpejt sesa ato të infeksioneve kronike. Një infeksion ''fokal'' është një vend fillestar infeksioni prej nga organizmat udhëtojnë nëpërmjet rrjedhës së gjakut te një zonë tjetër e trupit.<ref name=":0">{{Cite book|title=Microbiology|url=https://archive.org/details/microbiologyhuma0000fost_o6k4|last=Foster|first=John|publisher=Norton|language=en|year=2018|isbn=978-0-393-60257-9|location=New York|page=[https://archive.org/details/microbiologyhuma0000fost_o6k4/page/39 39]}}</ref> ==== Primar kundrejt oportunist ==== Ndër shumëllojshmërinë e madhe të mikroorganizmave, relativisht pak shkaktojnë sëmundje te individë të tjerë të shëndetshëm.<ref name="Baron">Ky nënseksion përfshin materiale të [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK7627/ pronësisë publike] nga teksti: Medical Microbiology, Botimi i Katërt (1996). Baron, Samuel MD. University of Texas Medical Branch at Galveston. {{cite book|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK7627/|title=Medical Microbiology|language=en|access-date=2013-11-27|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090629132331/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?rid=mmed|archive-date=2009-06-29|isbn=978-0-9631172-1-2|publisher=University of Texas Medical Branch at Galveston|year=1996|pmid=21413252|last1=Baron|first1=S.}}</ref> Sëmundja infektive rezulton nga ndërveprimi mes këtyre pak patogjenëve dhe mbrojtjeve të strehuesve që ata infektojnë. Shfaqja dhe ashpërsia e sëmundjes që rezulton nga çdo patogjen varen nga aftësia e atij patogjeni për të dëmtuar strehuesin, si dhe nga aftësia e strehuesit për t'i rezistuar patogjenit. Megjithatë, sistemi imunitar i një strehuesi mund të shkaktojë dëm edhe te vetë strehuesi në përpjekje për të kontrolluar infeksionin. Klinicistët, prandaj, i klasifikojnë mikroorganizmat ose mikrobet infektivë sipas statusit të mbrojtjeve të strehuesit – ose si ''patogjenë primarë'' ose si ''patogjenë oportunistë''.<ref name="pmid29135922">{{cite journal|vauthors=Patil NK, Guo Y, Luan L, Sherwood ER|title=Targeting Immune Cell Checkpoints during Sepsis|journal=International Journal of Molecular Sciences|language=en|volume=18|issue=11|date=nëntor 2017|page=2413|pmid=29135922|pmc=5713381|doi=10.3390/ijms18112413|doi-access=free}}</ref> ===== Patogjenët primarë ===== Patogjenët primarë shkaktojnë sëmundje si rezultat i pranisë ose aktivitetit të tyre brenda strehuesit normal e të shëndetshëm, dhe virulenca e tyre e brendshme (ashpërsia e sëmundjes që shkaktojnë) është, pjesërisht, një pasojë e domosdoshme e nevojës së tyre për t'u riprodhuar dhe përhapur. Shumë nga patogjenët primarë më të zakonshëm të njeriut infektojnë vetëm njerëzit, megjithatë, shumë sëmundje serioze shkaktohen nga organizma të fituar nga mjedisi ose që infektojnë strehues jonjerëzorë.<ref name="pmid31027668">{{cite journal|vauthors=McArthur DB|title=Emerging Infectious Diseases|journal=The Nursing Clinics of North America|language=en|volume=54|issue=2|pages=297–311|date=qershor 2019|pmid=31027668|pmc=7096727|doi=10.1016/j.cnur.2019.02.006}}</ref> ===== Patogjenët oportunistë ===== {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Infeksioni oportunist|en|Opportunistic infection}}}} Patogjenët oportunistë mund të shkaktojnë një sëmundje infektive te një strehues me rezistencë të ulur (imunodeficiencë) ose nëse kanë qasje të pazakontë te brendësia e trupit (për shembull, nëpërmjet traumës). Infeksioni oportunist mund të shkaktohet nga mikrobe zakonisht në kontakt me strehuesin, si baktere ose kërpudha patogjene në traktin gastrointestinal ose traktin e sipërm respirator, dhe mund të rezultojë gjithashtu nga mikrobe (përndryshe të padëmshme) të fituara nga strehues të tjerë (si te koliti nga ''Clostridioides difficile'') ose nga mjedisi si rezultat i futjes traumatike (si te infeksionet e plagëve kirurgjikale ose frakturat e hapura). Një sëmundje oportuniste kërkon dëmtim të mbrojtjeve të strehuesit, i cili mund të ndodhë si rezultat i defekteve gjenetike (si sëmundja granulomatoze kronike), ekspozimit ndaj barnave antimikrobike ose kimikateve imunosupresive (siç mund të ndodhë pas helmimit ose kimioterapisë kancerore), ekspozimit ndaj rrezatimit jonizues, ose si rezultat i një sëmundjeje infektive me aktivitet imunosupresiv (si me fruthin, malarien ose sëmundjen e HIV-it). Patogjenët primarë gjithashtu mund të shkaktojnë sëmundje më të rëndë te një strehues me rezistencë të ulur sesa do të ndodhte normalisht te një strehues me imunitet të plotë.<ref name="Sherris" /> ===== Infeksioni sekondar ===== Ndërsa një infeksion primar praktikisht mund të shihet si shkaku rrënjësor i një problemi shëndetësor aktual të një individi, një infeksion sekondar është një pasojë ose ndërlikim i atij shkaku rrënjësor. Për shembull, një infeksion për shkak të një djegieje ose traume depërtuese (shkaku rrënjësor) është një infeksion sekondar. Patogjenët primarë shpesh shkaktojnë infeksion primar dhe shpesh shkaktojnë infeksion sekondar. Zakonisht, infeksionet oportuniste shihen si infeksione sekondare (sepse imunodeficienca ose dëmtimi ishte faktori predispozues).<ref name="pmid29135922" /> ===== Lloje të tjera infeksioni ===== Lloje të tjera infeksioni përfshijnë infeksionin e përzier, jatrogjen, nozokomial dhe atë të fituar në bashkësi. Një infeksion i përzier është një infeksion i shkaktuar nga dy ose më shumë patogjenë. Një shembull i kësaj është apendisiti, i shkaktuar nga ''Bacteroides fragilis'' dhe ''Escherichia coli''. I dyti është infeksioni jatrogjen. Ky lloj infeksioni është ai që transmetohet nga një punonjës kujdesi shëndetësor te një pacient. Një infeksion nozokomial gjithashtu është ai që ndodh në një mjedis kujdesi shëndetësor. Infeksionet nozokomiale janë ato të fituara gjatë një qëndrimi në spital. Së fundmi, një infeksion i fituar në bashkësi është ai në të cilin infeksioni fitohet nga e gjithë bashkësia.<ref name=":0" /> ==== I infektueshëm apo jo ==== Një mënyrë për të vërtetuar se një sëmundje e caktuar është infektive është të plotësohen [[postulatet e Koch-ut]] (të propozuara për herë të parë nga [[Robert Koch]]), të cilat kërkojnë, së pari, që agjenti infektiv të jetë i identifikueshëm vetëm te pacientët që kanë sëmundjen dhe jo te kontrollet e shëndetshme, dhe së dyti, që pacientët që kontraktojnë agjentin infektiv të zhvillojnë gjithashtu sëmundjen. Këto postulate u përdorën për herë të parë në zbulimin se llojet e ''Mycobacterium'' shkaktojnë tuberkulozin.<ref name="pmid28515626">{{cite journal|vauthors=Barberis I, Bragazzi NL, Galluzzo L, Martini M|title=The history of tuberculosis: from the first historical records to the isolation of Koch's bacillus|journal=Journal of Preventive Medicine and Hygiene|language=en|volume=58|issue=1|pages=E9–E12|date=mars 2017|pmid=28515626|pmc=5432783}}</ref> Megjithatë, postulatet e Koch-ut zakonisht nuk mund të testohen në praktikën moderne për arsye etike. Vërtetimi i tyre do të kërkonte infektimin eksperimental të një individi të shëndetshëm me një patogjen të prodhuar si kulturë e pastër. Përkundrazi, edhe sëmundjet qartazi infektive nuk i përmbushin gjithmonë kriteret e infektivitetit; për shembull, ''Treponema pallidum'', spiroketa shkaktare e sifilizit, nuk mund të kultivohet ''in vitro'' – megjithatë organizmi mund të kultivohet në testikujt e lepurit. Është më pak e qartë nëse një kulturë e pastër vjen nga një burim kafshor që shërben si strehues, sesa kur rrjedh nga mikrobe të marra nga kultura në pllakë.<ref name="pmid31440916">{{cite journal|vauthors=Hosainzadegan H, Khalilov R, Gholizadeh P|title=The necessity to revise Koch's postulates and its application to infectious and non-infectious diseases: a mini-review|journal=European Journal of Clinical Microbiology & Infectious Diseases|language=en|volume=39|issue=2|pages=215–218|date=shkurt 2020|pmid=31440916|doi=10.1007/s10096-019-03681-1|s2cid=201283277}}</ref> Epidemiologjia, ose studimi dhe analiza e kush, pse dhe ku ndodh një sëmundje, dhe çfarë përcakton nëse popullata të ndryshme kanë një sëmundje, është një tjetër mjet i rëndësishëm i përdorur për të kuptuar sëmundjet infektive. Epidemiologët mund të përcaktojnë dallime mes grupeve brenda një popullate, si p.sh. nëse grupe të caktuara moshe kanë një shkallë më të lartë ose më të ulët infeksioni; nëse grupe që jetojnë në lagje të ndryshme kanë më shumë gjasa të infektohen; dhe faktorë të tjerë, si gjinia dhe raca. Studiuesit gjithashtu mund të vlerësojnë nëse një shpërthim sëmundjeje është sporadik, thjesht një rast i rastësishëm; endemik, me një nivel të qëndrueshëm rastesh të rregullta që ndodhin në një rajon; epidemik, me një numër të lartë e të pazakontë rastesh që shfaqen shpejt në një rajon; ose pandemik, që është një epidemi globale. Nëse shkaku i sëmundjes infektive nuk njihet, epidemiologjia mund të përdoret për të ndihmuar në gjurmimin e burimeve të infeksionit.<ref name="pmid31325286">{{cite journal|vauthors=Riley LW|title=Differentiating Epidemic from Endemic or Sporadic Infectious Disease Occurrence|doi-access=free|journal=Microbiology Spectrum|language=en|volume=7|issue=4|date=korrik 2019|article-number=7.4.15|pmid=31325286|doi=10.1128/microbiolspec.AME-0007-2019|s2cid=198135563|pmc=10957193}}</ref> ==== Ngjitshmëria (kontagjioziteti) ==== Sëmundjet infektive ndonjëherë quhen sëmundje ngjitëse (kontagjioze) kur transmetohen lehtësisht nëpërmjet kontaktit me një person të sëmurë ose sekrecionet e tij (p.sh. gripi). Kështu, një sëmundje ngjitëse është një nëngrup i sëmundjes infektive që është veçanërisht infektive ose lehtësisht e transmetueshme. Të gjitha sëmundjet ngjitëse janë infektive, por jo anasjelltas.<ref>{{cite web|url=https://equine.ca.uky.edu/content/science-sleuths-science-shapes-diagnostic-tests-infectious-or-contagious-%E2%80%93-which-it|title=Science Sleuths: the Science that Shapes Diagnostic Tests: Infectious or Contagious – Which Is It?|publisher=Ag Equine Programs|language=en|access-date=2025-01-03}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/dictionary/eb/qa/The-Difference-between-Contagious-and-Infectious-|title=The Difference between 'Contagious' and 'Infectious'|publisher=Britannica|language=en}}</ref> Lloje të tjera sëmundjesh infektive, të transmetueshme ose komunikuese, me rrugë më të specializuara infeksioni, si transmetimi vektorial ose seksual, zakonisht nuk konsiderohen "ngjitëse" dhe shpesh nuk kërkojnë izolim mjekësor (ndonjëherë quajtur lirshëm karantinë) të të prekurve. Megjithatë, ky kuptim i specializuar i fjalës "ngjitës" dhe "sëmundje ngjitëse" (transmetueshmëri e lehtë) nuk respektohet gjithmonë në përdorimin popullor. Sëmundjet infektive zakonisht transmetohen nga person në person nëpërmjet kontaktit të drejtpërdrejtë. Llojet e kontaktit të drejtpërdrejtë janë person me person dhe përhapja me pika. Kontakti indirekt, si transmetimi ajror, objektet e kontaminuara, ushqimi dhe uji i pijshëm, kontakti kafshë-person, rezervuarët e kafshëve, kafshimet e insekteve dhe rezervuarët mjedisorë, janë mënyra të tjera se si transmetohen sëmundjet infektive. Numri bazë i riprodhimit i një sëmundjeje infektive mat sa lehtë përhapet ajo nëpërmjet kontaktit të drejtpërdrejtë ose indirekt.<ref>{{cite journal|vauthors=Delamater PL, Street EJ, Leslie TF, Yang YT, Jacobsen KH|title=Complexity of the basic reproduction number (R0)|journal=Emerging Infectious Diseases|language=en|date=janar 2019|volume=25|issue=1|pages=1–4|doi=10.3201/eid2501.171901|pmid=30560777|pmc=6302597}}</ref><ref>{{cite web|url=https://globalhealth.harvard.edu/understanding-predictions-what-is-r-naught/|title=Understanding Predictions: What is R-Naught?|publisher=Harvard|language=en|date=2020-02-07}}</ref> ==== Sipas vendndodhjes anatomike ==== Infeksionet mund të klasifikohen sipas vendndodhjes anatomike ose sistemit të organeve të infektuar, duke përfshirë:<ref>{{Cite web|last=Dahal|first=Prashant|date=2023-04-16|title=Common Human Infections and Causative Agents|url=https://microbenotes.com/human-infections/|access-date=2025-02-25|website=microbenotes.com|language=en}}</ref><ref>{{cite book|vauthors=Jamison JR|chapter=Organ Systems and Disease|title=Man Meets Microbes|url=https://archive.org/details/manmeetsmicrobes0000jami|publisher=Butterworth|language=en|year=1977|pages=[https://archive.org/details/manmeetsmicrobes0000jami/page/142 142]–168|doi=10.1016/B978-0-409-08537-2.50014-3|pmc=7271145}}</ref> * [[Infeksioni i traktit urinar]] * Infeksioni i lëkurës * Infeksioni i traktit respirator * Infeksioni odontogjen (një infeksion që fillon brenda një dhëmbi ose në indet përreth tij) * Infeksionet vaginale * Infeksioni intra-amniotik Përveç kësaj, vendndodhjet e pezmatimit ku infeksioni është shkaku më i zakonshëm përfshijnë pneumoninë, meningjitin dhe salpingitin.<ref>{{Cite web|last=CDC|date=2024-12-09|title=Chapter 17: Pneumococcal Disease|url=https://www.cdc.gov/pinkbook/hcp/table-of-contents/chapter-17-pneumococcal-disease.html|access-date=2025-02-25|website=Epidemiology and Prevention of Vaccine-Preventable Diseases|language=en}}</ref> == Parandalimi == {{Main|Shëndeti publik}} [[Skeda:OCD handwash.jpg|thumb|right|Larja e duarve, një formë higjiene, është një mënyrë efektive për të parandaluar përhapjen e sëmundjeve infektive.<ref name="handhygiene">{{cite journal|vauthors=Bloomfield SF, Aiello AE, Cookson B, O'Boyle C, Larson EL|url=http://www.ajicjournal.org/article/S0196-6553(07)00595-0/fulltext|title=The effectiveness of hand hygiene procedures including hand-washing and alcohol-based hand sanitizers in reducing the risks of infections in home and community settings|journal=American Journal of Infection Control|language=en|year=2007|volume=35|issue=10|pages=S27–S64|doi=10.1016/j.ajic.2007.07.001|pmc=7115270|access-date=2017-03-26|archive-date=2020-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200619195845/https://www.ajicjournal.org/article/S0196-6553(07)00595-0/fulltext|url-status=live}}</ref>]] Teknika si larja e duarve, veshja e fustaneve mbrojtëse dhe veshja e maskave mund të ndihmojnë parandalimin e kalimit të infeksioneve nga një person te tjetri. Teknika aseptike u fut në mjekësi dhe kirurgji në fund të shekullit të 19-të dhe zvogëloi ndjeshëm incidencën e infeksioneve të shkaktuara nga operacionet kirurgjikale. Larja e shpeshtë e duarve mbetet mbrojtja më e rëndësishme kundër përhapjes së organizmave të padëshiruar.<ref>{{cite web|url=http://science.education.nih.gov/supplements/nih1/diseases/guide/fig4-longdesc.htm|title="Generalized Infectious Cycle" Diagram Illustration|website=science.education.nih.gov|language=en|access-date=2010-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20090924155114/https://science.education.nih.gov/supplements/nih1/diseases/guide/fig4-longdesc.htm|archive-date=2009-09-24}}</ref> Ka forma të tjera parandalimi, si shmangia e përdorimit të drogave të paligjshme, përdorimi i prezervativit, veshja e dorezave, dhe një stil jete i shëndetshëm me dietë të balancuar dhe ushtrime të rregullta. Substancat antimikrobike të përdorura për të parandaluar transmetimin e infeksioneve përfshijnë:<ref>{{cite web|vauthors=Rutala WA, Weber DJ|title=Guideline for Disinfection and Sterilization in Healthcare Facilities|website=Centers for Disease Control and Prevention|publisher=Healthcare Infection Control Practices Advisory Committee (HICPAC)|language=en|date=2008|url=https://www.cdc.gov/infection-control/media/pdfs/Guideline-Disinfection-H.pdf|access-date=2026-06-27}}</ref> * antiseptikët, që aplikohen te indi/lëkura e gjallë * dezinfektuesit, që shkatërrojnë mikroorganizmat e gjetur mbi objekte jo të gjalla. * antibiotikët, të quajtur profilaktikë kur jepen si parandalim dhe jo si trajtim i infeksionit. Megjithatë, përdorimi afatgjatë i antibiotikëve çon në rezistencë të baktereve. Ndërkohë që njerëzit nuk bëhen imunë ndaj antibiotikëve, bakteret po. Kështu, shmangia e përdorimit të antibiotikëve më gjatë se sa nevojitet ndihmon të parandalohet formimi i mutacioneve bakteriale që nxisin rezistencën ndaj antibiotikëve. Një nga mënyrat për të parandaluar ose ngadalësuar transmetimin e sëmundjeve infektive është njohja e karakteristikave të ndryshme të sëmundjeve të ndryshme.<ref name="Watts">{{cite book|author=Watts, Duncan|title=Six degrees: the science of a connected age|publisher=William Heinemann|location=London|language=en|year=2003|isbn=978-0-393-04142-2|url=https://archive.org/details/sixdegrees00dunc}}</ref> Disa karakteristika kritike të sëmundjeve që duhen vlerësuar përfshijnë virulencën, distancën e udhëtuar nga të prekurit dhe nivelin e ngjitshmërisë. Shtamet njerëzore të virusit Ebola, për shembull, i paaftësojnë të infektuarit jashtëzakonisht shpejt dhe i vrasin shpejt pas kësaj. Si rezultat, të prekurit nga kjo sëmundje nuk kanë mundësinë të udhëtojnë shumë larg nga zona fillestare e infeksionit.<ref>{{cite book|author=Preston, Richard|title=The hot zone|url=https://archive.org/details/hotzone00rich|publisher=Anchor Books|location=Garden City, N.Y.|language=en|year=1995|isbn=978-0-385-49522-6}}</ref> Gjithashtu, ky virus duhet të përhapet nëpërmjet lezioneve të lëkurës ose membranave të përshkueshme si syri. Kështu, faza fillestare e Ebolës nuk është shumë ngjitëse, pasi viktimat e saj përjetojnë vetëm hemorragji të brendshme. Si rezultat i tipareve të mësipërme, përhapja e Ebolës është shumë e shpejtë dhe zakonisht mbetet brenda një zone gjeografike relativisht të kufizuar. Në të kundërt, [[HIV|virusi i mungesës së imunitetit të fituar te njeriu]] (HIV) i vret viktimat e tij shumë ngadalë, duke sulmuar sistemin e tyre imunitar. Si rezultat, shumë prej viktimave e transmetojnë virusin te individë të tjerë përpara se ta kuptojnë fare se e bartin sëmundjen. Gjithashtu, virulenca relativisht e ulët u lejon viktimave të tij të udhëtojnë distanca të gjata, duke rritur mundësinë e një epidemie.<ref name="Sherris" /> Një mënyrë tjetër efektive për të zvogëluar shkallën e transmetimit të sëmundjeve infektive është njohja e efekteve të rrjeteve "botë e vogël".<ref name="Watts" /> Në epidemitë, shpesh ka ndërveprime të gjera brenda qendrave (hub-eve) ose grupeve të individëve të infektuar dhe ndërveprime të tjera brenda qendrave të veçanta të individëve të ndjeshëm. Pavarësisht ndërveprimit të ulët mes qendrave të veçanta, sëmundja mund të kërcejë dhe të përhapet në një qendër të ndjeshme nëpërmjet një ose disa ndërveprimeve me një qendër të infektuar. Kështu, shkallët e infeksionit në rrjete "botë e vogël" mund të reduktohen deri diku nëse eliminohen ndërveprimet mes individëve brenda qendrave të infektuara. Megjithatë, shkallët e infeksionit mund të reduktohen drastikisht nëse fokusi kryesor është parandalimi i kërcimeve të transmetimit mes qendrave. Përdorimi i programeve të shkëmbimit të shiringave në zona me densitet të lartë përdoruesish droge me HIV është një shembull i zbatimit të suksesshëm të kësaj metode trajtimi.<ref>{{Cite book|last1=Programs|first1=National Research Council (US) and Institute of Medicine (US) Panel on Needle Exchange and Bleach Distribution|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK232343/|title=The Effects of Needle Exchange Programs|last2=Normand|first2=Jacques|last3=Vlahov|first3=David|last4=Moses|first4=Lincoln E.|date=1995|publisher=National Academies Press (US)|language=en|access-date=2022-10-20|archive-date=2021-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210310033308/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK232343/|url-status=live}}</ref> Një shembull tjetër është përdorimi i asgjësimit rrethor (ring culling) ose vaksinimit të bagëtive potencialisht të ndjeshme në ferma fqinje, për të parandaluar përhapjen e virusit të sëmundjes së këmbës dhe gojës në vitin 2001.<ref>{{cite journal|vauthors=Ferguson NM, Donnelly CA, Anderson RM|title=The foot-and-mouth epidemic in Great Britain: pattern of spread and impact of interventions|journal=Science|language=en|volume=292|issue=5519|pages=1155–60|date=maj 2001|pmid=11303090|doi=10.1126/science.1061020|bibcode=2001Sci...292.1155F|s2cid=16914744|doi-access=free}}</ref> Një metodë e përgjithshme për të parandaluar transmetimin e patogjenëve të transmetuar nga vektorët është kontrolli i dëmtuesve. Në rastet kur infeksioni thjesht dyshohet, individët mund të karantinohen derisa të kalojë periudha e inkubacionit dhe sëmundja të manifestohet, ose personi të mbetet i shëndetshëm. Grupe mund t'i nënshtrohen karantinës, ose, në rastin e bashkësive, mund të vendoset një ''cordon sanitaire'' (rrethim sanitar) për të parandaluar përhapjen e infeksionit jashtë bashkësisë, ose, në rastin e sekuestrimit mbrojtës, brenda një bashkësie. Autoritetet e shëndetit publik mund të zbatojnë forma të tjera distancimi social, si mbylljen e shkollave, karantinat e plota (lockdown) ose kufizime të përkohshme (p.sh. "ndërprerësit qarkorë") për të kontrolluar një epidemi.<ref>{{Citation|last=von Csefalvay|first=Chris|chapter=Modeling the control of infectious disease|date=2023|chapter-url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/B9780323953894000153|title=Computational Modeling of Infectious Disease|pages=173–215|publisher=Elsevier|language=en|doi=10.1016/b978-0-32-395389-4.00015-3|isbn=978-0-323-95389-4|access-date=2023-03-02|archive-date=2023-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20230305033759/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/B9780323953894000153|url-status=live}}</ref> === Imuniteti === [[Skeda:Mallon-Mary 01.jpg|thumb|Mary Mallon (e njohur si "Mary Tifoja") ishte një bartëse asimptomatike e ethes tifoide. Gjatë karrierës së saj si gatuese, infektoi 53 persona, tre prej të cilëve vdiqën.]] Infeksioni me shumicën e patogjenëve nuk përfundon me vdekjen e strehuesit, dhe organizmi shkaktar përfundimisht eliminohet pasi simptomat e sëmundjes janë tërhequr.<ref name="Baron" /> Ky proces kërkon mekanizma imunitarë për të vrarë ose çaktivizuar inokulumin e patogjenit. Imuniteti specifik i fituar kundër sëmundjeve infektive mund të ndërmjetësohet nga antitrupat dhe/ose nga limfocitet T. Imuniteti i ndërmjetësuar nga këta dy faktorë mund të manifestohet nëpërmjet: * një efekti të drejtpërdrejtë mbi një patogjen, si bakteroliza e varur nga komplementi e nisur nga antitrupat, opsonizimi, fagocitoza dhe vrasja, siç ndodh për disa baktere, * neutralizimit të viruseve, në mënyrë që këta organizma të mos mund të hyjnë në qeliza, * ose nëpërmjet limfociteve T, të cilat do të vrasin një qelizë të parazituar nga një mikroorganizëm. Reagimi i sistemit imunitar ndaj një mikroorganizmi shpesh shkakton simptoma si ethe të larta dhe pezmatim, dhe mund të jetë potencialisht më shkatërrues se dëmi i drejtpërdrejtë i shkaktuar nga një mikrob.<ref name="Sherris" /> Rezistenca ndaj infeksionit (imuniteti) mund të fitohet pas një sëmundjeje, nëpërmjet bartjes asimptomatike të patogjenit, duke pasur një organizëm me strukturë të ngjashme (reagim i kryqëzuar), ose nëpërmjet vaksinimit. Njohuritë mbi antigjenët mbrojtës dhe faktorët imunitarë specifikë të fituar nga strehuesi janë më të plota për patogjenët primarë sesa për patogjenët oportunistë. Ekziston gjithashtu fenomeni i imunitetit kolektiv, i cili ofron një masë mbrojtjeje për njerëzit që përndryshe do të ishin të prekshëm, kur një pjesë e mjaftueshme e madhe e popullsisë ka fituar imunitet ndaj infeksioneve të caktuara.<ref name="ofg">{{cite web|title=Herd Immunity|url=http://vk.ovg.ox.ac.uk/herd-immunity|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190802220355/http://vk.ovg.ox.ac.uk/herd-immunity|archive-date=2019-08-02|access-date=2023-08-11|publisher=Oxford Vaccine Group, University of Oxford|language=en}}</ref> Rezistenca imunitare ndaj një sëmundjeje infektive kërkon një nivel kritik antitrupash dhe/ose qelizash T specifike për antigjenin, kur strehuesi has patogjenin. Disa individë zhvillojnë natyrshëm antitrupa serumi ndaj polisaharideve sipërfaqësore të disa agjentëve, edhe pse kanë pasur pak ose aspak kontakt me agjentin; këto antitrupa natyrore u japin një mbrojtje specifike të rriturve dhe transmetohen pasivisht te të porsalindurit. ==== Faktorët gjenetikë të strehuesit ==== Organizmi që është objekt i veprimit infektiv të një agjenti të caktuar infektiv quhet strehues. Strehuesi që bart një agjent në fazën e tij të pjekur ose seksualisht aktiv quhet strehues përfundimtar. Strehuesi i ndërmjetëm hyn në kontakt gjatë fazës larvore. Një strehues mund të jetë çdo gjë e gjallë dhe mund të arrijë riprodhim aseksual dhe seksual.<ref>{{cite journal|vauthors=Barreto ML, Teixeira MG, Carmo EH|year=2006|title=Infectious diseases epidemiology|journal=Journal of Epidemiology and Community Health|language=en|volume=60|issue=3|pages=192–95|doi=10.1136/jech.2003.011593|pmc=2465549|pmid=16476746}}</ref> Eliminimi i patogjenëve, qoftë i shkaktuar nga trajtimi apo spontan, mund të ndikohet nga variantet gjenetike të bartura nga pacientë të veçantë. Për shembull, për [[Hepatiti C|hepatitin C]] të gjenotipit 1, të trajtuar me Peginterferon alfa-2a ose Peginterferon alfa-2b (emrat tregtarë Pegasys ose PEG-Intron) të kombinuar me ribavirinë, është treguar se polimorfizmat gjenetikë pranë genit njerëzor IL28B, që kodon interferonin lambda 3, shoqërohen me dallime të konsiderueshme në eliminimin e virusit të nxitur nga trajtimi. Ky gjetje, i raportuar fillimisht në ''Nature'',<ref>{{cite journal|vauthors=Ge D, Fellay J, Thompson AJ, Simon JS, Shianna KV, Urban TJ, Heinzen EL, Qiu P, Bertelsen AH, Muir AJ, Sulkowski M, McHutchison JG, Goldstein DB|title=Genetic variation in IL28B predicts hepatitis C treatment-induced viral clearance|journal=Nature|language=en|volume=461|issue=7262|pages=399–401|year=2009|pmid=19684573|doi=10.1038/nature08309|bibcode=2009Natur.461..399G|s2cid=1707096|url=http://infoscience.epfl.ch/record/164932}}</ref> tregoi se pacientët me hepatit C të gjenotipit 1, që bartin variante të caktuara alelike gjenetike pranë genit IL28B, kanë më shumë gjasa të arrijnë një përgjigje të qëndrueshme virologjike pas trajtimit sesa të tjerët. Një raport i mëvonshëm nga ''Nature''<ref>{{cite journal|vauthors=Thomas DL, Thio CL, Martin MP, Qi Y, Ge D, O'Huigin C, Kidd J, Kidd K, Khakoo SI, Alexander G, Goedert JJ, Kirk GD, Donfield SM, Rosen HR, Tobler LH, Busch MP, McHutchison JG, Goldstein DB, Carrington M|title=Genetic variation in IL28B and spontaneous clearance of hepatitis C virus|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2009-10-08_461_7265/page/798|journal=Nature|language=en|volume=461|issue=7265|pages=798–801|year=2009|pmid=19759533|pmc=3172006|doi=10.1038/nature08463|bibcode=2009Natur.461..798T}}</ref> demonstroi se të njëjtat variante gjenetike shoqërohen gjithashtu me eliminimin natyror të virusit të hepatitit C të gjenotipit 1. == Trajtimet == Kur infeksioni sulmon trupin, barnat ''anti-infektive'' mund ta shtypin infeksionin. Ekzistojnë disa lloje të gjera barnash anti-infektive, në varësi të llojit të organizmit të synuar; ato përfshijnë agjentë antibakterialë (antibiotikë; përfshirë antitubërkularë), antiviralë, antifungalë dhe antiparazitarë (përfshirë antiprotozoalë dhe antihelmintikë). Në varësi të ashpërsisë dhe llojit të infeksionit, antibiotiku mund të jepet me gojë ose me injeksion, ose mund të aplikohet lokalisht. Infeksionet e rënda të trurit zakonisht trajtohen me antibiotikë intravenozë. Ndonjëherë përdoren shumë antibiotikë njëkohësisht, në rast se ka rezistencë ndaj njërit prej tyre. Antibiotikët veprojnë vetëm te bakteret dhe nuk ndikojnë te viruset. Antibiotikët veprojnë duke ngadalësuar shumëzimin e baktereve ose duke i vrarë ato. Klasat më të zakonshme antibiotikësh të përdorura në mjekësi përfshijnë [[Penicilina|penicilinën]], cefalosporinat, aminoglikozidet, makrolidet, kinolonet dhe tetraciklinat.<ref>{{cite journal|vauthors=Fair RJ, Tor Y|title=Antibiotics and Bacterial Resistance in the 21st Century|journal=Perspectives in Medicinal Chemistry|language=en|year=2014|volume=6|pages=25–64|article-number=PMC.S14459|doi=10.4137/PMC.S14459|pmid=25232278|pmc=4159373}}</ref><ref>{{Cite web|title=Antibiotics: List of Common Antibiotics & Types|url=https://www.drugs.com/article/antibiotics.html|access-date=2020-11-10|website=Drugs.com|language=en|archive-date=2021-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210310033311/https://www.drugs.com/article/antibiotics.html|url-status=live}}</ref> Jo të gjitha infeksionet kërkojnë trajtim, dhe për shumë infeksione vetëkufizuese trajtimi mund të shkaktojë më shumë efekte anësore sesa përfitime. Menaxhimi i kujdesshëm antimikrobik (antimicrobial stewardship) është koncepti sipas të cilit ofruesit e kujdesit shëndetësor duhet të trajtojnë një infeksion me një antimikrobik që funksionon veçanërisht mirë për patogjenin e synuar, për kohën më të shkurtër të mundshme, dhe të trajtojnë vetëm kur ka një patogjen të njohur ose të dyshuar fuqishëm që do të përgjigjet ndaj mjekimit.<ref>{{cite journal|last1=O'Brien|first1=Deirdre J.|last2=Gould|first2=Ian M.|title=Maximizing the impact of antimicrobial stewardship|journal=Current Opinion in Infectious Diseases|language=en|date=gusht 2013|volume=26|issue=4|pages=352–58|doi=10.1097/QCO.0b013e3283631046|pmid=23806898|s2cid=5487584}}</ref> === Ndjeshmëria ndaj infeksionit === Pandemi si [[COVID-19]] tregojnë se njerëzit ndryshojnë dukshëm në ndjeshmërinë e tyre ndaj infeksionit. Kjo mund të jetë për shkak të shëndetit të përgjithshëm, moshës, ose statusit imunitar, p.sh. kur janë infektuar më parë. Megjithatë, është bërë gjithashtu e qartë se ka faktorë gjenetikë që përcaktojnë ndjeshmërinë ndaj infeksionit. Për shembull, deri në 40% e infeksioneve me [[SARS-CoV-2]] mund të jenë asimptomatike, gjë që sugjeron se shumë njerëz janë natyrshëm të mbrojtur nga sëmundja.<ref>{{Cite journal|last1=Oran|first1=Daniel P.|last2=Topol|first2=Eric J.|date=2020-09-01|title=Prevalence of Asymptomatic SARS-CoV-2 Infection: A Narrative Review|journal=Annals of Internal Medicine|language=en|volume=173|issue=5|pages=362–367|doi=10.7326/M20-3012|issn=1539-3704|pmc=7281624|pmid=32491919}}</ref> Studime gjenetike të mëdha kanë përcaktuar faktorë rreziku për infeksione të rënda me SARS-CoV-2, dhe sekuenca genomike nga 659 pacientë me COVID-19 të rëndë zbuluan variante gjenetike që duket se shoqërohen me sëmundje kërcënuese për jetën. Një gjen i identifikuar në këto studime është interferoni tip I (IFN). Autoantitrupa kundër interferonëve tip I u gjetën te deri në 13,7% të pacientëve me COVID-19 kërcënuese për jetën, duke treguar se një ndërveprim kompleks mes gjenetikës dhe sistemit imunitar është i rëndësishëm për rezistencën natyrore ndaj COVID-it.<ref>{{Cite journal|last1=Beck|first1=David B.|last2=Aksentijevich|first2=Ivona|date=2020-10-23|title=Susceptibility to severe COVID-19|journal=Science|language=en|volume=370|issue=6515|pages=404–405|doi=10.1126/science.abe7591|pmid=33093097|s2cid=225041500|issn=0036-8075|doi-access=free}}</ref> Në mënyrë të ngjashme, mutacionet në genin ERAP2, që kodon aminopeptidazën 2 të retikulit endoplazmatik, duket se rrisin ndjeshmërinë ndaj murtajës, sëmundje e shkaktuar nga infeksioni me bakterin ''Yersinia pestis''. Njerëzit që kishin trashëguar dy kopje të një varianti të plotë të genit kishin dyfishin e gjasave për të mbijetuar murtajën, krahasuar me ata që kishin trashëguar dy kopje të një varianti të cunguar.<ref>{{Cite journal|last1=Klunk|first1=Jennifer|last2=Vilgalys|first2=Tauras P.|last3=Demeure|first3=Christian E.|last4=Cheng|first4=Xiaoheng|last5=Shiratori|first5=Mari|last6=Madej|first6=Julien|last7=Beau|first7=Rémi|last8=Elli|first8=Derek|last9=Patino|first9=Maria I.|last10=Redfern|first10=Rebecca|last11=DeWitte|first11=Sharon N.|last12=Gamble|first12=Julia A.|last13=Boldsen|first13=Jesper L.|last14=Carmichael|first14=Ann|last15=Varlik|first15=Nükhet|date=nëntor 2022|title=Evolution of immune genes is associated with the Black Death|journal=Nature|language=en|volume=611|issue=7935|pages=312–319|doi=10.1038/s41586-022-05349-x|issn=1476-4687|pmc=9580435|pmid=36261521|bibcode=2022Natur.611..312K}}</ref> Ndjeshmëria gjithashtu ka përcaktuar epidemiologjinë e infeksionit, meqenëse popullata të ndryshme kanë kushte të ndryshme gjenetike dhe mjedisore që ndikojnë te infeksionet. == Epidemiologjia == {{See also|Epidemia|Pandemia}} Rreth 1.680 milionë njerëz vdiqën nga sëmundje infektive gjatë shekullit të 20-të<ref>David McCandless, [http://www.informationisbeautiful.net/visualizations/20th-century-death '20th Century Death'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210917222211/http://www.informationisbeautiful.net/visualizations/20th-century-death |date=2021-09-17 }}</ref> dhe rreth 10 milionë në vitin 2010.<ref>{{cite news|url=http://www.cbc.ca/news/1.2802071|title=Could Ebola rank among the deadliest communicable diseases?|publisher=CBC News|language=en|date=2014-10-20|access-date=2014-10-21|archive-date=2021-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827185958/https://www.cbc.ca/news/1.2802071|url-status=live}}</ref> Organizata Botërore e Shëndetësisë mbledh informacione mbi vdekjet globale sipas kategorive të kodit ICD ([[Klasifikimi ndërkombëtar i sëmundjeve dhe problemeve që lidhen me shëndetin|Klasifikimi Ndërkombëtar i Sëmundjeve]]). Tabela më poshtë liston sëmundjet infektive kryesore sipas numrit të vdekjeve në vitin 2002, me të dhëna nga viti 1993 për krahasim. {| class="wikitable sortable" |+ '''Vdekshmëria botërore për shkak të sëmundjeve infektive'''<ref>{{cite web|title=The World Health Report (Annex Table 2)|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|archive-date=2022-10-09|url-status=live|language=en|year=2004}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.who.int/whr/1995/en/whr95_ch1_en.pdf|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.who.int/whr/1995/en/whr95_ch1_en.pdf|archive-date=2022-10-09|url-status=live|language=en|year=1995|title=Table 5}}</ref> ! Vendi || Shkaku i vdekjes || Vdekje 2002<br />(në milionë) || Përqindja e<br />të gjitha vdekjeve || Vdekje 1993<br />(në milionë) || Vendi 1993 |- style="background:#ffdead; color:#000" ||—|| style="background:#ffdead; color:#000"| Të gjitha sëmundjet infektive || style="background:#ffdead; color:#000"|14,7 || style="background:#ffdead; text-align:center; color:#000"|25,9% || style="background:#ffdead; color:#000"| 16,4 || style="background:#ffdead; text-align:center; color:#000"|32,2% |- | 1 ||Infeksionet e traktit respirator të poshtëm ||3,9 || style="text-align:center;"|6,9%||4,1||1 |- | 2 |||HIV/SIDA ||2,8 || style="text-align:center;"|4,9% || 0,7||7 |- | 3 ||Sëmundjet diarreike||1,8 || style="text-align:center;"|3,2% ||3,0||2 |- | 4 ||Tuberkulozi (TB)|| 1,6 || style="text-align:center;"|2,7% ||2,7 ||3 |- | 5 ||Malaria ||1,3 || style="text-align:center;"|2,2% ||2,0 ||4 |- | 6 || Fruthi ||0,6 || style="text-align:center;"|1,1% ||1,1 ||5 |- | 7 ||Pertusisi (kollë e mirë) ||0,29|| style="text-align:center;"|0,5% ||0,36 ||7 |- | 8 ||Tetanozi ||0,21 || style="text-align:center;"|0,4% ||0,15 ||12 |- | 9 ||Meningjiti||0,17 || style="text-align:center;"|0,3% ||0,25 ||8 |- | 10 ||Sifilizi||0,16 || style="text-align:center;"|0,3% ||0,19 || 11 |- | 11 ||Hepatiti B ||0,10 || style="text-align:center;"|0,2% ||0,93 || 6 |- | 12–17 ||Sëmundjet tropikale (6)||0,13 || style="text-align:center;"|0,2% ||0,53 ||9, 10, 16–18 |- | style="text-align:left;" colspan=6| {{small|''Shënim: shkaqe të tjera vdekjeje përfshijnë kushtet amtare dhe perinatale (5,2%), mangësitë nutricionale (0,9%), kushtet jokomunikuese (58,8%), dhe lëndimet (9,1%).''}} |} Tre vrasësit kryesorë të vetëm një agjenti/sëmundjeje janë HIV/SIDA, TB dhe malaria. Ndërsa numri i vdekjeve për shkak të pothuajse çdo sëmundjeje ka rënë, vdekjet për shkak të HIV/SIDA-s janë rritur katërfish. Sëmundjet e fëmijërisë përfshijnë pertusisin, poliomielitin, difterinë, fruthin dhe tetanozin. Fëmijët gjithashtu përbëjnë një përqindje të madhe të vdekjeve respiratore dhe diarreike. Në vitin 2012, afërsisht 3,1 milionë njerëz kishin vdekur për shkak të infeksioneve të traktit respirator të poshtëm, duke e bërë atë shkakun e katërt kryesor të vdekjes në botë.<ref>{{Cite web|title=WHO {{!}} The top 10 causes of death|url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs310/en/|publisher=WHO|language=en|access-date=2015-09-24|archive-date=2017-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20170530121727/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs310/en/|url-status=live}}</ref> === Pandemitë historike === [[Skeda:Marseille-peste-Serre.jpg|thumb|Murtaja e Madhe e Marsejës në vitin 1720 vrau 100.000 njerëz në qytet dhe provincat përreth.]] Me potencialin e tyre për ndikime të papritura dhe eksplozive, sëmundjet infektive kanë qenë aktorë kryesorë në historinë njerëzore.<ref name="Fauci2012">{{cite journal|vauthors=Fauci AS, Morens DM|title=The perpetual challenge of infectious diseases|journal=New England Journal of Medicine|language=en|volume=366|issue=5|pages=454–61|date=2012|pmid=22296079|doi=10.1056/NEJMra1108296|doi-access=free}}</ref> Një pandemi (ose epidemi globale) është një sëmundje që prek njerëz në një zonë të gjerë gjeografike. Për shembull: * [[Murtaja e Justinianit]], nga viti 541 deri 542, vrau mes 50% dhe 60% të popullsisë së Evropës.<ref>[http://eee.uci.edu/clients/bjbecker/PlaguesandPeople/lecture3.html "Infectious and Epidemic Disease in History"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120717035046/https://eee.uci.edu/clients/bjbecker/PlaguesandPeople/lecture3.html |date=2012-07-17 }}</ref> * [[Vdekja e Zezë]] e viteve 1347 deri 1352 vrau 25 milionë njerëz në Evropë brenda pesë vitesh. Murtaja e uli popullsinë e botës së vjetër nga një vlerësim prej 450 milionë në mes 350 dhe 375 milionë në shekullin e 14-të. * Prurja e lisë së njerëzve, fruthit dhe tifos në zonat e Amerikës Qendrore dhe Jugore nga eksploruesit evropianë gjatë shekujve 15 dhe 16 shkaktoi pandemi mes banorëve vendas. Mes viteve 1518 dhe 1568, pandemitë e sëmundjeve thuhet se shkaktuan rënien e popullsisë së Meksikës nga 20 milionë në 3 milionë.<ref name="Dobson">{{cite journal|vauthors=Dobson AP, Carter ER|year=1996|url=http://www.erin.utoronto.ca/~w3gwynne/BIO418/Dobson1996.pdf|title=Infectious Diseases and Human Population History|journal=BioScience|language=en|volume=46|issue=2|doi=10.2307/1312814|pages=115–26|jstor=1312814|bibcode=1996BiSci..46..115D|s2cid=89361444|doi-access=free|access-date=2013-11-27|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303231520/http://www.erin.utoronto.ca/~w3gwynne/BIO418/Dobson1996.pdf|url-status=live}}</ref> * Epidemia e parë evropiane e gripit ndodhi mes viteve 1556 dhe 1560, me një shkallë vdekshmërie të vlerësuar 20%.<ref name="Dobson" /> * Liaja e njerëzve vrau një vlerësim prej 60 milionë evropianëve gjatë shekullit të 18-të<ref>{{Cite web|title=NCpedia {{!}} NCpedia|url=https://www.ncpedia.org/anchor/smallpox|access-date=2023-11-17|website=www.ncpedia.org|language=en|archive-date=2023-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20230328055149/https://www.ncpedia.org/anchor/smallpox|url-status=live}}</ref> (afërsisht 400.000 në vit).<ref>[https://web.archive.org/web/20090601172056/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?rid=vacc.chapter.3 Smallpox and Vaccinia]. ''National Center for Biotechnology Information.''</ref> Deri në 30% e të infektuarve, përfshirë 80% të fëmijëve nën 5 vjeç, vdiqën nga sëmundja, dhe një e treta e të mbijetuarve u bënë të verbër.<ref>{{cite journal|title=Smallpox: The Triumph over the Most Terrible of the Ministers of Death|url=https://archive.org/details/sim_annals-of-internal-medicine_1997-10-15_127_8/page/635|first=Nicolau|last=Barquet|date=1997-10-15|journal=Annals of Internal Medicine|language=en|volume=127|issue=8_Part_1|pages=635–42|doi=10.7326/0003-4819-127-8_Part_1-199710150-00010|pmid=9341063|s2cid=20357515}}</ref> * Në shekullin e 19-të, tuberkulozi vrau një vlerësim prej një të katërtës së popullsisë së rritur të Evropës;<ref>[https://www.cdc.gov/TB/pubs/mdrtb/default.htm Multidrug-Resistant "Tuberculosis"]. ''Centers for Disease Control and Prevention.'' {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20100309043219/http://www.cdc.gov/TB/pubs/mdrtb/default.htm |date=2010-03-09 }}</ref> deri në vitin 1918, një në gjashtë vdekje në Francë ende shkaktoheshin nga TB. * Pandemia e Gripit e vitit 1918 (ose [[gripi spanjoll]]) vrau 25–50 milionë njerëz (rreth 2% e popullsisë botërore prej 1,7 miliardësh).<ref>{{cite web|url=http://www.history.navy.mil/library/online/influenza_main.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20060220113240/http://www.history.navy.mil/library/online/influenza_main.htm|archive-date=2006-02-20|title=Influenza of 1918 (Spanish Flu) and the US Navy|language=en|date=2006-02-20}}</ref> Sot gripi vret rreth 250.000 deri 500.000 njerëz në mbarë botën çdo vit. * Në vitin 2021, COVID-19 u shfaq si një krizë e madhe shëndeti global, duke shkaktuar drejtpërdrejt 8,7 milionë vdekje, duke e bërë atë një nga shkaqet kryesore të vdekshmërisë në botë.<ref>{{Cite web|title=Leading causes of death|url=https://www.who.int/data/gho/data/themes/mortality-and-global-health-estimates/ghe-leading-causes-of-death|website=World Health Organization|language=en|access-date=2024-12-30}}</ref> === Sëmundjet në shfaqje === Në shumicën e rasteve, mikroorganizmat jetojnë në harmoni me strehuesit e tyre nëpërmjet ndërveprimeve mutualiste ose komensale. Sëmundjet mund të shfaqen kur parazitët ekzistues bëhen patogjenë, ose kur parazitë të rinj patogjenë hyjnë te një strehues i ri. # Koevolucioni mes parazitit dhe strehuesit mund të çojë në strehues që bëhen rezistentë ndaj parazitëve, ose parazitët mund të zhvillojnë virulencë më të madhe, duke çuar në sëmundje imunopatologjike. # Aktiviteti njerëzor është i përfshirë në shumë sëmundje infektive në shfaqje, si ndryshimet mjedisore që mundësojnë një parazit të pushtojë kamare të reja ekologjike. Kur kjo ndodh, një patogjen që ishte i kufizuar në një habitat të largët merr një shpërndarje më të gjerë dhe ndoshta një organizëm të ri strehues. Parazitët që kalojnë nga strehues jonjerëzorë te njerëzit njihen si zoonoza. Në pushtimin e sëmundjes, kur një parazit pushton një lloj të ri strehuesi, ai mund të bëhet patogjen te strehuesi i ri.<ref name="Krauss">{{cite book|author=Krauss H|title=Zoonoses: Infectious Diseases Transmissible from Animals to Humans|url=https://archive.org/details/zoonosesinfectio0000unse|publisher=ASM Press|location=Washington, D.C.|language=en|year=2003|edition=3rd|isbn=978-1-55581-236-2|author2=Weber A|author3=Appel M}}</ref> Disa aktivitete njerëzore kanë çuar te shfaqja e patogjenëve zoonotikë të njeriut, duke përfshirë viruse, baktere, protozoarë dhe riketsi,<ref>{{cite journal|title=Summer buzz|author=Potter P|journal=Emerg Infect Dis|language=en|date=korrik 2013|volume=19|issue=3|doi=10.3201/eid1907.AC1907|page=1184|pmc=3903457}}</ref> dhe përhapjen e sëmundjeve të transmetuara nga vektorë,<ref name="Krauss" /> shih gjithashtu globalizimin dhe sëmundjen, dhe sëmundjet e faunës së egër: * Depërtimi në habitatet e faunës së egër. Ndërtimi i fshatrave dhe komplekseve të reja të banimit në zona rurale detyron kafshët të jetojnë në popullata të dendura, duke krijuar mundësi për mikrobet të mutojnë dhe të shfaqen.<ref>{{cite journal|author=Peter Daszak|author2=Andrew A. Cunningham|author3=Alex D. Hyatt|title=Emerging Infectious Diseases of Wildlife – Threats to Biodiversity and Human Health|journal=Science|language=en|volume=287|issue=5452|date=2000-01-27|pages=443–49|pmid=10642539|doi=10.1126/science.287.5452.443|bibcode=2000Sci...287..443D}}</ref> * Ndryshimet në bujqësi. Prurja e kulturave të reja bujqësore tërheq dëmtues të rinj bujqësorë dhe mikrobet që ata bartin te komunitetet fermerë, duke i ekspozuar njerëzit ndaj sëmundjeve të panjohura. * Shkatërrimi i pyjeve tropikale. Ndërsa vendet shfrytëzojnë pyjet e tyre tropikale, duke ndërtuar rrugë nëpër pyje dhe duke pastruar zona për vendosje ose ndërmarrje komerciale, njerëzit ndeshin insekte dhe kafshë të tjera që bartin mikroorganizma më parë të panjohur. * Urbanizimi i pakontrolluar. Rritja e shpejtë e qyteteve në shumë vende në zhvillim priret të përqendrojë numra të mëdhenj njerëzish në zona të mbipopulluara me kushte të dobëta sanitare. Këto kushte nxisin transmetimin e sëmundjeve ngjitëse. * Transporti modern. Anijet dhe bartësit e tjerë të ngarkesave shpesh bartin "pasagjerë" të paqëllimshëm, që mund të përhapin sëmundje drejt destinacioneve të largëta. Ndërkohë, me udhëtimet ndërkombëtare me avion, njerëzit e infektuar me një sëmundje mund ta bartin atë në toka të largëta, ose në shtëpi te familjet e tyre, para se të shfaqen simptomat e para. == Teoria e mikrobeve të sëmundjeve == Në antikitet, historiani grek [[Tukididi]] (rreth 460 – rreth 400 p.e.s.) ishte personi i parë që shkroi, në përshkrimin e tij të murtajës së Athinës, se sëmundjet mund të përhapeshin nga një person i infektuar te të tjerët.<ref>{{Cite journal|title=Annals of medical history. v.1 1917.|url=https://hdl.handle.net/2027/mdp.39015016778261?urlappend=%3Bseq=28|access-date=2023-11-17|website=HathiTrust|language=en|date=1917|page=14|hdl=2027/mdp.39015016778261?urlappend=%3Bseq=28|archive-date=2023-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231117122937/https://babel.hathitrust.org/cgi/imgsrv/html?id=mdp.39015016778261&seq=31|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Thucydides|url=http://archive.org/details/pelocrawleyr00thucuoft|title=History of the Peloponnesian War, done into English by Richard Crawley|last2=Crawley|first2=Richard|language=en|date=1914|publisher=London Dent|pages=131–132}}</ref> Në veprën e tij ''On the Different Types of Fever'' (rreth 175 e.s.), mjeku greko-romak [[Galeni]] spekuloi se murtajat përhapeshin nga "farëra të caktuara murtaje", të pranishme në ajër.<ref>{{Cite journal|last=Nutton|first=V|date=janar 1983|title=The seeds of disease: an explanation of contagion and infection from the Greeks to the Renaissance.|journal=Medical History|language=en|volume=27|issue=1|pages=1–34|doi=10.1017/s0025727300042241|issn=0025-7273|pmc=1139262|pmid=6339840}}</ref> Në ''Sushruta Samhita'', mjeku i lashtë indian Sushruta teorizoi: "Lebra, ethet, konsumimi, sëmundjet e syrit dhe sëmundje të tjera infektive përhapen nga një person te tjetri nëpërmjet marrëdhënies seksuale, kontaktit fizik, ngrënies së përbashkët, fjetjes së përbashkët, uljes së përbashkët, dhe përdorimit të të njëjtave rroba, kurora dhe pasta."<ref>{{Cite journal|last1=Rastogi|first1=Nalin|last2=Rastogi|first2=R|date=1985-01-01|title=Leprosy in ancient India|url=https://www.researchgate.net/publication/16797371|journal=International Journal of Leprosy and Other Mycobacterial Diseases|language=en|volume=52|issue=4|pages=541–43|pmid=6399073}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Susruta|url=http://archive.org/details/englishtranslati00susruoft|title=An English translation of the Sushruta samhita|last2=Bhishagratna|first2=Kunja Lal|language=en|date=1907–1916|publisher=Calcutta}}</ref> Ky libër është datuar rreth shekullit të gjashtë p.e.s.<ref>{{Cite book|last=Hoernle|first=A. F. Rudolf (August Friedrich Rudolf)|url=http://archive.org/details/studiesinmedicin01hoeruoft|title=Studies in the medicine of ancient India|language=en|date=1907|publisher=Oxford: At the Clarendon Press}}</ref> Një formë bazë e teorisë së ngjitjes u propozua nga mjeku persian Ibn Sina (i njohur si Avicena në Evropë) në ''Kanunin e Mjekësisë'' (1025), i cili më vonë u bë teksti mjekësor më autoritativ në Evropë deri në shekullin e 16-të. Në librin IV të ''Kanunit'', Ibn Sina diskutoi epidemitë, duke përshkruar teorinë klasike të miazmave dhe duke u përpjekur ta përzierë atë me teorinë e tij të hershme të ngjitjes. Ai përmendi se njerëzit mund të transmetojnë sëmundje te të tjerët nëpërmjet frymëmarrjes, vuri re ngjitjen me tuberkuloz, dhe diskutoi transmetimin e sëmundjes nëpërmjet ujit dhe dheut.<ref>{{cite book|last1=Byrne|first1=Joseph Patrick|title=Encyclopedia of the Black Death|date=2012|publisher=ABC-CLIO|language=en|isbn=978-1-59884-253-1|page=29|url=https://books.google.com/books?id=5KtDfvlSrDAC&pg=PA29}}</ref> Koncepti i ngjitjes së padukshme u diskutua më vonë nga disa dijetarë islamikë në Sulltanatin Ejubid, të cilët i referoheshin si ''najasat'' ("substanca të papastra"). Dijetari i fikhut Ibn al-Haxh el-Abdari (rreth 1250–1336), ndërsa diskutonte dietën dhe higjienën islame, dha paralajmërime se si ngjitja mund të kontaminonte ujin, ushqimin dhe rrobat, dhe mund të përhapej nëpërmjet furnizimit me ujë, dhe ndoshta nënkuptoi se ngjitja ishte grimca të padukshme.<ref>{{cite book|last1=Reid|first1=Megan H.|title=Law and Piety in Medieval Islam|date=2013|publisher=Cambridge University Press|language=en|isbn=978-1-107-06711-0|pages=106, 114, 189–90|url=https://books.google.com/books?id=5fJ4AAAAQBAJ}}</ref> Kur murtaja e Vdekjes së Zezë arriti Al-Andalusin në shekullin e 14-të, mjekët arabë Ibn Khatima (rreth 1369) dhe Ibn el-Hatib (1313–1374) hipotetizuan se sëmundjet infektive shkaktoheshin nga "trupa të vegjël" dhe përshkruan se si mund të transmetoheshin nëpërmjet rrobave, enëve dhe vathëve.<ref>{{cite journal|last1=Majeed|first1=Azeem|title=How Islam changed medicine|journal=BMJ|language=en|date=2005-12-22|volume=331|issue=7531|pages=1486–87|doi=10.1136/bmj.331.7531.1486|pmid=16373721|pmc=1322233|issn=0959-8138}}</ref> Idetë e ngjitjes u bënë më të njohura në Evropë gjatë Rilindjes, sidomos nëpërmjet shkrimeve të mjekut italian Girolamo Fracastoros.<ref>{{cite journal|author=Beretta M|title=The revival of Lucretian atomism and contagious diseases during the renaissance|journal=Medicina Nei Secoli|language=en|volume=15|issue=2|pages=129–54|year=2003|pmid=15309812}}</ref> Anton van Leeuwenhoek (1632–1723) përparoi shkencën e mikroskopisë duke qenë i pari që vëzhgoi mikroorganizma, duke mundësuar vizualizimin e lehtë të baktereve. Në mesin e shekullit të 19-të, John Snow dhe William Budd bënë punë të rëndësishme duke demonstruar ngjitshmërinë e tifos dhe kolerës nëpërmjet ujit të kontaminuar. Të dyve u njihet merita për uljen e epidemive të kolerës në qytetet e tyre, duke zbatuar masa për të parandaluar kontaminimin e ujit.<ref>{{cite journal|author=Moorhead Robert|date=nëntor 2002|title=William Budd and typhoid fever|journal=J R Soc Med|language=en|volume=95|issue=11|pages=561–64|pmc=1279260|pmid=12411628|doi=10.1177/014107680209501115}}</ref> [[Lui Pastër|Louis Pasteur]] provoi pa dyshim se sëmundje të caktuara shkaktohen nga agjentë infektivë, dhe zhvilloi një vaksinë kundër tërbimit. [[Robert Koch]] i dha studimit të sëmundjeve infektive një bazë shkencore të njohur si postulatet e Koch-ut. [[Edward Jenner]], Jonas Salk dhe Albert Sabin zhvilluan vaksina efektive kundër lisë dhe poliomielitit, gjë që më vonë rezultoi në çrrënjosjen dhe pothuajse-çrrënjosjen e këtyre sëmundjeve, përkatësisht. [[Alexander Fleming]] zbuloi antibiotikun e parë në botë, penicilinën, të cilën Florey dhe Chain e zhvilluan më tej. Gerhard Domagk zhvilloi sulfonamidet, barnat e para antibakteriale sintetike me spektër të gjerë. === Specialistët mjekësorë === Trajtimi mjekësor i sëmundjeve infektive bie në fushën mjekësore të Sëmundjeve Infektive, dhe në disa raste studimi i përhapjes së tyre i përket fushës së Epidemiologjisë. Në përgjithësi, infeksionet diagnostikohen fillimisht nga mjekët e kujdesit parësor ose specialistët e mjekësisë së brendshme. Për shembull, një pneumoni "e pandërlikuar" zakonisht do të trajtohet nga internisti ose pulmologu. Puna e specialistit të sëmundjeve infektive prandaj përfshin bashkëpunimin si me pacientët dhe mjekët e përgjithshëm, ashtu edhe me shkencëtarë laboratori, imunologë, bakteriologë dhe specialistë të tjerë.<ref>{{Cite book|last=Evans|first=Alfred S.|chapter=Epidemiological Concepts|date=2009-05-29|title=Bacterial Infections of Humans|language=en|pages=1–50|doi=10.1007/978-0-387-09843-2_1|pmc=7176254|isbn=978-0-387-09842-5}}</ref> Një ekip i sëmundjeve infektive mund të njoftohet kur:<ref>{{cite web|title=Infectious Diseases Referral Guidelines|publisher=Austin Health|language=en|date=maj 2018|url=https://www.austin.org.au/Assets/Files/ID%20Referral%20Guideline%20-%20Version%202.FINAL.pdf|access-date=2026-06-27}}</ref> * Sëmundja nuk është diagnostikuar në mënyrë përfundimtare pas një vlerësimi fillestar * Pacienti është i imunokompromentuar (për shembull, në SIDA ose pas kimioterapisë) * Agjenti infektiv është i një natyre të pazakontë (p.sh. sëmundje tropikale) * Sëmundja nuk i është përgjigjur antibiotikëve të linjës së parë * Sëmundja mund të jetë e rrezikshme për pacientë të tjerë, dhe pacienti mund të duhet të izolohet == Shoqëria dhe kultura == Sipas ''teorisë së stresit parazitar të shoqërisë'', e shqyrtuar në një rishikim të vitit 2009 nga Nettle, disa studime kanë raportuar lidhje mes ngarkesës rajonale të patogjenëve dhe aspekteve të sjelljes shoqërore njerëzore. Përkrahësit e teorisë lidhin ngarkesën më të lartë të patogjenëve me madhësi më të vogla grupesh etnike dhe fetare, sjellje seksuale më të kufizuar, preferenca më të forta partnerësh për shëndet të dukshëm, fertilitet më të lartë me investim prindëror më të reduktuar për fëmijë, prevalencë më të lartë të poligjinisë, dhe kolektivizëm më të madh në raport me individualizmin. Ata i atribuojnë këto modele strategjive që mund të kufizojnë transmetimin e patogjenëve ose të kompensojnë mortalitetin më të lartë. Rishikimi i Nettle-it vëren se ekzistojnë shpjegime alternative për disa nga këto lidhje, dhe se disa nga ato faktorë alternativë vetë mund të lidhen përfundimisht me ngarkesën e patogjenëve.<ref name="pmid19683831">{{cite journal|author=Nettle D|title=Ecological influences on human behavioural diversity: a review of recent findings|journal=Trends Ecol. Evol.|language=en|volume=24|issue=11|pages=618–24|year=2009|pmid=19683831|doi=10.1016/j.tree.2009.05.013|bibcode=2009TEcoE..24..618N}}</ref> Ky trup kërkimesh është kryesisht korrelacional dhe kuptohet më mirë si një kornizë shpjeguese e propozuar, sesa si një mekanizëm shkakësor i vendosur. == Gjurmët fosile == [[Skeda:Herrerasaurus1.JPG|thumb|150px|right|Kafka e ''Herrerasaurus-it'']] Dëshmitë e infeksionit në mbetjet fosile janë subjekt interesi për paleopatologët, shkencëtarë që studiojnë rastet e lëndimeve dhe sëmundjeve te format e jetës të zhdukura. Shenja infeksioni janë zbuluar në kockat e dinosaurëve karnivorë. Kur janë të pranishme, megjithatë, këto infeksione priren të kufizohen vetëm në rajone të vogla të trupit. Një kafkë e atribuar dinosaurit të hershëm karnivor ''Herrerasaurus ischigualastensis'' shfaq plagë të vogla, të rrethuara nga kockë e fryrë dhe poroze. Tekstura e pazakontë e kockës rreth plagëve sugjeron se ato ishin ndikuar nga një infeksion afatshkurtër, jovdekjeprurës. Shkencëtarët që studiuan kafkën spekuluan se shenjat e kafshimit ishin marrë në një grindje me një Herrerasaurus tjetër. Dinosaurë të tjerë karnivorë me dëshmi të dokumentuara infeksioni përfshijnë ''[[Akrokantosauri|Acrocanthosaurus]]'', ''[[Alozauri|Allosaurus]]'', ''[[Tiranozauri|Tyrannosaurus]]'' dhe një tiranosaur nga Formacioni Kirtland. Infeksionet e të dy tiranosaurëve ishin marrë nga kafshimet gjatë një grindjeje, ashtu si kampioni i Herrerasaurus-it.<ref name="molnar-pathology">Molnar, R. E., 2001, "Theropod paleopathology: a literature survey": Në: ''Mesozoic Vertebrate Life'', redaktuar nga Tanke, D. H., dhe Carpenter, K., Indiana University Press, f. 337–63.</ref> == Në hapësirën kozmike == Një eksperiment i Space Shuttle-it në vitin 2006 zbuloi se ''[[Salmonela|Salmonella typhimurium]]'', një bakter që mund të shkaktojë helmim ushqimor, u bë më virulent kur u kultivua në hapësirën kozmike.<ref name="ASU-20070923">{{cite web|last=Caspermeyer|first=Joe|title=Space flight shown to alter ability of bacteria to cause disease|url=https://biodesign.asu.edu/news/space-flight-shown-alter-ability-bacteria-cause-disease|date=2007-09-23|website=Arizona State University|language=en|access-date=2017-09-14|archive-date=2017-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20170914172718/https://biodesign.asu.edu/news/space-flight-shown-alter-ability-bacteria-cause-disease}}</ref> Më 29 prill 2013, shkencëtarë në Rensselaer Polytechnic Institute, të financuar nga NASA, raportuan se, gjatë fluturimeve kozmike në Stacionin Ndërkombëtar Hapësinor, mikrobet duket se përshtaten me mjedisin kozmik në mënyra "të pavërejtura në Tokë" dhe në mënyra që "mund të çojnë në rritje të rritjes dhe virulencës".<ref name="PLos-20130429">{{cite journal|vauthors=Kim W, etal|title=Spaceflight Promotes Biofilm Formation by Pseudomonas aeruginosa|date=2013-04-29|journal=PLOS ONE|language=en|volume=8|issue=4|page=e6237|doi=10.1371/journal.pone.0062437|pmid=23658630|pmc=3639165|bibcode=2013PLoSO...862437K|doi-access=free}}</ref> Më vonë, në vitin 2017, u zbulua se bakteret bëhen më rezistente ndaj antibiotikëve dhe lulëzojnë në gjendjen e afërt me pa-peshë të hapësirës.<ref name="GZM-20170913">{{cite web|last=Dvorsky|first=George|title=Alarming Study Indicates Why Certain Bacteria Are More Resistant to Drugs in Space|url=https://gizmodo.com/alarming-study-indicates-why-certain-bacteria-are-more-1805666249|date=2017-09-13|website=Gizmodo|language=en|access-date=2017-09-14|archive-date=2017-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20170914011750/http://gizmodo.com/alarming-study-indicates-why-certain-bacteria-are-more-1805666249|url-status=live}}</ref> Është vërejtur se mikroorganizmat mund të mbijetojnë në [[Boshllëku|vakuumin]] e hapësirës kozmike.<ref name="Dose">{{cite journal|title=ERA-experiment "space biochemistry"|journal=Advances in Space Research|language=en|volume=16|issue=8|year=1995|pages=119–29|doi=10.1016/0273-1177(95)00280-R|pmid=11542696|last1=Dose|first1=K.|last2=Bieger-Dose|first2=A.|last3=Dillmann|first3=R.|last4=Gill|first4=M.|last5=Kerz|first5=O.|last6=Klein|first6=A.|last7=Meinert|first7=H.|last8=Nawroth|first8=T.|last9=Risi|first9=S.|last10=Stridde|first10=C.|bibcode=1995AdSpR..16h.119D}}</ref><ref name="Horneck">{{cite journal|title=Biological responses to space: results of the experiment "Exobiological Unit" of ERA on EURECA I|journal=Adv. Space Res.|language=en|year=1995|author1=Horneck G.|author2=Eschweiler, U.|author3=Reitz, G.|author4=Wehner, J.|author5=Willimek, R.|author6=Strauch, K.|volume=16|issue=8|pages=105–18|pmid=11542695|bibcode=1995AdSpR..16h.105H|doi=10.1016/0273-1177(95)00279-N}}</ref> == Shiko edhe == * [[Rreziku biologjik]] * [[Helmimi nga ushqimi]] * [[Izolimi (shëndetësi)]] == Referime == {{Reflist|30em}} == Lidhje të jashtme == {{Commons category|Infectious diseases and disorders|sëmundjet dhe çrregullimet infektive}} * [https://www.ecdc.europa.eu/en Qendra Evropiane e Parandalimit dhe Kontrollit të Sëmundjeve] * [https://www.cdc.gov/ Qendrat e SHBA-së për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve] * [https://www.idsociety.org/ Shoqëria Amerikane e Sëmundjeve Infektive] (IDSA) * [https://web.archive.org/web/20070817112159/http://www.vrc.nih.gov/ Qendra e Kërkimit të Vaksinave] Informacion mbi provat klinike të kërkimit të vaksinave për Sëmundjet Infektive në Shfaqje dhe Rishfaqje. * ''[https://www.sciencedirect.com/journal/microbes-and-infection Microbes & Infection]'' (revistë) [[Kategoria:Sëmundjet infektive]] [[Kategoria:Epidemiologjia]] 7iag31n8kgojr7yz32qusfb8ekhbmb8 Prejardhja e shqiptarëve 0 330482 3053153 3045256 2026-10-02T21:57:07Z InternetArchiveBot 115207 Adding 1 book for [[Wikipedia:Vërtetueshmëria]] (20261002sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 3053153 wikitext text/x-wiki '''Origjina e [[Shqiptarët|shqiptarëve]]''' ka qenë objekt i studimeve historike, gjuhësore, arkeologjike dhe gjenetike. Shqiptarët vazhdimisht shfaqen për herë të parë në të dhënat historike në burimet [[Perandoria Bizantine|bizantine]] të shekullit të 11-të. Në këtë pikë, ata tashmë ishin plotësisht të krishterizuar . [[Gjuha shqipe|Shqipja]] përbën një degë më vete të [[Gjuhët indo-evropiane|indo-evropianes]], e vërtetuar për herë të parë në shekullin e 15-të&nbsp;shekulli, pasi ka evoluar nga një nga [[gjuhët paleo-ballkanike]] të lashtësisë.<ref>{{Cite web|last=Simmons|first=Austin|last2=Jonathan Slocum|title=Indo-European Languages: Balkan Group: Albanian|url=http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/general/ie-lg/Albanian.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120916055123/http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/general/ie-lg/Albanian.html|archive-date=16 shtator 2012|access-date=21 tetor 2017|publisher=Linguistics Research Center of the University of Texas at Austin}}</ref> Kultura shqiptare e mbijetuar parakristiane tregon se [[Mitologjia shqiptare|mitologjia dhe folklori shqiptar]] janë me origjinë [[Mitologjia paleoballkanike|paleo-ballkanike]] dhe se pothuajse të gjitha elementet e tyre janë [[Paganizmi|pagane]] .<ref name="bonefoy2">{{Cite book|last=Bonefoy|first=Yves|url=https://books.google.com/books?id=GYjc5POwJjAC|title=American, African, and Old European mythologies|publisher=[[University of Chicago Press]]|year=1993|isbn=978-0-226-06457-4|pages=253}}</ref> Shqiptarët kanë origjinë [[Gjuhët paleo-ballkanike|paleo-ballkanike]] . Teoritë të cilat në mënyrë specifike ato ndryshojnë midis atribuimit të kësaj origjine tek [[ilirët]], [[trakët]], [[dakët]] ose një popull tjetër paleo-ballkanik, gjuha e të cilëve ishte e pavërtetuar; midis atyre që mbështesin origjinën ilire, ekziston një dallim midis teorisë së vazhdimësisë nga koha ilire dhe atyre që propozojnë një migrim të një popullsie të ndryshme ilire. Megjithatë, këto propozime nuk përjashtojnë njëra-tjetrën. Shqiptarët janë gjithashtu një nga popullsitë evropiane me numrin më të madh të paraardhësve të përbashkët brenda grupit të tyre etnik, edhe pse ata kanë paraardhës me grupe të tjera etnike.<ref name="cruciani2007">{{Cite journal|last=Cruciani|first=F.|last2=La Fratta|first2=R.|last3=Trombetta|first3=B.|last4=Santolamazza|first4=P.|last5=Sellitto|first5=D.|last6=Colomb|first6=E. B.|last7=Dugoujon|first7=J.-M.|last8=Crivellaro|first8=F.|last9=Benincasa|first9=T.|last10=Pascone|first10=R.|last11=Moral|first11=P.|last12=Watson|first12=E.|last13=Melegh|first13=B.|last14=Barbujani|first14=G.|last15=Fuselli|first15=S.|date=10 mars 2007|title=Tracing Past Human Male Movements in Northern/Eastern Africa and Western Eurasia: New Clues from Y-Chromosomal Haplogroups E-M78 and J-M12|journal=[[Molecular Biology and Evolution]]|volume=24|issue=6|pages=1300–1311|doi=10.1093/molbev/msm049|pmid=17351267|doi-access=free}}</ref> == Endonimet == === Arbëresh === Dy etnonimet e përdorura nga shqiptarët për t'iu referuar vetvetes janë arbëresh(ë)/Arbënesh(ë) (varianti veriperëndimor) dhe Shqiptar(ë). Arbëresh është etnonimi origjinal shqiptar dhe përbën atë bazë për shumicën e emrave të shqiptarëve në gjuhë të huaj dhe emrin e Shqipërisë si shtet. Nga ky term rrjedhin ''arvanitai'' grek, ''alvanitai'' dhe ''alvanoi'', ''[[Arnautët|arnauti]]'' turk, ''arbanasi'' serbokroat e të tjerë. Për Etnonimin Shqiptar ekzistojnë teori të ndryshme. Demiraj pohon se Shqiptari rrjedh nga folja ''shqipoj'' (flas qartë) nga latinishtja ''[[wiktionary:excipio|excipio]]'' (kuptoj). {{Sfn|Demiraj|2010}} Nga fundi i shekullit të 18-të, ai zëvendësoi gradualisht si endonim shqip arbëresh. Teoria e dytë është ideja se Shqiptari e ka origjinën nga familja ''Scapudar'' në [[Drishti|Drivastum]] mesjetar është një dukuri e hershme e termit. Megjithatë kjo teori nuk ka kuptim kronologjik. ''Shqiptar'' nga familja Scapudar konsiderohet kronologjikisht i pamundur. Etimologjia e tretë e propozuar është se Shqiptar rrjedh nga fjala ''shqiponjë'' (shqiponjë). {{Sfn|Demiraj|2010}} Vërtetimi i tij i parë me kuptimin e sotëm është në fjalorin e Francesco Maria da Lecce (1702) i cili në parathënien e tij u drejtohet lexuesve të tij si "Shqipëtar im i dashur". Kjo teori e tretë përputhet me ligjet e fjalëformimit të shqipes.<ref>The Origin of the Albanian Ethnonym Shqiptar. 2018.</ref> [[Gudmund Shutte]] mendonte se fjala "Skjipetar" (Shqiptar) ishte një emër korruptiv i fisit [[Ilirët|ilir]] [[Skirtarët]] /Skirtones<ref>Our Forefathers,The Gothonic Nations pag 71</ref> Emri etnik ''shqiptar'' është përdorur nga burimet bizantine dhe latine në trajtat ''arb-'' dhe ''alb-'' të paktën që nga shekulli II të erës sonë, {{Sfn|Rusakov|2017}} {{Efn|As the tribe of the Albanoi (Ἀλβανοί) in Ptolemy's ''Geography''. The name Arbōn (Ἄρβων) had been used by Polybius in the 2nd century BC to designate a city in [[Illyria]].}} dhe përfundimisht në tekstet e vjetra të shqipes si endonim . Më vonë ai u zëvendësua në Shqipëri me termin ''Shqiptar'', një ndryshim i shkaktuar me shumë gjasa nga pushtimet osmane të Ballkanit gjatë shekullit të 15-të. {{Sfn|Rusakov|2017}} Megjithatë, vërtetimi i lashtë i emërtimit etnik nuk konsiderohet një dëshmi e fortë e një vazhdimësie shqiptare në trevën ilire, pasi ka shumë shembuj në histori të një emri etnik që kalon nga një etnos në tjetrin. {{Sfn|Rusakov|2017}} === Referenca për Shqipërinë === * Në shekullin II p.e.s, ''Historia e Botës'' e shkruar nga [[Polibi|Polybius]], përmend një vendndodhje të quajtur ''Arbona'' ( {{Lang-grc-gre|Ἄρβωνα}} ; Forma e latinizuar: ''Arbo'' )<ref>{{Cite book|last=Polybius|title=Histories|chapter=2.11.15|quote=Of the Illyrian troops engaged in blockading Issa, those that belonged to Pharos were left unharmed, as a favour to Demetrius; while all the rest scattered and fled to Arbona|chapter-url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0234%3Abook%3D2%3Achapter%3D11&highlight=arbo}}.</ref><ref>{{Cite book|last=Polybius|title=Histories|language=el|chapter=2.11.5|quote=εἰς τὸν Ἄρβωνα σκεδασθέντες|chapter-url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0233%3Abook%3D2%3Achapter%3D11%3Asection%3D15|ref=none}}.</ref> në të cilën disa trupa ilire, nën mbretëreshën [[Teuta e Ilirisë|Teutë]], u shpërndanë dhe u larguan për t'u shpëtuar romakëve. Arbona ishte ndoshta një ishull në [[Liburnia|Liburni]] ose një vend tjetër brenda [[Iliria|Ilirisë]] .<ref>{{Cite book|last=Strabo|title=Geography|publisher=George Bell & Sons|year=1903|editor-last=H. C. Hamilton|location=London|chapter=2.5 Note 97|quote=The Libyrnides are the islands of Arbo, Pago, Isola Longa, Coronata, &c., which border the coasts of ancient Liburnia, now Murlaka|editor-last2=W. Falconer|chapter-url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0239:book=2:chapter=5&highlight=arbo#note97}}</ref> * Emrat [[Albanët (ilirë)|Albanoi]] dhe [[Albanopoli|Albanopolis]] janë vërtetuar në mbishkrimet e lashta funerale në [[Maqedonia e Veriut|Maqedoninë e Veriut]] të sotme. Toponimi Albanopolis është gjetur në një mbishkrim funerali në [[Sollnja e Epërme|Gorno Sonje]], afër qytetit të [[Shkupi|Shkupit]] ( [[Scupi]] i lashtë), [[Maqedonia e Veriut]] e sotme. Është gërmuar në vitin 1931 nga Nikolla Vuliq dhe teksti i tij është kuruar dhe botuar në vitin 1982 nga Borka Dragojević-Josifovska. Mbishkrimi në latinisht thotë "POSIS MESTYLU F[ILIUS] FL[AVIA] DELVS MVCATI F[ILIA] DOM[O] ALBANOP[OLI] IPSA DELVS" ("Posis Mestylu, i biri i Flavia Delus, e bija e Mucatit, i cili vjen nga Albanopolis"). Ai daton në fund të shekullit të parë të erës sonë dhe në fillim të shekullit të dytë të erës sonë.<ref>Dragojević-Josifovska 1982, p. 32.</ref> * Në shekullin II të erës sonë, [[Ptolemeu]], gjeografi dhe astronomi nga [[Aleksandria]], hartoi një hartë që tregon qytetin e [[Albanopoli|Albanopolis]], që ndodhet në verilindje të [[Durrësi|Durrësit]] ) në provincën romake të Maqedonisë dhe fisin e Albanoive,<ref>{{Cite book|last=Ptolemy|title=Geography|title-link=Geography (Ptolemy)|publisher=Lipsiae, Sumptibus et typis Caroli Tauchnitii|year=1843|language=el|chapter=III.13(12).23|chapter-url=https://archive.org/stream/bub_gb_4ksBAAAAMAAJ#page/n229/mode/1up}}</ref> që shiheshin si [[Ilirët|ilirë.]] nga historianët e mëvonshëm.<ref name="Ramat">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vwUMNCYbLL0C&pg=PA481|title=The Indo-European languages|publisher=Rootledge|year=1998|isbn=978-0-415-06449-1|editor-last=Giacalone Ramat|editor-first=Anna|page=481|editor-last2=Ramat|editor-first2=Paolo}}</ref><ref>{{Cite book|title=The Oxford Encyclopedia of Ancient Greece & Rome|publisher=Oxford University Press|year=2010|isbn=9780195170726|volume=4|page=65|chapter=Illyria|chapter-url=https://books.google.com/books?id=lNV6-HsUppsC&pg=RA3-PA54}}</ref><ref name="Vasiliev1958">{{Cite book|last=Vasiliev|first=Alexander A.|url=https://books.google.com/books?id=2X8LtjDLNl8C&pg=PA613|title=History of the Byzantine Empire, 324–1453|publisher=University of Wisconsin Press|year=1958|isbn=978-0-299-80926-3|edition=2nd|volume=2|page=613}}</ref><ref>{{Cite book|title=Ethnic Groups of Europe: An Encyclopedia|publisher=ABC-CLIO, LLC|year=2011|isbn=9781598843026|editor-last=Cole|editor-first=Jeffrey E.|editor-link=Jeffrey Cole|page=9|chapter=Albanians|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Wlth0GRi0N0C&pg=PA9}}</ref><ref>{{Cite book|last=Waldman|first=Carl|title=Encyclopedia of European Peoples|last2=Mason|first2=Catherine|publisher=Facts On File|year=2006|isbn=978-0816049646|page=414|chapter=Illyrians|chapter-url=https://books.google.com/books?id=kfv6HKXErqAC&pg=PA414}}</ref> * Etnonimi Albanos u gjet në një mbishkrim funerali nga [[Stobi]] i lashtë në [[Maqedonia e Veriut|Maqedoninë e Veriut]] të sotme, afër Gradsko rreth 90 km në juglindje të [[Sollnja e Epërme|Gorno Sonjes]] . Mbishkrimi në greqishten e vjetër thotë "ΦΛ(ΑΒΙΩ) ΑΛΒΑΝΩ ΤΩ ΤΕΚΝΩ ΑΙΜΙΛΙΑΝΟΣ ΑΛΒΑΝΟ(Σ) ΜΝΗΜ(Η)Σ [ΧΑΡΗΝ]" ("Në kujtim të Flavios Albanos, djalit të tij Aemilianos Albanos"). Ajo daton në shekullin 2/3 të erës sonë.<ref>Spasovska-Dimitrioska 2000, p. 258</ref> * Në shekullin e VI të erës sonë, [[Stefan Bizantini|Stefani i Bizantit]], në fjalorin e tij të rëndësishëm gjeografik të titulluar ''Ethnica'' (Ἐθνικά),<ref name="Ethnica, Epitome page 111">{{Cite book|last=Stephanus of Byzantium|title=Ethnika kat' epitomen|publisher=Berolini : G. Reimeri|year=1849|language=el|chapter=Ἀρβών|quote=πόλις Ἰλλυρίας. Πολύβιος δευτέρᾳ. τὸ ἐθνικὸν Ἀρβώνιος καὶ Ἀρβωνίτης, ὡς Ἀντρώνιος καὶ Ἀσκαλωνίτης|chapter-url=https://archive.org/stream/stephanibyzanti00meingoog#page/n123/mode/1up}}.</ref> përmend një qytet në Iliri të quajtur ''Arbon'' ( {{Lang-grc-gre|Ἀρβών}} ), dhe u jep një emër etnik banorëve të saj, në dy trajta [[Numri gramatikor|të numrit njëjës]], d.m.th. ''Arbonios'' ( {{Lang-grc-gre|Ἀρβώνιος}} ; pl. {{Lang|grc|Ἀρβώνιοι}} ''Arbonioi'' ) dhe ''Arbonitët'' ( {{Lang-grc-gre|Ἀρβωνίτης}} ; pl. {{Lang|grc|Ἀρβωνῖται}} ''Arbonitai'' ). Ai citon [[Polibi|Polybius]]<ref name="Ethnica, Epitome page 111" /> (siç bën shumë herë të tjera në ''Ethnica'' ).<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_TzjAQAAQBAJ&pg=PA597|title=Encyclopedia of Ancient Greece|publisher=Routledge|year=2013|isbn=9781136787997|editor-last=Wilson|editor-first=Nigel|page=597|quote=Polybius' own attitude to Rome has been variously interpreted, pro-Roman, … frequently cited in reference works such as Stephanus' Ethnica and the Suda.}}</ref><ref>{{Cite book|last=Richardson|first=J.S.|url=https://books.google.com/books?id=rCXVeXrRrHAC|title=Hispaniae: Spain and the Development of Roman Imperialism, 218-82 BC|publisher=Cambridge University Press|year=2004|isbn=9780521521345|quote=In four places, the lexicographer Stephanus of Byzantium refers to towns and ... Artemidorus as source, and in three of the four examples cites Polybius.}}</ref> === Referenca për shqiptarët === [[Mihail Ataliati|Michael Attaleiates]] (1022-1080) e përmend dy herë termin ''Albanoi'' dhe një herë termin ''Arbanitai'' . Termi ''Albanoi'' përdoret fillimisht për të përshkruar grupet që u rebeluan në Italinë jugore dhe Siçili kundër bizantinëve në vitet 1038–40. Përdorimi i dytë i termit ''Albanoi'' lidhet me grupet që mbështetën revoltën e [[George Maniakes|Gjergj Maniakes]] në 1042 dhe marshuan me të në të gjithë Ballkanin kundër kryeqytetit bizantin, [[Kostandinopoja|Kostandinopojës]] . Termi ''Arvanitai'' përdoret për të përshkruar një revoltë të [[Bullgarët|bullgarëve]] (Boulgaroi) dhe ''Arbanitai'' në temën e [[Thema e Durrësit|Dyrrhachium]] në 1078–79. Në përgjithësi pranohet se ''Arbanitai'' i referohet etnonimit të [[Shqiptarët|shqiptarëve]] mesjetarë. Si i tillë, konsiderohet të jetë vërtetimi i parë i shqipes si grup etnik në historiografinë bizantine.<ref name="Plasari41">{{Harvnb|Plasari|2020|p=41}}</ref> Përdorimi i termit ''Albanoi'' në vitet 1038-49 dhe 1042 si etnonim i lidhur me shqiptarët ka qenë objekt debati. Në atë që është quajtur debati "Ducellier-Vrannousi", Alain Ducellier propozoi që të dy përdorimet e termit t'u referoheshin shqiptarëve të mesjetës. Era Vrannousi kundërsugjeroi se përdorimi i parë u referohej normanëve, ndërsa i dyti nuk kishte domosdoshmërisht një konotacion etnik dhe mund të ishte një referencë për normanët si "të huaj" ( [[wiktionary:aubain|aubain]] ) në [[Epiri (rajon administrativ)|Epir]], të cilin Maniakes dhe ushtria e tij përshkonin.<ref name="Plasari41" /> Debati nuk është zgjidhur kurrë. {{Sfn|Quanrud|2021}} Një sintezë më e re rreth përdorimit të dytë të termit ''Albanoi'' nga Pëllumb Xhufi sugjeron se termi ''Albanoi'' mund t'u referohej shqiptarëve të rrethit të caktuar të [[Principata e Arbërit|Arbanonit]], ndërsa ''Arbanitai'' shqiptarëve në përgjithësi pavarësisht nga rajoni specifik ku ata banonin. {{Sfn|Plasari|2020}} * ''Arbanasit'' janë regjistruar si 'gjysmë besimtarë' dhe flasin gjuhën e tyre në një tekst bullgar të gjetur në një dorëshkrim serb të vitit 1628; teksti është shkruar nga një autor anonim që sipas [[Radoslav Grujić]] (1934) daton në mbretërimin e [[Samoili|Samuelit të Bullgarisë]] (997–1014), ose ndoshta, sipas R. Elsie, 1000–1018.<ref>{{Cite web|title=1000 - 1018 — Anonymous: Fragment on the Origins of Nations|url=http://www.albanianhistory.net/en/texts1000-1799/AH1000.html|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20140126133855/http://www.albanianhistory.net/en/texts1000-1799/AH1000.html|archive-date=2014-01-26|website=Texts and Documents of Albanian History|publisher=Robert Elsie}} [Extract from:{{Cite book|last=Radoslav Grujic|title=Glasnik skopskog naucnog drustva, Skopje, 13|year=1934|pages=198–200|chapter=Legenda iz vremena Cara Samuila o poreklu naroda}} Translated from the Old Church Slavonic by Robert Elsie. First published in {{Cite book|last=R. Elsie|title=Early Albania, a Reader of Historical Texts, 11th - 17th Centuries|year=2003|location=Wiesbaden|page=3}}]</ref> * Në ''Historinë'' e shkruar në vitet 1079–1080, historiani bizantin [[Mihail Ataliati|Michael Attaliates]] iu referua ''Albanoive'' se kishin marrë pjesë në një revoltë kundër [[Kostandinopoja|Kostandinopojës]] në 1043 dhe ''Arbanitajt'' si nënshtetas të dukës së [[Thema e Durrësit|Dyrrachiumit]] . Megjithatë, është e diskutueshme nëse "Albanoi" i ngjarjeve të 1043 u referohet shqiptarëve në kuptimin etnik apo nëse "Albanoi" është një referencë për njerëzit nga Italia jugore me një emër arkaik (ka pasur edhe një fis të Italisë nga emri i ''[[Albanët (latinë)|Albanit]]'' ).<ref name="Madgearu p.25">{{Harvnb|Madgearu|Gordon|2008|p=25}} "It was supposed that those Albanoi from 1042 were Normans from Sicily, called by an archaic name (the Albanoi were an independent tribe from Southern Italy)."</ref> Megjithatë, një referencë e mëvonshme për shqiptarët nga të njëjtat Attaliate, në lidhje me pjesëmarrjen e shqiptarëve në një rebelim të vitit 1078, është i padiskutueshëm. Ai rebelim u drejtua nga Nikephoros Basilakes, doux i [[Thema e Durrësit|Dyrrachium]] .<ref>{{Harvnb|Madgearu|Gordon|2008|p=25}} "The following instance is indisputable. It comes from the same Attaliates, who wrote that the Albanians (Arbanitai) were involved in the 1078 rebellion of Nikephor Basilakes."</ref> * Disa autorë (si Alain Ducellier, 1968<ref>Alain Ducellier, “L’Arbanon et les Albanais au {{Smallcaps|xi}}<sup>e</sup> siècle”, ''Travaux et Mémoires'' 3 (1968): 353–68.</ref> ) besojnë se ''Arvanoi'' përmendet në Librin IV të ''Aleksiadës'' nga [[Ana Komnena|Anna Comnena]] (rreth 1148). Të tjerë besojnë se ky është një lexim dhe interpretim i gabuar i frazës greke ''ἐξ Ἀρβάνων'' (dmth 'nga Arvana') që gjendet në dorëshkrimin origjinal dhe në një botim (Bon, 1839) të ''Aleksiadës'' .<ref>{{Cite journal|last=Βρανουση|first=Έρα Λ|date=29 shtator 1970|title=Οἱ ὅροι "Ἀλβανοὶ" καὶ "Ἀρβανῖται" καὶ ἡ πρώτη μνεία τοῦ ὁμωνύμου λαοῦ τῆς Βαλκανικῆς εἰς τὰς πηγὰς τοῦ ΙΑ᾽αἰῶνος|journal=Byzantina Symmeikta|volume=2|pages=207–254|doi=10.12681/byzsym.650|doi-access=free}}</ref> * Burimi më i hershëm serb që përmend "Albania" (Ar'banas') është një statut nga Stefan Nemanja, i datës 1198, i cili rendit rajonin e Pilotit (Pulatum) midis pjesëve që Nemanja pushtoi nga Shqipëria (ѡд Арьбанась Пилоть, "de Albania Pulatum" ).<ref>Ludwig Thallóczy, Konstantin Jireček, & Milan Šufflay, ''Acta et diplomata res Albaniae mediae aetatis illustrantia'' [= Diplomatic and Other Documents on Medieval Albania], vol. 1 (Vienna: 1913), 113 (1198).</ref> * Në shekujt 12-13, shkrimtarët bizantinë përdorën emrin ''[[Principata e Arbërit|Arbanon]]'' ( Medieval Greek ) [[Principata e Arbërit|për një principatë]] në qarkun e [[Kruja|Krujës]] . * Referenca më e vjetër për shqiptarët në Epir është nga një dokument venecian i vitit 1210, ku thuhet se “kontinenti përballë ishullit të Korfuzit është i banuar nga shqiptarë”.<ref>{{Cite journal|last=Giakoumis|first=Konstantinos|date=janar 2003|title=Fourteenth-century Albanian migration and the 'relativeautochthony' of the Albanians in Epeiros. The case of Gjirokastër|journal=Byzantine and Modern Greek Studies|volume=27|issue=1|pages=171–183|doi=10.1179/byz.2003.27.1.171}}</ref> * Një dokument [[Republika e Raguzës|raguzan]] i vitit 1285 thotë: "Dëgjova një zë që qante në male në shqip" {{Small|(Audivi unam vocem clamantem in monte in lingua albanesca)}} .<ref>{{Cite book|last=Kapović|first=Mate|url=https://books.google.com/books?id=8i0lDwAAQBAJ|title=The Indo-European Languages|last2=Ramat|first2=Anna Giacalone|last3=Ramat|first3=Paolo|date=2017-01-20|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-317-39153-1|pages=554|language=en}}</ref> == Gjuha shqipe == [[Skeda:Classification_of_Albanian.png|parapamje| [[Gjuha shqipe|Shqipja]] në degën [[Gjuhët paleo-ballkanike|Paleo-Ballkanike]] bazuar në "The Indo-European Language Family" nga Brian D. Joseph dhe Adam Hyllested (2022).]] === Nënshtresa gjuhësore paraindoevropiane === Vendet paraindoevropiane gjenden në të gjithë territorin e Shqipërisë; si në Maliq, Vashtëm, Burimas, Barç, Dërsnik në [[Rrethi i Korçës|rrethin e Korçës]], Kamnik në [[Bashkia Kolonjë|Kolonjë]], Kolsh në [[Rrethi i Kukësit|rrethin e Kukësit]], Rashtan në [[Librazhdi|Librazhd]] dhe Nezir në [[Rrethi i Matit|rrethin e Matit]] .<ref name="DemirajPIE">{{Harvnb|Demiraj|2006}}: "Therefore we are going to limit the discussion of this issue to the western areas of the Balkan peninsula, where the Albanian people have been living since many centuries ago. These areas, too, thanks to their geographical position, should have been inhabited since long before the immigration of the I.E. tribes, who are usually called Illyrians (...). The ancient presence of Pre-I.E. people(s) in this areas has been proved, ''inter alia'', by the archaeological discoveries at ''Maliq'', ''Vashtëmi'', ''Burimas'', ''Podgorie'', ''Barç'' and ''Dërsnik'' of Coritza district, as well as at ''Kamnik'' of Cologna district, at ''Blaz'' and ''Nezir'' of Mati district, at ''Kolsh'' of Kukës district, at ''Rashtan'' of Librazhd etc."</ref> Ashtu si në pjesë të tjera të Evropës, këto fise indo-evropiane migratore hynë në Ballkan dhe kontribuan në formimin e fiseve historike paleo-ballkanike, nga të cilat shqiptarët e kanë origjinën e tyre. Popullatat e mëparshme – gjatë procesit të asimilimit nga fiset emigruese IE – kanë luajtur një rol të rëndësishëm në formimin e grupeve të ndryshme etnike të krijuara nga simbioza e tyre e gjatë. Për rrjedhojë, gjuhët IE që u zhvilluan në Gadishullin Ballkanik, përveç evolucionit të tyre natyror, janë ndikuar edhe nga idiomat e popullit të asimiluar paraindoevropian.<ref name="DemirajPIE2">{{Harvnb|Demiraj|2008}}: "Gjithsesi, duke qenë se shqipja është një gjuhë indoeuropiane, stërgjyshërit e drejtpërdrejtë të shqiptarëve të sotëm duhen kërkuar tek ajo popullsi indoeuropiane, që erdhi e u vendos në këtë gadishull, natyrisht duke iu mbishtresuar një popullsie më të hershme indoeuropiane apo paraindoeuropiane."</ref> Në aspektin gjuhësor, gjuha e substratit paraindo-evropiane e folur në Ballkanin jugor ka ndikuar ndoshta [[Gjuha proto-shqipe|para-protoshqipishten]], idiomën paraardhëse të shqipes. {{Sfn|Demiraj|2006}} Shtrirja e këtij ndikimi gjuhësor nuk mund të përcaktohet me saktësi për shkak të pozicionit të pasigurt të shqipes midis [[Gjuhët paleo-ballkanike|gjuhëve paleo-ballkanike]] dhe vërtetimit të pakët të tyre. {{Sfn|Demiraj|2006}} Megjithatë Megjithatë janë propozuar disa huazime, si p.sh. {{Lang|sq|shegë}} ' dhe {{Lang|sq|lëpjetë}} ' ; krahaso me lápathon paragrek ' . {{Sfn|Orel|1998}} {{Sfn|Demiraj|2006}} Shqipja është gjithashtu e vetmja gjuhë në Ballkan që ka ruajtur elementet e sistemit numerik vigezimal – {{Lang|sq|njëzet}} ' , {{Lang|sq|dyzet}} ' – e cila ishte e përhapur në gjuhët paraindo-evropiane të Evropës; siç është [[gjuha baske]], e cila përdor gjerësisht numërimin vigesimal.<ref name="DemirajPIE" /> Ky substrat paraindoevropian është identifikuar edhe si një nga faktorët kontribuues të traditave kulturore të shqiptarëve.<ref>{{Cite book|last=Trnavci|first=Gene|url=https://books.google.com/books?id=9Rx7_KyUp7cC&pg=PA205|title=The interaction of customary law with the modern rule of law in Albania and Kosova|date=2010|publisher=Springer|isbn=978-9048137497|editor-last=Mortimer Sellers|page=205}}</ref> === Vërtetimi === Përmendja e parë e vërtetuar e shqipes ndodhi në vitin 1285 në qytetin [[Republika e Venedikut|venecian]] të [[Dubrovniku|Raguzës]] ( [[Dubrovniku]] i sotëm, [[Kroacia|Kroaci]] ) kur një dëshmitar krimi i quajtur Matthew dëshmoi: "Dëgjova një zë që qante në male në shqip" ( {{Lang-la|Audivi unam vocem clamantem in monte in lingua albanesca}} ). {{Sfn|Rusakov|2017}} Shembujt më të hershëm të shkruar të shqipes janë [[Formula e pagëzimit|Formula e Pagëzimit]] (1462) dhe [[Fjalorthi i Arnold Ritter von Harffit|Leksiku i Arnold Ritter von Harfit]] (1496). Teksti i parë shqip i shkruar me [[Alfabeti grek|shkronja greke]] është një fragment i ''Ungjillit të Pashkëve'' të shekullit të 15-të ose të 16-të. Librat e parë të shtypur në shqip janë ''[[Meshari]]'' (1555) dhe ''E mbsuame e krështerë'' e [[Llukë Matrënga|Luca Matranga]] (1592). {{Sfn|Rusakov|2017}} Megjithatë, siç vëren Fortson, veprat e shkruara shqipe ekzistonin para kësaj pike; ata thjesht kanë humbur. Ekzistenca e shqipes së shkruar përmendet shprehimisht në një letër të dëshmuar nga viti 1332 dhe librat e parë të ruajtur, duke përfshirë edhe ato në gegërisht dhe në toskërisht, ndajnë veçori drejtshkrimore që tregojnë se ishte zhvilluar një formë e gjuhës së përbashkët letrare.<ref>{{Cite book|last=Benjamin W. Fortson IV|title=Indo-European Language and Culture: An Introduction|date=2005|publisher=Blackwell Publishing Ltd|isbn=978-1-4051-0315-2|pages=391|quote="But we know there were earlier works which have vanished without a trace: the existence of written Albanian is already mentioned in a letter of 1332, and the first preserved books in both Geg and Tosk share features of spelling that indicate some kind of common literary language had already developed."}}</ref> === Toponimia === Në Ballkan dhe në Italinë e Jugut, disa toponime, emra lumenjsh dhe malesh që janë vërtetuar që nga lashtësia mund të shpjegohen etimologjikisht nëpërmjet shqipes ose kanë evoluar fonologjikisht përmes shqipes dhe më vonë janë adoptuar në gjuhë të tjera. Toponimet Toponimet e trashëguara nga një gjuhë protoshqiptare dhe data e adoptimit të toponimeve joshqiptare tregojnë në [[Albanologjia|albanologji]] se cilat rajone kanë origjinën, evoluar dhe zgjeruar gjuha shqipe. Varësisht nga etimologjia dhe zhvillimi fonologjik i propozuar që mbështesin gjuhëtarët, zakonisht përdoren etimologji të ndryshme për të lidhur shqipen me ilirishten, mesapishten, dardanishten, trakishten ose me një gjuhë të pavërtetuar paleo-ballkanike. * Brindisi është një qytet në Italinë jugore. ''Brundisium'' ishte fillimisht një vendbanim i Mesapianëve Iapigian , pasardhës të një populli ilir që migroi nga Ballkani në Itali në tranzicionin e bronzit të vonë/epokës së hershme të hekurit. Emri nxjerr në pah lidhjet mes Mesapic me shqipen pasi ''brendo'' Messapic (deli) lidhet me ''brirët'' e vjetër gegë . * Bunë është një lumë në Shqipërinë veriperëndimore, pranë qyteteve Shkodër dhe Ulqin (Ulqin). Shumica e studiuesve e konsiderojnë atë një hidronim të trashëguar drejtpërdrejt nga ilirishtja ''Barbanna'' . Një propozim më pak i pranuar nga Eqrem Çabej e konsideron atë një emër të palidhur që rrjedh nga ''buenë'' (përmbytja e ujërave). Hidronimi Bunë nëpërmjet të cilit doli sllavishtja ''Bojana'' , shpesh shihet si tregues se shqipja flitej në epokën parasllave në Malin e Zi jugor. * Drini është një lumë në veri të Shqipërisë, Kosovës dhe Maqedonisë së Veriut. Hidronime të ngjashme përfshijnë Drinon në Shqipërinë Jugore dhe Drinën në Bosnje. Në përgjithësi konsiderohet me origjinë ilire. * Durrësi është një qytet në Shqipërinë e mesme. Ajo u themelua si një koloni e lashtë greke dhe u zgjerua shumë në kohën romake. Njihej si ''Epidamnos'' dhe ''Dyrrhachion'' / ''Dyrrhachium'' . ''Dyrrhachium'' është me origjinë greke dhe i referohet pozicionit të qytetit në një breg shkëmbor. Emrat e sotëm të qytetit në shqip ( ''Durrës'' ) dhe italisht ( ''Durazzo'' , <small>shqiptimi italisht:  </small>[duˈrattso] ) rrjedhin nga ''Dyrrachium'' / ''Dyrrachion'' . Një paraardhës i ndërmjetëm, i palatalizuar gjendet në formën ''Dyrratio'', dëshmuar në shekujt e hershëm pas Krishtit. Mbarimi i palatalizuar /-tio/ ndoshta përfaqëson një ndryshim fonetik në mënyrën se si banorët e qytetit e shqiptonin emrin e tij.  Ruajtja e dorikes së vjetër /u/ tregon se emri modern rrjedh nga popullsitë të cilave u njihej toponimi në shqiptimin e tij origjinal dorik.  Theksi fillestar në shqipen ''Durrës'' presupozon një theksim ilir në rrokjen e parë. Teoritë që mbështesin vazhdimësinë lokale iliro-shqiptare e interpretojnë Durrësin < Dyrratio si dëshmi se shqipfolësit kanë jetuar vazhdimisht në Shqipërinë qendrore bregdetare. Teori të tjera sugjerojnë se toponimi nuk tregon domosdoshmërisht vazhdimësi, por mund të jetë njësoj evolucioni i një fjale huazimi të marrë nga një popullsi protoshqiptare e cila u shpërngul në qytet dhe në zonën e tij në antikitetin e vonë nga rajonet veriore shqiptare. * Epidamnos është emri më i vjetër i njohur i Durrësit dhe është emri i parë me të cilin njihej kolonia e lashtë greke e Korintit. Konsiderohet gjerësisht si me origjinë ilire , siç u propozua për herë të parë nga gjuhëtari Hans Krahe ,  dhe dëshmohet te Tukididi (shek. V p.e.s.), Aristoteli (shek. IV p.e.s.) dhe Polibi (shek. II p.e.s.).  Etimologjikisht, ''Epidamnos'' mund të lidhet me protoshqiptarin *dami (këlysh, kafshë e re, dem i ri) > dem (shqipja e sotme) siç propozohet nga gjuhëtari Eqrem Çabej . * Erzeni është një lum në Shqipërinë e Mesme. Rrjedh nga ilirishtja ''Ardaxanos'' (*daksa "ujë", "det") që gjendet në Daksa dhe emri i fisit Dassareti . * Ishëm është një lum në Shqipërinë e mesme. Është regjistruar si ''Isamnus'' ilir në lashtësi. Shqipja ''Ishëm'' rrjedh drejtpërdrejt nga ''Isamnus'' dhe tregon se gjuha stërgjyshore e tij flitej në zonë. * Mat është një lumë në veri të Shqipërisë. Përgjithësisht konsiderohet me origjinë ilire dhe fillimisht do të thoshte "breg lumi, breg". Ai evoluoi brenda shqipes si term i trashëguar nga gjuha e tij stërgjyshore. Tregon se flitej në luginën e lumit Mat. Një hidronim i ngjashëm, Matlumë, gjendet në Kaçanik .Nis * h ( ''Niš'' ) është një qytet në Serbinë juglindore. Ai evoluoi nga një toponim i vërtetuar në greqishten e vjetër si ''ΝΑΙΣΣΟΣ'' (Naissos), i cili mori formën e tij të tanishme nëpërmjet ndryshimeve fonetike në protoshqipisht dhe më pas hyri në sllavisht. ''Nishi'' mund të tregojë se protoshqiptarët kanë jetuar në rajon në kohët parasllave.  Kur ka ndodhur ky vendbanim është një çështje debati, pasi protoshqiptarët mund të kenë lëvizur relativisht vonë në antikitet në zonën që mund të ketë qenë një zgjerim lindor i vendbanimit protoshqiptar siç nuk presupozon asnjë toponim tjetër i njohur në antikitet në zonë. një zhvillim shqiptar.  Zhvillimi i ''Nishit'' < ''Naiss-''mund të përfaqësojë gjithashtu një zhvillim rajonal në Ballkanin e antikitetit të vonë i cili edhe pse është i lidhur mund të mos jetë identik me atë shqiptar. * Vjosë është një lumë në Shqipërinë jugore dhe në Greqinë veriore. Në antikitet, ajo ishte pjesë e kufirit midis ilirishtes dhe grekëve epirote. Në mesjetën e hershme, lugina e lumit Vjosa (në greqisht, Aoos ose Vovousa) u vendos nga popujt sllavë. ''Për shqipen Vjosë'' është propozuar një evolucion gradual brenda shqipes dhe një huazim nga sllavishtfolësit ose një huazim nga sllavishtja *Vojusha në shqip .  Të dy propozimet janë të diskutueshme. Pavarësisht nga etimologjia, lugina e Vjosës është një zonë e kontaktit gjuhësor shqiptaro-sllav që nga shekulli VI-VII e këndej. * Vlora është një qytet në Shqipërinë jugperëndimore. Ajo u themelua si koloni e lashtë greke ''Aulona'' (/Avlon/) në epokën pararomake. Shqipja ''Vlorë'' është një prejardhje e drejtpërdrejtë nga greqishtja e lashtë ''Aulon'' . Një ndërmjetësim i propozuar sllav nga *Vavlona është refuzuar pasi nuk përputhet me zhvillimin fonologjik të shqipes. Toponimi ka dy trajta, ''Vlorë'' (toskërisht) dhe ''Vlonë'' (gegë), gjë që tregon se ai ka qenë tashmë në përdorim në popullsinë e Shqipërisë së Veriut përpara shfaqjes së rotacizmit në toskërisht. * Shkodra është një qytet në Shqipërinë veriperëndimore. Është një nga vendbanimet më domethënëse në Shqipëri dhe në epokën pararomake ka qenë kryeqyteti i mbretërisë ilire të Genthit. Antikiteti i vonë ''Scodra'' ishte një qytet i romanizuar, i cili edhe relativisht vonë në mesjetë kishte një popullsi vendase që fliste dalmat që e quajti atë ''Skudra'' . Sllave ''Skadar'' është një huazim nga emri Romance. Origjina e shqipes ''Shkodër'' / ''Shkodra'' si zhvillim i drejtpërdrejtë i ilirishtes ''Scodra'' ose si zhvillim i një fjale huazim latine në protoshqipisht është një temë debati. Në teoritë që refuzojnë një derivim të drejtpërdrejtë nga ''Scodra'', këputja e mundshme e vazhdimësisë gjuhësore nga forma ilire thirret si tregues se shqipja nuk flitej vazhdimisht në Shkodër dhe rrethinë nga antikiteti pararomak deri në antikitetin e vonë. * Shkumbini është një lumë në Shqipërinë e mesme. Rrjedh nga latinishtja ''Scampinus'' e cila zëvendësoi ilirishten ''Genusus'' , siç shënohet në literaturën latine dhe greke të lashtë. Një ndërmjetësim sllav është refuzuar. Përfshirja e tij në huazime latine në evolucionin protoshqip dhe fonetik përkon me ekzistencën historike të një qyteti të madh romak (afër Elbasanit të sotëm ) që i dha lumit emrin e ri. * Shtip ( ''Shtip'' ) është qytet në lindje të Maqedonisë së Veriut. Në antikitet njihej me emrin ''Astibo-s'' . Në përgjithësi pranohet se Shtipi sllav është marrë nëpërmjet Shtipit shqiptar.  Për datën e vendosjes së protoshqiptarëve në Maqedoninë lindore kanë dalë argumente të ngjashme si në rastin e ''Nishit .'' === Rindërtimi gjuhësor === [[Gjuha shqipe]] dëshmohet në formë të shkruar duke filluar vetëm në shekullin e XV të erës sonë, kur tashmë ishte formuar etnosi shqiptar. Në mungesë të të dhënave të mëparshme për gjuhën, studiuesit kanë përdorur huazimet [[Gjuha latine|latine]] dhe [[Gjuhët sllave|sllave]] në shqip për të identifikuar vendndodhjen e origjinës së saj. {{Sfn|Wilkes|1995}} [[Gjuha proto-shqipe|Protoshqipja]] ka të ngjarë të kishte dalë përpara shekullit të I të erës sonë, kur kontaktet me [[Gjuhët neolatine|gjuhët romane]] filluan të ndodhin intensivisht. {{Sfn|Orel|2000}} {{Sfn|Rusakov|2017}} Disa studiues Disa studiues janë përpjekur të hamendësojnë gjuhën e pavërtetuar dhe përfundimisht kanë hartuar interpretime mbi ''Urheimatin'' e supozuar protoshqiptar dhe shoqërinë bazuar në leksikun e rindërtuar. {{Sfn|Orel|2000}} ==== Pastoralizmi ==== [[Gjuha shqipe]] zotëron një fjalor baritor të pasur dhe të "përpunuar", i cili është marrë për të sugjeruar që shoqëria shqiptare në kohët e lashta ka qenë baritore, me [[Trans-humanca|transhumanitet]] të përhapur dhe [[Blegtoria|blegtori]], veçanërisht të [[Delja|deleve]] dhe [[Dhia shtëpiake|dhive]] . {{Sfn|Klein|Joseph|Fritz|2018}} Jozefi interesohet për faktin se disa prej leksemave në fjalë kanë "përputhje të sakta" në [[Gjuha rumune|rumanisht]] . {{Sfn|Klein|Joseph|Fritz|2018}} Ata duket se kanë qenë [[Blegtoria|mbarështues bagëtish]] duke pasur parasysh gjerësinë e fjalorit të ruajtur vendas që ka të bëjë me [[Lopa|mbarështimin e lopëve]], mjeljen e kështu me radhë, ndërsa fjalët që kanë të bëjnë me [[Qeni|qentë]] priren të huazohen. Shumë fjalë në lidhje me [[Kali|kuajt]] janë ruajtur, por vetë fjala për kalin është një huazim latinisht. {{Sfn|Orel|2000}} ==== Hidronimet ==== [[Hidronimet]] paraqesin një tablo të ndërlikuar; termi për "det" ( ''det'' ) është vendas dhe një risi "albano- [[Gjuhët gjermanike|gjermanike]] " që i referohet konceptit të thellësisë, por një sasi e madhe fjalori detar është huazuar. Fjalët që u referohen përrenjve të mëdhenj dhe brigjeve të tyre priren të jenë huazime, por ''lumë'' ("lumi") është vendas, ashtu si dhe ''rryma'' (rrjedhja e ujit të lumit). Fjalët për përrenjtë më të vegjël dhe pellgjet e ndenjura me ujë janë më shpesh vendase, por fjala për "pellg", ''pellg'' është në fakt një pasardhës i zhvendosur semantikisht i fjalës së vjetër [[Greqishtja e lashtë|greke]] për "det i hapur", duke sugjeruar një ndryshim në vendndodhje pas kontaktit grek. Shqipja ka mbajtur që nga gjuha [[Gjuha proto-indo-evropiane|proto-indo-evropiane]] një term specifik që i referohet një pylli buzë lumit ( ''gjazë'' ), si dhe fjalët e tij për kënetat. Çuditërisht, shqipja ka ruajtur termat amtare për "vorbull", "gropë uji" dhe (ujor) "vend i thellë", duke e shtyrë [[Vladimir Orël|Orelin]] të spekulojë se Urheimati shqiptar ka të ngjarë të ketë një tepricë vorbullash dhe thellësish të rrezikshme. {{Sfn|Orel|2000}} Megjithatë, të gjitha fjalët që lidhen me detarin duket se janë huazuar. {{Sfn|Rusakov|2017}} ==== Bimësia ==== Për sa i përket [[Pylli|pyjeve]], fjalët për shumicën e halorëve dhe shkurreve janë vendase, siç janë termat për " [[Alnus|alder]] ", " elm ", " [[Dushku|lis]] ", " [[ahu]] " dhe " [[Bliri|bli]] ", ndërsa " [[Fraxinus|frash]] ", " [[Castanea|gështenjë]] ", " [[Betula|thupër]] "., " panja ", " [[plepi]] " dhe " [[Salix|shelgu]] " janë huazime. {{Sfn|Orel|2000}} ==== Organizimi social ==== Terminologjia origjinale farefisnore indo-evropiane u riformua rrënjësisht; dhe ndryshimet përfshinin një zhvendosje nga "nëna" në "motër" dhe ishin aq të plota sa që vetëm tre terma ruajtën funksionin e tyre origjinal; fjalët për "dhëndër", "vjehër" dhe "vjeher". {{Sfn|Orel|2000}} Të gjitha fjalët për farefisin e gjakut të shkallës së dytë, duke përfshirë "tezën", "xhaxhain", "nipin", "mbesën" dhe termat për nipërit e mbesat, janë huazime të lashta nga latinishtja. {{Sfn|Orel|2000}} === Kontaktet gjuhësore === ==== Modelet e përgjithshme të huazimit ==== Hapja ndaj huazimeve është quajtur një “tipar karakteristik” i shqipes. Njësitë leksikore origjinale shqipe të trashëguara drejtpërdrejt nga [[Gjuha proto-indo-evropiane|gjuha proto-indo-evropianja]] janë shumë më të pakta në krahasim me fjalët huazuese, megjithëse huazimet konsiderohen të jenë "të integruara në mënyrë të përkryer" dhe të padallueshme nga fjalori vendas në nivel sinkronik. {{Sfn|Klein|Joseph|Fritz|2018}} Edhe pse shqipja karakterizohet nga përthithja e shumë huazimeve, madje, në rastin e latinishtes, duke hyrë thellë në fjalorin bërthamë, disa fusha semantike megjithatë mbetën më rezistente. Termat që kanë të bëjnë me organizimin shoqëror shpesh ruhen, por jo ato që kanë të bëjnë me organizimin politik, ndërsa ato që kanë të bëjnë me tregtinë janë të gjitha të huazuara ose të reja. {{Sfn|Orel|2000}} Ndërsa fjalët për bimët dhe kafshët karakteristike të rajoneve malore janë krejtësisht origjinale, emrat për peshqit dhe për aktivitetet bujqësore shpesh supozohet se janë huazuar nga gjuhë të tjera. Megjithatë, duke pasur parasysh praninë e disa termave të vjetër të ruajtur në lidhje me faunën e detit, disa kanë sugjeruar se ky fjalor mund të ishte humbur me kalimin e kohës pasi fiset protoshqiptare u shtynë përsëri në brendësi gjatë pushtimeve.<ref>{{Cite book|last=Dečev|first=Dimităr D.|title=Charakteristik der thrakischen Sprache|publisher=Sofija Akademia|year=1952|page=113|language=de|trans-title=Characteristic of the Thracian language}}</ref> {{Sfn|Çabej|1961}} [[John J. Wilkes|Wilkes]] pohon se huazimet sllave në shqip sugjerojnë se kontaktet midis dy popullsive ndodhën kur shqiptarët banonin në pyje 600–900 metra mbi nivelin e detit. {{Sfn|Wilkes|1995}}Studiuesi Rusakov Rusakov vëren se pothuajse të gjitha leksema që lidhen me detarin në shqip janë fjalë huazuese, të cilat mund të tregojnë se folësit e proto-gjuhës nuk jetonin në [[Deti Adriatik|bregdetin e Adriatikut]] ose në afërsi të tij. {{Sfn|Rusakov|2017}} ==== Greqishtja ==== Kontakti gjuhësor midis shqipes dhe greqishtes daton në mënyrë të sigurt në epokën e hekurit. Kontaktet e mëparshme mund të përfshijnë kontakte ndërmjet gjuhëve përkatëse pas PIE, të cilat i dhanë lindjen e dy gjuhëve. Sipas Huld (1986), huatë e Greqisë së lashtë burojnë nga dy grupe gjeografike të dallueshme; Popullsi greqishtfolëse nga Maqedonia e lashtë dhe kolonitë greke në bregdetin e Adriatikut.  Dihet që nga puna e vitit 1910 të gjuhëtarit gjerman Albert Thumb, se shqipja zotëron një numër të vogël huash greke po aq të vjetra ose më të vjetra se huazimet më të hershme latine. Krzysztof (2016) sugjeron se greqishtja dorike mund të ketë marrë edhe disa fjalë huazimi nga protoshqipja, që mund të jenë qysh në shekullin e VII para Krishtit; ai tregon në mënyrë specifike shtatë fjalë të regjistruara nga gramatikani grek Hesychius i Aleksandrisë (shek. V pas Krishtit), dhe veçanërisht për termin ἀάνθα 'një lloj vathi', i cili u dëshmua për herë të parë në veprën e poetit lirik koral Alkman . Fjalët e huazuara nga greqishtja (p.sh. Gk (NW) ''mākhaná'' "pajisje, instrument" > ''mokër'' "gur mulliri", Gk (NW) ''drápanon'' > ''drapër'' "drapër" etj.) datojnë para epokës së krishterë  dhe janë kryesisht të dorikëve . Dialekti grek ,  që do të thotë se paraardhësit e shqiptarëve kanë qenë në kontakt me pjesën veriperëndimore të qytetërimit të lashtë grek dhe ndoshta kanë huazuar fjalë nga qytetet greke ( Dyrrachium , Apollonia , etj.) në territorin ilir, koloni që i përkisnin Ndarja dorike e greqishtes, ose nga kontaktet në Epirzonë. Huazimet më të hershme greke filluan të hyjnë në Shqipëri rreth vitit 600 p.e.s. dhe janë të origjinës dorike, që priren t'u referohen perimeve, frutave, erëzave, kafshëve dhe veglave. Jozefi argumenton se kjo shtresë pasqyron kontaktet midis grekëve dhe protoshqiptarëve që nga shekulli i 8-të para Krishtit e në vazhdim, me grekët që ishin ose kolonë në bregdetin e Adriatikut ose tregtarë grekë në brendësi të Ballkanit. Vala e dytë e huave greke filloi pas ndarjes së Perandorisë Romake në 395 dhe vazhdoi gjatë gjithë periudhave bizantine, osmane dhe moderne. Një argument në favor të origjinës veriore të shqipes është numri relativisht i vogël i fjalëve të huazuara nga greqishtja e vjetër , kryesisht nga dialekti dorik, edhe pse Iliria e Jugut ishte fqinje me qytetërimin klasik grek dhe kishte një sërë kolonish greke përgjatë vijës bregdetare ilire.  Sipas gjuhëtarit bullgar Vladimir I. Georgiev , teoria e origjinës ilire për shqiptarët është dobësuar nga mungesa e ndonjë emri shqip para shekullit të 12-të dhe nga ndikimi i kufizuar grek në shqip (Shih ''Linja e Jireçekut''). Në argumentin e Georgiev-it, nëse shqiptarët do të kishin banuar vazhdimisht që nga kohërat e lashta në një atdhe që ndodhet afër Shqipërisë moderne, numri i fjalëve huazuese greke në shqipe duhet të ishte më i madh.  Sipas Hermann Ölberg, leksiku modern i shqipes mund të përfshijë vetëm 33 fjalë me origjinë greke të lashtë. Megjithatë, duke pasur parasysh sasinë e izoglosave shqiptaro-greke , të cilat studiuesi Vladimir Orel i konsideron çuditërisht të larta (në krahasim me ato indo-shqiptare dhe armeno-shqiptare), autori arrin në përfundimin se kjo afërsi e veçantë mund të jetë rezultat i një sekondare intensive. kontaktet e dy protodialekteve. Curtis (2012) nuk e konsideron numrin e fjalëve të huazuara të mbijetuara si një argument të vlefshëm, pasi shumë huazime greke ka të ngjarë të humbën përmes zëvendësimit me huazime të mëvonshme latine dhe sllave, ashtu siç u ndodh famëkeq shumicës së fjalorit vendas të shqipes.  Disa studiues si Çabej  dhe Huld kanë kundërshtuar argumentin se provat greke nënkuptojnë një origjinë "veriore", në vend të kësaj sugjerojnë të kundërtën, që përkatësitë specifike veriperëndimore/dorike dhe datimi i lashtë i huave greke nënkuptojnë një prani specifike të shqiptarëve të Ballkanit Perëndimor në veri dhe perëndim të grekëve veçanërisht në antikitet. ndonëse Huld paralajmëron se "pararendësit" klasikë të shqiptarëve do të ishin "ilirët" për shkrimtarët klasikë", por se emërtimi ilir nuk është "iluminues" pasi etnologjia klasike ishte e pasaktë.  Shembull përfshijnë greqishten e lashtë ''λάχανον'' dhe refleksin e tij shqip ''lakër'' sepse do të dukej se ishte huazuar përpara se < ''χ>'' të ndryshonte nga një ndalesë e aspiruar /kʰ/ në një fërkime /x/,dhe refleksi i tij i shqipes ''mokër'' , i cili gjithashtu duket se pasqyron një ndalesë /kʰ/ për < ''χ>'' dhe gjithashtu duhet të jetë specifikisht dorik ose veriperëndimor (dialektet e tjera greke kanë < ''e>'' ose < ''η>'' në vend të < ''ά>),'' dhe ''θωράκιον'' dhe e saj Refleksi i shqipes ''targozë'' që duket se i ka paraprirë fërkimit të greqishtes < ''θ>'' (para zhvendosjes në Koine, që përfaqëson /tʰ/). ==== Huazime latine dhe romake të hershme ==== Huazimet latine datohen në periudhën 167 p.e.s. deri në vitin 400 të erës sonë. {{Sfn|Klein|Joseph|Fritz|2018}} 167 pes përkon me rënien e mbretërisë së sunduar nga [[Genti]] dhe pasqyron datën e hershme të hyrjes së fjalorit me bazë latine në shqipe. Ajo hyri në shqipen në fazën e hershme protoshqiptare dhe u zhvillua në fazat e mëvonshme si pjesë e fjalorit protoshqip dhe brenda sistemit të saj fonologjik. Gjuha shqipe Gjuha shqipe është një nga gjuhët më të vjetra që ra në kontakt me latinishten dhe përvetësoi fjalorin latin. Ka ruajtur 270 fjalë me bazë latine që gjenden në të gjitha gjuhët romane, 85 fjalë që nuk gjenden në gjuhët romane, 151 që gjenden në gjuhën shqipe, por jo në romanishten ballkanike dhe rumanishten pasardhëse të saj, dhe 39 fjalë që gjenden vetëm. në shqip dhe rumanisht. {{Sfn|Demiraj|2008}} Zona e kontaktit midis shqipes dhe rumanishtes ka të ngjarë të ndodhej në Serbinë lindore dhe juglindore. {{Sfn|Fine|1991}} Ruajtja e fjalorit protoshqip dhe e veçorive gjuhësore në rumanishten nxjerr në pah se të paktën pjesërisht latinishtja ballkanike u shfaq pasi shqipfolësit kaluan në latinisht. {{Sfn|Prendergast|2017}} Shtresa tjetër e kontakteve gjuhësore të shqipes me latinishten përfshin dalmatishten e vjetër, një derivat ballkanik perëndimor i latinishtes ballkanike. Shqiptari mesjetar mbante lidhje me formacionet latine bregdetare perëndimore dhe qendrore të brendshme të Ballkanit. {{Sfn|Hamp|1963}} Hamp tregon se ka fjalë që ndjekin rregullat fonetike dalmate në shqip, duke dhënë si shembull fjalën ''drejt'' 'drejt' < ''d(i)rectus'' zhvillime që përputhen në dalmatishten e vjetër ''traita'' < ''tract'' . {{Sfn|Hamp|1963}} Studiuesit rumunë Studiuesit rumunë Vatasescu dhe Mihaescu, duke përdorur analizën leksikore të shqipes, kanë arritur në përfundimin se shqipja ishte gjithashtu e ndikuar shumë nga një gjuhë romantike e zhdukur që ishte e ndryshme nga rumanishtja dhe [[Gjuha dalmate|dalmatishtja]] . Për shkak se fjalët latine të përbashkëta vetëm për rumanishten dhe shqipen janë dukshëm më të vogla se ato që janë të zakonshme vetëm për shqipen dhe gjuhën romane perëndimore, Mihaescu Mihaescu argumenton se shqipja ka evoluar në një rajon me kontakt shumë më të madh me rajonet romake perëndimore sesa me rajonet rumun-folëse dhe ky rajon ndodhet në [[Shqipëria|Shqipërinë]] e sotme, [[Kosova|Kosovën]] dhe [[Maqedonia e Veriut|Maqedoninë e Veriut]] Perëndimore, që shtrihet në lindje deri në [[Manastiri (qytet)|Manastir]] dhe [[Prishtina|Prishtinë]] .<ref name="MadgearuAlbanianRomans">{{Harvnb|Madgearu|Gordon|2008}}</ref> Fjalori fetar i krishterë i shqipes është kryesisht latinisht, duke përfshirë edhe termat bazë si "të bekosh", "altar" dhe "të marrësh kungim". Ai tregon se shqiptarët u kristianizuan nën liturgjinë dhe rendin kishtar me bazë latine, i cili do të njihej si "katolik romak" në shekujt e mëvonshëm. {{Sfn|Klein|Joseph|Fritz|2018}} ==== Sllave ==== Kontaktet e para mes gjuhës shqipe dhe gjuhëve sllave filluan pas shpërnguljeve të sllavëve të jugut [[Migrimet sllave në Ballkan|në Ballkan]] në shekujt VI dhe VII. Leksiku modern i shqipes përmban rreth 250 huazime sllave që ndahen në të gjitha dialektet. {{Sfn|Rusakov|2017}} Vendbanimet sllave ndoshta i dhanë formë shtrirjes aktuale gjeografike të shqiptarëve. Ka të ngjarë që shqiptarët janë strehuar në zonat malore të [[Shqipëria|Shqipërisë]] veriore dhe qendrore, [[Mali i Zi|Malit të Zi]] lindor, [[Maqedonia e Veriut|Maqedonisë së Veriut]] perëndimore dhe [[Kosova|Kosovës]] . Kontakti i gjatë midis sllavëve dhe shqiptarëve mund të ketë qenë i zakonshëm në kalimet malore dhe zonat bujqësore ose peshkimi, veçanërisht në luginat e degëve [[Drini i Bardhë|Bardhë]] e [[Drini i Zi|Zi]] të [[Lumi i Drinit|Drinit]] dhe rreth liqeneve të [[Liqeni i Shkodrës|Shkodrës]] dhe [[Ohri|Ohrit]] . Një kontakt i tillë me njëri-tjetrin në këto zona ka shkaktuar shumë ndryshime në dialektet vendase sllave dhe shqipe. {{Sfn|Curtis|2012}} Meqë shqipja dhe sllavishtja kanë qenë në kontakt që në mesjetën e hershme, huazimet toponimike në të dyja i përkasin shtresave të ndryshme kronologjike dhe zbulojnë periudha të ndryshme përvetësimi. huazimet Huazimet e vjetra sllave në shqipe i zhvillojnë *s-të e hershme sllave si sh dhe *y si u brenda fonologjisë shqipe të asaj epoke. [[Norbert Jokl]] e përkufizoi këtë periudhë më të vjetër nga kontaktet më të hershme shqiptaro-sllave deri në vitin 1000 të erës sonë, ndërsa gjuhëtarët bashkëkohorë si [[Vladimir Orël|Vladimir Orel]] Vladimir Orel e përkufizojnë atë midis shekullit të 6-të dhe të 8-të të erës sonë. {{Sfn|Ylli|1997}} {{Sfn|Orel|2000}} huazimet Huazimet më të reja ruajnë sllavishten /s/ dhe veçori të tjera që nuk tregojnë më zhvillim fonologjik brenda shqipes. Të tilla toponime nga periudha e hershme e kontaktit në Shqipëri Shqipëri përfshijnë [[Njësia administrative Bushtricë|Bushtricën]] ( [[Kukësi|Kukës]] ), {{Sfn|Ylli|2000}} [[Dishnica|Dishnicën]] ( [[Rrethi i Përmetit|Përmet]] ), {{Sfn|Ylli|2000}} ''Dragoshtunjë'' ( [[Elbasani|Elbasan]] ), {{Sfn|Ylli|2000}} ''Leshnjë'' ( [[Njësia administrative Leshnjë|Leshnjë]], [[Berati|Berat]] e zona të tjera), {{Sfn|Ylli|2000}} [[Njësia administrative Shushicë, Elbasan|Shelcan]] ( Elbasan), [[Shishtaveci|Shishtavec]] (Kukës/Gora), [[Njësia administrative Progër|Shuec]] ( [[Bashkia Devoll|Devoll]] ) dhe ''[[Njësia administrative Picar|Shtëpëz]]'' ( [[Qarku i Gjirokastrës|Gjirokastër]] ), {{Sfn|Ylli|2000}} ''Shopël'' ( [[Njësia administrative Iballë|Iballë]] ), {{Sfn|Ylli|2000}} ''Veleshnjë'' ( [[Bashkia Skrapar|Skrapar]] ) {{Sfn|Ylli|2000}} e të tjerë. {{Sfn|Ylli|2000}} Toponime të ngjashme në një periudhë të mëvonshme dhanë rezultate të ndryshme p.sh ''Bistricë'' ( [[Saranda|Sarandë]] ) në vend të ''Bushtricës'' ose ''Selcan'' ( [[Këlcyra|Këlcyrë]] ) në vend të ''Shelcanit'' . {{Sfn|Ylli|2000}} Një pjesë e toponimeve me origjinë sllave janë përvetësuar në shqipen para përfundimit të metatezës së lëngshme sllave (rreth fundi i shek. VIII). Ato përfshijnë [[Manastiri i Ardenicës|Ardenicën]] (Lushnjë), Berzanë (Lezhë), Gërdec dhe Berzi (Tiranë) dhe një grup toponimesh përgjatë rrugës Berat-Tepelenë-Përmet. {{Sfn|Ylli|2000}} ==== Hipoteza e paidentifikuar e gjuhës romantike ==== Është konstatuar se latinizimi i pjesshëm i Shqipërisë së epokës romake ishte i rëndë në zonat bregdetare, në rrafshnalta dhe përgjatë ''rrugës [[Via Egnatia]]'', që kalonte përmes Shqipërisë. Në këto rajone, Madgearu vëren se mbijetesa e emrave ilirë dhe përshkrimi i njerëzve me veshje ilire në gurët e varreve nuk mjafton për të provuar rezistencën e suksesshme kundër romanizimit dhe se në këto rajone kishte shumë mbishkrime latine dhe vendbanime romake. Madgearu arrin në përfundimin se vetëm rajonet malore veriore i shpëtuan romanizimit. Në disa rajone, Madgearu arrin në përfundimin se është dëshmuar se në disa zona një popullsi latine që mbijetoi të paktën deri në shekullin e shtatë, kaloi në shqip emra vendesh që kishin karakteristika të përziera të kulturës romake lindore dhe perëndimore.<ref name="MadgearuAlbanianRomans" /> == Arkeologjia == [[Skeda:Glass_necklace,_7th_-_8th_century,_Shurdhah_-_Archeological_Museum_of_Tirana.jpg|parapamje| Gjerdan qelqi, shekulli VII - VIII, Shurdhah]] [[Kultura e Komanit|Kultura e Komanit dhe Krujës]] është një kulturë arkeologjike e dëshmuar nga antikiteti i vonë deri në mesjetë në Shqipërinë qendrore dhe veriore, në Malin e Zi jugor dhe vende të ngjashme në pjesët perëndimore të [[Maqedonia e Veriut|Maqedonisë së Veriut]] . {{Sfn|Curta|2012}} {{Sfn|Filipovski|2010}} Ai përbëhet nga vendbanime të ndërtuara zakonisht nën kalatë kodrash përgjatë rrjeteve rrugore [[Lezha|Lezhë]] ( [[Prevalitana|Praevalitana]] ) - [[Dardania|Dardani]] dhe [[Via Egnatia]] që lidhnin vijën bregdetare të Adriatikut me provincat romake qendrore ballkanike. Zona e tipit të saj është Komani dhe kodra e Dalmaces aty pranë në luginën e lumit Drin. Fushata të kufizuara gërmimesh ndodhën deri në vitet 1990. Objekte nga një zonë e gjerë që mbulon rajonet e afërta të gjithë Perandorinë Bizantine, Ballkanin verior dhe Hungarinë dhe rrugët detare nga Siçilia në Krime u gjetën në Dalmace dhe vende të tjera që vinin nga shumë qendra të ndryshme prodhimi: lokale, bizantine, siciliane, avaro-sllave, hungareze., Krimesë dhe madje ndoshta merovingian dhe karolingian. {{Sfn|Bowden|2004}} Në kuadër të arkeologjisë shqiptare, bazuar në vazhdimësinë e formave ilire pararomake në prodhimin e disa llojeve të objekteve vendase të gjetura në varre, popullsia e Komani-Krujës u inkuadrua si një grup që rridhte nga ilirët vendas që "re. - pohuan pavarësinë e tyre” nga Perandoria Romake pas shumë shekujsh dhe formuan bërthamën e rajonit të mëvonshëm historik të [[Principata e Arbërit|Arbanonit]] . {{Sfn|Wilkes|1995}}  Meqenëse kërkimi u përqendrua pothuajse tërësisht në kontekstet e varreve dhe vendet e varrimit, vendbanimet dhe hapësirat e banimit shpesh shpërfilleshin. {{Sfn|Nallbani|2017}} Arkeologjia jugosllave propozoi një rrëfim të kundërt dhe u përpoq ta përfytyronte popullsinë si sllave, veçanërisht në rajonin e Maqedonisë perëndimore. {{Sfn|Curta|2012}} Kërkimet arkeologjike kanë treguar se këto vende nuk kishin lidhje me rajonet e banuara atëherë nga sllavët dhe madje edhe në rajone si Maqedonia, asnjë vendbanim sllav nuk ishte themeluar në shekullin e VII.<ref name="Curta73">{{Harvnb|Curta|2012}}</ref> Ajo që u konstatua në këtë fazë të hershme të kërkimit ishte se vendbanimet Komani-Krujë përfaqësonin një popullsi vendase, josllave, e cila është përshkruar si ilire e romanizuar, latinishtfolëse ose latinishte.<ref name="Wilkes278" /><ref name="Bowden61">{{Harvnb|Bowden|2003}}</ref> Këtë e vërteton mungesa e toponimeve sllave dhe mbijetesa e atyre latine në zonën Komani-Krujë. Në aspektin historiografik, teza e arkeologjisë së vjetër shqiptare ishte një hipotezë e paprovueshme pasi nuk ekzistojnë burime historike që mund të lidhin Komani-Krujën me vërtetimin e parë të caktuar të shqiptarëve mesjetarë në shekullin e 11-të.<ref name="Wilkes278">{{Harvnb|Wilkes|1995}}</ref><ref name="Bowden61" /> Arkeologjikisht, ndërsa konsiderohej e mundur dhe madje e mundshme që objektet Komani-Krujë të përdoreshin vazhdimisht që nga shekulli i VII-të, mbeti një hipotezë e paprovuar pasi kërkimet ishin ende të kufizuara.<ref name="Bowden229">{{Harvnb|Bowden|2004}}</ref> Nëse kjo popullsi përfaqësonte vazhdimësinë lokale ose mbërriti në një periudhë më të hershme nga një vend më verior pasi sllavët hynë në Ballkan, mbeti e paqartë në atë kohë, por pavarësisht nga origjina e tyre përfundimtare gjeografike, këto grupe ruajtën traditat kulturore të epokës së Justinianit të shekullit të 6-të, ndoshta si një deklaratën e identitetit të tyre kolektiv dhe kanë nxjerrë referencat e tyre materiale kulturore në sistemin ushtarak të Justinianit.<ref name="Curta2013a" /> Në këtë kontekst, ata mund të kenë përdorur zakonet e varrimit si një mjet referimi për një "imazh të idealizuar të fuqisë së kaluar romake".<ref name="Curta2013a">{{Harvnb|Curta|2013}}</ref> Kërkimi u zgjerua shumë pas vitit 2009 dhe studimi i parë i topografisë së Komanit u realizua në vitin 2014. Deri atëherë, përveç zonës së varrezave, përmasat e vendbanimit dhe shtrirja e tij mbetën të panjohura. Në vitin 2014 u zbulua se Komani zinte një sipërfaqe prej më shumë se 40 ha, një territor shumë më i madh nga sa mendohej fillimisht. Faza më e vjetër e vendbanimit të saj daton në epokën helenistike. {{Sfn|Nallbani|2017}} Zhvillimi i duhur filloi në antikitetin e vonë dhe vazhdoi edhe në mesjetë (shek. 13-14). Ai tregon se Komani ishte një kala romake e vonë dhe një nyje e rëndësishme tregtare në rrjetet e Praevalitana-s dhe Dardanisë. Në bastisjet avaro-sllave, komunitetet nga Shqipëria e sotme veriore dhe zonat e afërta u grumbulluan rreth zonave të kodrave për mbrojtje më të mirë siç është rasti i zonave të tjera si Lezha dhe Sarda. Gjatë shekullit të VII-të, pasi u rivendos autoriteti bizantin pas bastisjeve avaro-sllave dhe prosperiteti i vendbanimeve u rrit, Komani pa një rritje të popullsisë dhe një elitë e re filloi të formohej. Rritja e popullsisë dhe e pasurisë u shënua nga ngritja e vendbanimeve të reja dhe kishave të reja në afërsi të tyre. Komani krijoi një rrjet lokal me Lezhën dhe Krujën dhe nga ana e tij ky rrjet u integrua në botën e gjerë mesdhetare bizantine, mbajti kontakte me Ballkanin verior dhe u angazhua në tregti në distanca të gjata. {{Sfn|Nallbani|2017}} Tom Winnifrith (2020) thotë se kultura Komani-Kruja tregon se në atë zonë mbijetoi një qytetërim latino-ilir, për të dalë më vonë si shqiptarë dhe vlleh. Mungesa e interesimit të sllavëve për malet djerrë të Shqipërisë së Veriut do të shpjegonte mbijetesën e shqipes si gjuhë.<ref>{{Cite book|last=Winnifrith|first=Tom|url=https://books.google.com/books?id=UjQyEAAAQBAJ|title=Nobody's Kingdom: A History of Northern Albania|publisher=Signal Books|year=2020|isbn=9781909930957|pages=97–98|quote=And in these hills a Latin-Illyrian civilisation survived as witnessed by the Komani-Kruja culture, to emerge as Albanians and Vlachs in the second millenium}}</ref> == Teoritë gjuhësore paleo-ballkanike == [[Skeda:Vatra.jpg|parapamje| Harta e bërë nga bursa rumune sipas teorisë se zonat e kontaktit [[Gjuha proto-shqipe|protoshqiptar]] dhe [[Gjuha proto-rumune|protorumun]] ishin Dacia Mesdheu dhe [[Dardania]] në shekullin III, duke mos përjashtuar vazhdimësinë rumune në Daki.]] [[Skeda:Map_Romanian_Dawns.jpg|djathtas|parapamje| Pikëpamja rivale "imigracioniste" e origjinës rumune ku kontakti shqiptaro-rumun ndodhi ose në Dardani/Shqipërinë Verilindore ose në Trakën Perëndimore, duke supozuar se shqipja do të ishte folur në dhe/ose afër njërit ose të dyja këtyre dy rajoneve gjatë shekujve 6-9.]] Konsensusi i përgjithshëm mes hulumtuesve është se shqiptarët e kanë origjinën nga një ose ndoshta dosa përzierje të popujve paleo-ballkanikë, por se cilët janë ata popuj të veçantë është një çështje e debatit të vazhdueshëm.<ref>{{Cite journal|last=Poulianos|first=Aris|date=1976|title=About the origin of the Albanians (Illyrians)|journal=Iliria|volume=5|issue=1|pages=261–262|doi=10.3406/iliri.1976.1237}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Rapper|first=Gilles de|date=1 mars 2009|title=Pelasgic Encounters in the Greek-Albanian Borderland: Border Dynamics and Reversion to Ancient Past in Southern Albania|url=https://halshs.archives-ouvertes.fr/halshs-00400327/file/de%20Rapper%202009.pdf|journal=Anthropological Journal of European Cultures|volume=18|issue=1|pages=50–68|doi=10.3167/ajec.2009.180104|id={{ProQuest|214565742}}}}<templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles></ref><ref name="jstor3014121">{{Cite journal|last=Skene|first=Henry|date=1850|title=The Albanians|journal=Journal of the Ethnological Society of London (1848-1856)|volume=2|pages=159–181|doi=10.2307/3014121|jstor=3014121}}</ref> [[Mesapishtja]] është e vetmja gjuhë e vërtetuar mjaftueshëm nëpërmjet së cilës janë prodhuar lidhjet e pranuara përgjithësisht iliro-shqiptare. Është e paqartë nëse mesapishtja ishte një dialekt ilir apo nëse ajo ndryshonte mjaftueshëm për të qenë një gjuhë më vete, megjithëse në përgjithësi ajo trajtohet si një gjuhë e veçantë. Dardanishtja në kuadrin e një gjuhe të dallueshme ka fituar rëndësi në gjenealogjinë e mundshme të gjuhës shqipe në dekadat e fundit. Në gjenealogjinë e trakishtes, V. Georgiev, i cili propozoi "dako-misiane" si gjuhë stërgjyshore të shqipes, e konsideronte atë si gjuhë të veçantë nga trakishtja.<ref name="Rusakov555b">{{Harvnb|Rusakov|2017}}</ref> Nga pikëpamja gjenealogjike, Messapic është gjuha më e afërt të paktën pjesërisht e vërtetuar me shqipen. Hyllested & Joseph (2022) e etiketojnë këtë degë shqip-mesapic si ''ilire'' dhe në përputhje me bibliografinë e fundit identifikojnë greko-frigishten si degën IE më të afërt me atë shqiptaro-mesapik. Këto dy degë formojnë një grupim rajonal - i cili shpesh quhet "Ie ballkanike" - me armenishten. {{Sfn|Hyllested|Joseph|2022}} Dy grupimet kryesore gjuhësore më të gjera që janë propozuar si variante stërgjyshore të shqipes janë [[Gjuha ilire|ilirishtja]] dhe trakishtja .<ref name="Rusakov555a">{{Harvnb|Rusakov|2017|p=555}}</ref> Teoria gjuhësore ilire ka njëfarë konsensusi, por gjuha ilire është shumë pak e dëshmuar për të bërë krahasime të caktuara. Çështje të tjera lidhen me përkufizimet "ilire" dhe "trake" të cilat janë të paqarta dhe nuk zbatohen në të njëjtat zona që konsideroheshin si pjesë e [[Iliria|Ilirisë]] dhe [[Trakia|Thrakisë]] në antikitet.<ref name="Prendergast80">{{Harvnb|Prendergast|2017|p=80}}</ref><ref name="Rusakov555a" /> Në kërkimet bashkëkohore janë përcaktuar dy krahina kryesore onomastike në të cilat dalin emrat vetjakë ilirë; provincën jugore ilire ose juglindore dalmate (Shqipëria, Mali i Zi dhe brendësia e tyre) dhe krahina qendrore ilire ose e mesme dalmato-panoniane (pjesë të Kroacisë, Bosnjës dhe Serbisë perëndimore). Rajoni i [[Dardania|Dardanit]] (Kosova moderne, pjesë të [[Maqedonia e Veriut|Maqedonisë]] Veriore, pjesë të Serbisë lindore) pa mbivendosjen e antroponimit jugor/juglindor, dalmat dhe lokal. {{Sfn|Wilkes|1992}} Një zonë e tretë rreth Sllovenisë moderne, e konsideruar ndonjëherë si pjesë e Ilirisë në antikitet, konsiderohet të ketë qenë më afër Venetikut . {{Sfn|Wilkes|1992}} {{Sfn|Polomé|1982}} Eric Hamp Eric Hamp e distancoi kategorizimin e gjuhës shqipe nga grupime të veçanta historike me çështjet e tyre të pazgjidhura dhe e trajtoi atë si një gjuhë të veçantë paleo-ballkanike të padokumentuar për qëllime të qartësisë së kërkimit. Si e tillë, në dekadat e fundit është bërë e preferueshme që gjuhët historike si ilirishtja dhe trakishtja si dhe ato ekzistuese si shqipja të trajtohen si degë të veçanta brenda familjes indo-evropiane. {{Sfn|Rusakov|2017}} Ka ende një debat nëse [[gjuha ilire]] ka qenë [[Gjuhët kentum dhe satem|gjuhë centum apo satem]] . Është gjithashtu e pasigurt nëse ilirët flisnin një gjuhë homogjene ose më mirë një koleksion gjuhësh të ndryshme, por të lidhura, që gabimisht konsideroheshin të njëjtën gjuhë nga shkrimtarët e lashtë. Fiset venetike Fiset venetike, të konsideruara më parë ilire, nuk konsiderohen më të kategorizuara me ilirët. > E njëjta gjë thuhet ndonjëherë për gjuhën trake. Për shembull, bazuar në toponimet dhe njësitë e tjera leksikore, trakishtja dhe dakishtja ishin ndoshta gjuhë të ndryshme, por të lidhura.  Gjuha shqipe tregon gjurmë [[Gjuhët kentum dhe satem|satemizimi]] brenda pemës [[Gjuhët indo-evropiane|së gjuhës indoevropiane]], megjithatë shumica e albanologëve<ref>Matasović, Ranko (2012). [http://mudrac.ffzg.unizg.hr/~rmatasov/Albanian.pdf "A Grammatical Sketch of Albanian for students of Indo-European"]. Page 17:"It has been claimed that the difference between the three PIE series of gutturals is preserved in Albanian before front vowels. This thesis, sometimes referred to as Pedersen's law, is often contested, but still supported by the majority of Albanologists (e. g. Hamp, Huld, Ölberg, Schumacher and Matzinger). In examining this view, one should bear in mind that it seems certain that there were at least two palatalizations in Albanian: the first palatalization, whereby labiovelars were palatalized to s and z before front vowels and *y, and the second palatalization, whereby all the remaining velars (*k and *g) were palatalized to q and gj, respectively, in the same environment. PIE palatalized velars are affected by neither palatalization (they yield Alb. th, d, dh, cf. Alb. thom 'I say' < *k'ēnsmi, cf. Skr. śāṃs- 'praise', L cēnseo 'reckon')."</ref> mendojnë se ndryshe nga shumica e gjuhëve satem, ajo ka ruajtur dallimin e /kʷ/ dhe /gʷ/ nga /k/ dhe /g/ para zanoreve të përparme (të shkrira në gjuhët satem), dhe ka një debat nëse ilirishtja ishte [[Gjuhët kentum dhe satem|centum]] apo [[Gjuhët kentum dhe satem|satem]] . Nga ana tjetër, dakishtja dhe trakishtja<ref>{{Cite web|title=Illyrian|url=http://multitree.org/codes/xil|access-date=2019-11-29|website=MultiTree: A Digital Library of Language Relationships}}</ref> duket se i përkasin grupit [[Gjuhët kentum dhe satem|satem]] . Debati Debati shpesh është i ngarkuar edhe politikisht dhe për të qenë rezultati përfundimtar, nevojiten më shumë prova. Një provë e tillë për fat të keq mund të mos jetë lehtësisht e disponueshme për shkak të mungesës së burimeve burimeve. {{Sfn|Curtis|2012}} === Gjuha ilire === [[Skeda:Illyrians_in_the_1st-2nd_centuries_CE.png|djathtas|parapamje|250x250px| Fiset ilire në shekujt I-II të e.s.]] Përmendja Përmendja e parë e regjistruar e një lidhjeje midis ilirëve dhe shqiptarëve është në vitin 1709, që i atribuohet filozofit dhe matematikanit gjerman [[Gotfrid Lajbnici|Gottfried Leibniz]],Gottfried Leibniz më i famshëm për të qenë bashkë-shpikësi i llogaritjes së bashku me Isak Njuton [[Isak Njutoni|Isak Njutonin]] . Në një sërë letrash, ai fillimisht supozoi se shqipja kishte lidhje me gjuhët e tjera sllave përgjatë Adriatikut Adriatikut, por shpejt ndryshoi mendje dhe e lidhi gjuhën shqipe me atë të ilirëve të lashtë.<ref>{{Cite web|title=1705-1715 &#124; Gottfried Wilhelm Leibniz: Correspondence on the Albanian Language|url=http://www.albanianhistory.net/1705_Leibniz/index.html}}</ref> Për sa i përket gjuhëve Për sa i përket gjuhëtarëve apo historianëve, teoria se shqiptarët kishin lidhje me ilirët u propozua për herë të parë nga historiani suedez<ref>{{Cite web|title=1774 — Johann Thunmann: On the History and Language of the Albanians and Vlachs|url=http://www.albanianhistory.net/texts16-18/AH1774.html|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20100617214314/http://www.albanianhistory.net/texts16-18/AH1774.html|archive-date=2010-06-17|website=Texts and Documents of Albanian History|publisher=Robert Elsie}} [from:{{Cite book|last=Johann Thunmann|title=Über die Geschichte und Sprache der Albaner und der Wlachen|year=1774|location=Leipzig|chapter=Legenda iz vremena Cara Samuila o poreklu naroda}} Translated from the German by Robert Elsie.]</ref> [[Johann Erich Thunmann]] në vitin 1774.<ref>{{Cite book|last=Thunmann|first=Johannes E.|title=Untersuchungen uber die Geschichte der Oslichen Europaischen Volger|publisher=Teil|year=1774|location=Leipzig}}</ref> Studiuesit që mbrojnë origjinën ilire janë të shumtë.<ref>{{Cite book|last=Fortson|first=Benjamin W.|title=Indo-European language and culture: an introduction|publisher=Wiley-Blackwell|year=2004|isbn=978-1-4051-0316-9|edition=5th}}</ref><ref>Stipčević, Alexander. Iliri (2nd edition). Zagreb, 1989 (also published in Italian as "Gli Illiri")</ref><ref>{{Cite book|last=Hammond|first=Nicholas|title=Perspectives on Albania|publisher=St. Martin's Press|year=1992|editor-last=Winnifrith|editor-first=Tom|location=New York|chapter=The Relations of Illyrian Albania with the Greeks and the Romans}}</ref><ref name="ReferenceA">{{harvnb|Mallory|Adams|1997}}</ref> Ata që argumentojnë në favor të origjinës ilire pohojnë se [[Lista e fiseve ilire|fiset indigjene ilire]] që banonin në [[Iliria|Ilirinë]] e Jugut (përfshirë Shqipërinë e sotme) u ngjitën në male kur sllavët pushtuan ultësirat,<ref>{{Cite book|last=Hammond|first=Nicholas|title=Migrations and invasions in Greece and adjacent areas|url=https://archive.org/details/migrationsinvasi0000hamm|publisher=Noyes Press|year=1976|isbn=978-0-8155-5047-1|page=[https://archive.org/details/migrationsinvasi0000hamm/page/163 163]|quote=Illyrian has survived. Geography has played a large part in that survival; for the mountains of Montenegro and northern Albania have supplied the almost impenetrable home base of the Illyrian-speaking peoples. They were probably the first occupants, apart from nomadic hunters, of the Accursed Mountains and their fellow peaks, and they maintained their independence when migrants such as the Slavs occupied the more fertile lowlands and the highland basins. Their language may lack the cultural qualities of Greek, but it has equaled it in its power to survive and it too is adapting itself under the name of Albanian to the conditions of the modern world.}}</ref><ref name="THKRLSESview">Thunman, Hahn, Kretschmer, Ribezzo, La Piana, Sufflay, Erdeljanovic and [[Georg Stadtmüller|Stadtmüller]] view referenced in ({{Harvnb|Hamp|1963}})</ref> ndërsa një version tjetër i kësaj hipoteze thotë se shqiptarët janë pasardhës të lista e fiseve ilire [[Fiset ilire]]<nowiki/>fiseve ilire të vendosura midis [[Dalmacia|Dalmacisë]] dhe [[Lumi i Danubit|Danubit]] që u derdhën në jug.<ref>Jireček view referenced in ({{Harvnb|Hamp|1963}})</ref> Disa nga argumentet për ndërlidhjen iliro-shqiptare kanë qenë si më poshtë:<ref name="ReferenceA"/><ref name="ReferenceB">[[Shaban Demiraj|Demiraj, Shaban]]. Prejardhja e shqiptarëve në dritën e dëshmive të gjuhës shqipe.(Origin of the Albanians through the testimonies of Albanian) Shkenca (Tirane) 1999</ref> * Nga sa dihet nga territoret e popullsive të vjetra ballkanike ( [[Grekët e sotëm|grekë]], [[Ilirët|ilirë]], [[Trakët|trakë]], [[Dakët|dakë]] ), shqipja flitet në një rajon ku flitej ilirishtja në kohët e lashta.<ref name="Adams1997">{{harvnb|Mallory|Adams|1997|pp=9, 11}}</ref> * Nuk ka asnjë dëshmi për ndonjë migrim të madh në territorin shqiptar që nga të dhënat e pushtimit ilir.<ref name="Adams1997" /> Për shkak se prejardhja nga ilirët ka "kuptim gjeografik" dhe nuk ka asnjë provë gjuhësore apo historike që vërteton një zëvendësim, atëherë [[Barra e provës filozofike|barra e provës]] qëndron në anën e atyre që do të mohonin një lidhje të shqipes me ilirishten.<ref>Katicic, Radoslav. 1976. ''The Ancient Languages of the Balkans''. Berlin: Mouton. Page 188.</ref> * [[Fiset shqiptare|Shoqëria fisnore shqiptare]] ka ruajtur [[Lista e fiseve ilire|strukturën e lashtë shoqërore ilire]] të bazuar në njësitë [[Fisi|fisnore]] .<ref>{{Cite book|last=Michael L. Galaty|url=https://books.google.com/books?id=8TR8DwAAQBAJ|title=The Archaeology of Tribal Societies|publisher=Berghahn Books|year=2002|isbn=1789201713|editor-last=William A. Parkinson|pages=109–121|chapter=Modeling the Formation and Evolution of an Illyrian Tribal System: Ethnographic and Archaeological Analogs}}</ref><ref>{{Cite book|last=Villar|first=Francisco|url=https://books.google.com/books?id=d5NbPAAACAAJ|title=Los indoeuropeos y los orígenes de Europa|publisher=Gredos|year=1996|isbn=84-249-1787-1|location=Madrid|page=316|language=es}}</ref> Veç kësaj, Çabej<ref>Çabej (1965:93)</ref> analizoi morfologjinë e disa emrave të fiseve dhe vuri në dukje se prapashtesa ilire -at shfaqej në emrat e fiseve ilire, si Docle '''at''' ae, Labe '''at''' ae, Autari '''at''' es, Delm '''at''' ae korrespondon me prapashtesa -at u shfaq në shekullin e 15-të emra të fiseve shqiptare si Bakir '''at''' dhe Dem '''at''' ; në Shqipërinë e sotme, prapashtesat e emrave të disa fshatrave, si Duk '''at''' dhe Fil '''at''', përputhen me atë ilir. * Shumë nga ato që mbeten si fjalë të vërtetuara për ilirishten kanë një shpjegim shqip dhe gjithashtu një sërë njësive leksikore ilire ( [[Toponimia|toponime]], hidronime, [[Toponimia|oronime]], antroponime etj.) janë lidhur me shqipen.<ref>{{Harvnb|Hamp|1963}} "Jokl's Illyrian-Albanian correspondences (Albaner §3a) are probably the best known. Certain of these require comment: …"</ref> * Fjalët e huazuara nga [[Gjuha latine|latinishtja]] (p.sh latinisht ''aurum > ar'' "ar", ''gaudium > gaz'' "gëzimi" etj.<ref>Çabej, Eqrem. Karakteristikat e huazimeve latine të gjuhës shqipe. (The Characteristics of Latin Loans in Albanian) SF 1974/2 (In German RL 1962/1) (13-51)</ref> ) datojnë para epokës së krishterë,<ref name="ReferenceB" /><ref name="Adams1997" /> ndërsa ilirët në territorin e Shqipërisë moderne ishin të parët nga popullsitë e vjetra ballkanike. për t'u pushtuar nga romakët në 229–167 p.e.s., trakët u pushtuan në 45 të erës sonë dhe Dakët në 106 të erës sonë. * Karakteristikat e dialekteve të shqipes toskërisht dhe gegërisht<ref>{{Harvnb|Brown|Ogilvie|2008}}: "In Tosk /a/ before a nasal has become a central vowel (shwa), and intervocalic /n/ has become /r/. These two sound changes have affected only the pre-Slav stratum of the Albanian lexicon, that is the native words and loanwords from Greek and Latin"</ref> në trajtimin e fjalëve amtare dhe të huazimeve nga gjuhët e tjera, kanë çuar në përfundimin se ndarja dialektore ka ndodhur pas krishterimit të rajonit (shek. IV të erës sonë) dhe në kohën e shek. [[Migrimet sllave në Ballkan|Shpërngulja sllave në Ballkan]]<ref name="Adams1997" /><ref>{{Cite book|last=Fortson|first=Benjamin W.|url=https://books.google.com/books?id=_kn5c5dJmNUC&pg=PA448|title=Indo-European language and culture: an introduction|publisher=Blackwell|year=2004|isbn=978-1-4051-0316-9|edition=5th|page=448|quote=The dialectal split into Geg and Tosk happened sometime after the region become Christianized in the fourth century AD; Christian Latin loanwords show Tosk rhotacism, such as Tosk murgu "monk" (Geg mungu) from Lat. monachus.|ref=none}}</ref> ose më pas midis shekullit të 6-të deri në shekullin e 7-të të erës sonë<ref name="AmmonDittmarMattheierTrudgill1876">{{Cite book|last=Ammon|first=Ulrich|url=https://books.google.com/books?id=LMZm0w0k1c4C&pg=PA1876|title=Sociolinguistics: An International Handbook of the Science of Language and Society|last2=Dittmar|first2=Norbert|last3=Mattheier|first3=Klaus J.|last4=Trudgill|first4=Peter|publisher=Walter de Gruyter|year=2006|isbn=9783110184181|pages=1876}} "Following the Slavic invasions of the Balkans (sixth and seventh centuries AD) Common Albanian split into two major dialect complexes that can be identified today by a bundle of isoglosses running through the middle of Albania along and just to the south of the river Shkumbini south of Elbasan, then along the course of the Black Drin (Drin i Zi, Crni Drim) through the middle of Struga on the north shore of Lake Ohrid in Macedonia. The two major dialect groups are known as Tosk (south of the bundle) and Gheg north of the bundle).</ref> me kufirin historik midis dialekteve gegë dhe toske duke qenë lumi Shkumbin<ref>{{Harvnb|Brown|Ogilvie|2008}}: "The river Shkumbin in central Albania historically forms the boundary between those two dialects, with the population on the north speaking varieties of Geg and the population on the south varieties of Tosk."</ref> i cili përshkonte vijën e Jireçekut.<ref name="ReferenceB" /><ref>{{Harvnb|Hamp|1963}} "The isogloss is clear in all dialects I have studied, which embrace nearly all types possible. It must be relatively old, that is, dating back into the post-Roman first millennium. As a guess, it seems possible that this isogloss reflects a spread of the speech area, after the settlement of the Albanians in roughly their present location, so that the speech area straddled the Jireček Line."</ref> ==== Gjuha mesape ==== [[Skeda:Illyrian_colonies_in_Italy_550_BC_(English)_(simple_map).svg|parapamje| Migrimet [[Japigët|japigjiane]] në fillim të mijëvjeçarit të parë p.e.s..]] [[Mesapishtja]] është një gjuhë e epokës së hekurit e folur në [[Pulia]] nga [[Japigët|iapigjianët]] ( [[Mesapët|Mesapians]], [[Peucetët|Peucetians]], [[Daunët|Daunians]] ), të cilët u vendosën në Itali si pjesë e një migrimi ilir nga Ballkani në periudhën kalimtare midis epokës së bronzit dhe hekurit. {{Sfn|Wilkes|1995}} Siç u dëshmua Messapic pas 500+ vitesh zhvillimi në gadishullin italian, ai përgjithësisht trajtohet si i dallueshëm nga ana gjuhësore nga ilirishtja. Të dyja gjuhët vendosen në të njëjtën degë të indo-evropianishtes. [[Eric P. Hamp|Eric Hamp]] i ka grupuar nën "Messapo-Ilire" që grupohet më tej me shqipen nën "Adriatiko Indo-Europiane". {{Sfn|Hamp|Adams|2013}} Skema të tjera grupojnë të tre gjuhët nën "Ilire e përgjithshme" dhe "Paleo-Ballkanike Perëndimore". {{Sfn|Ismajli|2015}} Gjuha mesape ndan disa korrespondenca ekskluzive leksikore dhe veçori të përgjithshme me shqipen. Nëse mesapishtja dhe shqipja kanë tipare të përbashkëta për shkak të një idiome të përbashkët stërgjyshore ilire apo nëse këto janë tipare që u zhvilluan në konvergjencë midis gjuhëve të grupimit të tyre në territorin e Ilirisë. Bashkësitë dhe veçoritë e përbashkëta tregojnë një lidhje më të ngushtë midis dy gjuhëve. {{Sfn|Matzinger|2005}} Bashkëlindësit përfshijnë ''aran'' mesapik dhe shqip ''arë'' ("fushë"), ''biliā'' dhe ''bijë'' ("bijë"), ''menza-'' (në emrin Manzanas) dhe ''mëz'' (" mëz "), ''brendion'' (në [[Brindizi|Brundisium]] ) dhe ''bri'' ( bri) . {{Sfn|Matzinger|2005}} Disa toponime mesapiane si Manduria në Pulia nuk kanë forma etimologjike jashtë burimeve gjuhësore shqiptare. {{Sfn|Trumper|2018}} Elementë të tjerë gjuhësorë, si pjesëzat, parafjalët, prapashtesat dhe veçoritë fonologjike të gjuhës mesapike, gjejnë afërsi njëjës me shqipen. {{Sfn|Aigner-Foresti|2004}} === Trake ose dako-meziane === Përveç origjinës ilire, supozohet edhe një origjinë dakiane ose trake. Janë një sërë faktorësh që merren si dëshmi për origjinën dake apo trake të shqiptarëve. Studiuesit Studiuesit që mbështesin një origjinë [[Dakët|dake]], pohojnë në anën e tyre se shqiptarët u zhvendosën drejt jugut midis shekujve III dhe VI të erës sonë nga zona [[Mëzia|Moesian]], në [[Rumania|Rumaninë]] e sotme. Të tjerë argumentojnë në vend të kësaj për një origjinë [[Trakët|trake]] dhe pohojnë se protoshqiptarët do të vendosen në zonën midis [[Nishi|Nishit]], [[Shkupi|Shkupit]], [[Sofja|Sofjes]] dhe [[Shqipëria|Shqipërisë]]<ref>Weigand, as referenced in ({{Harvnb|Hamp|1963}})</ref> ose midis [[Mali Rodop|Rodopit]] dhe [[Malet e Ballkanit|Maleve të Ballkanit]], nga ku ata u zhvendosën në [[Shqipëria|Shqipërinë]] e sotme më parë. ardhja e sllavëve .<ref>Baric, as referenced in ({{Harvnb|Hamp|1963}})</ref> Sipas Vladimir Orel, Vladimir Orel për shembull, territori i lidhur me protoshqiptarin pothuajse me siguri nuk korrespondon me atë të Shqipërisë moderne, pra me bregdetin ilir, por me atë të Dacia Ripensis dhe më në veri.<ref>{{Cite book|last=Orel|first=Vladimir|title=Albanian Etymological Dictionary|publisher=Brill|year=1988|page=X}}</ref> Historiani rumun Ioan I. Russu ka krijuar teorinë se shqiptarët përfaqësojnë një shpërngulje masive të popullsisë së Karpit të shtyrë nga shpërnguljet sllave. Për arsye politike libri u botua për herë të parë në vitin 1995 dhe u përkthye në gjermanisht nga [[Konrad Gündisch]] .<ref>I.I. Russu, Obârșia tracică a românilor și albanezilor. Clarificări comparativ-istorice șietnologice. Der thrakische Ursprung der Rumänen und Albanesen. Komparativ-historische und ethnologische Klärungen. Cluj-Napoca: Dacia 1995</ref> Historiani gjerman [[Gottfried Schramm]] i ka nxjerrë [[shqiptarët]] nga besët e kristianizuar, pasi mbetjet e tyre u shtynë nga sllavët dhe bullgarët gjatë shekullit të 9-të drejt perëndimit në Shqipërinë e sotme,<ref>1994 Gottfried Schramm: A New Approach to Albanian History</ref> Nga pikëpamja gjuhësore del se hipoteza trako-besiane e origjinës. i [[Gjuha shqipe|shqipes]] duhet të refuzohet, pasi disponohet vetëm shumë pak material gjuhësor krahasues (trakishtja dëshmohet vetëm pak, ndërsa besianishtja është krejtësisht e panjohur), por në të njëjtën kohë historia fonetike individuale e shqipes dhe e trakishtes tregon qartë një tingull shumë të ndryshëm. zhvillim që nuk mund të konsiderohet si rezultat i një gjuhe. Për më tepër Për më tepër, fjalori i krishterë i shqipes është kryesisht [[Gjuha latine|latinishtja]], gjë që flet kundër konstruktit të një "gjuhe kishtare besiane". {{Sfn|Matzinger|2016}} Elita e fisit Besi u helenizua gradualisht.<ref>Philippide, Originea Rominilor, vol. 1, pp 11</ref><ref>Velkov, 'La Thrace', p.188.</ref> Niveli i ulët i huazimeve nga greqishtja në gjuhën shqipe është një argument tjetër kundër identifikimit të shqipes me besë.<ref>Kosovo: A Short History - Noel Malcolm - Notes to pages - Jirecek, 'Die Romanen', (i) p.13: Philippide, Originea Rominilor, vol. 1, pp.70-2; Papazoglu, 'Les Royaumes', pp.193-5.Albanian does preserve a very small quantity of borrowings from ancient Greek;see Thumb, 'Altgriechische Elemente'; Jokl, 'Altmakedonisch'; Cabej, 'Zur Charakteristik', p.182. This low level of borrowings from Greek is a further argument against the identification of Albanians with Bessi, part of whose tribal territory was Hellenized: see Philippide, Originea Rominilor, vol. 1, pp 11, 283; Velkov, 'La Thrace', p.188.</ref> Emrat e qytetet emrat e të cilëve ndjekin ligjet fonetike shqiptare – si ''Shtip'' ( [[Shtipi|Shtip]] ), ''Shkupi'' ( [[Shkupi|Shkup]] ) dhe ''Nish'' ( [[Nishi|Nish]] ) shtrihen në zonat, që besohet se historikisht ishin të banuara nga [[trakët]], paionët dhe [[Dardania|dardanët]] ; ku ky i fundit më së shpeshti konsiderohet një fis ilir nga historianët e lashtë. Ndërsa ende nuk ka një pamje të qartë se ku ishte kufiri iliro-trak, Nishi konsiderohet kryesisht territor ilir.<ref>{{Harvnb|Hamp|1963}} "...we still do not know exactly where the Illyrian-Thracian line was, and NaissoV (Nis) is regarded by many as Illyrian territory."</ref> Ka disa korrespondencë të ngushtë midis fjalëve trake dhe shqipe.<ref name="ref3">Malcolm, Noel. "Kosovo, a short history". London: Macmillan, 1998, p. 22-40.</ref> Megjithatë, si me ilirishten, shumica e fjalëve dhe emrave dakë dhe trakë nuk kanë qenë të lidhur ngushtë me shqipen (v. Hamp). Gjithashtu, shumë emërtime dake dhe trake janë bërë nga emra të bashkuar (si p.sh. Dacian ''Sucidava'' ose Thrakian ''Bessapara'' ; shih Lista e qyteteve dake dhe Lista e qyteteve të lashta trake ), ndërsa shqipja moderne nuk e lejon këtë.<ref name="ref3" /> Shumë emra qytetesh përbëheshin nga një element leksikor fillestar i ngjitur me -dava, -daua, -deva, -deba, -daba, ose -dova, që do të thoshte "qytet" ose "qytet" Përfundimet në rajonet më jugore janë ekskluzivisht -bria ( "qytet, qytet"), -disza, -diza, -dizos ("kala, vendbanim i rrethuar me mure"), -para, -paron, -pera, -phara ("qytet, fshat"). Shumica e emrave ilirë përbëhen nga një njësi e vetme; shumë trake përbëhen nga dy njësi të bashkuara. Disa emra vendesh trake mbarojnë me -para, për shembull, që mendohet se do të thotë 'ford', ose -diza, që mendohet se do të thotë 'fortesë'. Kështu në territorin e besëve, një fis i njohur trak, kemi qytetin Bessapara, 'fordi i Besëve'. Struktura këtu është e njëjtë si në shumë gjuhë evropiane: kështu 'qyteti i Pjetrit' mund të quhet Peterborough, Petrograd, Petersburg, Pierreville, e kështu me radhë. Por fakti vendimtar është se kjo strukturë është e pamundur në shqip, e cila mund të thotë vetëm 'Qytet i Pjetrit', jo 'Pjeterqytet'. Nëse para do të ishte shqipja për 'ford', atëherë emri i vendit do të duhej të ishte 'Para e Besseve'; kjo mund të reduktohet në kohë në diçka si 'Parabessa', por nuk mund të bëhet kurrë 'Bessapara'. Dhe ajo që është në rrezik këtu nuk është ndonjë tipar sipërfaqësor i gjuhës, që mund të ndryshojë lehtësisht me kalimin e kohës, por një parim i thellë strukturor. Ky është një nga argumentet më të forta në dispozicion për të treguar se shqipja nuk mund të jetë zhvilluar nga trakishtja apo dakishtja.<ref>Kosovo: A Short History</ref> Gjuhëtari bullgar [[Vladimir I. Georgiev]] Vladimir I. Georgiev pohon se shqiptarët rrjedhin nga një popullsi dake nga [[Mëzia|Moesia]], tani rajoni i [[Lumi i Moravës|Moravës]] në Serbinë lindore, dhe se toponimet ilire gjenden në një zonë shumë më të vogël se zona tradicionale e vendbanimeve ilire. {{Sfn|Fine|1991}} Sipas Georgiev, huazimet latine në shqipe tregojnë fonetikën latine të Ballkanit Lindor ( [[Gjuha proto-rumune|proto-rumunisht]] ), në vend të fonetikës së Ballkani Perëndimor|Ballkanit Perëndimor. {{Sfn|Fine|1991}} E kombinuar me faktin se gjuha rumune [[Lista e fjalëve rumune me prejardhje dake|përmban disa qindra fjalë të ngjashme vetëm me shqipen]], Vladimir Georgiev propozon që shqipja u formua midis shekujve IV dhe VI në ose afër Rumanisë së sotme Rumanisë së sotme, e cila ishte territor dak. {{Sfn|Fine|1991}} Ai sugjeron se [[Gjuha rumune|rumanishtja]] është një gjuhë dake plotësisht e romanizuar, ndërsa shqipja është vetëm pjesërisht e tillë. {{Sfn|Fine|1991}} Shqipja dhe gjuha romake lindore ndajnë gjithashtu veçori gramatikore (shih [[Sprachbund-i ballkanik|bashkimin e gjuhës ballkanike]] ) dhe veçori fonologjike, si fonemat e zakonshme ose rotacizmi i "n". {{Sfn|Hamp|1963}} Megjithatë, kjo teori është sfiduar dhe shpërbërë nga studiues të tjerë.<ref>Kosovo: A Short History</ref><ref>di Giovine, Tracio, dacio ed albanese'</ref> Ndërsa Noel Malcolm [[Noel Malcolm]] sugjeron se rumanishtja dhe gjuha arumune e kanë origjinën në Ballkanin Jugor nga ilirët e romanizuar<ref>Kosovo: A Short History</ref> Përveç teorisë gjuhësore se shqipja është më e ngjashme me [[Romancë Lindore|romancën e Ballkanit Lindor]] (d.m.th Substrati dak) sesa romanca e Ballkanit Perëndimor (d.m.th Substrati ilir/dalmat), Georgiev gjithashtu vë në dukje se fjalët detare në shqip janë të huazuara nga gjuhë të tjera, duke sugjeruar se shqiptarët nuk ishin fillimisht një popull bregdetar. {{Sfn|Fine|1991}} Sipas Georgiev, pamjaftueshmëria e fjalëve huazuese greke mbështet gjithashtu një teori dakiane – nëse shqiptarët do të kishin origjinën në rajonin e Ilirisë, me siguri do të kishte një ndikim të rëndë grek. {{Sfn|Fine|1991}} Sipas historianit John Van Antwerp Fine, i cili i përkufizon "shqiptarët" në fjalorin e tij si "një popull indo-evropian, ndoshta me prejardhje nga ilirët e lashtë",<ref>{{Harvnb|Fine|1991|p=304}} (glossary): "Albanians: An Indo-European people, probably descended from the ancient Illyrians, living now in Albania as well as in Greece and Yugoslavia."</ref> megjithatë thotë se "këta janë seriozë (jo shovinistë. ) argumente që nuk mund të hidhen poshtë në mënyrë të përmbledhur." {{Sfn|Fine|1991}} Studiuesit rumunë Vatasescu dhe Mihaescu, duke përdorur analizën leksikore të shqipes, kanë arritur në përfundimin se shqipja ishte gjithashtu e ndikuar shumë nga një gjuhë romantike e zhdukur që ishte e dallueshme nga rumanishtja dhe [[Gjuha dalmate|dalmatishtja]] . Për shkak se fjalët latine të përbashkëta vetëm për rumanishten dhe shqipen janë dukshëm më pak se ato që janë të zakonshme vetëm për shqipen dhe romancën perëndimore, Mihaescu argumenton se shqipja ka evoluar në një rajon me kontakt shumë më të madh me rajonet romantike perëndimore sesa me rajonet rumune-folëse dhe ndodhet ky rajon në [[Shqipëria|Shqipërinë]] e sotme, [[Kosova|Kosovën]] dhe [[Maqedonia e Veriut|Maqedoninë e Veriut]] Perëndimore, që shtrihet në lindje deri në [[Manastiri (qytet)|Manastir]] dhe [[Prishtina|Prishtinë]] .<ref name="MadgearuAlbanianRomans" /> Një argument kundër origjinës trake (që nuk vlen për dakishten) është se pjesa më e madhe e territorit thrakas ndodhej në gjysmën greke të [[Linja e Jireçekut|vijës së Jireçekut]], përveç popullsive të ndryshme trake që shtriheshin nga Trakia në Shqipëri Shqipëri, duke kaluar nga [[Paionia]] dhe [[Mbretëria e Dardanisë|Dardania]] dhe lart në [[Mëzia|Moesia]] ; konsiderohet se shumica e Trakëve u helenizuan në [[Trakia|Traki]] (v. Hoddinott) dhe [[Maqedonia (rajon)|Maqedonia]] . Teoria Dakiane mund të jetë gjithashtu në përputhje me modelet e njohura të inkursioneve barbare. Megjithëse nuk ka asnjë dokumentacion për një migrim shqiptar, "gjatë shekujve IV-VI, rajoni rumun u ndikua rëndë nga pushtimi në shkallë të gjerë i gotëve dhe sllavëve, dhe lugina e Moravës (në Serbi) ishte një rrugë e mundshme pushtimi dhe vendndodhja. nga vendet më të hershme të njohura sllave. Kështu ky do të kishte qenë një rajon nga i cili natyrshëm do të kishte ikur një popullsi indigjene”. {{Sfn|Fine|1991}} == Studime gjenetike == <div class="thumb tmulti tright"><div class="thumbinner multiimageinner" style="width:292px;max-width:292px"><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:183px;max-width:183px"><div class="thumbimage" style="height:111px;overflow:hidden">[[File:Veshje_popullore_tropojane.jpg|alt=|181x181px]]</img></div></div><div class="tsingle" style="width:105px;max-width:105px"><div class="thumbimage" style="height:111px;overflow:hidden">[[File:Fustanela_001.jpg|alt=|111x111px]]</img></div></div></div><div class="trow" style="display:flex"><div class="thumbcaption"> Grupet shqiptare me veshje tradicionale gjatë festivaleve folklorike: nga [[Tropojë District|Tropoja]] (majtas) dhe [[Skrapar|Skrapari]] (djathtas)</div></div></div></div> [[Kategoria:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[Kategoria:Faqe që përdorin shumë imazhe me imazhe të shkallëzuara automatikisht]] Studime të ndryshme gjenetike janë bërë mbi popullsinë evropiane, disa prej tyre përfshijnë popullsinë aktuale shqiptare, popullatat shqipfolëse jashtë Shqipërisë dhe rajonin e Ballkanit në tërësi. Shqiptarët ndajnë gjenetikë të ngjashme me popullsitë etnike fqinje me grupime të ngushta që formohen kryesisht me grekët kontinental dhe me popullsinë e Italisë së Jugut.<ref>{{Cite web|date=30 qershor 2017|title=Mediterranean peoples share a common recent ancestry—except mainland Greeks|url=https://geneticliteracyproject.org/2017/06/30/mediterranean-people-share-common-recent-ancestry-except-mainland-greeks/}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Novembre|first=John|last2=Johnson|first2=Toby|last3=Bryc|first3=Katarzyna|last4=Kutalik|first4=Zoltán|last5=Boyko|first5=Adam R.|last6=Auton|first6=Adam|last7=Indap|first7=Amit|last8=King|first8=Karen S.|last9=Bergmann|first9=Sven|last10=Nelson|first10=Matthew R.|last11=Stephens|first11=Matthew|last12=Bustamante|first12=Carlos D.|date=nëntor 2008|title=Genes mirror geography within Europe|journal=Nature|volume=456|issue=7218|pages=98–101|bibcode=2008Natur.456...98N|doi=10.1038/nature07331|pmc=2735096|pmid=18758442}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Di Gaetano|first=Cornelia|last2=Cerutti|first2=Nicoletta|last3=Crobu|first3=Francesca|last4=Robino|first4=Carlo|last5=Inturri|first5=Serena|last6=Gino|first6=Sarah|last7=Guarrera|first7=Simonetta|last8=Underhill|first8=Peter A.|last9=King|first9=Roy J.|last10=Romano|first10=Valentino|last11=Cali|first11=Francesco|last12=Gasparini|first12=Mauro|last13=Matullo|first13=Giuseppe|last14=Salerno|first14=Alfredo|last15=Torre|first15=Carlo|date=janar 2009|title=Differential Greek and northern African migrations to Sicily are supported by genetic evidence from the Y chromosome|journal=European Journal of Human Genetics|volume=17|issue=1|pages=91–99|doi=10.1038/ejhg.2008.120|pmc=2985948|pmid=18685561}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Sarno|first=Stefania|last2=Boattini|first2=Alessio|last3=Pagani|first3=Luca|last4=Sazzini|first4=Marco|last5=De Fanti|first5=Sara|last6=Quagliariello|first6=Andrea|last7=Gnecchi Ruscone|first7=Guido Alberto|last8=Guichard|first8=Etienne|last9=Ciani|first9=Graziella|last10=Bortolini|first10=Eugenio|last11=Barbieri|first11=Chiara|last12=Cilli|first12=Elisabetta|last13=Petrilli|first13=Rosalba|last14=Mikerezi|first14=Ilia|last15=Sineo|first15=Luca|date=16 maj 2017|title=Ancient and recent admixture layers in Sicily and Southern Italy trace multiple migration routes along the Mediterranean|journal=Scientific Reports|volume=7|issue=1|pages=1984|bibcode=2017NatSR...7.1984S|doi=10.1038/s41598-017-01802-4|pmc=5434004|pmid=28512355}}</ref> === Y-ADN === Tre haplogrupet më të lidhura me shqiptarët janë E-V13, R1b dhe J2b -L283. * E-V13, nënklada më e zakonshme evropiane e E1b1b1a (E-M78) përfaqëson rreth 1/3 e të gjithë meshkujve dhe majave shqiptare në Kosovë (~40%). Shpërndarja aktuale e kësaj prejardhjeje mund të jetë rezultat i disa zgjerimeve demografike nga Ballkani, si ai i lidhur me epokën ballkanike të bronzit, dhe së fundmi, gjatë epokës romake me të ashtuquajturën "ngritja e ushtrisë ilire".<ref name="Battaglia2008"/><ref name="pmid15944443">{{Cite journal|last=Peričić|first=Marijana|last2=Lauc|first2=Lovorka Barać|last3=Klarić|first3=Irena Martinović|last4=Rootsi|first4=Siiri|last5=Janićijević|first5=Branka|last6=Rudan|first6=Igor|last7=Terzić|first7=Rifet|last8=Čolak|first8=Ivanka|last9=Kvesić|first9=Ante|last10=Popović|first10=Dan|last11=Šijački|first11=Ana|last12=Behluli|first12=Ibrahim|last13=Đorđević|first13=Dobrivoje|last14=Efremovska|first14=Ljudmila|last15=Bajec|first15=Đorđe D.|date=1 tetor 2005|title=High-Resolution Phylogenetic Analysis of Southeastern Europe Traces Major Episodes of Paternal Gene Flow Among Slavic Populations|journal=[[Molecular Biology and Evolution]]|volume=22|issue=10|pages=1964–1975|doi=10.1093/molbev/msi185|pmid=15944443|doi-access=free}}</ref><ref name="Bird">{{Cite journal|last=Bird|first=Steve|year=2007|title=Haplogroup E3b1a2 as a possible indicator of settlement in Roman Britain by soldiers of Balkan origin|url=http://www.jogg.info/32/bird.htm|journal=Journal of Genetic Genealogy|volume=3|issue=2|pages=26–46|access-date=22 prill 2023|archive-date=22 prill 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160422005652/http://www.jogg.info/32/bird.htm|url-status=dead}}</ref><ref name="Semino2000">{{Cite journal|last=Semino|first=O.|date=10 nëntor 2000|title=The Genetic Legacy of Paleolithic Homo sapiens sapiens in Extant Europeans: A Y Chromosome Perspective|url=https://archive.org/details/sim_science_2000-11-10_290_5494/page/1155|journal=Science|volume=290|issue=5494|pages=1155–1159|bibcode=2000Sci...290.1155S|doi=10.1126/science.290.5494.1155|pmid=11073453}}</ref><ref name="Cruciani2004">{{Cite journal|last=Cruciani|first=Fulvio|last2=La Fratta|first2=Roberta|last3=Santolamazza|first3=Piero|last4=Sellitto|first4=Daniele|last5=Pascone|first5=Roberto|last6=Moral|first6=Pedro|last7=Watson|first7=Elizabeth|last8=Guida|first8=Valentina|last9=Colomb|first9=Eliane Beraud|last10=Zaharova|first10=Boriana|last11=Lavinha|first11=João|last12=Vona|first12=Giuseppe|last13=Aman|first13=Rashid|last14=Calì|first14=Francesco|last15=Akar|first15=Nejat|date=maj 2004|title=Phylogeographic Analysis of Haplogroup E3b (E-M215) Y Chromosomes Reveals Multiple Migratory Events Within and Out Of Africa|journal=The American Journal of Human Genetics|volume=74|issue=5|pages=1014–1022|doi=10.1086/386294|pmc=1181964|pmid=15042509}}</ref> Kulmi i haplogrupit në Kosovë, megjithatë, i është atribuar zhvendosjes gjenetike.<ref name="pmid15944443" /> * R1b-M269 përfaqëson rreth 1/5 e meshkujve shqiptarë, kryesisht nën kategorinë R-Z2103 dhe R-PF7562. Ajo lidhet me futjen e [[Gjuhët indo-evropiane|gjuhëve indo-evropiane]] në Ballkan.<ref name="HaakLazaridis">{{Cite journal|last=Haak|first=Wolfgang|last2=Lazaridis|first2=Iosif|last3=Patterson|first3=Nick|last4=Rohland|first4=Nadin|last5=Mallick|first5=Swapan|last6=Llamas|first6=Bastien|last7=Brandt|first7=Guido|last8=Nordenfelt|first8=Susanne|last9=Harney|first9=Eadaoin|last10=Stewardson|first10=Kristin|last11=Fu|first11=Qiaomei|last12=Mittnik|first12=Alissa|last13=Bánffy|first13=Eszter|last14=Economou|first14=Christos|last15=Francken|first15=Michael|date=qershor 2015|title=Massive migration from the steppe was a source for Indo-European languages in Europe|journal=Nature|volume=522|issue=7555|pages=207–211|arxiv=1502.02783|bibcode=2015Natur.522..207H|doi=10.1038/nature14317|pmc=5048219|pmid=25731166}}</ref> Mostra më e vjetër R1b (> R-RPF7562) në rajonet e banuara historikisht nga shqiptarët është gjetur në EBA Çinamak, në Shqipërinë veriore, 2663-2472 calBCE (4045±25 BP, PSUAMS-7926). Në të njëjtin vend gjatë epokës së hekurit, gjysma e burrave mbanin R-M269 (R-CTS1450 x1).<ref name="Lazaridis2022TableS1">{{Harvnb|Lazaridis|Alpaslan-Roodenberg|2022}}</ref> * J 2b-L283 përfaqëson 14-18% të meshkujve shqiptarë. {{Sfn|Lauka|Muhaj|Bojaxhi|2021}} E ka majën në veri të Shqipërisë. Mostra më e vjetër J-L283 (> J-Z597) në Shqipëri e gjetur në MBA Shkrel qysh në shekullin e 19-të p.e.s..<ref name="Lazaridis2022TableS1" /> Fillimisht u përhap nga Ballkani veriperëndimor në drejtim të jugut gjatë EBA/MBA me kultura si [[Kultura e Cetinës|Cetina]] ( [[Dalmacia|Dalmaci]] ) dhe grupe me prejardhje nga Cetina të cilat kanë dhënë shumicën e mostrave J-L283 në antikitet.<ref name="Lazaridis2022TableS1" /> Në një studim të vitit 2022, J-L283 dhe kladi i tij atëror J-M241 u gjetën në tre nga shtatë mostrat [[Daunët|Daunian]] . {{Sfn|Aneli|Saupe|Montinaro|Solnik|2022}} Në IA Çinamak (Shqipëria e Veriut), gjysma e mostrave i përkisnin J-L283.<ref name="Lazaridis2022TableS1" /> * Y haplogrupi I përfaqësohet nga I1 më i zakonshëm në Evropën veriore dhe I2 ku disa nga nën-klada e tij gjenden në sasi të konsiderueshme në popullatën sllave të jugut. Nënklada specifike I, e cila ka tërhequr më shumë diskutime në studimet ballkanike, aktualisht referohet si I2a1b, e përcaktuar nga SNP M423<ref>Latest designations can be found on the [www.isogg.org ISOGG] website. In some articles this is described as I-P37.2 not including I-M26.</ref><ref name="Rootsi2004">{{Cite journal|last=Rootsi|first=Siiri|last2=Kivisild|first2=Toomas|last3=Benuzzi|first3=Giorgia|last4=Help|first4=Hela|last5=Bermisheva|first5=Marina|last6=Kutuev|first6=Ildus|last7=Barać|first7=Lovorka|last8=Peričić|first8=Marijana|last9=Balanovsky|first9=Oleg|last10=Pshenichnov|first10=Andrey|last11=Dion|first11=Daniel|last12=Grobei|first12=Monica|last13=Zhivotovsky|first13=Lev A.|last14=Battaglia|first14=Vincenza|last15=Achilli|first15=Alessandro|date=korrik 2004|title=Phylogeography of Y-Chromosome Haplogroup I Reveals Distinct Domains of Prehistoric Gene Flow in Europe|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_2004-07_75_1/page/128|journal=The American Journal of Human Genetics|volume=75|issue=1|pages=128–137|doi=10.1086/422196|pmc=1181996|pmid=15162323}}</ref> Kjo kladë ka frekuenca më të larta në veri të zonës Albanofone, në Dalmaci dhe Bosnje.<ref name="pmid15944443"/> Zgjerimi i I2a-Din ndodhi gjatë antikitetit të vonë dhe mesjetës së hershme dhe sot është i zakonshëm në [[Sllavët|popujt sllavishtfolës]] .<ref>{{Cite journal|last=Fóthi|first=Erzsébet|last2=Gonzalez|first2=Angéla|last3=Fehér|first3=Tibor|last4=Gugora|first4=Ariana|last5=Fóthi|first5=Ábel|last6=Biró|first6=Orsolya|last7=Keyser|first7=Christine|date=14 janar 2020|title=Genetic analysis of male Hungarian Conquerors: European and Asian paternal lineages of the conquering Hungarian tribes|journal=Archaeological and Anthropological Sciences|volume=12|issue=1|pages=31|doi=10.1007/s12520-019-00996-0|doi-access=free}}</ref> * Haplogrupi R1a është i zakonshëm në Evropën [[Evropa Qendrore|Qendrore]] dhe [[Evropa lindore|Lindore]], veçanërisht në kombet sllave,<ref>{{Cite journal|last=Neparáczki|first=Endre|last2=Maróti|first2=Zoltán|last3=Kalmár|first3=Tibor|last4=Maár|first4=Kitti|last5=Nagy|first5=István|last6=Latinovics|first6=Dóra|last7=Kustár|first7=Ágnes|last8=Pálfi|first8=György|last9=Molnár|first9=Erika|last10=Marcsik|first10=Antónia|last11=Balogh|first11=Csilla|last12=Lőrinczy|first12=Gábor|last13=Gál|first13=Szilárd Sándor|last14=Tomka|first14=Péter|last15=Kovacsóczy|first15=Bernadett|date=12 nëntor 2019|title=Y-chromosome haplogroups from Hun, Avar and conquering Hungarian period nomadic people of the Carpathian Basin|journal=Scientific Reports|volume=9|issue=1|pages=16569|bibcode=2019NatSR...916569N|doi=10.1038/s41598-019-53105-5|pmc=6851379|pmid=31719606|doi-access=free}}</ref> (dhe është gjithashtu i zakonshëm në [[Azia Qendrore|Azinë Qendrore]] dhe [[Azia Jugore|nënkontinentin Indian]] ). Në Ballkan lidhet fort me zonat [[Sllavët|sllave]] .<ref name="pmid15944443" /> Një studim nga Battaglia et al. në vitin 2008<ref name="Battaglia2008"/> gjeti shpërndarjet e haplogrupeve të mëposhtme midis shqiptarëve në vetë Shqipërinë: {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size: 70%; border:1" | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''N''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''E-M78* E1b1b1a*''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''E-M78 V13 E1b1b1a2''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''G P15* G2a*''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''I-M253* I1*''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''I M423 I2a1*''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''I M223 I2b1''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''J M267* J1*''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''J M67* J2a1b*''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''J M92 J2a1b1''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''J M241 J2b2''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''R M17* R1a1*''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''R M269 R1b1b2''' |- | 55||1.8%<br>(1/55)||23.6%<br>(13/55)||1.8%<br>(1/55)||3.6%<br>(2/55)||14.5%<br>(8/55)||3.6%<br>(2/55)||3.6%<br>(2/55)||3.6%<br>(2/55)||1.8%<br>(1/55)||14.5%<br>(8/55)||9.1%<br>(5/55)||18.2%<br>(10/55) |- |} Studimi i njëjtë nga Battaglia et al. (2008) gjeti gjithashtu shpërndarjet e mëposhtme midis [[Shqiptarët në Maqedoninë e Veriut|shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut]] : {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size: 70%; border:1" | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''N''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''E-M78* E1b1b1a*''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''E-M78 V13 E1b1b1a2''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''E-M123 E1b1b1c''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''G P15* G2a*''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''I M253* I1*''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''I P37.2* I2a*''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''I M423 I2a1*''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''I M26 I2a2''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''J M267* J1*''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''J M67* J2a1b*''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''J M241 J2b2''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''R M17* R1a1*''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''R M269 R1b1b2''' |- | 64||1.6%<br>(1/64)||34.4%<br>(22/64)||3.1%<br>(2/64)||1.6%<br>(1/64)||4.7%<br>(3/64)||1.6%<br>(1/64)||9.4%<br>(6/64)||1.6%<br>(1/64)||6.3%<br>(4/64)||1.6%<br>(1/64)||14.1%<br>(9/64)||1.6%<br>(1/64)||18.8%<br>(12/64) |- |} Po i njëjti studim nga Battaglia et al. (2008) gjeti gjithashtu shpërndarjet e mëposhtme midis shqiptarëve në vetë Shqipërinë dhe [[Shqiptarët në Maqedoninë e Veriut|shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut]] : {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size: 70%; border:1" | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''N''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''E-M78* E1b1b1a*''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''E-M78 V13 E1b1b1a2''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''E-M123 E1b1b1c''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''G P15* G2a*''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''I M253* I1*''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''I P37.2* I2a*''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''I M423 I2a1*''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''I M26 I2a2''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''I M223 I2b1''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''J M267* J1*''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''J M67* J2a1b*''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''J M92 J2a1b1''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''J M241 J2b2''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''R M17* R1a1*''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''R M269 R1b1b2''' |- | '''55+<br>64=<br>119'''||'''1.68%<br>(2/119)'''||'''29.4%<br>(35/119)'''||'''1.68%<br>(2/119)'''||'''1.68%<br>(2/119)'''||'''4.2%<br>(5/119)'''||'''0.84%<br>(1/119)'''||'''11.76%<br>(14/119)'''||'''0.84%<br>(1/119)'''||'''1.68%<br>(2/119)'''||'''5.04%<br>(6/119)'''||'''2.52%<br>(3/119)'''||'''0.84%<br>(1/119)'''||'''14.3%<br>(17/119)'''||'''5.04%<br>(6/119)'''||'''18.5%<br>(22/119)''' |- |} Një studim i bërë nga Peričić et al. në vitin 2005<ref name="pmid15944443"/> gjeti frekuencat e mëposhtme të haplogrupit Y-Dna tek shqiptarët nga [[Kosova]] me nënkladë E-V13 të haplogrupit E1b1b që përfaqëson 43,85% të totalit (vini re se shqiptarët nga rajonet e tjera kanë përqindje pak më të ulëta të E-V13, por të ngjashme J2b dhe R1b): {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size: 70%; border:1" | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''N''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''E-M78* E3b1''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''E-M78* α* E3b1-α''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''E-M81* E3b2''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''E-M123* E3b3''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''J-M241* J2e1''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''I-M253* I1a''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''I-P37* I1b*(xM26)''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''R-M173* R1b''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''R SRY-1532* R1a''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''R P*(xQ,R1)''' |- | 114||1.75%<br>(2/114)||43.85%<br>(50/114)||0.90%<br>(1/114)||0.90%<br>(1/114)||16.70%<br>(19/114)||5.25%<br>(6/114)||2.70%<br>(3/114)||21.10%<br>(24/114)||4.40%<br>(5/114)||1.75%<br>(2/114) |- |} I njëjti studim nga Peričić et al. në vitin 2005<ref name="pmid15944443"/> gjeti frekuencat e mëposhtme të haplogrupit Y-Dna tek shqiptarët nga [[Kosova]] me nënkladë E-V13 të haplogrupit E1b1b që përfaqëson 43,85% të totalit (vini re se shqiptarët nga rajonet e tjera kanë përqindje pak më të ulëta të E-V13, por të ngjashme J2b dhe R1b): {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size: 70%; border:1" | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''N''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''E3b1-M78''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''R1b-M173''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''J2e-M102''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''R1a-M17''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''I1b* (xM26)-P37''' | align="center" style="background:#f0f0f0;color:#000"|'''I-M253* I1a''' |- | 114||45.60%<br>(52/114)||21.10%<br>(24/114)||16.70%<br>(19/114)||4.40%<br>(5/114)||2.70%<br>(3/114)||5.25%<br>(6/114) |- |} {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed sortable" style="text-align:center; font-size: 84%" |+ {{nowrap|Comparison of haplogroups among Albanian subgroups}} |- ! Population ! Language family<br /><ref group="Table" name="IE=Indo-European">IE=Indo-European</ref> ! ''n''<br /><ref group="Table" name="NoteA">First column gives the amount of total Sample Size studied</ref> !! [[Haplogroup R1b (Y-DNA)|R1b]]<br /><ref group="Table" name="NoteB">Second column gives the Percentage of the particular haplogroup among the Sample Size</ref> ! ''n'' !! [[Haplogroup R1a (Y-DNA)|R1a]] ! ''n'' !! [[Haplogroup I (Y-DNA)|I]] ! ''n'' !! [[Haplogroup E1b1b (Y-DNA)|E1b1b]] ! ''n'' !! [[Haplogroup E1b1a (Y-DNA)|E1b1a]] ! ''n'' !! [[Haplogroup J (Y-DNA)|J]] ! ''n'' !! [[Haplogroup G (Y-DNA)|G]] ! ''n'' !! [[Haplogroup N (Y-DNA)|N]] ! ''n'' !! [[Haplogroup T (Y-DNA)|T]] ! ''n'' !! [[Haplogroup L (Y-DNA)|L]] ! ''n'' !! [[Haplogroup H (Y-DNA)|H]] |- ! [[Albanians]] | IE (Albanian) | || | || | 106 || {{nts|23.58%}}<br>(25/106)<ref name="Rootsi2004"/> | 19<br>44 || E-M78a<br>31.58%<br>(6/19)<br>Cruciani2004<ref name="Cruciani2004"/><br><br>E-M78<br>{{nts|25%}}<br>(11/44)<ref name="Semino2004">{{cite journal|last1=Semino|first1=Ornella|last2=Magri|first2=Chiara|last3=Benuzzi|first3=Giorgia|last4=Lin|first4=Alice A.|last5=Al-Zahery|first5=Nadia|last6=Battaglia|first6=Vincenza|last7=Maccioni|first7=Liliana|last8=Triantaphyllidis|first8=Costas|last9=Shen|first9=Peidong|last10=Oefner|first10=Peter J.|last11=Zhivotovsky|first11=Lev A.|last12=King|first12=Roy|last13=Torroni|first13=Antonio|last14=Cavalli-Sforza|first14=L. Luca|last15=Underhill|first15=Peter A.|last16=Santachiara-Benerecetti|first16=A. Silvana|title=Origin, Diffusion, and Differentiation of Y-Chromosome Haplogroups E and J: Inferences on the Neolithization of Europe and Later Migratory Events in the Mediterranean Area|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_2004-05_74_5/page/1022|journal=The American Journal of Human Genetics|date=maj 2004|volume=74|issue=5|pages=1023–1034|doi=10.1086/386295|pmid=15069642|pmc=1181965}}</ref> | || | 56 || J-M102<br>{{nts|14.29%}}<br>(8/56)<br>J-M67<br>{{nts|3.57%}}<br>(2/56)<br>J-M92<br>{{nts|1.79%}}<br>(1/56)<br>J-M172<br>J2<br>{{nts|19.64%}}<br>(11/56)<br><br>J-M267<br>J1<br>={{nts|3.57%}}<br>(2/56)<br><br>'''{{nts|23.21%}}(13/56)'''<ref name="Semino2004"/> | || | || | || | || |- ! [[Albanians]] | IE (Albanian) | 51 || R1b<br>M173<br>{{nts|17.65%}}<br>(9/51)<ref name="Semino2000"/> | 51 || R1a<br>M17<br>{{nts|9.8%}}<br>(5/51)<ref name="Semino2000"/> | 106 || I1b*<br>(xM26)<br>P37<br>{{nts|16.98%}}<br>(18/106)<ref name="Rootsi2004"/> | 63 || E3b1<br>M78<br>{{nts|26.98%}}<br>(17/63)<ref name="Semino2004"/><br>Cruciani2004<ref name="Cruciani2004"/> | || | 56 || J2e<br>M102<br>{{nts|14.29%}}<br>(8/56)<ref name="Semino2004"/> | || | || | || | || |- ! [[Kosovo Albanians]] ([[Pristina]]) | IE (Albanian) | 114 || {{nts|21.10%}}<br>(24/114)<ref name="pmid15944443"/> | 114 || {{nts|4.42%}}<br>(5/114)<ref name="pmid15944443"/> | 114 || (I1a)<br>{{nts|5.31%}}<br>(6/114)<br><br>I1b*(xM26)<br>{{nts|2.65%}}<br>(3/114)<br><br>{{nts|7.96%}}<br>(9/114)<ref name="pmid15944443"/> | 114 || (E3b1)<br>{{nts|1.75%}}<br>(2/114)<br>(E3b1-α)<br>{{nts|43.85%}}<br>(50/114)<br><br>(E3b2)<br>{{nts|0.90%}}<br>(1/114)<br><br>(E3b3)<br>{{nts|0.90%}}<br>(1/114)<br><br>{{nts|47.40%}}<br>(54/114)<ref name="pmid15944443"/> | || | 114 || (J2e1)<br>{{nts|16.70%}}<br>(19/114)<ref name="pmid15944443"/> | || | || | || | || |- ! [[Albanians]] ([[Tirana]]) | IE (Albanian) | 30 || {{nts|18.3}}<ref name="Bosch2006">{{cite journal|last1=Bosch|first1=E.|last2=Calafell|first2=F.|last3=Gonzalez-Neira|first3=A.|last4=Flaiz|first4=C.|last5=Mateu|first5=E.|last6=Scheil|first6=H.-G.|last7=Huckenbeck|first7=W.|last8=Efremovska|first8=L.|last9=Mikerezi|first9=I.|last10=Xirotiris|first10=N.|last11=Grasa|first11=C.|last12=Schmidt|first12=H.|last13=Comas|first13=D.|title=Paternal and maternal lineages in the Balkans show a homogeneous landscape over linguistic barriers, except for the isolated Aromuns|journal=Annals of Human Genetics|date=korrik 2006|volume=70|issue=4|pages=459–487|doi=10.1111/j.1469-1809.2005.00251.x|pmid=16759179|s2cid=23156886}}</ref> | 30 || {{nts|8.3}}<ref name="Bosch2006"/> | 30 || {{nts|11.7}}<ref name="Bosch2006"/> | 30 || {{nts|28.3}}<ref name="Bosch2006"/> | 30 || {{nts|0.0}}<ref name="Bosch2006"/> | 30 || {{nts|20.0}}<ref name="Bosch2006"/> | 30 || {{nts|3.3}}<ref name="Bosch2006"/> | || | || | || |- ! [[Albanians]] | IE (Albanian) | 55 || (R1b1b2)<br>{{nts|18.2%}}<br>(10/55)<ref name="Battaglia2008"/> | 55 || (R1a1*)<br>{{nts|9.1%}}<br>(5/55)<ref name="Battaglia2008"/> | 55 || (I1*)<br>{{nts|3.6%}}<br>(2/55)<br>(I2a1*)<br>{{nts|14.5%}}<br>(8/55)<br>(I2b1)<br>{{nts|3.6%}}<br>(2/55)<br><br>{{nts|21.7%}}<br>(12/55)<ref name="Battaglia2008"/> | 55 || (E-M78)<br>{{nts|1.8%}}<br>(1/55)<br>(E-V13)<br>{{nts|23.6%}}<br>(13/55)<br><br>{{nts|25.4%}}<br>(14/55)<ref name="Battaglia2008"/> | 55 || {{nts|0.0}}<ref name="Battaglia2008"/> | 55 || (J1*)<br>{{nts|3.6%}}<br>(2/55)<br>(J2a1b*)<br>{{nts|3.6%}}<br>(2/55)<br>(J2a1b1)<br>{{nts|1.8%}}<br>(1/55)<br>(J2b2)<br>{{nts|14.5%}}<br>(8/55)<br><br>{{nts|23.5%}}<br>(13/55)<ref name="Battaglia2008"/> | 55 || (G2a*)<br>{{nts|1.8%}}<br>(1/55)<ref name="Battaglia2008"/> | 55 || {{nts|0.0}}<ref name="Battaglia2008"/> | 55 || {{nts|0.0}}<ref name="Battaglia2008"/> | 55 || {{nts|0.0}}<ref name="Battaglia2008"/> |- ! [[Albanians]] ([[North Macedonia]]) | IE (Albanian) | 64 || (R1b1b2)<br>{{nts|18.8%}}<br>(12/64)<ref name="Battaglia2008"/> | 64 || (R1a1*)<br>{{nts|1.6%}}<br>(1/64)<ref name="Battaglia2008"/> | 64 || (I1*)<br>{{nts|4.7%}}<br>(3/64)<br>(I2a*)<br>{{nts|1.6%}}<br>(1/64)<br>(I2a1*)<br>{{nts|9.4%}}<br>(6/64)<br>(I2a2)<br>{{nts|1.6%}}<br>(1/64)<br><br> {{nts|17.3%}}<br>(11/64)<ref name="Battaglia2008"/> | 64 || (E-M78)<br>{{nts|1.6%}}<br>(1/64)<br>(E-V13)<br>{{nts|34.4%}}<br>(22/64)<br>(E-M123)<br>{{nts|3.1%}}<br>(2/64)<br><br>{{nts|39.1%}}<br>(25/64)<ref name="Battaglia2008"/> | 64 || {{nts|0.0}}<ref name="Battaglia2008"/> | 64 || (J1*)<br>{{nts|6.3%}}<br>(4/64)<br>(J2a1b*)<br>{{nts|1.6%}}<br>(1/64)<br>(J2b2)<br>{{nts|14.1%}}<br>(9/64)<br><br>{{nts|22%}}<br>(14/64)<ref name="Battaglia2008"/> | 64 || (G2a*)<br>{{nts|1.6%}}<br>(1/64)<ref name="Battaglia2008"/> | 64 || {{nts|0.0}}<ref name="Battaglia2008"/> | 64 || {{nts|0.0}}<ref name="Battaglia2008"/> | 64 || {{nts|0.0}}<ref name="Battaglia2008"/> |- ! [[Albanians]] ([[Tirana]])<br>and<br>[[Albanians]] ([[North Macedonia]]) | IE (Albanian) | 55+<br>64=<br>119 || R1b1b2<br>{{nts|18.50%}}<br>(22/119)<ref name="Battaglia2008"/> | 55+<br>64=<br>119 || R1a1*<br>{{nts|5.05%}}<br>(6/119)<ref name="Battaglia2008"/> | 55+<br>64=<br>119 || I1*<br>{{nts|4.2%}}<br>(5/119)<br><br>(I2a*<br>{{nts|0.85%}}<br>(1/119)<br>I2a1*<br>{{nts|11.8%}}<br>(14/119)<br>I2a2<br>{{nts|0.85%}}<br>(1/119)<br>'''I2a<br>13.5%<br>(16/119)'''<br><br>(I2b1<br>1.7%<br>(2/119)<br><br>'''19.33%<br>(23/119)'''<ref name="Battaglia2008"/> | 55+<br>64=<br>119 || E-M78<br>1.7<br>(2/119)<br><br>E-V13<br>29.4%<br>(35/119)<br><br>E-M123<br>1.7<br>(2/119)<br><br>'''{{nts|32.8%}}<br>(39/119)'''<ref name="Battaglia2008"/> | 55+<br>64=<br>119 || {{nts|0.0}}<ref name="Battaglia2008"/> | 55+<br>64=<br>119 || J1*<br>{{nts|5.05%}}<br>(6/119)<br><br>J2a1b*<br>2.55%<br>(3/119)<br>J2a1b1<br>0.85%<br>(1/119)<br>'''J2a<br>3.4%<br>(4/119)'''<br><br>J2b2<br>{{nts|14.3%}}<br>(17/119)<br><br>'''{{nts|22.70%}}<br>(27/119)'''<ref name="Battaglia2008"/> | 55+<br>64=<br>119 || G2a*<br>{{nts|1.7%}}<br>(2/119)<ref name="Battaglia2008"/> | 55+<br>64=<br>119 || {{nts|0.0}}<ref name="Battaglia2008"/> | 55+<br>64=<br>119 || {{nts|0.0}}<ref name="Battaglia2008"/> | 55+<br>64=<br>119 || {{nts|0.0}}<ref name="Battaglia2008"/> |- ! Population ! Language family<br /><ref group="Table" name="IE=Indo-European"/> ! ''n''<br /><ref group="Table" name="NoteA"/> !! [[Haplogroup R1b (Y-DNA)|R1b]]<br /><ref group="Table" name="NoteB"/> ! ''n'' !! [[Haplogroup R1a (Y-DNA)|R1a]] ! ''n'' !! [[Haplogroup I (Y-DNA)|I]] ! ''n'' !! [[Haplogroup E1b1b (Y-DNA)|E1b1b]] ! ''n'' !! [[Haplogroup E1b1a (Y-DNA)|E1b1a]] ! ''n'' !! [[Haplogroup J (Y-DNA)|J]] ! ''n'' !! [[Haplogroup G (Y-DNA)|G]] ! ''n'' !! [[Haplogroup N (Y-DNA)|N]] ! ''n'' !! [[Haplogroup T (Y-DNA)|T]] ! ''n'' !! [[Haplogroup L (Y-DNA)|L]] ! ''n'' !! [[Haplogroup H (Y-DNA)|H]] |} {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed sortable" style="text-align:center; font-size: 100%" |+ {{nowrap|Comparison of haplogroups among Albanian subgroups}} |- ! Population || Language<br /><ref group="Table" name="IE=Indo-European"/> || ''n'' || [[Haplogroup R1b (Y-DNA)|R1b]] || [[Haplogroup R1a (Y-DNA)|R1a]] || [[Haplogroup I (Y-DNA)|<big>I</big>]]&nbsp; || [[Haplogroup E1b1b (Y-DNA)|E1b1b]] || [[Haplogroup J (Y-DNA)|J]] || [[Haplogroup G (Y-DNA)|G]] || [[Haplogroup N (Y-DNA)|N]] || [[haplogroup T (Y-DNA)|T]] || Others || Reference |- ! [[Albanians]] || IE (Albanian) || 51 || R1b<br>M173<br>{{nts|17.65%}}<br>(9/51) || R1a<br>M17<br>{{nts|9.8%}}<br>(5/51) || I1b*<br>(xM26)<br>P37<br>{{nts|16.98%}}<br>(18/106) || E3b1<br>M78<br>{{nts|26.98%}}<br>(17/63) || J2e<br>M102<br>{{nts|14.29%}}<br>(8/56) || {{nts|2.0%}}<br>(9/51) || {{nts|0.0}} || {{nts|0.0}} || || Pericic2005<ref name="pmid15944443"/> |- ! [[Albanians]] ([[Pristina]]) || IE (Albanian) || 114 || R1b<br>{{nts|21.10%}}<br>(24/114) || R1a<br>{{nts|4.42%}}<br>(5/114) || I1a<br>5.31%<br>(6/114)<br>I1b*(xM26)<br>2.65%<br>(3/114)<br><br>7.96%<br>(9/114) || E3b1<br>1.75%<br>(2/114)<br>E3b1-α<br>43.85%<br>(50/114)<br><br>E3b2<br>0.90%<br>(1/114)<br><br>E3b3<br>0.90%<br>(1/114)<br><br>'''{{nts|47.40}}<br>(54/114)''' || J2e1<br>{{nts|16.7%}}<br>(19/114) || 0 || 0 || 0 || P*(xQ,R1)<br>1.77<br>(2/114) || Pericic2005<ref name="pmid15944443"/> |- ! [[Albanians]] ([[Tirana]]) || IE (Albanian) || 30 || {{nts|13.3}} || {{nts|13.3}} || {{nts|16.7}} || {{nts|23.3}} || {{nts|20.0}} || {{nts|3.3}} || || || || Bosch2006<ref name="Bosch2006"/> |- ! [[Albanians]] ([[Tirana]]) || IE (Albanian) || 55 || R1b1b2<br>{{nts|18.2}}<br>(10/55) || R1a1*<br>{{nts|9.1}}<br>(5/55) || I1*<br>{{nts|3.6}}<br>(2/55)<br>I2a1*<br>14.5<br>(8/55)<br>I2b1<br>3.6<br>(2/55)<br><br>'''21.8%<br>(12/55)''' || E-M78<br>1.8%<br>(1/55)<br>E-V13<br>23.6%<br>(13/55)<br><br>'''{{nts|25.4%}}<br>(14/55)''' || J1*<br>{{nts|3.6}}<br>(2/55)<br><br>(J2a1b*<br>3.6<br>(2/55)<br>J2a1b1<br>1.8<br>(1/55)<br>J2a<br>5.4%<br>(3/55))<br><br>J2b2<br>14.5<br>(8/55)<br><br>'''23.5%<br>(13/55)''' || G2a*<br>{{nts|1.8}}<br>(1/55) || {{nts|0.0}} || {{nts|0.0}} || || Battaglia2008<ref name="Battaglia2008"/> |- ! [[Albanians]] ([[North Macedonia]]) || IE (Albanian) || 64 || R1b1b2<br>{{nts|18.8%}}<br>(12/64) || R1a1*<br>{{nts|1.6%}}<br>(1/64) || I1*<br>{{nts|4.7}}<br>(3/64)<br><br>(I2a*<br>{{nts|1.6}}<br>(1/64)<br>I2a1*<br>{{nts|9.4}}<br>(6/64)<br>I2a2<br>{{nts|1.6}}<br>(1/64)<br>I2a<br>12.6%<br>(8/64))<br><br>'''{{nts|17.2%}}<br>(11/64)''' || E-M78<br>1.6<br>(1/64)<br>E-V13<br>34.4%<br>(22/64)<br>E-M123<br>3.1<br>(2/64)<br><br>'''{{nts|39.1%}}<br>(25/64)''' || J1*<br>{{nts|6.3}}<br>(4/64)<br><br>J2a1b*<br>{{nts|1.6}}<br>(1/64)<br><br>J2b2<br>{{nts|14.1}}<br>(9/64)<br><br>'''{{nts|22%}}<br>(14/64)''' || G2a*<br>{{nts|1.6%}}<br>(1/64) || {{nts|0.0}} || {{nts|0.0}} || || Battaglia2008<ref name = "Battaglia2008" /> |- ! [[Albanians]] ([[Tirana]])<br>AND<br>[[Albanians]] ([[North Macedonia]]) || IE (Albanian) || 55+<br>64=<br>119 || R1b1b2<br>{{nts|18.50%}}<br>(22/119) || R1a1*<br>{{nts|5.05%}}<br>(6/119) || '''I1*<br>4.2%<br>(5/119)'''<br><br>(I2a*<br>{{nts|0.85%}}<br>(1/119)<br>I2a1*<br>{{nts|11.8%}}<br>(14/119)<br>I2a2<br>{{nts|0.85%}}<br>(1/119)<br>'''I2a<br>13.5%<br>(16/119)'''<br><br>I2b1<br>1.7<br>(2/119)<br><br>'''19.33%<br>(23/119)''' || E-M78<br>1.7<br>(2/119)<br><br>E-V13<br>29.4%<br>(35/119)<br><br>E-M123<br>1.7<br>(2/119)<br><br>'''{{nts|32.8%}}<br>(39/119)''' || J1*<br>{{nts|5.05%}}<br>(6/119)<br><br>J2a1b*<br>2.55%<br>(3/119)<br>J2a1b1<br>0.85%<br>(1/119)<br>'''J2a<br>3.4%<br>(4/119)'''<br><br>J2b2<br>{{nts|14.3%}}<br>(17/119)<br><br>'''{{nts|22.70%}}<br>(27/119)''' || G2a*<br>{{nts|1.7%}}<br>(2/119) || {{nts|0.0}} || {{nts|0.0}} || || Battaglia2008<ref name = "Battaglia2008" /> |- ! [[Albanians]] || IE (Albanian) || 223 || {{nts|18.39%}}<br>(41/223) || {{nts|4.04%}}<br>(9/223) || 13%<br>(29/223) || {{nts|35.43%}}<br>(79/223) || {{nts|23.77%}}<br>(53/223) || {{nts|2.69%}}<br>(6/223) || 0 || {{nts|0.9%}}<br>(2/223) || {{nts|1.79%}}<br>(4/223) || Sarno2015<ref name = "Sarno2015" >{{cite journal|last1=Sarno|first1=Stefania|last2=Tofanelli|first2=Sergio|last3=De Fanti|first3=Sara|last4=Quagliariello|first4=Andrea|last5=Bortolini|first5=Eugenio|last6=Ferri|first6=Gianmarco|last7=Anagnostou|first7=Paolo|last8=Brisighelli|first8=Francesca|last9=Capelli|first9=Cristian|last10=Tagarelli|first10=Giuseppe|last11=Sineo|first11=Luca|last12=Luiselli|first12=Donata|last13=Boattini|first13=Alessio|last14=Pettener|first14=Davide|title=Shared language, diverging genetic histories: high-resolution analysis of Y-chromosome variability in Calabrian and Sicilian Arbereshe|journal=European Journal of Human Genetics|date=prill 2016|volume=24|issue=4|pages=600–606|doi=10.1038/ejhg.2015.138|pmid=26130483|pmc=4929864|s2cid=4983538|doi-access=free}}</ref> |- |- |} Shënimet e tabelës (Table notes): {{reflist|group=Table}} <references group="Table" responsive="1"></references> Një studim mbi haplotipet e kromozomit Y DYS19 STR dhe YAP dhe mbi ADN-në mitokondriale nuk gjeti ndonjë ndryshim domethënës midis shqiptarëve dhe shumicës së evropianëve të tjerë.<ref>{{Cite journal|last=Belledi|first=M|last2=Poloni|first2=ES|last3=Casalotti|first3=R|last4=Conterio|first4=F|last5=Mikerezi|first5=I|last6=Tagliavini|first6=J|last7=Excoffier|first7=L|year=2000|title=Maternal and paternal lineages in Albania and the genetic structure of Indo-European populations|journal=Eur J Hum Genet|volume=8|issue=7|pages=480–6|doi=10.1038/sj.ejhg.5200443|pmid=10909846|doi-access=free}}</ref> Përveç paraardhësve kryesorë midis popullsive parahistorike ballkanike, ka një përzierje shtesë nga elementët sllavë, grekë, vllahë, italo-romakë, keltë dhe gjermanikë.<ref>{{Harvnb|Fine|1991}}. "... the Albanians did not have a single ancestor in one or the other of these pre-Slavic peoples; the present-day Albanians, like all Balkan peoples, are an ethnic mixture and in addition to this main ancestor there is an admixture of Slavic, Greek, Vlach, and Romano-Italian ancestry. In addition to these three Indo-European peoples, each living its own zone of the pre-Slavic Balkans, other peoples had an impact as well. Large numbers of Celts had passed through earlier, leaving their contribution to the gene pool as well as a wide variety of cultural (particularly artistic) influences. Large numbers of Roman veterans were settled in the Balkans... Different Germanic peoples (Ostrogoths, Visigoths, and Gepids) raided and settled (both on their own and as Roman federate troops) in the Balkans in large numbers over three centuries (third to sixth)"</ref> Mostrat më të mëdha të mbledhura nga projektet e udhëhequra nga vullnetarët, tregojnë se shqiptarët i përkasin kryesisht kromozomeve Y J2b2-L283, R1b-Z2103/BY611 dhe EV-13 nga [[Gjuhët paleo-ballkanike|popullatat e lashta të Ballkanit]] .<ref>[http://rrenjet.com/statistikat/ - Rrenjet: Prejardhja gjenetike e shqiptareve - Statistics ] - ''Projekti Rrënjët është nje vend ku shqiptarët që kanë kryer teste gjenetike mund të regjistrojnë rezultatet e tyre, për të pasur mundësi t’i krahasojnë me rezultatet në databazën tonë, si dhe me rezultate të tjera publike nga popullsi të lashta dhe bashkëkohore. Ky projekt drejtohet dhe mirëmbahet nga vullnetarë. Ky projekt nuk është kompani testimi.''</ref><ref>[http://www.gjenetika.com/statistikat/ Gjenetika - Statistics ] - ''This site, and the Albanian DNA Project, was created and maintained by volunteers. The purpose of this page is to reveal the mosaic of human groups that have created over the centuries and that today constitute the Albanian ethnogenesis through the genetic testing of male lines. The aim is not to promote or emphasize racial purity, as such a thing does not exist but to better understand the historical contexts and human movements in the region where we live. When each of us does DNA testing, the result not only serves the individual to better understand his or her ancient origins and regions within Albania from which his or her ancestors may have descended, but also serves to shed light on different groupings. human beings that today make up the Albanian community. DNA testing is a tool to better understand our history based more and more on science and less on word of mouth''</ref> Në një studim të vitit 2013, i cili krahasoi një kampion shqiptar me kampionët e tjerë evropianë, autorët arritën në përfundimin se ai nuk ndryshonte ndjeshëm me popullatat e tjera evropiane, veçanërisht grupet si [[Grekët e sotëm|grekët]], italianët dhe [[Maqedonët e sotëm|maqedonasit]] .<ref name="RC2013">{{Cite journal|last=Ralph|first=Peter|last2=Coop|first2=Graham|date=7 maj 2013|title=The Geography of Recent Genetic Ancestry across Europe|journal=PLOS Biology|volume=11|issue=5|pages=e1001555|doi=10.1371/journal.pbio.1001555|pmc=3646727|pmid=23667324|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Belledi|first=Michele|last2=Poloni|first2=Estella S.|last3=Casalotti|first3=Rosa|last4=Conterio|first4=Franco|last5=Mikerezi|first5=Ilia|last6=Tagliavini|first6=James|last7=Excoffier|first7=Laurent|date=korrik 2000|title=Maternal and paternal lineages in Albania and the genetic structure of Indo-European populations|journal=European Journal of Human Genetics|volume=8|issue=7|pages=480–486|doi=10.1038/sj.ejhg.5200443|pmid=10909846|doi-access=free|ref=none}}</ref><ref name="Battaglia2008">{{Cite journal|last=Battaglia|first=Vincenza|last2=Fornarino|first2=Simona|last3=Al-Zahery|first3=Nadia|last4=Olivieri|first4=Anna|last5=Pala|first5=Maria|last6=Myres|first6=Natalie M|last7=King|first7=Roy J|last8=Rootsi|first8=Siiri|last9=Marjanovic|first9=Damir|last10=Primorac|first10=Dragan|last11=Hadziselimovic|first11=Rifat|last12=Vidovic|first12=Stojko|last13=Drobnic|first13=Katia|last14=Durmishi|first14=Naser|last15=Torroni|first15=Antonio|date=qershor 2009|title=Y-chromosomal evidence of the cultural diffusion of agriculture in southeast Europe|journal=European Journal of Human Genetics|volume=17|issue=6|pages=820–830|doi=10.1038/ejhg.2008.249|pmc=2947100|pmid=19107149}}</ref><ref name="pmid15944443"/> === mtADN === Një studim tjetër i popullatave të vjetra ballkanike dhe afiniteteve të tyre gjenetike me popullatat aktuale evropiane u krye në vitin 2004, bazuar në ADN-në mitokondriale në mbetjet skeletore të disa popullsive të vjetra trake nga juglindja e [[Rumania|Rumanisë]], që datojnë nga [[Dakia|epoka]] e bronzit dhe e hekurit.<ref name="cardos">Cardos G., Stoian V., Miritoiu N., Comsa A., Kroll A., Voss S., Rodewald A. (2004 Romanian Society of Legal Medicine) [https://www.scribd.com/doc/326027/PaleomtDNA-analysis-and-population-genetic-aspects-of-old-Thracian-populations-from-SouthEast-of-Romania Paleo-mtDNA analysis and population genetic aspects of old Thracian populations from South-East of Romania] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090212105834/http://www.scribd.com/doc/326027/PaleomtDNA-analysis-and-population-genetic-aspects-of-old-Thracian-populations-from-SouthEast-of-Romania |date=2009-02-12 }}</ref> Ky studim u bë gjatë gërmimeve të disa kockave fosile njerëzore të 20 individëve që datojnë rreth 3200-4100 vjet, nga epoka e bronzit, që i përkasin disa kulturave si Tei, Monteoru dhe Noua u gjetën në varre nga disa nekropole në juglindje të Rumanisë, përkatësisht në Zimnicea., Smeeni, Candesti, Cioinagi-Balintesti, Gradistea-Coslogeni dhe Sultana-Malu Rosu; dhe kockat fosile njerëzore dhe dhëmbët e 27 individëve nga epoka e hershme e hekurit, që datojnë nga shekulli i 10-të deri në shekullin e 7-të p.e.s. nga epoka e Hallstatt ( [[Babadag culture|kultura e Babadag]] ), u gjetën jashtëzakonisht në juglindje të Rumanisë pranë bregut të Deti i Zi|Detit të Zi, në disa vendbanime nga Dobruja Dobruja, përkatësisht: Jurilovca, Satu Nou, Babadag, Niculitel dhe Enisala-Palanca .<ref name="cardos" /> Pasi e krahasuan këtë material me popullsinë e sotme evropiane, autorët arritën në përfundimin: Llogaritja e frekuencës së mutacioneve pika të përbashkëta të popullsisë së sotme evropiane me popullsinë trake ka rezultuar se italiani (7.9%), shqiptari (6.3%) dhe ai grek (5.8%) kanë treguar një anim më të afërt [mtDna] farefisnia gjenetike me individët thrakas se sa individët rumunë dhe bullgarë (vetëm 4.2%). === ADN autosomale === Analiza e ADN-së autosomale, e cila analizon ''të gjithë'' komponentët gjenetikë, ka zbuluar se ekzistojnë pak ndërprerje të ngurtë gjenetike në popullatat evropiane, përveç disa veçorive të caktuara si [[Samët|Saami]], Sardenjët, Baskët, [[Finlandezët]] dhe [[Shqiptarët në Kosovë|Shqiptarët e Kosovës]] . Ata zbuluan se shqiptarët, nga njëra anë, kanë një sasi të lartë identiteti nga ndarja e prejardhjes, duke sugjeruar se shqipfolësit rrjedhin nga një popullsi relativisht e vogël që u zgjerua kohët e fundit dhe me shpejtësi në 1500 vitet e fundit. Nga ana tjetër, ata nuk janë tërësisht të izoluar apo endogamë, sepse mostrat greke dhe maqedonase kishin një numër shumë më të madh të paraardhësve të përbashkët me shqipfolësit sesa me fqinjët e tjerë, ndoshta si rezultat i migrimeve historike, ose ndoshta efekteve më të vogla të ekspansionit sllav në këto popullatat. Në të njëjtën kohë, italianët e kampionuar ndanë pothuajse po aq IBD me shqipfolësit sa edhe me njëri-tjetrin.<ref name="RC2013"/> Në Lazaridis et al. (2022) u testuan një transekt i mostrave nga Shqipëria që datojnë nga EBA deri në ditët e sotme. Popullsia e Shqipërisë "duket se përbëhet kryesisht nga të njëjtët përbërës në përmasa të ngjashme" që nga MBA. Pjesa kryesore e këtij profili përbëhet nga 50% fermerë neolitikë anadollakë, 20-25% gjuetarë-mbledhës të Kaukazit, 10-15% gjuetarë-mbledhës lindorë. {{Sfn|Lazaridis|Alpaslan-Roodenberg|2022}} == Teoritë e vjetruara == === Teoria italiane === [[Laonikos Chalkokondyles]] (rreth 1423–1490), historiani bizantin, i konsideronte shqiptarët si një zgjatim të italianëve .<ref name="jstor3014121"/> Teoria e ka origjinën në përmendjen e parë të shqiptarëve, e diskutueshme nëse ajo u referohet shqiptarëve në kuptimin etnik,<ref name="Madgearu p.25" /> e bërë nga [[Mihail Ataliati|Attaliates]] (shek. XI): ". . . Sepse kur komandantët e mëvonshëm bënë plane dhe vendime bazë dhe të turpshme, jo vetëm që ishulli humbi nga Bizanti, por edhe pjesa më e madhe e ushtrisë. Fatkeqësisht, njerëzit që kishin qenë dikur aleatët tanë dhe që zotëronin të njëjtat të drejta si qytetarët dhe të njëjtën fe, pra shqiptarët dhe latinët, që jetojnë në rajonet italiane të Perandorisë sonë përtej Romës Perëndimore, u bënë krejt papritur armiq kur Michael Dokeianos drejtoi çmendurisht komandën e tij kundër udhëheqësve të tyre. . "<ref>Michaelis Attaliotae: Historia, Bonn 1853, p. 8, 18, 297. Translated by Robert Elsie. First published in R. Elsie: Early Albania, a Reader of Historical Texts, 11th – 17th Centuries, Wiesbaden 2003, p. 4–5.</ref> === Teoria Kaukaziane === Një nga teoritë më të hershme mbi origjinën e shqiptarëve, e konsideruar tashmë e vjetëruar, i identifikoi gabimisht protoshqiptarët me një zonë të [[Kaukazi (rajon)|Kaukazit]] lindor, të cilësuar veçmas nga gjeografët klasikë si [[Shqipëria Kaukaziane]], e vendosur në atë që përafërsisht korrespondon me jugun e sotëm. [[Dagestani]], [[Azerbajxhani]] verior dhe kufizohet me Iberinë Kaukaziane në perëndim të tij. Kjo teori ngatërroi dy Shqipëritë duke supozuar se paraardhësit e shqiptarëve të Ballkanit ( ''Shqiptarët'' ) kishin migruar drejt perëndimit në periudhën e vonë klasike ose mesjetare të hershme. Teoria Kaukaziane u propozua fillimisht nga humanistët e Rilindjes, të cilët ishin të njohur me veprat e gjeografëve klasikë, dhe më vonë u zhvillua nga konsulli dhe shkrimtari francez i fillimit të shekullit të 19-të [[François Pouqueville|, François Pouqueville]] . Shumë shpejt ajo u la jashtë përdorimit në shekullin e 19-të, kur gjuhëtarët dëshmuan se shqipja ishte një gjuhë [[Gjuhët indo-evropiane|indo-evropiane]] dhe jo kaukaziane . {{Sfn|Schwandner-Sievers|Fischer|2002}} === Teoria pellazge === Për sa i përket teorive historike, një teori e vjetëruar<ref>{{Cite web|last=Peter Mackridge|title=Aspects of language and identity in the Greek peninsula since the eighteenth century|url=http://www.farsarotul.org/nl29_1.htm|access-date=2 shkurt 2014|website=[[The Newsletter of the Society Farsharotu]], Vol, XXI & XXII, Issues 1 & 2|quote=the “Pelasgian theory” was formulated, according to which Greek and Albanian were claimed to have a common origin in Pelasgian, the Albanians themselves are Pelasgians... Needless to say, there is absolutely no scientific evidence to support any of theses theories.}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Bayraktar|first=Uğur Bahadır|date=dhjetor 2011|title=Mythifying the Albanians : A Historiographical Discussion on Vasa Efendi's "Albania and the Albanians"|url=http://balkanologie.revues.org/2272|journal=Balkanologie|volume=13|issue=1–2|doi=10.4000/balkanologie.2272|access-date=2 shkurt 2014|doi-access=free}}</ref> është teoria e shekullit të 19-të që shqiptarët rrjedhin në mënyrë specifike nga [[pellazgët]], një term i gjerë i përdorur nga autorët klasikë për të treguar banorët autoktonë, paraindo-evropianë të Greqisë dhe Ballkani jugor në përgjithësi. Megjithatë, nuk ka asnjë provë për gjuhën, zakonet dhe ekzistencën e mundshme të pellazgëve si një popull i veçantë dhe homogjen dhe kështu ndonjë lidhje e veçantë me këtë popullsi është e pabazuar. {{Sfn|Demiraj|2006}} Kjo teori u zhvillua nga gjuhëtari austriak [[Johann Georg von Hahn]] në veprën e tij ''Albanesische Studien'' në 1854. Sipas Hahn, pellazgët ishin protoshqiptarët origjinal dhe gjuha e folur nga pellazgët, ilirët, [[Shteti i Epirit|epirotët]] dhe [[Maqedonët e lashtë|maqedonasit e lashtë]] ishin të lidhura ngushtë. Në teorinë e Hahn-it termi ''pellazgë'' përdorej më së shumti si sinonim për ''ilirët'' . Kjo teori tërhoqi shpejt mbështetje në qarqet shqiptare, pasi vendosi një pretendim të epërsisë ndaj kombeve të tjera ballkanike, veçanërisht ndaj grekëve. Përveq vendosje së të drejtës së historike Përveç vendosjes së "të drejtës historike" për territor, kjo teori vërtetoi gjithashtu se qytetërimi i lashtë grek dhe arritjet e tij kishin një origjinë "shqiptare". {{Sfn|Schwandner-Sievers|Fischer|2002}} Teoria fitoi mbështetje të fortë mes publicistëve shqiptarë të fillimit të shekullit të 20-të. {{Sfn|Schwandner-Sievers|Fischer|2002}} Kjo teori është hedhur poshtë nga studiuesit sot. {{Sfn|Schwandner-Sievers|Fischer|2002}} Në kohët bashkëkohore me ringjalljen [[Arbëreshët në Greqi|arvanitase]] të teorisë pellazgjike, ajo është huazuar së fundmi edhe nga popullsi të tjera shqipfolëse brenda dhe nga Shqipëria në Greqi për të kundërshtuar imazhin negativ të komuniteteve të tyre.<ref name="DeRapper">De Rapper, Gilles (2009). "[http://hal.archives-ouvertes.fr/halshs-00400327/document Pelasgic Encounters in the Greek–Albanian Borderland: Border Dynamics and Reversion to Ancient Past in Southern Albania.]" ''Anthropological Journal of European Cultures''. '''18'''. (1): 60-61. “In 2002, another important book was translated from Greek: Aristides Kollias’ ''Arvanites and the Origin of Greeks'', first published in Athens in 1983 and re-edited several times since then (Kollias 1983; Kolia 2002). In this book, which is considered a cornerstone of the rehabilitation of Arvanites in post- dictatorial Greece, the author presents the Albanian speaking population of Greece, known as Arvanites, as the most authentic Greeks because their language is closer to ancient Pelasgic, who were the first inhabitants of Greece. According to him, ancient Greek was formed on the basis of Pelasgic, so that man Greek words have an Albanian etymology. In the Greek context, the book initiated a 'counterdiscourse' (Gefou-Madianou 1999: 122) aiming at giving Arvanitic communities of southern Greece a positive role in Greek history. This was achieved by using nineteenth-century ideas on Pelasgians and by melting together Greeks and Albanians in one historical genealogy (Baltsiotis and Embirikos 2007: 130–431, 445). In the Albanian context of the 1990s and 2000s, the book is read as proving the anteriority of Albanians not only in Albania but also in Greece; it serves mainly the rehabilitation of Albanians as an antique and autochthonous population in the Balkans. These ideas legitimise the presence of Albanians in Greece and give them a decisive role in the development of ancient Greek civilisation and, later on, the creation of the modern Greek state, in contrast to the general negative image of Albanians in contemporary Greek society. They also reverse the unequal relation between the migrants and the host country, making the former the heirs of an autochthonous and civilised population from whom the latter owes everything that makes their superiority in the present day.”</ref> == Shih edhe == * [[Ilirët]] * [[Ilirologjia]] * [[Shqiptarët]] * [[Etnogjeneza]] * [[Gjuha shqipe]] * [[Nacionalizmi shqiptarë]] * [[Gjuhët paleo-ballkanike]] * [[Ballkani parahistorik]] == Literatura == *{{cite book|last=Aigner-Foresti|first=Luciana|title=Dall'Adriatico al Danubio: l'Illirico nell'età greca e romana : atti del convegno internazionale, Cividale del Friuli, 25-27 settembre 2003|chapter=Gli Illiri in Italia:istituzioni politiche nella Messapia preromana|editor=Gianpaolo Urso|publisher=ETS|series=I convegni della Fondazione Niccolò Canussio|year=2004|isbn=884671069X|url=https://books.google.com/books?id=SCNpAAAAMAAJ}} *{{cite journal|last1=Aneli|first1=Serena|last2=Saupe|first2=Tina|last3=Montinaro|first3=Francesco|last4=Solnik|first4=Anu|last5=Molinaro|first5=Ludovica|last6=Scaggion|first6=Cinzia|last7=Carrara|first7=Nicola|last8=Raveane|first8=Alessandro|last9=Kivisild|first9=Toomas|last10=Metspalu|first10=Mait|last11=Scheib|first11=Christiana|last12=Pagani|first12=Luca|title=The genetic origin of Daunians and the Pan-Mediterranean southern Italian Iron Age context|journal=[[Molecular Biology and Evolution]]|date=2022|volume=39|issue=2|doi=10.1093/molbev/msac014|pmid=35038748|pmc=8826970|url=https://academic.oup.com/mbe/advance-article/doi/10.1093/molbev/msac014/6509524}} *{{citation|last=Bowden|first=William|title=Epirus Vetus: The Archaeology of a Late Antique Province|publisher=Duckworth|year=2003|isbn=0-7156-3116-0|url=https://books.google.com/books?id=IjsbAAAAYAAJ}} *{{cite book|last=Bowden|first=William|editor-last=Christie|editor-first=Neil|chapter=Balkan Ghosts? Nationalism and the Question of Rural Continuity in Albania|publisher=Ashgate Publishing|title=Landscapes of Change: Rural Evolutions in Late Antiquity and the Early Middle Ages|year=2004|isbn=978-1840146172}} *{{cite book|title=Concise Encyclopedia of Languages of the World|first1=Keith|last1=Brown|first2=Sarah|last2=Ogilvie|publisher=Elsevier|year=2008|isbn=978-0-08-087774-7|url=https://books.google.com/books?id=F2SRqDzB50wC}} *{{cite conference|last=Çabej|first=Eqrem|year=1961|title=Die älteren Wohnsitze der Albaner auf der Balkanhalbinsel im Lichte der Sprache und der Ortsnamen|language=de|trans-title=The older residences of the Albanians in the Balkan Peninsula in the light of the language and place names|conference=VII International Congress of Onomastic Sciences, 4–8 April 1961|pages=241–251}}; Albanian version BUShT 1962:1.219–227 *{{cite book|last=Curta|first=Florin|title=Southeastern Europe in the Middle Ages, 500-1250|url=https://archive.org/details/southeasterneuro0000curt|url-access=registration|publisher=Cambridge University Press|year=2006|isbn=978-0521815390}} *{{Cite journal|last=Curta|first=Florin|title=Were there any Slavs in seventh-century Macedonia?|journal=Istorija (Skopje)|url=https://www.academia.edu/2292584|year=2012|volume=47|pages=61–75}} *{{Cite journal|last=Curta|first=Florin|title=Seventh-century fibulae with bent stem in the Balkans|journal=Archaeologia Bulgarica|url=https://www.academia.edu/2900125|year=2013|volume=17|pages=49–70}} *{{Cite thesis|last=Curtis|first=Matthew Cowan|title=Slavic-Albanian Language Contact, Convergence, and Coexistence|url=https://etd.ohiolink.edu/pg_10?0::NO:10:P10_ACCESSION_NUM:osu1338406907|publisher=The Ohio State University|year=2012|access-date=22 prill 2023|archive-date=24 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200124224402/https://etd.ohiolink.edu/pg_10%3F0::NO:10:P10_ACCESSION_NUM:osu1338406907|url-status=dead}} *{{cite book|last=Demiraj|first=Shaban|title=The origin of the Albanians (linguistically investigated)|url=https://books.google.com/books?id=aXIbAQAAIAAJ|date=2006|location=Tirana|publisher=[[Academy of Sciences of Albania]]|isbn=978-99943-817-1-5}} *{{cite book|last=Demiraj|first=Bardhyl|title=Albanische Etymologien: Untersuchungen zum albanischen Erbwortschatz|series=Leiden Studies in Indo-European|volume=7|year=1997|language=de|place=Amsterdam, Atlanta|publisher=Brill|isbn=978-90-420-0161-9}} *{{cite book|last=Demiraj|first=Shaban|title=Epiri, pellazgët, etruskët, dhe shqiptarët|date=2008|publisher=[[Academy of Sciences of Albania]]|isbn=978-99956-682-2-8|lang=sq}} *{{cite book|last=Demiraj|first=Bardhyl|chapter=Shqiptar–The generalization of this ethnic name in the XVIII century|pages=533–565|editor1-last=Demiraj|editor1-first=Bardhyl|title=Wir sind die Deinen: Studien zur albanischen Sprache, Literatur und Kulturgeschichte, dem Gedenken an Martin Camaj (1925-1992)|year=2010|publisher=Otto Harrassowitz Verlag|isbn=9783447062213|chapter-url=https://www.albanologie.uni-muenchen.de/downloads/publikationen-demiraj/berarbeitet_shqiptar-the-gene.pdf}} *{{Cite journal|last=Filipovski|first=Toni|title=The Komani-Krue Settlements, and Some Aspects of their Existence in the Ohrid-Struga Valley (VII-VIII century)|journal=Macedonian Historical Review|year=2010|volume=1}} *{{cite book|last=Fine|first=John Van Antwerp|title=The Early Medieval Balkans: A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth Century|publisher=University of Michigan Press|year=1991|isbn=978-0-472-08149-3|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015001619199&view=1up&seq=3}} [https://books.google.com/books?id=Y0NBxG9Id58C&pg=PA10 p. 10] [https://books.google.com/books?id=Y0NBxG9Id58C&pg=PA11 p. 11] [https://books.google.com/books?id=Y0NBxG9Id58C&pg=PA12 p. 12] [https://books.google.com/books?id=Y0NBxG9Id58C&pg=PA304 p. 304] *{{cite conference|last=Hamp|first=Eric P.|author-link=Eric P. Hamp|editor1=Henrik Birnbaum|editor2=Jaan Puhvel|date=1963|url=http://members.tripod.com/~Groznijat/balkan/ehamp.html|title=The Position of Albanian, Ancient IE dialects|book-title=Proceedings of the Conference on IE linguistics held at the University of California, Los Angeles, April 25–27, 1963}} *{{cite journal|last1=Hamp|first1=Eric|last2=Adams|first2=Douglas|title=The Expansion of the Indo-European Languages: An Indo-Europeanist's Evolving View|journal=Sino-Platonic Papers|date=2013|volume=239|url=https://toosfoundation.com/wp-content/uploads/2013/11/spp239_indo_european_languages.pdf|access-date=22 prill 2023|archive-date=2 gusht 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802030902/https://toosfoundation.com/wp-content/uploads/2013/11/spp239_indo_european_languages.pdf|url-status=dead}} *{{cite book|last1=Joseph|first1=Brian|last2=Hyllested|first2=Adam|title=The Indo-European Language Family|publisher=Cambridge University Press|year=2022|isbn=9781108499798|chapter-url=https://books.google.com/books?id=xzKAEAAAQBAJ&dq=The+Indo-European+Language+Family+edited+by+Thomas+Olander&pg=PR7|chapter=Albanian}} *{{cite book|last=Ismajli|first=Rexhep|title=Studime për historinë e shqipes në kontekst ballkanik|trans-title=Studies on the History of Albanian in the Balkan context|editor=Eqrem Basha|publisher=Kosova Academy of Sciences and Arts, special editions CLII, Section of Linguistics and Literature|number=55|year=2015|place=Prishtinë|language=sq|url=http://www.ashak.org/repository/docs/RISMAJLI_397704.pdf}} *{{Cite book|last=Katičić|first=Radoslav|author-link=Radoslav Katičić|title=Ancient Languages of the Balkans|date=1976|publisher=Mouton|isbn=978-9027933058}} *{{cite book|editor-last1=Klein|editor-first1=Jared|editor-last2=Joseph|editor-first2=Brian|editor-last3=Fritz|editor-first3=Matthias|title=Handbook of Comparative and Historical Indo-European Linguistics|date=2018|publisher=Walter de Gruyter|isbn=9783110542431|url=https://books.google.com/books?id=SuR8DwAAQBAJ}} *{{cite book|last1=Kunstmann|first1=Heinrich|last2=Thiergen|first2=Peter|title=Beiträge zur Geschichte der Besiedlung Nord- und Mitteldeutschlands mit Balkanslaven|date=1987|publisher=O. Sagner|url=http://library.oapen.org/bitstream/id/5ca0240d-cb67-447b-838c-e448c1f84200/1003655.pdf}} *{{cite book|first1=Alexandru|last1=Madgearu|first2=Martin|last2=Gordon|title=The Wars of the Balkan Peninsula: Their Medieval Origins|year=2008|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-5846-6|url-access=registration|url=https://archive.org/details/warsofbalkanpeni0000madg}} [https://books.google.com/books?id=EOIhpIu8KAQC&pg=PA25 p. 25] [https://books.google.com/books?id=EOIhpIu8KAQC&pg=PA146 p. 146] [https://books.google.com/books?id=EOIhpIu8KAQC&pg=PA151 p. 151] *{{cite journal|author-last1=Lazaridis|author-first1=Iosif|author-last2=Alpaslan-Roodenberg|author-first2=Songül|display-authors=et al.|title=The genetic history of the Southern Arc: A bridge between West Asia and Europe|journal=Science|volume=377|issue=6609|date=26 gusht 2022|pages=eabm4247|pmid=36007055|pmc=10064553|doi=10.1126/science.abm4247|s2cid=251843620}} *{{cite journal|last1=Lauka|first1=Alban|last2=Muhaj|first2=Ardian|last3=Bojaxhi|first3=Gjergj|title=Prejardhja e fiseve Krasniqe Nikaj nën dritën e të dhënave gjenetike, historike dhe traditës burimore [The origin of North Albanian tribes of Krasniqe and Nikaj based on Y-DNA phylogeny, historical data and oral tradition]|journal=Studime Historike|date=2021|volume=3-4|url=http://asa.edu.al/site/ih/wp-content/uploads/sites/2/2022/06/Revista_Studime_historike_3-4-2021_2022_ME-LOGOBORD-75-96.pdf}} *{{cite journal|last1=Matzinger|first1=Joachim|title=Messapisch und Albanisch|journal=International Journal of Diachronic Linguistics and Linguistic Reconstruction|date=2005|url=https://www.academia.edu/6679811}} *{{cite web|last1=Matzinger|first1=Joachim|date=2016|title=Die albanische Autochthoniehypothese aus der Sicht der Sprachwissenschaft|url=https://www.albanologie.uni-muenchen.de/downloads/meldungen/gastvortrag_matzinger_nov_2016/muenchen_2_ethnogenese.pdf|access-date=22 prill 2023|archive-date=6 shkurt 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206191240/https://www.albanologie.uni-muenchen.de/downloads/meldungen/gastvortrag_matzinger_nov_2016/muenchen_2_ethnogenese.pdf|url-status=dead}} *{{cite book|last1=Nallbani|first1=Etleva|editor1-last=Gelichi|editor1-first=Sauro|editor2-last=Negrelli|editor2-first=Claudio|title=Adriatico altomedievale (VI-XI secolo) Scambi, porti, produzioni|date=2017|chapter=Early Medieval North Albania: New Discoveries, Remodeling Connections: The Case of Medieval Komani|publisher=Università Ca’ Foscari Venezia|isbn=978-88-6969-115-7|url=https://edizionicafoscari.unive.it/media/pdf/books/978-88-6969-114-0/978-88-6969-114-0_dhz0XaB.pdf|access-date=22 prill 2023|archive-date=9 tetor 2022|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://edizionicafoscari.unive.it/media/pdf/books/978-88-6969-114-0/978-88-6969-114-0_dhz0XaB.pdf|url-status=dead}} *{{cite book|last=Orel|first=Vladimir|year=2000|title=A concise historical grammar of the Albanian language: reconstruction of Proto-Albanian|publisher=Brill|isbn=978-90-04-11647-4|url=https://books.google.com/books?id=xvKH56aT5mEC}} *{{cite book|last1=Orel|first1=Vladimir E.|title=Albanian etymological dictionary|date=1998|publisher=Brill|location=Leiden|isbn=9004110240}} *{{cite thesis|last=Prendergast|first=Eric|date=2017|title=The Origin and Spread of Locative Determiner Omission in the Balkan Linguistic Area|type=Ph.D|publisher=UC Berkeley|url=https://escholarship.org/uc/item/7nk454x6}} *{{cite journal|last1=Plasari|first1=Aurel|title=The Albanians in attestations from late antiquity until the early Middle Ages|journal=Albanian Studies|date=2020|volume=2|url=https://drive.google.com/file/d/1og8eP21jogwHXRdvgphXo-DyqpDWSz2E/view|publisher=Academy of Sciences of Albania}} *{{cite book|last1=Polomé|first1=Edgar Charles|chapter=Balkan Languages (Illyrian, Thracian and Daco-Moesian)|title=The Cambridge Ancient History: The Prehistory of the Balkans; and the Middle East and the Aegean world, tenth to eighth centuries B.C.|publisher=Cambridge University Press|volume=III (part 1)|year=1982|edition=2|editor1=J. Boardman|editor2=I. E. S. Edwards|editor3=N. G. L. Hammond|editor4=E. Sollberger|url=https://books.google.com/books?id=vXljf8JqmkoC|isbn=0521224969|pages=866–888}} *{{cite journal|last1=Quanrud|first1=John|title=The Albanoi in Michael Attaleiates' History: revisiting the Vranoussi-Ducellier debate|journal=Byzantine and Modern Greek Studies|date=2021|volume=45|issue=2|pages=149–165|doi=10.1017/byz.2021.11|s2cid=237424879|url=https://www.cambridge.org/core/journals/byzantine-and-modern-greek-studies/article/abs/albanoi-in-michael-attaleiates-history-revisiting-the-vranoussiducellier-debate/E134AA6C7CB77580151F6CFB6BB1C5E7#}} *{{cite book|title=The Indo-European Languages|last=Rusakov|first=Alexander|publisher=Routledge|year=2017|isbn=9781317391531|editor1-last=Kapović|editor1-first=Mate|pages=552–602|chapter=Albanian|editor2-last=Giacalone Ramat|editor2-first=Anna|editor3-last=Ramat|editor3-first=Paolo|chapter-url=https://books.google.com/books?id=8i0lDwAAQBAJ}} *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=RnDeHFOX8yIC|title=Albanian Identities: Myth and History|last1=Schwandner-Sievers|first1=Stephanie|last2=Fischer|first2=Bernd Jürgen|date=2002|publisher=Indiana University Press|isbn=978-0-253-21570-3}} *{{cite journal|last1=Shehi|first1=Eduard|title=Rishikim mbi topografinë e Durrësit antik në dritën e të dhënave të reja arkeologjike-historike [A review of topography of Durrës in antiquity in light of new archeological and historical data]|journal=Iliria|date=2017|doi=10.3406/iliri.2017.2528|url=https://www.academia.edu/52335413}} *{{cite journal|last=Szczepanski|first=W.|year=2005|title=Some Controversies Connected with the Origin of the Albanians, Their Territorial Cradle and Ethnonym|journal=Sprawy Narodowościowe – Seria Nowa|issue=26|url=http://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.f77fde0c-d580-3a81-89d4-7d9adfb77f81|pages=81–96}} *{{cite book|last=Trumper|first=John|chapter=Some Celto-Albanian isoglosses and their implications|editor1-last=Grimaldi|editor1-first=Mirko|editor2-last=Lai|editor2-first=Rosangela|editor3-last=Franco|editor3-first=Ludovico|editor4-last=Baldi|editor4-first=Benedetta|title=Structuring Variation in Romance Linguistics and Beyond: In Honour of Leonardo M. Savoia|year=2018|publisher=John Benjamins Publishing Company|isbn=9789027263179|url=https://books.google.com/books?id=kAR-DwAAQBAJ}} *{{cite book|last=Ylli|first=Xhelal|title=Das slawische Lehngut im Albanischen: Lehnworter|year=1997|url=http://library.oapen.org/handle/20.500.12657/26220|isbn=9783954790746|publisher=Peter Lang International Academic Publishers}} *{{cite book|last=Ylli|first=Xhelal|title=Das slawische Lehngut im Albanischen: Ortsnamen|year=2000|url=https://library.oapen.org/handle/20.500.12657/26167|isbn=9783954790432|publisher=Peter Lang International Academic Publishers}} *{{cite book|last=Wilkes|first=John|title=The Illyrians|location=Oxford|publisher=Blackwell|year=1992|isbn=0-631-19807-5}}<!--Probably equivalent to 1995 edition--> *{{cite book|last=Wilkes|first=John|title=The Illyrians: The Peoples of Europe|location=Oxford, UK; Cambridge, MA, USA|publisher=Blackwell|year=1995|isbn=978-0-631-19807-9}} *{{cite book|last=Wilkes|first=John|title=War and Warfare in Late Antiquity: Current Perspectives|editor=Alexander Sarantis|editor2=Neil Christie|chapter=The Archaeology of War: Homeland Security in the Southwest Balkans (3rd-6th century AD)|year=2013|publisher=Brill|isbn=978-9004252585}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=tzU3RIV2BWIC&pg=PA11|title=Encyclopedia of Indo-European Culture|date=1997|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-884964-98-5|editor-last=Mallory|editor-first=J.P.|quote=The Greek and Latin loans have undergone most of the far-reaching phonological changes which have so altered the shape of inherited words while Slavic and Turkish words do not show those changes. Thus Albanian must have acquired much of its present form by the time Slavs entered into Balkans in the fifth and sixth centuries AD [...] borrowed words from Greek and Latin date back to before Christian era [...] Even very common words such as mik "friend" (<Lat. amicus) or këndoj "sing" (<Lat. cantare) come from Latin and attest to a widespread intermingling of pre-Albanian and Balkan Latin speakers during the Roman period, roughly from the second century BC to the fifth century AD.|editor-last2=Adams|editor-first2=D.Q.}} == Shënime == <references group="lower-alpha"></references> == Referime == [[Kategoria:Historia e shqiptarëve]] <references /> p757rokzzc3hru96agh97a4rxc1x288 Lëndët ushqyese 0 334863 3053169 3039811 2026-10-02T22:39:15Z InternetArchiveBot 115207 Adding 1 book for [[Wikipedia:Vërtetueshmëria]] (20261002sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 3053169 wikitext text/x-wiki Një '''lëndë ushqyese''' është një [[substancë kimike|substancë]] e përdorur nga një organizëm për të mbijetuar, rritur dhe riprodhuar. Kërkesa për marrjen e lëndëve ushqyese në dietë vlen për [[kafshët]], [[bimët]], [[kërpudhat]] dhe protistët . Lëndët ushqyese mund të futen në qeliza për [[Metabolizmi|qëllime metabolike]] ose të ekskretohen nga qelizat për të krijuar struktura joqelizore, të tilla si flokët, luspat, [[Pupla|puplat]] ose ekzoskeletet . Disa lëndë ushqyese mund të shndërrohen në mënyrë metabolike në molekula më të vogla në procesin e çlirimit të energjisë, si p.sh. për [[karbohidratet]], [[lipidet]], proteinat dhe produktet e [[Fermentimi|fermentimit]] ( [[Etanoli|etanol]] ose [[Uthulla|uthull]] ), duke çuar në produktet përfundimtare si ujë dhe [[Dioksidi i karbonit|dioksid karboni]] . Të gjithë organizmat kanë nevojë për ujë. Lëndët ushqyese thelbësore për kafshët janë burimet e energjisë, disa nga [[aminoacidet]] që kombinohen për të krijuar [[proteina]], një nëngrup i [[Acidi yndyror|acideve yndyrore]], [[Vitaminat|vitaminave]] dhe mineraleve të caktuara. Bimët kërkojnë minerale më të larmishme të përthithura përmes rrënjëve, plus dioksid karboni dhe oksigjen të përthithur përmes gjetheve. [[Kërpudhat]] jetojnë në lëndë organike të ngordhura ose të gjalla dhe i plotësojnë nevojat për lëndë ushqyese nga bujtësi i tyre. Lloje të ndryshme organizmash kanë lëndë ushqyese thelbësore të ndryshme. Acidi askorbik ( [[vitamina C]] ) është thelbësor, që do të thotë se duhet të konsumohet në sasi të mjaftueshme, për njerëzit dhe disa specie të tjera shtazore, por disa kafshë dhe bimë janë në gjendje ta sintetizojnë atë. Lëndët ushqyese mund të jenë organike ose inorganike: përbërjet organike përfshijnë shumicën e përbërjeve që përmbajnë karbon, ndërsa të gjitha përbërjet e tjera klasifikohen si inorganike. Ushqyesit inorganikë përfshijnë lëndë ushqyese si [[hekuri]], [[Seleni|seleniumi]] dhe [[zinku]], ndërsa lëndët ushqyese organike përfshijnë, ndër shumë të tjera, përbërje që sigurojnë energji dhe vitamina. Një klasifikim i përdorur kryesisht për të përshkruar nevojat e kafshëve për lëndë ushqyese i ndan ato në makronutrientë dhe mikronutrientë . Të konsumuar në sasi relativisht të mëdha ( [[Grami|gramë]]), makronutrientët (karbohidratet, [[Yndyra|yndyrat]], proteinat, uji) përdoren kryesisht për të gjeneruar energji ose për të rritur dhe riparuar indet. Mikronutrientët nevojiten në sasi më të vogla ( [[Kilogrami|miligramë]] ose mikrogramë ); ata kanë role delikate [[Biokimia|biokimike]] dhe [[Fiziologjia|fiziologjike]] në proceset qelizore, si funksionet vaskulare ose përçueshmëria nervore . Sasitë e pamjaftueshme të lëndëve ushqyese thelbësore, ose sëmundjet që ndërhyjnë në përthithje, rezultojnë në një gjendje mangësie, e cila vë në pikëpyetje rritjen, mbijetesën dhe riprodhimin. Këshillimet e konsumatorit për marrjen e lëndëve ushqyese dietike, të tilla si Marrja e Referencës dietike të Shteteve të Bashkuara, bazohen në rezultatet e mungesës  dhe siguroni udhëzues për makronutrientët dhe mikronutrientët për kufijtë e poshtëm dhe të sipërm të marrjes. Në shumë vende, makronutrientët dhe mikronutrientët me prani të lartë në një ushqim kërkohet nga rregulloret që të shfaqen në etiketat e produkteve ushqimore. Lëndët ushqyese në sasi më të mëdha se sa i duhen trupit mund të kenë efekte të dëmshme.<ref name="Ensminger1994">{{Cite book|last=Ensminger|first=Audrey H.|url=https://books.google.com/books?id=XMA9gYIj-C4C&pg=PA527|title=Foods & nutrition encyclopedia|publisher=CRC Press|year=1994|isbn=978-0-8493-8980-1|pages=527–|access-date=12 tetor 2010|name-list-style=vanc}}</ref> Bimët e ngrënshme përmbajnë gjithashtu mijëra komponime të quajtura fitokimikate të cilat kanë efekte të panjohura në shëndetin tonë, duke përfshirë një klasë të shumëllojshme me status jo-ushqyes të quajtur polifenole, të cilat kuptohen ende shumë pak të pakten në 2017. == Llojet == === Makronutrientët === Makronutrientët përcaktohen në disa mënyra.<ref name="Kern2005">{{Cite book|last=Kern|first=Mark|url=https://archive.org/details/crcdeskreference0000kern|title=CRC desk reference on sports nutrition|date=12 maj 2005|publisher=CRC Press|isbn=978-0-8493-2273-0|pages=[https://archive.org/details/crcdeskreference0000kern/page/117 117]–|access-date=12 tetor 2010|url-access=registration|name-list-style=vanc}}</ref> * [[Lista e elementeve kimikë|Elementet kimike]] që njerëzit konsumojnë në sasitë më të mëdha janë [[karboni]], [[hidrogjeni]], [[azoti]], [[oksigjeni]], [[fosfori]] dhe [[Sulfuri|squfuri]], të përmbledhura si CHNOPS . * Përbërjet kimike që njerëzit konsumojnë në sasitë më të mëdha dhe ofrojnë energji të madhe klasifikohen si [[Karbohidratet|karbohidrate]], [[proteina]] dhe [[Yndyra|yndyrna]] . Uji gjithashtu duhet të konsumohet në sasi të mëdha por nuk ka vlerë kalorike të përfillshme. * Jonet [[Kalciumi|e kalciumit]], [[Natriumi|natriumit]], [[Kaliumi|kaliumit]], [[Magneziumi|magnezit]] dhe klorurit, së bashku me fosforin dhe squfurin, futen tek makronutrientët, sepse ato kërkohen në sasi të mëdha në krahasim me mikronutrientët, d.m.th., vitaminat dhe mineralet e tjera, këto të fundit shpesh përshkruhen si minerale gjurmë ose ultragjurmë.<ref>{{Cite web|date=2018-07-16|title=31.1C: Essential Nutrients for Plants|url=https://bio.libretexts.org/Bookshelves/Introductory_and_General_Biology/Book%3A_General_Biology_(Boundless)/31%3A_Soil_and_Plant_Nutrition/31.1%3A_Nutritional_Requirements_of_Plants/31.1C%3A_Essential_Nutrients_for_Plants|access-date=2020-08-16|website=Biology LibreTexts|language=en}}</ref> Makronutrientët sigurojnë energji: * [[Karbohidratet]] janë përbërje me bazë lloje të [[Sheqeri|sheqerit]] . Karbohidratet klasifikohen sipas numrit të njësive të sheqerit: [[Monosakaridet|monosakaride]] (të tilla si [[glukoza]] dhe [[fruktoza]] ), [[Disakaridet|disakaride]] (si [[Sakaroza|saharoza]] dhe [[laktoza]] ), oligosakaride dhe [[Polisakaridet|polisakaride]] (si [[Niseshte|niseshteja]], [[glikogjeni]] dhe [[celuloza]] ). * [[Proteina|Proteinat]] janë përbërjeorganike që përbëhen nga [[Aminoacidet|aminoacide]] të bashkuara me lidhje peptide . Meqenëse trupi nuk mund të prodhojë disa nga aminoacidet (të quajtura aminoacide thelbësore ), njeriu i merr nëpërmjet dietës. Nëpërmjet tretjes, [[Proteina|proteinat]] zbërthehen nga proteazat përsëri në aminoacide të lira. * [[Yndyra|Yndyrnat]] përbëhen nga një molekulë glicerine me tre [[Acidi yndyror|acide yndyrore]] të bashkangjitura. Molekulat e acideve yndyrore përmbajnë një grup -COOH të bashkangjitur me zinxhirë [[Hidrokarburet|hidrokarburesh]] të padegëzuar të lidhur vetëm me lidhje njëfishe ( acidet yndyrore të ngopura ) ose me lidhje dyfishe dhe njëfishe ( acidet yndyrore të pangopura ). Yndyrnat janë të nevojshme për ndërtimin dhe mirëmbajtjen e [[Membrana e qelizës|membranave qelizore]], për të mbajtur një temperaturë të qëndrueshme të trupit dhe për të ruajtur shëndetin e lëkurës dhe flokëve. Për shkak se trupi nuk prodhon disa acide yndyrore (të quajtura acide yndyrore thelbësore ), ato duhet të merren përmes dietës së dikujt. * [[Pije alkoolike|Etanoli]] nuk është një lëndë ushqyese thelbësore, por siguron kalori. Departamenti i Bujqësisë i Shteteve të Bashkuara përdor një shifër prej 6.93 kcal për gram alkool ( 5.47 kcal për [[Litri|ml]] ) për llogaritjen e energjisë ushqimore.<ref name="USDA">{{Cite web|date=gusht 2013|title=Composition of Foods Raw, Processed, Prepared USDA National Nutrient Database for Standard Reference, Release 26 Documentation and User Guide|url=http://www.ars.usda.gov/sp2UserFiles/Place/12354500/Data/SR26/sr26_doc.pdf|publisher=[[USDA]]|page=14}}</ref> Për pijet alkoolike të distiluara, një shërbim standard në SHBA është 44 ml, i cili me 40% etanol (80 prova ) do të ishte 14 gram dhe 98 kalori. {| class="wikitable" |+ !Biomolekulë ! Kilokalori për 1 gram<ref>{{Cite web|title=Chapter 3: Calculation Of The Energy Content Of Foods – Energy Conversion Factors|url=http://www.fao.org/docrep/006/Y5022E/y5022e04.htm|access-date=30 mars 2017|publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations}}</ref> |- | Proteina | 4 |- | Karbohidratet | 4 |- | Etanol | 7<ref name="USDA">{{Cite web|date=gusht 2013|title=Composition of Foods Raw, Processed, Prepared USDA National Nutrient Database for Standard Reference, Release 26 Documentation and User Guide|url=http://www.ars.usda.gov/sp2UserFiles/Place/12354500/Data/SR26/sr26_doc.pdf|publisher=[[USDA]]|page=14}}</ref> |- | Yndyrë | 9 |} === Mikronutrientë === Mikronutrientët janë elementë thelbësorë dietikë të nevojshëm në sasi të ndryshme gjatë gjithë jetës për të shërbyer funksionet [[Metabolizmi|metabolike]] dhe [[Fiziologjia|fiziologjike]] .<ref name="natrev">{{Cite journal|last=Gernand|first=A. D|last2=Schulze|first2=K. J|last3=Stewart|first3=C. P|last4=West Jr|first4=K. P|last5=Christian|first5=P|year=2016|title=Micronutrient deficiencies in pregnancy worldwide: Health effects and prevention|journal=Nature Reviews Endocrinology|volume=12|issue=5|pages=274–289|doi=10.1038/nrendo.2016.37|pmc=4927329|pmid=27032981}}</ref><ref name="tucker">{{Cite journal|last=Tucker|first=K. L|year=2016|title=Nutrient intake, nutritional status, and cognitive function with aging|journal=Annals of the New York Academy of Sciences|volume=1367|issue=1|pages=38–49|bibcode=2016NYASA1367...38T|doi=10.1111/nyas.13062|pmid=27116240|doi-access=free}}</ref> * Mineralet e dietës, të tilla si [[bakri]] dhe [[hekuri]], janë elementë vendas në [[Toka|Tokë]] dhe nuk mund të sintetizohen. Ato kërkohen në dietë në sasi të matura me mikrogram ose [[Kilogrami|miligram]] . Ndërsa bimët marrin minerale nga toka, mineralet dietare rrjedhin drejtpërdrejt nga bimët e konsumuara ose indirekt nga burimet e ngrënshme të kafshëve.<ref name="lpimin">{{Cite web|date=2023|title=Minerals|url=http://lpi.oregonstate.edu/mic/minerals|access-date=18 maj 2023|publisher=Micronutrient Information Center, Linus Pauling Institute, Oregon State University|location=Corvallis, OR}}</ref> * [[Vitaminat]] janë përbërje organike të nevojshme në sasi mikrogram ose [[Kilogrami|miligram]] .<ref name="lpivit">{{Cite web|date=2023|title=Vitamins|url=http://lpi.oregonstate.edu/mic/vitamins|access-date=18 maj 2023|publisher=Micronutrient Information Center, Linus Pauling Institute, Oregon State University|location=Corvallis, OR}}</ref> Rëndësia e çdo vitamine diete u vërtetua fillimisht kur një sëmundje do të zhvillohej nëse ajo vitaminë mungonte në dietë.<ref name="lpivit" /> == Esencialiteti == === Ushqyese thelbësore === Një '''lëndë ushqyese thelbësore''' është një lëndë ushqyese e nevojshme për funksionin normal fiziologjik që nuk mund të sintetizohet në trup&nbsp;– fare ose në sasi të mjaftueshme&nbsp;– dhe kështu duhet të merret nga një burim diete .<ref>{{Cite web|title=What is an essential nutrient?|url=http://library.med.utah.edu/NetBiochem/nutrition/lect1/2_1.html|publisher=NetBiochem Nutrition, [[University of Utah]]}}</ref><ref name="VaughanGeissler2009">{{Cite book|last=Vaughan|first=John Griffith|url=https://books.google.com/books?id=UdKxFcen8zgC&pg=PA212|title=The new Oxford book of food plants|last2=Geissler|first2=Catherine|last3=Nicholson|first3=Barbara|last4=Dowle|first4=Elisabeth|last5=Rice|first5=Elizabeth|publisher=Oxford University Press US|year=2009|isbn=978-0-19-954946-7|pages=212–|access-date=13 tetor 2010|name-list-style=vanc}}</ref> Përveç [[Uji|ujit]], i cili kërkohet universalisht për ruajtjen e [[Homeostaza|homeostazës]] tek gjitarët,<ref>{{Cite journal|vauthors=Jéquier E, Constant F|date=shkurt 2010|title=Water as an essential nutrient: the physiological basis of hydration|url=http://www.nature.com/ejcn/journal/v64/n2/pdf/ejcn2009111a.pdf|journal=European Journal of Clinical Nutrition|volume=64|issue=2|pages=115–23|doi=10.1038/ejcn.2009.111|pmid=19724292|doi-access=free}}</ref> lëndët ushqyese thelbësore janë të domosdoshme për [[Metabolizmi|procese të ndryshme metabolike]] qelizore dhe për mirëmbajtjen dhe funksionimin e indeve dhe organeve.<ref name="AJCN">{{Cite journal|vauthors=Chipponi JX, Bleier JC, Santi MT, Rudman D|date=maj 1982|title=Deficiencies of essential and conditionally essential nutrients|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-clinical-nutrition_1982-05_35_5/page/n199|journal=The American Journal of Clinical Nutrition|volume=35|issue=5 Suppl|pages=1112–6|doi=10.1093/ajcn/35.5.1112|pmid=6805293}}</ref> Lëndët ushqyese që konsiderohen thelbësore për njerëzit përfshijnë nëntë aminoacide, dy acide yndyrore, trembëdhjetë [[Vitaminat|vitamina]], pesëmbëdhjetë minerale dhe kolina .<ref name="AJCN" /><ref>{{Cite journal|vauthors=Kendler BS|date=2006|title=Supplemental conditionally essential nutrients in cardiovascular disease therapy|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-cardiovascular-nursing_january-february-2006_21_1/page/n18|journal=The Journal of Cardiovascular Nursing|volume=21|issue=1|pages=9–16|doi=10.1097/00005082-200601000-00004|pmid=16407731}}</ref> ==== Aminoacidet ==== Një aminoacid thelbësor është një aminoacid që kërkohet nga një organizëm, por nuk mund të sintetizohet ''aty për aty (de novo)'' prej tij, dhe për këtë arsye trupi duhet të furnizohet nga dieta. Nga 20 aminoacidet standarde që prodhojnë proteina, 9 nuk mund të sintetizohen në mënyrë endogjene nga njerëzit: fenilalanina, valina, treonina, triptofani, metionina, leucina, izoleucina, lizina dhe histidina .<ref>{{Cite journal|vauthors=Young VR|date=gusht 1994|title=Adult amino acid requirements: the case for a major revision in current recommendations|url=http://jn.nutrition.org/cgi/reprint/124/8_Suppl/1517S.pdf|journal=The Journal of Nutrition|volume=124|issue=8 Suppl|pages=1517S–1523S|doi=10.1093/jn/124.suppl_8.1517S|pmid=8064412}}</ref><ref name="DRI">{{Cite web|title=Dietary Reference Intakes: The Essential Guide to Nutrient Requirements|url=http://fnic.nal.usda.gov/dietary-guidance/dietary-reference-intakes/dri-reports|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140705140516/http://fnic.nal.usda.gov/dietary-guidance/dietary-reference-intakes/dri-reports|archive-date=5 korrik 2014|access-date=14 korrik 2014|publisher=Institute of Medicine's Food and Nutrition Board}}</ref> ==== Acidet yndyrore ==== Acidet yndyrore thelbësore (EFA) janë [[Acidi yndyror|acide yndyrore]] që njerëzit dhe kafshët e tjera duhet t'i konsumojnë sepse trupi i kërkon ato për një shëndet të mirë, por nuk mund t'i sintetizojë .<ref>{{Cite book|last=Goodhart|first=Robert S.|url=https://archive.org/details/modernnutritionie6shil/page/134|title=Modern Nutrition in Health and Disease|last2=Shils|first2=Maurice E.|publisher=Lea and Febinger|year=1980|isbn=978-0-8121-0645-9|edition=6th|location=Philadelphia|pages=[https://archive.org/details/modernnutritionie6shil/page/134 134–138]|name-list-style=vanc}}</ref> Dihet se vetëm dy acide yndyrore janë thelbësore për njerëzit: acidi alfa-linolenik (një acid yndyror omega-3 ) dhe acidi linoleik (një acid yndyror omega-6 ).<ref>{{Cite book|title=Understanding Nutrition|vauthors=Ellie W, Rolfes SR|publisher=Thomson Wadsworth|year=2008|edition=11th|location=California|pages=154}}</ref> ==== Vitaminat ==== Vitaminat janë molekula organike thelbësore për një organizëm që nuk klasifikohen si aminoacide ose acide yndyrore. Ato zakonisht funksionojnë si [[Kofaktor (biokimi)|kofaktorë enzimatikë]], rregullatorë metabolikë ose antioksidantë . Njerëzit kanë nevojë për trembëdhjetë vitamina në dietën e tyre, shumica e të cilave janë në fakt grupe molekulash të lidhura (p.sh. vitamina E përfshin tokoferolet dhe tokotrienolet ):<ref>{{Cite journal|vauthors=Brigelius-Flohé R, Traber MG|date=korrik 1999|title=Vitamin E: function and metabolism|journal=FASEB Journal|volume=13|issue=10|pages=1145–55|doi=10.1096/fasebj.13.10.1145|pmid=10385606|doi-access=free}}</ref> vitaminat A, C, D, E, K, [[Vitamina B1|tiaminë]] (B <sub>1</sub> ), [[Vitamina B2|riboflavinë]] (B <sub>2</sub> ), niacinë (B <sub>3</sub> ), acid pantotenik (B <sub>5</sub> ), piridoksinë (B <sub>6</sub> ), biotinë (B <sub>7</sub> ), [[Acidi folik|folat]] ( B <sub>9</sub> ) dhe kobalaminë ( B <sub>12</sub> ). Kërkesa për vitaminë D është e kushtëzuar, pasi njerëzit që marrin ekspozim të mjaftueshëm ndaj dritës ultravjollcë, qoftë nga dielli ose nga një burim artificial, e sintetizojnë vitaminën D në lëkurë.<ref name="lpi">{{Cite web|date=11 shkurt 2021|title=Vitamin D|url=https://lpi.oregonstate.edu/mic/vitamins/vitamin-D|access-date=14 mars 2022|publisher=Micronutrient Information Center, Linus Pauling Institute, Oregon State University, Corvallis}}</ref> ==== Mineralet ==== Elementet thelbësore ushqyese për njerëzit, të renditura sipas [[Seleni|rendimentit]] të rekomanduar dietik (të shprehur në masë), janë [[kaliumi]], [[Klorur|kloruri]], [[natriumi]], [[kalciumi]], [[fosfori]], [[Magneziumi|magnezi]], [[hekuri]], [[zinku]], [[mangani]], [[bakri]], [[jodi]], [[molibdeni]], [[kromi]], [[seleni]]. Për më tepër, [[kobalti]] është një përbërës i vitaminës B <sub>12</sub> e cila është thelbësore. Ka minerale të tjera që janë thelbësore për disa bimë dhe kafshë, por që nuk dihet nëse janë për njerëzit, si [[bori]] dhe [[silici]] . ==== Kolina ==== Kolina është një nutrient thelbësor.<ref>{{Cite web|title=Dietary Intakes of Choline|url=https://www.ars.usda.gov/ARSUserFiles/80400530/pdf/dbrief/9_choline_intakes_0708.pdf|access-date=8 maj 2021|website=usda.gov|publisher=United States Department of Agriculture}}</ref><ref>{{Cite web|title=Choline|url=https://ods.od.nih.gov/factsheets/Choline-HealthProfessional/#:~:text=Choline%20is%20an%20essential%20nutrient,phospholipids%20vital%20for%20cell%20membranes.|access-date=8 maj 2021|website=nih.gov|publisher=National Institutes of Health}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Zeisel|first=Steven H|last2=da Costa|first2=Kerry-Ann|date=1 nëntor 2009|title=Choline: an essential nutrient for public health|journal=Nutrition Reviews|volume=67|issue=11|pages=615–623|doi=10.1111/j.1753-4887.2009.00246.x|pmc=2782876|pmid=19906248}}</ref> Kolinat janë një familje e përbërjeve të amonit katërsor të tretshëm në ujë.<ref>Britannica, The Editors of Encyclopaedia. "choline". Encyclopedia Britannica, 11 Dec. 2013, https://www.britannica.com/science/choline. Accessed 17 February 2022.</ref> Kolina është përbërësi mëmë i klasës së kolinave, e përbërë nga etanolamina që ka tre zëvendësues metil të lidhur me grupin funksional aminash.<ref>National Center for Biotechnology Information (2022). PubChem Compound Summary for CID 305, Choline. Retrieved February 17, 2022 from https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Choline.</ref> Njerëzit e shëndetshëm që ushqehen me dieta që kanë mungesë të kolinës zhvillojnë mëlçi të dhjamosur, dëme të mëlçisë dhe dëmtim të muskujve. Kolina fillimisht nuk klasifikohej si thelbësore sepse trupi i njeriut mund të prodhojë kolinë në sasi të vogla përmes metabolizmit të fosfatidilkolinës.<ref>{{Cite web|date=28 prill 2014|title=Choline|url=https://lpi.oregonstate.edu/mic/other-nutrients/choline|access-date=8 maj 2021|website=Micronutrient Information Center|publisher=Oregon State University}}</ref> Lëndët ushqyese jo thelbësore janë substanca brenda ushqimeve që mund të kenë një ndikim të rëndësishëm në shëndet. [[Fibra dietike|Fibrat dietike]] të patretshme nuk përthithen në traktin tretës të njeriut, por janë të rëndësishme për të bërë të mundur [[Jashtëqitja|lëvizjen e zorrëve]] për të shmangur kapsllëkun .<ref>{{Cite web|title=High-Fiber Diet - Colon & Rectal Surgery Associates|url=http://www.colonrectal.org/high_fiber.cfm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200926091147/http://colonrectal.org/high_fiber.cfm|archive-date=2020-09-26|access-date=2020-08-16|website=www.colonrectal.org}}</ref> [[Fibra dietike|Fibra e tretshme]] mund të metabolizohet nga bakteret që banojnë në zorrën e trashë.<ref name="Butyrate synthesis pathways" /><ref name="lupton" /><ref name="Prebiotic digestion" /> Fibra e tretshme reklamohet se ka funksion prebiotik me pretendime se promovon e baktereve "të shëndetshme" të zorrëve.<ref>{{Cite journal|vauthors=Brownawell AM, Caers W, Gibson GR, Kendall CW, Lewis KD, Ringel Y, Slavin JL|date=maj 2012|title=Prebiotics and the health benefits of fiber: current regulatory status, future research, and goals|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-nutrition_2012-05_142_5/page/962|journal=The Journal of Nutrition|volume=142|issue=5|pages=962–74|doi=10.3945/jn.112.158147|pmid=22457389|doi-access=free}}</ref> Metabolizmi bakterial i fibrave të tretshme gjithashtu prodhon acide yndyrore me zinxhir të shkurtër si acidi butirik, i cili mund të absorbohet në qelizat e zorrëve si burim i energjisë ushqimore .<ref name="Butyrate synthesis pathways">{{Cite journal|vauthors=Vital M, Howe AC, Tiedje JM|date=prill 2014|title=Revealing the bacterial butyrate synthesis pathways by analyzing (meta)genomic data|journal=mBio|volume=5|issue=2|pages=e00889|doi=10.1128/mBio.00889-14|pmc=3994512|pmid=24757212}}</ref><ref name="lupton">{{Cite journal|vauthors=Lupton JR|date=shkurt 2004|title=Microbial degradation products influence colon cancer risk: the butyrate controversy|journal=The Journal of Nutrition|volume=134|issue=2|pages=479–82|doi=10.1093/jn/134.2.479|pmid=14747692|doi-access=free}}</ref><ref name="Prebiotic digestion">{{Cite journal|vauthors=Cummings JH, Macfarlane GT, Englyst HN|date=shkurt 2001|title=Prebiotic digestion and fermentation|journal=The American Journal of Clinical Nutrition|volume=73|issue=2 Suppl|pages=415S–420S|doi=10.1093/ajcn/73.2.415s|pmid=11157351|doi-access=free}}</ref> [[Kategoria:Ushqime]] [[Kategoria:Ekologji]] bdahqbt9md0dtr4mbfasf5fa2abbq61 Testi hi-katror 0 335191 3053139 2962976 2026-10-02T21:26:17Z InternetArchiveBot 115207 Adding 1 book for [[Wikipedia:Vërtetueshmëria]] (20261002sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 3053139 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Chi-square_distributionCDF-English.png|djathtas|parapamje|300x300px| Shpërndarja në katror Chi, duke treguar χ2 në boshtin ''x'' dhe vlerën ''p'' (probabiliteti i bishtit të djathtë) në boshtin ''y'' .]] Një '''test hi-katror''' (gjithashtu shënuar '''χ2''' ) është një test hipoteze statistikore që përdoret në analizën e tabelave të kontigjencës kur madhësitë e kampionit janë të mëdha. Në terma më të thjeshtë, ky test përdoret kryesisht për të hetuar nëse dy variabla diskretë ( ''dy dimensione të tabelës së kontigjencës'' ) janë të pavarura në ndikimin e statistikave të testit (''vlerat brenda tabelës'' ).<ref>{{Cite web|title=Chi-Square - Sociology 3112 - Department of Sociology - The University of utah|url=https://soc.utah.edu/sociology3112/chi-square.php|access-date=2022-11-12|website=soc.utah.edu}}</ref> Testi është i vlefshëm kur statistika e testit ndjek shpërndarjen [[Shpërndarja në katror Chi|hi-katror]] sipas hipotezës zero, veçanërisht testi hi-katror i Pirsonit dhe variantet e tij. Testi hi-katror i Pirsonit përdoret për të përcaktuar nëse ka një ndryshim domethënës statistikor midis frekuencave të pritura dhe frekuencave të vëzhguara në një ose më shumë kategori të një tabele kontigjence . Për tabelat e kontigjencës me madhësi më të vogla të mostrës, përdoret një test i saktë i Fisheri . Në zbatime standarde të këtij testi, vëzhgimet klasifikohen në klasa ndërsjellazi përjashtuese. Nëse hipoteza zero pohon se nuk ka dallime midis klasave në popullatë është e vërtetë, statistika e testit e llogaritur nga vëzhgimet ndjek një shpërndarje frekuence χ . Qëllimi i testit është të vlerësojë se sa kishin që të merreshin frekuencat e vëzhguara duke supozuar se hipoteza zero është e vërtetë. Statistikat e testimit që ndjekin një shpërndarje χ2 ndodhin kur vëzhgimet janë të pavarura. Ekzistojnë gjithashtu teste χ2 për testimin e hipotezës zero të pavarësisë së një çifti [[Ndryshorja e rastit|variablash të rastësishëm]] bazuar në vëzhgimet e çifteve. === Testi hi-katror i Pearson === Në vitin 1900, Pearson botoi një paper<ref name="Pearson1900"> {{Cite journal|last=Pearson|first=Karl|author-link=Karl Pearson|year=1900|title=On the criterion that a given system of deviations from the probable in the case of a correlated system of variables is such that it can be reasonably supposed to have arisen from random sampling|url=http://www.economics.soton.ac.uk/staff/aldrich/1900.pdf|journal=Philosophical Magazine|series=Series 5|volume=50|issue=302|pages=157–175|doi=10.1080/14786440009463897}}</ref> mbi testin χ2 i cili konsiderohet të jetë një nga themelet e statistikës moderne.<ref name="Cochran1952"> {{Cite journal|last=Cochran|first=William G.|author-link=William G. Cochran|year=1952|title=The Chi-square Test of Goodness of Fit|url=https://archive.org/details/sim_annals-of-mathematical-statistics_1952-09_23_3/page/315|journal=The Annals of Mathematical Statistics|volume=23|issue=3|pages=315–345|doi=10.1214/aoms/1177729380|jstor=2236678|doi-access=free}} </ref> Në këtë letër, Pearson hetoi një test të mirësisë së përshtatjes. Supozoni se '''''n''''' vëzhgime në një zgjedhje të rastësishme nga një popullatë klasifikohen në '''''k''''' klasa ndërsjellazi përjashtuese me numrat përkatës të vëzhguar {{Mvar|x<sub>i</sub>}} (për {{Mvar|''i'' {{=}} 1,2,…,''k''}} ), dhe një hipotezë zero jep probabilitetin {{Mvar|p<sub>i</sub>}} që një vëzhgim të bjerë në klasën e '''''i''''' të. Pra kemi numrat e pritur {{Mvar|''m<sub>i</sub>'' {{=}} ''np<sub>i</sub>''}} i për të gjithë '''''i''''', ku : <math>\begin{align} & \sum^k_{i=1}{p_i} = 1 \\[8pt] & \sum^k_{i=1}{m_i} = n\sum^k_{i=1}{p_i} = n \end{align}</math> Pearson propozoi që, në rast se hipoteza zero është e saktë, pasi n → ∞ shpërndarja kufizuese e madhësisë së dhënë më poshtë është shpërndarja χ2 . : <math>X^2=\sum^k_{i=1}{\frac{(x_i-m_i)^2}{m_i}}=\sum^k_{i=1}{\frac{x_i^2}{m_i}-n}</math> == Shembull testi hi-katror për të dhënat kategorike == Supozoni se ekziston një qytet me 1,000,000 banorë të ndarë në katër lagje: A, B, C dhe D . Është marrë një kampion rastësor prej 650 banorësh të qytetit dhe profesioni i tyre është regjistruar si "jakë e bardhë", "jakë blu" ose "pa jakë" . Hipoteza zero është se lagja e banimit të çdo personi është e pavarur nga tipi i profesionit të personit. Të dhënat janë tabeluar si: {| class="wikitable" style="text-align: right;" ! !{{math|''A''}} !{{math|''B''}} !{{math|''C''}} !{{math|''D''}} !Totali |- | style="text-align: left;" |Jakë e bardhë |90 |60 |104 |95 |349 |- | style="text-align: left;" |Jakë blu |30 |50 |51 |20 |151 |- | style="text-align: left;" |Pa kollare |30 |40 |45 |35 |150 |- ! style="text-align: left;" |Totali !150 !150 !200 !150 !650 |} Le të marrim kampionin që jeton në lagjen A, 150, për të vlerësuar se çfarë përqindje e të gjithë [[1,000,000]] banorëve jetojnë në lagjen A.Në mënyrë të ngjashme marrim <math>\frac{349}{650}</math> vlerësuar se çfarë përqindje e 1,000,000 janë punëtorë me jakë të bardhë. Me supozimin e pavarësisë nën hipotezë ne duhet të "presim" që numri i punëtorëve jakë të bardhë në lagjen A të jetë : <math> 150\times\frac{349}{650} \approx 80.54 </math> Pastaj në atë "qelizë" të tabelës, kemi : <math>\frac{\left(\text{vëzhguar}-\text{pritur}\right)^2}{\text{pritur}} = \frac{\left(90-80.54\right)^2}{80.54} \approx 1.11</math> Shuma e këtyre madhësive mbi të gjitha qelizat është statistika e provës; në këtë rast, <math> \approx 24.57 </math> . Sipas hipotezës zero, kjo shumë ka afërsisht një shpërndarje hi-katrore, numri i shkallëve të lirisë së së cilës është : <math> (\text{numri i rreshtave}-1)(\text{numri i kolonave}-1) = (3-1)(4-1) = 6 </math> Nëse statistika e testit është çuditërisht e madhe sipas asaj shpërndarjeje në katror, atëherë hipoteza zero e pavarësisë refuzohet. == Aplikimet == Në kriptanalizë, testi hi-katror përdoret për të krahasuar shpërndarjen e tekstit të thjeshtë dhe (ndoshta) të deshifruar. Vlera më e ulët e testit do të thotë se deshifrimi ishte i suksesshëm me probabilitet të lartë.<ref name="practicalcrypto">{{Cite web|title=Chi-squared Statistic|url=http://practicalcryptography.com/cryptanalysis/text-characterisation/chi-squared-statistic/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150218203349/http://practicalcryptography.com/cryptanalysis/text-characterisation/chi-squared-statistic/|archive-date=18 shkurt 2015|access-date=18 shkurt 2015|website=Practical Cryptography}}</ref><ref name="ibmath">{{Cite web|date=15 qershor 2014|title=Using Chi Squared to Crack Codes|url=http://ibmathsresources.com/2014/06/15/using-chi-squared-to-crack-codes/|website=IB Maths Resources|publisher=British International School Phuket}}</ref> Kjo metodë mund të përgjithësohet për zgjidhjen e problemeve moderne kriptografike.<ref name="elsevier">{{Cite journal|last=Ryabko|first=B. Ya.|last2=Stognienko|first2=V. S.|last3=Shokin|first3=Yu. I.|date=2004|title=A new test for randomness and its application to some cryptographic problems|url=http://boris.ryabko.net/jspi.pdf|journal=Journal of Statistical Planning and Inference|volume=123|issue=2|pages=365–376|doi=10.1016/s0378-3758(03)00149-6|access-date=18 shkurt 2015}}</ref> Në [[Bioinformatika|bioinformatikë]], testi hi-katror përdoret për të krahasuar shpërndarjen e disa vetive të gjeneve (p.sh., përmbajtja gjenomike, shkalla e mutacionit, grupimi i rrjetit të ndërveprimit, etj.) që u përkasin kategorive të ndryshme (p.sh., gjenet e sëmundjes, gjenet thelbësore, gjenet në një kromozom të caktuar etj. ).<ref name="pnas-bics">{{Cite journal|last=Feldman|first=I.|last2=Rzhetsky|first2=A.|last3=Vitkup|first3=D.|date=2008|title=Network properties of genes harboring inherited disease mutations|journal=PNAS|volume=105|issue=11|pages=4323–432|bibcode=2008PNAS..105.4323F|doi=10.1073/pnas.0701722105|pmc=2393821|pmid=18326631|doi-access=free}}</ref><ref name="chi-bics">{{Cite web|title=chi-square-tests|url=https://visa.pharmacy.wsu.edu/bioinformatics/documents/chi-square-tests.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180629131548/https://visa.pharmacy.wsu.edu/bioinformatics/documents/chi-square-tests.pdf|archive-date=29 qershor 2018|access-date=29 qershor 2018}}</ref> [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] kjsbei39xdhs6q3xvgzta9p1mhh7kff Diskutim:Jacques Derrida 1 337046 3053231 3043692 2026-10-03T04:23:25Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Jacques Derrida/Arkivi 1]] 3053231 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Jacques Derrida/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} rwpznu65ae4797euauxzmgbli32ap7f Besët 0 337676 3053123 2963517 2026-10-02T21:03:42Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 0 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 1) #IABot (v2.0.9.6 3053123 wikitext text/x-wiki [[Skeda:OdrysianKingdom.jpg|parapamje|400x400px| Vendndodhja rajonale e Besëve, në male dhe në veri-perëndim të fisit Dii .]] '''Besët''' ({{lang-grc|Βῆσσοι}}, {{transl|grc|Bēssoi}} ose {{lang|grc|Βέσσοι}}, {{transl|grc|Béssoi}})<ref>[https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=cMZlDwAAQBAJ The wines of Bulgaria, Romania and Moldova]. p. 12.</ref> ishin një fis antik [[Trakët|trak]] ose [[Iliro-thrake|iliro-thrakë]] që banonte në luginën e sipërme të lumit Hebros dhe tokat midis vargmaleve malore [[Malet e Ballkanit|Haemus]] dhe [[Mali Rodop|Rodope]] në [[Trakia|Thrakinë]] historike.<ref>{{Cite journal|last=Topalilov|first=Ivo|date=2013|title=VETERANI CLASSIARII IN PHILIPPOPOLIS (THRACE)|url=https://www.academia.edu/29568494|journal=Ancient West & East|volume=12|page=260}}</ref> == Gjeografia == Vendndodhja e saktë gjeografike e Besëve është ende e paqartë. Sipas [[Herodoti|Herodotit]], Bessi zunë majat më të larta të Satrae në Trakinë jugperëndimore, ndërsa [[Polibi|Polybius]] aludon se Bessi ishte vendosur në rrafshnaltat midis Denteletae dhe Odrysians . Shtrirja gjeografike e Besisë zgjerohet më tej nga [[Straboni]] në ''[[Strabonis Geographica|Gjeografinë]]'' e tij, ku ai thotë se Besët banonin në një tokë që fillonte afër burimit të Hébros dhe përfshinte malësitë midis vargmaleve malore Haemus dhe Rodope që kufizoheshin me [[Paionët]] dhe [[Ilirët]] [[Autariatët|Autariatae]] . dhe [[Dardania|Dardani]] në perëndim. Straboni gjithashtu i vendos Besët si në kufi me Odrisians dhe Sapaeans .<ref>{{Cite journal|last=Solas|first=Aliénor R.|date=2020|title=Pre-Roman Bessoi|url=https://www.academia.edu/46362991|journal=Studia academica Šumenensia|volume=7|pages=27–9}}</ref> Ka gjithashtu indikacione se Bessi gradualisht erdhën për të vendosur ultësirat midis Hébros dhe Tonsus afër Filipopolisit dhe Pazardzhikut modern, si pasojë duke u zgjeruar në lindje pranë Beroe . {{Sfn|Topalilov|2013}} Në dritën e dëshmive arkeologjike dhe epigrafike, studiuesit modernë kanë formuluar një sërë teorish mbi vendndodhjen e tokave të lidhura me Bessi gjatë periudhës së [[Perandoria Romake|imperializmit romak]] - të njohur si ''Bessica'' . Paradigma e parë e madhe, e avancuar fillimisht nga Gavril Katsarov, përkoi kryesisht me rrëfimet e lashta edhe pse më vonë u zgjerua nga Georgi Mihailov për të përkuar gjithashtu me Filipopolin dhe rrethinat përreth të vendosura në lindje të bërthamës Bessi, si dhe duke përfshirë zonën përreth Yakoruda moderne. në jug. Paradigma më pas do të thoshte se, gjatë mbretërimit të [[Trajani|Trajanit]], territori do të përfshihej administrativisht në Filipopolis si pasojë e projekteve urbanistike të perandorit në Traki. Nga ana tjetër, Margarita Taçeva propozoi që Besia Roman të mos kishte qendër qytetare dhe të bazohej rreth maleve Rodope, Rilë dhe Stranxha . Më pas ajo argumenton se rajoni ishte bashkangjitur administrativisht me Filipopolin gjatë mbretërimit të [[Vespaziani|Vespasianit]], më vonë u nda dhe u përthit në njësitë administrative të [[Scupi]], Serdica dhe Philippopolis nën Trajan. Ndërsa këto dy paradigma dominojnë akademinë, një teori e tretë e paraqitur nga Peter Delev parashtron se Bessica ishte e përqendruar në ultësirat veriore të vargmalit të Rilës dhe ndodhej jashtë Rodopit. {{Sfn|Topalilov|2013}} == Historia == Sipas Herodotit, besët ishin një nën-fis ose degë e Satraeve të lidhur ngushtë me kultin e Dionisit dhe përgjegjës për interpretimin e thënieve profetike të profeteshës në shenjtëroren [[Dionisi|e hyjnisë]], e vendosur në majat më të larta të tokës së banuar nga fisi. .<ref>Herodotus, The Histories, 7.111.1: "CXI. The Satrae, as far as we know, have never yet been subject to any man; they alone of the Thracians have continued living in freedom to this day; they dwell on high mountains covered with forests of all kinds and snow, and they are excellent warriors. It is they who possess the place of divination sacred to Dionysus. This place is in their highest mountains; the Bessi, a clan of the Satrae, are the prophets of the shrine; there is a priestess who utters the oracle, as at Delphi; it is no more complicated here than there." appears to mean that the method of divination is the "usual" one, as at Delphi; perhaps there were exaggerated accounts of the mysterious rites of the Bessi.</ref><ref>{{Cite book|last=Graninger|first=Denver|url=https://books.google.com/books?id=ueTuBgAAQBAJ|title=A Companion to Ancient Thrace|date=2015|publisher=Wiley-Blackwell|isbn=9781444351040|editor-last=Valeva|editor-first=Julia|page=24|chapter=Chapter 3: Ethnicity and Ethne|editor-last2=Nankov|editor-first2=Emil|editor-last3=Graninger|editor-first3=Denver|name-list-style=amp}}</ref> Ky rol profetik i Besisë në kult ka bërë që shumë studiues të sugjerojnë se ata mund të kenë përfaqësuar fillimisht një kastë priftërore brenda grupit më të madh fisnor Satrae,<ref>{{Cite journal|last=Gergova|first=Diana|date=2013|title=The Thracian Bessi: Main Characteristics of the Culture of a Priestly-Warrior Tribe|journal=Mousaios|issue=18|page=247}}</ref> dhe se anëtarësimi në komunitet ishte i ndërthurur thelbësisht me rolin dhe mirëmbajtjen e tyre kulti. të shenjtërores së Dionisit.<ref>{{Cite journal|last=Evangelidis|first=Vasilis|date=2020|title='Thracian' Identities in the time of Rome: Bessi and Others|url=https://www.researchgate.net/publication/351714256|journal=Studia academica Šumenensia|volume=7|page=47}}</ref> Në vitin 340 p.e.s., gjeneralët [[Maqedonët e lashtë|maqedonas]] Antipater dhe Parmenion shënohen se kishin kryer fushata ushtarake në tokat e ''Tetrahoritave'' si pjesë e nënshtrimit të [[Filipi II i Maqedonisë|Filipit II të Maqedonisë]] ndaj politikave të ndryshme trake. {{Sfn|Solas|2020}} Grupi fisnor i lartpërmendur besohej nga Straboni se ishte i njëjtë me atë të Besëve, të cilit ai i referohet edhe me emrin ''Tetrakomai'' .<ref>{{Cite journal|last=Sayar|first=Mustafa H.|date=2020|title=Bessoi|url=https://www.academia.edu/46362991|journal=Studia academica Šumenensia|volume=7|page=13}}</ref> Sipas një leximi modern të burimeve, megjithatë, është e mundur që Tetrachoritai dhe grupet e tjera thrakase të lidhura me Besët ishin fillimisht fise më të vogla që më vonë u bënë pjesë e një konglomerati fisnor të udhëhequr nga Besianët, nga ana tjetër, është gjithashtu Është e mundur që emërtimi fisnor i ''Besët'' (dhe variacionet e tij) më vonë nuk ka pasur asnjë kuptim të vërtetë etnik dhe është aplikuar nga burimet klasike në një sërë fisesh të ndryshme trake që banonin në malësitë e Thrakisë jugperëndimore. {{Sfn|Evangelidis|2020}} Po kështu, Dii besohet të jetë i lidhur me Besin pasi [[Plini Plaku]] regjistron etnonimin ''Diobessoi'' . {{Sfn|Sayar|2020}} {{Sfn|Solas|2020}} Më vonë në vitin 184 ose 183 pes, besët shfaqen si ndër fiset trake që u sulmuan nga [[Filipi V i Maqedonisë]] . Mbreti maqedonas kishte arritur të shtynte në luginën e Hébros dhe pushtoi Filipopolin, duke instaluar një garnizon që më vonë u dëbua nga Odrysians.<ref>{{Cite book|last=Delev|first=Peter|url=https://books.google.com/books?id=ueTuBgAAQBAJ|title=A Companion to Ancient Thrace|date=2015|publisher=Wiley-Blackwell|isbn=9781444351040|editor-last=Valeva|editor-first=Julia|page=66|chapter=Chapter 6: From Koroupedion to the Beginning of the Third Mithridatic War (281-73 BCE)|editor-last2=Nankov|editor-first2=Emil|editor-last3=Graninger|editor-first3=Denver|name-list-style=amp}}</ref> Besët do të arrinin rëndësinë e tyre më të madhe në të dhënat historike në konfliktet e tyre me shtetin romak në zgjerim dhe formimin e Maqedonisë romake në 146 pes. Midis viteve 106 dhe 100 p.e.s., Besia do të hynte në konflikt të armatosur me konsullin Marcus Minucius Rufus, i cili u dallua në fushatat e tij kundër trakasve, deri në pikën kur populli i Delfit ngriti një statujë kuajsh për nder të tij. Statuja mbante një mbishkrim dygjuhësh që përshkruante fitoren e konsullit kundër [[Keltët|keltëve]] [[Skordiskët|Scordisci]] dhe "Bessi dhe pjesa tjetër e trakave" ( ''pros Bessous [k]ai tous loipous Thrai[kas]'' ). Një statujë praktikisht identike vërehet gjithashtu se është ngritur në Europus . Vendndodhjet e ndryshme të këtyre statujave sugjerojnë se konflikti ishte gjeografikisht i gjerë dhe gjithashtu dëshmon për lëvizshmërinë ushtarake të Besëve, mbishkrimet paraqesin gjithashtu një ndryshim në paraqitjen e Bessiëve, të cilët përshkruhen si më të shquarit ndër thrakët. {{Sfn|Graninger|2015}} Në vitin 72 pes, pas tërheqjes së Mithridates VI Eupator dhe forcave të tij në Bitini, Thraka iu caktua prokonsullit të Maqedonisë, Marcus Terentius Varro Lucullus, i cili nisi një fushatë kundër trakëve dhe nënshtroi besët, duke pushtuar vendbanimin e ''Uscudama'' - një nga qendrat fisnore Besiane.<ref>{{Cite book|last=Lozanov|first=Ivaylo|url=https://books.google.com/books?id=ueTuBgAAQBAJ|title=A Companion to Ancient Thrace|date=2015|publisher=Wiley-Blackwell|isbn=9781444351040|editor-last=Valeva|editor-first=Julia|page=24|chapter=Chapter 7: Roman Thrace|editor-last2=Nankov|editor-first2=Emil|editor-last3=Graninger|editor-first3=Denver|name-list-style=amp}}</ref> Në vitet 29–8 pes, shenjtërorja e shenjtë e Dionisit u mor nga Bessi nga Marcus Licinius Crassus dhe iu dha Odrisianëve, rivalëve të Besëve dhe aleatëve të romakëve. Si përgjigje, prifti Vologaesus mblodhi Besët në shek. 15–1 pes, dhe arriti të fitojë një sërë fitoresh ushtarake kundër fisnikëve odrisian Rhascyporis dhe Rhoemetacles. Ky konflikt mbështet më tej tezën se identiteti i besëve përpara nënshtrimit të plotë romak ishte i lidhur dhe i rrënjosur fort me shenjtëroren e Dionisit {{Sfn|Graninger|2015}} dhe se rivaliteti i tyre me trakët fqinjë pro-romakë e forcoi këtë identitet fisnor dhe gjeografik. {{Sfn|Evangelidis|2020}} Sipas Appianit, Bessi ia dorëzuan vetë [[Augusti|Augustit]] .<ref>[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0230:text=Ill.:chapter=4&highlight=bessi Appian, Illyrian Wars, ed. Horace White, App. Ill. 4]," From these tribes he exacted the tributes they had been failing to pay. When these were conquered, the Hippasini and the Bessi, neighboring tribes, were overcome by fear and surrendered themselves to him"</ref> Si rezultat i kundërshtimit të tyre ndaj romakëve, pati një ndryshim në përshkrimin e Bessiëve, i cili theksoi natyrën e tyre luftarake dhe grabitqare. Si i tillë, Straboni i referohet fisit si "të quajtur banditë edhe nga kusarët".<ref> Strabo, Geography, 7.5: "Then come the peoples who live in the neighborhood of the Haemus Mountain and those who live at its base and extend as far as the Pontus — I mean the Coralli, the Bessi, and some of the Medi and Dantheletae. Now these tribes are very brigandish themselves, but the Bessi, who inhabit the greater part of the Haemus Mountain, are called brigands even by the brigands. The Bessi live in huts and lead a wretched life; and their country borders on Mount Rhodope, on the country of the Paeonians, and on that of two Illyrian peoples — the Autariatae, and the Dardanians."</ref> Imazhi stereotipik i Besit do të bëhej gjithashtu përfaqësues për të gjithë vendasit e Thrakisë në tërësi, siç dëshmohet nga një pikturë murale e shekullit të dytë të erës sonë nga [[Valencia|Valentia]], Hispania Tarraconensis, e cila përshkruan një grua besiane pranë popujve të tjerë ekzotikë për romakët. {{Sfn|Evangelidis|2020}} Etnonimi Bessi u bë më pak i lidhur me fisin bazë dhe vendndodhjen e tyre origjinale gjeografike, ai u bë një identitet që u abstraktua lehtësisht te banorët e Ballkanit juglindor. {{Sfn|Graninger|2015}} Si rezultat i konflikteve të tyre me romakët, një pjesë e besëve u zhvendosën me forcë në rajonin e Dobrujës, me poetin [[Ovidi|Ovid]] që vuri në dukje një komunitet Bessi që jetonte pranë [[Konstanca|Tomisit]] .<ref>{{Cite journal|last=Bekker-Nielsen|first=Tønnes|date=2017|title=Thracians in the Roman Imperial Navy|url=https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/0843871417714374?journalCode=ijha|journal=The International Journal of Maritime History|volume=29|issue=3|page=483|doi=10.1177/0843871417714374}}</ref> Analiza epigrafike dëshmon rreth 40–50 individë që mbajnë etnonimin ''Bessi'' ose ''Bessus'' në flotën perandorake romake, ndërsa 22 shfaqen në forcat ndihmëse tokësore, 5–7 në ''equites singulares Augusti'' dhe akoma më pak në [[Garda pretoriane|Gardën Pretoriane]] . {{Sfn|Bekker-Nielsen|2017}} Një shpjegim për praninë e konsiderueshme të besëve në marinë pohon se ata ishin nga dega që ishte vendosur në Dobrujë dhe kështu ishin mësuar me lundrimin; megjithatë, fakti që marinarët besianë nuk arritën gradat e larta brenda marinës sugjeron se ata me siguri nuk kishin përvojë të mëparshme në detari. Kështu, është e mundur që prania e Besëve t'i atribuohet thjesht një numri më të madh të popullsisë gjatë kohës së rekrutimit masiv nën [[Neroni|Neron]] dhe Domitian, ky i fundit po përgatitej për një luftë në Daki . {{Sfn|Bekker-Nielsen|2017}} Megjithatë, studimet tradicionale kanë argumentuar se gjatë periudhës romake ''Bessi'' u bë një sinonim për të gjithë trakët që jetonin në jug të [[Lumi i Danubit|Danubit]] dhe kështu emri i fisit nuk kishte një kuptim etnik.<ref>{{Cite journal|last=Onofrei|first=Cosmin|date=2008|title=Thracians in Roman Dacia: Military and Civilian Elements|url=http://arheologie-istoriaartei-cluj.ro/Articole/eph-XVIII-05.pdf|journal=Ephemeris Napocensis|volume=13|page=83}} {{Lidhje e vdekur}}</ref> Prandaj autori [[Perandoria Bizantine|bizantin]] Kekaumenos shkroi se [[vllehët]] rrjedhin nga [[Dakët]] dhe Besi të cilët kishin emigruar nga atdheu i tyre midis Danubit dhe [[Lumi i Savës|Savës]], dhe në [[Epiri|Epir]], [[Maqedonia e Egjeut|Maqedoni]] dhe Hellas .<ref>{{Cite journal|last=Dimitrov|first=Dimitar|date=2020|title=Christianity Among the Thracians: Sources and Problems|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=982330|journal=Studia Academica Šumenensia|issue=7|page=197}}</ref> Emri ''Besi'' dhe variacionet e tij shfaqen në të gjithë Ballkanin, veçanërisht gjatë periudhës romake. ''Besus'' është dëshmuar në mesin e vendasve të lashtë të zonës rreth [[Plevla|Plevalit]] moderne dhe [[Prepoli|Prijepolje]] .<ref>{{Cite book|last=Wilkes|first=John|url=https://archive.org/details/15826619JohnWilkesTheIllyrians/page/n51/mode/2up?q=Bessus|title=The Illyrians|date=1996|publisher=Wiley|page=84}}</ref> Shfaqet gjithashtu në vendbanimet legjionare të veteranëve romakë të Scupi ( ''Colonia Flavia Aelia Scupi'' ) dhe Aprus ( ''Colonia Claudia Apri'' ). {{Sfn|Topalilov|2013}} Në Dacia shfaqet në disa vende, duke përfshirë Sarmizegetusa Regia, Banatska Palanka dhe Apulum . {{Sfn|Onofrei|2008}} Në Dardani (Kosovë) shfaqet në toponimin [[Besiana]], [[Besia]], etj/ == Kristianizimi == Nga fundi i shekullit të IV-të, [[Niketë Dardani]] ose Niketa i Remesianës, peshkopi i [[Dakia|Dakisë]], ua solli ungjillin "atyre ujqërve të malit", Besëve. Thuhet se misioni i tij ishte i suksesshëm dhe adhurimi i Dionisit dhe perëndive të tjera trake u zëvendësua përfundimisht nga [[Krishtërimi|krishterimi]] . Në vitin 570, Antoninus Placentius shkroi se në luginat e [[Mali Sinai|malit Sinai]] kishte një manastir në të cilin murgjit flisnin [[Gjuha greke|greqisht]], [[Gjuha latine|latinisht]], siriane, [[Gjuha egjiptiane|egjiptiane]] dhe ''besiane'' . Origjina e manastireve shpjegohet në një hagiografi mesjetare të shkruar nga Simeon Metaphrastes, në ''Vita Sancti Theodosii Coenobiarchae,'' në të cilën ai shkroi se [[Theodhosi|Shën Theodosius]] themeloi në bregun e [[Deti i Vdekur|Detit të Vdekur]] një manastir me katër kisha, ku secila flitej një gjuhë tjetër. ndër të cilat u gjet Bessani. Vendi ku u themeluan manastiret quhej "Cutila", që mund të jetë një emër trak. == Hipoteza shqiptare == Fati i mëtejshëm i Besëve është një çështje debati. Historiani gjerman [[Gottfried Schramm]] i ka nxjerrë [[shqiptarët]] nga Besët e kristianizuar, pasi mbetjet e tyre u shtynë nga sllavët dhe bullgarët gjatë shekullit të 9-të drejt perëndimit në Shqipërinë e sotme,<ref>1994 Gottfried Schramm: A New Approach to Albanian History</ref> ndërsa historianët e zakonshëm mbështesin marrëdhëniet [[Ilirët|iliro]] -shqiptare.<ref>Stipčević, Alexander. Iliri (2nd edition). Zagreb, 1989 (also published in Italian as "Gli Illiri")</ref><ref>NGL Hammond The Relations of Illyrian Albania with the Greeks and the Romans. In Perspectives on Albania, edited by Tom Winnifrith, St. Martin's Press, New York 1992</ref><ref>"Johann Thunmann: On the History and Language of the Albanians and Vlachs"</ref><ref>Noel Malcolm - Kosovo A Short History</ref> Nga pikëpamja gjuhësore del se hipoteza trako-besiane për origjinën e [[Gjuha shqipe|shqipes]] duhet të hidhet poshtë, pasi disponohet vetëm shumë pak material gjuhësor krahasues (thrakishtja dëshmohet vetëm pak, ndërsa besianishtja është plotësisht e panjohur), por në të njëjtën kohë historia individuale fonetike e shqipes dhe e trakishtes tregon qartë një zhvillim tingullor shumë të ndryshëm që nuk mund të konsiderohet si rezultat i një gjuhe. Për më tepër, fjalori i krishterë i shqipes është kryesisht [[Gjuha latine|latinishtja]], gjë që flet kundër konstruktit të një "gjuhe kishtare besiane". Elita e fisit Besi u helenizua gradualisht.<ref>Philippide, Originea Rominilor, vol. 1, pp 11</ref><ref>Velkov, 'La Thrace', p.188.</ref> Niveli i ulët i huazimeve nga greqishtja në gjuhën shqipe është një argument tjetër kundër identifikimit të shqipes me besianishën.<ref>Kosovo: A Short History - Noel Malcolm - Notes to pages - Jirecek, 'Die Romanen', (i) p.13: Philippide, Originea Rominilor, vol. 1, pp.70-2; Papazoglu, 'Les Royaumes', pp.193-5.Albanian does preserve a very small quantity of borrowings from ancient Greek;see Thumb, 'Altgriechische Elemente'; Jokl, 'Altmakedonisch'; Cabej, 'Zur Charakteristik', p.182. This low level of borrowings from Greek is a further argument against the identification of Albanians with Bessi, part of whose tribal territory was Hellenized: see Philippide, Originea Rominilor, vol. 1, pp 11, 283; Velkov, 'La Thrace', p.188.</ref> Gjithashtu ndarja dialektore e [[Dialektet e gjuhës shqipe|zonës shqipfolëse]] në [[Mesjeta e hershme|mesjetën e hershme]] bie ndesh me shpërnguljen e supozuar të shqiptarëve në brendësi të [[Durrësi|Dyrrhachium]] në dekadat e para të shekullit të 9-të pas Krishtit, veçanërisht për shkak se ndarja dialektore e një hapësire gjuhësore është përgjithësisht rezultat i një sërë dukurish gjuhësore që ndodhin gjatë një periudhe të konsiderueshme kohore dhe kërkon një numër shumë të madh folësish natyrorë.<ref>{{Harvnb|Demiraj|2010|page=78}}</ref> == Shih edhe == * [[Iliria]] * [[Trakët]] * [[Dardanët]] * [[Iliro-thrake|Iliro-thrakët]] == Literatura == *{{cite book|last=Demiraj|first=Bardhyl|author-link=Bardhyl Demiraj|chapter=Gli insediamenti degli albanesi nell'alto medioevo|title=Scritti in onore di Eric Pratt Hamp per il suo 90 compleanno|editor1=Gianni Belluscio|editor2=Antonino Mendicino|publisher=Università della Calabria|place=Rende|year=2010|pages=73–83|chapter-url=https://www.albanologie.uni-muenchen.de/downloads/publikationen-demiraj/bearbeitet_gli-insediamenti.pdf}} * {{in lang|ro}} Lozovan, Eugen, ''Dacia Sacră'', Editura Saeculum, București, 2005. * {{in lang|fr}} Peeters, Paul, [https://archive.org/stream/LaVersionIbro-armnienneDeLautobiographieDeDenysLaropagite/peeters_autobiogr_denys_areopagite#page/n11/mode/2up "La version ibéro-arménienne de l'autobiographie de Denys l'Aréopagite"], Analecta Bollandiana 39, 1921, p.&nbsp;288-290. * Wilkes, John, ''The Illyrians'', 1982, p.&nbsp;84. == Referime == [[Kategoria:Trakë]] [[Kategoria:Fise të lashta në Ballkan]] 69nqvht872dn5m162olvvcnai1e4xm1 Rivaroxaban 0 339382 3053145 2963955 2026-10-02T21:33:43Z InternetArchiveBot 115207 Adding 1 book for [[Wikipedia:Vërtetueshmëria]] (20261002sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 3053145 wikitext text/x-wiki [[Category:Drug has EMA link]] [[Category:Drugboxes which contain changes to verified fields]] '''Rivaroxaban''', i shitur me emrin e markës '''Xarelto''' ndër të tjera, është një ilaç kundërmpiksës (hollues gjaku) që përdoret për të trajtuar dhe parandaluar [[Embolia|mpiksjen e gjakut]].<ref name="AHFS2019">{{Cite web|title=Rivaroxaban Monograph for Professionals|language=en|url=https://www.drugs.com/monograph/rivaroxaban.html|access-date=3 mars 2019|website=Drugs.com|publisher=American Society of Health-System Pharmacists}}</ref> Në mënyrë të veçantë përdoret për të trajtuar trombozën e venave të thella dhe embolizmin mushkëror dhe parandalimin e mpiksjes së gjakut në [[Fibrilacioni atrial|fibrilacionin atrial]] dhe pas operacionit në ije ose gju.<ref name="AHFS2019" /> Merret nga goja.<ref name="AHFS2019" /> Efektet anësore të zakonshme përfshijnë gjakderdhjen.<ref name="AHFS2019" /> Efekte të tjera anësore serioze mund të përfshijnë hematoma kurrizore dhe anafilaksi.<ref name="AHFS2019" /> Është e paqartë nëse përdorimi gjatë [[Shtatzënia|shtatzënisë]] dhe [[Gjidhënia|ushqyerjes me gji]] është i sigurt.<ref name="Drugs.com pregnancy">{{Cite web|title=Rivaroxaban Use During Pregnancy|url=https://www.drugs.com/pregnancy/rivaroxaban.html|access-date=3 mars 2019|website=Drugs.com|language=en}}</ref> Krahasuar me warfarin, ajo ka më pak ndërveprime me medikamente të tjera.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=byYmDwAAQBAJ&pg=PA11|title=Oral Anticoagulation Therapy: Cases and Clinical Correlation|vauthors=Kiser K|language=en|date=2017|publisher=Springer|isbn=9783319546438|page=11}}</ref> Ajo funksionon duke bllokuar aktivitetin e faktorit të proteinës së mpiksjes Xa.<ref name="AHFS2019"/> Rivaroxaban u patentua në 2007 dhe u miratua për përdorim mjekësor në Shtetet e Bashkuara në 2011.<ref>{{Cite web|title=Generic Xarelto Availability|url=https://www.drugs.com/availability/generic-xarelto.html|access-date=9 maj 2017|website=Drugs.com|language=en}}</ref> Në Shtetet e Bashkuara, ai nuk do të jetë i gatshëm si një mjekim i zakonshëm deri në vitin 2024.<ref>{{Cite web|title=Orange Book: Approved Drug Products with Therapeutic Equivalence Evaluations|language=en|url=https://www.accessdata.fda.gov/Scripts/cder/ob/patent_info.cfm?Product_No=004&Appl_No=022406&Appl_type=N|access-date=24 prill 2019|website=www.accessdata.fda.gov}}</ref><ref>{{Cite news|date=22 prill 2019|title=Bayer, J&J Win Ruling That Upholds Patent for Xarelto Drug|language=en|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-07-13/bayer-j-j-win-ruling-that-upholds-patent-for-xarelto-drug|access-date=24 prill 2019}}</ref> Është në listën e barnave thelbësore të OBSHsë.<ref name="WHO22nd">{{Cite book|title=World Health Organization model list of essential medicines: 22nd list (2021)|vauthors=((World Health Organization))|publisher=World Health Organization|year=2021|location=Gjenevë|hdl=10665/345533|id=WHO/MHP/HPS/EML/2021.02|author-link=World Health Organization|language=en|hdl-access=free}}</ref> Në vitin 2020, ishte ilaçi i 86-të më i përshkruar në Shtetet e Bashkuara, me më shumë se 8{{Nbsp}}milion receta.<ref>{{Cite web|title=The Top 300 of 2020|url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|access-date=7 tetor 2022|website=ClinCalc|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Rivaroxaban - Drug Usage Statistics|url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Rivaroxaban|access-date=7 tetor 2022|website=ClinCalc|language=en}}</ref> == Përdorime mjekësore == Në të sëmurët me [[Fibrilacioni atrial|fibrilacion atrial]] jovalvular, paraqitet të jetë po aq efektiv sa warfarina në parandalimin e goditjeve ishemike dhe ngjarjeve embolike.<ref>{{Cite journal|display-authors=6|vauthors=Lowenstern A, Al-Khatib SM, Sharan L, Chatterjee R, Allen LaPointe NM, Shah B, Borre ED, Raitz G, Goode A, Yapa R, Davis JK, Lallinger K, Schmidt R, Kosinski AS, Sanders GD|date=dhjetor 2018|title=Interventions for Preventing Thromboembolic Events in Patients With Atrial Fibrillation: A Systematic Review|journal=Annals of Internal Medicine|volume=169|language=en|issue=11|pages=774–787|doi=10.7326/M18-1523|pmc=6825839|pmid=30383133}}</ref><ref>{{Cite journal|vauthors=Gómez-Outes A, Terleira-Fernández AI, Calvo-Rojas G, Suárez-Gea ML, Vargas-Castrillón E|date=2013|title=Dabigatran, Rivaroxaban, or Apixaban versus Warfarin in Patients with Nonvalvular Atrial Fibrillation: A Systematic Review and Meta-Analysis of Subgroups|journal=Thrombosis|volume=2013|pages=640723|doi=10.1155/2013/640723|pmc=3885278|pmid=24455237|doi-access=free|language=en}}</ref> Rivaroxabani shoqërohet me shkallë më të ulët të gjakderdhjeve serioze dhe fatale sesa warfarina, megjithëse xarelto shoqërohet me shkallë më të lartë të gjakderdhjes në traktin gastrointestinal.<ref name="Brown2015">{{Cite journal|vauthors=Brown DG, Wilkerson EC, Love WE|date=mars 2015|title=A review of traditional and novel oral anticoagulant and antiplatelet therapy for dermatologists and dermatologic surgeons|url=https://archive.org/details/american-academy-of-dermatology-journal_2015-03_72_3/page/524|journal=Journal of the American Academy of Dermatology|volume=72|issue=3|pages=524–34|doi=10.1016/j.jaad.2014.10.027|pmid=25486915|language=en}}</ref> == Referime == {{Reflist}} 66wtj3wvwfxbku7zlug65elqpnhsrya Ҫrregullimi depresiv madhor 0 340088 3053149 3046232 2026-10-02T21:46:06Z InternetArchiveBot 115207 Adding 1 book for [[Wikipedia:Vërtetueshmëria]] (20261002sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 3053149 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |image =Van Gogh - Trauernder alter Mann.jpeg |alt = |caption =[[Në Portën e Përjetësisë|Plaku i Pikëlluar ('Në Portën e Përjetësisë')]]<br>nga [[Vincent van Gogh]] (1890) |field =[[Psikiatri]] |symptoms =[[depression (mood)|Gjendje e ulët shpirtërore]], [[vetëbesim i ulët]], [[anhedonia|humbje interesi]] në aktivitete normalisht të kënaqshme, energji e ulët, [[dhimbje]] pa pasur një shkak të qartë<ref name="NIH2016" /> |complications =[[Dëmtim i vetes]], [[vetëvrasje]]<ref name="Rich2014" /> |onset =Nga të 20-at deri në të 30-at<ref name="DSM5" /><ref name="Kes2013" /> |duration => 2 javë<ref name="NIH2016" /> |causes =[[gjenetike|Faktorë gjenetikë]], mjedisorë dhe psikologjikë<ref name="NIH2016" /> |risks =[[Historia familjare (medicine)|Historia familjare]], ndryshimet madhore në jetë, [[mjekime të caktuara]], [[problemet shëndetësore kronike]], [[abuzimi me drogërat]]<ref name="NIH2016" /><ref name="DSM5" /> |diagnosis = |prevention = |treatment =[[psikoterapia|Seancat e këshillimit]], [[mjekime kundër depresionit]], [[terapia elektrokonvulsive]], [[stërvitja]]<ref name="Coo2013">{{cite journal|vauthors=Cooney GM, Dwan K, Greig CA, Lawlor DA, Rimer J, Waugh FR, McMurdo M, Mead GE|title=Exercise for depression|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|volume=9|issue=9|page=CD004366|date=shtator 2013|pmid=24026850|doi=10.1002/14651858.CD004366.pub6|editor1-last=Mead|editor1-first=Gillian E|language=en|pmc=9721454}}</ref><ref name="NIH2016" /> |medication = |prognosis = |frequency =163 milion (në vitin 2017)<ref name="GBD 2017 prevalence" /> |deaths = }} '''Çrregullimi depresiv madhor''' ('''MDD'''), i njohur thjesht edhe si '''depresion''', është një [[Çrregullimi mendor|çrregullim mendor]] i karakterizuar nga të paktën dy javë [[Depresioni|gjendje e ulët shpirtërore]] që është e pranishme në shumicën e situatave.<ref name="NIH2016">{{cite web|title=Depression|url=http://www.nimh.nih.gov/health/topics/depression/index.shtml|website=NIMH|accessdate=31 korrik 2016|date=maj 2016|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160805065529/http://www.nimh.nih.gov/health/topics/depression/index.shtml|archivedate=5 gusht 2016|language=en}}</ref> Shpesh shoqërohet me vetëbesim të ulët, humbje interesi për aktivitete normalisht të kënaqshme, nivele të ulëta energjie dhe [[Dhimbja|dhimbje]] pa një shkak të qartë.<ref name="NIH2016" /> Ata që preken mund të kenë herë pas here [[Deliri|besime të rreme]] ose të shohin apo dëgjojnë gjëra që të tjerët nuk munden.<ref name="NIH2016" /> Disa njerëz kanë periudha depresioni të ndara nga vite gjatë të cilëve ata janë normal, ndërsa të tjerë kanë pothuajse gjithmonë simptoma të pranishme.<ref name="DSM5">{{citation|author=American Psychiatric Association|year=2013|title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders|location=Arlington|publisher=American Psychiatric Publishing|pages=[https://archive.org/details/diagnosticstatis0005unse/page/160 160–68]|isbn=978-0-89042-555-8|edition=5th|url=https://archive.org/details/diagnosticstatis0005unse/page/160|accessdate=22 korrik 2016|url-status=live|language=en}}</ref> Çrregullimi depresiv madhor mund të ndikojë negativisht në jetën personale, jetën e punës apo arsimimin e një personi, si dhe në gjumë, në zakonet e të ngrënit dhe në shëndetin e përgjithshëm.<ref name="NIH2016" /><ref name="DSM5" /> Rreth 2–8% e të rriturve me depresion madhor vdesin nga [[vetëvrasja]]<ref name="Rich2014">{{cite book|last1=Richards|first1=C. Steven|last2=O'Hara|first2=Michael W.|title=The Oxford Handbook of Depression and Comorbidity|date=2014|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-979704-2|page=254|url=https://books.google.com/books?id=9jpsAwAAQBAJ&pg=PA254|access-date=6 gusht 2020|archive-date=5 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200805180629/https://books.google.com/books?id=9jpsAwAAQBAJ&pg=PA254|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Strakowski|first=Stephen|url=https://books.google.ca/books?id=nD8FCgAAQBAJ&pg=PT27|title=Major Depressive Disorder|last2=Nelson|first2=Erik|date=2015|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-026432-1|page=PT27|access-date=6 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20191216203202/https://books.google.ca/books?id=nD8FCgAAQBAJ&pg=PT27|archive-date=16 dhjetor 2019|url-status=live|language=en}}</ref> dhe rreth 50% e njerëzve që vdesin nga vetëvrasja kanë rezultuar me depresion ose me një çrregullim tjetër të gjendjes shpirtërore.<ref>{{Cite journal|last=Bachmann|first=S|date=6 korrik 2018|title=Epidemiology of Suicide and the Psychiatric Perspective|journal=International Journal of Environmental Research and Public Health|volume=15|issue=7|page=1425|doi=10.3390/ijerph15071425|pmc=6068947|pmid=29986446|quote=Half of all completed suicides are related to depressive and other mood disorders|language=en}}</ref> Shkaku besohet të jetë një kombinim i faktorëve [[Gjenetika|gjenetikë]], mjedisorë dhe psikologjikë.<ref name="NIH2016" /> Faktorët e rrezikut përfshijnë historinë familjare të gjendjes mjekësore, ndryshimet madhore në jetë, mjekime të caktuara, problemet shëndetësore kronike dhe abuzimin me drogërat.<ref name="NIH2016" /><ref name="DSM5" /> Rreth 40% e rrezikut duket të jetë i lidhur me gjenetikën.<ref name="DSM5" /> Diagnoza e çrregullimit depresiv madhor bazohet në përvojat e raportuara të individit dhe në një ekzaminim të gjendjes mendore.<ref name="Pat2015">{{Cite book|last=Patton|first=Lauren L.|url=https://books.google.com/books?id=OTJiCgAAQBAJ&pg=PA339|title=The ADA Practical Guide to Patients with Medical Conditions|date=2015|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-118-92928-5|edition=2|page=339|access-date=6 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116013900/https://books.google.com/books?id=OTJiCgAAQBAJ&pg=PA339|archive-date=16 janar 2021|url-status=live|language=en}}</ref> Nuk ka asnjë test laboratorik për këtë çrregullim.<ref name="DSM5" /> Megjithatë, testimi mund të bëhet për të përjashtuar gjendjet fizike që mund të shkaktojnë simptoma të ngjashme.<ref name="Pat2015" /> Depresioni madhor është më i rëndë dhe zgjat më shumë se [[trishtimi]], i cili është pjesë normale e jetës.<ref name="DSM5" /> Që prej vitit 2016, Task Forca e Shërbimeve Parandaluese të Shteteve të Bashkuara (USPSTF) ka rekomanduar ekzaminimin për depresion në individët mbi moshën 12 vjeç,<ref name="US2016">{{Cite journal|vauthors=Siu AL, Bibbins-Domingo K, Grossman DC, Baumann LC, Davidson KW, Ebell M, García FA, Gillman M, Herzstein J, Kemper AR, Krist AH, Kurth AE, Owens DK, Phillips WR, Phipps MG, Pignone MP|date=janar 2016|title=Screening for Depression in Adults: US Preventive Services Task Force Recommendation Statement|journal=JAMA|volume=315|issue=4|pages=380–87|doi=10.1001/jama.2015.18392|pmid=26813211|doi-access=free|language=en}}</ref><ref name="US2016Peds">{{Cite journal|vauthors=Siu AL|date=mars 2016|title=Screening for Depression in Children and Adolescents: U.S. Preventive Services Task Force Recommendation Statement|journal=Annals of Internal Medicine|volume=164|issue=5|pages=360–66|doi=10.7326/M15-2957|pmid=26858097|doi-access=free|language=en}}</ref> ndërsa një rishikim i Cochrane i vitit 2005 zbuloi se përdorimi rutinë i pyetësorëve të ekzaminimit ka pak ndikim në zbulim apo trajtim.<ref name="Gil2005">{{Cite journal|vauthors=Gilbody S, House AO, Sheldon TA|date=tetor 2005|title=Screening and case finding instruments for depression|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|issue=4|page=CD002792|doi=10.1002/14651858.CD002792.pub2|pmc=6769050|pmid=16235301|language=en}}</ref> Individët me çrregullim depresiv madhor zakonisht trajtohen me seanca[[Psikoterapia|këshillimi]] dhe mjekim kundër depresionit.<ref name="NIH2016" /> Mjekimi duket i efektshëm por ky efekt mund të jetë domethënës vetëm në individët me shkallën më të rëndë të depresionit.<ref name="Fou2010">{{Cite journal|vauthors=Fournier JC, DeRubeis RJ, Hollon SD, Dimidjian S, Amsterdam JD, Shelton RC, Fawcett J|date=janar 2010|title=Antidepressant drug effects and depression severity: a patient-level meta-analysis|journal=JAMA|volume=303|issue=1|pages=47–53|doi=10.1001/jama.2009.1943|pmc=3712503|pmid=20051569|language=en}}</ref><ref name="Kir2008">{{Cite journal|vauthors=Kirsch I, Deacon BJ, Huedo-Medina TB, Scoboria A, Moore TJ, Johnson BT|date=shkurt 2008|title=Initial severity and antidepressant benefits: a meta-analysis of data submitted to the Food and Drug Administration|journal=PLoS Medicine|volume=5|issue=2|page=e45|doi=10.1371/journal.pmed.0050045|pmc=2253608|pmid=18303940|language=en}}</ref> Është e paqartë nëse mjekimet ndikojnë në rrezikun e vetëvrasjes.<ref>{{Cite journal|vauthors=Braun C, Bschor T, Franklin J, Baethge C|date=2016|title=Suicides and Suicide Attempts during Long-Term Treatment with Antidepressants: A Meta-Analysis of 29 Placebo-Controlled Studies Including 6,934 Patients with Major Depressive Disorder|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=85|issue=3|pages=171–79|doi=10.1159/000442293|pmid=27043848|language=en}}</ref> Llojet e përdorura të këshillimit përfshijnë terapinë konjitive të sjelljes (CBT) dhe terapinë ndërpersonale.<ref name="NIH2016" /><ref>{{Cite journal|vauthors=Driessen E, Hollon SD|date=shtator 2010|title=Cognitive behavioral therapy for mood disorders: efficacy, moderators and mediators|url=https://archive.org/details/sim_psychiatric-clinics-of-north-america_2010-09_33_3/page/537|journal=The Psychiatric Clinics of North America|volume=33|issue=3|pages=537–55|doi=10.1016/j.psc.2010.04.005|pmc=2933381|pmid=20599132|language=en}}</ref> Nëse masat e tjera nuk janë të efektshme, mund të merret në konsideratë terapia elektrokonvulsive (ECT).<ref name="NIH2016" /> Shtrimi në spital mund të jetë i nevojshëm në rastet me rrezik për dëmtimin e vetvetes dhe ndonjëherë mund të ndodhë kundër dëshirës së një personi.<ref>{{Cite book|last=American Psychiatric Association|url=https://books.google.com/books?id=zql0AqtRSrYC&pg=PA780|title=American Psychiatric Association Practice Guidelines for the Treatment of Psychiatric Disorders: Compendium 2006|publisher=American Psychiatric Pub|year=2006|isbn=978-0-89042-385-1|page=780|access-date=6 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116013931/https://books.google.com/books?id=zql0AqtRSrYC&pg=PA780|archive-date=16 janar 2021|url-status=live|language=en}}</ref> Çrregullimi depresiv madhor preku rreth 163 milion njerëz (2% të popullsisë botërore) në vitin 2017.<ref name="GBD 2017 prevalence">{{cite journal|last1=GBD 2017 Disease and Injury Incidence and Prevalence Collaborators|title=Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 354 diseases and injuries for 195 countries and territories, 1990–2017: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2017|journal=Lancet|date=10 nëntor 2018|volume=392|issue=10159|pages=1789–1858|doi=10.1016/S0140-6736(18)32279-7|url=https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(18)32279-7/fulltext|accessdate=23 qershor 2020|pmid=30496104|pmc=6227754|archive-date=13 korrik 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200713210323/https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(18)32279-7/fulltext|url-status=live|language=en}}</ref> Përqindja e njerëzve që janë prekur në një moment të jetës së tyre varion nga 7% në Japoni në 21% në Francë.<ref name="Kes2013">{{cite journal|vauthors=Kessler RC, Bromet EJ|title=The epidemiology of depression across cultures|journal=Annual Review of Public Health|volume=34|pages=119–38|date=2013|pmid=23514317|pmc=4100461|doi=10.1146/annurev-publhealth-031912-114409|language=en}}</ref> Normat e jetëgjatësisë janë më të larta në [[Shtetet e zhvilluara|botën e zhvilluar]] (15%) krahasuar me botën në zhvillim (11%).<ref name="Kes2013" /> Ky çrregullim shkakton paaftësinë e dytë që zgjat shumicën e jetës, pas dhimbjes së shpinës.<ref>{{Cite journal|last=Global Burden of Disease Study 2013 Collaborators|date=gusht 2015|title=Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 301 acute and chronic diseases and injuries in 188 countries, 1990–2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013|journal=Lancet|volume=386|issue=9995|pages=743–800|doi=10.1016/S0140-6736(15)60692-4|pmc=4561509|pmid=26063472|language=en}}</ref> Mosha më e zakonshme e shfaqjes është në të 20-at dhe 30-at e një individi.<ref name="DSM5" /><ref name="Kes2013" /> Femrat preken rreth dy herë më shumë se meshkujt.<ref name="DSM5" /><ref name="Kes2013" /> Shoqata Amerikane e Psikiatrisë shtoi "çrregullimin depresiv madhor" në ''Manualin Diagnostik dhe Statistikor të Çrregullimeve Mendore'' (DSM-III) në vitin 1980.<ref name="Her2008">{{Cite book|last=Hersen|first=Michel|url=https://books.google.com/books?id=zOBdVdjGf4oC&pg=PA32|title=Handbook of Psychological Assessment, Case Conceptualization, and Treatment, Volume 1: Adults|last2=Rosqvist|first2=Johan|date=2008|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0-470-17356-5|page=32|access-date=6 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116013915/https://books.google.com/books?id=zOBdVdjGf4oC&pg=PA32|archive-date=16 janar 2021|url-status=live|language=en}}</ref> Ishte një ndarje e neurozës depresive të mëparshme në DSM-II, e cila përfshinte gjithashtu gjendjet mjekësore që tani njihen si distimia dhe çrregullimi i përshtatjes me humor depresiv.<ref name="Her2008" /> Individët e prekur aktualisht ose më parë mund të stigmatizohen.<ref>{{Cite book|last=Strakowski|first=Stephen M.|title=Major Depressive Disorder|last2=Nelson|first2=Erik|publisher=Oxford University Press|year=2015|isbn=978-0-19-020618-5|page=Chapter 1|chapter=Introduction|access-date=6 gusht 2020|chapter-url=https://books.google.com/books?id=dz8FCgAAQBAJ&pg=PT9|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116014031/https://books.google.com/books?id=dz8FCgAAQBAJ&pg=PT9|archive-date=16 janar 2021|url-status=live|language=en|ref=none}}</ref> == Bibliografia == <references /> 2jtirad7ub697692hn1fjv6j4ahfcgw Eurovia 0 343953 3053258 2964830 2026-10-03T09:26:07Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 4 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3053258 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Eurovia_HQ_Offices.jpg|parapamje|djathtas|Zyra qendrore e Eurovia-së]] Eurovia është një [[Kompania tregtare|kompani]] e specializuar në [[Ndërtimtaria|ndërtim]] dhe zhvillim [[Infrastruktura|infrastrukture]] në Maqedoni. Themeluar në vitin 2010, kompania ka rrënjët e saj si një biznes familjar që daton që nga viti 1978.<ref>{{Cite web|title=Eurovia|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q110757687|access-date=2023-12-23|website=www.wikidata.org|language=en}}</ref> == Historia == === Fillimet (1978-2010) === * Eurovia fillimisht u themelua nga Abdilazis Ademi si një biznes familjar i quajtur "Muratori". Biznesi përqendrohej në projekte të ndërtimit të vogla dhe u zgjerua gradualisht me përfshirjen e anëtarëve të tjerë të familjes Ademi.<ref>{{Cite web|title=Eurovia History|url=https://eurovia.mk/company|language=en|access-date=23 dhjetor 2023|archive-date=11 dhjetor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231211221659/http://www.eurovia.mk/company|url-status=dead}}</ref> === Transformimi dhe Ribrendimi (2010-e sotme) === * Në vitin 2010, biznesi u ribrendua në Eurovia. Ky moment shënoi një transformim të rëndësishëm, duke përfshirë fokusin në digjitalizim dhe inovacion, si dhe zgjerimin e gamës së shërbimeve. Drejtimi u mor nga brezi i tretë i familjes Ademi, Elmedini dhe Eldini, duke e pozicionuar Eurovian si një nga kompanitë kryesore të ndërtimit në Maqedoni. == Veprimtaria Kryesore == Eurovia zhvillon një gamë të gjerë të projekteve, duke përfshirë ndërtimin e lartë për investime private dhe publike, ndërtimin e ulët, [[Infrastruktura|infrastrukturën rrugore]], instalimin e [[Panelet fotovoltaike|paneleve solare]], dhe ndërtimin e [[Hidrocentralet|hidrocentraleve]]. == Divizionet dhe Bizneset Anësore == Kompania ka disa divizione dhe biznese anësore, të tilla si Eurovia DMD (kompani distribuimi)<ref>{{Cite web|title=Eurovia Distribution|url=https://dmd.eurovia.mk/|access-date=2023-12-23|website=dmd.eurovia.mk|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130064406/https://dmd.eurovia.mk/|archive-date=30 nëntor 2020|url-status=dead}}</ref>, [[Screen Media]] (biznesi i panove reklamuese në RMV), Eurovia Agrar (bujqësi dhe agrokulturë), Energovia (prodhimi i energjisë elektrike përmes hidrocentraleve), dhe Eurovia Solar (prodhimi i energjisë elektrike përmes paneleve solare). == Filozofia dhe Angazhimi ndaj Inovacionit == Eurovia përqendrohet në [[Inovacioni|inovacion]] dhe qëndrueshmëri, duke integruar teknologji të reja dhe duke digjitalizuar proceset e saj për të rritur efikasitetin dhe ndikimin e projekteve të saj. == Ndikimi dhe Prania në Treg == Nga viti 2010, Eurovia ka shënuar një zgjerim të shpejtë në treg, duke rritur numrin e punonjësve dhe duke u pozicionuar si një nga pesë kompanitë kryesore në industrinë e ndërtimit në Maqedoni. == Referime == <references /> == Shih Gjithashtu == * Eurovia as a lead investor to initiate an official campaign for further raising of funds through Funderbeam<ref>{{Cite journal|last=Dejan|first=Janevski|title=NORTH MACEDONIA BUSINESS ECOSYSTEM PROJECT|url=https://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PA00ZDWW.pdf|journal=Quarterly Progress Report|language=en|via=Quarterly Progress Report|access-date=23 dhjetor 2023|archive-date=23 dhjetor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231223214340/https://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PA00ZDWW.pdf|url-status=dead}}</ref> * CSR – Donation in Tetovo’s point for the mass vaccination<ref>{{Cite web|last=Luthra|first=Meet|date=2021-05-15|title=CSR – Donation in Tetovo’s point for the mass vaccination|url=https://medium.com/@meetluthra/csr-donation-in-tetovos-point-for-the-mass-vaccination-dc9fe41a1cf1|access-date=2023-12-23|website=Medium|language=en}}</ref> == Lidhje të Jashtme == * [https://web.archive.org/web/20201107130250/https://eurovia.mk/ Uebsajti Zyrtar i Eurovias] * [https://web.archive.org/web/20231222222649/https://construction.eurovia.mk/ Uebsajti Zyrtar i Eurovia Construction] * [https://web.archive.org/web/20220928134359/https://properties.eurovia.mk/ Uebsajti Zyrtar i Eurovia Property Development] azjqk5mr4tk5wxoobdpthzkhmd2i8zg Menaxhimi i paralizës cerebrale 0 344680 3053187 2965104 2026-10-02T22:58:26Z InternetArchiveBot 115207 Adding 1 book for [[Wikipedia:Vërtetueshmëria]] (20261002sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 3053187 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Cerebral_palsy.jpg|parapamje|340x340px| Studiuesit po zhvillojnë një pajisje stimulimi elektrik të projektuar posaçërisht për fëmijët me paralizë cerebrale, të cilët kanë rënie të shputës së këmbës që rezulton në pengesë kur ecin.]] Me kalimin e kohës, qasja ndaj menaxhimit [[Paraliza cerebrale|të paralizës cerebrale]] është zhvendosur nga përpjekjet e vetme për të rregulluar problemet individuale fizike – siç është spasticiteti në një gjymtyrë të veçantë – në trajtime të tilla pjesë e një qëllimi më të madh për të maksimizuar pavarësinë e personit dhe [[Angazhimi në komunitet|angazhimin ne komunitet.]]<ref name="Novak_2013">{{Cite journal|display-authors=6|vauthors=Novak I, McIntyre S, Morgan C, Campbell L, Dark L, Morton N, Stumbles E, Wilson SA, Goldsmith S|date=tetor 2013|title=A systematic review of interventions for children with cerebral palsy: state of the evidence|journal=Developmental Medicine and Child Neurology|language=en|volume=55|issue=10|pages=885–910|doi=10.1111/dmcn.12246|pmid=23962350|doi-access=free}}</ref> {{Rp|886}} Pjesa më e madhe e terapisë së fëmijërisë ka për qëllim përmirësimin e ecjes. Përafërsisht 60% e njerëzve me PC (paralizë cerebrale) janë në gjendje të ecin në mënyrë të pavarur ose me mjete ndihmëse në moshën madhore. Rekomandohet një qasje [[Ndërdisiplinariteti|multidisiplinare]] për menaxhimin e paralizës cerebrale,<ref name="Trabacca_2016">{{Cite journal|vauthors=Trabacca A, Vespino T, Di Liddo A, Russo L|date=shtator 2016|title=Multidisciplinary rehabilitation for patients with cerebral palsy: improving long-term care|journal=Journal of Multidisciplinary Healthcare|language=en|volume=9|pages=455–462|doi=10.2147/JMDH.S88782|pmc=5036581|pmid=27703369|doi-access=free}}</ref> duke u fokusuar në "maksimizimin e funksionit, zgjedhjes dhe pavarësisë individuale" në përputhje me qëllimet e Klasifikimit Ndërkombëtar të Funksionimit, Aftësisë së Kufizuar dhe Shëndetit .<ref name="CPunder252">{{cite book|author1=National Guideline Alliance (UK)|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK419326/pdf/Bookshelf_NBK419326.pdf|title=Cerebral Palsy in Under 25s: Assessment and Management|date=janar 2017|publisher=National Institute for Health and Care Excellence|isbn=978-1-4731-2272-7|location=London|language=en|access-date=5 shkurt 2017}}</ref> Ekipi mund të përfshijë një pediatër, një punonjës social, një fizioterapist, një ortoterapist, një terapist të të folurit dhe të gjuhës, një terapist okupacional, një mësues i specializuar për të ndihmuar fëmijët me vështirësi të shikimit, një psikolog, një [[Ortopedia|kirurg ortopedik]], një neurolog dhe neurokirurg.<ref>{{Cite web|date=15 mars 2017|title=Cerebral palsy - Treatment|url=http://www.nhs.uk/Conditions/Cerebral-palsy/Pages/Treatment.aspx|access-date=6 shkurt 2017|website=www.nhs.uk|publisher=NHS Choices|language=en|archive-date=6 shkurt 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170206185635/http://www.nhs.uk/Conditions/Cerebral-palsy/Pages/Treatment.aspx|url-status=dead}}</ref> Forma të ndryshme terapie janë në dispozicion për njerëzit që jetojnë me paralizë cerebrale, si dhe për kujdestarët dhe prindërit. Trajtimi mund të përfshijë një ose më shumë llojesh terapie: terapi fizike; terapi okupacionale; terapi te te folurit; terapi në ujë; medikamente për të kontrolluar krizat, për të lehtësuar dhimbjen ose për të relaksuar spazmat e muskujve (p.sh. benzodiazepinat ); kirurgji për të korrigjuar anomalitë anatomike ose për të liruar muskujt e shtrënguar; ambulatorë; dhe mjete ndihmëse komunikimi si kompjuterë me sintetizues zëri të bashkangjitur. </link><sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[wikipedia:Citim i duhur|<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2015)">citim i nevojshëm</span>]]'' &#x5D;</sup> Një studim i Cochrane i botuar në 2004 zbuloi një prirje të përfitimit të terapisë së të folurit dhe gjuhës për fëmijët me paralizë cerebrale, por vuri në dukje nevojën për kërkime të mëtejshme.<ref name="Pennington_2004">{{Cite journal|vauthors=Pennington L, Goldbart J, Marshall J|year=2004|title=Speech and language therapy to improve the communication skills of children with cerebral palsy|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|language=en|volume=2004|issue=2|pages=CD003466|doi=10.1002/14651858.CD003466.pub2|pmc=8407241|pmid=15106204}}</ref> == Mënyra e jetesës == [[Skeda:Physcial_Therapy_for_Spastic_Hemiplegia.jpg|djathtas|parapamje| Terapia fizike që përdoret për trajtimin e hemiplegjisë spastike]] Aktiviteti fizik rekomandohet për personat me paralizë cerebrale, veçanërisht për sa i përket qëndrueshmërisë kardiorespiratore, forcimit të muskujve dhe reduktimit të sjelljes sedentare . Pjesëmarrja në aktivitet fizik mund të plotësojë ose zëvendësojë disa forma të terapisë.<ref>{{Cite journal|vauthors=Verschuren O, Peterson MD, Balemans AC, Hurvitz EA|date=gusht 2016|title=Exercise and physical activity recommendations for people with cerebral palsy|journal=Developmental Medicine and Child Neurology|language=en|volume=58|issue=8|pages=798–808|doi=10.1111/dmcn.13053|pmc=4942358|pmid=26853808}}</ref> Është diskutuar se njerëzit me paralizë cerebrale duhet të mbajnë një nivel më të lartë të fitnesit sesa popullata e përgjithshme për të kompensuar humbjen e funksionalitetit ndër vite.<ref name="Aging with cerebral palsy">{{Cite journal|vauthors=Zaffuto-Sforza CD|date=shkurt 2005|title=Aging with cerebral palsy|journal=Physical Medicine and Rehabilitation Clinics of North America|language=en|volume=16|issue=1|pages=235–249|doi=10.1016/j.pmr.2004.06.014|pmid=15561553}}</ref> Ka pasur një interes në rritje për të ruajtur forcën e muskujve gjatë jetëgjatësisë së një personi me CP.<ref>{{Cite journal|vauthors=Verschuren O, Smorenburg AR, Luiking Y, Bell K, Barber L, Peterson MD|date=qershor 2018|title=Determinants of muscle preservation in individuals with cerebral palsy across the lifespan: a narrative review of the literature|journal=Journal of Cachexia, Sarcopenia and Muscle|language=en|volume=9|issue=3|pages=453–464|doi=10.1002/jcsm.12287|pmc=5989853|pmid=29392922}}</ref> Kapaciteti aerobik nuk vlerësohet në mënyrë rutine te njerëzit me paralizë cerebrale në një kontekst rehabilitimi, por testet Wingate janë këshilluar të përdoren.<ref>{{Cite journal|vauthors=Krops LA, Albada T, van der Woude LH, Hijmans JM, Dekker R|date=prill 2017|title=Anaerobic exercise testing in rehabilitation: A systematic review of available tests and protocols|journal=Journal of Rehabilitation Medicine|language=en|volume=49|issue=4|pages=289–303|doi=10.2340/16501977-2213|pmid=28350415|doi-access=free}}</ref> Aktiviteti fizik mund të rrisë mirëqenien tek personat me paralizë cerebrale. Në lidhje me sportin, sasia e ushtrimeve të këshilluara duhet të jetë unike për kërkesat e sportit në fjalë, performancën e individit dhe riskun për të shkaktuar përkeqësim të gjendjes. Trajnimi funksional i ecjes tek fëmijët dhe të rinjtë me paralizë cerebrale përmirëson aftësinë e tyre për të ecur.<ref name="The efficacy of functional gait tra">{{Cite journal|vauthors=Booth AT, Buizer AI, Meyns P, Oude Lansink IL, Steenbrink F, van der Krogt MM|date=shtator 2018|title=The efficacy of functional gait training in children and young adults with cerebral palsy: a systematic review and meta-analysis|journal=Developmental Medicine and Child Neurology|language=en|volume=60|issue=9|pages=866–883|doi=10.1111/dmcn.13708|pmid=29512110|doi-access=free}}</ref> Ka të dhëna që trajnimi në pistën e vrapimit mund të përmirësojë ecjen dhe ekuilibrin e fëmijëve me paralizë cerebrale diplegjike, gjithashtu mund të zvogëlojë rrezikun e rrëzimit tek këta fëmijë.<ref>{{Cite journal|vauthors=El-Shamy SM|date=nëntor 2017|title=Effects of Antigravity Treadmill Training on Gait, Balance, and Fall Risk in Children With Diplegic Cerebral Palsy|url=https://archive.org/details/american-journal-of-physical-medicine-rehabilitation_2017-11_96_11/page/809|journal=American Journal of Physical Medicine & Rehabilitation|language=en|volume=96|issue=11|pages=809–815|doi=10.1097/PHM.0000000000000752|pmid=28410250}}</ref> Terapia me kuaj ose Hipo terapia është një strategji në aspektin e terapisë fizike që përdor lëvizjen e kuajve. Të dhenat sugjerojnë se personat me PC mund të përfitojnë nga simetria e lëvizjes së trungut. Kështu që ata që ata vazhdimisht duhet të rregullojnë qëndrimin e tyre kur janë mbi kuajve. Informacioni i marre ne menyre simetrike, ritmike dhe të qëndrueshme që ofron kalërimi ndihmon në përmirësimin postural. == Terapia == Fizioterapia (e njohur edhe si terapia fizike) është krijuar për të inkurajuar pacientin të ndërtojë një bazë për përmirësimin e ecjes dhe lëvizjes [[wiktionary:volitional|së vullnetshme]], së bashku me programet e lirimit te muskujve për të parandaluar kontrakturat .<ref name="Sobralskep_2013">{{Cite book|title=Caring for children with special healthcare needs and their families a handbook for healthcare professionals|vauthors=Sobralske MC|date=2013|publisher=Wiley-Blackwell|isbn=9781118783290|veditors=Eddy LL|location=Ames, Iowa|page=17|language=en|chapter=Common Physical or Sensory Disabilities}}</ref> Fizioterapistët mund t'u mësojnë prindërve se si ta pozicionojnë dhe mbajnë fëmijën e tyre për aktivitetet e jetës së përditshme .<ref name="Sewell_2014">{{Cite journal|vauthors=Sewell MD, Eastwood DM, Wimalasundera N|date=shtator 2014|title=Managing common symptoms of cerebral palsy in children|journal=BMJ|language=en|volume=349|issue=sep25 7|pages=g5474|doi=10.1136/bmj.g5474|pmid=25255910}}</ref> Nevoja për fizioterapi gjatë gjithë jetës për tonin e muskujve, strukturën e kockave dhe parandalimin e dislokimit të kyçeve është diskutuar për sa i përket kostove dhe përfitimeve të një terapie të tillë.<ref name="Sobralskep_2013" /> Fëmijëve mund t'u duket e mërzitshme terapia fizike afatgjatë.<ref name="Ravi_2016">{{Cite journal|vauthors=Ravi DK, Kumar N, Singhi P|date=shtator 2017|title=Effectiveness of virtual reality rehabilitation for children and adolescents with cerebral palsy: an updated evidence-based systematic review|journal=Physiotherapy|language=en|volume=103|issue=3|pages=245–258|doi=10.1016/j.physio.2016.08.004|pmid=28109566}}</ref> Ushtrimet e fizioterapisë janë krijuar për të përmirësuar ekuilibrin, kontrollin postural, ecjen dhe për të ndihmuar me lëvizshmërinë dhe transferimin e personit me PC, për shembull nga një karrige me rrota në shtrat.<ref>{{Cite journal|vauthors=Patel DR, Neelakantan M, Pandher K, Merrick J|date=shkurt 2020|title=Cerebral palsy in children: a clinical overview|journal=Translational Pediatrics|language=en|volume=9|issue=Suppl 1|pages=S125–S135|doi=10.21037/tp.2020.01.01|pmc=7082248|pmid=32206590|doi-access=free}}</ref> [[Logopedia|Terapia e të folurit]] ndihmon në kontrollin e muskujve të gojës dhe nofullës dhe ndihmon në përmirësimin e komunikimit. Ashtu si PC mund të ndikojë në mënyrën se si një person lëviz krahët dhe këmbët, gjithashtu mund të ndikojë në mënyrën se si ata lëvizin gojën, fytyrën dhe kokën. Kjo mund ta bëjë të vështirë për personin të marrë frymë; flasë qartë; dhe kafshojë, përtypë dhe gëlltisë ushqimin. Terapia e të folurit shpesh fillon përpara se fëmija të fillojë shkollën dhe vazhdon gjatë gjithë viteve të shkollës. == Referime == dj2sz3j86ts81utv35n8d54x7ajr4e6 Imazhi me rezonancë magnetike 0 345638 3053170 2965396 2026-10-02T22:41:23Z InternetArchiveBot 115207 Adding 1 book for [[Wikipedia:Vërtetueshmëria]] (20261002sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 3053170 wikitext text/x-wiki [[File:Mra1.jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mra1.jpg|parapamje|Angiografia me rezonancë magnetike.]] '''Imazhe me rezonancë magnetike''' ('''MRI''') është një teknikë e imazhit mjekësor që përdoret në [[Radiologjia|radiologji]] për të formuar pamje të [[Anatomia|anatomisë]] dhe proceseve fiziologjike të trupit. Skanerët MRI përdorin [[Fusha magnetike|fusha të forta magnetike]], gradientë të fushës magnetike dhe valë radio për të gjeneruar imazhe të organeve në trup. MRI nuk përfshin rrezet X ose përdorimin e rrezatimit jonizues, gjë që e dallon atë nga tomografia e kompjuterizuar (CT) dhe tomografia me emetim pozitron (PET). MRI është një aplikim mjekësor i rezonancës magnetike bërthamore (NMR) i cili mund të përdoret gjithashtu për imazhe në aplikime të tjera NMR, siç është spektroskopia NMR.<ref name="Rinck">{{cite book|last1=Rinck|first1=Peter A.|title=Magnetic Resonance in Medicine. A critical introduction. e-Textbook.|publisher=TRTF – The Round Table Foundation: TwinTree Media|year=2024|edition=14th}} {{cite web|title=Magnetic Resonance in Medicine|url=http://magnetic-resonance.org/|website=www.magnetic-resonance.org}}</ref> MRI përdoret gjerësisht në spitale dhe klinika për diagnostikimin mjekësor, skedimin dhe ndjekjen e sëmundjes. Krahasuar me CT, MRI siguron kontrast më të mirë në imazhet e indeve të buta, p.sh. në tru ose në bark. Megjithatë, ajo mund të perceptohet si më pak e rehatshme nga pacientët, për shkak të matjeve zakonisht më të gjata dhe më të forta me subjektin në një tub të gjatë dhe të kufizuar, megjithëse dizajnet "e hapur" të MRI kryesisht e lehtësojnë këtë. Për më tepër, implantet dhe metalet e tjera jo të lëvizshme në trup mund të përbëjnë rrezik dhe mund të përjashtojnë disa pacientë që t'i nënshtrohen një ekzaminimi MRI në mënyrë të sigurt. MRI fillimisht quhej NMRI (imazhi i rezonancës magnetike bërthamore), por "bërthamore" u hoq për të shmangur lidhjet negative. Disa bërthama atomike janë në gjendje të thithin energjinë e radiofrekuencës (RF) kur vendosen në një fushë magnetike të jashtme; Polarizimi i spinit në zhvillim që rezulton mund të nxisë një sinjal RF në një spirale të radiofrekuencës dhe në këtë mënyrë të zbulohet. Në MRI klinike dhe kërkimore, atomet e hidrogjenit përdoren më shpesh për të gjeneruar një polarizim makroskopik që zbulohet nga antenat afër subjektit që ekzaminohet. Atomet e hidrogjenit janë natyrshëm me bollëk te njerëzit dhe organizmat e tjerë biologjikë, veçanërisht në ujë dhe yndyrë. Për këtë arsye, shumica e skanimeve MRI në thelb hartojnë vendndodhjen e ujit dhe yndyrës në trup. Pulset e valëve të radios ngacmojnë tranzicionin e energjisë së rrotullimit bërthamor dhe gradientët e fushës magnetike lokalizojnë polarizimin në hapësirë. Duke ndryshuar parametrat e sekuencës së pulsit, mund të krijohen kontraste të ndryshme midis indeve bazuar në vetitë relaksuese të atomeve të hidrogjenit në to. Që nga zhvillimi i saj në vitet 1970 dhe 1980, MRI ka provuar të jetë një teknikë e gjithanshme imazherike. Ndërsa MRI përdoret më së shumti në mjekësinë diagnostike dhe kërkimet biomjekësore, ajo gjithashtu mund të përdoret për të formuar imazhe të objekteve jo të gjalla, siç janë mumiet. MRI difuzioni dhe MRI funksionale zgjerojnë dobinë e MRI për të kapur traktet neuronale dhe rrjedhën e gjakut përkatësisht në sistemin nervor, përveç imazheve të detajuara hapësinore. Rritja e vazhdueshme e kërkesës për MRI brenda sistemeve shëndetësore ka çuar në shqetësime për efektivitetin e kostos dhe mbidiagnozën.<ref name="Smith-Bindman2012">{{irrelevant citation|date=November 2021|reason=source does not explicitly address these points.}}{{cite journal|display-authors=6|vauthors=Smith-Bindman R, [[Diana Miglioretti|Miglioretti DL]], Johnson E, Lee C, Feigelson HS, Flynn M, Greenlee RT, Kruger RL, Hornbrook MC, Roblin D, Solberg LI, Vanneman N, Weinmann S, Williams AE|date=qershor 2012|title=Use of diagnostic imaging studies and associated radiation exposure for patients enrolled in large integrated health care systems, 1996-2010|url=https://archive.org/details/sim_jama_2012-06-13_307_22/page/2400|journal=JAMA|volume=307|issue=22|pages=2400–9|doi=10.1001/jama.2012.5960|pmc=3859870|pmid=22692172}}</ref><ref>{{cite book|title=Health at a glance 2009 OECD indicators|date=2009|isbn=978-92-64-07555-9|doi=10.1787/health_glance-2009-en}}</ref> == Shiko edhe == * [[Radiologjia|Radiologji]] == Referime == [[Kategoria:Radiologji]] [[Kategoria:Shpikje amerikane]] 0okxx90gar7xl4qv1k0f4sd578xs3pl Kopshti i Edenit 0 351504 3053155 2966385 2026-10-02T22:03:07Z InternetArchiveBot 115207 Adding 1 book for [[Wikipedia:Vërtetueshmëria]] (20261002sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 3053155 wikitext text/x-wiki [[File:Jan_Brueghel_de_Oude_en_Peter_Paul_Rubens_-_Het_aards_paradijs_met_de_zondeval_van_Adam_en_Eva.jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Jan_Brueghel_de_Oude_en_Peter_Paul_Rubens_-_Het_aards_paradijs_met_de_zondeval_van_Adam_en_Eva.jpg|parapamje|Kopshti i Edenit me rënien e njeriut nga Jan Brueghel Plaku dhe Pieter Paul Rubens, rr. 1615, duke përshkruar kafshë të egra shtëpiake dhe ekzotike si tigrat, papagajtë dhe strucat që bashkëjetojnë në kopsht.]] Në [[fetë abrahamike]], '''Kopshti i Edenit''' ([[Hebraishtja biblike|hebraisht biblik]]: ''gan-ʿĒḏen''; [[Gjuha greke|greqisht]]: ''Εδέμ''; latinisht: ''Paradisus'') ose '''Kopshti i Zotit''' (''gan-Elohim''), i quajtur gjithashtu '''Parajsa Tokësore''', është parajsa [[Bibla|biblike]] e përshkruar në [[Libri i Zanafillës|Zanafilla]] 2–3. dhe Ezekieli 28 dhe 31.<ref name="Metzger2004">{{cite book|last1=Metzger|first1=Bruce Manning|url=https://books.google.com/books?id=amlXOOaSuLMC|title=The Oxford Guide To People And Places Of The Bible|last2=Coogan|first2=Michael D|publisher=Oxford University Press|year=2004|isbn=978-0-19-517610-0|page=62|access-date=22 dhjetor 2012}}</ref><ref name="Cohen 2011 228–229">{{harvnb|Cohen|2011|pp=228–229}}.</ref> Vendndodhja e Edenit përshkruhet në Librin e Zanafillës si burimi i katër degëve. Për vendndodhjen<ref name="wilensky2012">{{cite book|last=Wilensky-Lanford|first=Brook|url=https://archive.org/details/paradiselustsear00wile|title=Paradise Lust: Searching for the Garden of Eden|publisher=Grove Press|year=2012|isbn=9780802145840|url-access=registration}}</ref> e tij janë bërë sugjerime të ndryshme: në krye të [[Gjiri Persik|Gjirit Persik]], në [[Mesopotamia|Mesopotaminë]] jugore ku lumenjtë [[Lumi Tigër|Tigër]] dhe [[Lumi i Eufratit|Eufrat]] derdhen në det; dhe në [[Armenia|Armeni]].<ref name="loc8">Zevit, Ziony. ''What Really Happened in the Garden of Eden?'' 2013. Yale University Press, p. 111. {{ISBN|9780300178692}}.</ref><ref name="loc10">Duncan, Joseph E. ''Milton's Earthly Paradise: A Historical Study of Eden.'' 1972. University Of Minnesota Press, pp. 96, 212. {{ISBN|9780816606337}}.</ref><ref name="loc11">Scafi, Alessandro. ''Return to the Sources: Paradise in Armenia, in: Mapping Paradise: A History of Heaven on Earth.'' 2006. London, England and Chicago, Illinois: British Library and University of Chicago Press, pp. 317–322. {{ISBN|9780226735597}}.</ref> Të tjerë teorizojnë se Edeni ishte e gjithë Gjysmëhëna Pjellore ose një rajon me "përmasa të konsiderueshme" në Mesopotami, ku banorët e tij vendas ekzistojnë ende në qytete të tilla si Telassar.<ref name=":2">{{Cite web|title=Telassar in the International Standard Bible Encyclopedia|url=http://www.internationalstandardbible.com/T/telassar.html}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|date=2023|title=Isaiah 37: Barnes Commentary|url=https://biblehub.com/commentaries/barnes/isaiah/37.htm|website=Biblehub}}</ref> Ashtu si [[Tregimi i përmbytjes i Zanafillës|tregimi i përmbytjes së Zanafillës]], tregimi i krijimit të Zanafillës dhe tregimi i Kullës së Babelit, historia e Edenit i bën jehonë mitit mesopotamian të një mbreti, si një njeri primordial, i cili vendoset në një kopsht hyjnor për të ruajtur pemën e jetës.{{sfn|Davidson|1973|p=33}} Studiuesit vërejnë se tregimi i Edenit tregon paralele me aspekte të [[Tempulli i Parë|Tempullit të Solomonit]] dhe [[Jeruzalemi|Jeruzalemit]], duke dëshmuar natyrën e tij si një vend i shenjtë.<ref name="Stager">{{cite journal|author=[[Lawrence E. Stager |Stager, Lawrence E.]]|year=1999|title=Jerusalem and the Garden of Eden|journal=[[Israel Exploration Society#Periodicals and Series|Eretz-Israel: Archaeological, Historical and Geographical Studies]]|publisher=[[Israel Exploration Society]]|volume=26|pages=183*–194*|jstor=23629939}}</ref><ref>{{cite journal|last=Kang|first=Seung Il|year=2020|title=The Garden of Eden as an Israelite Sacred Place|url=https://archive.org/details/theology-today_2020-04_77_1/page/89|journal=Theology Today|volume=77|issue=1|pages=89–99|doi=10.1177/0040573617731712|doi-access=free}}</ref> Përmendjet e Edenit janë bërë edhe në Bibël diku tjetër te Zanafilla, te Isaia 51:3, Ezekieli 36:35 dhe Joeli 2:3; Zakaria 14 dhe Ezekieli 47 përdorin imazhe parajsore pa përmendur emrin Eden.<ref>{{harvnb|Tigchelaar|1999|p=37}}.</ref> Emri rrjedh nga gjuha akadiane edinnu, nga një fjalë sumeriane edin që do të thotë 'rrafshët' ose 'stepë', e lidhur ngushtë me një fjalë rrënjësore aramaike që do të thotë 'frutore, e ujitur mirë'.<ref name="Cohen 2011 228–2292">{{harvnb|Cohen|2011|pp=228–229}}.</ref> Një interpretim tjetër e lidh emrin me një fjalë hebraike për 'kënaqësi'; kështu Vulgata lexon paradisum voluptatis në Zanafilla 2:8, dhe Bibla Douay-Rheims, në vijim, ka formulimin "Dhe Zoti Perëndi kishte mbjellë një parajsë kënaqësie".<ref>{{Cite web|title=Latin Vulgate Bible with Douay–Rheims and King James Version Side-by-Side+Complete Sayings of Jesus Christ|url=http://www.latinvulgate.com/lv/verse.aspx?t=0&b=1&c=2|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210312221644/http://www.latinvulgate.com/lv/verse.aspx?t=0&b=1&c=2|archive-date=2021-03-12|access-date=2021-03-10|website=www.latinvulgate.com}}</ref> == Shiko edhe == * [[Pema e njohjes së të mirës dhe të keqes]] * [[Fetë abrahamike]] == Referime == [[Kategoria:Kopshti i Edenit]] [[Kategoria:Adami dhe Eva]] [[Kategoria:Bibël]] kbqmflj0dabbi6f9raboiqhjvhwtr1h Diskutim:Enriko Kavali 1 355032 3053248 2664352 2026-10-03T08:09:45Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3053248 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Enriko Kavali]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2664351 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190603180954/http://www.collezioneposcio.it/home.aspx për lidhjen http://www.collezioneposcio.it/home.aspx. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 maj 2024 14:36 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Enriko Kavali]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3053247 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190825005543/http://english.santamariamaggiore.info/home/culture/scuola-di-belle-arti-rossetti-valentini/ për lidhjen http://english.santamariamaggiore.info/home/culture/scuola-di-belle-arti-rossetti-valentini/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 tetor 2026 10:09 (CEST) j6awlgvoc6iiuadaagwilkkjfsjgl9n Diskutim:Eurovia 1 356791 3053259 2758824 2026-10-03T09:26:07Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3053259 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Eurovia]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2672763 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20231211221659/http://www.eurovia.mk/company për lidhjen https://eurovia.mk/company. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 28 qershor 2024 10:40 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Eurovia]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2758823 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20231223214340/https://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PA00ZDWW.pdf për lidhjen https://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PA00ZDWW.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 shkurt 2025 16:08 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Eurovia]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3053258 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201130064406/https://dmd.eurovia.mk/ për lidhjen https://dmd.eurovia.mk/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201107130250/https://eurovia.mk/ për lidhjen https://eurovia.mk/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20231222222649/https://construction.eurovia.mk/ për lidhjen https://construction.eurovia.mk/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220928134359/https://properties.eurovia.mk/ për lidhjen https://properties.eurovia.mk/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 tetor 2026 11:26 (CEST) ooqch4jjoifdj0h14cga1vhk2dob4mz Arsimi në Kosovë mes dy luftërave botërore 0 358708 3053063 2967849 2026-10-02T16:43:46Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3053063 wikitext text/x-wiki '''Arsimi në Kosovë mes dy luftërave botërore''' (1918-1940) ndodhej në një gjendje midis përpjekjeve për asimilim nga regjimi serbo-jugosllav dhe rezistencës së shqiptarëve për të ruajtur identitetin e tyre kombëtar dhe kulturor. Kjo periudhë karakterizohet nga masa të shumta represive që synonin ndryshimin e përbërjes etnike dhe kulturore të Kosovës, si dhe nga përpjekjet e palodhura të shqiptarëve për të siguruar arsimin dhe kulturën e tyre.<ref>{{Cite book|last=Vokrri|first=Abdulla R.|url=https://books.google.com/books/about/Shkollat_dhe_arsimi_n%C3%AB_Kosov%C3%AB_nd%C3%ABrmje.html?id=Nc8xnQEACAAJ|title=Shkollat dhe arsimi në Kosovë ndërmjet dy luftërave botërore: (1918-1941)|date=1990|publisher=Enti i Teksteve dhe i Mjeteve Mësimore i Kosovës|language=sq}}</ref><ref>{{Cite web|title=Arsimi dhe kultura ne Kosove mes dy luftërave botërore|url=https://www.emaze.com/@ATZOLFCT/Arsimi-dhe-kultura-ne-Kosove-mes-dy-LB|access-date=2024-08-10|website=emaze presentations|language=sq|archive-url=https://web.archive.org/web/20240810143349/https://www.emaze.com/@ATZOLFCT/Arsimi-dhe-kultura-ne-Kosove-mes-dy-LB|archive-date=10 gusht 2024|url-status=dead}}</ref> == Historia == Pas organizimit të pushtetit civil në Kosovë dhe viset tjera shqiptare brenda [[Mbretëria Jugosllave|Mbretërisë Jugosllave]], u zhvillua një sistem arsimor i ri. Kjo periudhë u karakterizua nga përpjekjet e autoriteteve për të integruar dhe kontrolluar këto territore përmes arsimit, duke mbështetur shkollat serbe dhe duke injoruar nevojat arsimore të popullsisë shqiptare. Bartësit kryesorë të këtij zhvillimi ishin komunat shkollore, që vepronin që nga viti 1918 dhe kujdeseshin për financimin dhe organizimin e shkollave. Këto shkolla ishin kryesisht katërklasëshe dhe ofronin një arsim të kufizuar, ku gjuha serbokroate zinte vendin qendror, ndërsa gjuha shqipe u përjashtua nga programet mësimore. Në këtë periudhë, arsimi u bë një mjet politik për asimilimin e popullsisë shqiptare, duke eliminuar gjuhën shqipe nga institucionet arsimore dhe duke promovuar kulturën dhe historinë serbe. Shkollat u hapën kryesisht në ato zona që ishin të banuara me popullsi sllave, ndërsa në vendbanimet shqiptare, shkollat ishin të rralla dhe të kufizuara. Për më tepër, procesi mësimor në Kosovë ishte i organizuar vetëm në gjuhën serbe, duke lënë një numër të madh të fëmijëve shqiptarë jashtë sistemit arsimor. Kështu p.sh. në vitin shkollor 1939/1940, vetëm 30% e fëmijëve shqiptarë të moshës shkollore ishin të përfshirë në arsim, ndërsa 70% e tyre mbetën pa shkollim. Kjo periudhë ishte një kohë e vështirë për shqiptarët e Kosovës, të cilët përballeshin me një politikë të ashpër të serbizimit dhe me masa represive që synonin ndryshimin e përbërjes etnike dhe kulturore të Kosovës. Përballë këtij represioni, shqiptarët zhvilluan një rezistencë të fortë, duke organizuar mësime të fshehta në gjuhën shqipe në mënyrë klandestine. Medresetë dhe shkollat fetare luajtën një rol të rëndësishëm në këtë proces, duke ofruar një hapësirë ku shqiptarët mund të mësonin shkrim-lexim dhe të ruanin kulturën e tyre kombëtare. Në këto institucione, përveç mësimeve fetare, herë pas here zhvillohej edhe mësimi në gjuhën shqipe, duke kontribuar në mbajtjen gjallë të identitetit kombëtar shqiptar. Përveç kësaj, shumë intelektualë shqiptarë emigruan për të vazhduar studimet jashtë vendit, kryesisht në Shqipëri, Turqi dhe vende të tjera ku mund të studionin lirshëm në gjuhën shqipe ose në gjuhë tjera. Kjo diasporë intelektuale luajti një rol të rëndësishëm në ruajtjen dhe zhvillimin e kulturës shqiptare, duke kontribuar me libra dhe revista që u botuan jashtë Jugosllavisë dhe u kthyen fshehurazi në Kosovë. Një tjetër pasojë e rëndësishme ishte ngadalësimi i zhvillimit shoqëror dhe ekonomik të Kosovës. Me një popullsi të madhe analfabete dhe të izoluar, shoqëria kosovare mbeti prapa në shumë fusha, duke mos mundur të zhvillohej në të njëjtin ritëm me pjesën tjetër të Jugosllavisë. ;Rezistenca dhe përpjekjet për arsimim Përballë këtij represioni, shqiptarët e Kosovës zhvilluan një rezistencë të fortë, duke gjetur mënyra alternative për të siguruar arsimin në gjuhën e tyre dhe për të mbrojtur identitetin kombëtar. Një nga format më të përhapura të kësaj rezistence ishte përpjekja për të përdorur mejtepet (shkollat fetare islame), për mësimin e shkrim-leximit shqip. Këto shkolla ishin simbol i rezistencës së shqiptarëve ndaj politikave asimiluese. Përveç shkollave në gjuhën serbe, funksiononin edhe disa shkolla fetare në të cilat mësimi në gjuhën shqipe zhvillohej në mënyrë të kufizuar ose fshehurazi. Këtu vlen të përmendim [[Shkolla shqipe e Prizrenit|Shkollën shqipe të Prizrenit]] në krye me [[Lazër Lumezi]]n. Edhe në disa medrese bëheshin përpjekje që mësimi në gjuhën shqipe, edhe pse në mënyrë shumë të kufizuar, të zhvillohej fshehurazi. si p.sh. [[Medreseja e Bajraklisë në Prizren]], [[Medreseja e Madhe]] në Gjakovë, [[Medreseja e Gjilanit]], [[Medreseja e Vushtrrisë]], etj. Gjatë kësaj periudhe, medresetë luajtën një rol të rëndësishëm në ruajtjen dhe transmetimin e kulturës dhe arsimit shqip në Kosovë. Si institucione fetare dhe arsimore, medresetë ofronin një formë alternative të edukimit për shqiptarët, veçanërisht në një kohë kur arsimi në gjuhën shqipe ishte i ndaluar ose i kufizuar rëndë nga autoritetet jugosllave. Në medrese, përveç mësimeve fetare islame, nxënësit herë pas here, mësonin edhe shkrim-lexim shqip dhe njohuri mbi historinë dhe kulturën kombëtare, por që ishin shumë të kufizuara dhe nganjëherë edhe klandestine. Këto institucione shërbyen si qendra të rezistencës intelektuale, duke krijuar një elitë të re të arsimuar shqiptarësh që do të luante një rol të rëndësishëm në mbrojtjen e identitetit kombëtar dhe në përpjekjet për arsimim dhe emancipim kombëtar gjatë dhe pas kësaj periudhe të vështirë. Medresetë, përmes mësimdhënies dhe edukimit të brezave të rinj, ndihmuan në mbajtjen gjallë të gjuhës dhe kulturës shqiptare në Kosovë, duke ofruar një hapësirë ku shqiptarët mund të ruanin dhe zhvillonin identitetin e tyre në një kontekst represiv dhe armiqësor. Megjithatë, përpjekjet për të mbrojtur arsimin shqip dhe rezistenca ndaj politikave asimiluese forcuan ndërgjegjen kombëtare të shqiptarëve. Këto përpjekje kultivuan një ndjenjë të fuqishme të identitetit kombëtar, e cila do të luante një rol vendimtar në lëvizjet për çlirim dhe pavarësi që do të pasonin në dekadat e ardhshme. Kështu, ndonëse periudha mes dy luftërave botërore ishte e mbushur me vështirësi dhe sfida, ajo ishte gjithashtu një kohë e formësimit të identitetit kombëtar shqiptar dhe e përgatitjes për rezistencën e ardhshme.<ref>https://filozofiku.uni-pr.edu/desk/inc/media/893D3E01-CCCC-4DCC-9863-B197203DEFC4.pdf</ref><ref>https://www.kec-ks.org/wp-content/uploads/2016/03/botime_003-shqip.pdf</ref><ref>{{Cite web|last=Kryelajmi|date=2016-12-19|title=SHKOLLA DHE ARSIMI ISLAM NË ANAMORAVË MES DY LUFTËRAVE BOTËRORE • KRYELAJMI|url=https://kryelajmi.com/shkolla-dhe-arsimi-islam-ne-anamorave-mes-dy-lufterave-boterore/|access-date=2024-08-10|website=KRYELAJMI|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Lutfiu|first=Skender|date=2015|title=Arsimi dhe kultura shqiptare në Ferizaj( 1918-1941)|url=https://albanica.al/revista_kosova/article/view/4108|journal=Kosova|language=sq|issue=40|pages=196–209|issn=3006-4031}}</ref> == Shih edhe == * [[Historia e arsimit shqiptar]] * [[Arsimi në Kosovë gjatë Luftës së Parë Botërore]] * [[Arsimi në Kosovë gjatë Luftës së Dytë Botërore]] == Referime == [[Kategoria:Historia e arsimit në Kosovë]] pdz68jhebbham5wbj1d2fqdtjofykdp DebatikCenter of Contemporary Art 0 359581 3053209 2968031 2026-10-03T02:45:19Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3053209 wikitext text/x-wiki '''DebatikCenter of Contemporary Art''' (njohur si D.C.C.A.) është një institucion arti dhe një qendër e pavarur e prodhimit të filmit<ref>https://dokweb.net/database/organizations/about/4ba4f2ce-ce5b-4b5d-94ab-ff16c26bf960/debatikcenter-production-distribution</ref> me qendër në Tiranë, Shqipëri. D.C.C.A është një kolektiv<ref>{{Cite web |url=https://arca.al/en/albanian-cultural-centres/debatik-center-of-contemporary-art/ |title=Kopje e arkivuar |access-date=24 gusht 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240824112718/https://arca.al/en/albanian-cultural-centres/debatik-center-of-contemporary-art/ |archive-date=24 gusht 2024 |url-status=dead}}</ref> artistësh, akademikësh, historianësh, kuratorësh, aktivistësh, arkitektësh, botuesish, gazetarësh, përkthyesish, kolektivësh imagjinarë dhe realë. Në fokusi të iniciativës janë marrëdhëniet midis artit bashkëkohor, politikës shqiptare dhe krimit të organizuar<ref>https://www.academia.edu/26833336/These_are_not_the_things_we_are_fighting_for_</ref> dhe mjetet e nevojshme për të imagjinuar të ardhmen alternative dhe strategjitë e rezistencës ndaj status quo-së<ref>https://debatikcenter.net/about/</ref>. ==Historia dhe Projekte== '''D.C.C.A.''' u themelua në vitin 2003 në [[Bolonja]] nga '''[[Armando Lulaj]]''', '''Salvator Qitaj''' dhe '''[[Ergin Zaloshnja]]''', si një qendër për diskutimin dhe shqyrtimin e ndryshimeve sociale<ref>https://dokweb.net/database/organizations/about/4ba4f2ce-ce5b-4b5d-94ab-ff16c26bf960/debatikcenter-production-distribution</ref> të vendit. '''DebatikCenter''' e ka marrë emrin nga organizata rinore antifashiste shqiptare [[Debatik]]. '''D.C.C.A''' u shfaq për herë të parë gjatë "U-topos", Bienalen e 2-të të Tiranës në 2003, me shfaqjen publike "Fobia e Vëllazërisë"<ref>https://www.domusweb.it/en/art/2003/12/22/networking-city.html</ref>. Në vitin 2017, '''D.C.C.A.''' u riorganizua nën drejtimin e '''[[Armando Lulaj]]''', '''[[Jonida Gashi]]''' dhe '''[[Pleurad Xhafa]]''', duke rimenduar objektivat e kolektivit në lidhje me artet pamore, kinematografike, teorike dhe politike. Si rezultat, D.C.C.A filloi një shqyrtim të së shkuarës së Shqipërisë, duke mbajtur një vështrim kritik ndaj konsolidimit neoliberal, duke u fokusuar në realitetin social, ndërsa propozoi një kapitull të ri në narrativën<ref>https://debatikcenter.net/about/</ref> historike të vendit. Ata gjithashtu themeluan kolektivin e artit [[La Société Spectrale]]. Në të njëjtin vit, '''D.C.C.A.''' filloi organizimin e një serie “Grevat”, [[performance art|performanca]] kompakte dhe veprime në hapësirën publike, për shembull rreth [[Sheshit Skënderbej]]<ref>https://debatikcenter.net/strikes/skanderbeg_square</ref> të rinovuar atëherë kohët e fundit, me projekte nga [[Armando Lulaj]], [[ Pleurad Xhafa]], [[Shoqëria e Spektaklit]], Lëvizja Underground, Skarlet Hori dhe të tjerë. Shumë nga Grevat ishin në përgjigje të drejtpërdrejtë të ngjarjeve politike dhe punëve publike në Tiranë. Në përgjigje të prishjes së paligjshme të [[Teatri Kombëtar i Shqipërisë proteston|Teatrit Kombëtar të Shqipërisë]], '''D.C.C.A.''' ka iniciuar në vitin 2020 hartimin e një letre publike<ref>https://debatikcenter.net/texts/open_letter</ref> kundër taktikave të qeverisë së kryeministrit [[Edi Rama]]. Letra u publikua në shqip<ref>https://exit.al/leter-e-hapur-drejtuar-komuniteti-nderkombetar-te-artit-ndaloni-furcat-artistike-ndaj-politikes-se-edi-rames/</ref>, frëngjisht<ref>https://www.courrierdesbalkans.fr/Albanie-lettre-ouverte-au-monde-international-des-arts-sur-la-politique-d-Edi#.Xs4NnQyUW9A.facebook</ref>, italisht<ref>https://www.artribune.com/professioni-e-professionisti/politica-e-pubblica-amministrazione/2020/06/edi-rama-teatro/</ref> dhe anglisht<ref>https://hyperallergic.com/565114/open-letter-condemns-artwashing-albania/</ref>, duke mbledhur qindra nënshkrime. === Moving Billboard === “Moving Billboard” (2018) mblodhi së bashku një grup artistësh ndërkombëtarë që shfaqnin punën e tyre në njëzet e katër billborde në njëzet e katër vende në Tiranë gjatë njëzet e katër orësh për një orë secili. Projekti u hartua si një “çlirim” nga “ekzistenca e një skeme ekspozite “të vetme” të zhvilluar ndër vite në këtë situatë artistike shumë të politizuar dhe shumë të kontrolluar” në Shqipëri<ref>https://www.academia.edu/112201680/_Activating_the_Power_to_Desert_History_Itself_Raino_Isto_and_La_Soci%C3%A9t%C3%A9_Spectrale_discuss_Moving_Billboard?auto=download</ref>. Projekti u fokusua në çështje të tilla si korrupsioni ekonomik dhe brutaliteti policor, kolapsi mjedisor, lufta dhe terrorizmi<ref>https://debatikcenter.net/black_sun_projects/moving_billboard</ref>. Artistët pjesëmarrës ishin Shuji Akagi, [[James Benning (regjisor filmi)|James Benning]], [[Charlotte Berad]]t, Skarlet Hori, David Kampi, Shpëtim Koloshi, [[Katherine Liberovskaya]], Underground Movement, [[Phil Niblock]], [[Jun Jin]], Sokol Peçi, Victor Strato, [[Tim Shaw (skulptor)|Tim Shaw]], [[La Société Spectrale (kolektivi i artit)|La Société Spectrale]] dhe [[Wolfgang Staehle]]. Një përsëritje e dytë e "Moving Billboard" u krijua në bashkëpunim me kolektivin e artit [[Manifesto (kolektivi i artit)|Manifesti]] si pjesë e projektit Manifesto Desertion (2023). Artistë bashkëpunëtorë dhe të përfshirë përfshinin Issam Badr, Zef Bumçi, [[Deniz Gezmiş]], [[Barbad Golshiri]], [[Martin Johnson Heade]], Alban Hajdinaj, [[Osamu Kanemura]], [[Ted Kaczynski|Theodore John Kaczynski]], David Kampi, [[Edward Kienholz]], [[Kiumars Pourahmad]], Tong Lam, [[Chris Marker]], [[Marco Mazzi]], Pinar Öğrenci, Çështja e financimit, [[Walid Raad ]], [[Sara Rahbar]], [[Ketty La Rocca]], [[Christoph Schlingensief]], Alessandro Scotti, [[La Société Spectrale (kolektiv arti)|La Société Spectrale]], [[Dziga Vertov]] , dhe [[Ian Wilson]]. ==Manifesto== Në vitin 2022, '''D.C.C.A.''' filloi një bashkëpunim me [[Zeta Center for Contemporary Art]] dhe [[Manifesto (kolektivi i artit)|Kolektivi i artit Manifesto]], duke zhvilluar një sërë projektesh afatgjata: '''Manifesto HIJACKING'''<ref>https://debatikcenter.net/manifesto/hijacking/index.html</ref> (2022), '''Manifesto DESERTION'''<ref>https://debatikcenter.net/manifesto/desertion/index.html</ref> (2023), dhe '''Manifesto GREAT WAVE'''<ref>https://debatikcenter.net/manifesto/great_wave/index.html</ref> (2024), të cilat "dekonstruktojnë skenën e artit shqiptar në të cilën pushteti oligarkik është i kamufluar përmes artit bashkëkohor"<ref>https://www.reporter.al/2022/08/01/manifesto-hijacking-nje-projekt-kolektiv-mbi-praktikat-autoritare-te-pushtetit-oligarkik-ne-shqiperi/</ref> dhe formojnë një "eksplorim të ndërlidhjeve midis artit dhe pushtetit politik, formave të bashkëpunimit dhe agjenturës që formësojnë artin bashkëkohor jo vetëm në Shqipëri, por në të gjithë globin, në kushtet e kapitalizmit dhe oligarkisë<ref>{{Cite web|url=https://www.linkingartworlds.org/activating-the-power-to-desert-history-itself-raino-isto-and-la-societe-spectrale-discuss-moving-billboard-part-1/|title=Kopje e arkivuar|access-date=24 gusht 2024|archive-date=17 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240717224935/https://www.linkingartworlds.org/activating-the-power-to-desert-history-itself-raino-isto-and-la-societe-spectrale-discuss-moving-billboard-part-1/|url-status=dead}}</ref> së përhapur neoliberale.” ==Bashkëpunime== Ndër vite, '''Qendra Debatik e Artit Bashkëkohor''' ka bashkëpunuar ose shfaqur vepra nga shumë artistë, kuratorë dhe mendimtarë ndërkombëtarë, duke organizuar shpesh shfaqjet e tyre të para në Shqipëri. Ato përfshijnë: Maryam Ashrafi<ref>https://debatikcenter.net/black_sun_projects/last_ideological_revolution</ref>, Tatiana Bazzichelli, [[Franco Berardi|Franco “Bifo” Berardi]], [[Simon Critchley]], Giovanni De Donà, Arben Dedja, [[Liu Ding]], Marco Gatto, Gianluca Ghini, [ [Barbad Golshiri]], Yi Gu, Çiçek İlengiz, Vladan Jeremic, David Kampi<ref>https://debatikcenter.net/strikes/control2</ref>, Elpida Karaba, [[Edward Kienholz]], Thomas Logoreci, [[Carol Yinghua Lu]], [[Michael Marder]], Luca Martignani, Theodore Mclauchlin, Viktor Misiano, Stuart Munro, Hadas Pe'ery, [[Nina Power]], Theo Prodromidis, Rena Rädle, [[Ilya Repin]], Abderrahim Rossetti, [[Jonas Staal]], Zef Shoshi, Ares Shporta, Arjan Serjanaj, Ergin Zaloshnja, Despina Zefkili<ref>https://debatikcenter.net/manifesto/desertion/radio_desertion.html</ref>, dhe Mark A. Weitz<ref>https://debatikcenter.net/manifesto/desertion/radio_desertion.html</ref>. ==References== {{Reflist}} ==External links== * [https://debatikcenter.net/ DebatikCenter of Contemporary Art] pcboz0h30z40i9fgw9kbj1bq7h59yln Diskutim:Jarno Trulli/Arkivi 1 1 361310 3053218 3027113 2026-10-03T04:18:11Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Jarno Trulli]] 3053218 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == U ndryshuan lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 3 lidhjet e jashtme në [[Jarno Trulli]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1992050 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem vizitoni këtë faqe për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20050410074255/http://www.jarnotrulli.com/ te http://www.jarnotrulli.com/ *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20070330171127/http://www.toyota-f1.com/public/en/team/driver/trulli_profile.html te http://www.toyota-f1.com/public/en/team/driver/trulli_profile.html *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20071011110356/http://www.f1db.com/f1/page/Jarno_Trulli te http://www.f1db.com/f1/page/Jarno_Trulli Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 8 shtator 2019 23:13 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jarno Trulli]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2446868 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190430164405/https://www.motorsport.com/f1/news/toyota-f1-confirms-glock-for-2008/275852/ për lidhjen https://www.motorsport.com/f1/news/toyota-f1-confirms-glock-for-2008/275852/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 8 maj 2022 09:30 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 6 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jarno Trulli]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2448449 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190430073308/https://www.motorsport.com/f1/news/benetton-signs-trulli-for-2002/74259/ për lidhjen https://www.motorsport.com/f1/news/benetton-signs-trulli-for-2002/74259/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190430073814/https://www.motorsport.com/f1/news/strong-partnership-for-trulli-and-alonso/113901/ për lidhjen https://www.motorsport.com/f1/news/strong-partnership-for-trulli-and-alonso/113901/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190430120559/https://www.motorsport.com/f1/news/malaysian-gp-toyota-race-notes-2007-04-10/247999/ për lidhjen https://www.motorsport.com/f1/news/malaysian-gp-toyota-race-notes-2007-04-10/247999/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190430162915/https://www.motorsport.com/f1/news/brazilian-gp-toyota-race-notes-2007-10-28/273485/ për lidhjen https://www.motorsport.com/f1/news/brazilian-gp-toyota-race-notes-2007-10-28/273485/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120220023114/http://www.jamesallenonf1.com/2009/03/bullish-trulli-predicts-massive-year-for-toyota/ për lidhjen http://www.jamesallenonf1.com/2009/03/bullish-trulli-predicts-massive-year-for-toyota/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190501122710/https://www.motorsport.com/f1/news/trulli-admits-2010-talks-with-sauber/355246/ për lidhjen https://www.motorsport.com/f1/news/trulli-admits-2010-talks-with-sauber/355246/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 13 maj 2022 14:15 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jarno Trulli]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2487137 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20061230111728/http://s15.invisionfree.com/trulli/ për lidhjen http://s15.invisionfree.com/trulli/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 tetor 2022 01:10 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jarno Trulli]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2499414 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160223141417/http://www.fiaformulae.com/en/news/2015/december/trulli-announcement.aspx për lidhjen http://www.fiaformulae.com/en/news/2015/december/trulli-announcement.aspx. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 dhjetor 2022 17:22 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jarno Trulli]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2689200 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190501192523/http://en.espn.co.uk/caterham/motorsport/story/70550.html për lidhjen http://en.espn.co.uk/caterham/motorsport/story/70550.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190501192700/http://en.espn.co.uk/caterham/motorsport/story/70556.html për lidhjen http://en.espn.co.uk/caterham/motorsport/story/70556.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 gusht 2024 07:31 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jarno Trulli]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2714772 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190501142516/http://edition.cnn.com/2010/SPORT/motorsport/12/01/team.lotus.kovalainen.trulli/index.html për lidhjen http://edition.cnn.com/2010/SPORT/motorsport/12/01/team.lotus.kovalainen.trulli/index.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 11 nëntor 2024 22:23 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jarno Trulli]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2821839 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.thecheckeredflag.co.uk/2014/12/trulli-takes-first-points-trulli-gp/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2025 15:02 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jarno Trulli]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2851834 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150722023516/http://www.thecheckeredflag.co.uk/2014/12/trulli-takes-first-points-trulli-gp/ për lidhjen http://www.thecheckeredflag.co.uk/2014/12/trulli-takes-first-points-trulli-gp/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 12 tetor 2025 02:05 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jarno Trulli]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2979109 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://sports.ndtv.com/formula-1/jarno-trulli-blasts-italy-for-f1-failures-1558940. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 10 maj 2026 15:16 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jarno Trulli]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2984905 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070930044159/http://www.4mula1.ro/history/driver/Jarno_Trulli për lidhjen http://www.4mula1.ro/history/driver/Jarno_Trulli. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 28 maj 2026 13:02 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jarno Trulli]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022666 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190502121255/http://www.snaplap.net/convincing-victory-of-di-grassi-in-berlin/ për lidhjen http://www.snaplap.net/convincing-victory-of-di-grassi-in-berlin/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 5 gusht 2026 19:39 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jarno Trulli]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3043400 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190430121505/https://www.timesofmalta.com/articles/view/20070415/f1/trulli-enjoys-the-race.183191 për lidhjen https://www.timesofmalta.com/articles/view/20070415/f1/trulli-enjoys-the-race.183191. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 shtator 2026 13:54 (CEST) ikz51gx78y617xgjva4gxvycnivxop4 Diskutim:Erbim Fagu 1 366699 3053253 2807375 2026-10-03T08:39:12Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3053253 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Erbim Fagu]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2718763 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200818181854/https://uk.soccerway.com/matches/2008/12/13/albania/super-league/ks-elbasani/ks-dinamo-tirana/685567/ për lidhjen http://uk.soccerway.com/matches/2008/12/13/albania/super-league/ks-elbasani/ks-dinamo-tirana/685567/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160404161706/http://uk.soccerway.com/matches/2009/01/31/albania/super-league/ks-teuta-durres/ks-elbasani/685584/ për lidhjen http://uk.soccerway.com/matches/2009/01/31/albania/super-league/ks-teuta-durres/ks-elbasani/685584/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160404165935/http://uk.soccerway.com/matches/2009/08/23/albania/super-league/ks-besa-kavaje/ks-vllaznia-shkoder/827803/ për lidhjen http://uk.soccerway.com/matches/2009/08/23/albania/super-league/ks-besa-kavaje/ks-vllaznia-shkoder/827803/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 21 nëntor 2024 13:11 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Erbim Fagu]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2807374 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240224031539/https://sport.rtsh.al/artikull/zyrtare-erbim-fagu-eshte-trajneri-i-ri-i-tiranes për lidhjen https://sport.rtsh.al/artikull/zyrtare-erbim-fagu-eshte-trajneri-i-ri-i-tiranes. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 qershor 2025 13:37 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Erbim Fagu]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3053252 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20231114193221/https://www.albaniasoccer.com/lajme/shqiperi/superliga/2395-levizjeterbim-fagu-firmos-me-skenderbeun.html për lidhjen https://www.albaniasoccer.com/lajme/shqiperi/superliga/2395-levizjeterbim-fagu-firmos-me-skenderbeun.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20231114194942/https://www.albaniasoccer.com/lajme/shqiperi/superliga/5576-skenderbeu-rikthehen-pas-shume-kohesh-fagu-dhe-grbovic.html për lidhjen https://www.albaniasoccer.com/lajme/shqiperi/superliga/5576-skenderbeu-rikthehen-pas-shume-kohesh-fagu-dhe-grbovic.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20231114200002/https://www.albaniasoccer.com/lajme/shqiperi/superliga/6435-zyrtare-erbim-fagu-besnikeri-ndaj-skendebeut.html për lidhjen https://www.albaniasoccer.com/lajme/shqiperi/superliga/6435-zyrtare-erbim-fagu-besnikeri-ndaj-skendebeut.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 tetor 2026 10:39 (CEST) nub4p6qaraswcpmulhi4nijxck16hty Modifikimi i sjelljes 0 367027 3053157 2969573 2026-10-02T22:07:02Z InternetArchiveBot 115207 Adding 1 book for [[Wikipedia:Vërtetueshmëria]] (20261002sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 3053157 wikitext text/x-wiki '''Modifikimi i sjelljes''' është një qasje trajtimi që përdor [[Kushtëzimi operant|kushtëzimin]] [[Kushtëzimi klasik|e të anketuarit]] dhe operativ për të ndryshuar sjelljen. Bazuar në [[Biheviorizmi|bihejviorizmin metodologjik]],<ref name="Annualreviewbehaviortherapy">{{Cite book|last=Mahoney, M. J.|title=Annual Review of Behavior Therapy: Theory and Practice|last2=Kazdin, A. E.|last3=Lesswing, N. J.|date=1974|publisher=Brunner/Mazel|editor-last=Franks, C. M.|volume=2|pages=11–40|chapter=Behavior modification: delusion or deliverance?|editor-last2=Wilson, G. T.}}</ref> sjellja e hapur modifikohet me kontrollin dhe pasojat e stimulit (paraardhës), duke përfshirë kontigjencat e përforcimit pozitiv dhe negativ për të rritur sjelljen e dëshirueshme, si dhe ndëshkimin pozitiv dhe negativ, dhe zhdukjen për të reduktuar sjelljen problematike.<ref name="Mace1994">{{Cite journal|last=Mace, F. C.|date=1994|title=The significance and future of functional analysis methodologies|journal=[[Journal of Applied Behavior Analysis]]|volume=27|issue=2|pages=385–92|doi=10.1901/jaba.1994.27-385|pmc=1297814|pmid=16795830}}</ref><ref name="Pelios1999">{{Cite journal|last=Pelios, L.|last2=Morren, J.|last3=Tesch, D.|last4=Axelrod, S.|date=1999|title=The impact of functional analysis methodology on treatment choice for self-injurious and aggressive behavior|journal=[[Journal of Applied Behavior Analysis]]|volume=32|issue=2|pages=185–95|doi=10.1901/jaba.1999.32-185|pmc=1284177|pmid=10396771}}</ref><ref name="MaceCritchfield2010">{{Cite journal|last=Mace, F. C.|last2=Critchfield, T. S.|date=2010|title=Translational research in behavior analysis: Historical traditions and imperative for the future|journal=J Exp Anal Behav|volume=93|issue=3|pages=293–312|doi=10.1901/jeab.2010.93-293|pmc=2861871|pmid=21119847}}</ref> Aplikimet bashkëkohore të modifikimit të sjelljes përfshijnë analizën e sjelljes së aplikuar (ABA), terapinë e sjelljes, terapinë e pranimit dhe angazhimit dhe terapinë kognitive-sjellëse . Që nga fillimi i modifikimit të sjelljes, janë bërë përparime të rëndësishme dhe thelbësore për t'u fokusuar në funksionin e sjelljes, zgjedhjes, ndjeshmërisë kulturore, dhembshurisë, barazisë dhe cilësisë së jetës (QoL).<ref>{{Cite journal|last=Tincani|first=Matt|last2=Brodhead|first2=Matthew T.|last3=Dowdy|first3=Art|date=27 shkurt 2024|title=ABA Promotes Autonomy and Choice of People with Intellectual and Developmental Disabilities|url=https://doi.org/10.1007/s10882-024-09949-5|journal=Journal of Developmental and Physical Disabilities|language=en|doi=10.1007/s10882-024-09949-5|issn=1573-3580}}</ref> Ndryshimet e paradigmës janë bërë që nga fillimi i modifikimit të sjelljes dhe këto ndryshime janë të fokusuara në dinjitetin e individit që merr trajtim, dhe gjenden në programet e sotme të trajnimit të diplomuar.<ref>{{Cite journal|last=Parry-Cruwys|first=Diana E.|last2=MacDonald|first2=Jacquelyn M.|last3=Slaton|first3=Jessica D.|last4=Karsina|first4=Allen|last5=MacManus|first5=Cormac|date=10 prill 2024|title=Strategies for Incorporating Compassionate Care in a Behavior Analysis Graduate Program|url=https://doi.org/10.1007/s40617-024-00934-0|journal=Behavior Analysis in Practice|language=en|doi=10.1007/s40617-024-00934-0|issn=2196-8934}}</ref> == Përshkrimi dhe historia == Përdorimi i parë i termit modifikim i sjelljes duket të ketë qenë nga [[Edward Thorndike]] në 1911. Artikulli i tij ''Ligjet e përkohshme të sjelljes ose mësimit të fituar'' përdor shpesh termin "sjellje modifikuese".<ref>{{Cite journal|last=Thorndike|first=E.L.|year=1911|title=Provisional Laws of Acquired Behavior or Learning|journal=Animal Intelligence|location=New York|publisher=The Macmillan Company}}</ref> Nëpërmjet kërkimeve të hershme në vitet 1940 dhe 1950, termi u përdor nga grupi kërkimor i Joseph Wolpe .<ref>{{Cite journal|last=Wolpe|first=J.|year=1968|title=Psychotheraphy by Reciprocal Inhibition|url=https://link.springer.com/article/10.1007/BF03000093|journal=Conditional Reflex|volume=3|issue=4|pages=234–240|doi=10.1007/BF03000093|pmid=5712667|url-access=subscription}}</ref> Tradita eksperimentale në psikologjinë klinike e përdori atë për t'iu referuar teknikave psiko-terapeutike që rrjedhin nga kërkimi empirik.<ref>In {{Cite book|url=https://archive.org/details/experimentalfoun0000bach|title=Experimental Foundations of Clinical Psychology|publisher=Basic Books|year=1962|editor-last=Bachrach|editor-first=A. J.|location=New York|pages=[https://archive.org/details/experimentalfoun0000bach/page/n67 3]–25|url-access=registration}}</ref> Në vitet 1960, modifikimi i sjelljes operoi në kuadrin stimul-përgjigje-përforcues (SRS <sup>R</sup> ), duke theksuar konceptin e shpjegimeve ' transaksionale ' të sjelljes.<ref>{{Cite journal|last=Keehn|first=J.D|last2=Webster|first2=C.D|date=1969|title=Behavior Therapy and Behavior Modification|journal=The Canadian Psychogist|volume=10|issue=1|page=68-73|doi=10.1037/h0082506}}</ref> Që atëherë, ajo u referohet kryesisht teknikave për rritjen e sjelljes adaptive përmes përforcimit dhe uljes së sjelljes jopërshtatëse përmes zhdukjes ose ndëshkimit (me theks në të parën). Vitet e fundit, koncepti i ndëshkimit ka pasur shumë kritikë, megjithëse këto kritika priren të mos zbatohen për dënimin negativ (time-out) dhe zakonisht zbatohen për shtimin e ndonjë ngjarjeje të neveritshme. Përdorimi i ndëshkimit pozitiv nga analistë të sjelljes të certifikuar nga bordi kufizohet në rrethana ekstreme kur të gjitha format e tjera të trajtimit kanë dështuar dhe kur sjellja që duhet modifikuar është një rrezik për personin ose për të tjerët (shih praktikën profesionale të analizës së sjelljes ). Në mjediset klinike, ndëshkimi pozitiv zakonisht kufizohet në përdorimin e një shishe me spërkatje të mbushur me ujë si një ngjarje aversive. Kur keqpërdoret, dënimi më i urryer mund të çojë në çrregullime afektive (emocionale), si dhe në përpjekjen gjithnjë e më të madhe të marrësit të dënimit për të shmangur dënimin (d.m.th., "të mos kapeni"). Modifikimi i sjelljes mbështetet në sa vijon: * Përforcimi (pozitiv dhe negativ) * Ndëshkimi (pozitiv dhe negativ) * Zhdukja * Formimi * Venitjea * Lidhja me zinxhirë == Fushat e efektivitetit == Vlerësimi i sjelljes funksionale përbën thelbin e analizës së sjelljes së aplikuar dhe kjo teknologji nuk ishte pjesë e modifikimit të sjelljes. Një Vlerësim i Sjelljes Funksionale (FBA) është një proces sistematik që përdoret për të identifikuar shkaqet dhe funksionet themelore të sjelljeve sfiduese. Ndryshe nga modifikimi tradicional i sjelljes, i cili shpesh fokusohet vetëm në ndryshimin e vetë sjelljes, FBA kërkon të kuptojë arsyet pas një sjelljeje duke ekzaminuar faktorët mjedisorë, socialë dhe psikologjikë që kontribuojnë në të. Procesi i FBA-së përfshin disa hapa: përcaktimin e sjelljes problematike në terma të vëzhgueshëm dhe të matshëm, mbledhjen e të dhënave përmes vëzhgimit të drejtpërdrejtë, intervistave dhe rishikimit të të dhënave, identifikimin e modeleve dhe nxitësve, hipotezën e funksionit të sjelljes dhe zhvillimin e strategjive të ndërhyrjes bazuar në këto hipoteza. . Rëndësia e FBA-së qëndron në qasjen e saj gjithëpërfshirëse dhe të individualizuar. Duke kuptuar funksionin e një sjelljeje, ndërhyrjet mund të përshtaten për të adresuar shkakun rrënjësor dhe jo vetëm simptomat. Kjo çon në një ndryshim më efektiv dhe të qëndrueshëm të sjelljes. Për shembull, nëse një sjellje identifikohet si një mënyrë për një individ për t'i shpëtuar një detyre të vështirë, ndërhyrja mund të përfshijë mësimin e mënyrave më të përshtatshme për të kërkuar një pushim ose modifikimin e detyrës për ta bërë atë më të menaxhueshme. Në të kundërt, modifikimi tradicional i sjelljes mund të përpiqet vetëm të shtypë sjelljen e arratisjes pa adresuar çështjen themelore, gjë që mund të çojë në zhgënjim dhe shfaqjen e sjelljeve të tjera problematike. Për më tepër, FBA thekson një qasje pozitive dhe proaktive, duke u fokusuar në mësimdhënien e sjelljeve alternative, të përshtatshme kontekstuale dhe modifikimin e mjedisit për të mbështetur dizajnin e këtyre sjelljeve për të mbështetur QoL. Kjo qëndron në kontrast me natyrën shpesh ndëshkuese të teknikave të mëparshme të modifikimit të sjelljes. Në përgjithësi, FBA përfaqëson një metodë më humane dhe efektive për të kuptuar dhe adresuar sjelljet sfiduese, duke çuar në rezultate të përmirësuara për individët. === Personat me Çrregullim të Spektrit të Autizmit === Profesionistët e përdorin këtë shkencë të modifikimit të sjelljes shpesh me individë me [[Autizmi|Çrregullim të Spektrit të Autizmit]] (ASD). Qëllimi i modifikimit të sjelljes për këta njerëz është të punojë në rritjen e sjelljeve të rëndësishme shoqërore, siç janë aftësitë akademike, aftësitë adaptive, aftësitë sociale dhe aftësitë profesionale, duke ulur njëkohësisht sjelljet problematike.<ref>{{Cite journal|last=Roth|first=Matthew E.|last2=Gillis|first2=Jennifer M.|last3=DiGennaro Reed|first3=Florence D.|date=1 qershor 2014|title=A Meta-Analysis of Behavioral Interventions for Adolescents and Adults with Autism Spectrum Disorders|url=https://link.springer.com/article/10.1007/s10864-013-9189-x|journal=Journal of Behavioral Education|language=en|volume=23|issue=2|pages=258–286|doi=10.1007/s10864-013-9189-x|issn=1573-3513}}</ref> Një nga çështjet kryesore që adreson modifikimi i sjelljes është mangësitë në aftësitë e komunikimit që shkaktojnë sjellje problematike si të qarat, të bërtiturat, të rrëzohen dhe të goditen tek ata me autizëm.<ref>{{Cite journal|last=Adams|first=Lynn|last2=Gouvousis|first2=Aphroditi|last3=VanLue|first3=Michael|last4=Waldron|first4=Claire|date=2004|title=Social Story Intervention: Improving Communication Skills in a Child With an Autism Spectrum Disorder|url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/10883576040190020301|journal=Focus on Autism and Other Developmental Disabilities|language=en|volume=19|issue=2|pages=87–94|doi=10.1177/10883576040190020301|issn=1088-3576}}</ref> Një nga format kryesore të modifikimit të sjelljes që përdoret me njerëzit që kanë ASD është analiza e sjelljes së aplikuar (ABA).<ref>{{Cite journal|last=Matson|first=Johnny L.|last2=Turygin|first2=Nicole C.|last3=Beighley|first3=Jennifer|last4=Rieske|first4=Robert|last5=Tureck|first5=Kimberly|last6=Matson|first6=Michael L.|date=1 janar 2012|title=Applied behavior analysis in Autism Spectrum Disorders: Recent developments, strengths, and pitfalls|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1750946711000778|journal=Research in Autism Spectrum Disorders|volume=6|issue=1|pages=144–150|doi=10.1016/j.rasd.2011.03.014|issn=1750-9467}}</ref> Analiza e aplikuar e sjelljes është një formë e modifikimit të sjelljes që ka një kornizë specifike dhe rregulla etike, dhe ka fituar popullaritet në fushën e psikologjisë gjatë 50 viteve të fundit.<ref>{{Cite journal|last=Denne|first=Louise D.|last2=Hastings|first2=Richard p.|last3=Carl Hughes|first3=J.|last4=Bovellc|first4=Virginia|last5=Redford|first5=Linda|date=2011|title=Developing a Competence Framework for ABA and Autism: What Can we Learn From Others?|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15021149.2011.11434365|journal=European Journal of Behavior Analysis|language=en|volume=12|issue=1|pages=217–230|doi=10.1080/15021149.2011.11434365|issn=1502-1149}}</ref> === Fëmijët me ADHD === Për fëmijët me [[Çrregullimi i hiperaktivitetit të deficitit të vëmendjes|çrregullim të hiperaktivitetit të deficitit të vëmendjes]] (ADHD), një studim tregoi se gjatë një periudhe disavjeçare, fëmijët në grupin e modifikimit të sjelljes kishin gjysmën e numrit të arrestimeve për krime si fëmijë në grupin e ilaçeve.<ref>{{Cite journal|last=Satterfield|first=J. H.|last2=Satterfield|first2=B. T.|last3=Schell|first3=A. M.|year=1987|title=Therapeutic interventions to prevent delinquency in hyperactive boys|url=https://archive.org/details/journal-american-academy-child-adolescent-psychiatry_1987-01_26_1/page/56|journal=Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry|volume=26|issue=1|pages=56–64|doi=10.1097/00004583-198701000-00012|pmid=3584002}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Satterfield|first=J. H.|last2=Schell|first2=A.|year=1997|title=A prospective study of hyperactive boys with conduct problems and normal boys: Adolescent and adult criminality|journal=Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry|volume=36|issue=12|pages=1726–35|doi=10.1097/00004583-199712000-00021|pmid=9401334}}</ref> Këto gjetje ende nuk janë përsëritur, por konsiderohen inkurajuese për përdorimin e modifikimit të sjelljes për fëmijët me ADHD. Ka prova të forta dhe të qëndrueshme që trajtimet e sjelljes janë efektive për trajtimin e ADHD. Një meta-analizë e vitit 2008 zbuloi se përdorimi i modifikimit të sjelljes për ADHD rezultoi në madhësitë e efekteve ndërmjet studimeve në grup (.83), studimeve para-post (0.70), studimeve brenda grupit (2.64) dhe studimeve të një subjekti (3.78) që tregojnë se trajtimet e sjelljes janë shumë efektive.<ref>{{Cite journal|last=Fabiano|first=G. A.|last2=Pelham Jr.|first2=W. E.|last3=Coles|first3=E. K.|last4=Gnagy|first4=E. M.|last5=Chronis-Tuscano|first5=A.|last6=O'Connor|first6=B. C.|year=2008|title=A meta-analysis of behavioral treatments for attention-deficit/hyperactivity disorder|journal=Clinical Psychology Review|volume=29|issue=2|pages=129–40|doi=10.1016/j.cpr.2008.11.001|pmid=19131150|doi-access=free}}</ref> === Diabeti i pakontrollueshëm i tipit 2 === Duke u mbështetur në teorinë e vetë-efikasitetit të Bandura, e cila ka rezultuar efektive në programet që synojnë promovimin e modifikimeve të sjelljes në lidhje me shëndetin tek të rriturit me diabet, janë zbatuar ndërhyrje të ndryshme. Këto ndërhyrje përfshijnë këshillimin në grup, diskutimet në grup dhe një proces fuqizimi, të gjitha të orientuara drejt inkurajimit të individëve që të adoptojnë praktika të shëndetshme diete, t'u përmbahen regjimeve të mjekimit dhe të angazhohen në ushtrime të rregullta, me qëllim të përmirësimit të niveleve të glicemisë. Veçanërisht, rezultatet e këtyre programeve kanë demonstruar përparime premtuese, me përmirësime të vërejtura në vetë-efikasitetin dhe tendencat drejt rëndësisë në nivelet e hemoglobinës A1c.<ref>{{Cite journal|last=Ounnapiruk|first=Liwan|last2=Wirojratana|first2=Virapun|last3=Meehatchai|first3=Nitaya|last4=Turale|first4=Sue|date=2014|title=Effectiveness of a behavior modification program for older people with uncontrolled type 2 diabetes|url=https://doi.org/10.1111/nhs.12089|journal=Nursing & Health Sciences|volume=16|issue=2|pages=216–223|doi=10.1111/nhs.12089|pmid=23991917}}</ref> === Trajtim rezidencial === Programet e modifikimit të sjelljes përbëjnë thelbin e shumë programeve të objekteve të trajtimit rezidencial. Ata kanë treguar sukses në reduktimin e recidivizmit për adoleshentët me probleme të sjelljes dhe shkelësit e rritur. Një program i veçantë që është me interes janë ''shtëpitë mësimore-familjare'' (shih Modeli i Familjes Mësimore ), i cili bazohet në një model të të mësuarit social që doli nga bihejviorizmi radikal . Këto shtëpi të veçanta përdorin një qasje të stilit familjar për trajtimin rezidencial, i cili është përsëritur me kujdes mbi 700 herë. Përpjekjet e fundit kanë parë një shtytje për përfshirjen e më shumë programeve të modifikimit të sjelljes në programet e rihyrjes në banesa në SHBA për të ndihmuar të burgosurit të ripërshtaten pas lirimit. === Rezultatet e humbjes së peshës === Hulumtimet kanë treguar efektivitet për njerëzit obezë që hanë me tepricë. Një program i quajtur Programi i Modifikimit të Sjelljes Trevose (TBMP) është një program i arritshëm për humbje peshe për vetëndihmë që thekson kujdesin e vazhdueshëm. TBMP, i administruar dhe i drejtuar nga joprofesionistë, ka treguar sukses të jashtëzakonshëm në lehtësimin e humbjes së konsiderueshme dhe të qëndrueshme të peshës. Ky program jo vetëm që ofron avantazhin e të qenit me kosto efektive, por gjithashtu ofron mbështetje të vazhdueshme. Veçanërisht, individët me dhe pa ngrënie të shpeshtë të tepruar kanë arritur humbje të konsiderueshme të peshës afatgjatë përmes qasjes së kujdesit të vazhdueshëm të TBMP.<ref>{{Cite journal|last=Delinsky|first=Sherrie Selwyn|last2=Latner|first2=Janet D.|last3=Wilson|first3=G. Terence|date=2006|title=Binge Eating and Weight Loss in a Self-Help Behavior Modification Program|journal=Obesity|volume=14|issue=7|pages=1244–1249|doi=10.1038/oby.2006.141|pmid=16899805|doi-access=free}}</ref> === Varësitë === Një fushë që ka treguar në mënyrë të përsëritur efektivitet ka qenë puna e [[Biheviorizmi|bihevioristëve]] që punojnë në fushën e përforcimit të komunitetit për [[Varësia|varësitë]] . === Depresioni === Një fushë tjetër e hulumtimit që është mbështetur fuqishëm ka qenë aktivizimi i sjelljes për [[Depresioni|depresionin]] .<ref>{{Cite journal|last=Spates|first=R.C.|last2=Pagoto|first2=S.|last3=Kalata|first3=A.|year=2006|title=A Qualitative and Quantitative Review of Behavioral Activation Treatment of Major Depressive Disorder|url=http://www.baojournal.com|journal=The Behavior Analyst Today|volume=7|issue=4|pages=508–17|doi=10.1037/h0100089}}</ref> Një mënyrë për të dhënë përforcim pozitiv në modifikimin e sjelljes është duke dhënë komplimente, miratim, inkurajim dhe afirmim; një raport prej pesë komplimente për çdo ankesë përgjithësisht shihet si [[Efektiviteti|efektiv]] në ndryshimin e sjelljes në një mënyrë të dëshiruar<ref>{{Cite book|last=Kirkhart|first=Robert|url=https://archive.org/details/childhisimagesel0000unse|title=The Child and His File: Self Concept in the Early Years|last2=Kirkhart|first2=Evelyn|publisher=Houghton Mifflin|year=1972|isbn=978-0-395-12571-7|editor-last=Yamamoto|editor-first=Kaoru|location=New York|chapter=The Bruised Self: Mending in the Early Years|chapter-url=https://archive.org/details/childhisimagesel0000unse|url-access=registration}}</ref> dhe madje edhe në prodhimin e martesave të qëndrueshme.<ref>{{Cite journal|last=Gottman|first=J.M.|last2=Levenson|first2=R.W.|year=1999|title=What predicts change in marital interaction over time? A study of alternative models|url=https://archive.org/details/sim_family-process_summer-1999_38_2/page/n10|journal=Family Process|volume=38|issue=2|pages=143–58|doi=10.1111/j.1545-5300.1999.00143.x|pmid=10407716}}</ref> == Kritika e qasjeve të hershme të modifikimit të sjelljes == Modifikimi i sjelljes kritikohet në qasjet psikoterapeutike të përqendruara te personi, si Këshillimi Rogerian dhe Këshillimi për Rivlerësim,<ref>{{Cite web|title=Re-evaluation Counseling|url=http://www.rc.org/}}</ref> të cilat përfshijnë "lidhjen me cilësitë njerëzore të personit për të promovuar shërimin", ndërsa bihejviorizmi është "denigrues për shpirtin njerëzor".<ref>{{Cite journal|last=Holland|first=J.L.|year=1976|title=A new synthesis for an old method and a new analysis of some old phenomena|url=https://archive.org/details/sim_counseling-psychologist_1976_6_3/page/12|journal=The Counseling Psychologist|volume=6|issue=3|pages=12–15|doi=10.1177/001100007600600303}}</ref> [[Burrhus Frederic Skinner|BF Skinner]] argumenton në ''Përtej Lirisë dhe Dinjitetit'' se përforcimi i pakufizuar është ajo që çoi në "ndjenjën e lirisë", kështu që heqja e ngjarjeve aversive i lejon njerëzit të "ndihen më të lirë".<ref>{{Cite book|last=Skinner|first=B. F.|title=Beyond Freedom and Dignity|publisher=Penguin|year=1974|location=Harmondsworth}}</ref> Kritika e mëtejshme shtrihet në supozimin se sjellja rritet vetëm kur përforcohet. Ky premisë është në kundërshtim me kërkimin e kryer nga [[Albert Bandura]] në Universitetin e Stanfordit. Gjetjet e tij tregojnë se sjellja e dhunshme imitohet, pa u përforcuar, në studimet e kryera me fëmijë që shikojnë filma që tregojnë individë të ndryshëm "duke mposhtur dritën e ditës nga Bobo". Bandura beson se personaliteti dhe të mësuarit njerëzor janë rezultat i ndërveprimit midis mjedisit, sjelljes dhe procesit psikologjik. Megjithatë, ka prova që imitimi është një klasë sjelljeje që mund të mësohet si çdo gjë tjetër. Fëmijët janë treguar të imitojnë sjellje që nuk e kanë shfaqur kurrë më parë dhe nuk janë përforcuar kurrë, pasi janë mësuar të imitojnë në përgjithësi. == Shih edhe == b Bazuar në përdorimin e hershëm të papërshtatshëm të teknikave të modifikimit të sjelljes, një theks thelbësor i është vënë rëndësisë së etikës dhe licencimit.<ref>{{Cite journal|last=Sellers|first=Tyra P.|last2=Seniuk|first2=Holly A.|last3=Lichtenberger|first3=Sarah N.|last4=Carr|first4=James E.|date=16 maj 2023|title=The History of the Behavior Analyst Certification Board's Ethics Codes|journal=Behavior Analysis in Practice|language=en|doi=10.1007/s40617-023-00803-2|issn=2196-8934|doi-access=free}}</ref> Etika është parësore sepse siguron që praktikuesit i japin përparësi mirëqenies, dinjitetit dhe të drejtave të klientëve të tyre. Duke pasur parasysh popullsinë vulnerabël që shpesh shërbehet nga profesionistët e ABA-së, siç janë individët me aftësi të kufizuara zhvillimore, mbajtja e standardeve të larta etike ndihmon në parandalimin e shfrytëzimit, dëmtimit dhe abuzimit. Në epokën e sotme, Kodi i Etikës i Bordit të Çertifikimit të Analistëve të Sjelljes (BACB) është një kornizë gjithëpërfshirëse që udhëzon analistët e sjelljes në sjelljen e tyre profesionale. Për shembull, Kodi 1.04 thekson rëndësinë e integritetit, duke i nxitur analistët e sjelljes që të jenë të ndershëm dhe të vërtetë në marrëdhëniet e tyre profesionale. Kodi 2.01 mandaton prioritizimin e dinjitetit dhe mirëqenies së klientit, duke siguruar që nevojat e klientit të jenë të parat. Kodi 2.06 kërkon pëlqimin e informuar, që do të thotë se klientët duhet të jenë plotësisht të vetëdijshëm dhe të pajtohen me ndërhyrjet e përdorura. Konfidencialiteti mbrohet sipas Kodit 2.07, i cili siguron që të gjitha informacionet e klientit të mbahen private dhe të sigurta. Për më tepër, Kodi 3.01 thekson domosdoshmërinë e ofrimit të trajtimeve të bazuara në prova, duke siguruar që ndërhyrjet të jenë të mbështetura shkencërisht dhe efektive. Duke iu përmbajtur këtyre dhe udhëzimeve të tjera etike, analistët e sjelljes nxisin besimin, promovojnë rezultate pozitive dhe mbështesin integritetin e fushës. == Shih edhe == * [[Sjellja]] * [[Aftësia]] * [[Shprehia]] * [[Shkathtësia]] == Referime == [[Kategoria:Sjellje]] [[Kategoria:Modifikim i sjelljes]] 44t6mjkg19plrmcu9v35lu1q5s5gh29 Diskutim:DebatikCenter of Contemporary Art 1 368977 3053210 2731431 2026-10-03T02:45:20Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3053210 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[DebatikCenter of Contemporary Art]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2731430 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240717224935/https://www.linkingartworlds.org/activating-the-power-to-desert-history-itself-raino-isto-and-la-societe-spectrale-discuss-moving-billboard-part-1/ për lidhjen https://www.linkingartworlds.org/activating-the-power-to-desert-history-itself-raino-isto-and-la-societe-spectrale-discuss-moving-billboard-part-1/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 dhjetor 2024 10:40 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[DebatikCenter of Contemporary Art]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3053209 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240824112718/https://arca.al/en/albanian-cultural-centres/debatik-center-of-contemporary-art/ për lidhjen https://arca.al/en/albanian-cultural-centres/debatik-center-of-contemporary-art/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 tetor 2026 04:45 (CEST) e8ovavyfoul51ug2plxltzqz1eu3lce Përdoruesi diskutim:Analfabeti 3 370604 3053088 3020656 2026-10-02T18:37:13Z Qwerfjkl (bot) 160953 /* Probleme me referimet te artikulli Kontrolli civil i ushtrisë */ 3053088 wikitext text/x-wiki {{Stampa:Tung|realName=|name=Analfabeti}} -- [[Përdoruesi:Komuniteti|Komuniteti]] ([[Përdoruesi diskutim:Komuniteti|diskutimet]]) 12 janar 2025 17:25 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Ann Beattie]]'' == Përshëndetje, Analfabeti! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2741737|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Ann Beattie]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(19%20janar%202025,%2013:40)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 19 janar 2025 14:40 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Inteligjenca artificiale në mjekësi]]'' == Përshëndetje, Analfabeti! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2824052|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Inteligjenca artificiale në mjekësi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20gusht%202025,%2023:45)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 17 gusht 2025 01:45 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Zgjatja e jetës]]'' == Përshëndetje, Analfabeti! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2911856|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Zgjatja e jetës]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(21%20mars%202026,%2023:44)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 22 mars 2026 00:44 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Igor Lukshiq]]'' == Përshëndetje, Analfabeti! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2978025|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Igor Lukshiq]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20maj%202026,%2017:23)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 maj 2026 19:23 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Historia e biçikletës]]'' == Përshëndetje, Analfabeti! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017441|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Historia e biçikletës]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20korrik%202026,%2016:08)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 korrik 2026 18:08 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Tubi i shalës]]'' == Përshëndetje, Analfabeti! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3020644|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Tubi i shalës]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(3%20gusht%202026,%2021:04)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 3 gusht 2026 23:04 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Kontrolli civil i ushtrisë]]'' == Përshëndetje, Analfabeti! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3053084|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Kontrolli civil i ushtrisë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(2%20tetor%202026,%2018:37)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 2 tetor 2026 20:37 (CEST) 3o1823mmt7pqrin56ocmdgd9ucq04no Diskutim:De Administrando Imperio 1 375573 3053208 3017407 2026-10-03T02:44:16Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3053208 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[De Administrando Imperio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2774802 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.academia.edu/42147440. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.academia.edu/42147440. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.academia.edu/42147440. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 mars 2025 04:59 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[De Administrando Imperio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2843163 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20241203175538/https://www.academia.edu/42147440 për lidhjen https://www.academia.edu/42147440. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20241203175538/https://www.academia.edu/42147440 për lidhjen https://www.academia.edu/42147440. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20241203175538/https://www.academia.edu/42147440 për lidhjen https://www.academia.edu/42147440. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 tetor 2025 10:57 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[De Administrando Imperio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2868195 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20241203175538/https://www.academia.edu/42147440 për lidhjen https://www.academia.edu/42147440. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20241203175538/https://www.academia.edu/42147440 për lidhjen https://www.academia.edu/42147440. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20241203175538/https://www.academia.edu/42147440 për lidhjen https://www.academia.edu/42147440. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 nëntor 2025 21:18 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[De Administrando Imperio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3017406 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220310161038/https://hrcak.srce.hr/file/94923 për lidhjen https://hrcak.srce.hr/file/94923. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 korrik 2026 11:36 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[De Administrando Imperio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3053207 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220803211925/https://czasopisma.uni.lodz.pl/sceranea/article/view/6745/6335 për lidhjen https://czasopisma.uni.lodz.pl/sceranea/article/view/6745/6335. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 tetor 2026 04:44 (CEST) 4daz9tmwxkvhc6mv48oi5jimkexekkl Mjellmë 0 377168 3053047 2787094 2026-10-02T15:10:52Z Xqbot 13749 Robot: Fixing double redirect from [[Mjellmat]] to [[Mjellma]] 3053047 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Mjellma]] 8itckt668mrmh8l4u2sve0uc1kpkk09 Diskutim:Mjellmë 1 377169 3053046 2787096 2026-10-02T15:10:47Z Xqbot 13749 Robot: Fixing double redirect from [[Diskutim:Mjellmat]] to [[Diskutim:Mjellma]] 3053046 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Diskutim:Mjellma]] sns0t9irwirivpdtwuteyy0ck8ecp2g Gjeologjia detare 0 377246 3053186 3049989 2026-10-02T22:57:17Z InternetArchiveBot 115207 Adding 1 book for [[Wikipedia:Vërtetueshmëria]] (20261002sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 3053186 wikitext text/x-wiki {{Short description|Studimi i historisë dhe strukturës së shtratit oqeanik}} [[File:Oceanic.Stripe.Magnetic.Anomalies.Scheme.svg|thumb|379px|Model teorik i formimit të fashave magnetike. Korja e re oqeanike, në majë të kurrizit mesoqeanik ftohet vazhdimisht, duke u bërë gjithmonë e më e vjetër pasi largohet nga maja e kreshtës, me zgjerimin e shtratit detar.]] '''Gjeologjia detare''' ose '''oqeanografia gjeologjike''' është studimi i historisë dhe strukturës së shtratit oqeanik. Ajo përfshin kërkimet [[gjeofizika|gjeofizike]], [[gjeokimia|gjeokimike]], sedimentologjike dhe [[paleontologjia|paleontologjike]] të shtratit oqeanik dhe zonave bregdetare. Gjeologjia detare ka lidhje të ngushta me [[gjeofizika|gjeofizikën]] dhe [[oqeanografia fizike|oqeanografinë fizike]]. Studimet gjeologjike detare ishin tepër të rëndësishme në mundësimin e dëshmive kritike për zgjerimin e shtratit detar dhe [[pllaka tektonike|pllakave tektonike]] në vitet vijuese të [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]]. Shtrati i thellë oqeanik është kufiri i fundit thelbësor i pa eksploruar dhe i hartografuar në mbështetje të ekonomisë ([[nafta e papërpunuar|nafta]] dhe [[xehetaria|nxjerrjet mimerale]] [[metalet|metalike]]), zbutjes së katastrofave natyrore dhe objektivave akademike. == Historia == Studimi i gjeologjisë detare daton që nga fundi i [[1800]]-ës, gjatë ekspeditës katër vjeçare të ''HMS Challenger''. Anija ''HMS Challenger'' bujti afërsisht 250 veta, që përfshinin lundërtarë, inxhinierë, thadërtarë, detarë, oficerë dhe një skuadër prej 6 shkencëtarësh, të drejtuar nga Charles Wyville Thomson.<ref name=":02">{{Cite web|last1=Heckel|first1=Jodi|date=10 shkurt 2023|url=https://las.illinois.edu/news/2023-02-10/exploring-deep-hms-challenger|access-date=19 shkurt 2024|work=las.illinois.edu|lang=en|title=Exploring the deep with the HMS Challenger|publisher=College of Liberal Arts & Sciences at Illinois}}</ref> Qëllimi i shkencëtarëve ishte të provonin se në pjesët më të thella të oqeanit kishte jetë.<ref name=":22">{{Cite web|title=HMS Challenger Expedition {{!}} History of a Scientific Trailblazer|url=https://www.rmg.co.uk/stories/topics/hms-challenger-expedition-oceanography-trailblazer|access-date=19 shkurt 2024|work=rmg.co.uk|lang=en}}</ref> Duke përdorur sondimin me litar, të hedhur anash anijes, skuadra qe aftë të kapte sasi të mëdha të dhënash. Pjesë e zbulimeve të tyre ishte se pjesët më të thella të oqeanit nuk ishin në mes.<ref name=":12">{{Citation|last=Board|first=National Research Council (US) Ocean Studies|title=Achievements in Marine Geology and Geophysics|website=50 Years of Ocean Discovery: National Science Foundation 1950—2000|date=2000|access-date=19 shkurt 2024|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK208827/|publisher=National Academies Press (US)|lang=en}}</ref> Këto të dhëna ishin disa nga rregjistrimet e para të sistemit të kurrizit mesoqeanik. [[File:Mid-ocean ridge topography.gif|thumb|left|Pamje e topografisë së kurrizit mesoqeanik me dhomën e magmës poshtë, duke u ngritur dhe pllakat që largohen nga kurrizi]] Para [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]], gjeologjia detare u zhvillua se një disiplinë shkencore. Gjatë viteve të para të [[shekulli XX|shekullit të XX]], u krijuan organizatata si ''Scripps Institution of Oceanography'' dhe ''Woods Hole Oceanographic Institution'' (WHOI) për të mbështetur përpjekjet në këtë fushë. Me Scripps të vendosur në bregun perëndimor të [[Amerika Veriore|Amerikës Veriore dhe WHOI në bregun lindor, studimi i gjeologjisë detare u bë më i arritshëm.<ref name=":32">{{Cite web|title=Who We Are - Woods Hole Oceanographic Institution|work=whoi.edu/|lang=en-US|url=https://www.whoi.edu/who-we-are/|access-date=19 shkurt 2024}}</ref><ref name=":42">{{Cite web|title=About Scripps Oceanography|work=scripps.ucsd.edu|url=https://scripps.ucsd.edu/about|access-date=19 shkurt 2024|lang=en|archive-date=19 shkurt 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240219050014/https://scripps.ucsd.edu/about|url-status=dead}}</ref> Në vitet [[1950]], gjeologjia detare kishte arritur një nga zbulimet më domethënëse, sistemin e kurrizit mesoqeanik. Pasi anijet u pajisën me ndjesorë [[sonari]], udhëtuan para dhe mbrapa përgjatë [[Oqeani Atlantik|Oqeanit Atlantik]], duke mbledhur vëzhgime të shtratit detar. Në vitin [[1953]], hartografi Marie Tharp prodhoi hartën e parë të relievit të shtratit oqeanik, që provoi se nën ujë, në mesin e [[Oqeani Atlantik|Oqeanit Atlantik]], ndodhej një varg-mal, bashkë me kurrizin e Mes-Atlantikut.<ref>{{Cite web|last=Blakemore|first=Erin|date=30 gusht 2016|title=Seeing Is Believing: How Marie Tharp Changed Geology Forever|access-date=17 prill 2024|url=https://www.smithsonianmag.com/history/seeing-believing-how-marie-tharp-changed-geology-forever-180960192/|website=Smithsonian Magazine|lang=en}}</ref> Të dhënat e vrojtimit ishin një hap i madh drejtë zbulimeve të tjera rreth gjeologjisë detare.<ref name=":52">{{Cite web|title=Seafloor spreading {{!}} Evidence & Process {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/science/seafloor-spreading|access-date=19 shkurt 2024|work=britannica.com|lang=en}}</ref> Në vitin [[1960]], gjeofizikanti amerikan Harry Hammond Hess, nxori hipotezën se shtrati detar po zgjerohej nga sistemi i kurrizor mesoqeanik. Me mbështetje nga hartat e shtratit detar dhe teorisë së zhvilluar së fundi të [[pllaka tektonike|pllakave tektonike]] dhe shkarjen kontinentale, Hess qe i aftë të provonte se manteli i Tokës çlironte vazhdimisht shkëmb të shkrirë nga kurrizi mesoqeanik dhe se shkëmbi i shkrirë pastaj ngurtësohej, duke shkaktuar që kufiri midis dy [[pllaka tektonike|pllakave tektonike]] të zgjerohej.<ref name=":11">{{Cite web|title=Plate Tectonics|work=education.nationalgeographic.org|lang=en|url=https://education.nationalgeographic.org/resource/plate-tectonics|access-date=19 shkurt 2024}}</ref> U zhvillua një vrojtim gjeomagnetik që mbështeti këtë teori. Vrojtimi u zhvillua nga shkencëtarë që përdorën magnetometra për të matur magnetizmin e [[Bazalti|shkëmbit bazalt]] që ngrihej nga kurrizi mesoqeanik. Ata zbuluan se në secilin krahë të kurrizit, gjendeshin "fasha" simetrike pasi polariteti i planetit do të ndryshonte me kalimin e kohës.<ref name=":52"/><ref name=":62">{{Cite web|title=Seafloor Spreading|lang=en|url=https://education.nationalgeographic.org/resource/seafloor-spreading|access-date=19 shkurt 2024|work=education.nationalgeographic.org}}</ref> Kjo provoi se zgjerimi i shtratit detar ishte i vërtetë. Në vitet e mëvonshme, teknologjia më e përparuar qe e aftë të datonte shkëmbinjtë dhe të identifikonte shkëmbinjtë më afër kurrizit ishin më të rinj sesa shkëmbinjtë afër brigjeve tokësore të [[Hemisfera Perëndimore|hemisferave perëndimore]] dhe [[Hemisfera Lindore|lindore]]. Tashmë, gjeologjia detare përqëndrohet në rreziqet gjeologjike, kushtet mjedisore, habitatet, burimet natyrore dhe projektet energjitike dhe [[xehetaria|xehetare]].<ref>{{Cite web|title=marine geology research: Topics by Science.gov|work=science.gov|lang=en|url=https://www.science.gov/topicpages/m/marine+geology+research|access-date=19 shkurt 2024}}</ref> == Metodat == Ka metoda të shumëfishta për mbledhjen e të dhënave nga shtrati detar pa dërguar njerëz fizikisht ose makineri në fundin oqeanik. === Sonari anësor === Një metodë e zakonshme e mbledhjes imazheri të shtratit detar është [[sonari|sonari anësor]]. Developed in the late 1960s, the purpose of the survey method is to use active sonar systems on the sea floor to detect and develop images of objects.<ref name=":72">{{Cite journal|last1=Johnson|first1=Paul|last2=Helferty|date=1990|title=The geological interpretation of side-scan sonar|url=http://basin.earth.ncu.edu.tw/download/courses/seminar_MSc/2009/1008-2_The%20geological%20interpretation%20of%20side-scan%20sonar.pdf|journal=Reviews of Geophysics|lang=en|volume=28|issue=4|doi=10.1029/RG028i004p00357|bibcode=1990RvGeo..28..357J|pages=357–380|access-date=19 prill 2025|archive-date=8 korrik 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250708090715/https://basin.earth.ncu.edu.tw/download/courses/seminar_MSc/2009/1008-2_The%20geological%20interpretation%20of%20side-scan%20sonar.pdf|url-status=dead}}</ref> Ndjesorët fizikë të pajisjes së [[sonari]]t njihen si shndërrues i masës duke u montuar në bordin e një anijeje që dërgon pulse akustike, që pasqyrojnë shtratin detar duke u rikthyer te ndjesorët. Imazheria mund të ndihmoi në përcaktimin e shtrateve detare, pasi sendet më të forta gjenerojnë një paqyrim më të fortë dhe shfqen të errët në imazhin e rikthyer. Lëndët më të buta si rëra dhe balta nuk mund të pasqyrojnë masën e pulseve aq mirë, kështu që ato shfaqen më të çelëta në imazheri. Ky informacion mund të analizohet nga specialistët për të përcaktuar të dalat e shkëmbinjve nën sipërfaqen e ujit.<ref name=":82">{{Cite web|title=Exploration Tools: Side-Scan Sonar: NOAA Office of Ocean Exploration and Research|work=oceanexplorer.noaa.gov|lang=en-US|url=https://oceanexplorer.noaa.gov/technology/sonar/side-scan.html|access-date=19 shkurt 2024}}</ref> Kjo metodë është më pak e kushtueshme sesa lëshimi i një mjeti për të bërë fotografi të shtratit detar, duke kërkuar edhe më pak kohë. Sonari anësor është i dobishëm për shkencëtarët pasi është një mënyrë e shpejtë dhe efiçente për mbledhjen e pamjeve të shtratit detar, por ajo nuk mund të masë faktorë të tjerë, si thellësia.<ref name=":82"/> Kështu që sonari anësor shoqërohet me mjete të tjera sonari për matjen e thellësisë në mënyrë që të gjeneroi një vrojtim më të hollësishëm.<ref name=":72"/> [[File:Uracas_3d_hires.jpg|thumb|379px|Batimetria e tre vullkaneve nënujorë në afërsi të Ishullit Farallon de Pajaros. Të dhënat u mblodhën duke përdorur sistemin batimetrik shumë-rrezësh EM300 të montuar në bordin e anijes ''R/V Thompson''. Madhësia e qelizës rrjetore është 35 metra. Pamja është zmadhuar dy herë vertikalisht.]] === Batimetria shumë-rrezëshe === Në mënyrë të ngjashme me sonarin anësor, batimetria shumë-rrezëshe përdor një masë shndërruese për të dërguar dhe marrë valë zanore në mënyrë që të dalloi sendet të vendosura në shtratin detar. Ndryshe nga sonari anësor, shkencëtarët janë të aftë të përcaktojnë lloje të shumëfishta matjesh nga rregjistrimet, duke ngritur hipoteza mbi të dhënat e mbledhura. Duke kuptuar shpejtësinë me të cilën udhëton zëri në ujë, shkencëtarët mund të llogarisin udhëtimin vajtje-ardhje nga sensori i anijes në shtratin detar dhe kthimin në anije. Përllogaritjet duhet të përcaktojnë thellësinë e shtratit detar në atë zonë.<ref name=":92">{{Cite web|title=Exploration Tools: Multibeam Sonar: NOAA Office of Ocean Exploration and Research|work=oceanexplorer.noaa.gov|lang=en-US|url=https://oceanexplorer.noaa.gov/technology/sonar/multibeam.html|access-date=19 shkurt 2024}}</ref> ''Backscatter-i'' është një tjetër matje e përdorur për të përcaktuar intensitetin e tingullit që rikthehet te sensorët. Ky informacion mund të ofroi analiza gjeologjike dhe sendeve të shtratit detar, ashtu dhe sende të vendosura brenda kolonës ujore. Sendet në kolonën ujore mund të përfshijnë struktura nga anijet e mbytura, biologji të dendur dhe grimca të turbullta. Rëndësia e sendeve në kolonën ujore për gjeologjinë detare është për të identifikuar veçoritë specifike pasi turbullirat grimcore mund të tregojnë praninë e burimeve hidrotermalike dhe atyre të ftohtë.<ref name=":92"/> Megjithatë, kjo teknikë ka kufizime. Largësia midis shtratit detar dhe sensorëve është e lidhur me rezolucionin e hartës që krijohet. Sa më afër të jenë sensorët me shtratin detar, aq më i lartë do të jetë rezolucioni dhe samë largë sensorit është shtrati i detit, aq më i ulët do të jetë rezolucioni. Në këtë mënyrë, është e zakonshme për mjetet e operuara nga largësia ({{lang|en|remotely operated vehicles}}, ROV) dhe mjetet autonome nënujore ({{lang|en|autonomous underwater vehicle}}, AUV) për tu pajisur me sensorë shumë-rrezësh ose për sensorët për tu tërhequr nga vetë anija. Kjo siguron se rezolucioni i të dhënave të mbledhura do të jetë i lartë mjaftueshëm për analiza të përshtatshme.<ref name=":92"/> === Profiluesi nën-fundor === Një profilues nën-fundor është një tjetër sistem sonar i përdorur në vrojtimet gjeofizike të shtratit detar, jo vetëm për të hartografuar thellësinë, por edhe për të hartografuar nën shtratin detar.<ref name=":102">{{Cite web|title=Exploration Tools: Sub-Bottom Profiler: NOAA Office of Ocean Exploration and Research|work=oceanexplorer.noaa.gov|access-date=19 shkurt 2024|url=https://oceanexplorer.noaa.gov/technology/sub-bottom-profiler/sub-bottom-profiler.html#:~:text=A%20sub-bottom%20profiler%20is,then%20reflected%20by%20subsurface%20sediment.|lang=en-US}}</ref> I montuar në bordin e një anijeje, sistemi lëshon pulse me frekuencë të ulët, që depërtojnë në shtratin detar dhe pasqyrohen nga sedimentet nën sipërfaqe. Disa ndjesorë mund të arrijnë mbi 1000 metra poshtë sipërfaqes së shtratit detar, duke u dhënë [[hidrografia|hidrografëve]] një pamje të hollësishme të mjedisit gjeologjik.<ref name=":12"/> Shumë profilues nën-fundorë mund të transmetojnë frekuenca të shumëfishta tingujsh për të rregjistruar të dhëna mbi një shumësi sedimentesh dhe sendesh në ose poshtë shtratit detar. Të dhënat e rikthyera mblidhen nga komputerat dhe me ndihmë nga hidrografët, mund të krijohet profilet e terrenit poshtë shtratit detar. Rezolucioni i të dhënave gjithashtu mund të ndihmoi për të identifikuar veçori gjeologjike si [[vullkani|kreshtat vullkanike]], tokat e rrëshqitura nënujore, shtratet e vjetër lumorë dhe veçori të tjera.<ref name=":102"/> Dobia e profiluesit nën-fundor është kapaciteti i tij për të rregjistruar informacione në sipërfaqe dhe poshtë shtratit detar. Kur shoqërohet me të dhënat gjeofizike nga sonari shumë-rrezësh dhe të dhënat fizike nga shkëmbinjtë dhe kampjonët karotikë, profilet nën-fundorë japin panorama mbi vendndodhjen dhe morfologjinë e rrëshkitjeve tokësore nënujore, identifikojnë se si gazet oqeanike udhëtojnë nën sipërfaqe, zbulojnë artifakte nga trashëgimia kulturore, kuptojnë depozitimin e sedimenteve dhe më tepër.<ref name=":102"/> [[File:Magnetometer2004USNavy.jpg|thumb|Një magnetometër i përdorur nga Marina e Shteteve të Bashkuara në vitin 2004]] === Magnetometria detare === Magnetometria është proçesi i matjes së ndryshimeve në [[fusha magnetike e Tokës|fushën magnetike të Tokës]].<ref name=":13">{{harvnb|Zhang|Huang|Luo|Li|2019|pp=1–5}}</ref> Shtresa e jashtme e bërthamës tokësore është e lëngshme dhe e përbërë më së shumti nga [[hekuri|hekur]] dhe [[nikeli|nikel]] magnetik.<ref>{{harvnb|Loper|2000|pp=179–196}}</ref> Kur Toka kthen aksin e saj, [[metalet]] çlirojnë rryma elektrike, që prodhojnë [[fusha magnetike]].<ref>{{harvnb|Roberto Lanza|Antonio Meloni|2006|pp=1–66}}</ref> These fields can then be measured to reveal geological subseafloor structures.<ref>{{harvnb|P. J. Hood|1966}}</ref> Kjo metodë është veçanërsith e dobishme në eksplorimet detare dhe [[gjeologjia|gjeologji]] pasi ajo, jo vetëm karakterizon veçoritë gjeologjike në shtratin detar, por mund të vrojtoi anije dhe mjete ajrore të fundosur thellë nën det.<ref>{{harvnb|M. Talwani|1973|pp=212–213}}</ref> Një magnetometër është pjesa kryesore e pajisjes së pozicionuar, që tipikisht tërhiqet mbrapa një mjeti lundrues ose montohet në një AUV. Ai është i aftë të masi ndryshimet në fushat e [[magnetizmi]]t dhe gjeolokacionin përkatës për të krijuar harta.<ref>{{harvnb|Kostenko|Tolstonogov|Mokeeva|2019|pp=1–7}}</ref> Magnetometri vlerëson praninë magnetike përgjithësisht çdo sekondë, ose një [[herci|herc]], por mund të kalibrohet për të matur me shpeshtësi të ndryshme në varësi të studimit. Të dhënat do të jenë konsistente deri sa pajisja të detektoi lëndë hekurore.<ref>{{Cite web|title=Exploration Tools: Magnetometer: NOAA Office of Ocean Exploration and Research|work=oceanexplorer.noaa.gov|url=https://oceanexplorer.noaa.gov/technology/magnetometer/magnetometer.html#:~:text=A%20magnetometer%20is%20a%20passive,geological%20features%20on%20the%20seafloor.|access-date=11 prill 2024|lang=en-US}}</ref> Kjo mund të variojë nga një trup anijeje deri në [[bazalti]] hekuror në shtratin detar. Ndryshimi i papritur i [[magnetizmi]]t mund të analizohet në ekranin e magnetometrit.<ref>{{harvnb|D. Robbes|2006|pp=86–93}}</ref> Dobia e një magnetometri krahasuar me pajisjet sonare është aftësia e tij për të detektuar artifakte dhe veçori gjeologjike në krye dhe nën shtratin detar.<ref>{{harvnb|Deans|Marmugi|Renzoni|2018|pp=2346–2351}}</ref><ref>{{harvnb|Clausen|Arnold|1976|pp=159–169}}</ref> Për shkak se magnetometri është një sensor pasiv dhe nuk transmeton valë, eksplorimet e tij të thellësive detare janë të pakufizuara.<ref>{{harvnb|Li|Luo|Deng|Qiu|2023|pp=804–815}}</ref> Megjithëse, në shumicën e studimeve, rezolucioni dhe siguria e të dhënave është e varur nga largësia nga pajisja. Sa më afër pajisja është me sendin hekurar, aq më të mira janë të dhënat e mbledhura. == Pllakat tektonike == [[File:Tectonic_plates_(2022).svg|thumb|left|381px|Harta e pllakave kryesore tektonike të Tokës]] {{Main|Pllaka tektonike}} Pllakat tektonike janë një teori shkencore e zhvilluar në vitet [[1960]], për të shpjeguar ngjarjet madhore të formave tokësore, ssi formimi i maleve, [[vullkani|vullkaneve]], [[tërmeti|tërmeteve]] dhe sistemet e kurrizeve mes-oqeanike. Idea se shumica e shtresës së jashtme të [[Toka|Tokës]], e njohur si [[litosfera|litosferë]], përbëhet nga [[korja (gjeologji)|korja]] dhe manteli, ndahet në pllaka të gjera shkëmbore. Këto pllaka vendosen mbi shtresën pjesërisht të shkrirë shkëmbore të njohur si [[astenosfera|astenosferë]] dhe zhvendosen në lidhje me njëra-tjetrën për shkak të konveksionit midis astenosferës dhe litosferës.<ref name=":14">{{harvnb|Condie|1997|pp=1–35}}</ref> Shpejtësia me të cilën pllakat zhvendosen varion midis 2 dhe 15 centimetra në vit. Arsyeja pse kjo teori është kaq domethënëse, është se ndërveprimi midis pllakave tektonike shpjegon shumë formacione gjeologjike.<ref name=":11"/> Në lidhje me gjeologjinë detare, zhvendosja e pllakave shpjegon zgjerimin e shtratit detar dhe sistemet e kurrizeve mes-oqeanike, zonat e nën-vendosura, [[vullkani]]zmin dhe burimet hidrotermale e të tjera. Ka tre lloje madhore kufijsh të pllakave tektonike: kufijë divergjentë, konvergjentë dhe kufijë të transformues.<ref name=":15">{{Cite book|last1=Frisch|first1=Wolfgang|chapter=Plate tectonics and mountain building|title=Plate Tectonics|url=http://dx.doi.org/10.1007/978-3-540-76504-2_11|date=2 nëntor 2010|last2=Meschede|first2=Martin|last3=Blakey|first3=Ronald|publisher=Springer Berlin Heidelberg|isbn=978-3-540-76503-5|doi=10.1007/978-3-540-76504-2_11|lang=en|access-date=11 prill 2024|pages=149–158}}</ref> Kufijë divergjentë ndodhin kur pllakat tektonike zhvendosen largë nga njëra-tjetra, kufijë konvergjentë ndodhin kur dy pllaka zhvendosen drejtë njëra-tjetrës dhe kufijë transformues ndodhin kur dy pllaka rrëshkasin anash njëra-tjetrës. Secili lloj kufijsh është i lidhur me veçori të ndryshme gjeologjike detare. Pllakat divergjente janë shkaku për sistemet kurrizore mes-oqeanike, ndërsa pllakat konvergjente janë përgjegjëse për zonat e nën-vendosura dhe krijimin e [[hendeku oqeanik|hendeqeve të thella oqeanike. Kufijtë transformues shkaktojnë tërmete, zhvendosje shkëmbinjsh dhe deformime të kores.<ref>{{harvnb|Silver|Cox|Hart|1986|p=615}}</ref><ref name=":11"/><ref name=":15"/><ref name=":14"/> === Sistemi kurrizor mes-oqeanik === Pllakat divergjente janë përgjegjëse drejtpërdrejtë për varg-malet më të mëdha tokësore, të njohura si sistemi kurrizor mes-oqeanik. Afërsisht 60,000&nbsp;km i gjatë, kurrizi mes-oqeanik është një varg i gjatë malesh nënujore vullkanike, që shtrihen përgjatë rruzullit. I përqëndruar në oqeane, ky formacion gjeologjik unik strehon një grumbull [[kreshta]]sh, çarjet, zonat e frakturave gjeologjike dhe veçori të tjera gjeologjike.<ref name=":16">{{harvnb|R. C. Searle|J. Escartín|2013|pp=63–93}}</ref><ref name=":17">{{Cite web|last=US Department of Commerce|first=National Oceanic and Atmospheric Administration|url=https://oceanexplorer.noaa.gov/facts/mid-ocean-ridge.html|title=What is the mid-ocean ridge?: Ocean Exploration Facts: NOAA Ocean Exploration|lang=en-US|work=oceanexplorer.noaa.gov|access-date=11 prill 2024}}</ref> Kurrizi i Mes-Atlantikut është pasojë e divergjimit të pllakave të [[Amerika Veriore|ameriano veriore]] dhe [[Evroazia|euro-aziatike]], si dhe [[Afrika|afrikane]] dhe [[Amerika Jugore|amerikano jugore]].<ref name=":18">{{harvnb|Smith|Cann|1993|pp=707–715}}</ref> Ai filloi të formohej mbi 200 milionë vjetë më parë kur kontintet amerikane, afrikane dhe evropiane ishin akoma të lidhur, duke formuar [[Pangea]]n.<ref name =":19">{{harvnb|Fujiwara|Lin|Matsumoto|Kelemen|2003|p=1024}}</ref> Pas rrëshkitjes kontinentale, sistemi kurrizor u bë më përcaktuar dhe në 75 vitet e fundit, është studiuar intensivisht. Kurrizi Mes-Atlantik është gjithashtu vendi ku u zbulua zgjerimi i shtratit detar. Pasi veprimtaritë [[vullkani]]ke prodhojnë kore të re oqeanike përgjatë kurrizeve, dy pllakat divergjente nga njëra-tjera e tërheqin shtratin e ri oqeanik nga poshtë kores.<ref name=":20">{{harvnb|D. E. Bird|S. A. Hall|K. Burke|J. F. Casey|2007|p=282}}</ref><ref name=":18"/><ref name=":19"/> Përgjatë kufirit oqean kontinent të pllakave tektonike, pllakat oqeanike nën-vendosen poshtë pllakave kontinentale, duke krijuar disa nga [[hendeku oqeanik|gropat më të mëdha oqeanike]] të botës. [[File:Subduction-en.svg|thumb|432px|Diagrama e proçesit [[Gjeologjia|gjeologjik]] të nën-vendosjes]] === Zonat e nën-vendosura === Zonat nën-vendosëse shkaktohen kur pllakat tektonike konvergjojnë me njëra-tjetrën dhe njëra prej tyre vendoset poshtë tjetrës.<ref>10.1007/978-90-481-8702-7_149</ref> Në një sistem detar, kjo ndodh në mënyrë tipike kur korja oqeanike tërheq poshtë [[korja kontinentale|koren kontinentale]], duke shkaktuar veprimtari [[vullkani]]ke dhe zhvillimin e [[hendeku oqeanik|trasheve të thella oqeanike]].<ref>{{harvnb|Grevemeyer|Ranero|Ivandic|2018|pp=395–418}}</ref> Gjeologjia detare përqëndrohet në hartografimin dhe kuptimin se si funksionojnë këto proçese. Veçori të shquara gjeologjike të krijuara nëpërmjet zonave të nën-vendosura përfshijnë [[Hendeku Mariana|Trashenë Mariana]] dhe [[Unaza e Zjarrit|Unazën e Zjarrtë]].<ref>{{harvnb|Zhang|Zhang|Lin|Yang|2021|p=228944}}</ref><ref>{{harvnb|Billen|2023|pp=385–405}}</ref> ==== Trasheja Mariana ==== [[Hendeku Mariana|Trasheja Mariana]] është [[hendeku oqeanik|trasheja më e thellë nënujore]] dhe vendi më i thellë në vetë Koren e Tokës. Është një zonë nën-vendosjeje, vendi ku Pllaka e Paqëorit nën-vendoset poshtë Pllakës Mariana. Në pikën më të thellë, trasheja ështtë afërsisht 11,000 metra e thellë (pothuajse 36,000 këmbë).<ref name =":21">{{harvnb|Gardner|Armstrong|Calder|Beaudoin|2014|pp=1–13}}</ref><ref name=":22"/> Kjo është më poshtë nivelit të detit sesa lartësia e [[Mali Everest|Malit Everest]] mbi nivelin e detit, me mbi 2 kilometra. [[File:Pacific_Ring_of_Fire.svg|thumb|422px|Harqet vullkanike dhe trashetë oqeanike duke qarkuar pjesërisht formën e Basenit Paqësor, të ashtuquajturën Unazë të Zjarrtë Paqësore, një zonë me [[tërmeti|tërmete]] dhe shpërthime të shpeshta [[vullkani]]ke.]] ==== Unaza e Zjarrtë ==== {{see also|Unaza e Zjarrit}} [[Unaza e Zjarrit]] është e vendosur përreth [[Oqeani Paqësor|Oqeanit Paqësor]], e krijuar nga kufij të shumtë konvergjentë pllakash.<ref>{{harvnb|Embley|Baker|Butterfield|Chadwick|2007|pp=68–79}}</ref> [[Vullkani]]zmi i saj intensiv dhe veprimtaria [[sizmologjia|sizmike]] përbën një kërcënim madhor për tërmete katastrofikë, [[cunami]] dhe shpërthime vullkanike.<ref>{{Cite web|title=Ring of Fire|work=education.nationalgeographic.org|url=https://education.nationalgeographic.org/resource/ring-fire|access-date=11 prill 2024|lang=en}}</ref> Çdo sistem i hershëm paralajmërues dhe teknikat zbutjes së këtyre ndodhive katastrofike do të kërkonte gjeologjinë detare të brigjeve dhe mjediseve qark ishullore për të parashikuar ndodhitë.<ref>{{harvnb|Tupper|Carn|Davey|Kamada|2004|pp=27–46}}</ref> == Përfitimet ekonomike == === Shfrytëzimi i burimeve === Gjeologjia detare ka mjaft metoda për të dalluar veçori gjeologjike poshtë detit.<ref name=":12"/><ref name=":92"/><ref name=":102"/><ref name=":13"/> Një nga përfitimet ekonomike të vrojtimit gjeologjik të shtratit detar është përcaktimi i burimeve të çmuara që mund të nxiren.<ref>{{harvnb|Petersen|Hannington|Krätschell|2017|pp=14–18}}</ref> Dy burimet madhore të [[xehetaria|nxjerra]] të detit përfshijnë [[nafta e papërpunuar|naftën]] dhe [[mineralet]]. Përgjatë 30 viteve të fundit, nxjerrjet nga thellësia detare ka prodhuar midis $9 -$11 miliardë [[Dollari i Shteteve të Bashkuara|dollarë amerikanë]] në [[ShBA|Shtetet e Bashkuara të Amerikës]].<ref>{{Cite web|title="Who stands to benefit?" To engage in deep-sea mining or not. Not, say international scientists|work=oceans.ubc.ca|lang=en|url=https://oceans.ubc.ca/2023/11/08/who-stands-to-benefit-to-engage-in-deep-sea-mining-or-not-not-say-international-scientists/|access-date=11 prill 2024|publisher=Institute for the Oceans and Fisheries}}</ref><ref>{{harvnb|Sharma|2011|pp=28–41}}</ref> Megjithëse ky sektor duket fitimprurës, ka një risk të lartë, industria me shpërblime të larta me shumë ndikime të dëmshme mjedisore.<ref>{{harvnb|Peacock|Alford|2018|pp=72–77}}</ref> [[File:2015-04-14 18-20-14 Sonne SO239 157ROV11 Logo original.jpg|thumb|left|381px|Nodule manganike në shtratin detar të zonës Clarion–Clipperton]] Disa nga mineralet më të rëndësishme të nxjera nga deti përfshijnë [[nikeli]]n, [[bakri]]n, [[kobalti]]n, [[mangani]]n, [[zinku]]n, [[ari]]n dhe metale të tjera.<ref>{{Cite book|author=Rolf Dick|title=The Economics of Deep-Sea Mining|chapter=Deep-Sea Mining versus Land-Based Mining: A Cost Comparison|date=1985|url=http://dx.doi.org/10.1007/978-3-642-70252-5_1|access-date=11 prill 2024|publisher=Springer Berlin Heidelberg|doi=10.1007/978-3-642-70252-5_1|lang=en|isbn=978-3-642-70254-9|place=Berlin, Heidelberg|pages=2–60}}</ref> Këto minerale formohen zakonisht rreth veprimtarive [[vullkani]]ke, më specifikisht burimet hidrotermale dhe nodulet polimetalike.<ref>{{Cite journal|author1=C. L. Van Dover|author2=S. Arnaud-Haond|author3=M. Gianni|author4=S. Helmreich|author5=J. A. Huber|author6=A. L. Jaeckel|author7=A. Metaxas|author8=L. H. Pendleton|author9=S. Petersen|display-authors=6|author10=E. Ramirez-Llodra|author11=P. E. Steinberg|author12=V. Tunnicliffe|date=prill 2018|author13=H. Yamamoto|lang=en|title=Scientific rationale and international obligations for protection of active hydrothermal vent ecosystems from deep-sea mining|journal=Marine Policy|hdl-access=free|url=http://dx.doi.org/10.1016/j.marpol.2018.01.020|volume=90|doi=10.1016/j.marpol.2018.01.020|bibcode=2018MarPo..90...20V|hdl=1721.1/134956.2|issn=0308-597X|pages=20–28}}</ref><ref>{{harvnb|Kang|Liu|2021|p=1132}}</ref> Këto burime nxjerin volume të mëdha super të nxehura, flukse metalesh të lëngët që ngrihen dhe ftohen nxitimthi kur përzihen me ujin e ftohtë të detit. [[Reaksioni kimik]] bën që [[sulfuri]] dhe mineralet të precipitojnë dhe nga oxhakët, kullat dhe depozitat e pasura me minerale në shtratin detar.<ref>{{Cite book|author=Sindy Lee Van Dover|chapter=Hydrothermal Systems and the Origin of Life|date=9 nëntor 2021|url=http://dx.doi.org/10.2307/j.ctv1zm2v35.17|title=The Ecology of Deep-Sea Hydrothermal Vents|publisher=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1zm2v35.17|access-date=11 prill 2024|lang=en|pages=397–412}}</ref> Nodulet polimetalike, të njohura edhe si nodulet manganike, janë xeherorë të rrumbullakët të formuar përgjatë miliona vjetëve nga precipitimi i metaleve nga uji i detit dhe uji i poreve sedimentare. They are typically found unattached, spread across the abyssal seafloor and contain metals crucial for building batteries and touch screens, including cobalt, nickel, copper, and manganese.<ref name=":23">{{harvnb|Hein|Koschinsky|Kuhn|2020|pp=158–169}}</ref> Një zonë popullore për nxjerje të thellësive detare, e vendosur në [[Oqeani Paqësor|Oqeanin Paqësor]], është Zona Clarion–Clipperton. Ajo është afërsisht 4,500,000 kilometra katrorë e formuar prej zonave të ndryshme të frakturimit nëndetar.<ref name=":24">{{harvnb|Parianos|O’Sullivan|Madureira|2022|pp=232–245}}</ref> Ajo është ndarë në 16 pretendime nxjerrëse dhe 9 seksione kushtuar konservimit.<ref>{{harvnb|Lodge|Johnson|Le Gurun|Wengler|2014|pp=66–72}}</ref> Sipas ''Autoritetit Ndërkombëtar të Shtratit Detar'' ({{lang|en|International Seabed Authority}}, ISA), vlerësohet se ka 21 miliardë tonë (Bt) nodule; 5.95 Bt [[mangani]], 0.27 Bt [[nikeli]], 0.23 Bt [[bakri]] dhe 0.05 Bt [[kobalti]]. Është një zonë shumë e kërkuar për nxjerje si rrjedhojë e pranisë së madhe xeherore që ajo ka.<ref name=":25">{{Cite web|last=US Department of Commerce|first=National Oceanic and Atmospheric Administration|title=DeepCCZ: Deep-sea Mining Interests in the Clarion–Clipperton Zone: NOAA Office of Ocean Exploration and Research|url=https://oceanexplorer.noaa.gov/explorations/18ccz/background/mining/mining.html|work=oceanexplorer.noaa.gov|access-date=11 prill 2024|lang=en-US|ref=none}}</ref><ref>{{Cite web|date=17 mars 2022|title=Polymetallic Nodules|access-date=11 prill 2024|lang=en|url=https://www.isa.org.jm/exploration-contracts/polymetallic-nodules/|publisher=International Seabed Authority}}</ref> === Zhvillimi i energjisë detare === Gjeologjia detare ka gjithashtu shumë zbatime në fushën e zhvillimit të energjisë detare.<ref>{{harvnb|Clayton Starr|2022}}</ref> Energjia detare është prodhimi i [[elektriciteti]]t duke përdorur burime me bazë oqeanike. Ajo përfshin përdorimin e [[energjia e erës|erës]], [[energjia termike|nxehtësinë]], [[energjia nga dallgët|dallgëve]] dhe [[energjia nga baticat|baticat]] për ta shndërruar në energji.<ref>{{harvnb|Shouwei|Qingping|Haishan|Houhe|2016|p=19}}</ref> Duke kuptuar shtratin detar dhe veçoritë gjeologjike mund të ndihmojë në zhvillimin e [[infrastruktura|infrastrukturës]] për të mbështetur këto burime të [[energjia e ripërtëritshme|ripërtëritshme energjitike]].<ref>{{harvnb|J. Guinan|C. McKeon|E. O'Keeffe|X. Monteys|2020}}</ref> Veçoritë gjeologjike nënujore mund të diktojnë vetitë oqeanike, si [[rryma (hidrologji)|rrymat]] dhe [[temperatura]]t, të cilat janë thelbësore për vendosjen e infrastrukturë së nevojshme për të prodhuar energji.<ref>{{harvnb|Yang|Bai|2010|pp=1–4}}</ref> Qëndrueshmëria e shtratit detar është e rëndësishme për krijimin e [[turbinat me erë|turbinave eolike]].<ref>{{harvnb|Coughlan|Long|Doherty|2020|pp=420–431}}</ref> Shumica e turbinave janë siguruar në shtratin detar duke përdorur kolona, nëse thellësia e ujit është më e madhe se 15 metra. Ato duhet të futen në zona që nuk janë në rrezik depozitimi sedimentesh, [[erozioni]], ose veprimtarisë teltonike. Duke vrojtuar zonën gjeologjike para zhvillimit nevojitet të sigurohet mbështetja e duhur e [[turbinat me erë|turbinave]] dhe forcave të ushtruar te to.<ref name=":26">{{harvnb|Alsharedah|Naggar|Newson|2023}}</ref> Një tjetër shembull pse gjeologjia detare nevojitet në projektet e ardhshme energjitike, është për të kuptuar modelet e [[valët|valëve]] dhe [[rryma (hidrologji)|rrymave]].<ref>{{harvnb|Nobre|Pacheco|Jorge|M. F. P. Lopes|2009|pp=97–111}}</ref> Duke analizuar efektet që shtrati detar ka në qarkullimin e ujit, mund të ndihmojë në mbështetjen e planifikimit dhe zgjedhjen e vendit për gjeneratorët detarë dhe prodhimin optimal energjitik.<ref>{{harvnb|Bent Sorensen|2018|pp=487–500}}</ref> == Ndikimi mjedisor dhe zbutja == === Hartografimi i habitateve dhe konservimi === Gjeologjia detare ka një rol kyç në hartografimin e habitateve dhe konservim. Me ngjarjet globale që shkaktojnë dëmtimet potenciale të parekuperueshme ndaj habitateve detare, siç janë [[xehetaria|xehtaria e thellë detare]] dhe peshkimi me rrjeta të tërhequra në fundin e detit, gjeologjia detare mund të ndihmojë në studimin dhe zbutjen e efekteve të këtyre veprimtarive.<ref>{{harvnb|Sharma|2017|pp=483–506}}</ref> Zona Clarion–Clipperton është vrojtuar dhe hartografuar për të përcaktuar zonat specifike për nxjerjen e mineraleve dhe konservim. Uatoritet Ndërkombëtar i Shtratit Detar ka caktuar afërsisht 160,000 kilometra katrorë të shtratit detar brenda kësaj zone, pasi zona është e pasur me [[biodiversiteti]]n dhe habitatet.<ref name=":24"/> Zona strehon mbi 5,000 specie, duke përfshirë tranguj deti, [[korali|korale]], [[gaforrja|gaforre]], karkaleca deti, [[sfungjeri|sfungjerë qelqi]] dhe anëtarë të familjes së [[merimanga]]ve, gjithashtu ka qenë një zonë ku janë zbuluar specie të reja krimbash detarë.<ref name=":25"/> Për më tepër, 90% e specieve janë akoma për tu identifikuar.<ref>{{Cite web|date=11 prill 2024|title=These deep-sea animals are new to science—and already at risk|website=Animals|url=https://www.nationalgeographic.com/animals/article/deep-sea-animals-new-species-mining|access-date=11 prill 2024|lang=en}}</ref> Teknika të përshtatshme vrojtimi detar kanë mbrojtur mijëra habitate dhe specie duke iu kushtuar konservimit të tyre. Peshkimi me rrjeta tërheqjeje përbën gjithashtu një efekt dëmtues për detin dhe përdorimi i teknikave të gjeologjisë detare mund të ndihmojë në zbutjen e tyre.<ref>{{harvnb|Olsgard|Schaanning|Widdicombe|Kendall|2008|pp=123–133}}</ref> Peshkimi me rrjetë tërheqëse, përgjithësisht një teknikë peshkimi komercial, përfshin tërheqjen e një rrjete të madhe që grumbullon dhe kap një specie target, si [[peshku|peshqit]] ose gaforret.<ref>{{harvnb|F. Althaus|A. Williams|T. A. Schlacher|R. J. Kloser|2009|pp=279–294}}</ref> Gjatë këtij proçesi, rrjeta dëmton shtratin detar duke e gërvishtur dhe hequr faunën dhe bimësinë që jeton në shtratin detar, duke përfshirë barrierën koralore, [[peshkaqeni|peshkaqenët]] dhe breshkat e detit.<ref>{{harvnb|S. J. de Groot|1984|pp=177–190}}</ref> Ajo mund të shkatërroi sistemin rrënjor dhe strehët e kafshëve, që mund të preken drejtpërdrejtë shpërndarjen sedimentare.<ref>{{harvnb|Oberle|Storlazzi|Hanebuth|2016|pp=109–119}}</ref> Kjo mund të çoi në ndryshimin e niveleve [[kimia|kimike]] dhe të [[lëndët ushqyese|ushqyesëve]] në ujin e detit.<ref>{{harvnb|Oberle|Swarzenski|Reddy|Nelson|2016|pp=120–131}}</ref> Gjeologjia detare mund të përcaktojë zonat që janë dëmtuar për të përdorur teknikat e rekuperimit të habitatit. Ajo mund të ndihmojë edhe në përcaktimin e zonave që nuk janë prekur nga rrjeta tërheqëse dhe të përdor mbrojtje konservuese. === Bartja e sedimenteve dhe erozioni bregdetar === Transportimi i sedimenteve dhe erozioni bregdetar janë një subjekt kompleks, të nevojshme për të kuptuar mbrojtjen e infrastrukturës dhe mjedisit.<ref>{{harvnb|Thomas Devlin|Pan|2020}}</ref> Erozioni bregdetar është proçesi i gërryerjes së sedimenteve dhe lëndëve si dhe transportimi si rrjedhojë e efekteve të detit.<ref>{{harvnb|Swift|1968|pp=444–456}}</ref> Kjo mund të çoi në shkatërrimin e habitateve të kafshëve, industrisë së peshkimit dhe infrastrukturës.<ref>{{harvnb|Haj-Amor|Bouri|2020|pp=115–123}}</ref> Në [[ShBA|Shtetet e Bashkuara, dëmtimet e pronave dhe infrastrukturës shkaktojnë $500 milionë dollarë në vit dhe $150 milionë dollarë në vit shtesë i kushtohet zbutjes nga [[Qeveria Federale e Shteteve të Bashkuara]] të Amerikës.<ref>{{Cite web|title=Coastal Erosion {{!}} U.S. Climate Resilience Toolkit|url=https://toolkit.climate.gov/topics/coastal-flood-risk/coastal-erosion|lang=en|access-date=11 prill 2024|work=toolkit.climate.gov|archive-date=7 maj 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200507164247/https://toolkit.climate.gov/topics/coastal-flood-risk/coastal-erosion|url-status=dead}}</ref> Gjeologjia detare mbështet studimin e llojeve të sedimenteve, [[rryma (hidrologji)|modelet e rrymave]] dhe topografinë oqeanike, për të parashikuar prirjet erozive që të mund ti mbrojë këto mjedise.<ref>{{harvnb|Paul D. Komar|2018}}</ref> [[File:2004_Indonesia_Tsunami_Complete.gif|thumb|Model i epiqendrës së tërmetit dhe shtrirjes së cunamit të tërmetit të vitit 2004 në Oqeanin Indian]] === Vlerësimi i kërcënimeve natyrore === Tërmetet janë një nga [[fatkeqësia natyrore|fatkeqësitë natyrore]] më të zakonshme.<ref name=":27">{{Cite journal|date=2013|lang=en|title=Large earthquakes may trigger more earthquakes|url=http://dx.doi.org/10.1063/pt.5.026947|journal=Physics Today|issue=4|page=3634|doi=10.1063/pt.5.026947|bibcode=2013PhT..2013d3634.|issn=1945-0699}}</ref> Për më tepër, ata mund të shkaktojnë katastrofa të tjera, siç janë [[cunami]]t dhe rrëshkitjet e tokave, si [[tërmeti]] nënujor në [[Oqeani Indian|Oqeanin Indian]] me magnitudën 9.1 , që pastaj shkaktoi një cunami që shkaktoi valë që arritën një lartësi prej të paktën {{convert|30|ft|m|abbr=on}}, duke vrarë afërsisht 230,000 veta në 13 vende të ndryshme.<ref>{{harvnb|C. P. Rajendran|K. Rajendran|R. Anu|A. Earnest|2007|pp=S174–S191}}</ref><ref>{{Cite web|last=Reid|first=Kathryn|date=25 shtator 2023|title=2004 Indian Ocean Earthquake and Tsunami: Facts and FAQs|url=https://www.worldvision.org/disaster-relief-news-stories/2004-indian-ocean-earthquake-tsunami-facts|access-date=11 prill 2024|website=World Vision|lang=en-US|archive-date=28 mars 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240328152527/https://www.worldvision.org/disaster-relief-news-stories/2004-indian-ocean-earthquake-tsunami-facts|url-status=dead}}</ref> Gjeologjia detare dhe kuptimi i kufijve të pllakave mbështet zhvillimin e sistemeve të paralajmërimit të hershëm dhe teknika të tjera zbutëse për të mbrojtur njerëzit dhe mjedisin, që mund të jenë të prekkshëm nga [[fatkeqësia natyrore|katastrofat natyrore]].<ref>{{harvnb|J. Šepić|I. Vilibić|2011|pp=83–91}}</ref> Shumë sisteme paralajmëruese të hershme tërmetesh ({{lang|en|earthquake early warning systems}}, EEWS) janë vendosur dhe të tjerë po zhvillohen.<ref>{{harvnb|Schlesinger|Kukovica|Rosenberger|Heesemann|2021|p=657}}</ref><ref>{{harvnb|Cremen|Bozzoni|Pistorio|Galasso|2022|p=108035}}</ref> == Studime të të ardhmes == === Hartografimi dhe batimetria e shtratit detar === Shumë pjesë të oqeaneve janë vazhdimisht në errësirë, me temperatura të ulta dhe nën trysni të skajshme, duke i bërë ato të vështira për tu vrojtuar.<ref name=":29">{{Cite web|title=Boldly Explore Where No One Has Explored Before|work=boem.gov|url=https://www.boem.gov/newsroom/ocean-science-news/boldly-explore-where-no-one-has-explored#:~:text=Today,%20over%2080%25%20of%20the,to%20explore%20the%20vast%20ocean.|publisher=Bureau of Ocean Energy Management|lang=en|access-date=11 prill 2024}}</ref> Sipas ''National Oceanic and Atmospheric Administration'' (NOAA), vetëm 23% e shtratit detar është hedhur imtësisht në hartë dhe një nga projektet kryesore në eksplorim, është zhvillimi i hartave me rezolucion të lartë të shtratit detar. ''Okeanos Explorer'', një mjet lundrues i zotëruar nga NOAA, tashmë ka hedhur në hartë mbi 2 milionë km<sup>2</sup> të shtratit detar duke përdorur sonar shumë-rrezësh që nga viti [[2008]], por kjo teknikë rezulton shumë kohë konsumuese.<ref name=":28">{{Cite web|title=Seafloor Mapping|url=https://oceanexplorer.noaa.gov/explainers/mapping.html|access-date=11 prill 2024|work=oceanexplorer.noaa.gov|lang=en-US}}</ref> Rëndësia e hartografimit të shtratit detar është njohet nga qeveritë dhe shkencëtarët. Si rrjedhojë e kësaj, u zhvillua një përpjekje bashkëpunimi ndërkombëtar për të krijuar një hartë me definicion të lartë të të gjithë shtratit detar, e quajtur ''Nippon Foundation-GEBCO Seabed 2030 Project''. Ky komitet ka vendosur qëllimin për ta përfunduar projektin deri në vitin [[[2030]]. Për të arritur qëllimin e tyre, ata po pajisin mjete të vjetra e të reja, si dhe mjete autonome me [[sonari]], sensorë dhe teknologji të tjera të bazuara te [[GIS]].<ref name=":28"/> == Shiko edhe == * [[Kimia detare]] * [[Acidifikimi i oqeanit]] * [[Biologjia detare]] * [[Oqeanografia fizike]] * [[Oqeanografia biologjike]] * [[Ciklet biogjeokimike detare]] * [[Kalçifikimi biogjenik detar]] * [[Cikli karbonik detar]] * [[Ç'oksigjenimi oqeanik]] * [[Gjeologjia detare]] * [[Bathimetria]] == Referime == <references/> ==Biobliografia== * {{Cite book|last1=Alsharedah|first1=Yazeed|last2=Naggar|first2=M. Hesham El|last3=Newson|first3=Timothy|url=http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.4445231|title=A Compliance Model for Monopiles for Offshore Wind Turbines|lang=en|access-date=11 prill 2024|publisher=Elsevier|doi=10.2139/ssrn.4445231|date=2023}} * {{Cite journal|author1=F. Althaus|author2=A. Williams|author3=T. A. Schlacher|author4=R. J. Kloser|author5=M. A. Green|author6=B. A. Barker|author7=N. J. Bax|date=17 dhjetor 2009|author8=P. Brodie|author9=M. A. Hoenlinger-Schlacher|lang=en|issn=0171-8630|url=http://dx.doi.org/10.3354/meps08248|title=Impacts of bottom trawling on deep-coral ecosystems of seamounts are long-lasting|journal=Marine Ecology Progress Series|volume=397|doi=10.3354/meps08248|bibcode=2009MEPS..397..279A|pages=279–294}} * {{cite journal|author1=Trisha B. Atwood|author2=Andrew Witt|year=2020|author3=Juan Mayorga|author4=Edd Hammill|author5=Enric Sala|lang=en|title=Global Patterns in Marine Sediment Carbon Stocks|journal=Frontiers in Marine Science|volume=7|issn=2296-7745|doi=10.3389/fmars.2020.00165/full}} * {{Cite book|last=Billen|first=Magali I.|chapter=Lithosphere–Mantle Interactions in Subduction Zones|year=2023|url=http://dx.doi.org/10.1016/b978-0-323-85733-8.00014-7|lang=en|access-date=11 prill 2024|title=Dynamics of Plate Tectonics and Mantle Convection|publisher=Elsevier|doi=10.1016/b978-0-323-85733-8.00014-7|isbn=978-0-323-85733-8|pages=385–405}} * {{Cite journal|author1=D. E. Bird|author2=S. A. Hall|author3=K. Burke|author4=J. F. Casey|author5=D. S. Sawyer|date=2007|title=Early Central Atlantic Ocean seafloor spreading history|journal=Geosphere|volume=3|issue=5|lang=en|url=http://dx.doi.org/10.1130/ges00047.1|doi=10.1130/ges00047.1|issn=1553-040X|bibcode=2007Geosp...3..282B|page=282}} * {{Cite journal|last1=Clausen|first1=Carl J.|last2=Arnold|first2=J. Barto|date=maj 1976|title=The magnetometer and underwater archaeology|lang=en|issn=1057-2414|url=http://dx.doi.org/10.1111/j.1095-9270.1976.tb00953.x|journal=International Journal of Nautical Archaeology|volume=5|issue=2|doi=10.1111/j.1095-9270.1976.tb00953.x|bibcode=1976IJNAr...5..159C|pages=159–169}} * {{Cite book|last=Condie|first=Kent C.|date=1997|chapter=Plate tectonics|title=Plate Tectonics and Crustal Evolution|url=http://dx.doi.org/10.1016/b978-075063386-4/50001-x|publisher=Elsevier|doi=10.1016/b978-075063386-4/50001-x|lang=en|access-date=11 prill 2024|isbn=978-0-7506-3386-4|pages=1–35}} * {{Cite journal|last1=Coughlan|first1=Mark|last2=Long|first2=Mike|last3=Doherty|first3=Paul|date=3 qershor 2020|title=Geological and geotechnical constraints in the Irish Sea for offshore renewable energy|url=http://dx.doi.org/10.1080/17445647.2020.1758811|journal=Journal of Maps|volume=16|issue=2|issn=1744-5647|bibcode=2020JMaps..16..420C|lang=en|doi=10.1080/17445647.2020.1758811|pages=420–431}} * {{Cite journal|last1=Cremen|first1=Gemma|last2=Bozzoni|first2=Francesca|last3=Pistorio|first3=Silvia|last4=Galasso|first4=Carmine|date=shkurt 2022|title=Developing a risk-informed decision-support system for earthquake early warning at a critical seaport|lang=en|url=http://dx.doi.org/10.1016/j.ress.2021.108035|journal=Reliability Engineering & System Safety|volume=218|doi=10.1016/j.ress.2021.108035|issn=0951-8320|page=108035}} * {{Cite journal|last1=Deans|first1=Cameron|last2=Marmugi|first2=Luca|last3=Renzoni|first3=Ferruccio|date=22 mars 2018|title=Active underwater detection with an array of atomic magnetometers|url=http://dx.doi.org/10.1364/ao.57.002346|journal=Applied Optics|volume=57|issue=10|doi=10.1364/ao.57.002346|pmid=29714214|arxiv=1803.07846|issn=1559-128X|lang=en|bibcode=2018ApOpt..57.2346D|pages=2346–2351}} * {{Cite book|last1=Thomas Devlin|first1=Adam|chapter=Tidal Evolution Related to Changing Sea Level; Worldwide and Regional Surveys, and the Impact to Estuaries and Other Coastal Zones|title=Estuaries and Coastal Zones - Dynamics and Response to Environmental Changes|publisher=IntechOpen|date=25 mars 2020|last2=Pan|first2=Jiayi|doi=10.5772/intechopen.91061|lang=en|isbn=978-1-78985-579-1|doi-access=free}} * {{Cite book|author=Rolf Dick|title=The Economics of Deep-Sea Mining|chapter=Deep-Sea Mining versus Land-Based Mining: A Cost Comparison|date=1985|publisher=Springer|url=http://dx.doi.org/10.1007/978-3-642-70252-5_1|access-date=11 prill 2024|doi=10.1007/978-3-642-70252-5_1|lang=en|isbn=978-3-642-70254-9|place=Berlin, Heidelberg|pages=2–60|ref=none}} * {{Cite journal|author1=Cindy Lee Van Dover|author2=S. Arnaud-Haond|author3=M. Gianni|author4=S. Helmreich|author5=J. A. Huber|author6=A. L. Jaeckel|author7=A. Metaxas|author8=L. H. Pendleton|author9=S. Petersen|author10=E. Ramirez-Llodra|author11=P. E. Steinberg|author12=V. Tunnicliffe|date=prill 2018|author13=H. Yamamoto|url=http://dx.doi.org/10.1016/j.marpol.2018.01.020|title=Scientific rationale and international obligations for protection of active hydrothermal vent ecosystems from deep-sea mining|hdl-access=free|journal=Marine Policy|volume=90|doi=10.1016/j.marpol.2018.01.020|lang=en|bibcode=2018MarPo..90...20V|hdl=1721.1/134956.2|issn=0308-597X|pages=20–28}} * {{Cite book|author=Cindy Lee Van Dover|chapter=Hydrothermal Systems and the Origin of Life|date=9 nëntor 2021|url=http://dx.doi.org/10.2307/j.ctv1zm2v35.17|title=The Ecology of Deep-Sea Hydrothermal Vents|publisher=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1zm2v35.17|access-date=11 prill 2024|lang=en|pages=397–412}} * {{Cite journal|last1=Embley|first1=Robert|last2=Baker|first2=Edward|date=1 dhjetor 2007|last3=Butterfield|first3=David|last4=Chadwick|first4=William|last5=Lupton|first5=John|last6=Resing|first6=Joseph|last7=de Ronde|first7=Cornel|last8=Nakamura|first8=Ko-ichi|last9=Tunnicliffe|first9=Verena|last10=Dower|first10=John|last11=Merle|first11=Susan|lang=en|title=Exploring the Submarine Ring of Fire: Mariana Arc - Western Pacific|url=https://archive.org/details/oceanography_2007-12_20_4/page/68|issn=1042-8275|journal=Oceanography|volume=20|issue=4|doi=10.5670/oceanog.2007.07|doi-access=free|pages=68–79}} * {{cite book|author=Jon Erickson|year=1996|title=Marine Geology: Undersea Landforms and Life Forms|url=https://archive.org/details/marinegeologyund00eric|publisher=Facts on File|lang=en|isbn=0-8160-3354-4}} * {{Cite journal|last1=Fujiwara|first1=Toshiya|last2=Lin|first2=Jian|last3=Matsumoto|first3=Takeshi|date=mars 2003|last4=Kelemen|first4=Peter B.|last5=Tucholke|first5=Brian E.|last6=Casey|first6=John F.|journal=Geochemistry, Geophysics, Geosystems|title=Crustal Evolution of the Mid-Atlantic Ridge near the Fifteen-Twenty Fracture Zone in the last 5 Ma|url=http://dx.doi.org/10.1029/2002gc000364|volume=4|issue=3|hdl=1912/5774|doi=10.1029/2002gc000364|lang=en|bibcode=2003GGG.....4.1024F|issn=1525-2027|hdl-access=free|page=1024}} * {{Cite journal|last1=Gardner|first1=James V.|last2=Armstrong|first2=Andrew A.|last3=Calder|first3=Brian R.|last4=Beaudoin|first4=Jonathan|title=So, How Deep ''Is'' the Mariana Trench?|url=http://dx.doi.org/10.1080/01490419.2013.837849|lang=en|date=2 janar 2014|doi=10.1080/01490419.2013.837849|journal=Marine Geodesy|volume=37|issue=1|bibcode=2014MarGe..37....1G|issn=0149-0419|pages=1–13}} * {{Cite journal|last1=Grevemeyer|first1=Ingo|last2=Ranero|first2=Cesar R.|last3=Ivandic|first3=Monika|date=12 janar 2018|title=Structure of oceanic crust and serpentinization at subduction trenches|issn=1553-040X|url=http://dx.doi.org/10.1130/ges01537.1|journal=Geosphere|lang=en|volume=14|issue=2|doi=10.1130/ges01537.1|bibcode=2018Geosp..14..395G|hdl=10261/164536|hdl-access=free|pages=395–418}} * {{Cite journal|author=S. J. de Groot|title=The impact of bottom trawling on benthic fauna of the North Sea|url=http://dx.doi.org/10.1016/0302-184x(84)90002-7|date=shtator 1984|journal=Ocean Management|volume=9|issue=3–4|issn=0302-184X|lang=en|doi=10.1016/0302-184x(84)90002-7|bibcode=1984OcMan...9..177D|pages=177–190}} * {{Cite journal|author1=J. Guinan|author2=C. McKeon|date=9 shtator 2020|author3=E. O'Keeffe|lang=en|author4=X. Monteys|author5=F. Sacchetti|author6=M. Coughlan|author7=C. Nic Aonghusa|title=INFOMAR data supports offshore energy development and marine spatial planning in the Irish offshore via the EMODnet Geology portal|journal=Quarterly Journal of Engineering Geology and Hydrogeology|volume=54|issue=1|doi=10.1144/qjegh2020-033|issn=1470-9236|doi-access=free}} * {{Cite book|last1=Haj-Amor|first1=Zied|date=22 janar 2020|chapter=Climate Change and Coastal Erosion|lang=en|title=Climate Change Impacts on Coastal Soil and Water Management|last2=Bouri|first2=Salem|url=http://dx.doi.org/10.1201/9780429356667-10|publisher=CRC Press / Taylor & Francis Group|access-date=11 prill 2024|isbn=978-0-429-35666-7|doi=10.1201/9780429356667-10|place=Boca Raton, FL|pages=115–123}} * {{Cite journal|last1=Hein|first1=James R.|last2=Koschinsky|first2=Andrea|last3=Kuhn|first3=Thomas|title=Deep-ocean polymetallic nodules as a resource for critical materials|lang=en|url=http://dx.doi.org/10.1038/s43017-020-0027-0|date=24 shkurt 2020|journal=Nature Reviews Earth & Environment|volume=1|issue=3|doi=10.1038/s43017-020-0027-0|issn=2662-138X|bibcode=2020NRvEE...1..158H|pages=158–169}} * {{Cite report|author=P. J. Hood|title=Geophysical reconnaissance of Hudson Bay Part I Sea-magnetometer Survey Part Ii Subbottom Depth Recorder Survey|date=1966|publisher=Natural Resources Canada / CMSS / Information Management|lang=en|doi=10.4095/100974|doi-access=free}} * {{Cite journal|last1=Johnson|first1=Paul|title=The geological interpretation of side-scan sonar|url=http://basin.earth.ncu.edu.tw/download/courses/seminar_MSc/2009/1008-2_The%20geological%20interpretation%20of%20side-scan%20sonar.pdf|author2=Maryann Helferty|journal=Reviews of Geophysics|lang=en|volume=28|date=1990|issue=4|doi=10.1029/RG028i004p00357|bibcode=1990RvGeo..28..357J|pages=357–380|access-date=19 prill 2025|archive-date=8 korrik 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250708090715/https://basin.earth.ncu.edu.tw/download/courses/seminar_MSc/2009/1008-2_The%20geological%20interpretation%20of%20side-scan%20sonar.pdf|url-status=dead}} * {{Cite journal|last1=Kang|first1=Yajuan|last2=Liu|first2=Shaojun|lang=en|title=The Development History and Latest Progress of Deep-Sea Polymetallic Nodule Mining Technology|journal=Minerals|volume=11|issue=10|date=14 tetor 2021|issn=2075-163X|doi=10.3390/min11101132|bibcode=2021Mine...11.1132K|doi-access=free|page=1132}} * {{Cite book|author=Paul D. Komar|title=Handbook of Coastal Processes and Erosion|orig-year=1983|url=http://dx.doi.org/10.1201/9781351072908|doi=10.1201/9781351072908|date=6 shkurt 2018|publisher=CRC Press|lang=en|isbn=978-1-351-07290-8}} * {{Cite book|last1=Kostenko|first1=Vladimir V.|last2=Tolstonogov|first2=Anton Yu.|date=prill 2019|last3=Mokeeva|first3=Irina G.|chapter=The Combined AUV Motion Control with Towed Magnetometer|title=2019 IEEE Underwater Technology (UT)|lang=en|chapter-url=http://dx.doi.org/10.1109/ut.2019.8734468|doi=10.1109/ut.2019.8734468|publisher=IEEE|isbn=978-1-5386-4188-0|pages=1–7}} * {{Cite book|author1=Roberto Lanza|author2=Antonio Meloni|date=2006|chapter=The Earth's Magnetic Field|url=http://dx.doi.org/10.1007/978-3-540-27980-8_1|lang=en|title=The Earth’s Magnetism: An Introduction for Geologists|access-date=11 prill 2024|publisher=Springer Berlin Heidelberg|doi=10.1007/978-3-540-27980-8_1|isbn=978-3-540-27979-2|pages=1–66}} * {{Cite journal|last1=Li|first1=Xiaochen|last2=Luo|first2=Xianhu|last3=Deng|first3=Ming|last4=Qiu|first4=Ning|last5=Sun|first5=Zhen|last6=Chen|first6=Kai|date=mars 2023|title=Low-noise, low-power-consumption seafloor vector magnetometer|lang=en|url=http://dx.doi.org/10.1007/s00343-022-2105-2|journal=Journal of Oceanology and Limnology|volume=41|issue=2|doi=10.1007/s00343-022-2105-2|issn=2096-5508|bibcode=2023JOL....41..804L|pages=804–815}} * {{Cite journal|last1=Lodge|first1=Michael|last2=Johnson|first2=David|last3=Le Gurun|first3=Gwenaëlle|last4=Wengler|first4=Markus|last5=Weaver|first5=Phil|last6=Gunn|first6=Vikki|url=http://dx.doi.org/10.1016/j.marpol.2014.04.006|date=nëntor 2014|title=Seabed mining: International Seabed Authority environmental management plan for the Clarion–Clipperton Zone. A partnership approach|journal=Marine Policy|volume=49|issn=0308-597X|doi=10.1016/j.marpol.2014.04.006|bibcode=2014MarPo..49...66L|lang=en|pages=66–72}} * {{Cite journal|last=Loper|first=David E.|date=janar 2000|title=A model of the dynamical structure of Earth's outer core|url=http://dx.doi.org/10.1016/s0031-9201(99)00096-5|journal=Physics of the Earth and Planetary Interiors|volume=117|issue=1–4|issn=0031-9201|doi=10.1016/s0031-9201(99)00096-5|bibcode=2000PEPI..117..179L|lang=en|pages=179–196}} * {{cite journal|author1=Nancy Merino|author2=Heidi S. Aronson|year=2019|author3=Diana P. Bojanova|author4=Jayme Feyhl-Buska|author5=Michael L. Wong|author6=Shu Zhang|author7=Donato Giovannelli|title=Living at the Extremes: Extremophiles and the Limits of Life in a Planetary Context|journal=Frontiers in Microbiology|volume=10|doi=10.3389/fmicb.2019.00780/full|lang=en|issn=1664-302X}} * {{Cite journal|last1=Nobre|first1=Ana|last2=Pacheco|first2=Miguel|last3=Jorge|first3=Raquel|author4=M. F. P. Lopes|author5=L. M. C. Gato|title=Geo-spatial multi-criteria analysis for wave energy conversion system deployment|lang=en|url=http://dx.doi.org/10.1016/j.renene.2008.03.002|journal=Renewable Energy|volume=34|issue=1|doi=10.1016/j.renene.2008.03.002|bibcode=2009REne...34...97N|issn=0960-1481|date=janar 2009|pages=97–111}} * {{Cite journal|last1=Oberle|first1=Ferdinand K. J.|last2=Swarzenski|first2=Peter W.|last3=Reddy|first3=Christopher M.|last4=Nelson|first4=Robert K.|lang=en|last5=Baasch|first5=Benjamin|last6=Hanebuth|first6=Till J. J.|title=Deciphering the lithological consequences of bottom trawling to sedimentary habitats on the shelf|date=korrik 2016|issn=0924-7963|url=http://dx.doi.org/10.1016/j.jmarsys.2015.12.008|bibcode=2016JMS...159..120O|journal=Journal of Marine Systems|volume=159|doi=10.1016/j.jmarsys.2015.12.008|pages=120–131}} * {{Cite journal|last1=Oberle|first1=Ferdinand K. J.|last2=Storlazzi|first2=Curt D.|last3=Hanebuth|first3=Till J. J.|date=korrik 2016|title=What a drag: Quantifying the global impact of chronic bottom trawling on continental shelf sediment|journal=Journal of Marine Systems|url=http://dx.doi.org/10.1016/j.jmarsys.2015.12.007|volume=159|lang=en|issn=0924-7963|doi=10.1016/j.jmarsys.2015.12.007|bibcode=2016JMS...159..109O|pages=109–119}} * {{Cite journal|last1=Olsgard|first1=Frode|last2=Schaanning|first2=Morten T.|last3=Widdicombe|first3=Stephen|last4=Kendall|first4=Mike A.|last5=Austen|first5=Melanie C.|lang=en|url=http://dx.doi.org/10.1016/j.jembe.2008.07.036|date=nëntor 2008|title=Effects of bottom trawling on ecosystem functioning|journal=Journal of Experimental Marine Biology and Ecology|volume=366|issue=1–2|doi=10.1016/j.jembe.2008.07.036|issn=0022-0981|bibcode=2008JEMBE.366..123O|pages=123–133}} * {{Cite journal|last1=Parianos|first1=John|last2=O’Sullivan|first2=Anthony|last3=Madureira|first3=Pedro|date=2 mars 2022|title=Geology of parts of the central and eastern Clarion Clipperton Zone|journal=Journal of Maps|volume=18|issue=2|doi=10.1080/17445647.2022.2035267|bibcode=2022JMaps..18..232P|lang=en|issn=1744-5647|doi-access=free|pages=232–245}} * {{Cite journal|last1=Peacock|first1=Thomas|last2=Alford|first2=Matthew H.|date=17 prill 2018|url=http://dx.doi.org/10.1038/scientificamerican0518-72|title=Is Deep-Sea Mining Worth It?|journal=Scientific American|volume=318|issue=5|lang=en|pmid=29672491|doi=10.1038/scientificamerican0518-72|bibcode=2018SciAm.318e..72P|issn=0036-8733|pages=72–77}} * {{Cite journal|last1=Petersen|first1=Sven|last2=Hannington|first2=Mark|date=3 janar 2017|last3=Krätschell|first3=Anne|title=Technology developments in the exploration and evaluation of deep-sea mineral resources|doi=10.3917/re1.085.0014|url=http://dx.doi.org/10.3917/re1.085.0014|lang=en|journal=Annales des Mines - Responsabilité et environnement|volume=85|issue=1|issn=1268-4783|pages=14–18}} * {{Cite journal|author1=C. P. Rajendran|author2=K. Rajendran|author3=R. Anu|author4=A. Earnest|author5=T. Machado|author6=P. M. Mohan|lang=en|date=1 janar 2007|author7=J. Freymueller|title=Crustal Deformation and Seismic History Associated with the 2004 Indian Ocean Earthquake: A Perspective from the Andaman-Nicobar Islands|issn=0037-1106|url=http://dx.doi.org/10.1785/0120050630|journal=Bulletin of the Seismological Society of America|volume=97|issue=1A|doi=10.1785/0120050630|pages=S174–S191|bibcode=2007BuSSA..97S.174R}} * {{Cite journal|author=D. Robbes|journal=Sensors and Actuators A: Physical|date=maj 2006|url=http://dx.doi.org/10.1016/j.sna.2005.11.023|lang=en|title=Highly sensitive magnetometers—a review|volume=129|issue=1–2|issn=0924-4247|doi=10.1016/j.sna.2005.11.023|bibcode=2006SeAcA.129...86R|pages=86–93}} * {{Cite journal|last1=Schlesinger|first1=Angela|last2=Kukovica|first2=Jacob|last3=Rosenberger|first3=Andreas|last4=Heesemann|first4=Martin|date=4 gusht 2021|last5=Pirenne|first5=Benoît|last6=Robinson|first6=Jessica|last7=Morley|first7=Michael|title=An Earthquake Early Warning System for Southwestern British Columbia|lang=en|journal=Frontiers in Earth Science|volume=9|doi=10.3389/feart.2021.684084|doi-access=free|bibcode=2021FrEaS...9..657S|issn=2296-6463|page=657}} * {{Cite book|author1=R. C. Searle|title=Mid-Ocean Ridges|chapter=The Rheology and Morphology of Oceanic Lithosphere and Mid-Ocean Ridges|date=19 mars 2013|url=http://dx.doi.org/10.1029/148gm03|lang=en|access-date=11 prill 2024|publisher=American Geophysical Union|author2=J. Escartín|doi=10.1029/148gm03|isbn=978-1-118-66587-9|series=Geophysical Monograph Series|place=Washington, D. C.|pages=63–93}} * {{Cite journal|last=Sharma|first=Rahul|title=Deep-Sea Mining: Economic, Technical, Technological, and Environmental Considerations for Sustainable Development|lang=en|url=http://dx.doi.org/10.4031/mtsj.45.5.2|journal=Marine Technology Society Journal|date=1 shtator 2011|volume=45|issue=5|doi=10.4031/mtsj.45.5.2|issn=0025-3324|pages=28–41}} * {{Cite book|last=Sharma|first=Rahul|date=2017|chapter=Development of Environmental Management Plan for Deep-Sea Mining|title=Deep-Sea Mining|lang=en|url=http://dx.doi.org/10.1007/978-3-319-52557-0_17|access-date=11 prill 2024|publisher=Springer International Publishing|doi=10.1007/978-3-319-52557-0_17|isbn=978-3-319-52556-3|place=Cham|pages=483–506}} * {{Cite journal|last1=Shouwei|first1=Zhou|last2=Qingping|first2=Li|last3=Haishan|first3=Zhu|last4=Houhe|first4=Zhang|last5=Qiang|first5=Fu|url=http://dx.doi.org/10.15302/j-sscae-2016.02.003|last6=Li|first6=Zhang|title=The Current State and Future of Offshore Energy Exploration and Development Technology|date=2016|lang=en|journal=Chinese Journal of Engineering Science|volume=18|issue=2|doi=10.15302/j-sscae-2016.02.003|issn=1009-1742|page=19}} * {{Cite journal|last1=Silver|first1=Eli A.|last2=Cox|first2=Allan|last3=Hart|first3=Robert Brian|date=dhjetor 1986|title=Plate Tectonics: How It Works|lang=en|url=http://dx.doi.org/10.2307/3514713|journal=PALAIOS|volume=1|issue=6|jstor=3514713|bibcode=1986Palai...1..615S|issn=0883-1351|doi=10.2307/3514713|page=615}} * {{Cite journal|last1=Smith|first1=Deborah K.|last2=Cann|first2=Johnson R.|date=tetor 1993|url=http://dx.doi.org/10.1038/365707a0|title=Building the crust at the Mid-Atlantic Ridge|journal=Nature|volume=365|issue=6448|doi=10.1038/365707a0|bibcode=1993Natur.365..707S|lang=en|issn=0028-0836|pages=707–715}} * {{Cite book|lang=en|editor=Bent Sorensen|date=14 dhjetor 2018|chapter=Wave Energy Utilization in Europe: Current Status and Perspectives|title=Renewable Energy|url=http://dx.doi.org/10.4324/9781315793245-115|access-date=11 prill 2024|publisher=Routledge|doi=10.4324/9781315793245-115|isbn=978-1-315-79324-5|pages=487–500}} * {{Cite thesis|author=Clayton Starr|lang=en|publisher=University of Rhode Island|url=http://dx.doi.org/10.23860/thesis-starr-clayton-2022|title=The Role of Federalism in Initiating Offshore Wind Development in the United States and Europe|doi=10.23860/thesis-starr-clayton-2022|date=2022}}< * {{Cite journal|last=Swift|first=Donald J. P.|lang=en|title=Coastal Erosion and Transgressive Stratigraphy|url=http://dx.doi.org/10.1086/627342|date=korrik 1968|journal=The Journal of Geology|volume=76|issue=4|doi=10.1086/627342|bibcode=1968JG.....76..444S|issn=0022-1376|pages=444–456}} * {{Cite journal|author1=J. Šepić|author2=I. Vilibić|date=5 janar 2011|title=The development and implementation of a real-time meteotsunami warning network for the Adriatic Sea|journal=Natural Hazards and Earth System Sciences|volume=11|issue=1|doi=10.5194/nhess-11-83-2011|doi-access=free|bibcode=2011NHESS..11...83S|lang=en|issn=1684-9981|pages=83–91}} * {{Cite journal|author=M. Talwani|date=tetor 1973|lang=en|title=Geomagnetism in marine geology|url=http://dx.doi.org/10.1016/0025-3227(73)90069-8|issn=0025-3227|journal=Marine Geology|volume=15|issue=3|doi=10.1016/0025-3227(73)90069-8|bibcode=1973MGeol..15..212T|pages=212–213}} * {{Cite journal|last1=Tupper|first1=Andrew|last2=Carn|first2=Simon|last3=Davey|first3=Jason|last4=Kamada|first4=Yasuhiro|last5=Potts|first5=Rodney|last6=Prata|first6=Fred|last7=Tokuno|first7=Masami|date=maj 2004|title=An evaluation of volcanic cloud detection techniques during recent significant eruptions in the western 'Ring of Fire'|url=http://dx.doi.org/10.1016/j.rse.2004.02.004|journal=Remote Sensing of Environment|volume=91|issue=1|doi=10.1016/j.rse.2004.02.004|bibcode=2004RSEnv..91...27T|lang=en|issn=0034-4257|pages=27–46}} * {{Cite book|last1=Yang|first1=Xu|last2=Bai|first2=Ke|chapter=Development and prospects of offshore wind power|date=nëntor 2010|publisher=IEEE|lang=en|chapter-url=http://dx.doi.org/10.1109/wnwec.2010.5673138|title=2010 World Non-Grid-Connected Wind Power and Energy Conference|doi=10.1109/wnwec.2010.5673138|isbn=978-1-4244-8920-6|pages=1–4}} * {{Cite journal|last1=Zhang|first1=Jiangyang|lang=en|last2=Zhang|first2=Fan|last3=Lin|first3=Jian|last4=Yang|first4=Hongfeng|date=shtator 2021|url=http://dx.doi.org/10.1016/j.tecto.2021.228944|title=Yield failure of the subducting plate at the Mariana Trench|doi=10.1016/j.tecto.2021.228944|journal=Tectonophysics|volume=814|issn=0040-1951|bibcode=2021Tectp.81428944Z|page=228944}} * {{Cite book|last1=Zhang|first1=Wentao|last2=Huang|first2=Wenzhu|last3=Luo|first3=Yingbo|last4=Li|first4=Fang|chapter=Simultaneous detection of deep-sea earthquake and magnetic field using three-axis fiber optic accelerometer-magnetometer|title=2019 IEEE International Instrumentation and Measurement Technology Conference (I2MTC)|chapter-url=http://dx.doi.org/10.1109/i2mtc.2019.8826972|date=maj 2019|lang=en|publisher=IEEE|doi=10.1109/i2mtc.2019.8826972|isbn=978-1-5386-3460-8|pages=1–5}} ==Lidhje të jashtme== * [http://soundwaves.usgs.gov/ ''Soundwaves'' Coastal Science & Research News from Across the USGS] * [https://web.archive.org/web/20030219090645/http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/aboutmgg/aboutwdcmgg.html Marine Geology and Geophysics – NOAA] * [http://walrus.wr.usgs.gov/pacmaps/ Pacific Seafloor Mapping Project – USGS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140318033203/http://walrus.wr.usgs.gov/pacmaps/ |date=18 mars 2014 }} * [http://web.mit.edu/mit-whoi/www/research/mgg/ Marine Geology and Geophysics at MIT] * [http://www-odp.tamu.edu/ Ocean Drilling Program] [[Kategoria:Oqeanografi]] [[Kategoria:Biokimi]] [[Kategoria:Ekologji]] [[Kategoria:Gjeologji]] [[Kategoria:Shkenca detare]] [[Kategoria:Biogjeografia]] [[Kategoria:Gjeofizikë]] [[Kategoria:Uji dhe mjedisi]] 3nyevhe3cg8ldldnh1ouas3e339run5 Diskutim:Borneo 1 382969 3053167 2842944 2026-10-02T22:36:50Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3053167 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Borneo]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2817020 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230415035017/https://www.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&cat=509&bul_id=ZFRzTG9ubTkveFR4YUY2OXdNNk1GZz09&menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09 për lidhjen https://www.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&cat=509&bul_id=ZFRzTG9ubTkveFR4YUY2OXdNNk1GZz09&menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&cat=117&bul_id=MDMxdHZjWTk1SjFzTzNkRXYzcVZjdz09&menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 korrik 2025 23:51 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Borneo]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2842943 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170820201913/https://www.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&cat=117&bul_id=MDMxdHZjWTk1SjFzTzNkRXYzcVZjdz09&menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09 për lidhjen https://www.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&cat=117&bul_id=MDMxdHZjWTk1SjFzTzNkRXYzcVZjdz09&menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 shtator 2025 15:26 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Borneo]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3053166 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230415033826/https://www.macrotrends.net/countries/BRN/brunei/urban-population për lidhjen https://www.macrotrends.net/countries/BRN/brunei/urban-population. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 tetor 2026 00:36 (CEST) of3vxb3t52de3rcrmxpz0yatn1mfoeu Diskutim:Louis Boisgibault 1 383353 3053233 3043900 2026-10-03T04:24:03Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Louis Boisgibault/Arkivi 1]] 3053233 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Louis Boisgibault/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} knhmnbshxqeu7swudznr6iav6dv98yd Anish Giri 0 386461 3053044 3052778 2026-10-02T14:50:44Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3053044 wikitext text/x-wiki {{Infobox chess biography | name = Anish Giri | image = Anish Giri in 2025.jpg | caption = Giri më 2025 | birth_name = Anish Kumar Giri | birth_date = {{Birth date and age|28|06|1994|df=y}} | birth_place = [[Shën Petersburg]], Rusi | country = Rusia [deri më 2009)<br>Holanda (që nga viti 2009) | title = [[Mjeshtër i madh (shah)|Mjeshtër i madh]] (2009) | rating = [https://ratings.fide.com/profile/24116068 2757] (shtator 2026) | peakrating = 2798 (tetor 2015) | ranking = [https://ratings.fide.com/top_lists.phtml?list=open Nr. 10] (shtator 2026) | peakranking = Nr. 3 (janar 2016) }} '''Anish Giri''' ([[Gjuha nepaleze|Nepalisht]]: अनीश कुमार गिरि; [[Gjuha ruse|Rusisht]]: Аниш Кумар Гири; lindi më 28 qershor 1994) është një [[Mjeshtër i madh (shah)|mjeshtër i madh]] [[shahu]] holandez. Ai është pesë herë kampion holandez (2009, 2011, 2012, 2015 dhe 2023) dhe ka përfaqësuar Holandën në tetë Olimpiada të Shahut rradhazi ([[Olimpiada e 39-të e Shahut|2010]]–[[Olimpiada e 46-të e Shahut|2026]]). Që nga prilli i vitit 2026, Giri është lojtari i renditur i pari në Holandë, pasi u transferua nga Rusia në vitin 2009. Ai ka fituar gjithashtu turne të rëndësishëm ndërkombëtarë, veçanërisht [[Turneu i shahut Tata Steel 2023|Turneun e Shahut Tata Steel 2023]], duke u bërë lojtari i katërt holandez që nga viti 1968 (pas [[Gennadi Sosonko]], [[Jan Timman]], dhe [[Jorden van Foreest]]), dhe lojtari i 14-të holandez në përgjithësi, që e arrin këtë sukses. Pasi ishte kualifikuar dhe kishte marrë pjesë më parë në Turnetë e Kandidatëve të viteve [[Turneu i Kandidatëve 2016|2016]] dhe [[Turneu i Kandidatëve 2020–2021|2020]] falë njërit prej vlerësimeve mesatare më të larta, Giri fitoi [[FIDE Grand Swiss]] në shtator të vitit 2025, duke siguruar kështu kualifikimin për [[Turneu i Kandidatëve 2026|Turneun e Kandidatëve 2026]]. ==Jeta e hershme== Giri lindi në [[Shën Petersburg]] më 28 qershor 1994 nga një nënë ruse, Olga,<ref name="NRC">{{cite web|url=http://www.nrc.nl/international/Features/article2460121.ece/Promise_of_greatness_in_Dutch_chess_prodigy|title=Promise of greatness in Dutch chess prodigy|date=15 janar 2010|access-date=14 dhjetor 2012|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20100329090942/http://www.nrc.nl/international/Features/article2460121.ece/Promise_of_greatness_in_Dutch_chess_prodigy|archive-date=29 mars 2010|url-status=dead}}</ref> dhe një baba nepalez, Sanjay Giri. Ai u zhvendos në [[Sapporo]], [[Japoni]] me prindërit e tij në vitin 2002 dhe jetoi atje deri në vitin 2008.<ref>{{Cite web|last=Donaldson|first=Sheldon|date=12 dhjetor 2022|title=ANISH GIRI VS JAPAN|url=https://www.chess.com/blog/SheldonOfOsaka/anish-giri-vs-japan|access-date=28 tetor 2024|website=[[Chess.com]]|language=en-US|quote=Anish Giri needs very little introduction. He is a Russian born Dutch Super-GM, with peak rating of 2798. […] Not as widely known however, is the fact that from the age of 8 until 14, he lived in Sapporo, Japan, where he joined the Sapporo Chess Club, winning the Sapporo Championship in 2004.}}</ref><ref>{{Cite book|last=Giri|first=Anish|url=https://books.google.com/books?id=5yVBCwAAQBAJ&q=Sapporo+anish+giri|title=Anish Giri: My Junior Years in 20 Games|date=7 korrik 2014|publisher=New In Chess|isbn=978-90-5691-552-0|pages=6-7,9-10|language=en}}</ref> Që nga shkurti i vitit 2008, Giri dhe familja e tij kanë jetuar në qytetin holandez [[Rijswijk, Holandë|Rijswijk]], ku babai i tij punonte në një fondacion kërkimor dhe konsulence. Në qershor të vitit 2013, Giri u diplomua nga Kolegji Grotius në [[Delft]]. Gjyshja e tij nga babai është indiane<ref>@anishgiri (12 nëntor 2014). [https://x.com/anishgiri/status/532566999764058112 "Those who ask why my name looks Indian, it makes some sense,since my father is from Nepal and grandmother from India"] (Tweet) – via [[Twitter]].</ref> dhe është me prejardhje indo-nepaleze. Ai flet rrjedhshëm anglisht, rusisht dhe holandisht, dhe gjithashtu mund të flasë nepalisht dhe pak gjeorgjisht.<ref>{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=YPBYJBUulys|title=GM Anish Giri: "The Indian language is best for trash talking!" {{!}} Exclusive Interview|date=4 maj 2022|last=World Chess|access-date=3 shkurt 2025|via=[[YouTube]]|language=en}}</ref> ==Karriera e shahut== Giri filloi të luante shah me nënën e tij në moshën gjashtë vjeç.<ref>{{cite interview|first=Anish|last=Giri|interviewer=Will Stewart|url=https://www.ichess.net/2011/07/27/anish-giri-chess-interview/|title=Exclusive Interview with GM Anish Giri|date=27 korrik 2011|work=iChess.net|access-date=14 nëntor 2017|language=en-US}}</ref> Në moshën 11 vjeç, ai u vlerësua mbi 2100 (ekspert i nivelit të mesëm; pak nën mjeshtër) dhe vazhdoi të forcohej. Klubi i parë i Girit ishte një klub sportiv rinor lokal në Shën Petersburg, ku trajnerët e tij ishin Asya Kovalyova dhe Andrei Praslov. Ai ishte anëtar i Shoqatës së Shahut të Japonisë dhe Klubit të Shahut të Saporos gjatë qëndrimit të tij në Japoni. Në vitin 2004, ai fitoi Kampionatin e Shahut të Saporos.<ref>{{cite web|url=https://japanchess.org/2021/11/gm-anish-giri-1125/|title=1/25 GM Anish Giri の生放送、日本トップ選手との同時対局！|date=24 nëntor 2021|access-date=25 nëntor 2021|language=ja}}</ref> Giri u zhvillua shpejt si junior, vlerësimi i tij u rrit me shpejtësi midis prillit 2006 dhe korrikut 2010 nga 2114 në 2672.<ref>{{cite web|title=FIDE profile info - Giri, Anish|url=https://ratings.fide.com/profile/24116068/chart|website=FIDE|language=en|access-date=19 qershor 2022}}</ref> Giri punoi me trajnerin [[Vladimir Chuchelov]] midis viteve 2009-2012 dhe rifilloi në vitin 2017. Giri punoi gjithashtu me [[Vladimir Tukmakov]] midis viteve 2013 dhe 2016. ===2007–2008=== Giri ndau vendin e parë në Kampionatin e Ligës së Lartë Ruse për Djem nën 14 vjeç me rezultatin 6½/9, duke fituar Kampionatin e Djemve nën 16 vjeç të Shën Petersburgut dhe duke u renditur i treti në turneun e moshës nën 18 vjeç në vitin 2007. Vitin tjetër ai zuri vendin e parë në Blokadny Saint Petersburg Open dhe fitoi Petrograd Winter Open me rezultatin 8½/9. Ai vazhdoi me normën e tij të parë të Mjeshtrit të madh, të arritur në Intomart GfK Open duke ndarë vendin e parë me 7/9 në prill 2008, duke ndarë vendin e dytë në Kunsthalle GM Open dhe duke arritur normën e tij të dytë të Mjeshtrit të madh në [[Groningen]] duke ndarë vendin e katërt me 6½/9. ===2009=== [[Skeda:Anish Giri.jpg|parapamje|Giri në [[Turneu i shahut Corus 2009|turneun e shahut Corus 2009]] në [[Wijk aan Zee]]]] Paraqitja e parë e Girit në një turne të madh erdhi në vendin e dytë të ndarë në Grupin C të Corus Chess në janar 2009, duke i dhënë atij normën e tretë të Mjeshtrit të madh, ndërsa statusi i tij i Mjeshtrit të madh u konfirmua në qershor.<ref>{{cite web|title=FIDE Title Applications|url=http://ratings.fide.com/title_applications.phtml?details=1&id=24116068&title=GM&pb=23|website=FIDE|language=en|access-date=21 dhjetor 2014}}</ref> Ai gjithashtu ndau vendin e dytë në Dutch Open, fitoi Kampionatin Hollandez dhe ndau vendin e dytë në turneun Univer. ===2010=== Performanca e tij në Grupin C të Corus Chess të vitit të kaluar i siguroi atij një vend në Grupin B në vitin 2010. Ai e fitoi turneun me një rezultat prej 9/13, gjysmë pike përpara [[Arkadij Naiditsch]]. Pavarësisht një rezultati zhgënjyes në Kampionatin Evropian Individual, ai barazoi një ndeshje me [[Nigel Short]] dhe fitoi turneun Sigeman & Co duke shënuar 4½/5, duke u renditur i dyti në Kampionatin Holandez pas [[Erwin L'Ami]] dhe ishte një nga shënuesit më të mirë për ekipin Rising Stars gjatë turneut NH kundër ekipit Experienced, por nuk mundi të kualifikohej për turneun Melody Amber, duke humbur në barazime kundër [[Hikaru Nakamura]].<ref>{{cite web|url=http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=6378|title=Sigeman: Giri wins with 4½/5 and a 2936 performance|date=31 maj 2010|publisher=ChessBase|access-date=31 maj 2010|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20100603125818/http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=6378|archive-date=3 qershor 2010|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.chess.co.uk/twic/chessnews/events/nh-chess-tournament-2010|title=NH Chess Tournament 2010|publisher=The Week in Chess|date=22 gusht 2011|access-date=18 tetor 2011|language=en}}</ref> Në maj 2010 u zbulua se Giri kishte ndihmuar [[Viswanathan Anand]] në përgatitje për [[Kampionati Botëror i Shahut 2010|Kampionatin Botëror të Shahut 2010]] kundër sfiduesit [[Veselin Topalov]]. Anand fitoi ndeshjen 6½–5½ për të ruajtur titullin.<ref>{{cite web|url=http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=6346|title=Anand in Playchess – the helpers in Sofia|publisher=Chessbase|date=19 maj 2010|access-date=19 maj 2010|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20100522043142/http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=6346|archive-date=22 maj 2010|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.chessvibes.com/reports/carlsen-giri-kasparov-and-kramnik-all-helped-anand/|title=Carlsen, Giri, Kasparov and Kramnik all helped Anand|publisher=Chessvibes|date=20 maj 2010|access-date=20 maj 2010|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20100523074042/http://www.chessvibes.com/reports/carlsen-giri-kasparov-and-kramnik-all-helped-anand/|archive-date=23 maj 2010|url-status=live}}</ref> ===2011=== Në paraqitjen e tij të parë në [[Turneu i shahut Tata Steel 2011|turneun Tata Steel 2011]] ai arriti rezultatin 6½/13 (+2–2=9) dhe mundi [[Magnus Carlsen]] duke luajtur me gurët e zinj në 22 lëvizje.<ref>{{cite web |url=http://theweekinchess.com/chessnews/events/73rd-tata-steel-chess-tournament-2011 |title=73rd Tata Steel Chess Tournament 2011 |website=[[The Week in Chess]] |access-date=19 mars 2019 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.chess.com/news/view/giri-stuns-carlsen-in-tata-steel-5086 |title=Giri Stuns Carlsen In Tata Steel |last=Emmett (SonofPearl) |first=Ryan |website=[[Chess.com]] |date=17 janar 2011 |access-date=19 mars 2019 |language=en-US}}</ref> Gjithashtu, ai u shpall kampion i Holandës për herë të dytë dhe ndau vendin e parë në turneun Sigeman & Co me [[Wesley So]] dhe [[Hans Tikkanen]].<ref>{{cite web |url=http://theweekinchess.com/chessnews/events/19th-sigeman-co-2011 |title=19th Sigeman & Co 2011 |website=[[The Week in Chess]] |access-date=19 mars 2019 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.chess.com/news/view/three-way-tie-at-sigeman-2593 |title=Three-Way Tie At Sigeman |last=Emmett (SonofPearl) |first=Ryan |website=Chess.com |date=8 maj 2012 |access-date=19 mars 2019 |language=en-US}}</ref> ===2012–2013=== Pavarësisht se ishte lojtari me renditjen më të ulët, Giri fitoi [[Turneu i shahut Reggio Emilia|turneun e shahut Reggio Emilia]] në vitin 2012, siguroi titullin e tij të tretë si kampion i Holandës dhe ndau vendin e tretë në turneun prestigjioz Biel Chess Festival.<ref>{{cite web |title=Giri and Lanchava win Dutch Championship titles |url=http://www.theweekinchess.com/chessnews/events/2nd-science-park-amsterdam-tournaments-2012/giri-and-lanchava-take-dutch-championship-titles |website=The Week In Chess |publisher=Mark Crowther |access-date=15 shkurt 2015 |language=en}}</ref> Përmirësimi i tij i qëndrueshëm vazhdoi me zënien e vendit të katërt në Reykjavik Open dhe një fitore në ndeshjen kundër [[Vassily Ivanchuk]] në Leon në vitin 2013.<ref>{{cite web |title=Giri beats Ivanchuk in Leon |url=http://en.chessbase.com/post/giri-beats-ivanchuk-in-leon-120613 |website=ChessBase |date=10 qershor 2013 |access-date=2 gusht 2015 |language=en}}</ref> Giri mori pjesë në ciklin [[FIDE Grand Prix]] të viteve 2012/13, por nuk arriti të kualifikohej për Turneun e Kandidatëve. ===2014–2015=== Në vitin 2014, Giri ndau vendin e dytë në turneun Tata Steel, fitoi medaljen e bronztë individuale për performancën e tij në tabelën e parë në [[Olimpiada e 41-të të Shahut|Olimpiadën e 41-të të Shahut]] në [[Tromsø]] dhe u rendit i dyti në turneun e fortë [[Qatar Masters Open]].<ref>{{cite web |title=Results - Tata Steel Chess |url=http://www.tatasteelchess.com/history/recent/year/2014/standings/1 |website=Tata Steel Chess |access-date=2 gusht 2015 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Tromso Final |url=http://en.chessbase.com/post/tromso-final |website=ChessBase |date=14 gusht 2014 |access-date=2 gusht 2015 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Yu Yangyi wins Qatar Masters Open 2014 |url=http://en.chessbase.com/post/yu-yangyi-wins-qatar-masters-open-2014 |website=ChessBase |date=4 dhjetor 2014 |access-date=2 gusht 2015 |language=en}}</ref> Në shkurt 2015, Giri e kaloi për pak kohë pragun e 2800 pikëve në renditjen "live" të FIDE-s pasi mundi [[Peter Svidler]] në [[FIDE Grand Prix 2014–15|FIDE Grand Prix]] në Tbilisi, por nuk arriti ta ruante atë nivel renditjeje deri në fund të muajit për t'u përfshirë në renditjen zyrtare.<ref>{{cite web |last=Doggers (PeterDoggers) |first=Peter |title=Giri Crosses 2800 Mark As Tbilisi Grand Prix Takes Off |url=https://www.chess.com/news/view/giri-crosses-2800-mark-as-tbilis-grand-prix-takes-off-4638 |access-date=20 prill 2021 |website=[[Chess.com]] |date=15 shkurt 2015 |language=en-US}}</ref><ref>{{cite web |date=15 shkurt 2015 |title=Tbilisi Rd1: Giri newest 2800! |url=https://en.chessbase.com/post/tbilisi-rd1-giri-newest-2800 |access-date=20 prill 2021 |website=Chess News |language=en}}</ref> Giri mori pjesë në ciklin FIDE Grand Prix të viteve 2014/15, por sërish nuk arriti të kualifikohej për Turneun e Kandidatëve. ===2016=== Në mars të vitit 2016, Giri mori pjesë në [[Turneu i Kandidatëve 2016|Turneun e Kandidatëve 2016]] në Moskë, pasi u kualifikua (për herë të parë) si një nga dy lojtarët me renditjen mesatare më të lartë për vitin 2015. Në këtë turne, ai barazoi të 14 ndeshjet dhe ishte i vetmi lojtar që e përfundoi turneun pa asnjë humbje. Ai shkoi në turne i shoqëruar nga bashkëshortja e tij, [[Sopiko Guramishvili]], dhe trajneri i tij, [[Vladimir Tukmakov]].<ref>{{cite web |url=http://theweekinchess.com/chessnews/events/fide-candidates-2016 |title=FIDE Candidates 2016 |website=[[The Week in Chess]] |access-date=19 mars 2019 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.chess.com/news/view/karjakin-wins-candidates-tournament-qualifies-for-world-title-match-7629 |title=Karjakin Wins Candidates' Tournament, Qualifies For World Title Match |last=Doggers (PeterDoggers) |first=Peter |website=[[Chess.com]] |date=28 mars 2016 |access-date=19 mars 2019 |language=en-US}}</ref> Që nga viti 2016, Giri sponsorizohet nga firma e tregtimit financiar [[Optiver]].<ref>{{cite news |title=Optiver Loves Chess |url=https://www.optiver.com/insights/news-articles/optiver-loves-chess/ |website=Optiver |access-date=6 shkurt 2021 |language=en-US}}</ref> ===2017=== Giri u rendit i gjashtë në [[Norway Chess]] me një rezultat 4½/9, duke arritur fitore ndaj [[Maxime Vachier-Lagrave]] dhe Anandit, por humbi një ndeshje të shpejtë dhe shkatërrimtare në 17 lëvizje kundër [[Vladimir Kramnik]].<ref>{{cite web |date=16 qershor 2017 |title=Levon Aronian wins Norway Chess 2017! |url=https://en.chessbase.com/post/levon-aronian-wins-norway-chess-2017 |access-date=20 prill 2021 |website=Chess News |language=en}}</ref> Në prill të vitit 2017, Giri fitoi Reykjavik Open me një rezultat 8½/10 (+7–0=3). Ai u rendit i katërti në turneun Your Next Move (në disiplinat Rapid dhe Blitz) në [[Leuven]]; kjo ishte e vetmja pjesëmarrje e tij në [[Grand Chess Tour]] për atë vit. Në [[FIDE Grand Prix]], ai u rendit i nënti në [[Moskë]], i pesti në [[Gjenevë]] dhe i trembëdhjeti në [[La Palma]], duke përfunduar i dymbëdhjeti në renditjen e përgjithshme. Ai arriti në raundin e katërt të Seksionit 3 të [[Kupa e Botës së Shahut 2017|Kupës së Botës së Shahut]], ku humbi ndaj [[Vassily Ivanchuk]] në tiebreak. Ai fitoi Kupën Evropiane të Klubeve si pjesë e ekipit Globus, së bashku me lojtarë të tjerë si [[Vladimir Kramnik]], [[Alexander Grischuk]] dhe [[Sergey Karjakin]].<ref>{{cite web |last=Doggers (PeterDoggers) |first=Peter |title=Globus Wins European Club Cup; Kramnik To Miss Candidates? |url=https://www.chess.com/news/view/globus-wins-european-club-cup-kramnik-to-miss-candidates |website=[[Chess.com]] |date=14 tetor 2017 |access-date=20 prill 2021 |language=en-US}}</ref> ===2018=== Giri e nisi vitin 2018 duke ndarë vendin e parë me Carlsenin me një rezultat 9/13 (+5–0=8) në [[Turneu i shahut Tata Steel 2018|Tata Steel Masters të 80-të]]. Ai u mund nga Carlseni në blitz tiebreak me rezultatin 1½–½.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2018/feb/02/magnus-carlsen-back-to-form-wijk-victory |title=Chess: Magnus Carlsen storms back into form with Wijk aan Zee victory |last=Barden |first=Leonard |date=2 shkurt 2018 |work=[[The Guardian]] |access-date=19 mars 2019 |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{cite web |url=https://en.chessbase.com/post/tata-steel-chess-round-13 |title=Tata Steel Chess: Carlsen, the Roger Federer of chess |date=29 janar 2018 |website=Chess News |language=en |access-date=19 mars 2019}}</ref> Në prill 2018, ai mori pjesë në edicionin e pestë të [[Shamkir Chess]], duke u renditur i gjashti me një rezultat 4½/9 (+1–1=7). Në korrik 2018, ai garoi në [[Dortmund Sparkassen Chess Meeting#2018|Dortmund Sparkassen Chess Meeting të 46-të]], duke zënë vendin e dytë me një rezultat 4/7 (+2–1=4).<ref>[http://theweekinchess.com/chessnews/events/46th-dortmund-sparkassen-chess-meeting-2018 46th Dortmund Sparkassen Chess-Meeting 2018] ''The Week in Chess''</ref> Në nëntor 2018, ai ndau vendin e parë në Dute Cup të 2-të në [[Shenzhen]], së bashku me Vachier-Lagrave dhe [[Ding Liren]], por u rendit i dyti në tiebreak.<ref>[https://theweekinchess.com/chessnews/events/2nd-dt-cup-2018 "2nd DT Cup 2018"]. ''The Week in Chess''.</ref> ===2019=== Giri mori pjesë në [[Turneu i shahut Tata Steel 2019|Tata Steel Masters të 81-të]] në janar 2019, duke u renditur i dyti me 8½/13 pikë (+5−1=7). Në mars 2019, Giri fitoi edicionin e tretë të Shenzhen Masters (Dute Cup), duke u renditur i pari me 6½/10 (+3−0=7).<ref>[https://theweekinchess.com/chessnews/events/3rd-du-te-cup-2019 "3rd du te Cup 2019"]. ''The Week in Chess''.</ref> Në maj, Giri mori pjesë në [[FIDE Grand Prix]] në [[Moskë]], i cili është pjesë e ciklit kualifikues për [[Kampionati Botëror i Shahut 2020|Kampionatin Botëror të Shahut 2020]]. Turneu përfshinte 16 lojtarë dhe ai u eliminua pas një humbjeje të papritur ndaj lojtarit me renditjen më të ulët, Mjeshtrit të Madh [[Daniil Dubov]], në raundin e parë.<ref>{{cite web |url=https://www.chess.com/news/view/fide-grand-prix-moscow-round-1-game-2 |title=Top GMs Exit Early After Bloody FIDE Grand Prix Day 2 |first=Peter |last=Doggers |website=[[Chess.com]] |date=18 maj 2019 |language=en}}</ref> Në dhjetor 2019, Giri u kualifikua për Turneun e Kandidatëve 2020 si lojtari me renditjen më të lartë në FIDE për periudhën 12-mujore (janar–dhjetor 2019). ==Stili i lojës== Stili i lojës së Girit është përshkruar si "i fortë dhe konservator" në terma shahu. Kjo e bën atë shumë të vështirë për t'u mposhtur, por gjithashtu bën që ai shpesh të humbasë mundësinë për të shndërruar një avantazh në një fitore.<ref>[https://www.chess.com/article/view/candidate-profile-anish-giri Candidate Profile: Anish Giri] 3 mars 2016</ref> Megjithatë, kolegët e tij i pranojnë pikat e tij të forta si lojtar, me Mjeshtrin e madh [[Arkadij Naiditsch]] që mendon se mposhtja e [[Magnus Carlsen]] është më e lehtë sesa mposhtja e Girit.<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=6iocUXhEkho|title=Chessbase India interview with Delhi International 2018 winner GM Arkadij Naiditsch|website=[[YouTube]]|date=16 janar 2018|language=en|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211215/6iocUXhEkho|archive-date=15 dhjetor 2021|url-status=live}}{{cbignore}}</ref> ==Jeta personale== Giri flet rusisht, anglisht dhe holandisht. Kur ishte fëmijë, ai fliste gjithashtu nepalisht dhe japonisht.<ref>{{cite web|title=Anish Giri reveals how many languages he speaks!|url=https://www.youtube.com/watch?v=RftkB-u0mF4|date=10 shtator 2025|publisher=[[FIDE]]|via=[[YouTube]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20251212061141/https://www.youtube.com/watch?v=RftkB-u0mF4|archive-date=12 dhjetor 2025|url-status=bot: unknown|access-date=30 shtator 2026}}</ref> Ai është i martuar me shahisten dhe mjeshtren ndërkombëtare [[Sopiko Guramishvili]]; çifti u martua më 18 korrik 2015.<ref>{{cite web |date=23 korrik 2015 |title=Anish and Sopiko tie the knot |url=https://en.chessbase.com/post/anish-and-sopiko-tie-the-knot |access-date=6 shkurt 2021 |website=Chess News |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Another Chess Wedding: Anish Giri becomes a Son in Law of Georgia, and Sopiko Guramishvili Marries One of the World's Top Players |url=http://chess-news.ru/en/node/19582 |access-date=6 shkurt 2021 |website=ChessNews |language=en}}</ref> Ata kanë dy djem dhe një vajzë.<ref>{{cite web |url=https://chessbase.in/news/Best-of-Anish-Giri-interviews |title=The best of Anish Giri interviews |publisher=Chessbase India |author=Sagar Shah |date=28 qershor 2020 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=ChessBase India |url=https://www.youtube.com/post/Ugyo03P7qFHhwqiW88x4AaABCQ |website=Youtube |date=29 qershor 2021 |access-date=27 korrik 2021 |language=en}}</ref> Në një intervistë gjatë [[Turneu i Kandidatëve 2020–2021|Turneut të Kandidatëve 2020–2021]], Giri deklaroi se nuk e zotëronte më [[Ligji i shtetësisë ruse|shtetësinë ruse]].<ref>{{Cite web | url=https://chess24.com/en/read/news/giri-the-tournament-ended-surprisingly-chaotically |title=Anish Giri: "The tournament ended surprisingly chaotically" |archive-url=https://web.archive.org/web/20220205131225/https://chess24.com/en/read/news/giri-the-tournament-ended-surprisingly-chaotically |archive-date=5 shkurt 2022 |language=en}}</ref> Ai ka bërë analiza të detajuara të disa ndeshjeve të nivelit të lartë për faqen e njohur të shahut [[ChessBase]]<ref name="ChessBase">{{cite news |url=http://chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=6327 |title=Sofia World Championship: Giri on game twelve |date=11 maj 2010 |publisher=ChessBase |access-date=11 maj 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20100514102519/http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=6327 |archive-date=14 maj 2010 |url-status=live}}</ref> dhe ka shkruar artikuj të ndryshëm, përfshirë analiza të ndeshjeve të tij për revista shahu si ''[[New in Chess]]'', ''[[64 (revistë)|64]]'', dhe ''Schach Magazin 64''. Ai ka qenë gjithashtu kolumnist për revistën ChessVibes Training. Giri ka krijuar katër kurse në platformën Chessable, të cilat trajtojnë hapjet [[Mbrojtja Siciliane, Varianti Najdorf|Sicilian Najdorf]], [[Mbrojtja Siciliane, Varianti i Dragoit|Sicilian Dragon]], [[Mbrojtja Franceze]] dhe [[Mbrojtja Grünfeld]].<ref>{{cite web |title=Lifetime Repertoires: French Defense |url=https://www.chessable.com/lifetime-repertoires-french-defense/course/42549/ |access-date=14 qershor 2021 |website=Chessable |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Lifetime Repertoires: Najdorf Sicilian |url=https://www.chessable.com/lifetime-repertoires-najdorf-sicilian/course/56567/ |access-date=14 qershor 2021 |website=Chessable |language=en}}</ref> Në vitin 2014, Giri botoi librin e tij të parë, ''My Junior Years In 20 Games''.<ref name="GoogleBooks">{{cite news |url=https://books.google.com/books?id=5yVBCwAAQBAJ&q=my+junior+years+anish+giri |title=Anish Giri: My Junior Years in 20 Games - Google Books |isbn=9789056915520 |last1=Giri |first1=Anish |date=7 korrik 2014|publisher=New In Chess|language=en}}</ref> Ai gjithashtu zotëron një kanal në [[YouTube]], i cili numëron mbi 229,000 abonentë që nga prilli i vitit 2026.<ref>[https://www.youtube.com/@AnishGiriOfficial "Anish Giri - YouTube"]. [[YouTube]].</ref> ==Referime== {{reflist}} ==Lidhje të jashtme== *[https://anishgiriofficial.com/ Faqja zyrtare] *[https://ratings.fide.com/profile/24116068 Anish Giri] karta e vlerësimit në [[FIDE]] *[https://www.chess.com/players/anish-giri Anish Giri] profili i lojtarit në [[Chess.com]] *[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=107252 Anish Giri] profili i lojtarit dhe lojërat në [[Chessgames.com]] [[Kategoria:Lindje 1994]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Shahistë holandezë]] [[Kategoria:Mjeshtra të mëdhenj shahu]] [[Kategoria:Garues të Olimpiadës së Shahut]] [[Kategoria:Shahistë të shekullit të 21-të]] 325p0xnoha158h63n39b1ctv74uxt9i Optogjenetika 0 386689 3053154 3047192 2026-10-02T22:02:09Z InternetArchiveBot 115207 Adding 2 books for [[Wikipedia:Vërtetueshmëria]] (20261002sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 3053154 wikitext text/x-wiki '''Optogjenetika''' është një teknikë biologjike për të kontrolluar aktivitetin e [[Neuroni|neuroneve]] ose llojeve të tjera të qelizave me [[Drita|dritë]] . Kjo arrihet me anë të shprehjes së kanaleve jonike, pompave ose enzimave të ndjeshme ndaj dritës, posaçërisht në qelizat e synuara. Në nivelin e [[Qeliza|qelizave]] individuale, enzimat e aktivizuara nga drita dhe faktorët e transkriptimit lejojnë kontroll të saktë të shtigjeve biokimike të sinjalizimit.<ref name=":4">{{Cite journal|vauthors=Shimizu-Sato S, Huq E, Tepperman JM, Quail PH|date=2002|title=A light-switchable gene promoter system|url=https://archive.org/details/sim_nature-biotechnology_2002-10_20_10/page/n129|journal=Nature Biotechnology|volume=20|issue=10|pages=1041–1044|doi=10.1038/nbt734|pmid=12219076}}</ref> Në [[Neuroshkenca|neuroshkencën e sistemeve]], aftësia për të kontrolluar aktivitetin e një grupi të përcaktuar gjenetikisht të neuroneve është përdorur për të kuptuar kontributin e tyre në vendimmarrje,<ref>{{Cite journal|display-authors=6|vauthors=Guo ZV, Li N, Huber D, Ophir E, Gutnisky D, Ting JT, Feng G, Svoboda K|date=2014|title=Flow of cortical activity underlying a tactile decision in mice|journal=Neuron|volume=81|issue=1|pages=179–194|doi=10.1016/j.neuron.2013.10.020|pmc=3984938|pmid=24361077}}</ref> të mësuarit,<ref>{{Cite journal|display-authors=6|vauthors=Lak A, Okun M, Moss MM, Gurnani H, Farrell K, Wells MJ, Reddy CB, Kepecs A, Harris KD, Carandini M|date=2020|title=Dopaminergic and Prefrontal Basis of Learning from Sensory Confidence and Reward Value|journal=Neuron|volume=105|issue=4|pages=700–711.e6|doi=10.1016/j.neuron.2019.11.018|pmc=7031700|pmid=31859030}}</ref> kujtesën e frikës,<ref>{{Cite journal|vauthors=Liu X, Ramirez S, Pang PT, Puryear CB, Govindarajan A, Deisseroth K, Tonegawa S|date=2012|title=Optogenetic stimulation of a hippocampal engram activates fear memory recall|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2012-04-19_484_7394/page/381|journal=Nature|volume=484|issue=7394|pages=381–385|bibcode=2012Natur.484..381L|doi=10.1038/nature11028|pmc=3331914|pmid=22441246}}</ref> çiftëzimin,<ref>{{Cite journal|vauthors=Tanaka R, Higuchi T, Kohatsu S, Sato K, Yamamoto D|date=2017|title=Optogenetic Activation of the ''fruitless''-Labeled Circuitry in ''Drosophila subobscura'' Males Induces Mating Motor Acts|journal=The Journal of Neuroscience|volume=37|issue=48|pages=11662–11674|doi=10.1523/JNEUROSCI.1943-17.2017|pmc=6705751|pmid=29109241}}</ref> varësinë,<ref>{{Cite journal|vauthors=Stamatakis AM, Stuber GD|date=2012|title=Optogenetic strategies to dissect the neural circuits that underlie reward and addiction|journal=Cold Spring Harbor Perspectives in Medicine|volume=2|issue=11|pages=a011924|doi=10.1101/cshperspect.a011924|pmc=3543095|pmid=23043156}}</ref> të ushqyerit,<ref>{{Cite journal|last=Musso|first=Pierre-Yves|last2=Junca|first2=Pierre|last3=Jelen|first3=Meghan|last4=Feldman-Kiss|first4=Damian|last5=Zhang|first5=Han|last6=Chan|first6=Rachel CW|last7=Gordon|first7=Michael D|date=19 korrik 2019|editor-last=Ramaswami|editor-first=Mani|editor2-last=Dulac|editor2-first=Catherine|title=Closed-loop optogenetic activation of peripheral or central neurons modulates feeding in freely moving Drosophila|journal=eLife|volume=8|pages=e45636|doi=10.7554/eLife.45636|issn=2050-084X|pmc=6668987|pmid=31322499|doi-access=free}}</ref> dhe lëvizjen.<ref>{{Cite journal|last=Feng|first=Kai|last2=Sen|first2=Rajyashree|last3=Minegishi|first3=Ryo|last4=Dübbert|first4=Michael|last5=Bockemühl|first5=Till|last6=Büschges|first6=Ansgar|last7=Dickson|first7=Barry J.|date=2 dhjetor 2020|title=Distributed control of motor circuits for backward walking in Drosophila|journal=Nature Communications|language=en|volume=11|issue=1|pages=6166|bibcode=2020NatCo..11.6166F|doi=10.1038/s41467-020-19936-x|issn=2041-1723|pmc=7710706|pmid=33268800}}</ref> Në një aplikim të parë mjekësor të teknologjisë optogjenetike, shikimi u rikthye pjesërisht në një pacient të verbër me retinit pigmentozë .<ref name=":13">{{Cite journal|display-authors=6|vauthors=Sahel JA, Boulanger-Scemama E, Pagot C, Arleo A, Galluppi F, Martel JN, Esposti SD, Delaux A, de Saint Aubert JB, de Montleau C, Gutman E, Audo I, Duebel J, Picaud S, Dalkara D, Blouin L, Taiel M, Roska B|date=2021|title=Partial recovery of visual function in a blind patient after optogenetic therapy|journal=Nature Medicine|volume=27|issue=7|pages=1223–1229|doi=10.1038/s41591-021-01351-4|pmid=34031601|doi-access=free}}</ref> == Hyrje == Teknikat optogjenetike janë futur gjithashtu për të hartëzuar lidhshmërinë funksionale të trurit ''.''<ref>{{Cite journal|last=Lim|first=Diana|last2=LeDue|first2=Jeffrey|last3=Mohajerani|first3=Majid|last4=Vanni|first4=Matthieu|last5=Murphy|first5=Timothy|date=2013|title=Optogenetic approaches for functional mouse brain mapping|journal=Frontiers in Neuroscience|volume=7|page=54|doi=10.3389/fnins.2013.00054|issn=1662-453X|pmc=3622058|pmid=23596383|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Lee|first=Candice|last2=Lavoie|first2=Andreanne|last3=Liu|first3=Jiashu|last4=Chen|first4=Simon X.|last5=Liu|first5=Bao-hua|date=2020|title=Light Up the Brain: The Application of Optogenetics in Cell-Type Specific Dissection of Mouse Brain Circuits|journal=Frontiers in Neural Circuits|volume=14|page=18|doi=10.3389/fncir.2020.00018|issn=1662-5110|pmc=7193678|pmid=32390806|doi-access=free}}</ref> Duke ndryshuar aktivitetin e neuroneve të etiketuara gjenetikisht me dritë dhe duke përdorur teknika të imazherisë dhe elektrofiziologjisë për të regjistruar aktivitetin e qelizave të tjera, studiuesit mund të identifikojnë varësitë statistikore midis qelizave dhe rajoneve të trurit.<ref>{{Cite journal|last=Franconville|first=Romain|last2=Beron|first2=Celia|last3=Jayaraman|first3=Vivek|date=20 gusht 2018|editor-last=VijayRaghavan|editor-first=K|editor2-last=Scott|editor2-first=Kristin|editor3-last=Heinze|editor3-first=Stanley|title=Building a functional connectome of the Drosophila central complex|journal=eLife|volume=7|pages=e37017|doi=10.7554/eLife.37017|issn=2050-084X|pmc=6150698|pmid=30124430|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Chen|first=Chenghao|last2=Agrawal|first2=Sweta|last3=Mark|first3=Brandon|last4=Mamiya|first4=Akira|last5=Sustar|first5=Anne|last6=Phelps|first6=Jasper S.|last7=Lee|first7=Wei-Chung Allen|last8=Dickson|first8=Barry J.|last9=Card|first9=Gwyneth M.|last10=Tuthill|first10=John C.|date=6 dhjetor 2021|title=Functional architecture of neural circuits for leg proprioception in Drosophila|journal=Current Biology|language=en|volume=31|issue=23|pages=5163–5175.e7|bibcode=2021CBio...31E5163C|doi=10.1016/j.cub.2021.09.035|issn=0960-9822|pmc=8665017|pmid=34637749}}</ref> Një element i rëndësishëm historik është se konceptet e para të optogjenetikës u zhvilluan në fillim të viteve 2000, kur shkencëtarë si Karl Deisseroth, Edward Boyden dhe kolegët e tyre kombinuan gjenetikën me përdorimin e proteinave të tipit opsine, të ndjeshme ndaj dritës, të izoluara nga algat dhe mikroorganizma të tjera. Ky hap solli mundësinë për të kontrolluar me saktësi kohore dhe hapësinore aktivitetin e neuroneve, duke hapur rrugën për një revolucion në neuroshkencë dhe mjekësi. Në një kuptim më të gjerë, fusha e optogjenetikës përfshin gjithashtu metoda për të regjistruar aktivitetin qelizor me tregues të koduar gjenetikisht. Këta tregues, si proteinat fluorescente që ndryshojnë intensitetin e dritës në përgjigje të kalciumit ose potencialit elektrik, u japin studiuesve mundësinë të ndjekin në kohë reale mënyrën se si qelizat komunikojnë dhe përpunojnë informacion. Kjo ka hapur rrugë për të kuptuar më mirë proceset komplekse të trurit dhe për të lidhur aktivitetin qelizor me sjelljen e organizmit. Në vitin 2010, optogjenetika u zgjodh si "Metoda e Vitit" në të gjitha fushat e shkencës dhe inxhinierisë nga revista kërkimore ndërdisiplinore ''Nature Methods''.<ref>Primer on Optogenetics: {{Cite journal|vauthors=Pastrana E|year=2010|title=Optogenetics: Controlling cell function with light|journal=Nature Methods|volume=8|issue=1|pages=24–25|doi=10.1038/nmeth.f.323}}</ref><ref>Editorial: {{Cite journal|year=2010|title=Method of the Year 2010|journal=Nature Methods|volume=8|issue=1|pages=1|doi=10.1038/nmeth.f.321|doi-access=free}}</ref><ref>Commentary: {{Cite journal|vauthors=Deisseroth K|date=2011|title=Optogenetics|journal=Nature Methods|volume=8|issue=1|pages=26–29|doi=10.1038/nmeth.f.324|pmc=6814250|pmid=21191368}}</ref> Në të njëjtin vit, një artikull mbi "Përparimet e Dekadës" në revistën kërkimore akademike [[Revista Science|''Science'']] nxori në pah optogjenetikën.<ref>{{Cite journal|last=News Staff|date=2010|title=Insights of the decade. Stepping away from the trees for a look at the forest. Introduction|url=https://archive.org/details/sim_science_2010-12-17_330_6011/page/1612|journal=Science|volume=330|issue=6011|pages=1612–1613|bibcode=2010Sci...330.1612.|doi=10.1126/science.330.6011.1612|pmid=21163985}}</ref><ref>{{Cite web|date=17 dhjetor 2010|title=Method of the Year 2010: Optogenetics|url=https://www.youtube.com/watch?v=I64X7vHSHOE|website=Nature Video}}</ref><ref name=":7">{{Cite web|date=20 tetor 2010|title=Optogenetics: Controlling the Brain with Light|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=optogenetics-controlling|website=Scientific American|publisher=Springer Nature America, Inc.}}</ref> == Historia == Në vitin 1979, [[Francis Crick]] sugjeroi që kontrollimi i të gjitha qelizave të një lloji në tru, duke i lënë të tjerat pak a shumë të pandryshuara, është një sfidë e vërtetë për neuroshkencën. Crick spekuloi se një teknologji që përdor dritën mund të jetë e dobishme për të kontrolluar aktivitetin neuronal me saktësi kohore dhe hapësinore, por në atë kohë nuk kishte asnjë teknikë për t'i bërë neuronet të ndjeshme ndaj dritës. Në fillim të viteve 1990, LC Katz dhe E Callaway kishin treguar se drita mund të çlironte glutamatin.<ref name="Crick">{{Cite journal|vauthors=Crick F|date=1999|title=The impact of molecular biology on neuroscience|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series B, Biological Sciences|volume=354|issue=1392|pages=2021–2025|doi=10.1098/rstb.1999.0541|pmc=1692710|pmid=10670022}}</ref> Heberle dhe Büldt në vitin 1994 kishin treguar tashmë shprehjen funksionale heterologe të një bakterierodopsine për rrjedhën e joneve të aktivizuara nga drita në maja.<ref>{{Cite journal|vauthors=Hoffmann A, Hildebrandt V, Heberle J, Büldt G|date=1994|title=Photoactive mitochondria: in vivo transfer of a light-driven proton pump into the inner mitochondrial membrane of Schizosaccharomyces pombe|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=91|issue=20|pages=9367–9371|bibcode=1994PNAS...91.9367H|doi=10.1073/pnas.91.20.9367|pmc=44813|pmid=7937771|doi-access=free}}</ref> Në vitin 1995, Georg Nagel et al. dhe Ernst Bamberg provuan shprehjen heterologe të rodopsinave mikrobike (gjithashtu bakteriorhodopsina dhe gjithashtu në një sistem jo-nervore, oocitet Xenopus) (Georg Nagel et al., 1995, FEBS Lett.) dhe treguan rrymë të induktuar nga drita. Metoda më e hershme e synuar gjenetikisht që përdori dritën për të kontrolluar neuronet e sensibilizuara ndaj rodopsinës u raportua në janar 2002, nga Boris Zemelman dhe Gero Miesenböck, të cilët përdorën neurone gjitarësh të kultivuara me rodopsinë ''[[Miza e uthullës|Drosophila]]'' .<ref name="Zemelman 2002">{{Cite journal|vauthors=Zemelman BV, Lee GA, Ng M, Miesenböck G|date=2002|title=Selective photostimulation of genetically chARGed neurons|journal=Neuron|volume=33|issue=1|pages=15–22|doi=10.1016/S0896-6273(01)00574-8|pmid=11779476|doi-access=free}}</ref> Në vitin 2003, Zemelman dhe Miesenböck zhvilluan një metodë të dytë për aktivizimin e neuroneve të varura nga drita, në të cilën kanalet e vetme jonotropike TRPV1, TRPM8 dhe P2X2 u mbyllën nga ligandë të fotokafazuar në përgjigje të dritës.<ref name="ReferenceA">{{Cite journal|vauthors=Zemelman BV, Nesnas N, Lee GA, Miesenbock G|date=2003|title=Photochemical gating of heterologous ion channels: remote control over genetically designated populations of neurons|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=100|issue=3|pages=1352–1357|bibcode=2003PNAS..100.1352Z|doi=10.1073/pnas.242738899|pmc=298776|pmid=12540832|doi-access=free}}</ref> Duke filluar nga viti 2004, grupet Kramer dhe Isacoff zhvilluan fotoçelës organikë ose komponime "të mbyllura në mënyrë të kthyeshme" në bashkëpunim me grupin Trauner që mund të bashkëveprojnë me kanalet jonike të futura gjenetikisht.<ref>{{Cite journal|vauthors=Banghart M, Borges K, Isacoff E, Trauner D, Kramer RH|date=2004|title=Light-activated ion channels for remote control of neuronal firing|journal=Nature Neuroscience|volume=7|issue=12|pages=1381–1386|doi=10.1038/nn1356|pmc=1447674|pmid=15558062}}</ref><ref>{{Cite journal|vauthors=Volgraf M, Gorostiza P, Numano R, Kramer RH, Isacoff EY, Trauner D|date=2006|title=Allosteric control of an ionotropic glutamate receptor with an optical switch|journal=Nature Chemical Biology|volume=2|issue=1|pages=47–52|doi=10.1038/nchembio756|pmc=1447676|pmid=16408092}}</ref> Metodologjia TRPV1, megjithëse pa shkaktarin e ndriçimit, u përdor më pas nga disa laboratorë për të ndryshuar ushqyerjen, lëvizjen dhe rezistencën e sjelljes në kafshët laboratorike.<ref>{{Cite journal|vauthors=Arenkiel BR, Klein ME, Davison IG, Katz LC, Ehlers MD|date=2008|title=Genetic control of neuronal activity in mice conditionally expressing TRPV1|journal=Nature Methods|volume=5|issue=4|pages=299–302|doi=10.1038/nmeth.1190|pmc=3127246|pmid=18327266}}</ref><ref>{{Cite journal|display-authors=6|vauthors=Güler AD, Rainwater A, Parker JG, Jones GL, Argilli E, Arenkiel BR, Ehlers MD, Bonci A, Zweifel LS, Palmiter RD|date=2012|title=Transient activation of specific neurons in mice by selective expression of the capsaicin receptor|journal=Nature Communications|volume=3|bibcode=2012NatCo...3..746G|doi=10.1038/ncomms1749|pmc=3592340|pmid=22434189}}</ref><ref>{{Cite journal|vauthors=Wang M, Perova Z, Arenkiel BR, Li B|date=2014|title=Synaptic modifications in the medial prefrontal cortex in susceptibility and resilience to stress|journal=The Journal of Neuroscience|volume=34|issue=22|pages=7485–7492|doi=10.1523/JNEUROSCI.5294-13.2014|pmc=4035514|pmid=24872553}}</ref> Megjithatë, qasjet e bazuara në dritë për ndryshimin e aktivitetit neuronal nuk u aplikuan jashtë laboratorëve origjinalë, ndoshta sepse kanalordopsina më e lehtë për t’u përdorur u klonua menjëherë pas kësaj.<ref name="Nagel 2003">{{Cite journal|display-authors=6|vauthors=Nagel G, Szellas T, Huhn W, Kateriya S, Adeishvili N, Berthold P, Ollig D, Hegemann P, Bamberg E|date=2003|title=Channelrhodopsin-2, a directly light-gated cation-selective membrane channel|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=100|issue=24|pages=13940–13945|bibcode=2003PNAS..10013940N|doi=10.1073/pnas.1936192100|pmc=283525|pmid=14615590|doi-access=free}}</ref> Peter Hegemann, duke studiuar reagimin ndaj dritës së algave të gjelbra në Universitetin e Regensburgut, kishte zbuluar fotorryma që ishin shumë të shpejta për t'u shpjeguar nga rodopsinat klasike shtazore të shoqëruara me proteinën g.<ref>{{Cite journal|vauthors=Harz H, Hegemann P|date=6 qershor 1991|title=Rhodopsin-regulated calcium currents in Chlamydomonas|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1991-06-06_351_6326/page/488|journal=Nature|volume=351|issue=6326|pages=489–491|bibcode=1991Natur.351..489H|doi=10.1038/351489a0}}</ref> Duke bashkëpunuar me elektrofiziologun Georg Nagel në Institutin Max Planck në Frankfurt, ata mundën të demonstronin se një gjen i vetëm nga alga ''Chlamydomonas'' prodhonte fotorryma të mëdha kur shprehej në oocitin e një bretkose.<ref>{{Cite journal|vauthors=Nagel G, Ollig D, Fuhrmann M, Kateriya S, Musti AM, Bamberg E, Hegemann P|date=2002|title=Channelrhodopsin-1: a light-gated proton channel in green algae|url=https://archive.org/details/sim_science_2002-06-28_296_5577/page/2394|journal=Science|volume=296|issue=5577|pages=2395–2398|bibcode=2002Sci...296.2395N|doi=10.1126/science.1072068|pmid=12089443}}</ref> Për të identifikuar qelizat që shprehnin, ata zëvendësuan bishtin citoplazmatik të proteinës së algës me një proteinë fluoreshente YFP, duke gjeneruar mjetin e parë optogjenetik të zbatueshëm përgjithësisht.<ref name="Nagel 2003"/> Ata deklaruan në punimin e vitit 2003 se "shprehja e ChR2 në oocite ose qelizat e gjitarëve mund të përdoret si një mjet i fuqishëm për të rritur përqendrimin citoplazmatik të Ca2 <sup>+</sup> ose për të depolarizuar membranën qelizore, thjesht me anë të ndriçimit". Karl Deisseroth në Departamentin e Bioinxhinierisë në [[Universiteti Stanford|Universitetin e Stanfordit]] publikoi faqet e fletores nga fillimi i korrikut 2004 të eksperimentit të tij fillestar që tregonte aktivizimin e dritës së neuroneve që shprehnin një kanalordopsinë.<ref name="Deisseroth K. 1213–25">{{harvnb|Deisseroth|2015|pp=1213–1225}}</ref> Në gusht 2005, stafi i tij i laboratorit, përfshirë studentët e diplomuar Ed Boyden dhe Feng Zhang, në bashkëpunim me Georg Nagel, publikuan demonstrimin e parë të një sistemi optogjenetik me një përbërës të vetëm, në neurone<ref name="Boyden 2005">{{Cite journal|vauthors=Boyden ES, Zhang F, Bamberg E, Nagel G, Deisseroth K|date=2005|title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity|journal=Nature Neuroscience|volume=8|issue=9|pages=1263–1268|doi=10.1038/nn1525|pmid=16116447}}</ref> duke përdorur mutantin kanalordopsinë-2 (H134R)-eYFP nga Georg Nagel, i cili është mutanti i parë i kanalordopsinës-2 që nga karakterizimi i tij funksional nga Georg Nagel dhe Hegemann.<ref name="Nagel 2003"/> Zhuo-Hua Pan i Universitetit Shtetëror Wayne, duke bërë kërkime mbi rikthimin e shikimit pas verbërisë, provoi kanalorhodsinën në qelizat ganglionale - neuronet në sytë e njeriut që lidhen drejtpërdrejt me trurin. Vëzhgimi i parë i Pan për aktivizimin optik të neuroneve të retinës me kanalorhodopsinë ishte në shkurt 2004 sipas Pan,<ref>{{Cite web|date=1 shtator 2016|title=He may be the rightful inventor of neuroscience's biggest breakthrough in decades. But you've never heard of him|url=https://www.statnews.com/2016/09/01/optogenetics/|access-date=9 shkurt 2020|website=STAT|language=en-US}}</ref> pesë muaj para vëzhgimit fillestar të Deisseroth në korrik 2004.<ref>{{Cite journal|last=Deisseroth|first=Karl|date=26 gusht 2015|title=Optogenetics: 10 years of microbial opsins in neuroscience|journal=Nature Neuroscience|volume=18|issue=9|pages=1213–1225|doi=10.1038/nn.4091|pmc=4790845|pmid=26308982}}</ref> Në të vërtetë, neuronet e transfektuara u bënë elektrikisht aktive në përgjigje të dritës, dhe në vitin 2005 Zhuo-Hua Pan raportoi transfektim të suksesshëm in-vivo të kanalorhodopsinës në qelizat ganglionale të retinës së minjve, dhe përgjigje elektrike ndaj fotostimulimit në kulturën e prerjes së retinës.<ref name="BiCui2006">{{Cite journal|vauthors=Bi A, Cui J, Ma YP, Olshevskaya E, Pu M, Dizhoor AM, Pan ZH|date=2006|title=Ectopic expression of a microbial-type rhodopsin restores visual responses in mice with photoreceptor degeneration|journal=Neuron|volume=50|issue=1|pages=23–33|doi=10.1016/j.neuron.2006.02.026|pmc=1459045|pmid=16600853}}</ref> Kjo qasje u realizua përfundimisht në një pacient njerëzor nga Botond Roska dhe bashkëpunëtorët në vitin 2021.<ref name=":13"/> Në prill të vitit 2005, Susana Lima dhe Miesenböck raportuan përdorimin e parë të fotostimulimit P2X2 të synuar gjenetikisht për të kontrolluar sjelljen e një kafshe.<ref name="Lima 2005">{{Cite journal|vauthors=Lima SQ, Miesenböck G|date=2005|title=Remote control of behavior through genetically targeted photostimulation of neurons|url=https://archive.org/details/cell_2005-04-08_121_1/page/141|journal=Cell|volume=121|issue=1|pages=141–152|doi=10.1016/j.cell.2005.02.004|pmid=15820685|doi-access=free}}</ref> Ata treguan se fotostimulimi i grupeve të neuroneve të kufizuara gjenetikisht, siç janë ato të sistemit dopaminergjik, shkaktoi ndryshime karakteristike të sjelljes tek mizat e frutave. Në tetor 2005, Lynn Landmesser dhe Stefan Herlitze publikuan gjithashtu përdorimin e kanalrohodpsinës-2 për të kontrolluar aktivitetin neuronal në neuronet e kultivuara të hipokampusit dhe qarqet e palcës kurrizore të pulës në embrione në zhvillim të paprekura.<ref name="Li 2005">{{Cite journal|display-authors=6|vauthors=Li X, Gutierrez DV, Hanson MG, Han J, Mark MD, Chiel H, Hegemann P, Landmesser LT, Herlitze S|date=2005|title=Fast noninvasive activation and inhibition of neural and network activity by vertebrate rhodopsin and green algae channelrhodopsin|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2005-12-06_102_49/page/17816|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=102|issue=49|pages=17816–17821|bibcode=2005PNAS..10217816L|doi=10.1073/pnas.0509030102|pmc=1292990|pmid=16306259|doi-access=free}}</ref> Përveç kësaj, ata prezantuan për herë të parë rodopsinën vertebrore, një receptor të shoqëruar me proteinën G të aktivizuar nga drita, si një mjet për të penguar aktivitetin neuronal nëpërmjet rekrutimit të shtigjeve sinjalizuese intraqelizore edhe në neuronet e hipokampusit dhe embrionin e pulës në zhvillim të paprekur.<ref name="Li 2005" /> Grupet e Alexander Gottschalk dhe Georg Nagel krijuan mutantin e parë ChR2 (H134R) dhe ishin të parët që përdorën kanalordopsin-2 për të kontrolluar aktivitetin neuronal në një kafshë të paprekur, duke treguar se modelet motorike në krimbin e rrumbullakët ''C. elegans'' mund të evokoheshin nga stimulimi i dritës së qarqeve nervore të përzgjedhura gjenetikisht (botuar në dhjetor 2005).<ref>{{Cite journal|vauthors=Nagel G, Brauner M, Liewald JF, Adeishvili N, Bamberg E, Gottschalk A|date=2005|title=Light activation of channelrhodopsin-2 in excitable cells of Caenorhabditis elegans triggers rapid behavioral responses|journal=Current Biology|volume=15|issue=24|pages=2279–2284|bibcode=2005CBio...15.2279N|doi=10.1016/j.cub.2005.11.032|pmid=16360690|doi-access=free}}</ref> Tek minjtë, shprehja e kontrolluar e mjeteve optogjenetike shpesh arrihet me metoda Cre/loxP specifike për llojin e qelizave të zhvilluara për neuroshkencën nga Joe Z. Tsien në vitet 1990<ref>{{Cite journal|display-authors=6|vauthors=Tsien JZ, Chen DF, Gerber D, Tom C, Mercer EH, Anderson DJ, Mayford M, Kandel ER, Tonegawa S|date=1996|title=Subregion- and cell type-restricted gene knockout in mouse brain|journal=Cell|volume=87|issue=7|pages=1317–1326|doi=10.1016/S0092-8674(00)81826-7|pmid=8980237|doi-access=free}}</ref> për të aktivizuar ose penguar rajone specifike të trurit dhe lloje qelizash ''in vivo'' .<ref name="pmid26925095">{{Cite journal|vauthors=Tsien JZ|year=2016|title=Cre-Lox Neurogenetics: 20 Years of Versatile Applications in Brain Research and Counting...|journal=Frontiers in Genetics|volume=7|pages=19|doi=10.3389/fgene.2016.00019|pmc=4759636|pmid=26925095|doi-access=free}}</ref> Në vitin 2007, laboratorët e Boyden dhe Deisseroth (së bashku me grupet e Gottschalk dhe Georg Nagel) raportuan njëkohësisht frenimin e suksesshëm optogjenetik të aktivitetit në neurone.<ref>{{Cite journal|name-list-style=vanc|vauthors=Han X, Boyden ES|date=2007|title=Multiple-color optical activation, silencing, and desynchronization of neural activity, with single-spike temporal resolution|journal=PLOS ONE|publisher=Public Library of Science|volume=2|issue=3|pages=e299|bibcode=2007PLoSO...2..299H|doi=10.1371/journal.pone.0000299|oclc=678618519|pmc=1808431|pmid=17375185|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|display-authors=6|vauthors=Zhang F, Wang LP, Brauner M, Liewald JF, Kay K, Watzke N, Wood PG, Bamberg E, Nagel G, Gottschalk A, Deisseroth K|date=2007|title=Multimodal fast optical interrogation of neural circuitry|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2007-04-05_446_7136/page/632|journal=Nature|volume=446|issue=7136|pages=633–639|bibcode=2007Natur.446..633Z|doi=10.1038/nature05744|pmid=17410168}}</ref> Në vitin 2007, grupet e Georg Nagel dhe Hegemann filluan manipulimin optogjenetik të cAMP.<ref>{{Cite journal|display-authors=6|vauthors=Schröder-Lang S, Schwärzel M, Seifert R, Strünker T, Kateriya S, Looser J, Watanabe M, Kaupp UB, Hegemann P, Nagel G|date=2007|title=Fast manipulation of cellular cAMP level by light in vivo|url=http://edoc.hu-berlin.de/18452/10021|journal=Nature Methods|volume=4|issue=1|pages=39–42|doi=10.1038/nmeth975|pmid=17128267}}</ref> Në vitin 2014, Avelar et al. raportuan gjenin e parë të rodopsinës-guanilil ciklazës nga kërpudhat. Në vitin 2015, Scheib et al. dhe Gao et al. karakterizuan aktivitetin e gjenit të rodopsinës-guanilil ciklazës. Dhe Shiqiang Gao et al. dhe Georg Nagel, Alexander Gottschalk e identifikuan atë si rodopsinën e parë 8 TM.<ref>{{Cite journal|vauthors=Gao S, Nagpal J, Schneider MW, Kozjak-Pavlovic V, Nagel G, Gottschalk A|date=2015|title=Optogenetic manipulation of cGMP in cells and animals by the tightly light-regulated guanylyl-cyclase opsin CyclOp|journal=Nature Communications|volume=6|issue=1|bibcode=2015NatCo...6.8046G|doi=10.1038/ncomms9046|pmc=4569695|pmid=26345128|doi-access=free}}</ref> == Çmimet == Ndikimi i fuqishëm i teknologjisë optogjenetike në kërkimin e trurit është njohur nga çmime të shumta për aktorët kryesorë në këtë fushë. Në vitin 2010, Georg Nagel, Peter Hegemann dhe Ernst Bamberg u vlerësuan me Çmimin Wiley në Shkencat Biomjekësore dhe ishin gjithashtu midis atyre që u vlerësuan me Çmimin Karl Heinz Beckurts në vitin 2010.<ref>{{Cite web|title=Karl Heinz Beckurts-Preis 2010|url=https://www.beckurts-stiftung.de/karl-heinz-beckurts-preis-2010-fuer-dr-stephan-lutgen-dr-adrian-avramescu-und-dr-desiree-queren-sowie-prof-dr-peter-hegemann-prof-dr-georg-nagel-und-prof-dr-ernst-bamberg/|website=Karl Heinz Beckurts Foundation}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Në të njëjtin vit, Karl Deisseroth u vlerësua me Çmimin e parë HFSP Nakasone për "punën e tij pioniere në zhvillimin e metodave optogjenetike për studimin e funksionit të rrjeteve neuronale që qëndrojnë në themel të sjelljes".<ref>{{Cite web|title=HFSP Nakasone Award 2010|url=https://www.hfsp.org/hfsp-nakasone-award/2010-karl-deisseroth|website=[[Human Frontier Science Program]]}}</ref> Në vitin 2012, Bamberg, Deisseroth, Hegemann dhe Georg Nagel u vlerësuan me Çmimin Zülch nga [[Shoqata Max-Planck|Shoqata Max Planck]],<ref>{{Cite web|title=International Prize for Translational Neuroscience of the Gertrud Reemtsma Foundation (K.J. Zülch Prize until 2019)|url=https://www.mpg.de/prizes/international-prize-for-translational-neuroscience|website=[[Max Planck Society]]}}</ref> dhe Miesenböck u vlerësua me Çmimin Shëndetësor Baillet Latour për "krijimin e qasjeve optogjenetike për të manipuluar aktivitetin neuronal dhe për të kontrolluar sjelljen e kafshëve".<ref>{{Cite web|title=InBev-Baillet Latour International Health Prize|url=https://www.frs-fnrs.be/docs/Prix/FRS-FNRS_Historical_Baillet_Latour_health_prize.pdf|website=Fonds de la Recherche Scientifique - FNRS}}</ref> Në vitin 2013, Georg Nagel dhe Hegemann ishin ndër ata që u vlerësuan me Çmimin Louis-Jeantet për Mjekësi .<ref>{{Cite web|title=Louis-Jeantet Prize|url=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2018-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200327010101/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/|archive-date=27 mars 2020|access-date=22 korrik 2020}}</ref> Gjithashtu atë vit, Bamberg, Boyden, Deisseroth, Hegemann, Miesenböck dhe Georg Nagel u vlerësuan së bashku me Çmimin e Trurit për "shpikjen dhe përsosjen e tyre të optogjenetikës".<ref>{{Cite web|title=The Brain Prize 2013|url=http://www.thebrainprize.org/flx/prize_winners/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004194843/http://www.thebrainprize.org/flx/prize_winners/|archive-date=4 tetor 2013|access-date=3 tetor 2013}}</ref><ref>{{Cite journal|vauthors=Reiner A, Isacoff EY|date=2013|title=The Brain Prize 2013: the optogenetics revolution|url=https://archive.org/details/sim_trends-in-neurosciences_2013-10_36_10/page/556|journal=Trends in Neurosciences|volume=36|issue=10|pages=557–560|doi=10.1016/j.tins.2013.08.005|pmid=24054067}}</ref> Në vitin 2017, Deisseroth u vlerësua me Çmimin Kërkimor Else Kröner Fresenius për "zbulimet e tij në optogjenetikë dhe kiminë e indeve hidrogel, si dhe për kërkimin e tij mbi bazën e qarkut nervor të depresionit".<ref>{{Cite web|title=Else Kröner Fresenius Prize for Medical Research 2017|url=http://ekfs.de/en/scientific-funding/international-research-prize/else-kroener-fresenius-prize-for-medical-research-2017|website=[[Else Kröner-Fresenius Foundation]]}}</ref> Në vitin 2018, Fondacioni Inamori i dha Deisseroth Çmimin e Kiotos për "udhëheqjen e optogjenetikës" dhe "revolucionarizimin e kërkimit të neuroshkencës së sistemeve".<ref>{{Cite web|title=2018 Kyoto Prize Laureate Karl Deisseroth|url=https://kyotoprize.org/en/laureates/karl_deisseroth/|website=[[Kyoto Prize]]}}</ref> Në vitin 2019, Bamberg, Boyden, Deisseroth, Hegemann, Miesenböck dhe Georg Nagel u vlerësuan me Çmimin Rumford nga Akademia Amerikane e Arteve dhe Shkencave në njohje të "kontributeve të tyre të jashtëzakonshme në lidhje me shpikjen dhe përsosjen e optogjenetikës".<ref>{{Cite web|date=30 janar 2019|title=Rumford Prize Awarded for the Invention and Refinement of Optogenetics|url=https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics|access-date=12 mars 2019|website=American Academy of Arts & Sciences|language=en}}</ref> Në vitin 2020, Deisseroth u vlerësua me Çmimin Heineken për Mjekësi nga Akademia Mbretërore e Arteve dhe Shkencave e Holandës, për zhvillimin e optogjenetikës dhe kimisë së indeve hidrogel.<ref>{{Cite web|title=2020 Heineken Prize Laureate Karl Deisseroth|url=https://www.heinekenprizes.org/portfolio-items/karl-deisseroth/|website=[[Heineken Prizes]]}}</ref> Në vitin 2020, Miesenböck, Hegemann dhe Georg Nagel morën së bashku Çmimin Shaw në Shkencat e Jetës dhe Mjekësinë.<ref>{{Cite web|title=2020 Shaw Prize Laureates Miesenböck, Hegemann and Georg Nagel|url=https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020|website=[[Shaw Prize]]|access-date=15 shtator 2025|archive-date=5 tetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221005030452/https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020|url-status=dead}}</ref> Në vitin 2021, Hegemann, Deisseroth dhe Dieter Oesterhelt morën Çmimin Albert Lasker për Kërkime Bazë Mjekësore . == Shih edhe == * [[Optika]] * [[Gjenetika]] * [[Neurologjia]] * [[Neuroshkenca]] == Literatura == * {{cite book|vauthors=Appasani K|title=Optogenetics: from neuronal function to mapping and disease biology|date=2017|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge, UK|isbn=978-1-107-05301-4}} * {{cite journal|vauthors=Banerjee S, Mitra D|title=Structural Basis of Design and Engineering for Advanced Plant Optogenetics|journal=Trends in Plant Science|volume=25|issue=1|pages=35–65|date=2020|pmid=31699521|doi=10.1016/j.tplants.2019.10.002|bibcode=2020TPS....25...35B|s2cid=207942668}} * {{cite journal|vauthors=Hu W, Li Q, Li B, Ma K, Zhang C, Fu X|title=Optogenetics sheds new light on tissue engineering and regenerative medicine|journal=Biomaterials|volume=227|article-number=119546|date=2020|pmid=31655444|doi=10.1016/j.biomaterials.2019.119546|s2cid=204918731}} * {{cite journal|vauthors=Jarrin S, Finn DP|title=Optogenetics and its application in pain and anxiety research|journal=Neuroscience and Biobehavioral Reviews|volume=105|pages=200–211|date=2019|pmid=31421140|doi=10.1016/j.neubiorev.2019.08.007|s2cid=199577276}} * {{cite journal|vauthors=Johnson HE, Toettcher JE|title=Illuminating developmental biology with cellular optogenetics|journal=Current Opinion in Biotechnology|volume=52|pages=42–48|date=2018|pmid=29505976|pmc=6082700|doi=10.1016/j.copbio.2018.02.003}} * {{cite journal|vauthors=Krueger D, Izquierdo E, Viswanathan R, Hartmann J, Pallares Cartes C, De Renzis S|title=Principles and applications of optogenetics in developmental biology|journal=Development|volume=146|issue=20|pages=dev175067|date=2019|pmid=31641044|pmc=6914371|doi=10.1242/dev.175067}} * {{cite journal|vauthors=Losi A, Gardner KH, Möglich A|title=Blue-Light Receptors for Optogenetics|journal=Chemical Reviews|volume=118|issue=21|pages=10659–10709|date=2018|pmid=29984995|pmc=6500593|doi=10.1021/acs.chemrev.8b00163}} * {{cite book|vauthors=Vriz S, Ozawa T|title=Optogenetics: light-driven actuators and light-emitting sensors in cell biology|date=2018|publisher=Royal Society of Chemistry|location=London|isbn=978-1-78801-237-9|series=Comprehensive Series in Photochemistry and Photobiology|volume=18}} * {{cite journal|vauthors=Wittmann T, Dema A, van Haren J|title=Lights, cytoskeleton, action: Optogenetic control of cell dynamics|journal=Current Opinion in Cell Biology|volume=66|pages=1–10|date=2020|pmid=32371345|pmc=7577957|doi=10.1016/j.ceb.2020.03.003|publisher=Elsevier Ltd.|doi-access=free}} == Referime == [[Kategoria:Optikë]] [[Kategoria:Kibernetikë]] [[Kategoria:Neuroshkencë]] in3umor61ztvuq3bswf50hzzvos0wuv Sadedin Mezuraj 0 388096 3053140 2995646 2026-10-02T21:28:33Z ~2026-52969-08 193804 /* */ 3053140 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Sadedin Mezuraj | birth_name = Sadedin Mezuraj | birth_date | birth_place = [[Vërmik]], [[Vlorë]], Shqipëri | nationality = Shqiptare | occupation = >Publicist | alma_mater = [[Universiteti i Tiranës]] | years_active = 1981–sot }} '''Sadedin Mezuraj''' (lindur ne 1955) është publicist shqiptar. Ai ka dhënë kontribut në fushën e arsimit të lartë, në shërbimet sociale dhe në mediat shqiptare me analiza, ese dhe komente për çështje sociale e politike. == Jeta dhe arsimi == Mezuraj ka lindur në [[Vërmik]], [[Vlorë]], më 2 qershor 1955. Ai përfundoi studimet e larta në [[Universiteti i Tiranës|Universitetin e Tiranës]], ku u diplomua në degën e Filozofisë dhe Shkencave Politike.<ref name ="CV">{{Cite web|title=Sadedin Mezuraj Cv|url=https://sadmezuraj.tiiny.site/|format=PDF|access-date=3 tetor 2025|language=en}}</ref> == Karriera == Nga shtatori 1981 deri në tetor 1991 ka qenë lektor në [[Universiteti i Tiranës|Universitetin e Tiranës]], ku ka dhënë lëndët e shkencave politike.<ref name ="CV"/> Në periudhën janar 2000 – maj 2011 ka ushtruar detyrën e Drejtorit të Trajnimit dhe Projekteve në [[Shërbimi Social Shtetëror|Shërbimin Social Shtetëror]].<ref name ="CV"/> Nga viti 2012 deri ne vitin 2016 ka zhvilluar aktivitetin ne sektorin joqeveritar, si kordinator projektesh dhe trainues ne fushe e politikave sociale.<ref>{{Cite web|title=Table 2: Descriptive statistics of coefficients of variation within (CV <sub>W</sub> ) and among individuals (CV <sub>A</sub> ) CV <sub>A</sub> /CV <sub>W</sub> ratio and statistical comparison between CV <sub>W</sub> and CV <sub>A</sub> (Kruskal–Wallis <i>H</i> ) in the three <i>Microhyla</i> species from East China.|url=https://doi.org/10.7717/peerj.8708/table-2|access-date=2026-04-27|website=doi.org}}</ref> Që prej vitit 2005, Mezuraj ka qenë aktiv si publicist dhe autor i artikujve (''op-ed'') mbi çështje sociale , kulturore dhe politike, të botuara në gazeta dhe portalet online në Shqipëri.<ref>{{Cite web|title=Sadedin Mezuraj|url=https://peizazhe.com/author/sadedinmezuraj/|website=Peizazhe të fjalës|access-date=3 tetor 2025|language=sq}}</ref><ref>{{cite web|title=Nevoja për një status të veçantë për moshën e tretë|url=https://www.dw.com/sq/nevoja-p%C3%ABr-nj%C3%AB-status-t%C3%AB-ve%C3%A7ant%C3%AB-p%C3%ABr-mosh%C3%ABn-e-tret%C3%AB/a-5296715|website=[[Deutsche Welle|DW]]|date=27 shkurt 2010|access-date=4 tetor 2025|language=sq}}</ref> == Publikime == * Te drejtat ekonomike dhe juridike te gruas ne zonat rurale, Tirane 2003 * ''Nga ç’qiell ra trëndafili?'' – SHB Lena Grafik, Prishtine, 2022, Poezi<ref>{{Cite book|last=Mezuraj|first=Sadedin|title=Nga ç’qiell ra trëndafili? : poezi|url=https://bksh.al/cgi-bin/alis/opac-search.pl?q=an:%2253954%22|publisher=Lena|location=Prishtinë|year=2022|pages=145|isbn=9789951291514|language=sq}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> * Hamit Lumi- per shkronjat shqipe, per Shqiperine, SHB Lena Grafik , Prishtine, 2025 == Referime == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Mezuraj, Sadedin}} [[Kategoria:Shkrimtarë shqiptarë]] [[Kategoria:Publicistë shqiptarë]] [[Kategoria:Sociologë shqiptarë]] [[Kategoria:Njerëz nga Vlora]] [[Kategoria:Politologë shqiptarë]] faj8giztbrlbw0eougyb2wyniebuuj6 Bryan Mbeumo 0 389818 3053192 3046204 2026-10-02T23:13:03Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3053192 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Bryan Mbeumo | image = Bryan Mbeumo 2018.jpg | caption = Mbeumo me [[ES Troyes AC|Troyes]] në 2018 | full_name = Bryan Tetsadong Marceau Mbeumo<ref>{{cite web|url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|title=Squad List: FIFA World Cup Qatar 2022: Cameroon (CMR)|publisher=FIFA|page=5|date=18 dhjetor 2022|access-date=26 janar 2025|archive-date=15 nëntor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221115074706/https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|7|8|1999|df=y}}<ref name="Soccerway" /> | birth_place = [[Avallon]], Francë | height = 1.71 m<ref>{{Cite web|title=Bryan Mbeumo|url=https://www.brentfordfc.com/en/teams/profile/bryan-mbeumo-forward|access-date=2 gusht 2022|publisher=Brentford F.C.|archive-date=2 dhjetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221202102128/https://www.brentfordfc.com/en/teams/profile/bryan-mbeumo-forward|url-status=live|language=en}}</ref> | position = [[Mesfushori (futboll)|Mesfushor sulmues]], [[Sulmuesi (futboll)|sulmues]] | currentclub = [[Manchester United F.C.|Manchester United]] | clubnumber = 19 | youthyears1 = 2005–2011 | youthclubs1 = CO Avallonais | youthyears2 = 2011 | youthclubs2 = [[FC Bourgoin-Jallieu|Bourgoin-Jallieu]] | youthyears3 = 2012–2013 | youthclubs3 = CO Avallonais | youthyears4 = 2013–2016 | youthclubs4 = [[ES Troyes AC|Troyes]] | years1 = 2016–2018 | clubs1 = [[ES Troyes AC|Troyes]] II | caps1 = 33 | goals1 = 14 | years2 = 2018–2019 | clubs2 = [[ES Troyes AC|Troyes]] | caps2 = 41 | goals2 = 11 | years3 = 2019–2025 | clubs3 = [[Brentford F.C.|Brentford]] | caps3 = 222 | goals3 = 65 | years4 = 2025– | clubs4 = [[Manchester United F.C.|Manchester United]] | caps4 = 9 | goals4 = 4 | nationalyears1 = 2015 | nationalteam1 = [[Kombëtarja franceze e futbollit|Franca U17]] | nationalcaps1 = 1 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2018–2019 | nationalteam2 = [[Kombëtarja franceze e futbollit|Franca U20]] | nationalcaps2 = 3 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2019–2020 | nationalteam3 = [[Kombëtarja franceze e futbollit|Franca U21]] | nationalcaps3 = 6 | nationalgoals3 = 1 | nationalyears4 = 2022– | nationalteam4 = [[Kombëtarja kamerunase e futbollit|Kameruni]] | nationalcaps4 = 26 | nationalgoals4 = 7 | club-update = 18:30, 25 tetor 2025 (UTC) | nationalteam-update = 09:11, 26 tetor 2025 (UTC) }} '''Bryan Tetsadong Marceau Mbeumo''' ({{IPA|fr|bø.mo}};<ref>{{Cite web|last=Sulaiman|first=Munir|date=21 nëntor 2023|title=How to say Premier League players' names correctly|url=https://www.premierleague.com/news/3740592|access-date=22 nëntor 2023|publisher=Premier League|archive-date=21 nëntor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231121164827/https://www.premierleague.com/news/3740592|url-status=live|language=en}}</ref> lindur më 7 gusht 1999) është një [[Association football|futbollist]] profesionist i cili luan si [[attacking midfielder|mesfushor sulmues]] ose [[Sulmuesi (futboll)|sulmues]] për klubin anglez [[Manchester United F.C.|Manchester United]]. I lindur në Francë, ai përfaqëson [[Kameruni national football team|Kamerunit]]. Mbeumo është produkt i akademisë së [[ES Troyes AC|Troyes]], dhe e filloi karrierën e tij si senior atje në vitin 2016 për ekipin rezervë të klubit. Ai u transferua te [[Brentford F.C.|Brentford]] në vitin 2019, dhe ishte anëtar i skuadrës së tyre që fitoi ngjitjen në Premier League në vitin 2021. Pasi bëri 242 paraqitje për Brentford gjatë gjashtë sezoneve, Mbeumo iu bashkua Manchester United në korrik 2025. Edhe pse ai ishte thirrur nga Franca në nivel ndërkombëtar të të rinjve, Mbeumo vendosi të përfaqësojë Kamerunin, dhe bëri debutimin e tij ndërkombëtar si senior për ta në vitin 2022. Në fund të atij viti, ai u përfshi në skuadrën e Kamerunit për [[2022 FIFA World Cup|Kupën e Botës FIFA 2022]], duke luajtur në tre ndeshje. ==Karriera me klubet== ===Troyes=== Një [[Sulmuesi (futboll)|sulmues anësor]] me këmbën e majtë me një preferencë për të luajtur në të djathtë,<ref name="Harris">{{Cite news|last=Harris|first=Jay|title=Bryan Mbeumo's evolution into Brentford's goalscorer|url=https://www.nytimes.com/athletic/4833733/2023/09/06/bryan-mbeumo-goals-brentford/|url-access=subscription|access-date=7 shtator 2023|website=The Athletic|date=6 shtator 2023|language=en}}</ref> Mbeumo iu bashkua [[ES Troyes AC|Troyes]] në moshën 14-vjeçare. Ai u ngrit në ekipin rezervë të klubit në sezonin [[2016–17 Championnat de France Amateur 2|2016–17]].<ref name="Soccerway" /><ref name="JoinsBrentford">{{Cite web|title=Brentford sign Bryan Mbeumo from Troyes|url=https://www.brentfordfc.com/news/2019/august/brentford-sign-bryan-mbeumo-from-troyes/|access-date=5 gusht 2019|publisher=Brentford F.C.|archive-date=11 dhjetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191211160957/https://www.brentfordfc.com/news/2019/august/brentford-sign-bryan-mbeumo-from-troyes/|url-status=live|language=en}}</ref> Ai ishte në ekipin U-19 të Troyes që fitoi [[Coupe Gambardella]] 2018, duke shënuar dy herë në finale në [[Stade de France]].<ref name="GetToKnow">{{Cite web|title=Get to Know: Bryan Mbeumo|url=https://www.brentfordfc.com/news/2019/august/bryan-muembo-10-things/|access-date=7 gusht 2019|publisher=Brentford F.C.|archive-date=23 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200923232250/https://www.brentfordfc.com/news/2019/august/bryan-muembo-10-things/|url-status=live|language=en}}</ref> Mbeumo bëri debutimin e tij si senior për klubin në një fitore 1–0 në [[Ligue 1]] kundër [[FC Metz|Metz]] më 17 shkurt 2018, dhe bëri tre paraqitje të tjera gjatë [[Ligue 1 2017–18|sezonit 2017–18]],<ref name="Soccerway" /> i cili kulminoi me rënien e Troyes në [[Ligue 2]].<ref name="GetToKnow" /> Mbeumo u bë një lojtar i rregullt i ekipit të parë në [[Ligue 2 2018–19|sezonin 2018–19]], duke bërë 40 paraqitje dhe duke shënuar 11 gola.<ref name="Soccerway" /> Troyes arriti në gjysmëfinalen e play-off-it të ngjitjes në Ligue 2.<ref name="GetToKnow" /> Ai u largua nga [[Stade de l'Aube]] në gusht 2019, pasi kishte bërë 46 paraqitje si senior dhe kishte shënuar 12 gola.<ref name="Soccerway" /><ref name="JoinsBrentford" /> ===Brentford=== ====2019–2021==== Më 5 gusht 2019, Mbeumo u transferua në Angli për t'iu bashkuar klubit të [[EFL Championship|Championship]] [[Brentford F.C.|Brentford]] me një kontratë pesëvjeçare, për një tarifë rekord klubi prej 5.8 milion £.<ref name="JoinsBrentford" /><ref>{{Cite web|date=24 korrik 2020|title=Brentford close on Premier League dream – just don't call it 'Moneyball'|url=https://www.espn.co.uk/football/english-league-championship/story/4145973/brentford-close-in-on-premier-league-dream-just-dont-thank-moneyball-for-their-success|access-date=20 gusht 2020|publisher=ESPN|language=en}}</ref> Ai bëri 47 paraqitje dhe shënoi 16 gola në [[Sezoni 2019–20 i Brentford F.C.|sezonin 2019–20]].<ref name="Soccerbase1920" /> Brentford arriti në [[2020 EFL Championship play-off final|finalen e play-off-it të Championship 2020]], por u mposht 2–1 nga [[Fulham F.C.|Fulham]].<ref>{{Cite web|title=Brentford 1 Fulham 2|url=https://www.brentfordfc.com/news/2020/august/match-report-for-brentford-vs-fulham-on-04-aug-20/|access-date=4 gusht 2020|publisher=Brentford F.C.|archive-date=7 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807125319/https://www.brentfordfc.com/news/2020/august/match-report-for-brentford-vs-fulham-on-04-aug-20/|url-status=live|language=en}}</ref> Performancat e Mbeumo u njohën me një nominim për çmimet Lojtari i Vitit dhe Lojtari i Ri i Vitit të [[English Football League|EFL]] në London Football Awards 2020.<ref>{{Cite web|title=Bees up for London Football Awards prizes|url=https://www.brentfordfc.com/news/2020/february/london-football-award-nominations/|access-date=9 shkurt 2020|publisher=Brentford F.C.|archive-date=2 maj 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220502100202/https://www.brentfordfc.com/news/2020/february/london-football-award-nominations/|url-status=live|language=en}}</ref> Golat e Mbeumo ranë gjatë sezonit [[Impact of the COVID-19 pandemic on association football#Europe|të prekur nga COVID-19]] [[Sezoni 2020–21 i Brentford F.C.|2020–21]], i cili ishte "i vështirë".<ref>{{Cite web|date=7 mars 2021|title=Mbeumo: This season has been so tough|url=https://www.theleaguepaper.com/latest-news/football-league-championship/372250/brentford-bryan-mbeumo-its-been-so-tough/|url-access=subscription|access-date=26 prill 2023|website=The League Paper|archive-date=15 prill 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415055448/https://www.theleaguepaper.com/latest-news/football-league-championship/372250/brentford-bryan-mbeumo-its-been-so-tough/|url-status=live|language=en}}</ref> Megjithatë, deri në mars 2021, dhjetë [[Assist (association football)|asistet]] dhe katër golat e tij e ndihmuan atë të fitonte një nominim tjetër për çmimin Lojtari i Vitit i EFL, në London Football Awards 2021.<ref>{{Cite web|title=Thomas, Ivan, and Bryan shortlisted for London Football Awards|url=https://www.brentfordfc.com/news/2021/march/three-bees-nominated-at-london-football-awards/|access-date=22 mars 2021|publisher=Brentford F.C.|archive-date=18 maj 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518015213/https://www.brentfordfc.com/news/2021/march/three-bees-nominated-at-london-football-awards/|url-status=live|language=en}}</ref> Mbeumo e përfundoi sezonin me tetë gola në 49 paraqitje, dhe Brentford u kualifikua në [[Premier League]] duke fituar [[2021 EFL Championship play-off final|finalen e play-off-it të Championship 2021]], në të cilën mposhti [[Swansea City A.F.C.|Swansea City]] 2–0.<ref name="Soccerbase2021" /><ref name="Vincent" /> ====Sezoni 2021–22==== [[File:Bryan Mbeumo, Brentford F.C. footballer, July 2021.jpg|upright|thumb|Mbeumo me [[Brentford F.C.|Brentford]] në 2021]] Mbeumo u vendos si [[Forward (association football)|sulmues]] përkrah [[Ivan Toney]] në fillim të [[Sezoni 2021–22 i Brentford F.C.|sezonit 2021–22]] dhe deri në paraqitjen e tij të 11-të në [[Premier League]],<ref>{{Cite web|last=Majid|first=Uzzi|date=11 shtator 2021|title=Every word Frank said on Brentford's Brighton defeat and Shandon Baptiste|url=https://www.football.london/brentford-fc/frank-toney-baptiste-mbeumo-brighton-21546269|access-date=25 nëntor 2021|website=Football.London|archive-date=25 nëntor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125131301/https://www.football.london/brentford-fc/frank-toney-baptiste-mbeumo-brighton-21546269|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Bryan Mbeumo named as someone to make a difference in FPL|url=https://www.brentfordfc.com/news/2021/october/bryan-mbeumo-named-as-someone-to-make-a-difference-in-fpl/|access-date=25 nëntor 2021|website=brentfordfc.com b|archive-date=25 nëntor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125131252/https://www.brentfordfc.com/news/2021/october/bryan-mbeumo-named-as-someone-to-make-a-difference-in-fpl/|url-status=live|language=en}}</ref> ai kishte shënuar dy gola dhe kishte goditur [[Football pitch#Goals|shtyllën]] shtatë herë.<ref name="Soccerbase2122" /><ref>{{Cite web|title=Is Mbeumo the unluckiest Premier League player?|date=22 nëntor 2021|url=http://www.premierleague.com/news/2363744|access-date=25 nëntor 2021|publisher=Premier League|archive-date=24 nëntor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211124161929/https://www.premierleague.com/news/2363744|url-status=live|language=en}}</ref> [[Hat-trick (association football)|Hat-trick]]-u i parë i karrierës së Mbeumo (i shënuar në një fitore 4–1 në raundin e tretë të [[FA Cup]] kundër [[Port Vale F.C.|Port Vale]] më 8 janar 2022) ishte gjithashtu i pari i shënuar nga një zëvendësues në historinë e Brentford; ai i fitoi atij një vend në Ekipin e Raundit dhe një nominim për Lojtarin e Raundit.<ref>{{Cite web|title=Bryan misses our on Player of the Round prize|url=https://www.brentfordfc.com/news/2022/january/bryan-misses-our-on-player-of-the-round-prize/|access-date=30 janar 2022|website=brentfordfc.com|archive-date=30 janar 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220130135038/https://www.brentfordfc.com/news/2022/january/bryan-misses-our-on-player-of-the-round-prize/|url-status=live|language=en}}</ref> Tre javë më vonë, ai nënshkroi një kontratë të re katërvjeçare, me një opsion për një vit.<ref>{{Cite web|title=Bryan Mbeumo signs new contract|url=https://www.brentfordfc.com/news/2022/january/bryan-mbeumo-signs-new-contract/|access-date=26 janar 2022|website=brentfordfc.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220126120119/https://www.brentfordfc.com/news/2022/january/bryan-mbeumo-signs-new-contract/|archive-date=26 janar 2022|url-status=dead}}</ref> Mbeumo e përfundoi sezonin 2021–22 me tetë gola në 38 paraqitje; përveç kësaj, ai barazoi me [[Raphinha]] rekordin për goditjet më të shumta në shtyllë gjatë një sezoni të Premier League,<ref name="Soccerbase2122" /> me shtatë.<ref>{{Cite web|title=Premier League Player Stats – Hit woodwork|url=https://www.premierleague.com/stats/top/players/hit_woodwork|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423015030/https://www.premierleague.com/stats/top/players/hit_woodwork|archive-date=23 prill 2022|access-date=26 maj 2022|publisher=Premier League|language=en}}</ref> ====Sezoni 2022–23==== Gjatë [[pre-season friendlies|miqësoreve parasezonale]] të [[Sezoni 2022–23 i Brentford F.C.|sezonit 2022–23]], Mbeumo provoi shkathtësinë e tij duke u vendosur herë pas here si [[Wing-back (association football)|wing back]] në një formacion [[Formation (association football)#3–4–3|3–4–3]].<ref>{{Cite news|last=Harris|first=Jay|title=Replacing Eriksen, tactical flexibility and new faces – lessons from pre-season|url=https://www.nytimes.com/athletic/3466549/2022/08/02/what-have-we-learnt-from-brentfords-pre-season/|url-access=subscription|access-date=8 gusht 2022|website=The Athletic|date=2 gusht 2022|archive-date=8 gusht 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220808233157/https://theathletic.com/3466549/2022/08/02/what-have-we-learnt-from-brentfords-pre-season/|url-status=live|language=en}}</ref> Ai bëri 39 paraqitje në të gjitha kompeticionet, duke shënuar 9 gola.<ref name="Soccerbase2223" /> 9 golat e Mbeumo (të gjithë të shënuar në ndeshjet e ligës) u dyfishuan më shumë se ato të sezonit të kaluar, me trajnerin kryesor [[Thomas Frank (football manager)|Thomas Frank]] duke theksuar se Mbeumo "është rritur gjithnjë e më shumë si një lojtar kyç për ne. Ai punon shumë për të përfunduar aksionet".<ref>{{Cite news|last=Harris|first=Jay|title=Bryan Mbeumo can be a 'key player' for Brentford in Ivan Toney's absence|url=https://www.nytimes.com/athletic/4538272/2023/05/21/bryan-mbeumo-brentford-leader-toney/|url-access=subscription|access-date=11 qershor 2023|website=The Athletic|date=21 maj 2023|archive-date=21 maj 2023|archive-url=https://archive.today/20230521202819/https://theathletic.com/4538272/2023/05/21/bryan-mbeumo-brentford-leader-toney/|url-status=live|language=en|ref=none}}</ref> ====Sezoni 2023–24==== Duke e filluar [[Sezoni 2023–24 i Brentford F.C.|sezonin 2023–24]] në krahun e djathtë të një tresheje sulmi përkrah [[Yoane Wissa]] dhe [[Kevin Schade]],<ref name="Harris" /><ref>{{Cite web|title=Schade off the mark as Brentford's forwards share the goalscoring burden|url=https://www.brentfordfc.com/en/news/article/analysis-bryan-mbeumo-yoane-wissa-kevin-schade-premier-league|access-date=7 shtator 2023|website=brentfordfc.com|archive-date=7 shtator 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230907140405/https://www.brentfordfc.com/en/news/article/analysis-bryan-mbeumo-yoane-wissa-kevin-schade-premier-league|url-status=live|language=en}}</ref> pesë golat e Mbeumo në shtatë paraqitje në gusht dhe tetor 2023 bënë që ai të nominohej për çmimin [[Premier League Player of the Month|Lojtari i Muajit i Premier League]] për çdo muaj.<ref>{{Cite web|title=Brentford trio nominated for Premier League awards|url=https://www.brentfordfc.com/en/news/article/first-team-bryan-mbeumo-kevin-schade-mark-flekken-premier-league-awards-august-2023|access-date=7 shtator 2023|website=brentfordfc.com|archive-date=7 shtator 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230907140406/https://www.brentfordfc.com/en/news/article/first-team-bryan-mbeumo-kevin-schade-mark-flekken-premier-league-awards-august-2023|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Ghoddos and Mbeumo nominated for PL awards|url=https://www.brentfordfc.com/en/news/article/first-team-saman-ghoddos-bryan-mbeumo-premier-league-awards-october-2023|access-date=2 nëntor 2023|website=brentfordfc.com|archive-date=2 nëntor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231102142356/https://www.brentfordfc.com/en/news/article/first-team-saman-ghoddos-bryan-mbeumo-premier-league-awards-october-2023|url-status=live|language=en}}</ref> Në mungesë të të pezulluarit Ivan Toney, ai u bë zgjedhja e parë e ekipit për penalltitë.<ref>{{Cite web|last=Smith|first=Dom|date=24 gusht 2023|title=Mbeumo interview: 'There's extra pressure without Toney – and I'm ready to step up'|url=https://www.standard.co.uk/sport/football/bryan-mbeumo-interview-brentford-ivan-toney-b1102620.html|access-date=19 tetor 2024|website=The Standard|language=en}}</ref> Mbeumo shënoi dy gola të tjerë përpara se të humbiste tre muaj pas një operacioni në kyçin e këmbës të pësuar gjatë një humbjeje 2–1 ndaj [[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]] më 6 dhjetor.<ref name="Soccerbase2324" /><ref>{{Cite web|title=Frank: Mbeumo injury is bad|url=https://www.brentfordfc.com/en/news/article/first-team-bryan-mbeumo-brentford-injury-update-fpl-thomas-frank|access-date=8 dhjetor 2023|website=brentfordfc.com|archive-date=8 dhjetor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231208000611/https://www.brentfordfc.com/en/news/article/first-team-bryan-mbeumo-brentford-injury-update-fpl-thomas-frank|url-status=live|language=en}}</ref><ref name="Operation">{{Cite web|title=Mbeumo out for three months|url=https://www.brentfordfc.com/en/news/article/first-team-bryan-mbeumo-brentford-injury-update-fpl-15-12-2023|access-date=15 dhjetor 2023|website=brentfordfc.com|archive-date=15 dhjetor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231215173214/https://www.brentfordfc.com/en/news/article/first-team-bryan-mbeumo-brentford-injury-update-fpl-15-12-2023|url-status=live|language=en}}</ref> Ai e përfundoi sezonin 2023–24 me 27 paraqitje dhe nëntë gola.<ref name="Soccerbase2324" /> ====Sezoni 2024–25==== Pas largimit të Ivan Toney dhe një dëmtimi afatgjatë të pësuar nga blerja e re e sulmit [[Igor Thiago]], Mbeumo dhe Yoane Wissa udhëhoqën sërish vijën e sulmit të Brentford gjatë muajve të parë të [[Sezoni 2024–25 i Brentford F.C.|sezonit 2024–25]].<ref>{{Cite web|last=Rudd|first=Alyson|date=18 tetor 2024|title=Bryan Mbeumo: Chess, playing piano and scoring inside a minute|url=https://www.thetimes.com/article/0dee4e09-46d1-4d87-8fb0-a8d10b8a7199|url-access=subscription|access-date=19 tetor 2024|website=[[The Times]]|archive-date=27 nëntor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127083836/https://www.thetimes.com/article/0dee4e09-46d1-4d87-8fb0-a8d10b8a7199|url-status=live|language=en}}</ref> Forma e mirë e shënimit të golave bëri që Mbeumo të nominohej për çmimin Lojtari i Muajit i Premier League në gusht dhe tetor 2024 dhe janar 2025.<ref>{{Cite web|title=Flekken and Mbeumo nominated for Premier League awards|url=https://www.brentfordfc.com/en/news/article/first-team-mark-flekken-bryan-mbeumo-premier-league-award-nominations-august-2024|access-date=5 shtator 2024|website=brentfordfc.com|archive-date=5 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240905152538/https://www.brentfordfc.com/en/news/article/first-team-mark-flekken-bryan-mbeumo-premier-league-award-nominations-august-2024|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Mbeumo nominated for Premier League Player of the Month award|url=https://www.brentfordfc.com/en/news/article/first-team-bryan-mbeumo-brentford-premier-league-player-of-the-month-october-nomination|access-date=31 tetor 2024|website=brentfordfc.com|archive-date=31 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241031202433/https://www.brentfordfc.com/en/news/article/first-team-bryan-mbeumo-brentford-premier-league-player-of-the-month-october-nomination|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Mbeumo nominated for Premier League Player of the Month|url=https://www.brentfordfc.com/en/news/article/first-team-bryan-mbeumo-brentford-nominated-premier-league-player-of-the-month-january-2025|access-date=30 janar 2025|website=brentfordfc.com|language=en-gb|archive-date=30 janar 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250130111454/https://www.brentfordfc.com/en/news/article/first-team-bryan-mbeumo-brentford-nominated-premier-league-player-of-the-month-january-2025|url-status=live|language=en}}</ref> Performancat e tij në tetor i fituan gjithashtu një nominim për çmimin Lojtari i Muajit i Tifozëve të Premier League të [[Professional Footballers' Association|PFA]].<ref>{{Cite tweet|number=1852352282966282599|user=BrentfordFC|title=Another day, another award nomination for @Bmbeumo19 🇨🇲 Our top scorer has been shortlisted for the PFA Player of the Month for October 🔥|language=en}}</ref> Ai e përfundoi sezonin me 20 gola në Premier League, duke tejkaluar ndjeshëm shifrën e tij të golave të pritshëm (xG) prej 12.3 me +7.7, tejkalimi më i lartë i xG në ligë.<ref>{{cite web|url=https://onefootball.com/de/news/analysis-20-goal-mbeumo-the-premier-leagues-biggest-xg-overperformer-41168846|title=Analysis: 20-goal Mbeumo the Premier League's biggest xG overperformer|publisher=OneFootball|date=27 maj 2025|language=en}}</ref> ===Manchester United=== Më 21 korrik 2025, Mbeumo iu bashkua klubit tjetër të Premier League [[Manchester United F.C.|Manchester United]] për një tarifë të raportuar prej 71 milionë £, duke përfshirë 65 milionë £ të garantuara dhe 6 milionë £ në shtesa të mundshme.<ref>{{cite news|last=Mallows|first=Tom|date=21 korrik 2025|title='I wore this shirt growing up' - Man Utd sign Mbeumo|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c77vp1x32g5o|access-date=21 korrik 2025|work=[[BBC News]]|department=[[BBC Sport]]|publisher=[[BBC]]|language=en}}</ref> Ai nënshkroi një kontratë pesëvjeçare me një opsion për ta zgjatur për një vit tjetër.<ref>{{Cite web|date=21 korrik 2025|title=Transfer news: United sign Bryan Mbeumo|url=https://www.manutd.com/en/news/detail/transfer-news-man-utd-sign-bryan-mbeumo-from-brentford|access-date=21 korrik 2025|publisher=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|language=en}}</ref> Më 17 gusht, ai bëri debutimin e tij për klubin në një humbje 1–0 në shtëpi ndaj [[Arsenal F.C.–Manchester United F.C. rivalry|rivalëve]] [[Arsenal F.C.|Arsenal]] në ligë.<ref>{{Cite web|last1=Jackson|first1=Jamie|date=17 gusht 2025|title=Calafiori strikes after goalkeeper's error as Arsenal grind to win at Manchester United|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/football/2025/aug/17/manchester-united-arsenal-premier-league-match-report|access-date=23 gusht 2025|language=en}}</ref> Ai shënoi golin e tij të parë për klubin në një barazim 2–2 në transfertë kundër skuadrës së [[EFL League Two]], [[Grimsby Town F.C.|Grimsby Town]] në raundin e tretë të [[EFL Cup]] [[2025–26 EFL Cup#Third round|Carabao Cup]], përpara se të humbiste penalltinë vendimtare ndërsa United humbi gjuajtjen e penalltive 11–12.<ref>{{cite news|last=Stone|first=Simon|date=27 gusht 2025|title=Grimsby 2-2 Manchester United (12-11 pens)|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/c5y387ngzz4t|access-date=27 gusht 2025|work=[[BBC News]]|department=[[BBC Sport]]|publisher=[[BBC]]|language=en}}</ref> Mbeumo shënoi golin e tij të parë në Premier League për United në ndeshjen pasardhëse, një fitore 3–2 kundër [[Burnley F.C.|Burnley]] në [[Old Trafford]].<ref>{{cite news|date=31 korrik 2025|title="Manchester United vs Burnley"|url=https://www.premierleague.com/en/match/2561920/manchester-united-vs-burnley?tab=recap|access-date=31 korrik 2025|work=[[Premier League]]|department=[[Premier League]]|publisher=[[Premier League]]|language=en}}</ref> Më 20 tetor 2025, Mbeumo shënoi golin e parë kundër rivalëve [[Liverpool F.C.|Liverpool]] pas vetëm një minute, duke ndihmuar United të fitonte në fund 2–1, fitorja e tyre e parë në [[Anfield]] që nga viti 2016.<ref>{{cite news|date=20 tetor 2025|title="Report: Liverpool 1 United 2"|url=https://www.manutd.com/en/news/detail/match-report-from-liverpool-vs-man-utd-in-premier-league-19-october-2025|access-date=22 tetor 2025|work=[[Manchester United]]|language=en}}</ref> Javën tjetër, Mbeumo shënoi një dygolësh kundër [[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]], duke siguruar një fitore 4–2 për United.<ref>{{Cite web|date=25 tetor 2025|title=Bryan Mbeumo names Man United change that has sparked stunning turnaround|url=https://sports.yahoo.com/article/bryan-mbeumo-names-man-united-213000438.html|access-date=26 tetor 2025|website=Yahoo Sports|language=en-US|archive-date=10 dhjetor 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210115746/https://sports.yahoo.com/article/bryan-mbeumo-names-man-united-213000438.html|url-status=dead}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== [[File:Bryan Mbeumo.jpg|thumb|Mbeumo duke luajtur për [[France national under-20 football team|Francën U20]] në 2019|250x250px]] Mbeumo fitoi 10 paraqitje dhe shënoi një gol për Francën në nivelin [[France national under-17 football team|U17]], [[France national under-20 football team|U20]] dhe [[France national under-21 football team|U21]].<ref>{{FFF male player|2543851605}}</ref> Në gusht 2022, pas një takimi në Londër me [[Samuel Eto'o]], Mbeumo deklaroi besnikërinë e tij ndërkombëtare senior ndaj [[Kombëtarja kamerunase e futbollit|Kamerunit]].<ref name="2022WCSquad">{{Cite web|title=Mbeumo heading to Qatar|url=https://www.brentfordfc.com/en/news/article/bryan-mbeumo-in-cameroon-squad-for-2022-world-cup|access-date=10 nëntor 2022|website=brentfordfc.com|archive-date=12 nëntor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221112011920/https://www.brentfordfc.com/en/news/article/bryan-mbeumo-in-cameroon-squad-for-2022-world-cup|url-status=live|language=en}}</ref> Ai bëri 9 paraqitje dhe shënoi një gol gjatë sezonit 2022–23, me tre paraqitje që erdhën gjatë fushatës së [[2022 FIFA World Cup|Kupës së Botës 2022]] të Kamerunit,<ref name="NFT">{{NFT player|88687|access-date=16 shtator 2025|language=sq}}</ref> përpara daljes së ekipit nga faza e grupeve.<ref>{{Cite news|title=Cameroon beat Brazil but knocked out of World Cup|url=https://www.bbc.com/sport/football/63752145|access-date=11 qershor 2023|work=BBC Sport|archive-date=26 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240926112433/https://www.bbc.com/sport/football/63752145|url-status=live|language=en}}</ref> Pasi u shfaq në tre nga katër ndeshjet kualifikuese të [[2023 Africa Cup of Nations qualification Group C|Kupës së Kombeve të Afrikës 2023]] të Kamerunit dhe shënoi një gol,<ref name="NFT" /> dëmtimi e përjashtoi Mbeumo nga [[2023 Africa Cup of Nations|turneu final]].<ref name="Operation" /> ==Stili i lojës== Mbeumo është një sulmues i gjithanshëm i cili operon kryesisht si sulmues anësor i djathtë në një treshe sulmi, shpesh duke hyrë në brendësi me këmbën e tij më të fortë të majtë. Në sistemet që përdorin një formacion [[Formacioni (futboll)|3–4–2–1]], ai zakonisht luan si sulmues i brendshëm në hapësirën e djathtë gjysmë-anësore, ku mund të shfrytëzojë boshllëqet mbrojtëse, të lidhet me shokët e skuadrës dhe të jetë një kërcënim për gol.<ref name="PL20250721">{{cite web|last=Keble|first=Alex|title=Analysis: Mbeumo the perfect fit for Amorim's new plan|url=https://www.premierleague.com/en/news/4323193/analysis-mbeumo-the-perfect-fit-for-amorims-new-plan|website=Premier League|date=21 korrik 2025|access-date=7 gusht 2025|language=en}}</ref> I njohur për shpejtësinë, driblimin e drejtpërdrejtë dhe lëvizjen pa top, Mbeumo shkëlqen në tranzicionet e shpejta sulmuese. Ai është veçanërisht efektiv në bartjen e topit në zona të rrezikshme dhe krijimin e shanseve me cilësi të lartë, siç reflektohet nga asistet e pritura (xA) kryesore në ligë në [[Premier League 2024–25|sezonin 2024–25]].<ref name="PL20250721"/> Pavarësisht se nuk është një sulmues tradicional, ai gjithashtu regjistroi numrin më të lartë të golave ​​jo-penallti mbi shifrën e pritur (npxG overperformance) gjatë të njëjtës fushatë, duke treguar përfundimin e tij klinik.<ref name="PL20250721"/> ==Jeta personale== Mbeumo ka një baba [[Kameruni|kamerunas]] dhe një nënë franceze.<ref>{{Cite news|title=Cameroon's Mbeumo 'crazy' about World Cup chance|url=https://www.bbc.com/sport/africa/63519145|access-date=15 nëntor 2022|work=BBC Sport|archive-date=3 janar 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230103092513/https://www.bbc.com/sport/africa/63519145|url-status=live|language=en}}</ref> ==Statistikat e karrierës== ===Klubi=== {{updated|ndeshja e luajtur 25 tetor 2025}} {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+ Paraqitjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit |- !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="3"|Liga !colspan="2"|Kupa kombëtare{{efn|Përfshin [[Coupe de France]], [[FA Cup]]}} !colspan="2"|Kupa e ligës{{efn|Përfshin [[Coupe de la Ligue]], [[EFL Cup]]}} !colspan="2"|Tjetër !colspan="2"|Total |- !Divizioni!!Paraqitje!!Gola!!Paraqitje!!Gola!!Paraqitje!!Gola!!Paraqitje!!Gola!!Paraqitje!!Gola |- |rowspan="3"|[[ES Troyes AC|Troyes II]] |[[2016–17 Championnat de France Amateur 2|2016–17]]<ref name="Soccerway">{{Soccerway|id=457466|access-date=5 gusht 2019 |language=en}}</ref> |[[Championnat de France Amateur 2|CFA 2]] |12||5||colspan="2"|―||colspan="2"|―||colspan="2"|―||12||5 |- |[[2017–18 Championnat National 3|2017–18]]<ref name="Soccerway" /> |Championnat National 3 |21||9||colspan="2"|―||colspan="2"|―||colspan="2"|―||21||9 |- !colspan="2"|Total !33!!14!!colspan="2"|―!!colspan="2"|―!!colspan="2"|―!!33!!14 |- |rowspan="4"|[[ES Troyes AC|Troyes]] |[[2017–18 Ligue 1|2017–18]]<ref name="Soccerway" /> |[[Ligue 1]] |4||0||0||0||0||0||colspan="2"|―||4||0 |- |[[2018–19 Ligue 2|2018–19]]<ref name="Soccerway" /> | rowspan="2" |[[Ligue 2]] |35||10||1||0||3||1||1<ref group="lower-alpha">Paraqitje në play-off-et e ngjitjes në Ligue 2</ref>||0||40||11 |- |[[2019–20 Ligue 2|2019–20]]<ref name="Soccerway" /> |2||1||colspan="2"|―||colspan="2"|―||colspan="2"|―||2||1 |- !colspan="2"|Total !41!!11!!1!!0!!3!!1!!1!!0!!46!!12 |- |rowspan="7"|[[Brentford F.C.|Brentford]] |[[2019–20 Brentford F.C. season|2019–20]]<ref name="Soccerbase1920">{{Soccerbase season|id=110888|season=2019|access-date=5 gusht 2019 |language=en}}</ref> | rowspan="2" |[[EFL Championship|Championship]] |42||15||1||0||1||0||3<ref name="CPO" group="lower-alpha">Paraqitje në [[EFL Championship play-offs|play-off-et e Championship]]</ref>||1||47||16 |- |[[2020–21 Brentford F.C. season|2020–21]]<ref name="Soccerbase2021">{{Soccerbase season|id=110888|season=2020|access-date=7 shtator 2020 |language=en}}</ref> |44||8||0||0||2||0||3<ref name="CPO" group="lower-alpha" />||0||49||8 |- |[[2021–22 Brentford F.C. season|2021–22]]<ref name="Soccerbase2122">{{Soccerbase season|id=110888|season=2021|access-date=13 gusht 2021 |language=en}}</ref> | rowspan="4" |[[Premier League]] |35||4||1||3||2||1||colspan="2"|―||38||8 |- |[[2022–23 Brentford F.C. season|2022–23]]<ref name="Soccerbase2223">{{Soccerbase season|id=110888|season=2022|access-date=7 gusht 2022 |language=en}}</ref> |38||9||0||0||1||0||colspan="2"|―||39||9 |- |[[2023–24 Brentford F.C. season|2023–24]]<ref name="Soccerbase2324">{{Soccerbase season|id=110888|season=2023|access-date=6 prill 2024 |language=en}}</ref> |25||9||0||0||2||0||colspan="2"|―||27||9 |- |[[2024–25 Brentford F.C. season|2024–25]]<ref name="Soccerbase2425">{{Soccerbase season|id=110888|season=2024|access-date=18 gusht 2024 |language=en}}</ref> |38||20||1||0||3||0||colspan="2"|―||42||20 |- !colspan="2"|Total !222!!65!!3!!3!!11!!1!!6!!1!!242!!70 |- |[[Manchester United F.C.|Manchester United]] |[[2025–26 Manchester United F.C. season|2025–26]]<ref name="Soccerbase2526">{{Soccerbase season|id=110888|season=2025|access-date=26 tetor 2025 |language=en}}</ref> |Premier League |9||4||0||0||1||1||colspan="2"|—||10||5 |- !colspan="3"|Total i karrierës !305!!94!!4!!3!!15!!3!!7!!1!!331!!101 |} {{notelist}} ===Kombëtare=== {{updated|ndeshja e luajtur 13 tetor 2025}}<ref>{{cite web|title=Bryan Mbuemo Internationals|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/bryan-mbeumo/4/|website=worldfootball.net|access-date=26 tetor 2025|language=en}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+ Paraqitjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit |- !Kombëtarja!!Viti!!Paraqitje!!Gola |- |rowspan="4"|[[Kameruni national football team|Kameruni]] |2022||6||0 |- |2023||8||3 |- |2024||6||2 |- |2025||6||2 |- !colspan="2"|Total!!26!!7 |} :''Golat dhe rezultatet rendisin totalin e golave të Kamerunit së pari, kolona e rezultatit tregon rezultatin pas çdo goli të Mbeumo'' {| class="wikitable sortable" |+ Lista e golave ndërkombëtarë të shënuar nga Bryan Mbeumo |- !scope="col"|Nr. !scope="col"|Data !scope="col"|Vendi !scope="col"|Kundërshtari !scope="col"|Rezultati !scope="col"|Përfundimi !scope="col"|Kompeticioni !scope="col" class="unsortable" |{{Abbr|Ref.|Referenca}} |- | style="text-align:center" |1 |10 qershor 2023 |[[Snapdragon Stadium]], [[San Diego]], Shtetet e Bashkuara |{{fb|MEX}} | style="text-align:center" |1–0 | style="text-align:center" |2–2 |[[Friendly (association football)|Miqësore]] |<ref>{{cite web|title=Mexico vs. Cameroon|url=https://www.national-football-teams.com/matches/report/36879/Mexico_Cameroon.html|access-date=12 qershor 2024|website=National Football Teams|language=en}}</ref> |- | style="text-align:center" |2 |12 shtator 2023 |[[Roumdé Adjia Stadium]], [[Garoua]], Kamerun |{{fb|Burundi}} | style="text-align:center" |1–0 | style="text-align:center" |3–0 |[[2023 Africa Cup of Nations qualification Group C|Kualifikueset e Kupës së Kombeve të Afrikës 2023]] |<ref>{{cite web|title=Cameroon vs. Burundi|url=https://www.national-football-teams.com/matches/report/37412/Cameroon_Burundi.html|access-date=12 qershor 2024|website=National Football Teams|archive-date=12 qershor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240612144500/https://www.national-football-teams.com/matches/report/37412/Cameroon_Burundi.html|url-status=live|language=en}}</ref> |- | style="text-align:center" |3 |17 nëntor 2023 |[[Japoma Stadium]], [[Douala]], Kamerun |{{fb|MRI}} | style="text-align:center" |1–0 | style="text-align:center" |3–0 |rowsapn=2| [[2026 FIFA World Cup qualification – CAF Group D|Kualifikueset e Kupës së Botës FIFA 2026]] |<ref>{{cite web|title=Libya vs. Cameroon|url=https://www.national-football-teams.com/matches/report/37787/Libya_Cameroon.html|access-date=12 qershor 2024|website=National Football Teams|archive-date=12 qershor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240612144501/https://www.national-football-teams.com/matches/report/37787/Libya_Cameroon.html|url-status=live|language=en}}</ref> |- | style="text-align:center" |4 |11 qershor 2024 |[[Estádio 11 de Novembro]], [[Luanda]], Angola |{{fb|ANG}} | style="text-align:center" |1–0 | style="text-align:center" |1–1 |<ref>{{Cite web|title=Angola vs. Cameroon|url=https://www.national-football-teams.com/matches/report/39178/Angola_Cameroon.html|access-date=25 mars 2025|website=National Football Teams|archive-date=26 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241226123511/https://www.national-football-teams.com/matches/report/39178/Angola_Cameroon.html|url-status=live|language=en}}</ref> |- | style="text-align:center" |5 |11 tetor 2024 |Japoma Stadium, Douala, Kamerun |{{fb|KEN}} | style="text-align:center" |3–1 | style="text-align:center" |4–1 |[[2025 Africa Cup of Nations qualification Group J|Kualifikueset e Kupës së Kombeve të Afrikës 2025]] |<ref>{{Cite web|title=Cameroon vs. Kenya|url=https://www.national-football-teams.com/matches/report/39603/Cameroon_Kenya.html|access-date=25 mars 2025|website=National Football Teams|archive-date=16 janar 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250116075058/https://www.national-football-teams.com/matches/report/39603/Cameroon_Kenya.html|url-status=live|language=en}}</ref> |- | style="text-align:center" |6 |25 mars 2025 |[[Ahmadou Ahidjo Stadium]], [[Yaoundé]], Kamerun |{{fb|LBY}} | style="text-align:center" |2–0 | style="text-align:center" |3–1 |rowspan=2| Kualifikueset e Kupës së Botës FIFA 2026 |<ref>{{cite web|url=https://www.national-football-teams.com/matches/report/41162/Cameroon_Libya.html|title=Cameroon vs. Libya|access-date=22 korrik 2025|website=National Football Teams|language=en}}</ref> |- | style="text-align:center" |7 |8 tetor 2025 |[[Côte d'Or National Sports Complex]], [[Saint Pierre, Mauritius|Saint Pierre]], Mauritius |{{fb|MRI}} | style="text-align:center" |2–0 | style="text-align:center" |2–0 | |} ==Nderime== '''Brentford''' *[[EFL Championship play-offs|Play-off-et e EFL Championship]]: [[2021 English Football League play-offs#Championship|2021]]<ref name="Vincent">{{Cite news|last=Vincent|first=Gareth|date=29 maj 2021|title=Brentford 2–0 Swansea City|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/57215919|access-date=29 maj 2021|work=BBC Sport|archive-date=19 tetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019222317/https://www.bbc.co.uk/sport/football/57215919|url-status=live|language=en}}</ref> '''Individuale''' *Ekipi i Sezonit i Tifozëve të [[Premier League]]: 2024–25<ref>{{cite news|title=REVEALED: 2024/25 Fan Team of the Season|url=https://www.premierleague.com/news/4322522|access-date=1 qershor 2025|publisher=Premier League|language=en}}</ref> == Referime == {{Reflist|3}} {{Skuadra Manchester United F.C.}} [[Kategoria:Lindje 1999]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë kamerunasë]] [[Kategoria:Futbollistë francezë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren kamerunase]] [[Kategoria:Futbollistë në FC Bourgoin-Jallieu]] [[Kategoria:Futbollistë në ES Troyes AC]] [[Kategoria:Futbollistë në Brentford F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në Manchester United F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në Championnat National 3]] [[Kategoria:Futbollistë në Ligue 1]] [[Kategoria:Futbollistë në Ligue 2]] [[Kategoria:Futbollistë në English Football League]] [[Kategoria:Futbollistë në Premier League]] 78wo2d6kgoeexdhh7uan8ncbxeo9olm Diskutim:Lista e nxënësve të Rembrandtit 1 389993 3053235 3044139 2026-10-03T04:24:23Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Lista e nxënësve të Rembrandtit/Arkivi 1]] 3053235 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Lista e nxënësve të Rembrandtit/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} dt84hs8qcgwljqrsbsrvxoh3d8uhdqb David Raya 0 390135 3053205 3045033 2026-10-03T02:39:17Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 6 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3053205 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = David Raya | image = RC Lens - Arsenal FC (03-10-2023) 21 (cropped).jpg | caption = Raya me [[Arsenal F.C.|Arsenal]] në 2023 | full_name = David Raya Martín<ref>{{Cite web|title=Notification of shirt numbers: Brentford|url=https://www.efl.com/siteassets/efl-documents/202021/efl-squad-numbering-11.09.2020.pdf|access-date=19 shtator 2020|publisher=English Football League|page=12|language=en}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|15|9|1995|df=y}}<ref name="RoversProfile" /> | birth_place = [[Barcelona]], Spanjë | height = 1.83m<ref>{{cite web|title=David Raya: Overview|url=https://www.premierleague.com/players/7975/David-Raya/overview|publisher=Premier League|access-date=19 gusht 2023|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=David Raya|url=https://www.brentfordfc.com/en/teams/profile/david-raya|publisher=Brentford F.C.|access-date=19 gusht 2023|archive-date=3 tetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221003171438/https://www.brentfordfc.com/en/teams/profile/david-raya|url-status=dead|language=en}}</ref> | position = [[Portieri|Portier]] | currentclub = [[Arsenal F.C.|Arsenal]] | clubnumber = 1 | youthyears1 = | youthclubs1 = [[UE Cornellà|Cornellà]] | youthyears2 = 2012–2014 | youthclubs2 = [[Blackburn Rovers F.C.|Blackburn Rovers]] | years1 = 2014–2019 | clubs1 = [[Blackburn Rovers F.C.|Blackburn Rovers]] | caps1 = 98 | goals1 = 0 | years2 = 2014–2015 | clubs2 = → [[Southport F.C.|Southport]] (huazim) | caps2 = 16 | goals2 = 0 | years3 = 2019–2024 | clubs3 = [[Brentford F.C.|Brentford]] | caps3 = 150 | goals3 = 0 | years4 = 2023–2024 | clubs4 = → [[Arsenal F.C.|Arsenal]] (huazim) | caps4 = 32 | goals4 = 0 | years5 = 2024– | clubs5 = [[Arsenal F.C.|Arsenal]] | caps5 = 47 | goals5 = 0 | nationalyears1 = 2022– | nationalteam1 = [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanja]] | nationalcaps1 = 11 | nationalgoals1 = 0 | club-update = 17:29, 26 tetor 2025 (UTC) | nationalteam-update = 23:40, 15 nëntor 2024 (UTC) }} '''David Raya Martín''' (lindur më 15 shtator 1995) është një [[futbollist]] profesionist spanjoll i cili luan si [[Portieri|portier]] për klubin anglez [[Arsenal F.C.|Arsenal]] dhe [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|kombëtaren spanjolle]]. I njohur për shpërndarjen e tij, komandën e zonës, qëndrueshmërinë dhe aftësitë për të pritur gjuajtjet, ai konsiderohet si një nga portierët më të mirë në botë.<ref>{{cite web|last=White|first=Mark|date=4 dhjetor 2024|title=Ranked! The 10 best goalkeepers in the world|url=https://www.fourfourtwo.com/features/ranked-the-10-best-goalkeepers-in-the-world|access-date=19 dhjetor 2024|website=FourFourTwo|language=en}}</ref><ref>{{cite web|date=4 mars 2020|title=The 25 best goalkeepers in world football – ranked|url=https://www.90min.com/posts/best-goalkeepers-world-football-ranked|access-date=19 dhjetor 2024|website=90 min|language=en-GB}}</ref> Raya e filloi karrierën e tij si senior në Angli me [[Blackburn Rovers F.C.|Blackburn Rovers]]. Ai bëri përparimin e tij profesional si pjesë e ekipit që u promovua nga [[EFL League One|League One]] në 2018. Ai u transferua te klubi i [[EFL Championship|Championship]] [[Brentford F.C.|Brentford]] në 2019 dhe ishte pjesë e ekipit që u promovua në [[Premier League]] në 2021. Në 2023, Raya iu bashkua një tjetër skuadre të Premier League, [[Arsenal F.C.|Arsenal]], në huazim, duke fituar çmimin [[Premier League Golden Glove|Doreza e Artë]] në sezonin e tij debutues dhe duke siguruar një transferim të përhershëm verën e ardhshme. Sezonin vijues ai fitoi Dorezën e Artë për herë të dytë radhazi, portieri i parë që e arrin këtë që nga Ederson. Në fund të sezonit, Arsenal njoftoi se Raya do të vishte fanellën me numër 1 për sezonin 25/26. Raya bëri debutimin e tij ndërkombëtar për Spanjën në 2022,<ref>{{cite web|last=Bloom|first=Ben|date=4 korrik 2024|title=Golden Glove winner Raya's incredible rise to the top|url=https://www.premierleague.com/news/4018980|access-date=2 prill 2025|publisher=Premier League|language=en}}</ref> dhe ishte pjesë e skuadrave për [[Kupa e Botës FIFA 2022]] si dhe [[UEFA Euro 2024]], të cilën Spanja e fitoi. ==Karriera në klub== ===Blackburn Rovers=== I lindur në [[Barcelona]], Katalonjë, Raya e filloi karrierën e tij në Spanjën e tij të lindjes dhe kombinoi [[Portier (futboll)|portën]] me të luajturit si një [[lojtar i fushës]] në [[futsal]].<ref name=":0">{{cite web|last=Marshall|first=Sam|date=15 gusht 2023|title=The Long Read: David Raya|url=https://www.brentfordfc.com/en/news/article/the-long-read-david-raya-630187|access-date=14 mars 2022|website=Brentford FC|language=en-gb}}</ref> Më vonë ai luajti futboll për të rinjtë për [[UE Cornellà|Cornellà]], përpara se të transferohej në [[Futbolli në Angli|Angli]] për t'u bashkuar me [[Blackburn Rovers F.C.|Blackburn Rovers]] në një bursë në korrik 2012.<ref>{{Cite web|title=List of Players Registered as Scholars in Accordance with Rule C.3 Between 01/07/2012 and 31/07/2012|url=http://www.thefa.com/~/media/2FC380172F88401482C3994AF130D59B.ashx|url-status=dead|access-date=7 korrik 2019|publisher=The Football Association|page=49|archive-date=23 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191023232130/http://www.thefa.com/~/media/2FC380172F88401482C3994AF130D59B.ashx|language=en}}</ref><ref name="RoversProfile">{{Cite web|title=David Raya|url=https://www.rovers.co.uk/teams/first-team/goalkeeper/david-raya-martin/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190707175140/https://www.rovers.co.uk/teams/first-team/goalkeeper/david-raya-martin/|archive-date=7 korrik 2019|access-date=7 korrik 2019|publisher=Blackburn Rovers F.C.|language=en}}</ref> Dy vjet më parë, transferimi i Hugo Fernández në [[Ewood Park]] kishte çuar në një marrëveshje ndërmjet dy klubeve që lojtarët e Cornellà t'i bashkoheshin Blackburn Rovers për prova.<ref name=":0" /> Ai përparoi nëpërmjet [[Blackburn Rovers F.C. Under-23s and Academy|akademisë]] së klubit dhe nënshkroi një kontratë profesionale më 26 shkurt 2014.<ref>{{cite web|title=Raya pens pro deal|url=https://www.rovers.co.uk/news/2014/february/raya-pens-pro-deal/|access-date=25 prill 2015|website=Blackburn Rovers F.C.|language=en}}</ref> Raya fitoi përvojën e tij të parë si senior me një periudhë katër-mujore në [[Huazim (sport)|huazim]] te klubi i [[Conference Premier]] [[Southport F.C.|Southport]] gjatë gjysmës së parë të sezonit [[Football Conference 2014–15|2014–15]] dhe bëri 24 paraqitje.<ref name="SignsBrentford">{{cite web|title=David Raya signs for Brentford|url=https://www.brentfordfc.com/news/2019/july/david-raya-signs/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629043820/https://www.brentfordfc.com/news/2019/july/david-raya-signs/|archive-date=29 qershor 2022|access-date=7 korrik 2019|publisher=Brentford F.C.|language=en}}</ref> Pas kthimit të tij në Ewood Park, ai bëri dy paraqitje në [[Sezoni 2014–15 i Blackburn Rovers F.C.|fundin e sezonit]] në [[EFL Championship|Championship]] dhe nënshkroi një kontratë të re trevjeçare në prill 2015.<ref>{{cite web|title=Hard work pays off for David|url=https://www.rovers.co.uk/news/2015/april/hard-work-pays-off-for-david/|access-date=7 korrik 2019|website=Blackburn Rovers F.C.|language=en}}</ref><ref name="Soccerbase1415" /> Pavarësisht se bëri vetëm 13 paraqitje gjatë sezoneve [[Sezoni 2015–16 i Blackburn Rovers F.C.|2015–16]] dhe [[Sezoni 2016–17 i Blackburn Rovers F.C.|2016–17]],<ref name="Soccerbase1516" /><ref name="Soccerbase1617" /> Raya ishte portieri i dytë i Rovers pas [[Jason Steele (futbollist)|Jason Steele]] dhe ishte anëtar i shpeshtë i skuadrës në ditën e ndeshjes.<ref name="RoversProfile" /><ref name="Soccerway" /> Rënia e Rovers në [[EFL League One|League One]] në fund të sezonit 2016–17 bëri që Raya të merrte rolin e portierit të parë të klubit.<ref name="FCHD">{{Fchd|id=BLACKBUR|name=Blackburn Rovers F.C.|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=David Raya pens long-term Rovers deal|url=https://www.rovers.co.uk/news/2018/february/another-new-contract-for-a-young-rover/|access-date=7 korrik 2019|publisher=Blackburn Rovers F.C.|language=en}}</ref> Ai bëri 47 paraqitje gjatë sezonit [[Sezoni 2017–18 i Blackburn Rovers F.C.|2017–18]] dhe ndihmoi klubin në ngritjen automatike menjëherë përsëri në Championship.<ref name="FCHD" /><ref name="Soccerbase1718" /> Ai e mbajti vendin e tij gjatë sezonit [[Sezoni 2018–19 i Blackburn Rovers F.C.|2018–19]] dhe bëri 46 paraqitje gjatë një sezoni konsolidimi në Championship.<ref name="FCHD" /><ref name="Soccerbase1819" /> Raya u largua nga Rovers në korrik 2019,<ref name="SignsBrentford" /> pasi bëri 108 paraqitje për klubin.<ref>{{Soccerbase|language=en}}</ref> ===Brentford=== Më 6 korrik 2019, Raya nënshkroi për klubin e Championship [[Brentford F.C.|Brentford]] në një kontratë katërvjeçare për një tarifë të pazbuluar,<ref name="SignsBrentford" /><ref>{{cite news|date=6 korrik 2019|title=David Raya: Brentford sign Blackburn Rovers goalkeeper for undisclosed fee|url=https://www.bbc.com/sport/football/48894390|access-date=2 prill 2025|work=BBC Sport|language=en-GB}}</ref> e raportuar të jetë rreth 3 milion £.<ref>{{cite news|date=6 korrik 2019|title=Blackburn Rovers goalkeeper David Raya completes Brentford move|url=https://www.lancashiretelegraph.co.uk/sport/football/rovers/news/17753757.rovers-goalkeeper-david-raya-completes-brentford-move/|access-date=7 korrik 2019|work=Lancashire Telegraph|language=en-GB|issn=0307-1235}}</ref> Performancat e Raya gjatë gjysmës së parë të sezonit [[Sezoni 2019–20 i Brentford F.C.|2019–20]] i dhanë atij një nominim për Portierin e Vitit në Çmimet e Futbollit të Londrës 2020 dhe 16 [[clean sheet|portat e paprekura]] të tij në ndeshjet e ligës gjatë sezonit bënë që ai të ndajë çmimin [[EFL Golden Glove|Doreza e Artë]] e [[English Football League|EFL]] me [[Bartosz Białkowski]].<ref>{{cite web|title=Bees up for London Football Awards prizes|url=https://www.brentfordfc.com/en/news/article/bees-up-for-london-football-awards-prizes-470210|access-date=9 shkurt 2020|website=Brentford F.C.|language=en-gb}}</ref><ref name="EFLGoldenGlove">{{cite news|title=David Raya presented with EFL Golden Glove prize|url=https://www.brentfordfc.com/news/2020/july/david-raya-golden-glove/|access-date=28 korrik 2020|publisher=Brentford F.C.|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210814122641/https://www.brentfordfc.com/news/2020/july/david-raya-golden-glove/|archive-date=14 gusht 2021|url-status=dead}}</ref> Raya bëri 49 paraqitje gjatë një sezoni që përfundoi me një humbje 2–1 në [[Finalja e play-off-it të Championship 2020|finalen e play-off-it të Championship 2020]] ndaj rivalëve të [[Derbi i Londrës Perëndimore|Londrës Perëndimore]] [[Fulham F.C.|Fulham]].<ref name="Soccerbase1920" /><ref>{{cite news|date=4 gusht 2020|title=Championship play-off final: Brentford 1–2 Fulham (AET)|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/53603848|access-date=29 maj 2021|work=BBC Sport|language=en-GB}}</ref> Lëndimi dhe spekulimet për transferime bënë që Raya të lihej jashtë skuadrave të trajnerit kryesor [[Thomas Frank (menaxher futbolli)|Thomas Frank]] gjatë [[para-sezonit]] [[Sezoni 2020–21 i Brentford F.C.|2020–21]] dhe në fillim të sezonit të rregullt.<ref>{{cite news|last1=Fisher|first1=Ben|last2=Ames|first2=Nick|date=17 shtator 2020|title=Brentford reject multiple bids from Arsenal for goalkeeper David Raya|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/football/2020/sep/17/brentford-goalkeeper-arsenal-david-raya-transfer-window-bids-rejected|access-date=2 tetor 2020|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web|last=Westbrook|first=Ian|date=12 shtator 2020|title=Raya set for return to training, says Frank|url=https://www.westlondonsport.com/brentford/frank-on-raya-benrahmas-absence-jensen-injury-and-bees-defeat|access-date=2 tetor 2020|website=West London Sport|language=en}}</ref><ref name="Soccerway" /><ref>{{cite news|title=Brentford 2 Oxford United 2|url=https://www.brentfordfc.com/news/2020/september/match-report-for-brentford-vs-oxford-united-on-01-sep-20/|access-date=2 tetor 2020|publisher=Brentford F.C.|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Pre-season: Brentford 3–0 Derby County|url=https://www.brentfordfc.com/news/2020/august/report-brentford-v-derby-county/|access-date=2 tetor 2020|publisher=Brentford F.C.|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220716122507/https://www.brentfordfc.com/news/2020/august/report-brentford-v-derby-county/|archive-date=16 korrik 2022|url-status=dead}}</ref> Pasi u riintegrua me dy paraqitje në [[EFL Cup]] dhe [[Kapiten (futboll)|kapiten i ekipit]] në të dy ndeshjet,<ref name="Soccerbase2021" /><ref>{{cite web|last=Verrall|first=John|date=23 shtator 2020|title=Club now give player captain's armband, after reports Arsenal have bid for him|url=https://www.hitc.com/club-now-give-player-captains-armband-after-reports-arsenal-have-bid-for-him/|access-date=2 tetor 2020|website=HITC|language=en-GB}}</ref> ai nënshkroi një kontratë të re katërvjeçare më 2 tetor 2020.<ref>{{Cite web|title=David Raya signs new long-term contract|url=https://www.brentfordfc.com/news/2020/october/david-raya-new-contract/|access-date=2 tetor 2020|publisher=Brentford F.C.|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210625131704/https://www.brentfordfc.com/news/2020/october/david-raya-new-contract/|archive-date=25 qershor 2021|url-status=dead}}</ref> Raya e përfundoi sezonin 2020–21 me 48 paraqitje, 17 porta të paprekura dhe një medalje promovimi,<ref name="Soccerbase2021" /> fituar me një fitore 2–0 në [[Finalja e play-off-it të Championship 2021|finalen e play-off-it të Championship 2021]] ndaj [[Swansea City A.F.C.|Swansea City]].<ref name="2021playoffs">{{cite news|last=Vincent|first=Gareth|date=29 maj 2021|title=Brentford 2–0 Swansea City|work=BBC Sport|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/57215919|access-date=29 maj 2021|language=en}}</ref> Në rolin e tij në rritje si [[sweeper-keeper]], Raya tentoi 300 pasime më shumë se çdo portier tjetër i Championship gjatë sezonit.<ref name=":0" /> Raya e filloi sezonin [[Sezoni 2021–22 i Brentford F.C.|2021–22]] si titullar në ndeshjet e [[Premier League]],<ref name="Soccerbase2122" /> përpara se të pësonte një [[lëndim i ligamentit kruciat posterior]] gjatë një humbjeje 2–1 ndaj [[Leicester City F.C.|Leicester City]] më 24 tetor 2021.<ref>{{cite news|title=David Raya sustains knee injury|url=https://www.brentfordfc.com/news/2021/october/david-raya-knee-injury/|access-date=26 tetor 2021|publisher=Brentford F.C.|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211026181540/https://www.brentfordfc.com/news/2021/october/david-raya-knee-injury/|archive-date=26 tetor 2021|url-status=dead}}</ref> Ai u kthye në stërvitjen në natyrë më 10 janar 2022.<ref>{{cite news|title=David Raya roars back in to training|url=https://www.brentfordfc.com/news/2022/january/david-raya-roars-back-in-to-training/|access-date=12 janar 2022|publisher=Brentford F.C.|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220716122504/https://www.brentfordfc.com/news/2022/january/david-raya-roars-back-in-to-training/|archive-date=16 korrik 2022|url-status=dead}}</ref> Pas një paraqitjeje miqësore [[Behind closed doors (sport)|me dyer të mbyllura]] më 1 shkurt 2022,<ref>{{cite news|title=Bees beaten by Aston Villa in friendly|url=https://www.brentfordfc.com/news/2022/february/bees-beaten-by-aston-villa-in-friendly/|access-date=1 shkurt 2022|publisher=Brentford F.C.|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220522043506/https://www.brentfordfc.com/news/2022/february/bees-beaten-by-aston-villa-in-friendly/|archive-date=22 maj 2022|url-status=dead}}</ref> Raya bëri kthimin e tij në ndeshjet konkurruese me një start në një humbje 4–1 në raundin e katërt të [[FA Cup]] ndaj [[Everton F.C.|Everton]] katër ditë më vonë.<ref name="Soccerbase2122" /> Ai ishte i pranishëm deri në fund të fushatës dhe e përfundoi një sezon në mes të tabelës me 25 paraqitje.<ref name="Soccerbase2122" /><ref>{{cite web|title=Tables – Premier League – England – Results, fixtures, tables and news|url=https://int.soccerway.com/national/england/premier-league/20212022/regular-season/r63396/tables/|access-date=22 maj 2022|website=Soccerway|language=en}}</ref> Raya vazhdoi si titullar në ndeshjet e ligës gjatë sezonit [[Sezoni 2022–23 i Brentford F.C.|2022–23]] dhe performancat e tij gjatë një janari 2023 pa humbje (gjatë të cilit Brentford sfidoi [[Premier League#International competitions|vendet evropiane]]) bënë që ai të nominohej për çmimin [[Premier League Player of the Month|Lojtari i Muajit i Premier League]].<ref name="Soccerbase2223" /><ref name="RejectContract">{{cite news|title=Raya 'happy' despite rejecting new Brentford deals|url=https://www.bbc.com/sport/football/64593562|access-date=10 shkurt 2023|work=BBC Sport|language=en-GB}}</ref><ref>{{cite web|title=Rashford voted EA SPORTS Player of the Month|url=http://www.premierleague.com/news/3042896|access-date=10 shkurt 2023|publisher=Premier League|language=en}}</ref> Po atë muaj, Raya refuzoi një ofertë të dytë për një kontratë të re.<ref name="RejectContract" /> Ai ishte anëtar i grupit të lidershipit të klubit gjatë sezonit 2022–23.<ref name="Harris">{{cite news|last=Harris|first=Jay|date=15 gusht 2023|title=David Raya on uncertain Brentford future: 'I've turned down two contracts'|url=https://www.nytimes.com/athletic/4248008/2023/02/26/david-raya-exclusive-interview-brentford-contract/|access-date=14 maj 2023|work=The New York Times|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref name="Soccerbase2223" /> Sipas [[Opta Sports]], Raya udhëhoqi të gjithë portierët si për pritjet (154) ashtu edhe për përqindjen e pritjeve (77%) në [[Premier League 2022–23]], duke u bërë portieri i vetëm që kryeson të dyja kategoritë në një fushatë të vetme në këtë garë që kur filluan të gjurmohen statistikat në 2003–04.<ref>{{cite tweet|author=OptaJoe|author-link=Opta Sports|user=OptaJoe|number=1691465652115263488|date=15 gusht 2023|title=1 – David Raya led all goalkeepers for both saves (154) and save percentage (77%) in the Premier League last season; he is the only goalkeeper to top both categories in a single campaign in the competition since this data is available (2003–04, minimum 10 starts). Obstacle.|access-date=18 tetor 2024|language=en}}</ref> ===Arsenal=== ====Sezoni 2023–24==== Më 15 gusht 2023, Raya përfundoi një transferim huazimi një-sezonor te [[Arsenal F.C.|Arsenal]],<ref>{{cite news|date=15 gusht 2023|title=David Raya: Arsenal sign Spain goalkeeper on season-long loan from Brentford|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/66512991|access-date=15 gusht 2023|work=BBC Sport|language=en-GB}}</ref><ref>{{cite web|date=15 gusht 2023|title=Arsenal sign GK Raya in loan deal from Brentford|url=https://www.espn.co.uk/football/story/_id/38163304/arsenal-sign-goalkeeper-david-raya-loan-deal-brentford|access-date=2 prill 2025|publisher=ESPN|language=en}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> duke u bërë lojtari i pesëmbëdhjetë nga Spanja që përfaqëson ekipin e parë të Arsenalit.<ref>{{cite web|url=https://www.arsenal.com/news/quiz-name-every-spaniard-play-arsenal|title=Quiz: Name every Spaniard to play for Arsenal|last=James|first=Josh|date=4 korrik 2024|website=Arsenal FC|access-date=4 korrik 2024|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20240704165229/https://www.arsenal.com/news/quiz-name-every-spaniard-play-arsenal|archive-date=4 korrik 2024|language=en}}</ref> Arsenal pagoi 3 milion £ për të përfunduar marrëveshjen e huazimit, e cila ka një opsion blerjeje prej 27 milion £. Si pjesë e marrëveshjes, Raya nënshkroi një zgjatje kontrate dyvjeçare me Brentford, e cila përfshin gjithashtu një opsion klubi për 12 muaj shtesë.<ref name="Raya joined AFC SkySports">{{cite web|url=https://www.skysports.com/football/news/11095/12936962/david-raya-brentford-goalkeeper-moves-to-arsenal-on-initial-3m-loan-with-27m-option-to-buy|title=David Raya: Brentford goalkeeper moves to Arsenal on initial £3m loan with £27m option to buy|date=15 gusht 2023|website=[[Sky Sports]]|access-date=18 tetor 2024|language=en}}</ref><ref name="Raya joined AFC NYT">{{cite news|last1=Humayun|first1=Ali|last2=Burlaga|first2=Kate|date=15 gusht 2023|title=Arsenal complete loan signing of David Raya from Brentford; deal structure, new contract explained|url=https://www.nytimes.com/athletic/4761602/2023/08/15/david-raya-arsenal-brentford-transfer-confirmed/|access-date=18 tetor 2024|work=[[The New York Times]]|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Më 17 shtator, ai bëri debutimin e tij si titullar për Arsenal kundër [[Everton F.C.|Everton]] në [[Goodison Park]], duke zëvendësuar [[Aaron Ramsdale]] si portierin titullar të Arsenalit.<ref>{{cite web|last=Rogers|first=Jonathon|date=17 shtator 2023|title=Team news: Raya makes debut against Everton|url=https://www.arsenal.com/news/team-news-raya-makes-debut-against-everton|access-date=18 shtator 2023|website=Arsenal F.C.|language=en}}</ref> Raya më vonë do të bënte debutimin e tij në shtëpi dhe në [[UEFA Champions League|Champions League]] për Arsenal kundër [[PSV Eindhoven]] më 20 shtator, duke mbajtur një portë të paprekur ndërsa Topçinjtë fituan 4–0.<ref>{{cite news|last=McNulty|first=Phil|date=20 shtator 2023|title=Arsenal 4–0 PSV Eindhoven: Gunners mark Champions League return with perfect performance|url=https://www.bbc.com/sport/football/66870515|access-date=21 shtator 2023|work=BBC Sport|language=en-GB}}</ref> Më 24 shtator, Raya filloi në derbin e parë të [[Derbi i Londrës Veriore|Londrës Veriore]] të sezonit kundër [[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] dhe pati një performancë të përzier.<ref>{{cite news|last=McNulty|first=Phil|date=22 shtator 2023|title=Arsenal 2–2 Tottenham Hotspur: Son levels twice in thrilling north london derby draw|url=https://www.bbc.com/sport/football/66835402|access-date=30 shtator 2023|work=BBC Sport|language=en-GB|ref=none}}</ref> Në lidhje me zëvendësimin e Ramsdale me Raya si portierin titullar të Arsenalit, gazetari i ''[[BBC]]'', [[Phil McNulty]], deklaroi në nëntor 2023 se menaxheri [[Mikel Arteta]] duhej të "përballej me shqyrtimin e pashmangshëm nëse ai ka reduktuar gjithashtu efektivitetin dhe rrjedhshmërinë e Arsenalit duke aplikuar një rregullim në diçka që nuk ishte e prishur."<ref>{{cite news|last=McNulty|first=Phil|date=4 nëntor 2023|title=Newcastle 1–0 Arsenal: 'Mikel Arteta must face scrutiny for trying to fix something not broken'|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/67324261|access-date=5 nëntor 2023|work=BBC Sport|language=en-GB|ref=none}}</ref> Më 12 mars 2024, Raya priti dy penallti në një fitore me gjuajtje penalltish kundër [[FC Porto|Porto]] në raundin e 16-të të Champions League, gjë që kualifikoi klubin e tij në çerekfinale për herë të parë që nga sezoni 2009–10, të cilën McNulty e deklaroi se "zgjidhi të gjitha argumentet e mbetura për statusin e tij si portieri i parë i Arsenalit".<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/68538063|title=Arsenal 1–0 Porto (Agg: 1–1, Arsenal win 4–2 on penalties)|last=McNulty|first=Phil|website=BBC Sport|date=12 mars 2024|access-date=12 mars 2024|language=en}}</ref> Më 20 prill, Raya mbajti një portë të paprekur për herë të gjashtë radhazi në Premier League si mysafir, duke u bërë portieri i dytë në historinë e kompeticionit që e arrin këtë arritje, pas [[Edwin van der Sar]] që e bëri këtë në 2008–2009.<ref>{{cite web|url=https://www.premierleague.com/news/3971799|title=Arsenal win at Wolves to return to TOP spot|date=20 prill 2024|publisher=Premier League|access-date=19 tetor 2024|language=en}}</ref> Më 4 maj, ai u konfirmua si fitues i qartë i [[Premier League Golden Glove|Dorezës së Artë të Premier League]] 2023–24, duke mbajtur më shumë porta të paprekura se çdo portier tjetër në sezon.<ref name="PLGoldenGlove"/> Raya u bë portieri i tretë i Arsenalit që e fiton këtë çmim pas [[Wojciech Szczęsny]] dhe [[Petr Čech]], dhe spanjolli i tretë që fiton çmimin pas [[Pepe Reina]] dhe [[David de Gea]].<ref name="PLGoldenGlove"/> Raya më vonë u përfshi në [[PFA Team of the Year (2020s)#Premier League 5|Ekipin e Vitit të Premier League]] të [[Professional Footballers' Association|PFA]] për sezonin.<ref name="PFATOTY2324"/> ====Sezoni 2024–25==== Më 4 korrik, ai përfundoi transferimin e tij të përhershëm te Arsenal duke nënshkruar një kontratë afatgjatë.<ref>{{cite web|date=4 korrik 2024|title=David Raya joins us on a permanent deal|url=https://www.arsenal.com/news/david-raya-joins-us-permanent-deal|access-date=4 korrik 2024|website=Arsenal F.C.|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=de Roché|first=Art|date=4 korrik 2024|title=David Raya joins Arsenal on permanent transfer from Brentford after loan spell|url=https://www.nytimes.com/athletic/5614086/2024/07/04/david-raya-arsenal-transfer-permanent/|access-date=4 korrik 2024|work=The New York Times|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref>{{cite web|date=4 korrik 2024|title=Arsenal complete GK Raya transfer after loan|url=https://www.espn.com.au/football/story/_id/40333563/arsenal-complete-david-raya-transfer-one-year-loan|access-date=2 prill 2025|publisher=ESPN|language=en}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Në ndeshjen kundër [[Aston Villa F.C.|Aston Villa]] më 24 gusht, ai bëri një pritje të mrekullueshme me një dorë për të ndaluar goditjen me kokë nga afër të [[Ollie Watkins]],<ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/football/aston-villa-vs-arsenal/report/505817|title=Aston Villa 0–2 Arsenal: Leandro Trossard and Thomas Partey on target as Gunners claim revenge|last=Wright|first=Nick|date=24 gusht 2024|website=Sky Sports|access-date=25 gusht 2024|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.premierleague.com/news/4090903|title=Trossard stars off the bench to maintain winning start for Arsenal|date=24 gusht 2024|publisher=Premier League|access-date=25 gusht 2024|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.arsenal.com/fixture/arsenal/2024-Aug-24/aston-villa-0-2-arsenal-match-report|title=Report: Aston Villa 0–2 Arsenal|last=James|first=Josh|date=24 gusht 2024|publisher=Arsenal F.C.|access-date=25 gusht 2024|language=en|ref=none}}</ref> e cila më vonë do të fitonte çmimin [[Premier League Save of the Month|Pritja e Muajit në Premier League]] për gusht 2024.<ref name="RayawinsPremierLeagueSaveoftheMon">{{cite web|url=https://www.premierleague.com/news/4110695|title=Raya wins Premier League Save of the Month award|date=13 shtator 2024|publisher=Premier League|access-date=13 shtator 2024|language=en}}</ref> Më 19 shtator, ai priti një penallti kundër ekipit italian [[Atalanta BC|Atalanta]], të gjuajtur nga [[Mateo Retegui]], dhe goditjen me kokë në kthim, duke u bërë portieri i katërt i Arsenalit që pret një penallti në Champions League, pas [[Richard Wright (futbollist)|Richard Wright]], [[Jens Lehmann]] dhe [[Łukasz Fabiański]].<ref>{{cite web|last=Rogers|first=Jonathon|date=19 shtator 2024|title=Report: Atalanta 0–0 Arsenal|url=https://www.arsenal.com/fixture/arsenal/2024-Sep-19/atalanta-0-0-arsenal-match-report|access-date=20 shtator 2024|website=Arsenal F.C.|language=en}}</ref><ref>{{cite web|author=Opta Analyst|author-link=Opta Sports|date=19 shtator 2024|title=Atalanta 0–0 Arsenal Stats: David Raya the Hero for Disappointing Gunners|url=https://theanalyst.com/2024/09/atalanta-vs-arsenal-stats-champions-league-live|access-date=20 shtator 2024|website=The Analyst|language=en}}</ref> Në intervistën e tij pas ndeshjes, Raya i dha merita trajnerit të portierëve të Arsenalit, [[Iñaki Caña]], për rolin që luajti në pritjen e tij të dyfishtë kundër Atalantës.<ref>{{cite news|last=Rampling|first=Ali|date=19 shtator 2024|title=David Raya credits Arsenal goalkeeper coach Inaki Cana after Atalanta double-save|url=https://www.nytimes.com/athletic/5780575/2024/09/19/david-raya-penalty-save-champions-league/|access-date=20 shtator 2024|work=The New York Times|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref>{{cite web|last=Collings|first=Simon|date=19 shtator 2024|title=David Raya reveals Inaki Cana conversation before stunning Arsenal save|url=https://www.standard.co.uk/sport/football/raya-save-inaki-cana-arsenal-fc-champions-league-2024-b1183071.html|access-date=20 shtator 2024|website=[[Evening Standard]]|language=en}}</ref> Ai u votua më vonë si Lojtari i Muajit i Arsenalit për shtatorin.<ref>{{cite web|last=Rogers|first=Jonathon|date=9 tetor 2024|title=Raya named September's men's Player of the Month|url=https://www.arsenal.com/news/raya-named-septembers-mens-player-month|access-date=19 tetor 2024|website=Arsenal FC|language=en|ref=none}}</ref> Më 27 dhjetor, Raya regjistroi një portë të paprekur kundër [[Ipswich Town F.C.|Ipswich Town]], e 23-ta në 50 ndeshje të Premier League për Topçinjtë. Duke bërë këtë, ai theu rekordin e [[David Seaman]] (22) të vendosur në 1993 për portat e paprekura më të shumta të mbajtura nga një portier i Arsenalit në 50 paraqitjet e tij të para për klubin në këtë divizion.<ref>{{cite web|title=Arsenal go second and cut Liverpool's lead to six points|url=https://www.premierleague.com/news/4205251|date=27 dhjetor 2024|access-date=28 dhjetor 2024|publisher=Premier League|language=en}}</ref><ref>{{cite web|last=Critchlow|first=Dan|date=29 dhjetor 2024|title=David Raya explains turning point as he breaks Arsenal club record|url=https://dailycannon.com/2024/12/david-raya-arsenal-record/|access-date=29 dhjetor 2024|website=DailyCannon|language=en-US}}</ref> Raya siguroi një Dorezë të Artë të dytë radhazi në Premier League, këtë herë duke ndarë çmimin bashkërisht me portierin e [[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]] [[Matz Sels]], me 13 porta të paprekura.<ref>{{cite web|date=25 maj 2025|title=Raya and Sels share Premier League Golden Glove award|url=https://www.premierleague.com/news/4316253|access-date=28 maj 2025|publisher=[[Premier League]]|language=en}}</ref> ====Sezoni 2025–26==== Më 13 shtator 2025, David Raya bëri paraqitjen e tij të 100-të për Arsenal në një fitore 3–0 në shtëpi kundër [[Nottingham Forest]], duke regjistruar gjithashtu portën e tij të 42-të të paprekur për klubin.<ref>{{cite web|last=Stephen|first=Wright|url=https://www.arsenal.com/news/raya-100-apps-zubimendi-and-ucl-targets|title=Raya on 100 apps, Zubimendi and UCL targets|website=arsenal.com|publisher=Arsenal FC|date=16 shtator 2025|language=en}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== Pasi nuk mori një thirrje nga [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanja]] në nivel të të rinjve,<ref>{{cite news|last=Bosher|first=Luke|date=31 gusht 2022|title=Manchester United's David de Gea left out of Spain squad with Brentford's David Raya included instead|url=https://www.nytimes.com/athletic/4181164/2022/03/18/manchester-uniteds-david-de-gea-left-out-of-spain-squad-with-brentfords-david-raya-included-instead/|access-date=18 mars 2022|work=The New York Times|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Raya fitoi thirrjen e tij të parë ndërkombëtare në ekipin senior për një palë ndeshjesh miqësore në mars 2022.<ref name=":1">{{cite web|title=Raya in Spain squad|url=https://www.brentfordfc.com/en/news/article/david-raya-in-spain-squad-2022-fifa-world-cup|access-date=11 nëntor 2022|website=Brentford F.C.|language=en-gb}}</ref> Ai bëri debutimin e tij si titullar në një fitore 2–1 kundër [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Shqipërisë]] më 26 mars dhe mbeti një zëvendësues i papërdorur në ndeshjen e dytë.<ref name=":1" /> Raya ishte një zëvendësues i papërdorur gjatë gjithë fushatës fituese të [[UEFA Nations League A 2022–23|UEFA Nations League 2022–23]] të Spanjës.<ref name="Soccerway" /><ref name="UNLWin">{{cite news|last=Smith|first=Emma|title=Spain win Nations League final on penalties|url=https://www.bbc.com/sport/football/65944659|access-date=18 qershor 2023|date=18 qershor 2023|work=BBC Sport|language=en}}</ref> Raya u emërua në skuadrën e Spanjës për [[Kupa e Botës FIFA 2022|Kupën e Botës 2022]],<ref name=":1" /><ref>{{cite web|date=11 nëntor 2022|title=Luis Enrique names Spain's 2022 World Cup squad: Ansu Fati is not missing out|url=https://www.marca.com/en/world-cup/2022/11/11/636e4059e2704efd988b45db.html|access-date=2 prill 2025|website=Marca|location=Spain|language=es}}</ref> por para se ekipi të eliminohej në raundin e 16-të,<ref>{{cite news|last=Hafez|first=Shamoon|date=5 dhjetor 2022|title=World Cup 2022: Morocco 0–0 Spain (3–0 pens) Achraf Hakimi chips winning penalty to reach quarters|url=https://www.bbc.com/sport/football/63789751|access-date=6 dhjetor 2022|work=BBC Sport|language=en}}</ref> e vetmja ndeshje e tij gjatë kësaj periudhe ishte një zëvendësim në pjesën e dytë në një miqësore para-turne kundër [[Kombëtarja jordaneze e futbollit|Jordanisë]].<ref name="NFT" /> Ai ishte pjesë e skuadrës së Spanjës që fitoi [[UEFA Euro 2024]].<ref name=":2">{{cite web|date=14 korrik 2024|title=David Raya wins Euro 2024 with Spain|url=https://www.arsenal.com/news/raya-wins-euro-2024-spain|access-date=15 korrik 2024|website=[[Arsenal F.C.]]|language=en}}</ref><ref>{{cite web|date=27 maj 2024|title=Euro 2024: Rodri and Cucurella in provisional Spain squad|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c199jjjg9y3o|access-date=2 prill 2025|website=BBC Sport|language=en}}</ref> Ai luajti vetëm një ndeshje, duke startuar në ndeshjen e fundit të fazës së grupeve në një fitore 1–0 kundër Shqipërisë.<ref name=":2" /> ==Stili i lojës== Një [[sweeper-keeper]], Raya "është i njohur si një portier vokal, si dhe dikush që është i aftë me topin në këmbët e tij".<ref name="Nash">{{Cite web|last=Nash|first=Matthew|date=20 gusht 2021|title=David Raya predicts more Premier League scalps for Brentford after Arsenal upset|url=https://metro.co.uk/2021/08/20/brentfords-david-raya-predicts-more-premier-league-scalps-after-arsenal-win-15122709/|access-date=23 gusht 2021|website=Metro|language=en}}</ref> Ai "mund të luajë nga prapa dhe është i lumtur duke mbuluar hapësirën pas", gjë që i lejon një ekipi "të luajë me një vijë të lartë".<ref name="SignsBrentford" /> Si rezultat i stilit të tij dhe të Brentfordit gjatë sezonit [[2020–21 EFL Championship|2020–21]], Raya tentoi 300 pasime më shumë se çdo portier tjetër në Championship.<ref name="Nash" /> Në një intervistë ekskluzive me [[Sky Sports]] më 14 gusht 2024, Raya i dha merita ish-trajnerit të portierëve të Brentfordit dhe aktualisht të Arsenalit, [[Iñaki Caña]] – i cili ishte një figurë kyçe në transferimin e Rayas nga Blackburn te Brentford në 2019 dhe lëvizjen e tij nga Brentford te Arsenal në 2023<ref name="Raya joined AFC SkySports"/><ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/athletic/4777167/2023/08/15/raya-arsenal-brentford-rise/|title=The rise of David Raya: To Arsenal via Brentford, Barcelona and Blackburn|last=Harris|first=Jay|date=15 gusht 2023|website=The New York Times|access-date=18 tetor 2024|language=en|ref=none}}</ref> – për transformimin e mënyrës se si luante.<ref name="exclusive interview SkySports">{{cite web|url=https://www.skysports.com/football/news/11670/13196054/david-raya-exclusive-interview-arsenals-master-of-proactive-goalkeeping-ready-to-go-again-after-amazing-year|title=David Raya exclusive interview: Arsenal's master of 'proactive' goalkeeping ready to go again after 'amazing' year|last=Wright|first=Nick|date=14 gusht 2024|website=Sky Sports|access-date=18 tetor 2024|language=en|ref=none}}</ref><ref name="exclusive interview SkySports YouTube">{{cite AV media|date=14 gusht 2024|title="It's a pleasure to be a part of this club" {{pipe}} David Raya reflects on the past year|url=https://www.youtube.com/watch?v=d32o9jMTSNg|access-date=18 tetor 2024|website=Sky Sports Premier League|via=YouTube|language=en}}</ref> {{Blockquote | text= "Ai ka ndryshuar stilin tim të të qenit portier. Nëse shikoni pikat kryesore nga unë kur isha te Blackburn, do të shihni një portier që thjesht qëndronte në vijë, nuk dilte për asgjë, rrallë dilte për një kros, rrallë dilte jashtë zonës, rrallë parashikonte, thjesht priste të bënte atë pritje. "Kur nënshkrova për Brentford, Iñaki thjesht ndryshoi plotësisht stilin tim të të qenit portier, për të qenë më proaktiv dhe për të parashikuar gjërat që nuk kanë ndodhur ende. Pra, nëse mund të shkoni për një kros, thjesht shkoni. Mos prisni për pritjen. Në vend të kësaj, shmangni shansin. Për topat pas mbrojtjes dhe të gjitha këto, qëndroni lart sa më shumë që të jetë e mundur për të qenë në gjendje të ndërprisni sulmin. "Nëse më shihni në Blackburn dhe pastaj pasi nënshkrova për Brentford, janë dy portierë krejtësisht të ndryshëm. Te Blackburn, unë nuk dilja për asnjë kros. Dhe pastaj te Brentford dhe këtu, mendoj se numrat e mi për krosimet janë të jashtëzakonshëm." "Më pëlqen. Është një nga pjesët e të qenit portier që e shijoj më shumë, sidomos duke luajtur për Arsenal. Ne kemi nevojë për atë lojtar shtesë për të pasur atë siguri drejtpërdrejt nga prapa. Më pëlqen të jem pjesë e ndërtimit të lojës, të jem pjesë e përpjekjes për të krijuar gola dhe për të krijuar sulme. "Është argëtuese. E shijoj sfidën. E di që do të ketë gabime dhe gola të pësuar për shkak të kësaj, sepse kjo është mënyra se si luajmë. Por ky është rreziku që marrim dhe ky është rreziku që menaxheri dëshiron që ne të marrim. Përfitimi është më i madh se rreziku, mendoj." | author=David Raya duke folur për Sky Sports më 14 gusht 2024<ref name="exclusive interview SkySports"/><ref name="exclusive interview SkySports YouTube"/> }} ==Jeta personale== Raya u rrit në [[Pallejà]].<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|title=Get to Know: David Raya|url=https://www.brentfordfc.com/news/2019/july/david-raya-10-things/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220716122504/https://www.brentfordfc.com/news/2019/july/david-raya-10-things/|archive-date=16 korrik 2022|access-date=7 korrik 2019|publisher=Brentford F.C.|language=en}}</ref> Në korrik 2025, ai u martua me Tatiana Trouboul.<ref>{{Cite web|date=6 korrik 2025|title=De los dos impresionantes vestidos de novia a la actuación de Omar Montes: Las imágenes de la boda del futbolista David Raya y la modelo Tatiana Trouboul|url=https://www.lecturas.com/actualidad/dos-impresionantes-vestidos-novia-actuacion-omar-montes-imagenes-boda-futbolista-david-raya-modelo-tatiana-trouboul_177944|access-date=11 korrik 2025|website=Lecturas|language=es}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> ==Statistikat e karrierës== ===Klub=== {{updated|ndeshja e luajtur 26 tetor 2025}} {|class="wikitable" style="text-align: center;" |+ Paraqitjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="3"|Liga !colspan="2"|[[FA Cup]] !colspan="2"|[[EFL Cup]] !colspan="2"|[[UEFA#Klub|Evropë]] !colspan="2"|Tjetër !colspan="2"|Gjithsej |- !Divizioni!!Paraqitje!!Gola!!Paraqitje!!Gola!!Paraqitje!!Gola!!Paraqitje!!Gola!!Paraqitje!!Gola!!Paraqitje!!Gola |- |rowspan="6"|[[Blackburn Rovers F.C.|Blackburn Rovers]] |[[2014–15 Blackburn Rovers F.C. season|2014–15]]<ref name="Soccerbase1415">{{soccerbase season|74248|2014|access-date=7 July 2019}}</ref> |[[EFL Championship|Championship]] |2||0||colspan="2"|—||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||2||0 |- |[[2015–16 Blackburn Rovers F.C. season|2015–16]]<ref name="Soccerbase1516">{{soccerbase season|74248|2015|access-date=7 July 2019}}</ref> |Championship |5||0||0||0||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||5||0 |- |[[2016–17 Blackburn Rovers F.C. season|2016–17]]<ref name="Soccerbase1617">{{soccerbase season|74248|2016|access-date=7 July 2019}}</ref> |Championship |5||0||1||0||2||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||8||0 |- |[[2017–18 Blackburn Rovers F.C. season|2017–18]]<ref name="Soccerbase1718">{{soccerbase season|74248|2017|access-date=7 July 2019}}</ref> |[[EFL League One|League One]] |45||0||0||0||2||0||colspan="2"|—||0||0||47||0 |- |[[2018–19 Blackburn Rovers F.C. season|2018–19]]<ref name="Soccerbase1819">{{soccerbase season|74248|2018|access-date=7 July 2019}}</ref> |Championship |41||0||2||0||3||0||colspan="2"| —||colspan="2"|—||46||0 |- !colspan="2"|Gjithsej !98||0||3||0||7||0||colspan="2"| —||0||0||108||0 |- |[[Blackburn Rovers F.C. Under-23s and Academy|Blackburn Rovers U23]] |[[2016–17 EFL Trophy|2016–17]]<ref name="Soccerbase1617" /> |colspan="3"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||3{{efn|Paraqitje në [[EFL Trophy]]}}||0||3||0 |- |[[Southport F.C.|Southport]] (hua) |[[2014–15 Football Conference#Conference Premier|2014–15]]<ref name="Soccerway">{{Soccerway|id=330279|access-date=7 July 2019}}</ref> |[[Conference Premier]] |16||0||6||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||2{{efn|Paraqitje në [[FA Trophy]]}}||0||24||0 |- | rowspan="5" |[[Brentford F.C.|Brentford]] |[[2019–20 Brentford F.C. season|2019–20]]<ref name="Soccerbase1920">{{soccerbase season|74248|2019|access-date=7 July 2019}}</ref> |Championship |46||0||0||0||0||0||colspan="2"|—||3{{efn|Paraqitje në [[EFL Championship play-offs|Play-off të Championship]]|name=CPO}}||0||49||0 |- |[[2020–21 Brentford F.C. season|2020–21]]<ref name="Soccerbase2021">{{soccerbase season|74248|2020|access-date=19 September 2020}}</ref> |Championship |42||0||0||0||3||0||colspan="2"|—||3{{efn|name=CPO}}||0||48||0 |- |[[2021–22 Brentford F.C. season|2021–22]]<ref name="Soccerbase2122">{{soccerbase season|74248|2021|access-date=13 August 2021}}</ref> |[[Premier League]] |24||0||1||0||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||25||0 |- |[[2022–23 Brentford F.C. season|2022–23]]<ref name="Soccerbase2223">{{soccerbase season|74248|2022|access-date=7 August 2022}}</ref> |Premier League |38||0||0||0||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||39||0 |- !colspan="2"|Gjithsej !150||0||1||0||4||0||colspan="2"|—||6||0||161||0 |- |[[Arsenal F.C.|Arsenal]] (hua) |[[2023–24 Arsenal F.C. season|2023–24]]<ref name="Soccerbase2324">{{soccerbase season|74248|2023|access-date=8 October 2023}}</ref> |Premier League |32||0||0||0||0||0||9{{efn|name=UCL|Paraqitje në [[UEFA Champions League]]}}||0||0||0||41||0 |- |rowspan="3"|Arsenal |[[2024–25 Arsenal F.C. season|2024–25]]<ref name="Soccerbase2425">{{soccerbase season|74248|2024|access-date=8 April 2025}}</ref> |Premier League |38||0||1||0||3||0||13{{efn|name=UCL|Paraqitje në [[UEFA Champions League]]}}||0||colspan="2"|—||55||0 |- |[[2025–26 Arsenal F.C. season|2025–26]]<ref name="Soccerbase2526">{{soccerbase season|74248|2025|access-date=17 August 2025}}</ref> |Premier League |9||0||0||0||0||0||3{{efn|name=UCL|Paraqitje në [[UEFA Champions League]]}}||0||colspan="2"|—||12||0 |- !colspan="2"|Gjithsej Arsenal !79||0||1||0||3||0||25||0||0||0||108||0 |- !colspan="3"|Gjithsej karriera !343||0||11||0||14||0||25||0||11||0||404||0 |} {{reflist|group=lower-alpha}} ===Ndërkombëtar=== {{updated|ndeshja e luajtur 15 nëntor 2024}}<ref name="NFT">{{NFT player|id=87063|access-date=26 March 2022}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+ Paraqitjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit !Ekipi kombëtar!!Viti!!Paraqitje!!Gola |- |rowspan="3"|[[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanja]] |2022||2||0 |- |2023||1||0 |- |2024||8||0 |- !colspan="2"|Gjithsej!!11!!0 |} ==Nderime== '''Blackburn Rovers''' *Promovim me vendin e dytë në [[EFL League One]]: [[2017–18 EFL League One|2017–18]]<ref>{{Cite book|title=Football Yearbook 2018–2019|url=https://archive.org/details/footballyearbook0000head_z6e6|publisher=Headline Publishing Group|year=2018|isbn=978-1-4722-6106-9|editor-last=Anderson|editor-first=John|location=London|pages=[https://archive.org/details/footballyearbook0000head_z6e6/page/54 54]–55|language=en}}</ref> '''Brentford''' *[[EFL Championship|Play-off-et e Championship]]: [[2021 English Football League play-offs#Championship|2021]]<ref name="2021playoffs" /> '''Spanja''' *[[UEFA Kampionati Evropian i Futbollit]]: [[UEFA Euro 2024|2024]]<ref>{{cite web|title=Spain 2–1 England {{!}} UEFA EURO 2024 Final|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/match/2036211--spain-vs-england/|date=14 korrik 2024|access-date=14 korrik 2024|publisher=[[UEFA]]|language=en}}</ref> *[[UEFA Liga e Kombeve]]: [[2022–23 UEFA Nations League A|2022–23]];<ref name="UNLWin" /> nënkampion: [[2024–25 UEFA Nations League|2024–25]]<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefanationsleague/match/2044949--portugal-vs-spain/|title=Portugal vs Spain – UEFA Nations League Final 2025|publisher=UEFA|accessdate=8 qershor 2025|language=en}}</ref> '''Individuale''' *[[EFL Golden Glove|Doreza e Artë e EFL Championship]]: [[2019–20 EFL Championship|2019–20]]<ref name="EFLGoldenGlove" /> *[[Premier League Golden Glove|Doreza e Artë e Premier League]]: [[Premier League 2023–24#Clean sheets|2023–24]],<ref name="PLGoldenGlove">{{cite web|title=Raya claims Golden Glove award|url=https://www.premierleague.com/news/3980036|date=4 maj 2024|publisher=Premier League|access-date=4 maj 2024|language=en}}</ref> [[Premier League 2024–25#Clean sheets|2024–25]] <small>(ndarë)</small><ref>{{Cite web|title=Raya and Sels share Premier League Golden Glove award|url=https://www.premierleague.com/news/4316253|publisher=Premier League|date=25 maj 2025|access-date=25 maj 2025|language=en}}</ref> *[[PFA Team of the Year|Ekipi i Vitit i PFA]]: [[PFA Team of the Year (2020s)#Premier League 5|Premier League 2023–24]]<ref name="PFATOTY2324">{{cite news|url=https://www.thepfa.com/news/2024/8/20/pfa-premier-league-team-of-the-year|title=PFA Premier League Team of the Year|publisher=Professional Footballers' Association|access-date=20 gusht 2024|date=20 gusht 2024|language=en}}</ref> *[[Premier League Save of the Month|Pritja e Muajit e Premier League]]: [[2024–25 Premier League#Monthly awards|gusht 2024]],<ref name="RayawinsPremierLeagueSaveoftheMon" /> mars 2025<ref>{{cite web|title=Raya wins Premier League Save of the Month award|url=https://www.premierleague.com/news/4273692|access-date=4 prill 2025|date=4 prill 2025|publisher=Premier League|language=en}}</ref> == Referime == {{Reflist|3}} {{Skuadra Arsenal F.C.}} {{DEFAULTSORT:Raya, David}} [[Kategoria:Lindje 1995]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë nga Barcelona]] [[Kategoria:Futbollistë spanjollë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren spanjolle]] [[Kategoria:Futbollistë në UE Cornellà]] [[Kategoria:Futbollistë në Blackburn Rovers F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në Southport F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në Brentford F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në Arsenal F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në National League]] [[Kategoria:Futbollistë në English Football League]] [[Kategoria:Futbollistë në Premier League]] [[Kategoria:Futbollistë në FIFA Kupën e Botës 2022]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2024]] 2zufau09e91sgtxicsbo20mtpn2veuh Diskutim:Lista e nxënësve të Rembrandtit/Arkivi 1 1 391149 3053234 3044138 2026-10-03T04:24:13Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Lista e nxënësve të Rembrandtit]] 3053234 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e nxënësve të Rembrandtit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2866502 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140111132532/http://explore.rkd.nl/en/artists/80159 për lidhjen http://explore.rkd.nl/en/artists/80159. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160824015511/http://www.rembrandthuis.nl/en/rembrandt-2/rembrandt-the-teacher/his-pupils/ për lidhjen http://www.rembrandthuis.nl/en/rembrandt-2/rembrandt-the-teacher/his-pupils/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 tetor 2025 10:16 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 39 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e nxënësve të Rembrandtit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2872459 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140706142809/http://explore.rkd.nl/en/artists/66219 për lidhjen http://explore.rkd.nl/en/artists/66219. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140112172148/http://explore.rkd.nl/en/artists/7991 për lidhjen http://explore.rkd.nl/en/artists/7991. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140112172303/http://explore.rkd.nl/en/artists/10080 për lidhjen http://explore.rkd.nl/en/artists/10080. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140112172025/http://explore.rkd.nl/en/artists/10858 për lidhjen http://explore.rkd.nl/en/artists/10858. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140112172312/http://explore.rkd.nl/en/artists/13052 për lidhjen http://explore.rkd.nl/en/artists/13052. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140112172208/http://explore.rkd.nl/en/artists/22804 për lidhjen http://explore.rkd.nl/en/artists/22804. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140112171816/http://explore.rkd.nl/en/artists/23808 për lidhjen http://explore.rkd.nl/en/artists/23808. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140112172158/http://explore.rkd.nl/en/artists/23965 për lidhjen http://explore.rkd.nl/en/artists/23965. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140112171846/http://explore.rkd.nl/en/artists/23986 për lidhjen http://explore.rkd.nl/en/artists/23986. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140112171841/http://explore.rkd.nl/en/artists/24317 për lidhjen http://explore.rkd.nl/en/artists/24317. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140112172124/http://explore.rkd.nl/en/artists/24730 për lidhjen http://explore.rkd.nl/en/artists/24730. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140112171952/http://explore.rkd.nl/en/artists/25549 për lidhjen http://explore.rkd.nl/en/artists/25549. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140112171906/http://explore.rkd.nl/en/artists/27138 për lidhjen http://explore.rkd.nl/en/artists/27138. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140112171942/http://explore.rkd.nl/en/artists/28322 për lidhjen http://explore.rkd.nl/en/artists/28322. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140112171939/http://explore.rkd.nl/en/artists/29793 për lidhjen http://explore.rkd.nl/en/artists/29793. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140112171830/http://explore.rkd.nl/en/artists/30757 për lidhjen http://explore.rkd.nl/en/artists/30757. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140112172016/http://explore.rkd.nl/en/artists/31333 për lidhjen http://explore.rkd.nl/en/artists/31333. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140112172213/http://explore.rkd.nl/en/artists/158522 për lidhjen http://explore.rkd.nl/en/artists/158522. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140112171931/http://explore.rkd.nl/en/artists/39579 për lidhjen http://explore.rkd.nl/en/artists/39579. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140112171914/http://explore.rkd.nl/en/artists/39837 për lidhjen http://explore.rkd.nl/en/artists/39837. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140112172155/http://explore.rkd.nl/en/artists/41743 për lidhjen http://explore.rkd.nl/en/artists/41743. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140112172229/http://explore.rkd.nl/en/artists/42972 për lidhjen http://explore.rkd.nl/en/artists/42972. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140619174322/http://explore.rkd.nl/en/artists/43740 për lidhjen http://explore.rkd.nl/en/artists/43740. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140112171833/http://explore.rkd.nl/en/artists/45019 për lidhjen http://explore.rkd.nl/en/artists/45019. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140112171819/http://explore.rkd.nl/en/artists/45590 për lidhjen http://explore.rkd.nl/en/artists/45590. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140112171825/http://explore.rkd.nl/en/artists/49719 për lidhjen http://explore.rkd.nl/en/artists/49719. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140112172120/http://explore.rkd.nl/en/artists/51906 për lidhjen http://explore.rkd.nl/en/artists/51906. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140112172151/http://explore.rkd.nl/en/artists/54244 për lidhjen http://explore.rkd.nl/en/artists/54244. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140112171935/http://explore.rkd.nl/en/artists/61271 për lidhjen http://explore.rkd.nl/en/artists/61271. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140112172032/http://explore.rkd.nl/en/artists/62126 për lidhjen http://explore.rkd.nl/en/artists/62126. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140112171925/http://explore.rkd.nl/en/artists/63923 për lidhjen http://explore.rkd.nl/en/artists/63923. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140112171808/http://explore.rkd.nl/en/artists/64259 për lidhjen http://explore.rkd.nl/en/artists/64259. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140112172112/http://explore.rkd.nl/en/artists/92536 për lidhjen http://explore.rkd.nl/en/artists/92536. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140112172226/http://explore.rkd.nl/en/artists/66287 për lidhjen http://explore.rkd.nl/en/artists/66287. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140112172218/http://explore.rkd.nl/en/artists/66527 për lidhjen http://explore.rkd.nl/en/artists/66527. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140112171814/http://explore.rkd.nl/en/artists/68568 për lidhjen http://explore.rkd.nl/en/artists/68568. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140112171949/http://explore.rkd.nl/en/artists/80890 për lidhjen http://explore.rkd.nl/en/artists/80890. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140112171821/http://explore.rkd.nl/en/artists/81479 për lidhjen http://explore.rkd.nl/en/artists/81479. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140112171904/http://explore.rkd.nl/en/artists/96305 për lidhjen http://explore.rkd.nl/en/artists/96305. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 14 nëntor 2025 11:46 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e nxënësve të Rembrandtit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2996107 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.dbnl.org/tekst/houb005groo01_01/houb005groo01_01_0132.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 12 qershor 2026 05:26 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e nxënësve të Rembrandtit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3030431 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.dbnl.org/tekst/houb005groo01_01/houb005groo01_01_0130.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 shtator 2026 10:20 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e nxënësve të Rembrandtit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3043655 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.dbnl.org/tekst/houb005groo01_01/houb005groo01_01_0292.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 shtator 2026 03:46 (CEST) nyviektvj4qma1viuy6wc9bwxmyvb52 Diskutim:David Raya 1 391851 3053206 2964766 2026-10-03T02:39:19Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3053206 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[David Raya]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2877033 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.espn.co.uk/football/story/_id/38163304/arsenal-sign-goalkeeper-david-raya-loan-deal-brentford. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.espn.com.au/football/story/_id/40333563/arsenal-complete-david-raya-transfer-one-year-loan. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 dhjetor 2025 21:58 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[David Raya]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2964765 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.lecturas.com/actualidad/dos-impresionantes-vestidos-novia-actuacion-omar-montes-imagenes-boda-futbolista-david-raya-modelo-tatiana-trouboul_177944. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 prill 2026 08:47 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 6 lidhje të jashtme te artikulli ''[[David Raya]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3053205 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210814122641/https://www.brentfordfc.com/news/2020/july/david-raya-golden-glove/ për lidhjen https://www.brentfordfc.com/news/2020/july/david-raya-golden-glove/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220716122507/https://www.brentfordfc.com/news/2020/august/report-brentford-v-derby-county/ për lidhjen https://www.brentfordfc.com/news/2020/august/report-brentford-v-derby-county/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210625131704/https://www.brentfordfc.com/news/2020/october/david-raya-new-contract/ për lidhjen https://www.brentfordfc.com/news/2020/october/david-raya-new-contract/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20211026181540/https://www.brentfordfc.com/news/2021/october/david-raya-knee-injury/ për lidhjen https://www.brentfordfc.com/news/2021/october/david-raya-knee-injury/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220716122504/https://www.brentfordfc.com/news/2022/january/david-raya-roars-back-in-to-training/ për lidhjen https://www.brentfordfc.com/news/2022/january/david-raya-roars-back-in-to-training/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220522043506/https://www.brentfordfc.com/news/2022/february/bees-beaten-by-aston-villa-in-friendly/ për lidhjen https://www.brentfordfc.com/news/2022/february/bees-beaten-by-aston-villa-in-friendly/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 tetor 2026 04:39 (CEST) 047277nwg4qof0tehfos6arlvtkrr43 Diskutim:Anish Giri 1 392318 3053045 2879706 2026-10-02T14:50:46Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3053045 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Anish Giri]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2879705 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250623195732/https://lichess.org/@/AnishGiri për lidhjen https://lichess.org/@/AnishGiri. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 10 dhjetor 2025 04:15 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Anish Giri]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3053044 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U zëvendësua lidhja e arkivit https://ghostarchive.org/varchive/RftkB-u0mF4 me https://web.archive.org/web/20251212061141/https://www.youtube.com/watch?v=RftkB-u0mF4 te lidhja https://www.youtube.com/watch?v=RftkB-u0mF4. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 tetor 2026 16:50 (CEST) ohay8046hknw5iioqorw9yfh2tyzyvm Beteja e Nikushtakut 0 394483 3053129 2978761 2026-10-02T21:10:02Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 2 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3053129 wikitext text/x-wiki '''Beteja e Nikushtakut''' ishte një përplasje ushtarake në vitin 2001 midis [[Ushtria Çlirimtare Kombëtare|UÇK]]-së dhe [[Forcat e Armatosura të Maqedonisë së Veriut|Ushtrisë Maqedonase]] në fshatin [[Nikushtaku|Nikushtak]]. {{Infobox military conflict | conflict = Beteja e Nikushtak | width = | partof = e [[Fronti i Karadakut|Frontit te Karadakut]] dhe [[Lufta e vitit 2001 në Maqedoni|Luftës së vitit 2001 në Maqedoni]] | image = | caption = | date = 27 qershor–4 korrik 2001 | place = [[Nikushtak]], [[Komuna e Likovës]], në [[Malet e Karadakut]], [[Republika e Maqedonisë]], (sot [[Maqedonia e Veriut]]) | coordinates = | map_type = | map_relief = | latitude = | longitude = | map_size = | map_marksize = | map_caption = | map_label = | territory = | result = Fitorja e UÇK-së *Forcat maqedonase nisën një ofensivë në shkallë të gjerë në Nikuhtak më 27 qershor 2001.<ref>{{Cite web|title=Macedonia: Fighting Continues Amid Political Squabbling|url=https://www.rferl.org/a/1096801.html|access-date=2023-06-25|website=www.rferl.org}}</ref> *Maqedonasit bënë thirrje për armëpushim më 5 korrik, duke e lënë përfundimisht UÇK-në në kontroll të Nikushtakut.<ref>{{Cite web|title=AP Archive, Pictures from Macedonian army positions|url=https://newsroom.ap.org/editorial-photos-videos/detail?itemid=c80002cb0471b5fc7af97e512a1a8516&mediatype=video|access-date=2023-06-25|website=newsroom.ap.org|quote=The rebels remain in control of the adjacent village of Nikustak, where they are holed up but armed with mortars, anti-aircraft cannons and snipers.|archive-url=https://web.archive.org/web/20251222062229/https://newsroom.ap.org/editorial-photos-videos/detail?itemid=c80002cb0471b5fc7af97e512a1a8516&mediatype=video|archive-date=22 dhjetor 2025|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=5, July-2001.|url=https://nikushtak.tripod.com/nikushtak/id5.html|access-date=2023-06-25|website=nikushtak.tripod.com|quote=On July 5, 2001, the Macedonian government announced a nationwide ceasefire Thursday with ethnic Albanian rebels whose four-month insurgency has threatened political stability in this Balkan country.}}{{Lidhje e vdekur}}</ref><ref>{{Cite news|date=2001-07-05|title=Analysis: Macedonian truce prospects|language=en-GB|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/1424192.stm|access-date=2023-06-28}}</ref> | status = | combatants_header = | combatant1 = {{Flagicon image|Uck Nla logo.svg|border=|size=22px}} [[National Liberation Army (Macedonia)|National Liberation Army]] | combatant2 = {{flagicon|Macedonia}} [[Republika e Maqedonisë]]<br>{{flagicon image|Flag of NATO.svg}} [[NATO]]<ref>{{Cite news|title=Politik: Mazedonien: Kfor-Truppe nimmt albanische Rebellen fest|language=de-DE|work=Der Tagesspiegel Online|url=https://www.tagesspiegel.de/politik/mazedonien-kfor-truppe-nimmt-albanische-rebellen-fest-808714.html|access-date=2023-06-25|issn=1865-2263}}</ref> | commander1 = {{Flagicon image|Uck Nla logo.svg|border=|size=22px}} [[Xhezair Shaqiri]]<br/>{{Flagicon image|Uck Nla logo.svg|border=|size=22px}} [[Nazmi Sulejmani]]<br/>{{Flagicon image|Uck Nla logo.svg|border=|size=22px}} [[Harun Aliu]] | commander2 = {{flagicon|Macedonia}} [[Boris Trajkovski]]<br>{{flagicon|Macedonia}} [[Ljubčo Georgievski]]<br>{{flagicon|Macedonia}} [[Ljube Boškoski]]<br>{{flagicon|Macedonia}} Blagoja Markovski | units1 = {{Flagicon image|Uck Nla logo.svg|border=|size=22px}} Brigada 113 "Ismet Jashari" | units2 = {{flagicon|Republic of Macedonia}} [[Ushtria e Maqedonisë]]<br>[[File:North Macedonian police patch.png|22px]] [[Policia e Maqedonisë]]<br>{{flagicon image|Flag of the Kosovo Force.svg}} [[KFOR]] | strength1 = | strength2 = | casualties1 = {{Flagicon image|Uck Nla logo.svg|border=|size=22px}} 4 të vrarë<ref>{{Cite web|url=https://lideri.mk/nisi-ndertimi-i-pllakes-perkujtimore-per-5-deshmoret-e-fshatit-nikushtak-te-likoves/|title=Kopje e arkivuar|access-date=30 janar 2026|archive-date=15 qershor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230615044312/https://lideri.mk/nisi-ndertimi-i-pllakes-perkujtimore-per-5-deshmoret-e-fshatit-nikushtak-te-likoves/|url-status=dead}}</ref><br>{{Flagicon image|Uck Nla logo.svg|border=|size=22px}} 90 rrëmbyer nga [[NATO]]-ja<ref>{{Cite news|title=Politik: Mazedonien: Kfor-Truppe nimmt albanische Rebellen fest|language=de-DE|work=Der Tagesspiegel Online|url=https://www.tagesspiegel.de/politik/mazedonien-kfor-truppe-nimmt-albanische-rebellen-fest-808714.html|access-date=2023-06-25|issn=1865-2263}}</ref> | casualties2 = {{flagicon|Republic of Macedonia}} 1 i vrarë<ref>{{Cite web|title=Macedonian soldier killed in heavy fighting|url=https://www.irishtimes.com/news/macedonian-soldier-killed-in-heavy-fighting-1.389185|access-date=2023-06-25|website=The Irish Times|language=en}}</ref><br>{{flagicon|Republic of Macedonia}} 1 i plagosur<ref>{{Cite web|title=Macedonian soldier killed in heavy fighting|url=https://www.irishtimes.com/news/macedonian-soldier-killed-in-heavy-fighting-1.389185|access-date=2023-06-25|website=The Irish Times|language=en}}</ref> | casualties3 = {{flagicon|Albania}} Xhamia e Nikushtakut u shkatërrua nga granatimet maqedonase. }} == Prapaskena == {{main|Beteja e Haraçinës}} Pak para betejës, luftëtarët e UÇK-së u evakuuan në [[Nikushtaku|Nikushtak]], pas [[Beteja e Haraçinës|Betejës së]] [[Beteja e Haraçinës|Haraçinës]].<ref name=":1">{{Cite web|title=CNN.com - New front opens in Macedonia - June 27, 2001|url=https://edition.cnn.com/2001/WORLD/europe/06/27/macedonia/index.html|access-date=2023-06-25|website=edition.cnn.com|language=en}}</ref> == Beteja == Më 27 korrik, [[Ushtria Çlirimtare Kombëtare|UÇK]]-ja nisi një sulm ndaj pozicioneve të ushtrisë maqedonase në [[Umin Dolli|Umin Doll]], i cili ndodhet pak në lindje të Nikushtakut. [[Ushtria Çlirimtare Kombëtare|UÇK]]-ja thuhet se përdori mortaja, snajperë dhe zjarr automatik kundër forcave maqedonase.<ref>{{Cite web|title=More fighting breaks out in Macedonia|url=https://www.seacoastonline.com/story/news/2001/06/27/more-fighting-breaks-out-in/51300208007/|access-date=2023-06-25|website=Portsmouth Herald|language=en}}</ref> Disa orë më vonë, [[Forcat e Armatosura të Maqedonisë së Veriut|Ushtria Maqedonase]] nisi një ofensivë dhe përdori armë të ndryshme, përfshirë artileri dhe tanke [[T-54/T-55|T-55]], për të luftuar UÇK-në në [[Nikushtaku|Nikushtak]].<ref>{{Cite web|date=2001-06-27|title=Macedonia: Fighting continues amid political squabbling - the Republic of North Macedonia {{!}} ReliefWeb|url=https://reliefweb.int/report/former-yugoslav-republic-macedonia/macedonia-fighting-continues-amid-political-squabbling|access-date=2023-06-25|website=reliefweb.int|language=en}}</ref><ref name=":1" /><ref>{{Cite web|title=27, June-2001.|url=https://tanusevci.tripod.com/june/id27.html|access-date=2023-06-25|website=tanusevci.tripod.com|language=en}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Më 28 qershor, ushtarët e [[KFOR]]-it ndërmorën një sulm ndaj një njësie të [[Ushtria Çlirimtare Kombëtare|UÇK]]-së të vendosur pak jashtë Nikushtakut. Ata arrestuan 90 luftëtarë të [[Ushtria Çlirimtare Kombëtare|UÇK]]-së që kishin për qëllim t’i bashkoheshin betejës në Nikushtak. Ky veprim u ndërmor pas vendimit të [[NATO]]-s për të dislokuar 3000 ushtarë të KFOR-it në mbështetje të Ushtrisë Maqedonase, me synimin për zgjidhjen e konfliktit dhe rivendosjen e paqes.<ref>{{Cite news|title=Politik: Mazedonien: Kfor-Truppe nimmt albanische Rebellen fest|language=de-DE|work=Der Tagesspiegel Online|url=https://www.tagesspiegel.de/politik/mazedonien-kfor-truppe-nimmt-albanische-rebellen-fest-808714.html|access-date=2023-06-25|issn=1865-2263}}</ref> Luftimet vazhduan dhe më 2 korrik, si pjesë e ofensivës, forcat maqedonase lëshuan 80 raketa ndaj pozicioneve të [[Ushtria Çlirimtare Kombëtare|UÇK]]-së brenda fshatit.<ref name=":0">{{Cite web|title=AP|url=https://newsroom.ap.org/editorial-photos-videos/detail?itemid=c80002cb0471b5fc7af97e512a1a8516&mediatype=video|access-date=2023-06-25|website=newsroom.ap.org|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20251222062229/https://newsroom.ap.org/editorial-photos-videos/detail?itemid=c80002cb0471b5fc7af97e512a1a8516&mediatype=video|archive-date=22 dhjetor 2025|url-status=dead}}</ref> Megjithatë, pavarësisht këtij bombardimi të rëndë, [[Ushtria Çlirimtare Kombëtare|UÇK]]-ja e mbajti kontrollin e plotë mbi Nikushtakun.<ref name=":0" /> Më 4 korrik, fshati përjetoi luftimet më të ashpra. Një ushtar maqedonas u vra, ndërsa një tjetër u plagos gjatë përplasjeve.<ref>{{Cite web|title=Macedonian soldier killed in heavy fighting|url=https://www.irishtimes.com/news/macedonian-soldier-killed-in-heavy-fighting-1.389185|access-date=2023-06-26|website=The Irish Times|language=en}}</ref> Më 5 korrik, qeveria maqedonase shpalli një armëpushim mbarëkombëtar me UÇK-në, kryengritja katërmujore e së cilës kishte kërcënuar stabilitetin politik në vend. Si rezultat, UÇK-ja përfundimisht e ruajti kontrollin mbi Nikushtakun.<ref>{{Cite web|title=5, July-2001.|url=https://nikushtak.tripod.com/nikushtak/id5.html|access-date=2023-06-25|website=nikushtak.tripod.com|language=en}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> == Pasojat == Si pasojë e granatimeve maqedonase dhe luftimeve të ashpra, pjesa më e madhe e fshatit, përfshirë xhaminë e Nikushtakut, u shkatërrua.<ref name=":0" /> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Lufta e vitit 2001 në Maqedoni]] [[Kategoria:Beteja të Luftës së vitit 2001 në Maqedoni]] bh29baeqwbm88lusp5w4lbl0rzovlyy Diskutim:Beteja e Nikushtakut 1 395240 3053130 2978762 2026-10-02T21:10:03Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3053130 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Beteja e Nikushtakut]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2899135 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230615044312/https://lideri.mk/nisi-ndertimi-i-pllakes-perkujtimore-per-5-deshmoret-e-fshatit-nikushtak-te-likoves/ për lidhjen https://lideri.mk/nisi-ndertimi-i-pllakes-perkujtimore-per-5-deshmoret-e-fshatit-nikushtak-te-likoves/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 shkurt 2026 22:55 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Beteja e Nikushtakut]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2978761 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://nikushtak.tripod.com/nikushtak/id5.html. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://tanusevci.tripod.com/june/id27.html. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://nikushtak.tripod.com/nikushtak/id5.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 maj 2026 13:57 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Beteja e Nikushtakut]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3053129 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20251222062229/https://newsroom.ap.org/editorial-photos-videos/detail?itemid=c80002cb0471b5fc7af97e512a1a8516&mediatype=video për lidhjen https://newsroom.ap.org/editorial-photos-videos/detail?itemid=c80002cb0471b5fc7af97e512a1a8516&mediatype=video. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20251222062229/https://newsroom.ap.org/editorial-photos-videos/detail?itemid=c80002cb0471b5fc7af97e512a1a8516&mediatype=video për lidhjen https://newsroom.ap.org/editorial-photos-videos/detail?itemid=c80002cb0471b5fc7af97e512a1a8516&mediatype=video. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 tetor 2026 23:10 (CEST) 2cndmkdycb6403ugz7zjnaa9izyq2jy Elio Vittorini 0 400524 3053240 3016666 2026-10-03T07:00:07Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3053240 wikitext text/x-wiki '''Elio Vittorini''' ([[Sirakuzë, 23 korrik 1908 – Milano, 12 shkurt 1966]]) ishte shkrimtar, përkthyes, kritik letrar dhe redaktor italian. Pas Sirakuzës, ai u vendos në [[Friuli-Venecia Xhulia|Friuli]], [[Firencia|Firence]] dhe më në fund [[Milano|në Milano]]. Ai filloi të interesohej për letërsinë, duke bashkëpunuar me disa revista dhe me ''[[La Stampa]]''. Ai shpejt mori qëndrim kundër stereotipeve të vjetra të traditës dhe në anën e modeleve të reja letrare të [[Shekulli XX|shekullit të njëzetë]]. Pas [[Lufta Civile Spanjolle|Luftës Civile Spanjolle,]] ai u bë një [[Kundërfashizmi|antifashist]] radikal dhe iu bashkua Partisë Komuniste Italiane, duke bashkëpunuar me [[Rezistenca italiane|Rezistencën]] gjatë viteve 1940-1945. Një shkrimtar i përkushtuar, veprat e tij përfshijnë tregime të shkurtra, disa përkthime, ese dhe romane; ai punoi në botime, duke bashkëpunuar me Einaudin. Vepra e tij më e njohur, ''"Bisedë në Siçili"'', e shkruar midis viteve 1938 dhe 1939, është një vepër simbolike mbi kthimin në origjinë dhe rizbulimin e një bote që duhet të rikuperohet në një shkallë njerëzore. Disa nga veprat e tij janë adaptuar në filma. == Biografia == === Fëmijëria dhe adoleshenca === Vittorini lindi në Sirakuzë në [[1908|vitin 1908]] nga prindër sirakuzanë, Sebastiano Vittorini dhe Lucia Sgandurra. Së bashku me vëllanë e tij Giacomo, gjatë fëmijërisë së tij ai ndoqi të atin (një punëtor hekurudhor dhe më pas një shef stacioni) në udhëtimet e tij të lidhura me punën nëpër [[Siçilia|Siçili]] : [[treni]] dhe udhëtimi më vonë do të ishin elementë qendrorë të punës së tij.<ref name="ferroni392">{{Sfn|Ferroni|p. 392|Ferroni IV}}.</ref><ref name="potter19">{{Sfn|Potter|pp. 19-20}}.</ref>Në [[1922|vitin 1922,]] Elio u bashkua me një grup spontan të quajtur "bijtë e Etnës". Pas shkollës fillore ai ndoqi kontabilitetin pa interes, ndërsa i kushtoi një interes të gjallë leximit autodidakt, ai u lidh me rrethet e klasës punëtore dhe e pa me interes debatin kulturor<ref name="ferroni392" />. Në moshën shtatëmbëdhjetë vjeç ai kishte ikur nga shtëpia tre herë. Në vitin 1925 ai u përpoq të rekrutohej si pilot, por familja e tij arriti ta pengonte të ndiqte këtë qëllim.<ref name="potter20">{{Sfn|Potter|p. 20}}.</ref> == Karriera gazetareske dhe letrare == [[Skeda:Elio_Vittorini_1949.jpg|parapamje|Elio Vittorini fotografuar në Milano nga Federico Patellani, 1949]] Në vitin 1926, ai iu përkushtua mbi të gjitha leximit, duke u interesuar për simbolistët, [[Marcel Proust|Proust]], Guicciardini, [[Henri Bergson|Bergson]], James, [[Immanuel Kant|Kant]] dhe [[Georg Vilhelm Fridrih Hegel|Hegel]]. Me një mik, ai u përpoq të themelonte një periodik, por pa sukses. Në atë periudhë, ai takoi Enrico Falqui-n dhe pati mundësinë t'i dërgonte disa nga prozat e tij drejtorit të atëhershëm të të përdyjavshmes ''[[La Conquista dello Stato|La Conquista dello Stato (Pushtimi i shtetit)]]'', [[Curzio Malaparte]]. E dyta nga këto pjesë proze, një artikull politik mbi qëndrimet fashiste antiborgjeze, u botua në revistën e themeluar nga Malaparte në vitin 1924, e cila kryesisht përmbante kontribute nga krahu i majtë i [[Fashizmi|fashizmit]], të orientuara drejt çmontimit të privilegjeve borgjeze dhe krijimit të një shteti në stilin [[Socializmi|socialist]].<ref name="bonsaver1">{{Sfn|Bonsaver|cap. 1|Bonsaver 2017}}.</ref> Artikulli i Vittorini-t titullohej ''L'ordine nostro (Porosia jone).'' ''Lettera a Vossignoria-Letër drejtuar Shkëlqësisë Suaj'' (në formën, saktësisht, të një letre drejtuar drejtorit) dhe u botua më 15 dhjetor 1926.<ref name="potter20">{{Sfn|Potter|p. 20}}.</ref> Në vitin 1927, ndërsa vazhdonte të shkruante për ''La Conquista dello Stato (Pushtimi i Shtetit)'' ai i dërgoi veprën e tij të parë të madhe narrative, ''Ritratto di re Gianpiero'', ''La Fiera Letteraria (Portreti i mbretit Gianpiero'',Panairi letrar) e cila u botua më 12 qershor. Nga viti 1926, familjet e [[Salvatore Quasimodo]] dhe Vittorini ndanin një shtëpi (të dy baballarët ishin punëtorë hekurudhore). Një miqësi u zhvillua midis poetit të ardhshëm dhe shkrimtarit të ardhshëm, dhe në shtator 1927, Vittorini u martua me Rosa Maria, motrën e Salvatore (martesa shpejt rezultoi e palumtur dhe u anulua në vitin 1950). Enzo Quasimodo, vëllai i Rosës dhe Salvatores, punonte në atë kohë si inxhinier civil në Gorizia dhe i siguroi Vittorini-t një punë si nëpunës pagash për një kompani ndërtimi rrugësh. Vittorini dhe gruaja e tij u shpërngulën në Venezia Giulia në shtator 1927. Djali i tyre i parë, Giusto Curzio (për nder të Malaparte), lindi në Gorizia më 8 gusht 1928.<ref name="potter20">{{Sfn|Potter|p. 20}}.</ref><ref name="bonsaver1">{{Sfn|Bonsaver|cap. 1|Bonsaver 2017}}.</ref> Në vitin 1929 ai u kthye në Sirakuzë për një periudhë të shkurtër dhe filloi të kontribuonte në revistën ''Solaria''. Rreth asaj kohe, artikulli i tij, ''"Scrico di coscienza'' " (Une shkruaj nga ndergjegjja), u botua në {{'}} ''Letteraria'', në të cilin ai akuzoi letërsinë italiane për provincializëm. Në vitin 1930, duke udhëtuar nga Sirakuza në Firence për të vizituar xhaxhain e tij piktor, Giusto, Vittorini vendosi të zhvendosej përgjithmonë në kryeqytetin toskan, ku punoi si korrektor, fillimisht për ''Solaria'' dhe më pas për ''La Nazione''. Gjatë kësaj periudhe ai shkroi disa recensione librash dhe filmash për periodikë të ndryshëm fiorentinë, përfshirë ''Il Bargello''. Ai mësoi anglisht dhe, me ndihmën e Mario Praz, filloi të punonte si përkthyes.<ref name="potter21">{{Sfn|Potter|p. 21}}.</ref> Në vitin 1931, libri i tij i parë, një përmbledhje me tregime të shkurtra të titulluar ''Piccola borghesia'', u botua nga ''Solaria'' (u ribotua më vonë nga Arnoldo Mondadori Editore në vitin 1953). Në shtator të vitit 1932, ai mori pjesë, së bashku me shkrimtarë të tjerë, në një lloj "lundrimi letrar" në [[Sardenja|Sardenjë]], të organizuar nga e [[Revista|përjavshmja]] ''L'Italia Letteraria'', me qëllim që të fitonte një çmim për ditarin më të mirë të udhëtimit në Sardenjë. Vittorini, i cili mori pjesë me pseudonimin "Amok", fitoi ex aequo me Virgilio Lilli-n . Pasi disa pjesë u botuan fillimisht në ''L'Italia Letteraria'' dhe më pas në ''Bargello'' dhe ''Solaria'', teksti u botua në një vëllim, së pari nga botuesi Parenti ( ''Nei Morlacchi. Viaggio in Sardegna'' ) dhe më pas në vitin 1953 nga Mondadori, me titullin përfundimtar ''Sardegna come un'infanzia (Sardenja si fëmijëri)''.<ref name="potter21">{{Sfn|Potter|p. 21}}.</ref><ref>{{Cite book|last=Martellini|first=Emanuela|url=https://books.google.it/books?id=zMfRAwAAQBAJ|title=Tempo e memoria nel Novecento italiano|date=2011-07-26|publisher=ArchetipoLibri|isbn=978-88-89891-47-6|pages=89-90|language=it}}</ref> Midis viteve 1933 dhe 1934, romani ''Il garofano rosso'' ''(Karafili i kuq)'' u botua në pjesë në ''Solaria'' (për shkak të censurës fashiste, u botua në vëllim vetëm në vitin 1948 nga Mondadori). Në vitin 1933 u botua përkthimi i tij i parë, ''[[St Mawr]]'' nga [[D.H. Lawrence|D.H.]] [[D.H. Lawrence|Lawrence]] (me titullin ''Il purosangue'' ), një tekst i rekomanduar nga [[Eugenio Montale]], nga Mondadori. Që nga ai moment, puna e përkthimit zëvendësoi atë të korrektorit, edhe për shkak të helmimit nga plumbi të shkaktuar nga puna intensive në linotipin e La ''Nazione''.<ref name="potter21">{{Sfn|Potter|p. 21}}.</ref> == Aktiviteti botues == Aktiviteti editorial i Vittorini-t filloi në vitet [[Vitet 1930|1930]], kur ai filloi të punonte si korrektor në Firence, ku ishte zhvendosur nga Siçilia. Së pari për ''Solaria-n'' dhe më pas për ''La Nazione-n'', ai shkroi disa recensione dhe artikuj, krahas punës së tij editoriale. Ai mësoi vetë anglisht dhe, me ndihmën e Mario Praz-it, filloi të punonte si përkthyes<ref name=":0">{{Cite book|url=https://archive.org/details/eliovittorini00pott|title=Elio Vittorini|publisher=Twayne Publishers|year=1979|location=Boston|language=en}}</ref>. Në vitin 1933, përkthimi i tij i parë, ''St Mawr'' nga [[D.H. Lawrence|DH]] [[D.H. Lawrence|Lawrence]] (me titullin ''Il purosangue'' ), një tekst i rekomanduar nga [[Eugenio Montale]], u botua nga Mondadori . Që nga ai moment, puna e përkthimit zëvendësoi atë të korrektorit, edhe për shkak të helmimit nga plumbi të shkaktuar nga puna intensive në linotipin e La ''Nazione-s''<ref name=":0" />. Në vitin 1939 ai u transferua nga Mondadori në Bompiani, ku kishte më shumë liri veprimi. Në vitin 1940 ai drejtoi serinë “ ''Pantheon”'' për Bompiani, një koleksion i madh antologjish. Për këtë seri ai redaktoi antologjinë shumë të famshme të letërsisë bashkëkohore ''amerikane'', Americana, e cila u godit nga censura fashiste dhe u botua vetëm në vitin 1942, me të gjitha shënimet e autorit të shtypura (botimi i plotë u botua vetëm në vitin 1968). Në këtë antologji, John Fante u shfaq për herë të parë në skenën kulturore dhe letrare italiane. Në vitin 1942 ai redaktoi serinë “ ''Corona”'', e cila mishëronte idealin e tij të kulturës popullore, të arritshme për të gjithë. Seria bashkoi zhanre dhe autorë të ndryshëm, italianë dhe të huaj, të paraqitur në përkthime të besuara shkrimtarëve bashkëkohorë, përfshirë Eugenio Montale dhe [[Corrado Alvaro]]. Pas Bompianit, Vittorini bashkoi forcat me shtëpinë botuese të Torinos Einaudi, me të cilën themeloi ''Il Politecnico'' në vitin 1945, një periodik që fillimisht ishte javor dhe më pas mujor dhe u botua deri në vitin 1947. Gazeta, e cila synonte të bashkonte teknologjinë dhe letërsinë, e frymëzoi Vittorinin drejt një projekti më eksperimental që rezultoi, në vitin 1951, në serinë " ''I gettoni"'' . Vittorini bëri zgjedhje shumë të sakta në lidhje me autorët që do të përfshinte në seri, duke mirëpritur mbi të gjitha veprat e shkrimtarëve të rinj si [[Italo Calvino]] dhe Beppe Fenoglio, por duke refuzuar ''Il Gattopardo'' nga Tomasi di Lampedusa . Të dielën, më 4 dhjetor 1955, ai u përball me [[Vajtimi|zinë]] për [[Vdekja|vdekjen]] nga kanceri të djalit të tij Giusto, në moshën 27 vjeç, i cili më vonë u varros në Varrezat Monumentale në Milano. Vittorini më pas refuzoi të botonte ''"Doktor Zhivago'' " të [[Boris Pasternak|Pasternakut]] dhe ''"Daullja prej kallaji'' " të [[Günter Grass|Grass]]. Në vitin 1959 ai themeloi revistën ''Il Menabò'', botuar nga Einaudi, të cilën e drejtoi deri në vdekjen e tij në vitin 1966, së bashku me Italo Calvinon. Në vitin 1960 ai filloi të drejtonte serinë " ''La Medusa'' " për Mondadori dhe më vonë serinë " ''Nuovi scrittori stranieri'' ". Puna editoriale e Vittorini-t është karakterizuar gjithmonë nga një prirje e fortë autoritare: ai ishte i vrullshëm dhe kategorik në zgjedhjet e tij, rigoroz dhe krijues në tekstet e tij, dhe i afrueshëm, por edhe i prerë në marrëdhëniet e tij me autorët. Filozofia e tij editoriale ishte e orientuar drejt idesë së popullarizimit, dhe në këtë emër, zgjedhjet e tij ishin të orientuara drejt rëndësisë dhe kohezionit të tekstit. Në vitin 1962, Vittorini shprehu një mendim negativ mbi botimin nga Mondadori të përkthimit në italisht të vëllimit të parë të [[The Lord of the Rings (libri)|Zotit të Unazave]] ( Shoqëria e Unazës ) nga [[J. R. R. Tolkien|J.R.]] [[J. R. R. Tolkien|R. Tolkien]], duke e klasifikuar veprën si një "ristrukturim" banal të miteve nordike, të kryer pa gjenialitetin e nevojshëm për të garantuar suksesin e përpjekjes dhe pa lidhjet aktuale<ref>{{Cite web|last=Carlo Marsonet|date=2024-03-13|title=La difficoltà nel pubblicare Il Signore degli Anelli|url=https://laragione.eu/life/editoria/la-difficolta-nel-pubblicare-il-signore-degli-anelli/|language=it-IT|access-date=14 maj 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260613023346/https://laragione.eu/life/editoria/la-difficolta-nel-pubblicare-il-signore-degli-anelli/|archive-date=13 qershor 2026|url-status=dead}}</ref>. == Fashist i "krahut të majtë" == Duke marrë një pozicion fashist të krahut të majtë, në vitin 1936, kur shpërtheu [[Lufta Civile Spanjolle|lufta civile spanjolle]], Vittorini, i cili po shkruante ''Erica ei suoi fratelli'', planifikoi me mikun e tij [[Vasco Pratolini]] të arrinte te republikanët spanjollë dhe shkroi një artikull në revistën ''Bargello'' në të cilin u bënte thirrje fashistëve italianë të mbështesnin republikanët kundër [[Francisko Franko|Francos]]; kjo shkaktoi përjashtimin e tij nga Partia Fashiste (të paktën ky është versioni i dhënë nga vetë Vittorini). Pozicioni i tij politik ishte afër lëvizjes [[Libertarianizmi|libertariane]], duke mbështetur plotësisht aktivitetin e [[Anarkia|anarkistit]] Camillo Berneri dhe të tjerëve për një revolucion spontan. Një vit më parë (1936) ai kishte botuar, me Parenti-n, ''Nei Morlacchi.'' ''Viaggio in Sardegna'', e cila fitoi çmimin e dhënë {{'}} ''Infanzia'' dhe u ribotua më pas nga Mondadori, me titullin ''Sardegna come un'infanzia'', në vitin 1952. Në vitet midis 1938 dhe 1939, [[romani]] ''Conversazione in Sicilia'' u botua në pjesë në ''Letteratura'', i cili u botua në vëllim në vitin 1941, së pari nga botuesi Parenti dhe më pas nga Bompiani me titullin e tij origjinal. Ai mori një detyrë editoriale nga Bompiani dhe kështu, në vitin 1939, u transferua në Milano, ku drejtoi serinë ''La Corona'' dhe redaktoi antologjinë e ''shkrimtarëve amerikanë Americana'' [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|,]] e cila, përsëri për shkak të censurës fashiste, u botua vetëm në vitin 1942 dhe me të gjitha shënimet e autorit të shtypura (botimi i plotë u botua vetëm në vitin 1968). Kjo antologji shënoi herën e parë që John Fante u shfaq në skenën kulturore dhe letrare italiane. == Pjesëmarrja në Rezistencë dhe Antifashizëm == Sipas një rrëfimi nga Giaime Pintor, Vittorini mori pjesë, me Pintorin dhe disa shkrimtarë të tjerë italianë, në konferencën vjetore të shkrimtarëve gjermanë të mbajtur në [[Weimar]], nga 7 deri më 11 tetor 1942, të promovuar nga ministri i propagandës [[Xhozef Gëbels|Joseph Goebbels]]<ref>{{Cite web|title=Con Pintor e Vittorini|url=https://st.ilsole24ore.com/art/cultura/2012-05-06/pintor-vittorini-081555_PRN.shtml|language=it}}</ref>, por në vitin 1942 vetë Vittorini iu bashkua Partisë Komuniste Italiane klandestine dhe mori pjesë aktive në Rezisencë. Në vitin 1945 ai ishte drejtor, për një periudhë të caktuar, i botimit milanez të organit komunist ''l'Unità'', bashkëpunoi me ''Milano Sera'', botoi romanin ''Uomini e no'' me Bompianin dhe themeloi revistën e kulturës bashkëkohore ''Il Politecnico''. Në vitin 1947, kur kjo revistë pushoi së botuari, Vittorini botoi, përsëri me Bompianin, romanin ''Il Sempione strizza l'occhio al Frejus'' dhe në vitin 1949 u botua ''Le donne di Messina'', e cila u ribotua me ndryshime të dukshme në vitin 1964. [[File:Vittorini_and_Montale.gif|majtas|parapamje|Vittorini së bashku me [[Eugenio Montale]]]] === Shkëputuni me komunistët === Në ''Politeknikun'' Vittorini i pranoi thirrjet e [[Jean-Paul Sartre]]-it për një kulturë që do të çlironte nga vuajtjet, jo vetëm që do të ngushëllonte, duke i shpallur kulturat antifashiste që nuk kishin qenë në gjendje të parandalonin fatkeqësitë e [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]] si dështime.<ref>{{Cite web|title=''Una nuova cultura''|url=http://www.vittorininet.it/supporto/elio/politecnico_nuova.htm|access-date=14 maj 2026|archive-date=22 shtator 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170922091429/http://www.vittorininet.it/supporto/elio/politecnico_nuova.htm|url-status=dead|language=it}}</ref>Ai shkroi në editorialin e numrit të parë, të datës 29 shtator 1945:{{Portale|biografie|editoria|letteratura|politica|Sicilia|socialismo}}Kjo ishte një nga arsyet e angazhimit të tij ndaj PKI-së, të cilën ai besonte se mund të ishte zëdhënësja e këtyre kërkesave, por edhe një nga shkaqet e ndarjes së tij me udhëheqjen e Togliatti-t, kur zbuloi se nuk ishte kështu (gjithashtu për shkak të bashkëpunimit të fshehtë me diktaturën e [[Josif Stalini|Stalinit]] ), për shkak të mungesës së lirisë së mendimit në botën komuniste. ''"Për një kohë do të jetë e vështirë të thuhet nëse dikush ose diçka ka fituar në këtë luftë. Por sigurisht që ka shumë gjëra që janë humbur, dhe është e qartë se si janë humbur. Të vdekurit, nëse i numërojmë, janë më shumë fëmijë sesa ushtarë; rrënojat janë të qyteteve që ishin njëzet e pesë shekuj të vjetra; të shtëpive dhe bibliotekave, të monumenteve, të katedraleve, të të gjitha formave nëpër të cilat ka kaluar përparimi civil njerëzor; dhe kampet ku është derdhur më shumë gjak quhen Mauthausen, Majdanek, Buchenwald, Dachau. Disfata e kujt është më e madhja në të gjitha këto që kanë ndodhur? Kishte vërtet diçka që, gjatë shekujve, na kishte mësuar ta konsideronim ekzistencën e fëmijëve të shenjtë. (...) Dhe nëse tani miliona fëmijë janë vrarë, nëse kaq shumë gjëra që ishin të shenjta janë goditur dhe shkatërruar, disfata është para së gjithash e kësaj "gjëje" që na mësoi paprekshmërinë e tyre. A nuk është para së gjithash e kësaj "gjëje" që na mësoi paprekshmërinë e tyre? Kjo "gjë", dua ta them menjëherë, nuk është gjë tjetër veçse kulturë: ishte mendimi grek, helenizmi, romanizmi, krishterimi latin, krishterimi mesjetar, humanizmi, Reformimi, iluminizmi, liberalizmi etj., dhe që sot mblidhet rreth emrave të Thomas Mann dhe Benedetto Croce (...) Valéry, Gide dhe Berdiaev. Nuk ka krim të kryer nga fashizmi që kjo kulturë nuk na e kishte mësuar shumë kohë më parë ta urrejmë. Dhe nëse fashizmi do të kishte mundësinë të kryente të gjitha krimet që kjo kulturë na e kishte mësuar shumë kohë më parë të urrejmë, a nuk duhet ta pyesim pikërisht këtë kulturë se si dhe pse fashizmi ishte në gjendje t'i kryente ato?"'' Kjo ishte një nga arsyet e angazhimit të tij ndaj PKI-së, të cilën ai besonte se mund të ishte zëdhënësja e këtyre kërkesave, por edhe një nga shkaqet e ndarjes së tij me udhëheqjen e Togliatti-t, kur zbuloi se nuk ishte kështu (gjithashtu për shkak të bashkëpunimit të fshehtë me diktaturën e [[Josif Stalini|Stalinit]]), për shkak të mungesës së lirisë së mendimit në botën komuniste. ''"Dhe nëse kam frikë se përpjekjet tona revolucionare nuk do të njihen si të tilla nga shokët tanë politikë, kjo ndodh sepse shoh një tendencë midis shokëve tanë politikë për ta njohur si revolucionare letërsinë e atyre që luajnë rolin e revolucionarit në vend të letërsisë në të cilën bëhen kërkesa të ngjashme, letërsisë që sot quhet letërsi krize"'' ===Përkthyesi Elio Vittorini=== Rosa Quasimodo tha, në lidhje me metodën e përkthimit të burrit të saj, se: "Lucia Morpurgo Rodocanachi i dha Elios përkthimin fjalë për fjalë, fjalë për fjalë, kështu që leximi i tij nuk kishte kuptim. Pastaj ai u dha formë këtyre fjalëve. I tiji ishte ndërtimi, shpikja; ai nuk ishte i lidhur me ato fjalë të ftohta. Ai gjithmonë i rekomandonte asaj të bënte përkthimin fjalë për fjalë, të saktë, fjalë për fjalë, artikull për artikull, fjali për fjali. Dhe pastaj e transformoi atë në një roman. Ato ishin romanet e tij që ai përktheu»<ref>{{Citimi në internet|url=http://forum.corriere.it/scioglilingua/30-04-2011/a-proposito-di-elio-vittorini-traduttore-1781973.html|titolo=CORRIERE DELLA SERA.it - Forum - Scioglilingua<!-- Titulli gjenerohet automatikisht -->|accesso=21 Prill 2014|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150604201307/http://forum.corriere.it/scioglilingua/30-04-2011/a-proposito-di-elio-vittorini-traduttore-1781973.html=5 June|urlmorto=sì}}</ref>. Pavarësisht ndarjes me komunistët, Vittorini nuk mundi të shkonte në Shtetet e Bashkuara të Amerikës për një kohë të gjatë pasi konsiderohej "komunist"<ref>{{Sfn|Epistolario Laughlin-Vittorini}}.</ref><ref>{{Cite news|date=2002-07-04|title=Un comunista in America|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2002/07/04/un-comunista-in-america.html|language=it}}</ref>. Në vitin 1951, Giulio Einaudi e thirri atë për të drejtuar serinë " ''I Gettoni'' ", dhe Vittorini e kreu detyrën e tij duke bërë zgjedhje shumë të sakta në lidhje me autorët që do të përfshiheshin në seri, duke mirëpritur në veçanti veprat e shkrimtarëve të rinj si [[Italo Calvino|Calvino]] dhe Fenoglio, por duke refuzuar ''"Leopardi'' " të Tomasi di Lampedusës. Vittorini më pas refuzoi të botonte ''"Doktor Zhivago"'' të [[Boris Pasternak|Pasternakut]] dhe "''Daullja prej kallaji'' " të [[Günter Grass|Grass]]. Në të njëjtin vit, në një artikull të botuar në ''La Stampa'', ''"Mënyrat e ish-komunistëve'' ", shkrimtari analizoi me mprehtësi arsyet e ndarjes së tij dhe të shumë intelektualëve të tjerë nga Partia Komuniste Italiane. Nga viti 1952 deri në vitin 1955, shkrimtari punoi në romanin ''Le città del mondo (Qytetet e Botës)'', i cili, i braktisur dhe i lënë i papërfunduar, u botua pas vdekjes në vitin 1969 nga Einaudi. Ai gjithashtu rifilloi punën në romanin e tij tjetër të papërfunduar, ''Erica ei suoi fratelli (Erica dhe Vëllezërit e Saj'' ), i cili u botua në vitin 1956 nga Bompiani. Kur shpërtheu [[Revolucioni hungarez i vitit 1956|kryengritja hungareze]], shkrimtari, thellësisht i prekur, u përpoq ta adaptonte atë në një [[Drama|dramë]] narrative, e cila mbeti e pabotuar. Në vitin 1957, ai botoi një përmbledhje shkrimesh kritike të titulluar ''Diario in pubblico (Ditari Publik)'', dhe në vitin 1959, themeloi revistën ''Il Menabò'', të botuar nga Einaudi, të cilën e drejtoi së bashku me Italo Calvino. === Me socialistët dhe radikalët === Në vitin 1960 ai filloi të drejtonte serinë " ''La Medusa'' " për Mondadori dhe më vonë serinë " ''Nuovi scrittori stranieri'' ". Në të njëjtin vit ai shkroi një manifest për të protestuar kundër [[Lufta Algjeriane|luftës]] dhe [[Tortura|torturës]] në [[Algjeria|Algjeri]] dhe u bë president i Partisë Radikale, e cila ishte ndarë nga krahu i majtë i PLI-së me iniciativën e anëtarëve të ndryshëm, si Ernesto Rossi, Eugenio Scalfari, Marco Pannella. Ashtu si radikalë të tjerë, ai ishte kandidat në zgjedhjet administrative të vitit 1960 në listat e PSI-së, duke u zgjedhur në këshillin bashkiak të Milanos, por duke dhënë dorëheqjen për t'ia lënë vendin një socialisti.<ref>{{Cite book|title=La sera andavamo in via Veneto|publisher=Einaudi|year=2009|volume=parte 2, capitolo XII|page=154|language=it}}</ref> Në vitet e fundit të jetës së tij ai ishte konsulent për shtëpinë botuese Einaudi. Të gjitha shënimet e reflektimit mbi letërsinë që la u mblodhën nga Dante Isella në një vëllim pas vdekjes, në vitin 1967, të titulluar ''Le due tensione''. == Vitet e fundit == Në vitin 1963, Vittorini u sëmur me kancer në stomak dhe iu nënshtrua një operacioni delikat kirurgjikal. Pavarësisht sëmundjes, ai u kthye në punë, duke redaktuar serinë " ''Shkrimtarë të Rinj të Huaj'' " për Mondadori dhe vitin pasardhës serinë " ''Politekniku i Ri'' " për Einaudi. Në verën e vitit 1965, kanceri u bë edhe më agresiv, duke u bërë i pashërueshëm. Vittorini vdiq në shtëpinë e tij në Viale Gorizia në Milano në vitin 1966; eshtrat e tij prehen në varrezat Concorezzo. Çmimi Vittorini iu kushtua Elio Vittorini-t: një çmim letrar që zhvillohet në qytetin e Sirakuzës. == Vepra == === Romane dhe tregime të shkurtra === * ''[[Piccola borghesia (Vittorini)|Borgjezia e Vogël]]'', [[Firencia|Firence]], Botimet Solaria, 1931. * ''Në Morlakët. Udhëtim në Sardenjë'', Firence, F.lli Parenti, 1936. * ''Karafili i Kuq'', fillimisht në ''Solaria'', në 8 pjesë (1933-1936), pastaj në vëllim, [[Milano]], Mondadori, 1948; Milano, Bompiani, 2018 (me një hyrje nga Cesare De Michelis ). * ''Emri dhe Lotët'', Firence, F.lli Parenti, 1941. * ''Bisedë në Siçili'', Milano, Bompiani, 1941. * ''Burrat dhe jo'', Milano, Bompiani, qershor 1945. * ''[[Il Sempione strizza l'occhio al Frejus|Sempione i bën me sy Frejus]]'', Milano, Bompiani, 1946. Përmendje nderi në Çmimin Viareggio të vitit 1947<ref>{{Cite web|title=Premio letterario Viareggio-Rèpaci|url=http://www.premioletterarioviareggiorepaci.it/premi/vincitori/1-Premio%20Letterario%20Viareggio-R%C3%A8paci|access-date=14 maj 2026|archive-date=19 korrik 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140719121618/http://www.premioletterarioviareggiorepaci.it/premi/vincitori/1-Premio%20Letterario%20Viareggio-R%C3%A8paci|url-status=dead|language=it}}</ref> ; Bompiani 2019 (redaktuar nga G. Lupo). * ''Gratë e Mesinës'', Milano, Bompiani, 1949; Milan Bompiani 2019 (redaktuar nga G. Lupo). * ''Sardenja si fëmijëri'', Milano, Mondadori, 1952; Milan Bompiani, 2014. * ''Erica dhe vëllezërit e saj'' ; ''Garibaldiani'', Milano, Bompiani, 1956. * ''[[Le città del mondo|Qytetet e Botës]]'', [[Torino]], Einaudi, 1969; redaktuar nga G. Lupo, Koleksioni Bashkëkohor, Milano, BUR, 2012, ISBN 978-88-170-6242-8. * Brigantina e Papës, Seria Piccola Biblioteca La Scala, Milano, Rizzoli, 1985. * The Marine Winters, Milano, Henry Beyle, 2012, [[ISBN 978-88-976-0807-3.]] * Kënga e Sirenave, Lombardi, 2013, [[ISBN 978-88-726-0278-2]]. === Koleksione === * Vepra Narrative (2 vëllime), redaktuar nga [[Maria Cort]]<nowiki/>i, Koleksioni I [[Meridiani]], Milano, Mondadori, 1974. * ''Uomini e isole,'' edizioni A.P.E., Milano, Mursia, 1974 === Ese === * «''Një shkarkim i ndërgjegjes''»'','' në «''L'Italia Letteraria''», 13 tetor 1929. * ''Ditar Publik,'' Milano, Bompiani, 1957. Botim i ri, Milano, Bompiani 2016. * ''Dy Tensionet. Shënime për një Ideologji të Letërsisë'', redaktuar nga Dante Isella, Milano, Il Saggiatore, 1967. - Redaktuar nga V. Brigatti, Parathënie nga Cesare De Michelis, Hacca, 2016, <nowiki>ISBN 978-88-989-8305-6</nowiki>. * ''Pasojat e "Gettoni-t",'' Milano, Scheiwiller, 1988, <nowiki>ISBN 88-7644-100-X</nowiki>. * ''Letërsi, Art, Shoqëri. Artikuj dhe Ndërhyrje'' 1926-1937, Redaktuar nga Raffaella Rodondi, Torino, Einaudi, 2008 [1997], <nowiki>ISBN 978-88-061-8591-6</nowiki>. * ''Kultura dhe Liria''. Ese, Shënime, Letra nga "Il Politecnico" dhe Letra të Tjera, redaktuar nga Raffaele Crovi, Torino, Aragno, 2001, <nowiki>ISBN 978-88-841-9054-3</nowiki>. * ''Letërsi, Art, Shoqëri. Artikuj dhe Ndërhyrje'' 1938-1965, redaktuar nga Raffaella Rodondi, Torino, Einaudi, 2008, <nowiki>ISBN 978-88-061-8868-9</nowiki>. * ''Nga Jeta Ime Deri Sot.'' Treguar Lexuesve të Mi të Huaj, Milano, Henry Beyle, 2012, <nowiki>ISBN 978-88-976-0804-2</nowiki>. === Kuratorë === * ''Shkrimtarë të Rinj. Antologjia Italiane Bashkëkohore'', redaktuar nga dhe me Enrico Falqui, Lanciano, Carabba, 1930; botimi i 2-të, Carabba, 2006. * ''Historia tragjike e Karlit III (1848-1859)'', me Giansiro Ferrata, Milano, Mondadori, 1939. * ''Teatri Spanjoll: Një Përmbledhje Dramash dhe Komedish nga Origjina e Tij deri në Ditët e Sotme'', Milano, Bompiani, 1941. * ''Americana. Një Përmbledhje Tregimtarësh nga Origjina deri në Ditët e Sotme'', Milano, Bompiani, 1942. * Ludovico Ariosto, Orlando Furioso (2 vëllime), Seria I Mijëvjeçarit, Torino, Einaudi, 1950. * Carlo Goldoni, Komedi (4 vëllime), Seriali I Mijëvjeçarit, Torino, Einaudi, 1952. === Revista === * ''Il Politecnico'': një revistë javore e kulturës bashkëkohore e themeluar nga Vittorini. Numri i parë, i botuar nga Einaudi, u botua më 29 shtator 1945. Nga numri 39, revista u bë një botim mujor. Në dhjetor 1947, revista u ndërpre. Një ribotim i plotë faksimile i numrave të revistës u botua nga Einaudi në vitin 1975. * ''Il Menabò'': seri revistash e themeluar në vitin 1959, e drejtuar në bashkëpunim me [[Italo Calvino|Italo Calvino-n]], botuar nga Einaudi. === Koleksione letrash === * ''Librat, qyteti, bota. Letrat 1933-1943'', redaktuar nga [[Carlo Minoia]], Seria Supercoralli, Torino, Einaudi, 1985. ISBN 88-06-58438-3 . * ''Vitet e "Politeknikut". Letra 1945-1951'', redaktuar nga Carlo Minoia, Torino, Einaudi, 1977. * James Laughlin dhe Elio Vittorini, American Epistolary, redaktuar nga Gianpiero Chirico, parathënie nga Raffaele Crovi, Palermo, A. Lombardi, 2002, <nowiki>ISBN 88-7260-113-4</nowiki>. * ''Letrat 1952-1955'', redaktuar nga [[Edoardo Esposito]] dhe Carlo Minoia, Torino, Einaudi, 2006. ISBN 88-06-18413-X . * A ju pëlqen kaq shumë të përktheni? Letra drejtuar Lucia Rodocanachi-t 1933-1943, redaktuar nga A. C. Cavallari dhe Edoardo Esposito, Milano, Archinto, 2016, ISBN 978-88-776-8699-2 * ''Nga Gettoni te Menabo. Letra 1956-1965'', redaktuar nga Edoardo Esposito dhe Carlo Minoia, Milano, Scalpendi, 2021. ISBN 9791259550675 . == Programet e Rai TV == * ''Sempione u bën me sy Frejus'', histori nga Elio Vittorini, adaptim nga Daniele D'Anza dhe Fabio Mauri, me regji nga Daniele D'Anza, transmetuar më 13 janar 1964 == Referime == <references/> == Bibliografia == * Amedeo Benedetti, ''Elemente stilistike të "Biseda në Sicili" të Vittorini-t'', në "Archivio Storico Siciliano", s. IV, vëll. XXXIV-XXXV, 2008-2009, fq.115–129. * [[Sandro Briosi]], ''Elio Vittorini'', Firence, La Nuova Italia, 1973 * Sandro Briosi, ''Ftesë për Lexim nga Elio Vittorini'', Milano, Mursia, 1976 * [[Guido Bonsaver]], ''Elio Vittorini: Letërsia në tension'', Cesati, 2008 * {{Cite book|url=https://books.google.it/books?id=pCNBDwAAQBAJ|title=Elio Vittorini: The Writer and the Written|publisher=Routledge|year=2017|language=en}} * [[Vito Camerano]] - Raffaele Crovi - [[Giuseppe Grasso]] (redaktuar nga), ''The History of Elio Vittorini's Tokens'', Torino, Aragno, 2007 * [[Ettore Catalano]], ''Metafora dhe Hiperbola.'' ''Studime mbi Vittorini'', Progredit, 2007 * [[Giampiero Chirico]], ''Elio Vittorini.'' ''Korrespondenca Amerikane'', Lombardi, 2002 * [[Flavio Cogo]], ''botues Elio Vittorini 1926-1943'', hyrje nga Ricciarda Ricorda, ArchetipoLibri, Bologna, 2012 * Raffaele Crovi, ''Udhëtimi i gjatë i Vittorini: Një biografi kritike'', Venecia, Marsilio, 1998 * Raffaele Crovi, ''Vittorini hipi mbi tigrin: kujtime, ese dhe polemika mbi shkrimtarin sicilian'', Napoli, Avagliano, 2006 * Francesco De Nicola, ''Hyrje në Vittorini'', Romë-Bari, Laterza, 1992 * Gian Carlo Ferretti, ''The Vittorini Publisher'', Torino, Einaudi, 1992 * Gian Carlo Ferretti, ''Historia e gjatë e leopardit:'' ''Historia e një romani të madh nga refuzimi në sukses'', Torino, Aragno, 2008 * {{Cite book|title=Storia della letteratura italiana - Il Novecento|url=https://archive.org/details/storiadellalette0000ferr|publisher=Einaudi Scuola|year=1995|isbn=88-286-0076-4|location=Milano|language=it}} . * [[Lisa Gasparotto]] (red.), ''Elio Vittorini.'' ''Ëndrra e një letërsie të re'', Le Lettere, Firence, 2010 * [[Nino Genovese]] - Sebastiano Gesù, ''Vittorini dhe kinemaja'', Emanuele Romeo, 1997 * [[Antonio Girardi (linguista)|Antonio Girardi]], ''Emri dhe Lotët.'' ''Gjuha dhe ideologjia e Elio Vittorini'', Napoli, Liguori, 1975 * [[Toni Iermano]] - Pasquale Sabbatino (red.), ''Komuniteti i Patreguar.'' ''Burime dhe Tensione në Veprën dhe Jetën e Elio Vittorini-t'', Napoli, Liguori Editore, 2011, ISBN 978-88-207-5240-8 . * [[Gianluca Lauta]], Karafili ''i parë'' i kuq ''i Elio Vittorini-t'' . ''Me një aparat variant'', Firence, Franco Cesati, 2012 * [[Paola C. Leotta]], ''Përralla të Groteskut dhe Arabeskut.'' ''Elio Vittorini dhe Giorgio Manganelli, Përkthyes të [[Edgar Allan Poe]]'', Romë, Bonanno, 2007 * [[Anna Panicali]], ''Elio Vittorini.'' ''Trillim, Jo-trillim, Përkthime, Revista dhe Aktivitet Botues'', Milano, Mursia, 1994 * [[Sergio Pautasso]], ''Udhëzues për Vittorini'', Milano, Rizzoli, 1977 * {{Cite book|url=https://archive.org/details/eliovittorini00pott/mode/2up|title=Elio Vittorini|publisher=Twayne Publishers|year=1979|isbn=0-8057-6359-7|location=Boston|language=en}} * [[Maria Rizzarelli]] (red.), ''Elio Vittorini.'' ''Biseda në Siçili nga Elio Vittorini'', Milano, Mursia, 1975 * [[Claudio Toscani]], ''Si të lexojmë biseda në Siçili nga Elio Vittorini'', Milano, Mursia, 1975 * [[Giuseppe Varone]], ''Shqisat dhe Arsyeja:'' ''Ideologjia e Letërsisë së Vonë të Vittorini-t'', Firence, Franco Cesati, 2015. * [[Demetrio Vittorini]], ''Një baba dhe një bir'', Milan, Baldini dhe Castoldi, 2002 * [[Folco Zanobini]], ''Elio Vittorini.'' ''Hyrje dhe udhëzues për studimin e veprës së Victorine'', Firence, Le Monnier, 1974 [[Kategoria:Wikipedia articles with VIAF identifiers]] rjmxzlszca8bl59hzr6s8g4t2wtj4xc Diskutim:Bryan Mbeumo 1 400657 3053193 2981389 2026-10-02T23:13:04Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3053193 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bryan Mbeumo]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981388 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20251210115746/https://sports.yahoo.com/article/bryan-mbeumo-names-man-united-213000438.html për lidhjen https://sports.yahoo.com/article/bryan-mbeumo-names-man-united-213000438.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 maj 2026 09:56 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bryan Mbeumo]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3053192 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220126120119/https://www.brentfordfc.com/news/2022/january/bryan-mbeumo-signs-new-contract/ për lidhjen https://www.brentfordfc.com/news/2022/january/bryan-mbeumo-signs-new-contract/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 tetor 2026 01:13 (CEST) 4j7f3fcyoxgp58bnyopbupotnjl57py Diskutim:Elio Vittorini 1 400676 3053241 2982758 2026-10-03T07:00:07Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3053241 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Elio Vittorini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981512 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170922091429/http://www.vittorininet.it/supporto/elio/politecnico_nuova.htm për lidhjen http://www.vittorininet.it/supporto/elio/politecnico_nuova.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140719121618/http://www.premioletterarioviareggiorepaci.it/premi/vincitori/1-Premio%20Letterario%20Viareggio-R%C3%A8paci për lidhjen http://www.premioletterarioviareggiorepaci.it/premi/vincitori/1-Premio%20Letterario%20Viareggio-R%C3%A8paci. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 maj 2026 18:21 (CEST) == Gabime teknike == @[[Përdoruesi:Miresa Ahmeti|Miresa Ahmeti]] a mundesh me i adresu disa gabime si parametrin e gjuhes dhe disa gabime tjera si fotoja qe nuk shfaqet. Udhezimet jane [[Wikipedia:Gabime të shpeshta gjatë përkthimit përmes veglës së përkthimit|ketu]]. [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 21 maj 2026 14:47 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Elio Vittorini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3053240 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20260613023346/https://laragione.eu/life/editoria/la-difficolta-nel-pubblicare-il-signore-degli-anelli/ për lidhjen https://laragione.eu/life/editoria/la-difficolta-nel-pubblicare-il-signore-degli-anelli/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 tetor 2026 09:00 (CEST) c57g5mx8oau98desohbyb786vzvaatt Bibliografia e Oscar Wilde 0 401296 3053134 3046819 2026-10-02T21:20:20Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 2 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3053134 wikitext text/x-wiki   Kjo është një '''bibliografi e veprave të [[Oscar Wilde]]''' (1854–1900), një shkrimtar [[Irlandezët|irlandez]] i periudhës së vonë viktoriane. I kujtuar kryesisht sot si [[dramaturg]], veçanërisht për ''veprën "Rëndësia e të qenit serioz"'' dhe si autor i ''[[The Picture of Dorian Gray|"Portreti i Dorian Gray"]]'' ; vepra e Wilde përfshin kritika, poezi, letërsi për fëmijë dhe pjesë të zgjedhura revistash, ligjeratash dhe gazetari. Është botuar gjithashtu edhe korrespondenca e tij private.<ref>{{Cite web|title=Wilde Meant that Letterally: An Analysis of the Correspondence of Oscar Wilde {{!}} COVE|url=https://editions.covecollective.org/content/wilde-meant-letterally-analysis-correspondence-oscar-wilde|access-date=2026-04-18|website=editions.covecollective.org}}</ref> Wilde shpalli falimentin për të paguar shpenzimet ligjore pas dënimit për " sjellje të turpshme ", dhe sendet e tij - duke përfshirë dorëshkrime, letra, libra dhe vëllime prezantimi të të gjitha figurave kryesore letrare të kohës së tij - u shitën në ankand. Kjo i ka bërë studimet bibliografike (dhe biografike) të veprave të pabotuara akoma më të vështira, pasi ato janë të shpërndara gjerësisht, disa në pronësi private. Përmbledhja më e madhe e letrave, dorëshkrimeve dhe materialeve të tjera të Wilde që lidhen me rrethin e tij letrar ndodhen në Bibliotekën Memoriale William Andrews Clark .<ref>{{Cite web|title="Register of the Oscar Wilde and his Literary Circle Collection of Papers, 1819-1953"|url=http://www.oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/tf338nb1zb|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101224001533/http://www.oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/tf338nb1zb|archive-date=2010-12-24|access-date=2011-02-02}}</ref><ref>{{Cite web|title=Oscar Wilde and the 1890s|url=http://www.humnet.ucla.edu/humnet/clarklib/Clark%20Pages/Collection%20Links/Oscar%20Wilde%20and%20the%201890s.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040812044606/http://www.humnet.ucla.edu/humnet/clarklib/Clark%20Pages/Collection%20Links/Oscar%20Wilde%20and%20the%201890s.htm|archive-date=12 gusht 2004|website=humnet.ucla.edu|publisher=[[William Andrews Clark Memorial Library]]}}</ref> Një numër letrash dhe dorëshkrimesh të Wilde mund të gjenden gjithashtu në Bibliotekën Britanike, si dhe në përmbledhje publike dhe private në të gjithë Britaninë, Shtetet e Bashkuara dhe Francë.<ref>{{Cite web|title=British Library symbolically reinstates Oscar Wilde’s Reader Pass|url=https://www.bl.uk/about/press/releases/british-library-symbolically-reinstates-oscar-wildes-pass|access-date=2026-04-18|website=www.bl.uk|language=en}}</ref> * " Filozofia e veshjes " Botuar për herë të parë në ''The New-York Tribune'' (1885), botuar për herë të parë në formë libri në [http://www.oscarwildeondress.com ''Oscar Wilde On Dress''] (2013). * " Shkatërrimi i Gënjeshtrës " Botuar për herë të parë në <nowiki><i id="mwMA">Shekullin e Nëntëmbëdhjetë</i></nowiki> (1889), ribotuar në Q''ëllimet'' (1891). * "Pena, Laps dhe Helm" Botuar për herë të parë në ''Fortnightly Review'' (1889), ribotuar në Qëllimet (1891).<ref>{{Cite web|last=Wilde|first=Oscar|title=Pen, Pencil, and Poison|url=https://americanliterature.com/author/oscar-wilde/essay/pen-pencil-and-poison|access-date=2026-04-18|website=American Literature|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Verifying…|url=https://www.wilde-online.info/pen,-pencil,-and-poison.html|access-date=2026-04-18|website=www.wilde-online.info|archive-url=https://web.archive.org/web/20260605013949/https://www.wilde-online.info/pen,-pencil,-and-poison.html|archive-date=5 qershor 2026|url-status=dead}}</ref> * " Shpirti i Njeriut nën Socializëm " Botuar për herë të parë në ''Fortnightly Review'' (1891), ribotuar në ''Shpirti i Njeriut'' (1895), botuar privatisht. (" [[wikisource:The Soul of Man Under Socialism|Shpirti i Njeriut nën Socializëm]] " në [[Wikisource]] ) * ''Qëllime'' (1891) Wilde rishikoi dialogjet e tij mbi temat estetike për botim në këtë vëllim, i cili përfshin: ** " Kritiku si Artist " ** " Shkatërrimi i Gënjeshtrës " ** "E Vërteta e Maskave"<ref>{{Cite web|title=Verifying…|url=https://www.wilde-online.info/the-truth-of-masks.html|access-date=2026-04-19|website=www.wilde-online.info|archive-url=https://web.archive.org/web/20260217013648/https://www.wilde-online.info/the-truth-of-masks.html|archive-date=17 shkurt 2026|url-status=dead}}</ref> * "Fraza dhe Filozofi për Përdorim nga të Rinjtë" botuar për herë të parë në revistën studentore të Oksfordit ''The Chameleon'', dhjetor 1894) (" [[wikisource:Phrases and Philosophies for the Use of the Young|Fraza dhe Filozofi për Përdorim nga të Rinjtë]] " në Wikisource) * "Disa maksima për mësimdhënien e të mbiarsimuarve"<ref>[http://www.kingkong.demon.co.uk/gsr/maxims.htm Maxims] kingkong.demon.co.uk {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100211165008/http://www.kingkong.demon.co.uk/gsr/maxims.htm|date=2010-02-11}}</ref> Botuar për herë të parë, në mënyrë anonime, në numrin e 17 nëntorit 1894 të Saturday Review. == Roman == * ''[[The Picture of Dorian Gray|"Portreti i Dorian Gray"]]'' (1890/1891) ishte romani i vetëm i plotë i Wilde-it.<ref>{{Cite book|last=Wilde|first=Oscar|url=https://www.perlego.com/book/2174410/the-complete-works-of-oscar-wilde-pdf|title=The Complete Works of Oscar Wilde|date=2016-09-27|publisher=GENERAL PRESS|isbn=978-81-8032-020-0|edition=1|language=English}}</ref> Versioni i parë i "Portreti i Dorian Gray" u botua, në një formë shumë të redaktuar nga revista, si historia kryesore në botimin e korrikut 1890 të ''Lippincott's Monthly Magazine'' . Wilde botoi versionin më të gjatë dhe të rishikuar në formë libri në vitin 1891, me një parathënie të shtuar.<ref name="Mason" /> ''"Portreti i Pacensuruar i Dorian Gray"'' u botua nga Belknap Press i Harvard University Press në vitin 2012.<ref>{{Cite web|last=Harvard University Press|title=The Uncensored Picture of Dorian Gray|url=https://www.hup.harvard.edu/books/9780674066311|access-date=19 prill 2026|website=hup.havard.edu}}</ref> == Tregime të shkurtra == * ''Princi i Lumtur dhe Përralla të Tjera'' ( [[wikisource:The Happy Prince and Other Tales|tekst]] ) (1888, një përmbledhje përrallash) që përbëhet nga: ** "Princi i Lumtur"<ref>{{Cite web|last=Wilde|first=Oscar|title=The Happy Prince|url=https://americanliterature.com/author/oscar-wilde/short-story/the-happy-prince|access-date=2026-04-19|website=American Literature|language=en|ref=none}}</ref> ** "Gjigandi Egoist"<ref>{{Cite web|last=Wilde|first=Oscar|title=The Selfish Giant|url=https://americanliterature.com/author/oscar-wilde/short-story/the-selfish-giant|access-date=2026-04-19|website=American Literature|language=en|ref=none}}</ref> ** "Bilbili dhe Trëndafili"<ref>{{Cite web|last=Wilde|first=Oscar|title=The Nightingale and the Rose|url=https://americanliterature.com/author/oscar-wilde/short-story/the-nightingale-and-the-rose|access-date=2026-04-19|website=American Literature|language=en|ref=none}}</ref> ** "Miku i përkushtuar"<ref>{{Cite web|last=Wilde|first=Oscar|title=The Devoted Friend|url=https://americanliterature.com/author/oscar-wilde/short-story/the-devoted-friend|access-date=2026-04-19|website=American Literature|language=en|ref=none}}</ref> ** " Raketa e Mrekullueshme " * ''Një shtëpi shegësh'' ( [[wikisource:A House of Pomegranates|tekst]] ) (1891, përralla) e përbërë nga: ** "Mbreti i Ri"<ref>{{Cite web|last=Wilde|first=Oscar|title=The Young King|url=https://americanliterature.com/author/oscar-wilde/short-story/the-young-king|access-date=2026-04-19|website=American Literature|language=en|ref=none}}</ref> ** "Ditëlindja e Infantës"<ref>{{Cite web|last=Wilde|first=Oscar|title=The Birthday of the Infanta|url=https://americanliterature.com/author/oscar-wilde/short-story/the-birthday-of-the-infanta|access-date=2026-04-19|website=American Literature|language=en|ref=none}}</ref> ** "Peshkatari dhe Shpirti i Tij"<ref>{{Cite web|last=Wilde|first=Oscar|title=The Fisherman and His Soul|url=https://americanliterature.com/author/oscar-wilde/short-story/the-fisherman-and-his-soul|access-date=2026-04-19|website=American Literature|language=en|ref=none}}</ref><ref>{{Cite web|title=LitCharts|url=https://www.litcharts.com/lit/the-fisherman-and-his-soul/summary-and-analysis|access-date=2026-04-19|website=LitCharts|language=en}}</ref> ** "Fëmija Yll"<ref>{{Cite web|last=Wilde|first=Oscar|title=The Star-Child|url=https://americanliterature.com/author/oscar-wilde/short-story/the-star-child|access-date=2026-04-19|website=American Literature|language=en|ref=none}}</ref><ref>{{Cite web|date=2024-11-04|title=Oscar Wilde: The Star-Child {{!}} Lecturia|url=https://lecturia.org/en/short-stories/oscar-wilde-the-star-child/7924/|access-date=2026-04-19|language=en-US}}</ref> * ''Krimi dhe Histori të Tjera të Lord Arthur Savile'' ( [[wikisource:Lord Arthur Savile's Crime and Other Stories|teksti]] ) (1891) që përbëhet nga: ** "Krimi i Lord Arthur Savile"<ref>{{Cite web|last=Wilde|first=Oscar|title=Lord Arthur Savile's Crime|url=https://americanliterature.com/author/oscar-wilde/short-story/lord-arthur-saviles-crime|access-date=2026-04-20|website=American Literature|language=en|ref=none}}</ref> ** " Fantazma e Canterville " ** "Sfinksi pa sekret"<ref>{{Cite web|last=Wilde|first=Oscar|title=The Sphinx Without a Secret|url=https://americanliterature.com/author/oscar-wilde/short-story/the-sphinx-without-a-secret|access-date=2026-04-20|website=American Literature|language=en|ref=none}}</ref> ** "Milioneri Model"<ref>{{Cite web|last=Wilde|first=Oscar|title=The Model Millionaire|url=https://americanliterature.com/author/oscar-wilde/short-story/the-model-millionaire|access-date=2026-04-20|website=American Literature|language=en|ref=none}}</ref> ** " Portreti i Z. WH " == Poezi == * ''Ravenna'' (1878) Fituese e Çmimit Newdigate .<ref>{{Cite web|last=www.bibliopolis.com|title=RAVENNA. Newdigate Prize Poem by Oscar Wilde on Sumner & Stillman|url=https://www.sumnerandstillman.com/pages/books/15123/oscar-wilde/ravenna-newdigate-prize-poem|archive-url=https://web.archive.org/web/20240419070305/https://www.sumnerandstillman.com/pages/books/15123/oscar-wilde/ravenna-newdigate-prize-poem|archive-date=19 prill 2024|access-date=2026-04-20|website=Sumner & Stillman|language=en-US|url-status=live}}</ref> * ''Requiescat'' (vitet 1880) Lidhur me vdekjen në fëmijëri të motrës së Wilde, Isola Wilde.<ref>{{Cite web|title=“Requiescat” by Oscar Wilde — Literary Analysis|url=https://www.poetryloverspage.com/poets/wilde/requiescat/literary-analysis|access-date=2026-04-20|website=Poetry Lovers' Page|language=en}}</ref> * ''Poezi'' (1881) Përmbledhja e parë me poezi dhe botim i Wilde-it.<ref>{{Cite web|title=Poems, by Oscar Wilde|url=https://www.gutenberg.org/files/1057/1057-h/1057-h.htm|access-date=2026-04-20|website=www.gutenberg.org}}</ref> ** "Teokriti" ** "Helas" ** "Për Miltonin" ** "Varri i Keatsit" ** "Shëtitjet e Magdalenës" ** "Helena e Re" ** "Varri i Shelley-t" ** "Eleutheria" ** "Kopshti i Erosit" ** "Rosa Mystica" ** "Barra e Itys" ** "Lulet e Erës" ** " Kharmides " ** "Lule të arta" ** "Përshtypjet e Teatrit" ** "Pantea" ** "Lëvizja e Katërt" ** "Humanitet" * ''Shtëpia e Prostitutës'' (1885) * ''Sfinksi'' (1894) * ''Poezi në Prozë'' (1894) ** "Artisti" ** "Bërësi i së Mirës" ** "Dishepulli" ** "Mjeshtri" ** "Shtëpia e Gjykimit" ** "Mësuesi i Urtësisë" * ''Balada e Burgut të Readingut'' (1898) == Veprat == * ''Vera; ose, Nihilistët'' (1880/1882) ( [[wikisource:Vera; or, The Nihilists|tekst]] ) * ''Dukesha e Padovës'' (1883) ( [[wikisource:The Duchess of Pauda|tekst]] ) * ''Fanta e Zonjës Windermere'' (1892) ( [[wikisource:Lady Windermere's Fan|tekst]] ) * ''Një Grua Pa Rëndësi'' (1893) ( [[wikisource:A Woman of No Importance|tekst]] ) * ''Një bashkëshort ideal'' (1895) ( [[wikisource:An Ideal Husband|tekst]] ) * ''Rëndësia e të qenit serioz'' (1895) ( [[wikisource:The Importance of Being Earnest|tekst]] ) * ''Salomé'' (1896) Përkthyer nga frëngjishtja nga Lord Alfred Douglas ( [[wikisource:Salomé|tekst]] ) * ''La Sainte Courtisane'' (E paplotë) ( [[wikisource:La Sainte Courtisane|tekst]] ) * ''Një tragjedi fiorentine'' (e paplotë) ( [[wikisource:A Florentine Tragedy|tekst]] ) (Datat janë datat e shfaqjes së parë, të cilat i afrohen më mirë datës së mundshme të kompozimit sesa datave të botimit.) * * {{Reflist}} [[Kategoria:LGBTQ]] tn8fy59ur29qouynuf01hhp4cv4z1es Arti dhe natyra 0 401718 3053078 3006370 2026-10-02T17:24:30Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 0 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 1) #IABot (v2.0.9.6 3053078 wikitext text/x-wiki '''Arti dhe natyra''' ose '''natyra dhe arti''' në kuptimin e tyre më të gjerë përbëjnë një simbiozë të përjetshme, ku secili element pasqyron dhe plotëson tjetrin në mënyrë të ndërsjellë. Nga njëra anë, bota natyrore shërben si zanafilla, mjedisi dhe lënda e parë pa të cilën krijimtaria njerëzore nuk do të mund të konceptohej. Nga ana tjetër, arti funksionon si instrumenti përmes të cilit ligjet, format dhe bukuria e mjedisit rrethues marrin një zë, një kuptim shpirtëror dhe një dokumentim estetik. Ky cikël i vazhdueshëm ndikimi bën që kufijtë mes asaj që është e lindur spontanisht dhe asaj që është krijuar me vetëdije të ndërthuren natyrshëm.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books/about/Nature_and_Art.html?id=zIQ80AEACAAJ|title=Nature and Art|date=1866|language=en}}</ref> == Vështrim == Nëse i qasemi këtij raporti duke nisur nga peizazhi si frymëzim, vëmë re se si strukturat organike diktojnë drejtpërdrejt parimet e krijimit njerëzor. Modelet që gjejmë në mjedis, si simetria e kristaleve të dëborës, gjeometria e guaskave apo ngjyrat e perëndimit të diellit, janë udhërrëfyesit e parë të harmonisë vizuale. Artistët dhe arkitektët ndër shekuj nuk kanë bërë gjë tjetër veçse kanë deshifruar këto kode natyrore, duke i shndërruar ato në rregulla kompozimi, siç është Prerja e Artë. Në këtë mënyrë, çdo krijim që del nga dore e njeriut mban në vete një kod gjenetik të huazuar nga mjedisi që e rrethon.<ref>Dear, Peter. ''"[https://www.americanscientist.org/article/art-versus-nature Art versus Nature] {{Lidhje e vdekur}}"''. ''American Scientist'', Vol. 92, No. 6 (Nëntor-Dhjetor 2004). Marrë nga: americanscientist.org.</ref> Nga një këndvështrim tjetër, kur arti ndërhyn drejtpërdrejt në hapësirën e hapur, vetë mjedisi shndërrohet në një telaj të gjallë. Përmes lëvizjeve moderne si Land Art (Arti i Tokës), elementet si dheu, shkëmbinjtë, uji dhe degët e pemëve pushojnë së qeni thjesht objekte pasive dhe kthehen në bashkautorë të veprave monumentale. Këto instalacione ekspozohen ndaj agjentëve atmosferikë, duke ndryshuar formë dhe duke u zbërthyer me kalimin e kohës. Ky proces dëshmon se si krijimtaria njerëzore i nënshtrohet cikleve organike, duke u rikthyer në gjendjen fillestare dhe duke treguar se njeriu dhe mjedisi krijojnë së bashku.<ref>{{Cite web|last=Stonard|first=John-Paul|title=Art and Nature – Tate Etc|url=https://www.tate.org.uk/tate-etc/issue-43-summer-2018/opinion-art-nature|access-date=2026-06-05|website=Tate|language=en}}</ref> Në epokën bashkëkohore, ky dialog ka marrë një rol jetik për ndërgjegjësimin e shoqërisë ndaj ruajtjes së planetit. Përmes artit ekologjik, krijuesit përdorin gjuhën vizuale për të denoncuar krizat mjedisore dhe për të mbrojtur ekosistemet e rrezikuara, duke e kthyer krijimtarinë në një mburojë për mjedisin. Si përfundim, qoftë kur flasim për njërën apo për tjetrën si pikënisje, të dyja konceptet ushqejnë njëra-tjetrën: mjedisi ofron jetën dhe format e përsosura, ndërsa krijimtaria njerëzore u jep atyre një dimension intelektual, duke vërtetuar se e bukura ekziston në pikëtakimin e tyre të pandashëm.<ref>{{Citation|last=Parsons|first=Glenn|title=Environmental Aesthetics|date=2024|url=https://plato.stanford.edu/archives/fall2024/entries/environmental-aesthetics/|work=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|editor-last=Zalta|editor-first=Edward N.|edition=Fall 2024|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|access-date=2026-06-05|last2=Carlson|first2=Allen|editor2-last=Nodelman|editor2-first=Uri|lang=en}}</ref> == Shih edhe == * [[Arti]] * [[Natyra]] * [[Arti dhe shkenca]] == Referime == [[Kategoria:Art]] [[Kategoria:Natyrë]] 4m4ilfwa46mu1lp7t9lxgl05jdh7x3a Diskutim:Bibliografia e Oscar Wilde 1 401977 3053135 2995692 2026-10-02T21:20:21Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3053135 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bibliografia e Oscar Wilde]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2995691 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen https://www.sumnerandstillman.com/pages/books/15123/oscar-wilde/ravenna-newdigate-prize-poem. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 10 qershor 2026 14:33 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bibliografia e Oscar Wilde]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3053134 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20260605013949/https://www.wilde-online.info/pen,-pencil,-and-poison.html për lidhjen https://www.wilde-online.info/pen,-pencil,-and-poison.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20260217013648/https://www.wilde-online.info/the-truth-of-masks.html për lidhjen https://www.wilde-online.info/the-truth-of-masks.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 tetor 2026 23:20 (CEST) l3a2bfvdcl41s4fbwm9odwgne9not2m Bido Sejko 0 403270 3053143 3000913 2026-10-02T21:32:58Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3053143 wikitext text/x-wiki '''Bido Sejko''' shqiptar nga Çamëria, është një nga figurat përfaqësuese të patriotizmit shqiptar gjatë Luftës së Dytë Botërore, duke mishëruar lidhjen e fortë midis arsimit dhe luftës për liri. I lindur rreth vitit 1900 në Filat të Çamërisë, ai u rrit në një mjedis me ndjenja të theksuara kombëtare shqiptare, të cilat ndikuan në formimin e tij si njeri dhe veprimtar. Pas përfundimit të studimeve, përfshirë edhe një periudhë në Itali, Bido Sejko iu përkushtua profesionit të mësuesit <ref>https://sot.com.al/opinion-editorial/mesuesi-luftetar-cam-bido-sejko-ra-per-shqiperine-i657149/</ref>. Në këtë rol ai nuk u mjaftua vetëm me mësimdhënie, por punoi për edukimin patriotik të të rinjve dhe për forcimin e ndërgjegjes kombëtare shqiptare në një kohë të vështirë për shqiptarët. Me shpërthimin e Luftës së Dytë Botërore, ai u bashkua me forcat partizane dhe mori pjesë aktive në luftimet kundër pushtuesve nazifashistë. U dallua për guxim, vendosmëri dhe aftësi organizative, duke u bërë një figurë e respektuar në radhët e luftëtarëve. Bido Sejko ra në luftë më 22 qershor 1944 në zonën e jugut të Shqipërisë, duke sakrifikuar jetën për çlirimin e vendit. Pas vdekjes, ai u shpall “Dëshmor i Atdheut” <ref>https://sarandaweb.net/busti-i-mesuesit-deshmor-bido-sejko-vendoset-ne-gjimnazin-e-konispolit-me-rastin-e-65-vjetorit/</ref> dhe u nderua me dekorata për trimëri dhe kontribut në luftë. Sot, kujtimi i tij jeton si simbol i mësuesit patriot dhe i sakrificës për lirinë. Figura e tij përfaqëson brezin e atyre shqiptarëve që e panë arsimin dhe luftën si dy rrugë të njëjta në shërbim të atdheut. Emrin e tij e mban një shkollë në Konispol <ref>{{Cite web |url=https://www.bashkiakonispol.gov.al/festa-e-abetares-organizuar-nga-femijet-e-shkolles-bido-sejko-konispol// |title=Kopje e arkivuar |access-date=23 qershor 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260114192928/https://www.bashkiakonispol.gov.al/festa-e-abetares-organizuar-nga-femijet-e-shkolles-bido-sejko-konispol/ |archive-date=14 janar 2026 |url-status=dead}}</ref> <ref>https://www.oranews.tv/vendi/transformohet-shkolla-bido-sejko-ne-konispol-mjedise-sportive-dhe-laborato-i1315138/</ref>. == Botime == [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Mësues shqiptarë]] [[Kategoria:Partizanë shqiptarë]] [[Kategoria:Lindje 1900]] [[Kategoria:Vdekje 1944]] oeekap0edgcphvl7ybp6kb7aghwv99w Porfirije 0 404227 3053238 3022876 2026-10-03T05:59:46Z Ziv 165425 ([[c:GR|GR]]) [[File:Serbian Patriarch Porphyrius.jpg]] → [[File:Patr.Porfirije (crop).jpg]] → Copyvio replacement by Commons Administrator: Any wrong year information or image descriptions may needs to be adjusted. Feel also free to choose a other image. ([[c:c:GR]]) 3053238 wikitext text/x-wiki {{Infobox Christian leader | name = Porfirije | honorific_prefix = [[His Holiness]] | title = [[Patriarchate of Peć (monastery)|Archbishop of Peć]], [[Archdiocese of Belgrade and Karlovci|Metropolitan of Belgrade and Karlovci]], and [[Serbian Patriarch]] | image = Patr.Porfirije (crop).jpg | caption = Porfirije in 2025 | church = [[Kisha Ortodokse Serbe]] | see = [[Beograd]] | birth_name = | term_start = 19 February 2021 | term_end = | predecessor = [[Irinej, Serbian Patriarch|Irinej]] | successor = | ordination = 21 April 1985 | consecration = 13 June 1999 | birth_date = {{Birth date|1961|7|22|df=yes}} | birth_place = [[Bečej]], SR Serbia, Yugoslavia | death_date = | death_place = | buried = | other = | signature = Signature Porfirije.png | footnotes = | denomination = [[Eastern Orthodoxy]] }} '''Porfirije''' ([[serbisht]]: Порфирије, [[anglisht]]: '''Porphyry'''; lindur '''Prvoslav Perić'''; lindur më 22 korrik 1961) është [[Patriarku]] aktual dhe i 46-të i [[Kisha Ortodokse Serbe|Kishës Ortodokse Serbe]]. == Jeta e hershme dhe arsimimi == Porfirije lindi si Prvoslav Perić më 22 korrik 1961 në Bečej, RFRD e Jugosllavisë (tani në Serbi), nga babai Radivoje (1935–1993) dhe nëna Radojka (1942–2023). Familja e tij ka rrënjë në Derventa, Bosnjë dhe Hercegovinë.<ref>{{Cite web|last=Dopisnik|date=2021-02-18|title=SPC dobila novog patrijarha: Ko je Porfirije Perić|url=https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/region/spc-dobila-novog-patrijarha-ko-je-porfirije-peric-631554/|access-date=2026-07-21|website=Oslobođenje|language=bs}}</ref> Ai mbaroi shkollën fillore në Çurug dhe gjimnazin Jovan Jovanović Zmaj në Novi Sad. Ai u shugurua murg në Manastirin Visoki Dečani më 21 prill 1985, duke marrë emrin manastiror Porfirije sipas Porfirios të Kafsokalyvia.<ref>{{Cite web|last=Hellasije|date=2021-02-19|title=Porfirije (patrijarh srpski) Biografija|url=https://www.biografija.org/religija/pravoslavlje/porfirije-patrijarh-srpski/|access-date=2026-07-21|website=Biografije Poznatih|language=sr-RS}}</ref> Në vitin 1986, Porfirije mori diplomën e tij bachelor në teologjinë ortodokse lindore nga Universiteti i Beogradit, kur Peshkopi Pavle Stojčević i Rashkës dhe i Prizrenit (patriarku i ardhshëm) e shuguroi atë hierodiakon në Manastirin e Trinisë së Shenjtë në Mušutište, Kosovë. Ai ndoqi studimet pasuniversitare në Universitetin Kombëtar dhe Kapodistrian të Athinës nga viti 1986 deri në vitin 1990. Ai mori një doktoraturë nga i njëjti universitet në vitin 2004, me tezën Mundësia e njohjes së Zotit në kuptimin e Shën Palit sipas interpretimit të Shën Gjon Gojartit. Pas marrjes së një doktorature, Porfirije u bë docent në Departamentin e Teologjisë Katekistike dhe Baritore të Fakultetit të Teologjisë Ortodokse Lindore të Universitetit të Beogradit, duke u bërë profesor i asociuar në vitin 2015. Si profesor, Porfirije ka dhënë mësim studime bazë në Teologjinë Baritore me Psikologjinë dhe Teologjinë e Dhiatës së Re, si dhe në lëndë të tjera në programet pasuniversitare dhe të doktoraturës. Porfirije flet serbisht, greqisht, anglisht, gjermanisht dhe rusisht.<ref>{{Cite web|title=Биографија митрополита Порфирија, новог патријарха српског|url=https://www.rts.rs/vesti/drustvo/4264307/biografija-mitropolita-porfirija-novog-patrijarha-srpskog.html|access-date=2026-07-21|website=РТС|language=sr}}</ref> == Hegumen i Manastirit të Koviljit == Më 6 tetor 1990, me bekimin e Peshkopit Irinej Buloviç të Baçkës, Porfirije u bashkua me Manastirin e Koviljit pranë Novi Sadit. Më 21 nëntor 1990, ai u shugurua si hieromonk dhe u bë hegumen i Manastirit të Koviljit.<ref>{{Cite web|date=2014-06-03|title=Mitropolit zagrebačko-ljubljanski Porfirije|url=https://p-portal.net/mitropolit-zagrebacko-ljubljanski-porfirije|access-date=2026-07-21|website=P-portal|language=hr}}</ref> Shumë murgj të rinj dhe fillestarë erdhën në Manastirin e Koviljit duke e ndjekur atë. Këto ishin kohët kur manastiri ishte bërë një qendër shpirtërore për shumë të rinj: intelektualë, artistë, aktorë dhe muzikantë rock, veçanërisht nga Novi Sadi dhe Beogradi. Që atëherë, Porfirije është marrë veçanërisht me pacientët me varësi nga droga. == Peshkop Titullar i Egerit == Më 14 maj 1999, Këshilli i Peshkopëve të Kishës Ortodokse Serbe zgjodhi Porfirijen si Peshkop Titullar të Egerit dhe emëroi vikar në Eparkinë e Baçkës. Në vitin 2005, Porfirije formoi një komunitet terapeutik të quajtur Zemlja živih (përkthyer si Toka e të Gjallëve), i cili njihet si një projekt i suksesshëm për rehabilitimin nga droga. Nën udhëheqjen e Porfirijes, aktualisht ka më shumë se njëqind banorë në kampe në të gjithë Serbinë. Në vitin 2010, Këshilli i Peshkopëve i besoi Porfirijes krijimin e një kapelani ushtarak në Forcat e Armatosura Serbe. Ai ishte kapelani ushtarak deri në vitin 2011, pas së cilës ishte koordinator për bashkëpunimin midis Kishës Ortodokse Serbe dhe Forcave të Armatosura Serbe.<ref>{{Cite web|title=Porfirije je novi mitropolit zagrebačko-ljubljanski|url=https://www.tportal.hr/vijesti/clanak/porfirije-je-novi-mitropolit-zagrebacko-ljubljanski-20140526|access-date=2026-07-21|website=tportal.hr}}</ref> Në vitin 2005, Asambleja Kombëtare e Serbisë zgjodhi Porfirijen si anëtar të këshillit të Autoritetit Rregullator të Medias Elektronike. Ai ishte përfaqësues në këshillin e të gjitha kishave dhe bashkësive fetare në Serbi. Më 29 korrik 2008, Porfirije u zgjodh kryetar i këshillit, duke pasuar Nenad Cekić. Në vitin 2010, Autoriteti Rregullator i Medias Elektronike kërkoi nga TV Pink që fyerjet në reality show Farma të fshiheshin me zë. Lidhur me këtë çështje, Porfirije deklaroi se fyerjet blasfemuese u përshkallëzuan aq shumë sa Këshilli i Autoritetit ishte i vendosur ta ndalonte atë pa kushte dhe menjëherë, pa pritur përfundimin e procedurës. Në vitin 2011, ai kritikoi televizionin reality show dhe mbështeti ndalimin e transmetimit të drejtpërdrejtë të tij. Më vonë, pati një problem të ngjashëm me një tjetër reality show të prodhuar nga TV Pink, Dvor (përkthyer si Pallati). Në maj 2014, Porfirije dha dorëheqjen si kryetar i këshillit pas zgjedhjes së tij në Metropolit të Zagrebit dhe Lubjanës. == Shiko edhe == * [[Kisha Ortodokse Serbe]] == Referime == [[Kategoria:Patriarkë të Kishës Ortodokse Serbe]] [[Kategoria:Teologë serbë]] [[Kategoria:Personeli akademik i Universitetit të Beogradit]] [[Kategoria:Biografi serbe]] rmv70zdbkpyrro09dhxy0d4e7oi8szb 3053239 3053238 2026-10-03T06:17:48Z Ziv 165425 Corr 3053239 wikitext text/x-wiki {{Infobox Christian leader | name = Porfirije | honorific_prefix = [[His Holiness]] | title = [[Patriarchate of Peć (monastery)|Archbishop of Peć]], [[Archdiocese of Belgrade and Karlovci|Metropolitan of Belgrade and Karlovci]], and [[Serbian Patriarch]] | image = Patr.Porfirije (crop).jpg | caption = Porfirije in 2021 | church = [[Kisha Ortodokse Serbe]] | see = [[Beograd]] | birth_name = | term_start = 19 February 2021 | term_end = | predecessor = [[Irinej, Serbian Patriarch|Irinej]] | successor = | ordination = 21 April 1985 | consecration = 13 June 1999 | birth_date = {{Birth date|1961|7|22|df=yes}} | birth_place = [[Bečej]], SR Serbia, Yugoslavia | death_date = | death_place = | buried = | other = | signature = Signature Porfirije.png | footnotes = | denomination = [[Eastern Orthodoxy]] }} '''Porfirije''' ([[serbisht]]: Порфирије, [[anglisht]]: '''Porphyry'''; lindur '''Prvoslav Perić'''; lindur më 22 korrik 1961) është [[Patriarku]] aktual dhe i 46-të i [[Kisha Ortodokse Serbe|Kishës Ortodokse Serbe]]. == Jeta e hershme dhe arsimimi == Porfirije lindi si Prvoslav Perić më 22 korrik 1961 në Bečej, RFRD e Jugosllavisë (tani në Serbi), nga babai Radivoje (1935–1993) dhe nëna Radojka (1942–2023). Familja e tij ka rrënjë në Derventa, Bosnjë dhe Hercegovinë.<ref>{{Cite web|last=Dopisnik|date=2021-02-18|title=SPC dobila novog patrijarha: Ko je Porfirije Perić|url=https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/region/spc-dobila-novog-patrijarha-ko-je-porfirije-peric-631554/|access-date=2026-07-21|website=Oslobođenje|language=bs}}</ref> Ai mbaroi shkollën fillore në Çurug dhe gjimnazin Jovan Jovanović Zmaj në Novi Sad. Ai u shugurua murg në Manastirin Visoki Dečani më 21 prill 1985, duke marrë emrin manastiror Porfirije sipas Porfirios të Kafsokalyvia.<ref>{{Cite web|last=Hellasije|date=2021-02-19|title=Porfirije (patrijarh srpski) Biografija|url=https://www.biografija.org/religija/pravoslavlje/porfirije-patrijarh-srpski/|access-date=2026-07-21|website=Biografije Poznatih|language=sr-RS}}</ref> Në vitin 1986, Porfirije mori diplomën e tij bachelor në teologjinë ortodokse lindore nga Universiteti i Beogradit, kur Peshkopi Pavle Stojčević i Rashkës dhe i Prizrenit (patriarku i ardhshëm) e shuguroi atë hierodiakon në Manastirin e Trinisë së Shenjtë në Mušutište, Kosovë. Ai ndoqi studimet pasuniversitare në Universitetin Kombëtar dhe Kapodistrian të Athinës nga viti 1986 deri në vitin 1990. Ai mori një doktoraturë nga i njëjti universitet në vitin 2004, me tezën Mundësia e njohjes së Zotit në kuptimin e Shën Palit sipas interpretimit të Shën Gjon Gojartit. Pas marrjes së një doktorature, Porfirije u bë docent në Departamentin e Teologjisë Katekistike dhe Baritore të Fakultetit të Teologjisë Ortodokse Lindore të Universitetit të Beogradit, duke u bërë profesor i asociuar në vitin 2015. Si profesor, Porfirije ka dhënë mësim studime bazë në Teologjinë Baritore me Psikologjinë dhe Teologjinë e Dhiatës së Re, si dhe në lëndë të tjera në programet pasuniversitare dhe të doktoraturës. Porfirije flet serbisht, greqisht, anglisht, gjermanisht dhe rusisht.<ref>{{Cite web|title=Биографија митрополита Порфирија, новог патријарха српског|url=https://www.rts.rs/vesti/drustvo/4264307/biografija-mitropolita-porfirija-novog-patrijarha-srpskog.html|access-date=2026-07-21|website=РТС|language=sr}}</ref> == Hegumen i Manastirit të Koviljit == Më 6 tetor 1990, me bekimin e Peshkopit Irinej Buloviç të Baçkës, Porfirije u bashkua me Manastirin e Koviljit pranë Novi Sadit. Më 21 nëntor 1990, ai u shugurua si hieromonk dhe u bë hegumen i Manastirit të Koviljit.<ref>{{Cite web|date=2014-06-03|title=Mitropolit zagrebačko-ljubljanski Porfirije|url=https://p-portal.net/mitropolit-zagrebacko-ljubljanski-porfirije|access-date=2026-07-21|website=P-portal|language=hr}}</ref> Shumë murgj të rinj dhe fillestarë erdhën në Manastirin e Koviljit duke e ndjekur atë. Këto ishin kohët kur manastiri ishte bërë një qendër shpirtërore për shumë të rinj: intelektualë, artistë, aktorë dhe muzikantë rock, veçanërisht nga Novi Sadi dhe Beogradi. Që atëherë, Porfirije është marrë veçanërisht me pacientët me varësi nga droga. == Peshkop Titullar i Egerit == Më 14 maj 1999, Këshilli i Peshkopëve të Kishës Ortodokse Serbe zgjodhi Porfirijen si Peshkop Titullar të Egerit dhe emëroi vikar në Eparkinë e Baçkës. Në vitin 2005, Porfirije formoi një komunitet terapeutik të quajtur Zemlja živih (përkthyer si Toka e të Gjallëve), i cili njihet si një projekt i suksesshëm për rehabilitimin nga droga. Nën udhëheqjen e Porfirijes, aktualisht ka më shumë se njëqind banorë në kampe në të gjithë Serbinë. Në vitin 2010, Këshilli i Peshkopëve i besoi Porfirijes krijimin e një kapelani ushtarak në Forcat e Armatosura Serbe. Ai ishte kapelani ushtarak deri në vitin 2011, pas së cilës ishte koordinator për bashkëpunimin midis Kishës Ortodokse Serbe dhe Forcave të Armatosura Serbe.<ref>{{Cite web|title=Porfirije je novi mitropolit zagrebačko-ljubljanski|url=https://www.tportal.hr/vijesti/clanak/porfirije-je-novi-mitropolit-zagrebacko-ljubljanski-20140526|access-date=2026-07-21|website=tportal.hr}}</ref> Në vitin 2005, Asambleja Kombëtare e Serbisë zgjodhi Porfirijen si anëtar të këshillit të Autoritetit Rregullator të Medias Elektronike. Ai ishte përfaqësues në këshillin e të gjitha kishave dhe bashkësive fetare në Serbi. Më 29 korrik 2008, Porfirije u zgjodh kryetar i këshillit, duke pasuar Nenad Cekić. Në vitin 2010, Autoriteti Rregullator i Medias Elektronike kërkoi nga TV Pink që fyerjet në reality show Farma të fshiheshin me zë. Lidhur me këtë çështje, Porfirije deklaroi se fyerjet blasfemuese u përshkallëzuan aq shumë sa Këshilli i Autoritetit ishte i vendosur ta ndalonte atë pa kushte dhe menjëherë, pa pritur përfundimin e procedurës. Në vitin 2011, ai kritikoi televizionin reality show dhe mbështeti ndalimin e transmetimit të drejtpërdrejtë të tij. Më vonë, pati një problem të ngjashëm me një tjetër reality show të prodhuar nga TV Pink, Dvor (përkthyer si Pallati). Në maj 2014, Porfirije dha dorëheqjen si kryetar i këshillit pas zgjedhjes së tij në Metropolit të Zagrebit dhe Lubjanës. == Shiko edhe == * [[Kisha Ortodokse Serbe]] == Referime == [[Kategoria:Patriarkë të Kishës Ortodokse Serbe]] [[Kategoria:Teologë serbë]] [[Kategoria:Personeli akademik i Universitetit të Beogradit]] [[Kategoria:Biografi serbe]] qliv2fe8ejfwfplmwbbtas4h6igtiyk Filloreta Balaj-Elezi 0 404298 3053275 3049842 2026-10-03T11:38:10Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 0 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 1) #IABot (v2.0.9.6 3053275 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Filloreta Balaj-Elezi | image = <!-- Shto një fotografi të lirë në Wikimedia Commons --> | caption = | birth_name = Filloreta Balaj-Elezi | birth_date = | birth_place = Kosovë | nationality = Shqiptare | occupation = Sipërmarrëse, agjente imobiliare, investitore | years_active = | employer = eXp Realty | known_for = Investime në pasuri të paluajtshme në Shtetet e Bashkuara | website = {{URL|lettasrealestate.exprealty.com}} }} '''Filloreta Balaj-Elezi''' është një sipërmarrëse shqiptaro-amerikane dhe agjente e pasurive të paluajtshme me veprimtari në [[Michigan]], [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës]]. Ajo është e njohur për karrierën e saj në industrinë e pasurive të paluajtshme, ku është renditur ndër agjentët më të suksesshëm në Michigan dhe është vlerësuar nga ''RealTrends Verified'' për rezultatet e saj në shitje.<ref>[https://www.realtrends.com/agent-profile/filloreta-balaj-elezi-michigan/ "Filloreta Balaj-Elezi"], ''RealTrends Verified''. Marrë më 24 korrik 2026.</ref> Balaj-Elezi ka qenë subjekt i artikujve dhe intervistave në media shqiptare dhe shqiptaro-amerikane, të cilat kanë folur per karrierën e saj profesionale dhe historinë e suksesit në Shtetet e Bashkuara.<ref>[https://gazeta.mk/si-u-be-filloreta-balaj-elezi-multimilionere-historia-e-kosovares-se-famshme-ne-shba/ "Si u bë Filloreta Balaj-Elezi multimilionere"], ''Gazeta.mk''. Marrë më 24 korrik 2026.</ref><ref>[https://gazeta-telegram.com/2026/04/12/ditelindje-me-super-suksese-filloreta-balaj-elezi-nga-sfidat-te-maja-e-real-estate-ne-shba/ "Ditelindje me super suksese: Filloreta Balaj-Elezi"], ''Gazeta Telegram''. Marrë më 24 korrik 2026.</ref><ref>[https://www.kosovarja-ks.com/filloreta-balaj-elezi-kosovarja-multimilionere-ne-amerike/ "Filloreta Balaj-Elezi, kosovarja multimilionere në Amerikë"], ''Kosovarja''. Marrë më 24 korrik 2026.</ref> == Veprimtaria dhe njohja publike == Balaj-Elezi është përfshirë në botime dhe intervista të shumta që trajtojnë karrierën e saj në sektorin e pasurive të paluajtshme, sipërmarrjen dhe rrugëtimin e saj si shqiptaro-amerikane në Shtetet e Bashkuara. Veprimtaria e saj profesionale është pasqyruar nga media shqiptare dhe kosovare, ndërsa është prezantuar edhe në publikime të specializuara ndërkombëtare të industrisë së pasurive të paluajtshme. Ajo është përfshirë në revistën ''Real Producers'', është renditur nga platforma ''RealTrends Verified'' për rezultatet në shitje dhe ka qenë subjekt i artikujve në ''Kosovarja'', ''Gazeta.mk'' dhe ''Gazeta Telegram'', të cilët trajtojnë zhvillimin e karrierës së saj profesionale, investimet dhe historinë e suksesit të saj në Shtetet e Bashkuara.<ref>https://www.realtrends.com/agent-profile/filloreta-balaj-elezi-michigan/ "Filloreta Balaj-Elezi". ''RealTrends Verified''. Marrë më 24 korrik 2026.</ref><ref>https://file.realproducersmagazine.com/issue/2024_Feb_Real_Producers_Grand_Rapids.pdf "Real Producers Grand Rapids". ''Real Producers Magazine''. Marrë më 24 korrik 2026.</ref><ref>https://www.kosovarja-ks.com/filloreta-balaj-elezi-kosovarja-multimilionere-ne-amerike/ "Filloreta Balaj-Elezi, kosovarja multimilionere në Amerikë". ''Kosovarja''. Marrë më 24 korrik 2026.</ref><ref>https://www.kosovarja-ks.com/tag/filloreta-balaj-elezi/ {{Lidhje e vdekur}} "Filloreta Balaj-Elezi". ''Kosovarja''. Marrë më 24 korrik 2026.</ref><ref>https://kosovarja-ks.com/revista/2026/Kosovarja_02.pdf {{Lidhje e vdekur}} ''Kosovarja'', nr. 2 (2026). Marrë më 24 korrik 2026.</ref><ref>https://gazeta.mk/si-u-be-filloreta-balaj-elezi-multimilionere-historia-e-kosovares-se-famshme-ne-shba/ "Si u bë Filloreta Balaj-Elezi multimilionere? Historia e kosovares së famshme në SHBA". ''Gazeta.mk''. Marrë më 24 korrik 2026.</ref><ref>https://gazeta-telegram.com/2026/04/12/ditelindje-me-super-suksese-filloreta-balaj-elezi-nga-sfidat-te-maja-e-real-estate-ne-shba/ "Ditëlindje me super suksese: Filloreta Balaj-Elezi". ''Gazeta Telegram''. Marrë më 24 korrik 2026.</ref> == Referime == {{Reflist}} b74fsqh2zo20muqp96pr232gfkoepkv Vaksinimi 0 404530 3053176 3047220 2026-10-02T22:48:13Z InternetArchiveBot 115207 Adding 1 book for [[Wikipedia:Vërtetueshmëria]] (20261002sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 3053176 wikitext text/x-wiki {{See also|Imunizimi}} {{Infobox medical intervention | Name = Vaksinimet | Image = Young girl about to receive a vaccine in her upper arm (48545990252).jpg | Caption = Vajzë e vogël para se t'i jepet një vaksinë në krahun e sipërm | ICD10 = | ICD9 = 99.3–99.5 | MeshID = | OPS301 = | OtherCodes = | HCPCSlevel2 = }} '''Vaksinimi''' është administrimi i një [[vaksinë|vaksine]] për të ndihmuar [[sistemi i imunitetit|sistemin e imunitetit]] të zhvillojë imunitet ndaj një sëmundjeje. Vaksinat përmbajnë një mikroorganizëm ose virus në gjendje të dobësuar, të gjallë ose të vrarë, ose [[proteina]] apo toksina të nxjerra prej organizmit. Duke stimuluar imunitetin adaptiv të trupit, ato ndihmojnë në parandalimin e sëmundjes nga një sëmundje infektive. Kur një pjesë mjaftueshëm e madhe e një popullsie vaksinohet, rezulton imuniteti kolektiv. Imuniteti kolektiv mbron ata që mund të jenë imunodefiçitarë dhe që nuk mund të marrin një vaksinë, sepse edhe një version i dobësuar do t'i dëmtonte.<ref>{{Cite web|title=Herd immunity (Herd protection) {{!}} Vaccine Knowledge|url=https://vk.ovg.ox.ac.uk/vk/herd-immunity|access-date=2020-11-12|website=vk.ovg.ox.ac.uk|url-status=live|language=en}}</ref> Efektshmëria e vaksinimit është studiuar dhe verifikuar gjerësisht.<ref>{{Cite book|vauthors=Fiore AE, Bridges CB, Cox J|chapter=Seasonal Influenza Vaccines|series=Current Topics in Microbiology and Immunology|title=Vaccines for Pandemic Influenza|volume=333|pages=43–82|year=2009|pmid=19768400|doi=10.1007/978-3-540-92165-3_3|isbn=978-3-540-92164-6|s2cid=33549265|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Chang Y, Brewer NT, Rinas AC, Schmitt K, Smith JS|title=Evaluating the impact of human papillomavirus vaccines|journal=Vaccine|volume=27|issue=32|pages=4355–62|date=korrik 2009|pmid=19515467|doi=10.1016/j.vaccine.2009.03.008|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Liesegang TJ|title=Varicella zoster virus vaccines: effective, but concerns linger|journal=Canadian Journal of Ophthalmology|volume=44|issue=4|pages=379–84|date=gusht 2009|pmid=19606157|doi=10.3129/i09-126|language=en}}</ref> Vaksinimi është metoda më efektive për parandalimin e sëmundjeve infektive;<ref>{{cite book|title=A CDC framework for preventing infectious diseases|url=https://www.cdc.gov/oid/docs/ID-Framework.pdf|publisher=Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së|date=tetor 2011|quote=Vaccines are our most effective and cost-saving tools for disease prevention, preventing untold suffering and saving tens of thousands of lives and billions of dollars in healthcare costs each year|language=en}}</ref><ref>{{cite web|vauthors=Gellin B|title=Vaccines and Infectious Diseases: Putting Risk into Perspective|url=https://iaomt.org/TestFoundation/lifesaver.htm|work=American Medical Association Briefing on Microbial Threats|location=National Press Club Washington, DC|date=2000-06-01|quote=Vaccines are the most effective public health tool ever created.|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Vaccine-preventable diseases|date=2002-10-07|url=http://www.phac-aspc.gc.ca/im/vpd-mev/index-eng.php|quote=Vaccines still provide the most effective, longest-lasting method of preventing infectious diseases in all age groups|publisher=Agjencia e Shëndetit Publik e Kanadasë|language=en}}</ref><ref>{{cite web|work=United States National Institute of Allergy and Infectious Diseases (NIAID)|url=http://virtualbiosecuritycenter.org/wp-content/uploads/2012/01/Library-NIAID-Biodefense-Research-Agenda-for-Category-B-and-C-Priority-Pathogens.pdf|title=NIAID Biodefense Research Agenda for Category B and C Priority Pathogens|quote=Vaccines are the most effective method of protecting the public against infectious diseases.|language=en}}</ref> imuniteti i përhapur falë vaksinimit është kryesisht përgjegjës për çrrënjosjen botërore të [[Lia|lisë]] dhe eliminimin e sëmundjeve si [[Poliomieliti|polio]] dhe [[Tetanosi|tetanozi]] në pjesën më të madhe të botës. Sipas [[Organizata Botërore e Shëndetësisë|Organizatës Botërore të Shëndetësisë]] (OBSH), vaksinimi parandalon 3,5–5 milionë vdekje në vit.<ref name="WHO-2022">{{Cite web|title=Vaccines and immunization|url=https://www.who.int/health-topics/vaccines-and-immunization|access-date=2022-09-18|website=Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH)|url-status=live|language=en}}</ref> Një studim i financuar nga OBSH-ja, botuar në ''The Lancet'', vlerëson se, gjatë periudhës 50-vjeçare që nis në vitin 1974, vaksinimi parandaloi 154 milionë vdekje, përfshirë 146 milionë tek fëmijët nën 5 vjeç.<ref>{{Cite journal|date=2024-05-25|title=Vaccines and immunization|url=https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(24)00850-X|journal=The Lancet|volume=403|issue=10441|pages=2307–2316|language=en}}</ref> Megjithatë, disa sëmundje kanë parë rritje të rasteve për shkak të normave relativisht të ulëta të vaksinimit, të lidhura pjesërisht me hezitimin ndaj vaksinave.<ref>{{Cite journal|date=2024-02-01|title=Editorial: Global Health Concerns as Vaccine-Preventable Infections Including SARS-CoV-2 (JN.1), Influenza, Respiratory Syncytial Virus (RSV), and Measles Continue to Rise|pmc=10845785|last1=Parums|first1=D. V.|journal=Medical Science Monitor|volume=30|pages=e943911-1-e943911-4|pmid=38298093|doi=10.12659/MSM.943911|language=en}}</ref> Sëmundja e parë që njerëzit u përpoqën ta parandalonin nëpërmjet inokulimit ka qenë me shumë gjasa lia, me përdorimin e parë të regjistruar të variolimit në shekullin e 16-të në Kinë.{{sfn|Williams|2010|p=60}} Ajo ishte gjithashtu sëmundja e parë për të cilën u prodhua një vaksinë.<ref name="pmid17633292">{{cite journal|vauthors=Lombard M, Pastoret PP, Moulin AM|s2cid=6688481|title=A brief history of vaccines and vaccination|journal=Revue Scientifique et Technique|volume=26|issue=1|pages=29–48|date=prill 2007|pmid=17633292|doi=10.20506/rst.26.1.1724|doi-access=free|language=en}}</ref><ref name="pmid6319980">{{cite journal|vauthors=Behbehani AM|title=The smallpox story: life and death of an old disease|journal=Microbiological Reviews|volume=47|issue=4|pages=455–509|date=dhjetor 1983|pmid=6319980|pmc=281588|doi=10.1128/MMBR.47.4.455-509.1983|language=en}}</ref> Edhe pse të paktën gjashtë veta e kishin përdorur të njëjtin parim vite më parë, vaksina kundër lisë u shpik në vitin 1796 nga mjeku anglez [[Edward Jenner]]. Ai ishte i pari që publikoi prova se ajo ishte efektive dhe që dha këshilla për prodhimin e saj.<ref name="Sudhoffs">{{cite journal|vauthors=Plett PC|title=[Peter Plett and other discoverers of cowpox vaccination before Edward Jenner]|language=de|journal=Sudhoffs Archiv|volume=90|issue=2|pages=219–32|year=2006|pmid=17338405|url=http://lib.bioinfo.pl/meid:4459|access-date=2008-03-12|url-status=dead|archive-date=15 shkurt 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080215171503/http://lib.bioinfo.pl/meid:4459}}</ref> [[Lui Pastër|Louis Pasteur]] e zhvilloi më tej konceptin nëpërmjet punës së tij në mikrobiologji. [[Imunizimi]] u quajt vaksinim sepse rrjedh nga një virus që prek lopët (latinisht: ''vacca'', 'lopë').<ref name="pmid17633292" /><ref name="Sudhoffs" /> Lia ishte një sëmundje ngjitëse dhe vdekjeprurëse, që shkaktoi vdekjen e 20–60% të të rriturve të infektuar dhe mbi 80% të fëmijëve të infektuar.<ref>{{cite journal|vauthors=Riedel S|title=Edward Jenner and the history of smallpox and vaccination|journal=Proceedings|volume=18|issue=1|pages=21–5|date=janar 2005|pmid=16200144|pmc=1200696|doi=10.1080/08998280.2005.11928028|language=en}}</ref> Kur lia u çrrënjos më në fund në 1979, ajo kishte vrarë tashmë rreth 300–500 milionë njerëz gjatë shekullit të 20-të.<ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/smallpoxfighttoe00kopl|url-access=registration|title=Smallpox: the fight to eradicate a global scourge|vauthors=Koplow DA|publisher=University of California Press|year=2003|isbn=978-0-520-24220-3|location=Berkeley|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ucdavismagazine.ucdavis.edu/issues/su06/feature_1b.html|title=UC Davis Magazine, Summer 2006: Epidemics on the Horizon|url-status=dead|access-date=2008-01-03|language=en|archive-date=11 dhjetor 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081211181455/http://ucdavismagazine.ucdavis.edu/issues/su06/feature_1b.html}}</ref><ref>{{Cite web|title=How Poxviruses Such As Smallpox Evade The Immune System|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2008/01/080131122956.htm|access-date=2023-10-17|website=ScienceDaily|url-status=live|language=en}}</ref> Vaksinimi dhe [[imunizimi]] kanë kuptim të ngjashëm në gjuhën e përditshme. Kjo dallon nga inokulimi, i cili përdor patogjenë të gjallë të pandryshuar. Përpjekjet për vaksinim janë hasur në njëfarë ngurrimi për arsye shkencore, etike, politike, sigurie mjekësore dhe fetare, megjithëse asnjë fe e madhe nuk kundërshton vaksinimin, dhe disa e konsiderojnë atë detyrim për shkak të mundësisë për të shpëtuar jetë.<ref name="nyt19">{{cite web|vauthors=McNeil DG|title=Religious Objections to the Measles Vaccine? Get the Shots, Faith Leaders Say|url=https://www.nytimes.com/2019/04/26/health/measles-vaccination-jews-muslims-catholics.html|website=The New York Times|access-date=2019-04-29|date=2019-04-26|url-status=live|language=en}}</ref> Në Shtetet e Bashkuara, njerëzit mund të marrin kompensim për dëmtime të pretenduara sipas Programit Kombëtar të Kompensimit për Dëmtime nga Vaksinat. Suksesi i hershëm solli pranim të gjerë, dhe fushatat masive të vaksinimit kanë ulur ndjeshëm incidencën e shumë sëmundjeve në rajone të shumta gjeografike. Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së e rendisin vaksinimin si një nga dhjetë arritjet e mëdha të shëndetit publik të shekullit të 20-të në SHBA.<ref name="Ten-great">{{cite journal|vauthors=((Centers for Disease Control and Prevention))|author-link=Centers for Disease Control and Prevention|date=prill 1999|title=Ten great public health achievements--United States, 1900–1999|url=http://cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/00056796.htm|journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report|volume=48|issue=12|pages=241–3|pmid=10220250|access-date=2022-04-16|url-status=live|language=en}}</ref> {{TOC limit}} == Mekanizmi i veprimit == [[Skeda:Polio vaccination in Sweden 1957.jpg|thumb|upright=1|Në Suedi, vaksinimi kundër poliomielitit nisi në 1957.]] [[Skeda:Punkkibussi.jpg|thumb|Një laborator lëvizës mjekësor që ofron vaksinime kundër sëmundjeve të përhapura nga [[këpushat]]]] [[Skeda:Anti-COVID-19 Vaccination Center GUMed Gdansk Poland.jpg|thumb|Qendra e Vaksinimit kundër COVID-19 e Universitetit Mjekësor të Gdanskut, [[Poloni]]]] Vaksinat janë një mënyrë e aktivizimit artificial të sistemit imunitar për t'u mbrojtur nga sëmundja infektive. Aktivizimi ndodh nëpërmjet përgatitjes së [[sistemi i imunitetit|sistemit imunitar]] me një imunogjen. Stimulimi i përgjigjeve imune me një agjent infektiv njihet si [[Imunizimi|imunizim]]. Vaksinimi përfshin mënyra të ndryshme të administrimit të imunogjenëve.<ref>{{cite journal|vauthors=Kwong PD|title=What Are the Most Powerful Immunogen Design Vaccine Strategies? A Structural Biologist's Perspective|journal=Cold Spring Harbor Perspectives in Biology|volume=9|issue=11|article-number=a029470|date=nëntor 2017|pmid=28159876|pmc=5666634|doi=10.1101/cshperspect.a029470|language=en}}</ref> Shumica e vaksinave administrohen para se pacienti të ketë kontraktuar një sëmundje, për të ndihmuar rritjen e mbrojtjes së ardhshme. Megjithatë, disa vaksina administrohen pasi pacienti e ka kontraktuar tashmë sëmundjen. Vaksinat e dhëna pas ekspozimit ndaj lisë raportohet se ofrojnë njëfarë mbrojtjeje nga sëmundja ose mund të ulin ashpërsinë e saj.<ref name="CDCvac">{{cite web|url=http://www.bt.cdc.gov/agent/smallpox/vaccination/pdf/vaccine-overview.pdf|title=Vaccine Overview|access-date=2008-01-02|website=Smallpox Fact Sheet|url-status=dead|language=en|archive-date=2 janar 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080102234114/http://www.bt.cdc.gov/agent/smallpox/vaccination/pdf/vaccine-overview.pdf}}</ref> Imunizimi i parë kundër tërbimit iu dha nga [[Lui Pastër|Louis Pasteur]] një fëmije pasi ai ishte kafshuar nga një qen i tërbuar. Që nga zbulimi i saj, vaksina kundër tërbimit është vërtetuar e efektshme në parandalimin e tërbimit tek njerëzit kur administrohet disa herë gjatë 14 ditëve, së bashku me imunoglobulinë kundër tërbimit dhe kujdes për plagën.<ref>{{cite journal|vauthors=Rupprecht CE, Briggs D, Brown CM, Franka R, Katz SL, Kerr HD, Lett SM, Levis R, Meltzer MI, Schaffner W, Cieslak PR|title=Use of a reduced (4-dose) vaccine schedule for postexposure prophylaxis to prevent human rabies: recommendations of the advisory committee on immunization practices|journal=MMWR. Recommendations and Reports|volume=59|issue=RR-2|pages=1–9|date=mars 2010|pmid=20300058|language=en}}</ref> Shembuj të tjerë përfshijnë vaksina eksperimentale kundër SIDA-s, kancerit<ref>{{cite journal|vauthors=Oppenheimer SB, Alvarez M, Nnoli J|title=Carbohydrate-based experimental therapeutics for cancer, HIV/AIDS and other diseases|journal=Acta Histochemica|volume=110|issue=1|pages=6–13|date=2008|pmid=17963823|pmc=2278011|doi=10.1016/j.acthis.2007.08.003|language=en}}</ref> dhe [[Sëmundja e Alzheimerit|sëmundjes së Alzheimerit]].<ref>{{cite journal|vauthors=Goñi F, Sigurdsson EM|title=New directions towards safer and effective vaccines for Alzheimer's disease|journal=Current Opinion in Molecular Therapeutics|volume=7|issue=1|pages=17–23|date=shkurt 2005|pmid=15732525|language=en}}</ref> Imunizime të tilla synojnë të nxisin një përgjigje imune më të shpejtë dhe me më pak dëm sesa infeksioni natyror.<ref>{{cite journal|vauthors=Irvine DJ, Swartz MA, Szeto GL|title=Engineering synthetic vaccines using cues from natural immunity|journal=Nature Materials|volume=12|issue=11|pages=978–90|date=nëntor 2013|pmid=24150416|pmc=3928825|doi=10.1038/nmat3775|bibcode=2013NatMa..12..978I|language=en}}</ref> Shumica e vaksinave jepen me injeksion, pasi nuk përthithen në mënyrë të qëndrueshme përmes zorrëve. Vaksinat e gjalla të dobësuara kundër [[Poliomieliti|polios]], rotavirusit, disa vaksina kundër [[Tifoja|tifos]] dhe disa kundër [[Kolera|kolerës]] jepen nga goja për të prodhuar imunitet në zorrë. Ndërsa vaksinimi ofron një efekt të qëndrueshëm, zakonisht i duhen disa javë për t'u zhvilluar. Kjo ndryshon nga imuniteti pasiv (transferimi i antitrupave, si p.sh. gjatë ushqyerjes me gji), i cili ka efekt të menjëhershëm.<ref>{{cite web|url=https://www.cdc.gov/vaccines/vac-gen/immunity-types.htm|title=Immunity Types|publisher=Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së|access-date=2015-10-20|url-status=live|language=en}}</ref> Dështimi i vaksinës ndodh kur një [[Organizmi|organizëm]] kontrakton një sëmundje pavarësisht se është vaksinuar kundër saj. Dështimi parësor i [[vaksinë]]s ndodh kur sistemi imunitar i një organizmi nuk prodhon antitrupa pas vaksinimit të parë. Vaksinat mund të dështojnë edhe kur jepen disa seri dhe nuk arrijnë të prodhojnë përgjigje imune. Termi "dështim i vaksinës" nuk nënkupton domosdoshmërisht se vaksina është e metë. Shumica e dështimeve të vaksinës vijnë thjesht nga ndryshimet individuale në përgjigjen imune.<ref>{{cite journal|vauthors=Wiedermann U, Garner-Spitzer E, Wagner A|title=Primary vaccine failure to routine vaccines: Why and what to do?|journal=Human Vaccines & Immunotherapeutics|volume=12|issue=1|pages=239–43|date=2016|pmid=26836329|pmc=4962729|doi=10.1080/21645515.2015.1093263|language=en}}</ref> [[Skeda:Measles-vaccine-coverage-worldwide-vs-measles-cases-worldwide.png|alt=|thumb|Norma e infeksionit me fruth kundrejt normës së vaksinimit, 1980–2011. Burimi: OBSH]] === Vaksinimi kundër inokulimit === Termi "inokulim" përdoret shpesh si sinonim i "vaksinimit". Megjithatë, ndonëse të lidhura, termat nuk janë të njëjtë. Vaksinimi është trajtimi i një individi me një patogjen të dobësuar (d.m.th. më pak virulent) ose imunogjen tjetër, ndërsa inokulimi, i quajtur gjithashtu variolim në kontekstin e profilaksisë kundër lisë, është trajtim me virus variola të padobësuar, të marrë nga një pustulë ose kore e një pacienti me li, futur në shtresat sipërfaqësore të lëkurës, zakonisht në krahun e sipërm. Variolimi shpesh bëhej "nga krahu në krah" ose, më pak efektivisht, "nga korja në krah", dhe shpesh e bënte pacientin të infektohej me li, gjë që në disa raste rezultonte në sëmundje të rëndë.<ref>{{Cite web|url=http://web.uvic.ca/vv/student/smallpox/doctors/diff.html|title=The Smallpox Epidemic of 1862 (Victoria BC)--Doctors and Diagnosis|website=web.uvic.ca|access-date=2016-09-29|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://web.uvic.ca/vv/student/smallpox/doctors/diff.html|title=Doctors and diagnosis ''The difference between Vaccination and Inoculation''|publisher=Web.uvic.ca|access-date=2014-01-08|url-status=live|language=en}}</ref> Vaksinimet nisën në fund të shekullit të 18-të me punën e [[Edward Jenner]]-it dhe vaksinën kundër lisë.<ref>{{cite news|title=Edward Jenner – (1749–1823)|publisher=Sundaytimes.lk.|date=2008-06-01|url=http://sundaytimes.lk/080601/FunDay/famous.html|access-date=2009-07-28|url-status=dead|language=en|archive-date=26 shtator 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110926095825/http://sundaytimes.lk/080601/FunDay/famous.html}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/jenner_edward.shtml|title=History – Edward Jenner (1749–1823)|publisher=BBC|access-date=2014-03-01|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dinweb.org/dinweb/DINMuseum/Edward%20Jenner.asp|title=Edward Jenner – Smallpox and the Discovery of Vaccination|website=dinweb.org|access-date=2010-04-22|url-status=dead|language=en|archive-date=27 gusht 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100827080455/http://www.dinweb.org/dinweb/DINMuseum/Edward%20Jenner.asp}}</ref> === Parandalimi i sëmundjes kundrejt parandalimit të infeksionit === Disa vaksina, si vaksina kundër lisë, parandalojnë infeksionin. Përdorimi i tyre rezulton në imunitet sterilizues dhe mund të ndihmojë në çrrënjosjen e një sëmundjeje nëse nuk ka rezervuar shtazor. Vaksina të tjera, përfshirë ato kundër {{Nowrap|[[COVID-19]]-t}}, ndihmojnë në uljen (përkohësisht) të mundësisë për sëmundje të rëndë tek individët, pa e ulur domosdoshmërisht mundësinë e infektimit.<ref>{{Cite web|url=https://theconversation.com/coronavirus-few-vaccines-prevent-infection-heres-why-thats-not-a-problem-152204|title=Coronavirus: few vaccines prevent infection – here's why that's not a problem|date=2021-01-05|last=Caddy|first=Sarah L.|website=The Conversation|access-date=2022-12-18|url-status=live|language=en}}</ref> == Siguria == [[Skeda:Global-smallpox-cases.png|thumb|Rastet globale me [[Lia|li]] nga 1920 deri 2010. Burimi: OBSH]] === Zhvillimi dhe miratimi i vaksinave === Ashtu si çdo medikament apo procedurë tjetër, asnjë vaksinë nuk mund të jetë 100% e sigurt ose efektive për të gjithë, sepse trupi i çdo personi mund të reagojë ndryshe.<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/vaccinesafety/ensuringsafety/history/index.html|title=History of Vaccine Safety History Ensuring Safety Vaccine Safety CDC|date=2019-01-10|website=Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së|access-date=2019-03-12|url-status=live|language=en}}</ref><ref name="Chen-1998">{{cite journal|vauthors=Chen RT, Hibbs B|s2cid=13364842|title=Vaccine safety: current and future challenges|url=https://archive.org/details/sim_pediatric-annals_1998-07_27_7/page/445|journal=Pediatric Annals|volume=27|issue=7|pages=445–55|date=korrik 1998|pmid=9677616|doi=10.3928/0090-4481-19980701-11|language=en}}</ref> Ndërsa efektet anësore të vogla, si dhembje lokale apo ethe të lehta, janë relativisht të zakonshme, efektet anësore serioze janë shumë të rralla dhe ndodhin në rreth 1 nga çdo 100.000 vaksinime, duke përfshirë zakonisht [[Alergjia|reaksione alergjike]] që mund të shkaktojnë urtikarie ose vështirësi në frymëmarrje.<ref name="NIH-site-2019">{{Cite web|url=https://www.niaid.nih.gov/research/making-safe-vaccines|title=Making Safe Vaccines NIH: National Institute of Allergy and Infectious Diseases|website=www.niaid.nih.gov|access-date=2019-03-12|url-status=dead|language=en|archive-date=28 mars 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328065701/https://www.niaid.nih.gov/research/making-safe-vaccines}}</ref><ref name="USCDC-2018">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/vaccines/vac-gen/side-effects.htm|title=Vaccines: Vac-Gen/Side Effects|date=2018-07-12|website=Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së|access-date=2019-03-12|url-status=live|language=en}}</ref> Megjithatë, vaksinat janë sot më të sigurta se kurrë më parë në histori, dhe çdo vaksinë i nënshtrohet provave klinike rigoroze për të siguruar sigurinë dhe efikasitetin e saj përpara miratimit nga autoritete si Administrata e Ushqimit dhe Barnave (FDA) e SHBA-së.<ref name="USCDC-2018b">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/vaccinesafety/ensuringsafety/index.html|title=Ensuring Vaccine Safety Ensuring Safety Vaccine Safety CDC|date=2018-12-12|website=Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së|access-date=2019-03-12|url-status=live|language=en}}</ref> Përpara provave tek njerëzit, vaksinat testohen në kultura qelizore dhe rezultatet modelohen për të vlerësuar se si do të bashkëveprojnë me sistemin imunitar.<ref name="NIH-site-2019" /><ref name="USCDC-2018b" /> Gjatë raundit tjetër të testimit, studiuesit i studiojnë vaksinat tek kafshët, përfshirë minjtë, lepujt, derrat e Guinesë dhe majmunët.<ref name="NIH-site-2019" /> Vaksinat që kalojnë secilën nga këto faza testimi më pas miratohen nga autoriteti i sigurisë shëndetësore publike (FDA në Shtetet e Bashkuara) për të nisur një seri tre-fazore provash tek njerëzit, duke kaluar në faza më të larta vetëm nëse konsiderohen të sigurta dhe efektive në fazën e mëparshme. Njerëzit në këto prova marrin pjesë vullnetarisht dhe kërkohet të dëshmojnë se e kuptojnë qëllimin e studimit dhe rreziqet e mundshme.<ref name="USCDC-2018b" /> Gjatë provave të fazës I, një vaksinë testohet në një grup prej rreth 20 personash, me qëllimin kryesor të vlerësimit të sigurisë së vaksinës.<ref name="NIH-site-2019" /> Provat e fazës II e zgjerojnë testimin duke përfshirë 50 deri në disa qindra persona. Në këtë fazë, siguria e vaksinës vazhdon të vlerësohet dhe studiuesit gjithashtu mbledhin të dhëna mbi efektshmërinë dhe dozën ideale të vaksinës.<ref name="NIH-site-2019" /> Vaksinat që rezultojnë të sigurta dhe efikase kalojnë më pas në provat e fazës III, që fokusohen në efikasitetin e vaksinës tek qindra deri në mijëra vullnetarë. Kjo fazë mund të zgjasë disa vjet dhe studiuesit e përdorin këtë mundësi për të krahasuar vullnetarët e vaksinuar me ata të pavaksinuar, për të nxjerrë në pah reagimet e vërteta ndaj vaksinës që ndodhin.<ref name="USCDC-2018b" /> Nëse një vaksinë kalon të gjitha fazat e testimit, prodhuesi mund të aplikojë më pas për licencimin e vaksinës nëpërmjet autoriteteve rregullatore përkatëse, si FDA në SHBA. Përpara se autoritetet rregullatore ta miratojnë përdorimin tek publiku i gjerë, ato shqyrtojnë në mënyrë të thelluar rezultatet e provave klinike, testet e sigurisë, testet e pastërtisë dhe metodat e prodhimit, dhe vërtetojnë që vetë prodhuesi i plotëson standardet shtetërore edhe në shumë fusha të tjera.<ref name="NIH-site-2019" /><ref name=":who_vac_dev">{{Cite press release|url=https://www.who.int/news-room/feature-stories/detail/how-are-vaccines-developed|title=How are vaccines developed? WHO|date=2020-12-08|website=Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH)|access-date=2023-10-26|url-status=live|language=en}}</ref> Pas miratimit rregullator, rregullatorët vazhdojnë të monitorojnë protokollet e prodhimit, pastërtinë e serive dhe vetë objektin prodhues. Përveç kësaj, vaksinat i nënshtrohen edhe provave të fazës IV, të cilat monitorojnë sigurinë dhe efikasitetin e vaksinave tek dhjetëra mijëra njerëz, ose më shumë, gjatë shumë vitesh.<ref name="NIH-site-2019" /><ref name=":who_vac_dev" /> === Efektet anësore === Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së kanë hartuar një listë vaksinash dhe efektesh të mundshme anësore të tyre.<ref name="USCDC-2018" /> === Hetime të rëndësishme mbi vaksinat === Dengvaxia, e vetmja vaksinë e miratuar kundër ethes së dengës, u konstatua se rriste rrezikun e shtrimit në spital për ethen e dengës me 1,58 herë tek fëmijët 9 vjeç e më të vegjël, duke shkaktuar pezullimin e një programi masiv vaksinimi në Filipine në 2017.<ref>{{cite journal|vauthors=Redoni M, Yacoub S, Rivino L, Giacobbe DR, Luzzati R, Di Bella S|title=Dengue: Status of current and under-development vaccines|journal=Reviews in Medical Virology|volume=30|issue=4|article-number=e2101|date=korrik 2020|pmid=32101634|doi=10.1002/rmv.2101|hdl-access=free|s2cid=211536962|hdl=1983/6d38d9b6-8e1b-4a84-85e3-edab4fc41957|url=https://research-information.bris.ac.uk/en/publications/6d38d9b6-8e1b-4a84-85e3-edab4fc41957|access-date=2021-09-23|url-status=live|language=en}}</ref> Pandemrix {{ndash}} një vaksinë për pandeminë e gripit H1N1 të vitit 2009, e dhënë rreth 31 milionë personave<ref name="Chen-1998" /> {{ndash}} u konstatua se kishte nivel më të lartë ngjarjesh negative sesa vaksinat alternative, duke rezultuar në veprime ligjore.<ref>{{cite journal|title=Pandemrix vaccine: why was the public not told of early warning signs?|journal=BMJ|volume=362|article-number=k3948|date=2018-09-20|pmid=30237282|doi=10.1136/bmj.k3948|s2cid=52308748|last1=Doshi|first1=Peter|language=en}}</ref> Në përgjigje të raportimeve për [[Narkolepsia|narkolepsi]] pas imunizimit me Pandemrix, CDC kreu një studim të bazuar në popullatë dhe zbuloi se vaksinat kundër H1N1 të miratuara nga FDA në 2009 nuk lidheshin me rrezik të shtuar për këtë çrregullim neurologjik.<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/vaccinesafety/concerns/history/narcolepsy-flu.html|title=Narcolepsy Following Pandemrix in Europe|date=2020-08-20|website=Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së|access-date=2021-01-03|url-status=live|language=en}}</ref> === Përbërësit === Përbërësit e vaksinave mund të ndryshojnë shumë nga njëra-tjetra dhe asnjë dy vaksina nuk janë të njëjta. CDC ka hartuar një listë vaksinash dhe përbërësve të tyre, të aksesueshme lehtësisht në faqen e saj të internetit.<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/vaccines/vac-gen/additives.htm|title=Vaccines: Vac-Gen/Additives in Vaccines Fact Sheet|date=2018-07-12|website=Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së|access-date=2019-03-15|url-status=live|language=en}}</ref> ==== Alumini ==== [[Alumini]]-u është një përbërës ndihmës (adjuvant) në disa vaksina. Adjuvanti është një lloj përbërësi që përdoret për të ndihmuar sistemin imunitar të trupit të krijojë një përgjigje imune më të fortë pas marrjes së vaksinës.<ref name="AdjuvantsUSCDC-2019a">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/vaccinesafety/concerns/adjuvants.html|title=Adjuvants help vaccines work better. Vaccine Safety CDC|date=2019-01-23|website=Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së|access-date=2019-03-15|url-status=live|language=en}}</ref> Alumini gjendet në formë kripe (versioni jonik i një elementi) dhe përdoret në përbërjet e mëposhtme: hidroksid alumini, fosfat alumini dhe sulfat alumini-kaliumi. Për një element të caktuar, forma jonike ka veti të ndryshme nga forma elementare. Edhe pse është e mundur toksiciteti nga alumini, kripërat e aluminit janë përdorur në mënyrë efektive dhe të sigurt që nga vitet 1930, kur u përdorën për herë të parë me vaksinat kundër [[Difteria|difterisë]] dhe [[Tetanosi|tetanozit]].<ref name="AdjuvantsUSCDC-2019a" /> Edhe pse ka një rritje të vogël të mundësisë për reaksion lokal ndaj një vaksine me kripë alumini (skuqje, dhembje dhe fryrje), nuk ka rrezik të shtuar për ndonjë reaksion serioz.<ref>{{cite journal|vauthors=Jefferson T, Rudin M, Di Pietrantonj C|title=Adverse events after immunisation with aluminium-containing DTP vaccines: systematic review of the evidence|journal=The Lancet. Infectious Diseases|volume=4|issue=2|pages=84–90|date=shkurt 2004|pmid=14871632|doi=10.1016/S1473-3099(04)00927-2|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Mitkus RJ, King DB, Hess MA, Forshee RA, Walderhaug MO|title=Updated aluminum pharmacokinetics following infant exposures through diet and vaccination|journal=Vaccine|volume=29|issue=51|pages=9538–43|date=nëntor 2011|pmid=22001122|doi=10.1016/j.vaccine.2011.09.124|doi-access=free|language=en}}</ref> ==== Mërkuri ==== Disa vaksina dikur përmbanin një përbërje të quajtur tiomersal, ose thimerosal, që është një përbërje organike që përmban [[Mërkuri (element)|mërkur]]. Organomerkuri-u gjendet zakonisht në dy forma. Kationi i metilmerkurit (me një atom karboni) gjendet tek peshqit e ndotur me mërkur dhe është forma që njerëzit mund ta marrin në zona të ndotura me mërkur (sëmundja Minamata), ndërsa kationi i etilmerkurit (me dy atome karboni) është i pranishëm në thimerosal, i lidhur me tiosalicilatin.<ref name="ThimerosalUSCDC-2019b">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/vaccinesafety/concerns/thimerosal/index.html|title=Thimerosal in Vaccines Thimerosal Concerns Vaccine Safety CDC|date=2019-01-24|website=Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së|access-date=2019-03-22|url-status=live|language=en}}</ref> Edhe pse të dyja janë përbërje organomerkuri, ato nuk kanë të njëjtat veti kimike dhe bashkëveprojnë ndryshe me trupin e njeriut. Etilmerkuri largohet nga trupi më shpejt se metilmerkuri dhe ka më pak gjasa të shkaktojë efekte toksike.<ref name="ThimerosalUSCDC-2019b" /> Thimerosal-i përdorej si konservant për të parandaluar rritjen e [[bakteri]]eve dhe kërpudhave në fiola që përmbajnë më shumë se një dozë vaksine.<ref name="ThimerosalUSCDC-2019b" /> Kjo ndihmon në uljen e rrezikut për infeksione të mundshme ose sëmundje serioze që mund të vijnë nga kontaminimi i një fiole vaksine. Edhe pse kishte një rritje të vogël të rrezikut për skuqje dhe fryrje në vendin e injektimit me vaksina që përmbanin thimerosal, nuk kishte rrezik të shtuar për dëm serioz apo [[Autizmi|autizëm]].<ref>{{cite journal|vauthors=Ball LK, Ball R, Pratt RD|title=An assessment of thimerosal use in childhood vaccines|url=https://archive.org/details/sim_pediatrics_2001-05_107_5/page/1147|journal=Pediatrics|volume=107|issue=5|pages=1147–54|date=maj 2001|pmid=11331700|doi=10.1542/peds.107.5.1147|bibcode=2001Pedia.107.1147B|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fda.gov/BiologicsBloodVaccines/SafetyAvailability/VaccineSafety/UCM096228#bib|title=Vaccine Safety & Availability – Thimerosal and Vaccines|website=www.fda.gov|access-date=2019-03-22|url-status=dead|language=en|archive-date=6 janar 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130106215029/https://www.fda.gov/BiologicsBloodVaccines/SafetyAvailability/VaccineSafety/UCM096228#bib}}</ref> Edhe pse dëshmitë mbështesin sigurinë dhe efikasitetin e thimerosal-it në vaksina, ai u hoq nga vaksinat për fëmijë në Shtetet e Bashkuara në vitin 2001 si masë parandaluese.<ref name="ThimerosalUSCDC-2019b" /> === Monitorimi === Ndër nismat e Zyrës së CDC-së për Sigurinë e Imunizimit<ref name="cdc">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/vaccinesafety/ensuringsafety/monitoring/index.html|title=Vaccine Safety Monitoring Monitoring Ensuring Safety Vaccine Safety CDC|date=2018-12-12|website=Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së|access-date=2019-03-24|url-status=live|language=en}}</ref> dhe organizatave të tjera që monitorojnë sigurinë e vaksinave në SHBA janë: * Sistemi i Raportimit të Ngjarjeve Negative pas Vaksinimit (VAERS)<ref>{{Cite web|url=https://vaers.hhs.gov/|title=Vaccine Adverse Event Reporting System (VAERS)|website=vaers.hhs.gov|access-date=2019-03-24|url-status=dead|language=en|archive-date=17 mars 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190317025059/https://vaers.hhs.gov/}}</ref> * Administrata e Ushqimit dhe Barnave (FDA), Qendra për Vlerësimin dhe Kërkimin e Produkteve Biologjike (CBER)<ref>{{Cite web|url=https://www.fda.gov/aboutfda/centersoffices/officeofmedicalproductsandtobacco/cber/|title=About the Center for Biologics Evaluation and Research (CBER)|website=www.fda.gov|access-date=2019-03-24|date=2019-02-07|url-status=dead|language=en|archive-date=9 maj 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170509063921/https://www.fda.gov/AboutFDA/CentersOffices/OfficeofMedicalProductsandTobacco/CBER/}}</ref> * Koalicioni për Veprim në Imunizim (IAC)<ref>{{Cite web|url=http://www.immunize.org/|title=Immunization Action Coalition (IAC): Vaccine Information for Health Care Professionals|website=www.immunize.org|access-date=2019-03-24|url-status=live|language=en}}</ref> * Lidhja e të Dhënave për Sigurinë e Vaksinave (VSD)<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/vaccinesafety/ensuringsafety/monitoring/vsd/index.html|title=Vaccine Safety Datalink (VSD) VSD Monitoring Ensuring Safety Vaccine Safety CDC|date=2019-01-10|website=Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së|access-date=2019-03-24|url-status=live|language=en}}</ref> * Administrata e Burimeve dhe Shërbimeve Shëndetësore (HRSA)<ref>{{Cite web|url=https://www.hrsa.gov/|title=Official web site of the U.S. Health Resources & Services Administration|website=www.hrsa.gov|access-date=2019-03-24|url-status=live|language=en}}</ref> * Instituti për Praktika të Sigurta të Medikamenteve (ISMP)<ref>{{Cite web|url=https://www.ismp.org/home|title=Home|website=Institute For Safe Medication Practices|access-date=2019-03-24|url-status=live|language=en}}</ref> * Projekti Klinik i Vlerësimit të Sigurisë së Imunizimit (CISA) * Institutet Kombëtare të Shëndetësisë (NIH)<ref>{{Cite web|url=https://www.nih.gov/|title=National Institutes of Health (NIH)|website=National Institutes of Health (NIH)|access-date=2019-03-24|url-status=live|language=en}}</ref> * Zyra Kombëtare e Programit të Vaksinave (NVPO)<ref>{{Cite web|url=https://www.hhs.gov/nvpo/index.html|title=National Vaccine Program Office (NVPO)|date=2016-03-30|website=HHS.gov|access-date=2019-03-24|url-status=dead|language=en|archive-date=24 mars 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190324210714/https://www.hhs.gov/nvpo/index.html}}</ref> Protokollet e administrimit, efikasiteti dhe ngjarjet negative të vaksinave monitorohen nga organizata të qeverisë federale të SHBA-së, përfshirë CDC-në dhe FDA-në.<ref name="cdc" /> Agjenci të pavarura po rivlerësojnë vazhdimisht praktikat e vaksinimit.<ref name="cdc" /><ref name="canada">{{Cite web|url=https://www.canada.ca/en/public-health/services/immunization/vaccine-safety.html|title=Vaccine safety, surveillance and reporting|publisher=Government of Canada|date=2014-04-22|access-date=2020-04-14|url-status=live|language=en}}</ref> Si me të gjitha medikamentet, përdorimi i vaksinave përcaktohet nga kërkimi, mbikëqyrja dhe raportimi i [[shëndeti publik|shëndetit publik]] tek qeveritë dhe publiku.<ref name="cdc" /><ref name="canada" /> == Efektet mjedisore == Përpjekjet për imunizim masiv në përgjigje të pandemive kanë një efekt zinxhir mbi mjedisin, pasi gjatë procesit prodhohen sasi të konsiderueshme mbeturinash mjekësore. Për shembull, gjatë [[Pandemia e COVID-19|pandemisë së COVID-19-ës]], fushatat globale të vaksinimit prodhuan kryesisht paketime plastike jobiodegradueshme dhe mbeturina të pajisjeve mbrojtëse personale (PPE), sasi të mëdha akulli të thatë për ruajtje me temperaturë të ulët, dhe mbetje biologjike të rrezikshme për mjediset ujore. Përveç kësaj, komponentë kryesisht të riciklueshëm, si shiringat, u hodhën, pasi kostot e prodhimit ishin më ekonomike se ricikllimi. Ngrirja e thellë e vaksinave ka sjellë me vete një rritje të prodhimit të {{CO2}}, megjithëse ndikimi ka ndryshuar ndjeshëm mes llojeve të ndryshme të vaksinave. Ruajtja me të ftohtë e vaksinave Pfizer gjeneroi 35 herë më shumë emetim {{CO2}} sesa vaksinat AstraZeneca, Janssen/Ad26.COV2 dhe Corona Vac.<ref>{{cite journal|last1=Hasija|first1=Vasudha|last2=Patial|first2=Shilpa|last3=Raizada|first3=Pankaj|last4=Thakur|first4=Sourbh|last5=Singh|first5=Pardeep|last6=Mustansar Hussain|first6=Chaudhery|title=The environmental impact of mass coronavirus vaccinations: A point of view on huge COVID-19 vaccine waste across the globe during ongoing vaccine campaigns|journal=Science of the Total Environment|date=2022-03-20|volume=813|article-number=151881|doi=10.1016/j.scitotenv.2021.151881|pmid=34826493|pmc=8609666|bibcode=2022ScTEn.81351881H|language=en}}</ref> Një studim vlerësoi energjinë e nevojshme për prodhimin e 15,6 miliardë vaksinave në rreth 10,8 miliardë kWh, duke rezultuar në emetime prej rreth 5,13 milionë tonësh CO2eq.<ref>{{cite journal|title=COVID-19 pandemics Stage II – Energy and environmental impacts of vaccination|journal=Renewable and Sustainable Energy Reviews|date=2021-07-06|volume=150|article-number=111400|doi=10.1016/j.rser.2021.111400|pmid=34248390|pmc=8259105|bibcode=2021RSERv.15011400K|vauthors=Klemeš JJ, Jiang P, Fan YV, Bokhari A, Wang X|language=en}}</ref> == Përdorimi == [[Skeda:Share of children who receive key vaccines in target populations, OWID.svg|thumb|upright=1.6|Përqindja e fëmijëve që morën vaksinat kryesore në 2016<ref>{{cite web|title=Share of children who receive key vaccines in target populations|url=https://ourworldindata.org/grapher/coverage-of-key-vaccines-sdgs|website=Our World in Data|access-date=2020-03-05|url-status=dead|language=en}}</ref>]] [[Skeda:Global-vaccination-coverage.png|thumb|upright=1.6|Mbulimi global i vaksinimit tek fëmijët njëvjeçarë (1980–2019)<ref>{{cite web|title=Global vaccination coverage|url=https://ourworldindata.org/grapher/global-vaccination-coverage?time=1980..2018|website=Our World in Data|access-date=2020-03-05|url-status=live|language=en}}</ref>]] Vaksinimi ka shpëtuar 154 milionë jetë, 95% e të cilave janë fëmijë nën pesë vjeç.<ref>{{cite journal|vauthors=Shattock AJ, Johnson HC, Sim SY, Carter A, Lambach P, Hutubessy RC, Thompson KM, Badizadegan K, Lambert B, Ferrari MJ, Jit M, Fu H, Silal SP, Hounsell RA, White RG, Mosser JF, Gaythorpe KA, Trotter CL, Lindstrand A, O'Brien KL, Bar-Zeev N|title=Contribution of vaccination to improved survival and health: modelling 50 years of the Expanded Programme on Immunization|journal=Lancet|volume=403|issue=10441|pages=2307–2316|date=maj 2024|pmid=38705159|pmc=11140691|doi=10.1016/S0140-6736(24)00850-X|doi-access=free|title-link=doi|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Vaccine-preventable diseases: key facts|publisher=Agjencia Evropiane e Barnave (EMA)|date=2025-04-28|url=https://www.ema.europa.eu/en/human-regulatory-overview/public-health-threats/vaccine-preventable-diseases-key-facts|access-date=2025-05-05|language=en}}</ref> [[Organizata Botërore e Shëndetësisë]] (OBSH) ka vlerësuar se vaksinimi parandalon 3,5–5 milionë vdekje në vit,<ref name="WHO-2022" /> dhe deri në 1,5 milionë fëmijë vdesin çdo vit nga sëmundje që mund të ishin parandaluar me vaksinim.<ref name="WHO_vaccination_report">{{cite web|title=Global Immunization Data|url=https://www.who.int/immunization/monitoring_surveillance/global_immunization_data.pdf|publisher=Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH)|access-date=2020-10-05|url-status=live|language=en}}</ref> Sipas vlerësimeve të saj, 29% e vdekjeve tek fëmijët nën pesë vjeç në 2013 mund të parandaloheshin me vaksinim. Në pjesë të tjera të botës në zhvillim, sfida është disponueshmëria e reduktuar e burimeve dhe vaksinave. Vende si ato të Afrikës Sub-Sahariane nuk kanë mundësi financiare të ofrojnë gamën e plotë të vaksinave për fëmijë.<ref>{{cite journal|vauthors=Ehreth J|title=The global value of vaccination|journal=Vaccine|volume=21|issue=7–8|pages=596–600|date=janar 2003|pmid=12531324|doi=10.1016/S0264-410X(02)00623-0|language=en}}</ref> Në 2024, një raport i OBSH-së/UNICEF-it zbuloi se numri i fëmijëve që morën tri doza të vaksinës kundër difterisë, tetanozit dhe pertusisit (DTP) në 2023 — një tregues kyç i mbulimit global të imunizimit — mbeti i ndalur në 84% (108 milionë). Megjithatë, numri i fëmijëve që nuk morën asnjë dozë të vaksinës u rrit nga 13,9 milionë në 2022 në 14,5 milionë në 2023. Më shumë se gjysma e fëmijëve të pavaksinuar jetojnë në 31 vendet me situata të brishta, të prekura nga konflikte dhe vulnerabël.<ref>{{Cite press release|title=Global childhood immunization levels stalled in 2023, leaving many without life-saving protection|url=https://www.who.int/news/item/15-07-2024-global-childhood-immunization-levels-stalled-in-2023-leaving-many-without-life-saving-protection|access-date=2024-07-20|website=Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH)|language=en}}</ref> === Shtetet e Bashkuara === Vaksinat kanë çuar në rënie të mëdha të përhapjes së sëmundjeve infektive në Shtetet e Bashkuara. Në 2007, studime mbi efektshmërinë e vaksinave në normat e vdekshmërisë ose sëmundshmërisë tek personat e ekspozuar ndaj sëmundjeve të ndryshme zbuluan rënie prej pothuajse 100% në normat e vdekjeve, dhe rreth 90% rënie në normat e ekspozimit.<ref>{{cite journal|vauthors=Roush SW, Murphy TV|title=Historical comparisons of morbidity and mortality for vaccine-preventable diseases in the United States|journal=JAMA|volume=298|issue=18|pages=2155–63|date=nëntor 2007|pmid=18000199|doi=10.1001/jama.298.18.2155|doi-access=free|language=en}}</ref> Përqafimi i vaksinimit është më i ulët mes disa popullatave, si personat me të ardhura të ulëta, ata me akses të kufizuar në kujdes shëndetësor dhe pjesëtarë të pakicave të caktuara racore dhe etnike. Mosbesimi ndaj ofruesve të kujdesit shëndetësor, barrierat gjuhësore dhe informacioni mashtrues apo i rremë kontribuojnë gjithashtu në përqafim më të ulët, ashtu si dhe aktivizmi kundër vaksinave.<ref>{{Cite journal|last=Hill|first=Holly A.|date=2024|title=Decline in Vaccination Coverage by Age 24 Months and Vaccination Inequities Among Children Born in 2020 and 2021 — National Immunization Survey-Child, United States, 2021–2023|url=https://www.cdc.gov/mmwr/volumes/73/wr/mm7338a3.htm|journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report|volume=73|issue=38|pages=844–853|doi=10.15585/mmwr.mm7338a3|pmid=39325676|issn=0149-2195|pmc=11563569|language=en}}</ref> Shumica e planeve shtetërore dhe private të sigurimit shëndetësor mbulojnë vaksinat e rekomanduara pa pagesë kur merren nga ofrues brenda rrjetit të tyre.<ref>{{Cite web|date=2024-07-10|title=How to pay for vaccines|url=https://www.cdc.gov/vaccines-adults/recommended-vaccines/how-to-pay-adult-vaccines.html|language=en}}</ref> Programi federal për Vaksinat për Fëmijë dhe Ligji për Sigurimet Shoqërore janë ndër burimet kryesore të mbështetjes financiare për vaksinimin e grupeve me të ardhura të ulëta.<ref>{{cite web|title=About the Vaccines for Children (VFC) Program|url=https://www.cdc.gov/vaccines/programs/vfc/index.html|publisher=Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së|access-date=2019-12-08|date=2019-04-02|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Program for Distribution of Pediatric Vaccines|url=https://www.ssa.gov/OP_Home/ssact/title19/1928.htm|website=Social Security|publisher=U.S. Government|access-date=2019-12-08|url-status=live|language=en}}</ref> CDC boton rekomandime kombëtare uniforme për vaksinat dhe orare imunizimi, megjithëse qeveritë shtetërore dhe lokale, si dhe organizatat joqeveritare, mund të kenë politikat e tyre.<ref>{{Cite journal|date=2022-09-07|title=Who Calls the Shots? A Legal and Historical Perspective on Vaccine Mandates|pmc=9449301|last1=Fraser|first1=E. M.|last2=Neuss|first2=M. J.|journal=Chest|volume=162|issue=3|pages=659–663|doi=10.1016/j.chest.2022.04.142|pmid=36088093|language=en}}</ref> == Historia == [[Skeda:Edward Jenner, testimonial to the efficacy of vaccination. Wellcome L0020705.jpg|thumb|upright=0.8|Një dëshmi e vitit 1802 për efikasitetin e vaksinimit, i dhuruar pionierit të saj, [[Edward Jenner]], dhe i nënshkruar nga 112 anëtarë të Shoqatës Fizike të Londrës]] Shenjat më të hershme të praktikës së variolimit kundër lisë në Kinë datojnë që në shekullin e 10-të.<ref name="needham volume 6 part 6 154">{{cite book|vauthors=Needham J|title=Science and Civilisation in China: Volume 6, Biology and Biological Technology, Part 6, Medicine|publisher=Cambridge University Press|year=2000|isbn=978-0-521-63262-1|page=154|language=en}}</ref> Përdorimi më i vjetër i dokumentuar i variolimit vjen nga vepra e Wan Quan-it, Douzhen Xinfa (痘疹心法), botuar në 1549. Ata zbatuan një metodë "insuflimi nazal", të administruar duke fryrë material pluhurosur lie, zakonisht kore, nëpër vrimat e hundës. Teknika të ndryshme insuflimi janë regjistruar gjatë shekujve të gjashtëmbëdhjetë dhe shtatëmbëdhjetë në Kinë.<ref name="Williams2010">{{cite book|vauthors=Williams G|title=Angel of Death|publisher=Palgrave Macmillan|year=2010|isbn=978-0-230-27471-6|location=Basingstoke c|language=en}}</ref>{{rp|60}} Dy raporte mbi praktikën kineze të inokulimit iu paraqitën Shoqërisë Mbretërore në Londër në 1700; njëri nga Martin Lister, i cili mori një raport nga një punonjës i Kompanisë së Indive Lindore i vendosur në Kinë, dhe tjetri nga Clopton Havers.<ref>{{cite book|vauthors=Silverstein AM|title=A History of Immunology|publisher=Academic Press|year=2009|isbn=978-0-08-091946-1|edition=2nd|page=293|language=en}}</ref> Në Francë, Volteri raporton se kinezët e kishin praktikuar variolimin "prej njëqind vitesh". Në 1796, [[Edward Jenner]], mjek në Berkeley të Gloucestershire-it, Angli, testoi një teori të përhapur sipas së cilës një person që kishte kontraktuar lisë e lopëve do të ishte imun ndaj lisë njerëzore. Për të testuar teorinë, ai mori vezikula lie lopësh nga një bulmetare e quajtur Sarah Nelmes, me të cilat infektoi një djalë tetëvjeçar të quajtur James Phipps. Dy muaj më vonë ai e inokuloi djalin me li, dhe lia nuk u zhvillua. Në 1798, Jenner botoi ''An Inquiry Into the Causes and Effects of the Variolæ Vaccinæ'', që krijoi interes të gjerë. Ai dalloi lisë e lopëve "të vërtetë" nga ajo "e rreme" (e cila nuk jepte efektin e dëshiruar) dhe zhvilloi një metodë "krah-në-krah" për përhapjen e vaksinës nga pustula e individit të vaksinuar. Përpjekjet e hershme për konfirmim u ndërlikuan nga kontaminimi me li, por përkundër kontroversës brenda profesionit mjekësor dhe kundërshtimit fetar ndaj përdorimit të materialit shtazor, deri në 1801 raporti i tij u përkthye në gjashtë gjuhë dhe mbi 100.000 persona u vaksinuan.<ref name="GrossSepkowitz">{{cite journal|vauthors=Gross CP, Sepkowitz KA|title=The myth of the medical breakthrough: smallpox, vaccination, and Jenner reconsidered|journal=International Journal of Infectious Diseases|volume=3|issue=1|pages=54–60|date=korrik 1998|pmid=9831677|doi=10.1016/s1201-9712(98)90096-0|doi-access=free|language=en}}</ref> Termi vaksinim u përdor për herë të parë në 1800 nga kirurgu Richard Dunning në tekstin e tij ''Some observations on vaccination''.<ref>{{Cite web|vauthors=Dunning R|date=1800|publisher=March and Teape|url=https://curiosity.lib.harvard.edu/contagion/catalog/36-990061255320203941|title=Some observations on vaccination, or, The inoculated cow-pox; Some observations on vaccination; Inoculated cow-pox; Observations, & c; Observations, &c|website=Contagion – CURIOSity Digital Collections|access-date=2020-04-02|url-status=live|language=en}}</ref> [[Skeda:Queens of Mysore (detail), Thomas Hickey, 1805.jpg|thumb|upright=1.6|Mbretëreshat e Mysore-s: majtas, gruaja e parë e mbretit Krishnaraja Wadiyar III, Devajammani; djathtas, gruaja e dytë e mbretit, gjithashtu e quajtur Devajammani; në mes, Lakshmi Ammani, gjyshja e mbretit. Thomas Hickey, 1805. Mendohet se dy mbretëreshat në pikturë synojnë të promovojnë vaksinimin mbi variolimin, pasi shfaqin gjurmët përkatëse në lëkurën e tyre: çngjyrosje rreth hundës dhe gojës (majtas, variolim), ose një shenjë të vogël të fshehur (djathtas, vaksinim).<ref>{{cite web|last1=Sethu|first1=Divya|title=How 3 Mysore Queens Became The Face Of A Campaign For The World's First Vaccine|url=https://www.thebetterindia.com/251100/national-vaccination-day-india-smallpox-covid-19-vaccine-awareness-programme-british-history-div200/|website=The Better India|date=2021-03-16|access-date=2022-10-26|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=An Indian Queen's "Vaccine Selfie" in Oils|url=https://www.gavi.org/vaccineswork/indian-queens-vaccine-selfie-oils|website=www.gavi.org|access-date=2022-10-26|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite news|title=The Indian queens who modelled for the world's first vaccine|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-53944723|work=BBC News|date=2020-09-19|access-date=2022-10-26|url-status=live|language=en}}</ref>]] Në 1802, mjeku skocez Helenus Scott vaksinoi dhjetëra fëmijë në [[Bombei]] kundër lisë, duke përdorur vaksinën e Jenner-it me li lopësh.<ref>{{cite book|vauthors=Foege WH|title=House on Fire: The Fight to Eradicate Smallpox|url=https://books.google.com/books?id=ZunWRQ5_2TAC&pg=PA92|year=2011|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-26836-4|page=92|language=en}}</ref> Po atë vit, Scott shkroi një letër drejtuar redaktorit të ''Bombay Courier'', duke deklaruar se "Tani kemi në dorë të komunikojmë përfitimet e këtij zbulimi të rëndësishëm në çdo pjesë të Indisë, ndoshta deri në Kinë dhe në mbarë botën lindore".<ref name="Bennett_2016">{{cite book|title=The War Against Smallpox: Edward Jenner and the Global Spread of Vaccination|title-link=War against smallpox: Edward Jenner and the global spread of vaccination|vauthors=Bennett M|publisher=Cambridge University Press|year=2016|isbn=978-0-521-76567-1|language=en}}</ref>{{rp|243}} Më pas, vaksinimi u vendos fort në Indinë Britanike. Një fushatë vaksinimi filloi në kolonin e re britanike të Ceilonit në 1803. Deri në 1807, britanikët kishin vaksinuar mbi një milion indianë dhe sri-lankezë kundër lisë.<ref name="Bennett_2016" />{{rp|244}} Gjithashtu në 1803, Ekspedita Balmis spanjolle nisi përpjekjen e parë ndërkontinentale për të vaksinuar njerëzit kundër lisë.<ref>{{Cite web|date=2021-07-27|title=Exhibition tells story of Spanish children used as vaccine fridges in 1803|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jul/27/spanish-museum-celebrates-pioneer-who-took-smallpox-vaccine-to-colonies|access-date=2021-07-31|website=the Guardian|url-status=live|language=en}}</ref> Pas një epidemie lie në 1816, Mbretëria e Nepalit porositi vaksinë kundër lisë dhe kërkoi ndihmën e veterinerit anglez William Moorcroft për të nisur një fushatë vaksinimi.<ref name="Bennett_2016" />{{rp|265–266}} Po atë vit, u miratua një ligj në Suedi që kërkonte vaksinimin e fëmijëve kundër lisë deri në moshën dy vjeç. [[Prusia]] futi shkurtimisht vaksinimin e detyrueshëm në 1810 dhe përsëri në vitet 1920, por vendosi kundër një ligji të tillë në 1829. Një ligj për vaksinimin e detyrueshëm kundër lisë u miratua në Mbretëria e Hanoverit në vitet 1820. Në 1826, në [[Kragujevci|Kragujevac]], princi i ardhshëm Mihailo i [[Serbia|Serbis]]ë ishte personi i parë që u vaksinua kundër lisë në principatën e Serbisë.<ref>{{Cite web|url=https://www.kragujevacke.rs/DRUSTVO/ISTORIJA-VAKCINACIJA-U-SRBIJI/|title=Prvo vakcinisanje u Kragujevcu|language=sr|access-date=2021-05-17|url-status=dead|archive-date=8 mars 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220308184525/https://www.kragujevacke.rs/DRUSTVO/ISTORIJA-VAKCINACIJA-U-SRBIJI/}}</ref> Pas një epidemie lie në 1837 që shkaktoi 40.000 vdekje, qeveria britanike nisi një politikë vaksinimi të përqendruar, duke filluar me Ligjin e Vaksinimit të 1840-ës, i cili parashikoi vaksinim universal dhe ndaloi variolimin.<ref name="Bennett_2016" />{{rp|365}} Ligji i Vaksinimit të 1853-ës futi vaksinimin e detyrueshëm kundër lisë në Angli dhe Uells.<ref name="Brunton_2008">{{Cite book|title=The Politics of Vaccination: Practice and Policy in England, Wales, Ireland, and Scotland, 1800–1874|vauthors=Brunton D|publisher=University Rochester Press|year=2008|isbn=978-1-58046-036-1|language=en}}</ref>{{rp|39}} Ligji erdhi pas një shpërthimi të rëndë lie në 1851 dhe 1852. Ai parashikoi që autoritetet e ligjit të varfërisë do të vazhdonin të ofronin vaksinim falas për të gjithë, por që të mbaheshin regjistrime për fëmijët e vaksinuar nga rrjeti i regjistruesve të lindjeve.<ref name="Brunton_2008" />{{rp|41}} Në atë kohë pranohej se vaksinimi vullnetar nuk kishte ulur vdekshmërinë nga lia,<ref name="Brunton_2008" />{{rp|43}} por Ligji i Vaksinimit të 1853-ës u zbatua aq keq sa pati pak ndikim në numrin e fëmijëve të vaksinuar në Angli dhe Uells.<ref name="Brunton_2008" />{{rp|50}} [[Skeda:Poster for vaccination against smallpox.jpg|thumb|upright=0.8|Një afishe e vitit 1979 nga [[Lagos]]i, Nigeri, që promovonte çrrënjosjen botërore të lisë<ref name="Magner_2009">{{Cite book|title=A History of Infectious Diseases and the Microbial World|vauthors=Magner LN|publisher=ABC-CLIO|year=2009|isbn=978-0-275-99505-8|language=en}}</ref>{{rp|116}}]] Gjykata e Lartë e SHBA-së mbështeti ligjet e vaksinimit të detyrueshëm në çështjen historike të vitit 1905, Jacobson kundër Massachusetts-it, duke vendosur se ligjet mund të kërkonin vaksinim për të mbrojtur publikun nga sëmundje ngjitëse të rrezikshme. Megjithatë, në praktikë, SHBA-ja kishte normën më të ulët të vaksinimit mes vendeve të industrializuara në fillim të shekullit të 20-të. Ligjet e vaksinimit të detyrueshëm filluan të zbatohen në SHBA pas Luftës së Dytë Botërore. Në 1959, OBSH-ja bëri thirrje për çrrënjosjen e lisë në mbarë botën, pasi lia ishte ende endemike në 33 vende. Në vitet 1960, gjashtë deri tetë fëmijë vdisnin çdo vit në SHBA nga komplikime të lidhura me vaksinimin. Sipas OBSH-së, në 1966 kishte rreth 100 milionë raste lie në mbarë botën, duke shkaktuar një vlerësim prej dy milionë vdekjesh. Në vitet 1970, rreziku për të kontraktuar lia ishte aq i vogël sa Shërbimi i Shëndetit Publik i SHBA-së rekomandoi ndërprerjen e vaksinimit rutinë kundër lisë. Deri në 1974, programi i OBSH-së për vaksinimin kundër lisë e kishte kufizuar lisë në pjesë të Pakistanit, Indisë, Bangladeshit, Etiopisë dhe Somalisë. Në 1977, OBSH-ja regjistroi rastin e fundit të infektimit me li të fituar jashtë një laboratori, në Somali. Në 1980, OBSH-ja shpalli zyrtarisht botën të lirë nga lia.<ref name="Magner_2009" />{{rp|115–116}} Në 1974, OBSH-ja miratoi qëllimin e vaksinimit universal deri në 1990 për të mbrojtur fëmijët nga gjashtë sëmundje infektive të parandalueshme: fruthi, poliomieliti, difteria, kolli i mirë, tetanozi dhe tuberkulozi.<ref name="Magner_2009" />{{rp|119}} Në vitet 1980, vetëm 20 deri 40% e fëmijëve në vendet në zhvillim ishin vaksinuar kundër këtyre gjashtë sëmundjeve. Në vendet e pasura, numri i rasteve me fruth ishte ulur dukshëm pas futjes së vaksinës kundër fruthit në 1963. Shifrat e OBSH-së tregojnë se në shumë vende, rënia e vaksinimit kundër fruthit çon në rishfaqjen e rasteve me fruth. Fruthi është aq ngjitës sa ekspertët e shëndetit publik besojnë se nevojitet një normë vaksinimi prej 100% për ta kontrolluar sëmundjen.<ref name="Magner_2009" />{{rp|120}} Pavarësisht dekadave të vaksinimit masiv, polio mbetet një kërcënim në Indi, Nigeri, Somali, Niger, Afganistan, Bangladesh dhe Indonezi. Deri në 2006, ekspertët globalë të shëndetit arritën në përfundimin se çrrënjosja e polios ishte e mundur vetëm nëse përmirësohej furnizimi me ujë të pijshëm dhe sanitacion në lagje të varfra.<ref name="Magner_2009" />{{rp|124}} Vendosja e një vaksine të kombinuar DPT kundër difterisë, pertusisit (kolli i mirë) dhe tetanozit në vitet 1950 u konsiderua një përparim i madh për shëndetin publik. Por gjatë fushatave të vaksinimit që shtrihen përgjatë dekadave, vaksinat DPT u shoqëruan me një numër të madh rastesh me efekte anësore. Pavarësisht vaksinave të përmirësuara DPT që hynë në treg në vitet 1990, vaksinat DPT u bënë fokusi i fushatave kundër vaksinimit në vendet e pasura. Ndërsa normat e imunizimit ranë, shpërthimet e kollit të mirë u shtuan në shumë vende.<ref name="Magner_2009" />{{rp|128}} Në 2000, Aleanca Globale për Vaksina dhe Imunizim (GAVI) u themelua për të forcuar vaksinimet rutinë dhe për të futur vaksina të reja dhe të nënpërdorura në vende me PBB për frymë nën 1.000 dollarë amerikanë.<ref>{{cite journal|vauthors=Jaupart P, Dipple L, Dercon S|date=2019-12-03|title=Has Gavi lived up to its promise? Quasi-experimental evidence on country immunisation rates and child mortality|journal=BMJ Global Health|volume=3|issue=4|article-number=e001789|doi=10.1136/bmjgh-2019-001789|pmc=6936423|pmid=31908857|language=en}}</ref> [[UNICEF]] ka raportuar mbi masën në të cilën fëmijët humbën vaksinime nga 2020 e këtej për shkak të pandemisë së COVID-19-ës. Deri në verën e 2023, organizata i përshkroi programet e vaksinimit si "duke u rikthyer në rrugën e duhur".<ref>UNICEF UK, ''Child Matters'', Verë 2023, f. 10-11</ref> == Politika e vaksinimit == [[Skeda:DTP-Vaccination-rate-by-US-State-and-exemption-status-1.png|thumb|upright=1.2|Norma e vaksinimit sipas shteteve të SHBA-së, përfshirë përjashtimet e lejuara nga secili shtet në 2017]] Për të eliminuar rrezikun e shpërthimeve të disa sëmundjeve, në kohë të ndryshme qeveritë dhe institucione të tjera kanë zbatuar politika që kërkojnë vaksinim për të gjithë njerëzit. Për shembull, një ligj i vitit 1853 kërkoi vaksinim universal kundër lisë në Angli dhe Uells, me gjoba për ata që nuk përmbaheshin.<ref>{{harvnb|Brunton|2008|p=39}}</ref> Politikat bashkëkohore tipike të vaksinimit në SHBA kërkojnë që fëmijët të marrin vaksinat e rekomanduara përpara regjistrimit në shkollat publike.<ref>{{cite web|title=State Vaccination Requirements|url=https://www.cdc.gov/vaccines/imz-managers/laws/state-reqs.html|publisher=Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së|access-date=2019-12-07|date=2019-03-11|url-status=live|language=en}}</ref> Që nga vaksinimet e hershme të shekullit të nëntëmbëdhjetë, këto politika janë kundërshtuar nga grupe të ndryshme, të quajtura kolektivisht antivaksinistë, të cilët kundërshtojnë për arsye shkencore, etike, politike, sigurie mjekësore, fetare dhe të tjera.<ref>{{cite journal|vauthors=Tolley K|title=School Vaccination Wars|journal=History of Education Quarterly|date=maj 2019|volume=59|issue=2|pages=161–194|doi=10.1017/heq.2019.3|doi-access=free|language=en}}</ref> Kundërshtimet e zakonshme janë se vaksinimet nuk funksionojnë, se vaksinimi i detyrueshëm përbën ndërhyrje të tepruar të qeverisë në çështje personale, ose se vaksinat e propozuara nuk janë mjaftueshëm të sigurta.<ref name="wolfesharp">{{cite journal|vauthors=Wolfe RM, Sharp LK|title=Anti-vaccinationists past and present|journal=BMJ|volume=325|issue=7361|pages=430–2|date=gusht 2002|pmid=12193361|pmc=1123944|doi=10.1136/bmj.325.7361.430|language=en}}</ref> Shumë politika moderne vaksinimi lejojnë përjashtime për ata me sisteme imunitare të dobësuara, alergji ndaj përbërësve të përdorur në vaksina, ose kundërshtime të forta.<ref>{{cite journal|vauthors=Salmon DA, Teret SP, MacIntyre CR, Salisbury D, Burgess MA, Halsey NA|s2cid=19344405|title=Compulsory vaccination and conscientious or philosophical exemptions: past, present, and future|url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_february-4-10-2006_367_9508/page/436|journal=Lancet|volume=367|issue=9508|pages=436–42|date=shkurt 2006|pmid=16458770|doi=10.1016/S0140-6736(06)68144-0|language=en}}</ref> Në vendet me burime financiare të kufizuara, mbulimi i kufizuar i vaksinimit rezulton në sëmundshmëri dhe vdekshmëri më të lartë nga sëmundjet infektive.<ref>{{cite journal|vauthors=Mhatre SL, Schryer-Roy AM|title=The fallacy of coverage: uncovering disparities to improve immunization rates through evidence. Results from the Canadian International Immunization Initiative Phase 2 – Operational Research Grants|journal=BMC International Health and Human Rights|volume=9|issue=S1|article-number=S1|date=tetor 2009|pmid=19828053|pmc=3226229|doi=10.1186/1472-698X-9-S1-S1|doi-access=free|language=en}}</ref> Vendet më të pasura janë në gjendje të subvencionojnë vaksinimin për grupet në rrezik, duke rezultuar në mbulim më gjithëpërfshirës dhe efektiv. Në Australi, për shembull, qeveria subvencionon vaksinimin për të moshuarit dhe australianët indigjenë.<ref>{{Cite web|url=http://www.nps.org.au/consumers/publications/medicines_talk/medicinestalk_no._32_summer_2009/time_to_think_about_vaccinations_again|title=Time to think about vaccinations again?|url-status=dead|work=Medicines Talk (No. 32 Summer 2009)|publisher=NPS MedicineWise|location=Sydney, Australia|date=2010-02-01|language=en|access-date=1 gusht 2026|archive-date=27 korrik 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110727175547/http://www.nps.org.au/consumers/publications/medicines_talk/medicinestalk_no._32_summer_2009/time_to_think_about_vaccinations_again}}</ref> Public Health Law Research, një organizatë e pavarur me bazë në SHBA, raportoi në 2009 se nuk ka dëshmi të mjaftueshme për të vlerësuar efektshmërinë e kërkimit të vaksinimit si kusht për punësim të caktuar, si mjet për uljen e incidencës së sëmundjeve specifike tek popullata veçanërisht të cenueshme;<ref>{{cite web|url=http://publichealthlawresearch.org/product/laws-and-policies-requiring-specified-vaccinations-among-high-risk-populations|title=Laws and Policies Requiring Specified Vaccinations among High Risk Populations|publisher=Public Health Law Research|date=2009-12-07|access-date=2014-11-19|url-status=live|language=en}}</ref> se ka dëshmi të mjaftueshme që mbështesin efektshmërinë e kërkimit të vaksinimit si kusht për ndjekjen e qendrave të kujdesit për fëmijë dhe shkollave;<ref>{{cite web|url=http://publichealthlawresearch.org/product/vaccination-requirements-child-care-school-and-college-attendance|title=Vaccination Requirements for Child Care, School and College Attendance|publisher=Public Health Law Research|date=2009-07-12|access-date=2014-11-19|url-status=live|language=en}}</ref> dhe se ka dëshmi të forta që mbështesin efektshmërinë e "urdhrave standarde", të cilat lejojnë punonjësit e kujdesit shëndetësor pa autoritet recete të administrojnë vaksinë si ndërhyrje shëndeti publik.<ref>{{cite web|url=http://publichealthlawresearch.org/product/standing-orders-vaccination|title=Standing Orders for Vaccination|publisher=Public Health Law Research|date=2009-07-12|access-date=2014-01-08|url-status=live|language=en}}</ref> === Vaksinimi me dozë fraksionale === Vaksinimi me dozë fraksionale ul dozën e një vaksine për të lejuar vaksinimin e më shumë individëve me një stok të caktuar vaksine, duke shkëmbyer përfitimin shoqëror me mbrojtjen individuale. Bazuar në vetitë e jolinearitetit të shumë vaksinave, ai është efektiv në sëmundjet e varfërisë<ref>{{Cite journal|date=2012-01-05|title=Intradermal fractional dose inactivated polio vaccine: A review of the literature|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0264410X11017853|journal=Vaccine|volume=30|issue=2|pages=121–125|doi=10.1016/j.vaccine.2011.11.018|issn=0264-410X|last1=Nelson|first1=Katherine S.|last2=Janssen|first2=Julia M.|last3=Troy|first3=Stephanie B.|last4=Maldonado|first4=Yvonne|pmid=22100886|access-date=2021-08-18|url-status=live|url-access=subscription|language=en}}</ref> dhe premton përfitime në valë pandemike, p.sh. në rastin e COVID-19-ës,<ref>{{Cite journal|vauthors=Hunziker P|date=2021-07-24|title=Personalized-dose Covid-19 vaccination in a wave of virus Variants of Concern: Trading individual efficacy for societal benefit|url=https://precisionnanomedicine.com/article/26101-personalized-dose-covid-19-vaccination-in-a-wave-of-virus-variants-of-concern-trading-individual-efficacy-for-societal-benefit|journal=Precision Nanomedicine|volume=4|issue=3|pages=805–820|doi=10.33218/001c.26101|doi-access=free|access-date=2021-08-18|url-status=live|language=en}}</ref> kur furnizimi me vaksina është i kufizuar. === Litigimi === Pretendime për dëmtime nga vaksinat në dekadat e fundit kanë dalë në procese gjyqësore në SHBA. Disa familje kanë fituar shpërblime të konsiderueshme nga juri simpatizuese, edhe pse shumica e zyrtarëve të shëndetit publik kanë thënë se pretendimet për dëmtime ishin të pabazuara.<ref name="Sugarman">{{cite journal|vauthors=Sugarman SD|title=Cases in vaccine court—legal battles over vaccines and autism|journal=The New England Journal of Medicine|volume=357|issue=13|pages=1275–7|date=shtator 2007|pmid=17898095|doi=10.1056/NEJMp078168|doi-access=free|language=en}}</ref> Në përgjigje, disa prodhues vaksinash ndërprenë prodhimin, gjë që qeveria e SHBA-së e konsideroi si kërcënim të mundshëm për shëndetin publik, kështu që u miratuan ligje për t'i mbrojtur prodhuesit nga përgjegjësitë ligjore që lidhen me pretendimet për dëmtime nga vaksinat.<ref name="Sugarman" /> Siguria dhe efektet anësore të vaksinave të shumta janë testuar për të mbështetur qëndrueshmërinë e vaksinave si pengesë kundër sëmundjeve. Vaksina kundër gripit u testua në prova të kontrolluara dhe u vërtetua se kishte efekte anësore të papërfillshme, të barabarta me ato të placebos.<ref>{{cite journal|vauthors=Nichol KL, Margolis KL, Lind A, Murdoch M, McFadden R, Hauge M, Magnan S, Drake M|title=Side effects associated with influenza vaccination in healthy working adults. A randomized, placebo-controlled trial|journal=Archives of Internal Medicine|volume=156|issue=14|pages=1546–50|date=korrik 1996|pmid=8687262|doi=10.1001/archinte.1996.00440130090009|language=en}}</ref> Disa shqetësime nga familjet mund të kenë ardhur nga besime dhe norma shoqërore që i bëjnë ato të mosbesojnë ose të refuzojnë vaksinat, duke kontribuar në këtë mospërputhje të pabazuar në efektet anësore.<ref>{{cite journal|vauthors=Oraby T, Thampi V, Bauch CT|title=The influence of social norms on the dynamics of vaccinating behaviour for paediatric infectious diseases|journal=Proceedings. Biological Sciences|volume=281|issue=1780|article-number=20133172|date=prill 2014|pmid=24523276|pmc=4078885|doi=10.1098/rspb.2013.3172|language=en}}</ref> === Kundërshtimi === [[Skeda:Global trend in believing vaccines are not safe.png|thumb|upright=1.75|Sondazh global në 67 vende në përgjigje të pyetjes: "Përgjithësisht mendoj se vaksinat janë të sigurta". Kjo figurë tregon shpërndarjen e përgjigjeve që u përgjigjën "Nuk pajtohem fort" ose "Priroj të mos pajtohem" me pohimin e mësipërm.<ref>{{cite journal|vauthors=Larson HJ, de Figueiredo A, Xiahong Z, Schulz WS, Verger P, Johnston IG, Cook AR, Jones NS|title=The State of Vaccine Confidence 2016: Global Insights Through a 67-Country Survey|journal=eBioMedicine|volume=12|pages=295–301|date=tetor 2016|pmid=27658738|pmc=5078590|doi=10.1016/j.ebiom.2016.08.042|language=en}}</ref>]] Kundërshtimi ndaj vaksinimit, nga një gamë e gjerë kritikësh të vaksinave, ekziston që nga fushatat e para të vaksinimit.<ref name="wolfesharp" /> Pranohet gjerësisht se përfitimet nga parandalimi i sëmundjeve serioze dhe vdekjeve nga sëmundjet infektive tejkalojnë shumë rreziqet e efekteve anësore serioze të rralla pas imunizimit.<ref name="BH">{{cite journal|vauthors=Bonhoeffer J, Heininger U|s2cid=40669829|title=Adverse events following immunization: perception and evidence|journal=Current Opinion in Infectious Diseases|volume=20|issue=3|pages=237–46|date=qershor 2007|pmid=17471032|doi=10.1097/QCO.0b013e32811ebfb0|language=en}}</ref> Disa studime kanë pretenduar të tregojnë se oraret aktuale të vaksinimit rrisin normat e vdekshmërisë dhe shtrimit në spital tek foshnjat.<ref>{{cite journal|vauthors=Miller NZ, Goldman GS|title=Infant mortality rates regressed against number of vaccine doses routinely given: is there a biochemical or synergistic toxicity?|journal=Human & Experimental Toxicology|volume=30|issue=9|pages=1420–8|date=shtator 2011|pmid=21543527|pmc=3170075|doi=10.1177/0960327111407644|bibcode=2011HETox..30.1420M|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Goldman GS, Miller NZ|title=Relative trends in hospitalizations and mortality among infants by the number of vaccine doses and age, based on the Vaccine Adverse Event Reporting System (VAERS), 1990–2010|journal=Human & Experimental Toxicology|volume=31|issue=10|pages=1012–21|date=tetor 2012|pmid=22531966|pmc=3547435|doi=10.1177/0960327112440111|bibcode=2012HETox..31.1012G|language=en}}</ref> Kanë lindur mosmarrëveshje të ndryshme mbi moralin, etikën, efektshmërinë dhe sigurinë e vaksinimit. Disa kritikë të vaksinimit thonë se vaksinat janë joefektive kundër sëmundjeve<ref name="Halvorsen">{{cite book|vauthors=Halvorsen R|title=The Truth about Vaccines|url=https://archive.org/details/truthaboutvaccin0000halv|publisher=Gibson Square|year=2007|isbn=978-1-903933-92-3|language=en}}</ref> ose se studimet mbi sigurinë e vaksinave janë të pamjaftueshme.<ref name="Halvorsen" /> Disa grupe fetare nuk lejojnë vaksinimin,<ref>{{cite journal|vauthors=Sinal SH, Cabinum-Foeller E, Socolar R|s2cid=29738930|title=Religion and medical neglect|url=https://archive.org/details/sim_southern-medical-journal_2008-07_101_7/page/703|journal=Southern Medical Journal|volume=101|issue=7|pages=703–6|date=korrik 2008|pmid=18580731|doi=10.1097/SMJ.0b013e31817997c9|language=en}}</ref> dhe disa grupe politike kundërshtojnë vaksinimin e detyrueshëm në emër të lirisë individuale.<ref name="wolfesharp" /> Në përgjigje, është shprehur shqetësim se përhapja e informacionit të pabazuar mbi rreziqet mjekësore të vaksinave rrit normat e infeksioneve kërcënuese për jetën, jo vetëm tek fëmijët prindërit e të cilëve refuzuan vaksinimin, por edhe tek ata që nuk mund të vaksinohen për shkak të moshës ose imunodefiçencës, të cilët mund të kontraktojnë infeksione nga bartës të pavaksinuar (shih imunitetin kolektiv).<ref>{{cite journal|vauthors=Omer SB, Salmon DA, Orenstein WA, deHart MP, Halsey N|title=Vaccine refusal, mandatory immunization, and the risks of vaccine-preventable diseases|url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2009-05-07_360_19/page/1981|journal=The New England Journal of Medicine|volume=360|issue=19|pages=1981–8|date=maj 2009|pmid=19420367|doi=10.1056/NEJMsa0806477|s2cid=5353949|doi-access=free|language=en}}</ref> Disa prindër besojnë se vaksinat shkaktojnë autizëm, edhe pse nuk ka dëshmi shkencore që e mbështesin këtë ide.<ref>{{cite journal|vauthors=Gross L|title=A broken trust: lessons from the vaccine--autism wars|journal=PLOS Biology|volume=7|issue=5|article-number=e1000114|date=maj 2009|pmid=19478850|pmc=2682483|doi=10.1371/journal.pbio.1000114|doi-access=free|language=en}}</ref> Në 2011, Andrew Wakefield, një nga eksponentët kryesorë të teorisë sipas së cilës vaksina MPR shkakton autizëm, u zbulua se ishte i motivuar financiarisht për të falsifikuar të dhënat e kërkimit dhe iu hoq më pas licenca mjekësore.<ref>{{cite news|url=http://www.cnn.com/2011/HEALTH/01/05/autism.vaccines/index.html|title=Retracted autism study an 'elaborate fraud,' British journal finds|publisher=CNN.com|date=2011-01-06|access-date=2013-04-26|url-status=live|language=en}}</ref> Në Shtetet e Bashkuara, njerëzit që refuzojnë vaksinat për arsye jomjekësore kanë përbërë një përqindje të madhe të rasteve me fruth, dhe rasteve pasuese të humbjes së përhershme të dëgjimit dhe vdekjes së shkaktuar nga sëmundja.<ref>{{cite journal|vauthors=Phadke VK, Bednarczyk RA, Salmon DA, Omer SB|title=Association Between Vaccine Refusal and Vaccine-Preventable Diseases in the United States: A Review of Measles and Pertussis|journal=JAMA|volume=315|issue=11|pages=1149–58|date=mars 2016|pmid=26978210|pmc=5007135|doi=10.1001/jama.2016.1353|language=en}}</ref> Shumë prindër nuk i vaksinojnë fëmijët e tyre sepse ndiejnë se sëmundjet nuk janë më të pranishme falë vaksinimit.<ref>{{cite press release|url=https://www.who.int/immunization/newsroom/events/immunization_week/2012/further_information/en/|url-status=dead|title=WHO – World Immunization Week 2012|website=Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH)|language=en}}</ref> Kjo është një supozim i gabuar, pasi sëmundjet e mbajtura nën kontroll nga programet e imunizimit mund dhe në fakt rikthehen nëse imunizimi braktiset. Këta patogjenë mund të infektojnë potencialisht edhe njerëz të vaksinuar, për shkak të aftësisë së patogjenit për të mutuar kur mund të jetojë tek bujtës të pavaksinuar.<ref>{{Cite web|url=https://io9.gizmodo.com/how-poor-vaccination-rates-can-help-viruses-beat-the-va-1492482862|title=Why anti-vaxxers might be creating a world of more dangerous viruses|vauthors=Inglis-Arkell E|website=io9|date=janar 2014|access-date=2019-06-10|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.contagionlive.com/news/pertussis-and-other-diseases-could-return-if-vaccination-rates-lag|title=Pertussis and Other Diseases Could Return If Vaccination Rates Lag|website=ContagionLive|date=2019-03-26|access-date=2019-06-10|url-status=live|language=en}}</ref> ==== Vaksinimi dhe autizmi ==== Ideja e një lidhjeje mes vaksinave dhe autizmit lindi nga një artikull i vitit 1998, autori kryesor i të cilit ishte mjeku Andrew Wakefield. Studimi i tij konkludoi se tetë nga dymbëdhjetë pacientët, të moshës tre deri dhjetë vjeç, zhvilluan simptoma sjellore të përputhshme me autizmin pas administrimit të vaksinës MPR (imunizim kundër fruthit, shytave dhe rubeolës).<ref name="Wakefield">{{cite journal|vauthors=Wakefield AJ, Murch SH, Anthony A, Linnell J, Casson DM, Malik M, Berelowitz M, Dhillon AP, Thomson MA, Harvey P, Valentine A, Davies SE, Walker-Smith JA|s2cid=439791|title=Ileal-lymphoid-nodular hyperplasia, non-specific colitis, and pervasive developmental disorder in children|journal=Lancet|volume=351|issue=9103|pages=637–41|date=shkurt 1998|pmid=9500320|doi=10.1016/S0140-6736(97)11096-0|bibcode=1998Lanc..351..637W|url=http://briandeer.com/mmr/lancet-paper.htm|author-link1=Andrew Wakefield|access-date=2012-02-05|url-status=live|url-access=subscription|language=en}} ''(Shënim: ky artikull u tërhoq zyrtarisht më 2010; shih [https://doi.org/10.1016/S0140-6736(10)60175-4 njoftimin e tërheqjes] (PMID 20137807) dhe analizat e ''Retraction Watch'' mbi rastin.)''</ref> Artikulli u kritikua gjerësisht për mungesë rigoroziteti shkencor dhe u vërtetua se Wakefield falsifikoi të dhënat në artikull.<ref name="Wakefield" /> Në 2004, 10 nga 12 bashkautorët origjinalë (pa përfshirë Wakefield-in) publikuan një tërheqje të artikullit dhe deklaruan sa vijon: "Duam ta bëjmë të qartë se në këtë artikull nuk u vërtetua asnjë lidhje shkakësore mes vaksinës MPR dhe autizmit, pasi të dhënat ishin të pamjaftueshme."<ref>{{cite journal|vauthors=Murch SH, Anthony A, Casson DH, Malik M, Berelowitz M, Dhillon AP, Thomson MA, Valentine A, Davies SE, Walker-Smith JA|s2cid=5128036|title=Retraction of an interpretation|url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_2004-03-06_363_9411/page/n13|journal=Lancet|volume=363|issue=9411|page=750|date=mars 2004|pmid=15016483|doi=10.1016/S0140-6736(04)15715-2|language=en}}</ref> Në 2010, ''The Lancet'' e tërhoqi zyrtarisht artikullin, duke deklaruar se disa elementë të artikullit ishin të pasakta, përfshirë të dhëna dhe protokolle të falsifikuara. Artikulli ka nxitur një lëvizje shumë më të madhe kundër vaksinimit, veçanërisht në Shtetet e Bashkuara, dhe edhe pse artikulli u tregua i rremë dhe u tërhoq rëndë, një në katër prindër ende beson se vaksinat mund të shkaktojnë autizëm.<ref>{{cite journal|vauthors=Daley MF, Glanz JM|title=Straight talk about vaccination|url=https://archive.org/details/sim_scientific-american_2011-09_305_3/page/n33|journal=Scientific American|volume=305|issue=3|pages=32–34|date=shtator 2011|pmid=21870438|doi=10.1038/scientificamerican0911-32|bibcode=2011SciAm.305b..32D|language=en}}</ref> Të gjitha studimet e vlerësuara dhe përfundimtare kanë treguar se nuk ka korrelacion mes vaksinave dhe autizmit.<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/vaccinesafety/concerns/autism.html|title=Vaccines Do Not Cause Autism Concerns Vaccine Safety CDC|date=2019-02-06|website=Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së|access-date=2019-03-22|url-status=live|language=en}}</ref> Një nga studimet, botuar në 2015, konfirmon se nuk ka lidhje mes autizmit dhe vaksinës MPR. Foshnjave iu dha një plan shëndetësor që përfshinte vaksinën MPR, dhe u studiuan vazhdimisht derisa arritën moshën pesë vjeç. Nuk pati lidhje mes vaksinës dhe fëmijëve që kishin një motër/vëlla me zhvillim normal ose një motër/vëlla me autizëm, që i bënte ata me rrezik më të lartë për të zhvilluar vetë autizmin.<ref>{{cite journal|vauthors=Jain A, Marshall J, Buikema A, Bancroft T, Kelly JP, Newschaffer CJ|title=Autism occurrence by MMR vaccine status among US children with older siblings with and without autism|url=https://archive.org/details/sim_jama_2015-04-21_313_15/page/1534|journal=JAMA|volume=313|issue=15|pages=1534–40|date=prill 2015|pmid=25898051|doi=10.1001/jama.2015.3077|doi-access=free|language=en}}</ref> Mund të jetë e vështirë të korrigjohet kujtesa e njerëzve kur informacioni i gabuar merret përpara atij të saktë. Edhe pse ka shumë dëshmi kundër studimit të Wakefield-it dhe tërheqje të publikuara nga shumica e bashkautorëve, shumë njerëz vazhdojnë të besojnë dhe të bazojnë vendime tek studimi, pasi ai vazhdon të mbetet në kujtesën e tyre. Studime dhe kërkime po kryhen për të përcaktuar mënyra efektive për të korrigjuar keqinformimin në kujtesën publike.<ref>{{cite journal|vauthors=Pluviano S, Watt C, Della Sala S|title=Misinformation lingers in memory: Failure of three pro-vaccination strategies|journal=PLOS ONE|volume=12|issue=7|article-number=e0181640|date=2017-07-27|pmid=28749996|pmc=5547702|doi=10.1371/journal.pone.0181640|bibcode=2017PLoSO..1281640P|doi-access=free|language=en}}</ref> == Mënyrat e administrimit == Administrimi i një vaksine mund të jetë oral, me injeksion (intramuskular, intradermik, nënlëkuror), me shpim, transdermik ose intranazal.<ref>{{cite book|vauthors=Plotkin SA|title=Mass Vaccination: Global Aspects – Progress and Obstacles (Current Topics in Microbiology & Immunology)|url=https://archive.org/details/massvaccinationg0304unse|publisher=Springer-Verlag Berlin and Heidelberg GmbH & Co. K|year=2006|isbn=978-3-540-29382-8|language=en}}</ref> Disa prova klinike të fundit kanë synuar dhënien e vaksinave nëpërmjet sipërfaqeve mukozale, për t'u përthithur nga sistemi i përbashkët i imunitetit mukozal, duke shmangur kështu nevojën për injeksione.<ref>{{cite journal|vauthors=Fujkuyama Y, Tokuhara D, Kataoka K, Gilbert RS, McGhee JR, Yuki Y, Kiyono H, Fujihashi K|title=Novel vaccine development strategies for inducing mucosal immunity|journal=Expert Review of Vaccines|volume=11|issue=3|pages=367–79|date=mars 2012|pmid=22380827|pmc=3315788|doi=10.1586/erv.11.196|language=en}}</ref> == Ekonomia e vaksinimit == Shëndeti përdoret shpesh si një nga metrikat për të përcaktuar prosperitetin ekonomik të një vendi. Kjo sepse individët më të shëndetshëm janë përgjithësisht më të përshtatshëm për të kontribuar në zhvillimin ekonomik të një vendi sesa të sëmurët.<ref name="ReferenceA">{{cite journal|vauthors=Quilici S, Smith R, Signorelli C|title=Role of vaccination in economic growth|journal=Journal of Market Access & Health Policy|volume=3|article-number=27044|date=2015-08-12|pmid=27123174|pmc=4802686|doi=10.3402/jmahp.v3.27044|language=en}}</ref> Ka shumë arsye për këtë. Për shembull, një person i vaksinuar kundër gripit jo vetëm mbron veten nga rreziku i gripit, por njëkohësisht parandalon edhe infektimin e atyre përreth tij.<ref name="InstituteMedicine-2003">{{Cite book|date=2003-12-10|title=Financing Vaccines in the 21st Century|url=https://www.nap.edu/read/10782/chapter/2#10|doi=10.17226/10782|pmid=25057673|isbn=978-0-309-08979-1|author1=Institute of Medicine|author2=Board on Health Care Services|author3=Committee on the Evaluation of Vaccine Purchase Financing in the United States|access-date=2019-02-06|url-status=live|language=en}}</ref> Kjo çon në një shoqëri më të shëndetshme, gjë që lejon individët të jenë më produktivë ekonomikisht. Fëmijët për rrjedhojë mund të ndjekin shkollën më shpesh dhe janë vërejtur të kenë rezultate më të mira akademike. Në mënyrë të ngjashme, të rriturit janë në gjendje të punojnë më shpesh, më me efikasitet dhe më me efektshmëri.<ref name="ReferenceA" /><ref>{{Cite news|url=https://econlife.com/2015/02/economic-positive-externalities-of-vaccination/|title=The Economic Side of Vaccines' Positive Externalities|date=2015-02-24|work=Econlife|access-date=2018-09-07|url-status=live|language=en}}</ref> === Kostot dhe përfitimet === Në përgjithësi, vaksinimet sjellin një përfitim neto për shoqërinë. Vaksinat shpesh vihen re për vlerat e tyre të larta të kthimit të investimit (ROI), veçanërisht kur merren parasysh efektet afatgjata.<ref>{{cite journal|vauthors=Carroll S, Rojas AJ, Glenngård AH, Marin C|title=Vaccination: short- to long-term benefits from investment|journal=Journal of Market Access & Health Policy|volume=3|article-number=27279|date=2015-08-12|pmid=27123171|pmc=4802682|doi=10.3402/jmahp.v3.27279|language=en}}</ref> Disa vaksina kanë vlera ROI shumë më të larta se të tjerat. Studimet kanë treguar se raportet mes përfitimeve dhe kostove të vaksinimit mund të ndryshojnë ndjeshëm — nga 27:1 për difteri/pertusis, në 13,5:1 për fruth, 4,76:1 për lija e dhenve (varicella), dhe 0,68–1,1:1 për konjugatin pneumokokal.<ref name="InstituteMedicine-2003" /> Disa qeveri zgjedhin të subvencionojnë koston e vaksinave, për shkak të vlerave të larta ROI që u atribuohen vaksinimeve. Shtetet e Bashkuara subvencionojnë mbi gjysmën e të gjitha vaksinave për fëmijë, që kushtojnë mes 400 dhe 600 dollarëve secila. Edhe pse shumica e fëmijëve vaksinohen, popullata e rritur e SHBA-së mbetet ende nën nivelet e rekomanduara të imunizimit. Shumë faktorë mund t'i atribuohen kësaj çështjeje. Shumë të rritur me gjendje të tjera shëndetësore nuk mund të imunizohen në mënyrë të sigurt, ndërsa të tjerë zgjedhin të mos imunizohen për hir të përfitimeve private financiare. Shumë amerikanë janë të nën-siguruar dhe, si të tillë, kërkohet të paguajnë vetë për vaksinat. Të tjerë janë përgjegjës për pagimin e zbritjeve dhe bashkëpagesave të larta. Edhe pse vaksinimet zakonisht sjellin përfitime ekonomike afatgjata, shumë qeveri hasin vështirësi për të përballuar kostot e larta afatshkurtra të lidhura me punën dhe prodhimin. Rrjedhimisht, shumë vende neglizhojnë t'i ofrojnë shërbime të tilla.<ref name="InstituteMedicine-2003" /> Sipas një punimi të vitit 2021, vaksinimet kundër haemophilus influenzae tipi b, hepatitit B, papillomavirusit njerëzor, encefalitit japonez, fruthit, neisseria meningitidis serogrupi A, rotavirusit, rubeolës, streptococcus pneumoniae dhe ethes së verdhë kanë parandaluar një vlerësim prej 50 milionë vdekjesh nga 2000 deri 2019.<ref name="Toor-2021">{{Cite journal|last1=Toor|first1=Jaspreet|last2=Echeverria-Londono|first2=Susy|last3=Li|first3=Xiang|last4=Abbas|first4=Kaja|last5=Carter|first5=Emily D|last6=Clapham|first6=Hannah E|last7=Clark|first7=Andrew|last8=de Villiers|first8=Margaret J|last9=Eilertson|first9=Kirsten|last10=Ferrari|first10=Matthew|last11=Gamkrelidze|first11=Ivane|date=2021-07-13|editor-last=Stanley|editor-first=Margaret|editor2-last=Harper|editor2-first=Diane M|editor3-last=Soldan|editor3-first=Kate|title=Lives saved with vaccination for 10 pathogens across 112 countries in a pre-COVID-19 world|journal=eLife|volume=10|article-number=e67635|doi=10.7554/eLife.67635|pmid=34253291|pmc=8277373|issn=2050-084X|doi-access=free|language=en}}</ref> Punimi "përfaqëson vlerësimin më të gjerë të ndikimit të vaksinave përpara ndërprerjeve të lidhura me COVID-19-ën".<ref name="Toor-2021" /> Sipas një studimi të qershorit 2022, vaksinimet kundër COVID-19-ës parandaluan 14,4 deri 19,8 milionë vdekje shtesë në 185 vende dhe territore, nga 8 dhjetor 2020 deri 8 dhjetor 2021.<ref>{{Cite journal|vauthors=Watson OJ, Barnsley G, Toor J, Hogan AB, Winskill P, Ghani AC|date=qershor 2022|title=Global impact of the first year of COVID-19 vaccination: a mathematical modelling study|journal=The Lancet Infectious Diseases|volume=22|issue=9|pages=1293–1302|doi=10.1016/s1473-3099(22)00320-6|pmc=9225255|pmid=35753318|doi-access=free|title-link=doi|bibcode=2022LanID..22.1293W|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2022-06-24|title=COVID-19 vaccines saved nearly 20 million lives in a year, study says|url=https://www.cbsnews.com/news/covid-19-vaccine-saved-nearly-20-million-lives-in-a-year-study-says/|url-status=live|access-date=2022-06-27|website=CBS News|language=en}}</ref> Ata vlerësuan se do të kushtonte mes 2,8 dhe 3,7 miliardë dollarësh për të zhvilluar të paktën një vaksinë për secilën prej tyre. Kjo duhet krahasuar me koston e mundshme të një shpërthimi. Shpërthimi i SARS-it në Azinë Lindore në 2003 kushtoi 54 miliardë dollarë.<ref>{{cite news|title=Scientists have estimated the cost of stopping 11 diseases that could kill millions in a pandemic|url=https://www.vox.com/future-perfect/2018/10/22/17999676/vaccine-ebola-pandemic-disease-zika-epidemic-sars|access-date=2018-12-02|publisher=Vox|date=2018-10-22|url-status=live|language=en}}</ref> [[Teoria e lojës|teoria e lojërave]] përdor funksione utiliteti për të modeluar kostot dhe përfitimet, të cilat mund të përfshijnë kosto dhe përfitime financiare dhe jofinanciare. Vitet e fundit, është argumentuar se teoria e lojërave mund të përdoret në mënyrë efektive për të modeluar përqafimin e vaksinave në shoqëri. Studiuesit e kanë përdorur teorinë e lojërave për këtë qëllim, për të analizuar përqafimin e vaksinimit në kontekstin e sëmundjeve si gripi dhe fruthi.<ref>{{cite journal|vauthors=Chang SL, Piraveenan M, Pattison P, Prokopenko M|title=Game theoretic modelling of infectious disease dynamics and intervention methods: a review|journal=Journal of Biological Dynamics|volume=14|issue=1|pages=57–89|date=dhjetor 2020|pmid=31996099|doi=10.1080/17513758.2020.1720322|s2cid=58004680|arxiv=1901.04143|bibcode=2020JBioD..14...57C|language=en}}</ref> == Galeria == <gallery perrow="6"> Skeda:Vaccination; "Dr Jenner performing his first vaccination, 17 Wellcome V0018142.jpg|Dr. Jenner duke kryer vaksinimin e tij të parë tek James Phipps, një djalë 8-vjeçar, më 14 maj 1796. Pikturë nga Ernest Board (fillimi i shekullit të 20-të) Skeda:The cow pock.jpg|''The Cow-Pock—or—the Wonderful Effects of the New Inoculation!'' ("Lia e lopës — ose — Efektet e mrekullueshme të inokulimit të ri!") nga James Gillray, një karikaturë e vitit 1802 e pacientëve të vaksinuar që frikësoheshin se do t'u dilnin shtojca si të lopës Skeda:Londre wellcome institute boilly vaccinee.jpg|''La vaccine'' ose ''Le préjugé vaincu'' ("Vaksina" ose "Paragjykimi i mposhtur") nga Louis-Léopold Boilly, 1807 Skeda:A doctor vaccinating a small girl, other girls with loosened Wellcome V0016682.jpg|''A doctor vaccinating a small girl, other girls with loosened blouses wait their turn apprehensively'' ("Një mjek duke vaksinuar një vajzë të vogël, ndërsa vajza të tjera me bluza të zgjidhura presin me ankth radhën e tyre") nga Lance Calkin Skeda:'Serum straight from the horse'., inoculation caricature Wellcome L0009827.jpg|Karikaturë gjermane që tregon von Behring-un duke nxjerrë serumin me një rubinet </gallery> == Shih edhe == {{div col|colwidth=18em}} * [[Antitoksina]] * [[Vaksinimi me ADN]] * [[Imunizimi gjatë shtatzënisë]] * [[Keqinformimi mbi vaksinimin]] * [[Java Botërore e Imunizimit]] {{div col end}} == Referime == {{Reflist}} == Lexime shtesë == {{refbegin}} * {{cite web|vauthors=Carroll AE|url=https://www.nytimes.com/2015/09/18/upshot/not-up-for-debate-the-science-behind-vaccination.html|title=Not Up for Debate: The Science Behind Vaccination|work=The New York Times|date=2015-09-17|access-date=2019-02-06|url-status=live|language=en}} * {{cite web|vauthors=Cole JP, Swendiman KS|url=https://fas.org/sgp/crs/misc/RS21414.pdf|title=Mandatory Vaccinations: Precedent and Current Laws|publisher=Congressional Research Service|date=2014-05-21|access-date=2020-01-31|url-status=live|language=en}} * {{cite book|vauthors=Largent MA|title=Vaccine: The Debate in Modern America|url=https://archive.org/details/vaccinedebateinm0000larg|publisher=Johns Hopkins University Press|location=Baltimore|year=2012|isbn=978-1-4214-0607-7|language=en}} * {{cite book|last=Offit|first=Paul A.|title=Vaccinated|url=https://archive.org/details/vaccinatedoneman00offi|publisher=Harper Collins|date=2007-06-12|isbn=978-0-06-122795-0|language=en}} * {{cite book|vauthors=Williams G|title=Angel of Death|year=2010|publisher=Palgrave Macmillan|location=Basingstoke|isbn=978-0-230-27471-6|ref=none|language=en}} * {{cite book|vauthors=Walloch KL|title=The Antivaccine Heresy: Jacobson v. Massachusetts and the Troubled History of Compulsory Vaccination in the United States|publisher=University of Rochester Press|date=2015|page=xii|language=en}} {{refend}} == Lidhje të jashtme == {{Commonskat|Vaccinations|vaksinimet}} * [https://www.cdc.gov/vaccine-safety/ Vaccine Safety] — Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së (anglisht) * [https://www.immunize.org/vaccines/vaccine-timeline/ Vaccine History Timeline] — Immunize.org (anglisht) * [https://www.who.int/immunization/en/ Immunizations, vaccines and biologicals] — Organizata Botërore e Shëndetësisë (anglisht) [[Kategoria:Vaksinim]] [[Kategoria:Bioteknologji]] bixi0wao1oua6fvn926bj9qbdzre07j Prati di Tivo 0 405577 3053132 3030550 2026-10-02T21:12:11Z PancakeGuy20 188487 3053132 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>'''Prati di Tivo''' është vendpushim për skiatorët dhe një pjesë e [[Komuna (Itali)|komunës]] Pietracamela në [[Provinca e Teramos|provincën e Teramos]] në rajonin [[Abruco|Abruzzo]] të [[Italia|Italisë]] .<ref>{{Cite web|title=Prati di Tivo - Vivi L'Abruzzo|url=https://www.vivilabruzzo.it/guida-vacanza/prati-di-tivo/|access-date=2026-08-05|language=it-IT}}</ref> Është një vend i njohur për [[Ngjitja malore|ngjitje malore]] , [[Skijimi|ski]] dhe [[Çiklizmi|çiklizëm]].<ref>{{Cite web|date=2026-08-12|title=Pedalognigiorno|url=https://www.pedalognigiorno.it/|access-date=2026-08-22|website=Pedalognigiorno|language=it-IT}}</ref> Prati di Tivo ka pritur përfundimin e shumë etapave të Tirreno-Adriatico-s . Gjithashtu ka pritur përfundimin e dy etapave të Giro d'Italia-s . {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:550px;" !Viti ! Faza ! Kurs ! Distanca (km) ! Fituesi i skenës |- | align="center" | 1975 (19 maj) | align="center" | 3 | [[Ankona]] > Prati di Tivo | align="center" |175 km (109 milje) |[[Giovanni Battaglin]] |- | align="center" | 2024 (11 maj) | align="center" | 8 | Spoleto > Prati di Tivo | align="center" |152 km (94 milje) |[[Tadej Pogačar|Tadej Pogačar]] |- |} [[Skeda:Prati_di_Tivo_-_cabinovia.JPG|majtas|parapamje| “La Madonnina”, e cila ndodhet 2020 m mbi nivelin e detit”]] Filmi La maestra di sci vitit 1981 kishte skena në Prati di Tivo. == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Artikull me përshkrim të shkurtër]] 9y36c258ay9tc9upxxu3uvuqji1nkfw Diskutim:Balil Gjini 1 405755 3053090 3028821 2026-10-02T18:52:21Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3053090 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Balil Gjini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3028820 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20260106113305/https://alterabooks.com/product/po-e-zi/ për lidhjen https://alterabooks.com/product/po-e-zi/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 gusht 2026 18:01 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Balil Gjini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3053089 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20260106050750/http://agrontufa.com/2023/11/23/midhja-qe-persos-nga-brenda-guasken/ për lidhjen http://agrontufa.com/2023/11/23/midhja-qe-persos-nga-brenda-guasken/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20260106050750/http://agrontufa.com/2023/11/23/midhja-qe-persos-nga-brenda-guasken/ për lidhjen http://agrontufa.com/2023/11/23/midhja-qe-persos-nga-brenda-guasken/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20260106065954/https://biblio.toscana.it/catalogo/record/a_mulliri_qe_bluante_trendafile_gjini_balil për lidhjen https://biblio.toscana.it/catalogo/record/a_mulliri_qe_bluante_trendafile_gjini_balil. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 tetor 2026 20:52 (CEST) 4owhdzvon7s6fqek0jfc3787hfxrrju Algat 0 405812 3053156 3045005 2026-10-02T22:05:14Z InternetArchiveBot 115207 Adding 2 books for [[Wikipedia:Vërtetueshmëria]] (20261002sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 3053156 wikitext text/x-wiki {{Short description|lloj i një grupi të madh dhe të larmishëm organizmash fotosintetikë}} {{Infobox | above = Algat | abovestyle = background:{{taxobox colour|Viridiplantae}}; color:black; | subheader = Organizma që kryejnë fotosintezë oksigjenike, përveç bimëve tokësore | image = [[File:NSW seabed 1.JPG|210px]] | caption = Alga detare duke u rritur në shtratin e detit në ujëra të cekëta | image2 = [[File:Водоросли пресноводного водоема 2.jpg|210px]] | caption2 = Alga mikroskopike njëqelizore dhe koloniale të ujërave të ëmbla | headerstyle = background:{{taxobox colour|Viridiplantae}}; color:black; | labelstyle = background:#dbffdb; color:black; | header1 = Ndarjet tradicionale algale<ref name="Guiry-2024">{{cite journal|first1=Michael D.|last1=Guiry|author-link=Michael D. Guiry|title=How many species of algae are there? A reprise. Four kingdoms, 14 phyla, 63 classes and still growing|journal=Journal of Phycology|date=2024|volume=60|issue=2|pages=214–228|doi=10.1111/jpy.13431|pmid=38245909|doi-access=free|bibcode=2024JPcgy..60..214G|language=en}}</ref><ref>Guiry, M.D. & Guiry, G.M. 2025. ''AlgaeBase''. World-wide electronic publication, University of Galway. <nowiki>https://www.algaebase.org</nowiki>; searched on 25 May 2025.</ref> | label2 = Prokariote | data2 = [[Cyanobacteria]] | label3 = Eukariote (endosimbiozë primare) | data3 = [[Glaucophyte|Glaucophyta]], [[Red algae|Rhodophyta]], [[Prasinodermophyta]], [[Chlorophyta]], [[Charophyta]]* | label4 = Eukariote (endosimbiozë sekondare) | data4 = [[Chlorarachniophyte|Chlorarachniophyta]], [[Chrompodellid|Chromeridophyta]], [[Cryptista]] (pjesërisht), [[Dinoflagellate|Dinoflagellata]], [[Euglenozoa|Euglenophyta]] (pjesërisht), [[Haptophyte|Haptophyta]], [[Ochrophyte|Heterokontophyta]] | data5 = <nowiki>*</nowiki>[[Paraphyly|parafiletike]], përjashton bimët tokësore | header6 = [[#Diversity|Larmia]] | label7 = Të gjalla | data7 = 50.605 specie | label8 = Fosile | data8 = 10.556 specie }} '''Alga''' ose '''algat''' janë çdo lloj i një grupi të madh dhe të larmishëm organizmash [[Fotosinteza|fotosintetikë]]. Nga ky grup përjashtohen bimët tokësore ([[embryophyte|embriofitet]]). Këta organizma variojnë nga [[microalgae|mikroalgat]] mikroskopike njëqelizore (duke përfshirë [[Cianobakteria|cianobakteret]] dhe [[phytoplankton|fitoplanktonin]]) deri te [[Alga e detit|algat detare]], [[Alga e detit|makroalgat]] shumëqelizore që mund të rriten deri në {{convert|50|m}} gjatësi. Shumica e algave janë ujore (veçanërisht detare), dhe disa formojnë [[colony (biology)|koloni]] të bashkuara. Algat e ujërave të ëmbla përfshijnë [[Charophyta]]-n, si p.sh. ''[[Spirogyra]]''-n filamentoze dhe [[stonewort|algat gurore]] të ngjashme me bar. Shumica e algave janë [[Planktoni|plankton]] i bartur pasivisht nga uji, megjithëse disa makroalga kanë [[holdfast (biology)|struktura ngjitëse]] për t'u fiksuar. Algat janë [[Polyphyly|polifiletike]]<ref name="Nabors-2004" /> pasi kanë origjina të shumta evolutive. Megjithëse algat me [[Kloroplasti|kloroplaste]] me dy membrana duket se formojnë një grup [[Paraphyly|parafiletik]] brenda [[clade|kladit]] [[Archaeplastida]], algat e tjera me kloroplaste që kanë tre ose më shumë membrana evoluan nga [[protist|protistë]] që fituan aftësinë fotosintetike pasi gëlltitën arkeoplastidë. [[Chlorophyte|Klorofitet]], [[Algat e kuqe|rodofitet]] (algat e kuqe) dhe [[glaucophyte|glaukofitet]] (algat gri) kanë kloroplaste primare të prejardhura ''drejtpërdrejt'' nga [[endosymbiont|endosimbiontë]] cianobakterialë, ndërsa [[Algat silikate|diatometë]], [[cryptomonad|kriptomonadat]], [[euglenoid|euglenoidet]] dhe [[phaeophyceae|feofitet]] (algat kafe) kanë kloroplaste sekondare të prejardhura nga alga të kuqe ose alga jeshile të endosimbiozuara ''tërthorazi''.<ref>{{cite journal|first1=J. D.|last1=Palmer|first2=D. E.|last2=Soltis|first3=M. W.|last3=Chase|year=2004|title=The plant tree of life: an overview and some points of view|journal=American Journal of Botany|volume=91|issue=10|pages=1437–1445|doi=10.3732/ajb.91.10.1437|pmid=21652302|bibcode=2004AmJB...91.1437P|doi-access=free|language=en}}</ref> Shumica e algave janë organizma njëqelizorë pa rrënjë, gjethe apo kërcell. Shumica janë [[photoautotroph|fotoautotrofë]] dhe [[primary production|prodhuesit parësorë]] kryesorë të [[aquatic ecosystem|ekosistemeve ujore]], megjithëse disa janë miksotrofë që përfitojnë energji metabolike si nga fotosinteza e brendshme, ashtu edhe nga kërkimi i lëndëve ushqyese të jashtme. Disa alga njëqelizore janë kthyer në [[heterotroph|heterotrofë]] ose parazitë, duke u mbështetur tërësisht në burime energjie të jashtme.<ref>Pringsheim, E. G. 1963. ''Farblose Algen. Ein beitrag zur Evolutionsforschung''. Gustav Fischer Verlag, Stuttgart. 471 pp., [[species:Algae#Pringsheim (1963)]].</ref><ref>{{cite journal|last1=Tartar|first1=A.|last2=Boucias|first2=D. G.|last3=Becnel|first3=J. J.|last4=Adams|first4=B. J.|year=2003|title=Comparison of plastid 16S rRNA (rrn 16) genes from Helicosporidium spp.: Evidence supporting the reclassification of Helicosporidia as green algae (Chlorophyta)|journal=International Journal of Systematic and Evolutionary Microbiology|volume=53|pages=1719–1723|doi=10.1099/ijs.0.02559-0|pmid=14657099|issue=Pt 6|doi-access=free|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Figueroa-Martinez|first1=F.|last2=Nedelcu|first2=A. M.|last3=Smith|first3=D. R.|last4=Reyes-Prieto|first4=A.|year=2015|title=When the lights go out: the evolutionary fate of free-living colorless green algae|journal=New Phytologist|volume=206|issue=3|pages=972–982|doi=10.1111/nph.13279|pmid=26042246|pmc=5024002|bibcode=2015NewPh.206..972F|language=en}}</ref> Algat kanë një mekanizëm fotosintetik që rrjedh përfundimisht nga cianobakteret, të cilat prodhojnë [[oxygen|oksigjen]] duke ndarë [[water molecule|molekulat e ujit]], ndryshe nga bakteret fotosintetike. Alga të fosilizuara filamentoze nga pellgu i [[Vindhya]]s janë datuar 1,6 deri në 1,7 miliardë vjet më parë.<ref>{{cite journal|pmid=19416859|year=2009|last1=Bengtson|first1=S.|last2=Belivanova|first2=V.|last3=Rasmussen|first3=B.|last4=Whitehouse|first4=M.|title=The controversial 'Cambrian' fossils of the Vindhyan are real but more than a billion years older|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2009-05-12_106_19/page/7729|volume=106|issue=19|pages=7729–7734|doi=10.1073/pnas.0812460106|pmc=2683128|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|bibcode=2009PNAS..106.7729B|doi-access=free|language=en}}</ref> Për shkak të gamës së gjerë të llojeve të algave, ekziston një gamë po aq e gjerë përdorimesh industriale dhe tradicionale në shoqërinë njerëzore. Praktikat tradicionale të [[seaweed farming|kultivimit të algave detare]] ekzistojnë prej mijëra vitesh dhe kanë tradita të forta në kulturat ushqimore të [[Azia Lindore|Azisë Lindore]]. Aplikimet më moderne të [[algaculture|algakulturës]] i zgjerojnë [[edible seaweed|traditat ushqimore]] për përdorime të tjera, duke përfshirë ushqimin e bagëtive, përdorimin e algave për [[bioremediation|biorimedim]] ose kontroll të ndotjes, shndërrimin e dritës së diellit në [[algae fuel|karburante nga algat]] ose kimikate të tjera të përdorura në procese industriale, si dhe në aplikime mjekësore dhe shkencore. ==Etimologjia== Njëjësi {{lang|la|alga}} është fjala [[Latin|latine]] për "[[Alga e detit|algë deti]]" dhe e ruan atë kuptim në [[Gjuha angleze|anglisht]].<ref>{{cite book|chapter=alga, algae|title=Webster's Third New International Dictionary of the English Language Unabridged with Seven Language Dictionary|volume=1|date=1986|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc|language=en}}</ref> [[Etimologjia]] është e paqartë. Megjithëse disa spekulojnë se lidhet me latinishten {{lang|la|algēre}}, "të kesh ftohtë",<ref>{{cite book|first=Eric|last=Partridge|chapter=algae|title=Origins|url=https://archive.org/details/originsshortetym0000part|url-access=registration|date=1983|publisher=Greenwich House|isbn=978-0-517-41425-5|language=en}}</ref> nuk njihet asnjë arsye për ta lidhur algën e detit me temperaturën. Një burim më i mundshëm është {{lang|la|alliga}}, "lidh, gërshetoj".<ref>{{cite book|title=A Latin Dictionary|chapter=Alga|first1=Charlton T.|last1=Lewis|first2=Charles|last2=Short|location=Oxford|publisher=Clarendon Press|date=1879|chapter-url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0059%3Aalphabetic+letter%3DA%3Aentry+group%3D37%3Aentry%3Dalga|access-date=31 dhjetor 2017|language=en}}</ref> Fjala [[Gjuha greke e lashtë|greke e lashtë]] për "algë deti" ishte {{lang|el|φῦκος}} ({{lang|el-Latn|phŷkos}}), e cila mund të nënkuptonte ose algën e detit (ndoshta algën e kuqe) ose një bojë të kuqe të prejardhur prej saj. [[Romanization of Greek|Latinizimi]], {{lang|la|fūcus}}, nënkuptonte kryesisht skuqësen kozmetike. Etimologjia është e pasigurt, por një kandidat i fortë prej kohësh ka qenë ndonjë fjalë e lidhur me [[Hebraishtja biblike|biblikën]] {{lang|he|פוך}} ({{lang|he-Latn|pūk}}), "bojë" (nëse jo vetë ajo fjalë), një [[Kohl (cosmetics)|hijezues sysh kozmetik]] i përdorur nga [[Egjipti i Lashtë|egjiptianët e lashtë]] dhe banorë të tjerë të Mesdheut lindor. Mund të ishte çdo ngjyrë: e zezë, e kuqe, jeshile ose blu.<ref>{{cite book|first1=Thomas Kelly|last1=Cheyne|first2=John Sutherland|last2=Black|title=Encyclopædia biblica: A critical dictionary of the literary, political and religious history, the archæology, geography, and natural history of the Bible|url=https://books.google.com/books?id=GccVAAAAYAAJ&pg=PA3525|date=1902|publisher=Macmillan Company|page=3525|language=en}}</ref> Studimi i algave quhet më së shpeshti [[phycology|fikologji]] termi [[wikt:algology|algologji]] po del jashtë përdorimit.<ref>{{cite book|title=Phycology|chapter=Basic characteristics of the algae|date=2008|pages=3–30|doi=10.1017/CBO9780511812897.002|isbn=978-0-521-68277-0|language=en}}</ref> ==Përshkrimi== [[File:Gephyrocapsa oceanica color.jpg|thumb|Mikrografi elektronike me skanim (në ngjyra false) e [[coccolithophore|kokolitoforit]] njëqelizor ''[[Gephyrocapsa]] oceanica'']] Algat janë një grup heterogjen organizmash kryesisht fotosintetikë që prodhojnë oksigjen dhe u mungojnë tiparet riprodhuese dhe kompleksiteti strukturor i bimëve tokësore. Ky koncept përfshin cianobakteret, të cilat janë prokariote, dhe të gjithë [[protist|protistët]] fotosintetikë, të cilët janë eukariotë. Ato përmbajnë [[chlorophyll a|klorofil ''a'']] si pigmentin e tyre kryesor fotosintetik dhe zakonisht banojnë në mjedise ujore.<ref name="Lee-2008">{{cite book|last=Lee|first=Robert Edward|date=2008|title=Phycology|url=https://archive.org/details/phycology00leer_0|url-access=registration|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-36744-8}}</ref><ref name="Graham-2022-1"/> Megjithatë, ka shumë përjashtime nga ky përkufizim. Shumë protistë jofotosintetikë përfshihen në studimin e algave, si p.sh. të afërmit heterotrofikë të [[euglenophyte|euglenofiteve]]<ref name="Graham-2022-1"/> ose numri i madh i specieve të algave pa ngjyrë që kanë humbur klorofilin gjatë evolucionit (p.sh., ''[[Prototheca]]''). Disa specie të veçanta algash tolerojnë habitate tokësore të thata, si dheu, shkëmbinjtë ose shpellat e fshehura nga burimet e dritës, megjithëse ende kanë nevojë për lagështi të mjaftueshme për të qenë aktive.<ref name="Graham-2022-1"/> ===Morfologjia=== [[File:Kelp-forest-Monterey.jpg|thumb|upright|Ekspozita e [[kelp forest|pyllit të kelpit]] në Akuariumin e Gjirit të Montereyt: një tal tredimensional, shumëqelizor]] Algat shfaqin një gamë [[Morphology (biology)|morfologjish]], dhe [[Convergent evolution|konvergjenca]] e tipareve në grupe të palidhura është e zakonshme. Të vetmet grupe që shfaqin [[Thallus|tale]] tredimensionale shumëqelizore janë [[Red algae|algat e kuqe]] dhe [[Brown algae|algat kafe]], si dhe disa [[Chlorophyta|klorofite]].<ref name="Xiao-2004">{{cite journal|last1=Xiao|first1=S.|last2=Knoll|first2=A. H.|last3=Yuan|first3=X.|last4=Pueschel|first4=C. M.|year=2004|title=Phosphatized multicellular algae in the Neoproterozoic Doushantuo Formation, China, and the early evolution of florideophyte red algae|journal=American Journal of Botany|volume=91|issue=2|pages=214–227|doi=10.3732/ajb.91.2.214|pmid=21653378|doi-access=free}}</ref> Rritja apikale kufizohet në nëngrupe të këtyre grupeve: [[Florideophyceae|algat e kuqe florideofite]], lloje të ndryshme kafe, dhe karofitet.<ref name="Xiao-2004" /> Forma e karofiteve është mjaft e ndryshme nga ajo e algave të kuqe dhe kafe, sepse ato kanë nyje të dallueshme, të ndara nga "kërcej" internodalë; vorbulla degësh që kujtojnë [[horsetail|bishtin e kalit]] shfaqen te nyjet.<ref name="Xiao-2004" /> [[Conceptacle|Konceptaklet]] janë një tjetër tipar [[polyphyletic|polifiletik]]; ato shfaqen te [[coralline algae|algat koraline]] dhe [[Hildenbrandiales]], si dhe te algat kafe.<ref name="Xiao-2004" /> Shumica e algave më të thjeshta janë [[flagellate|flagjelate]] ose [[amoeboid|amoeboide]] njëqelizore, por forma koloniale dhe jolëvizëse janë zhvilluar në mënyrë të pavarur në disa nga grupet. Disa nga nivelet organizative më të zakonshme, më shumë se një prej të cilave mund të ndodhin në [[biological life cycle|ciklin jetësor]] të një specieje, janë: * [[Colony (biology)|Koloniale]]: grupe të vogla, të rregullta qelizash lëvizëse * Kapsoide: qeliza individuale jolëvizëse të mbështjella në [[mucilage|mukilazh]] * Kokoide: qeliza individuale jolëvizëse me mure qelizore * Palmeloide: qeliza jolëvizëse të mbështjella në mukilazh * Filamentoze: një varg qelizash jolëvizëse të lidhura, ndonjëherë të degëzuara * Parenkimatoze: qeliza që formojnë një tal me diferencim të pjesshëm indesh Në tre linja, janë arritur nivele edhe më të larta organizimi, me diferencim të plotë indor. Këto janë algat kafe,<ref>{{cite web|url=http://www.ucmp.berkeley.edu/chromista/phaeophyta.html|title=Introduction to the Phaeophyta: Kelps and brown "Algae"|first=Ben|last=Waggoner|publisher=University of California Museum of Palaeontology (UCMP)|date=1994–2008|access-date=19 December 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081221171218/http://www.ucmp.berkeley.edu/chromista/phaeophyta.html|archive-date=21 dhjetor 2008}}</ref> disa prej të cilave mund të arrijnë 50 m gjatësi ([[kelp]])<ref>{{cite book|last=Thomas|first=D. N.|title=Seaweeds|url=https://archive.org/details/seaweeds0000thom_i6s1|date=2002|publisher=The Natural History Museum|location=London|isbn=978-0-565-09175-0}}</ref>—algat e kuqe,<ref>{{cite web|url=http://www.ucmp.berkeley.edu/protista/rhodophyta.html|title=Introduction to the Rhodophyta, the red 'algae'|first=Ben|last=Waggoner|publisher=University of California Museum of Palaeontology (UCMP)|date=1994–2008|access-date=19 December 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081218211021/http://www.ucmp.berkeley.edu/protista/rhodophyta.html|archive-date=18 dhjetor 2008|ref=none}}</ref> dhe algat jeshile.<ref>{{cite web|url=http://www.ucmp.berkeley.edu/greenalgae/greenalgae.html|title=Introduction to the Green Algae|work=berkeley.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20070213103838/http://www.ucmp.berkeley.edu/greenalgae/greenalgae.html|archive-date=13 shkurt 2007|access-date=15 February 2007}}</ref> Format më komplekse gjenden te algat karofite (shih [[Charales]] dhe [[Charophyta]]), në një lineazh që përfundimisht çoi te bimët e larta tokësore. Risia që përcakton këto bimë joalgale është prania e organeve riprodhuese femërore me shtresa qelizash mbrojtëse që mbrojnë zigotën dhe embrionin në zhvillim. Për këtë arsye, bimët tokësore quhen [[Embryophyte|embriofite]]. ====Shtresat algale (turfs)==== Termi "shtresë algale" (algal turf) përdoret shpesh, por përkufizohet keq. Shtresat algale janë shtroje të trasha, si qilim, prej algash deti, që mbajnë [[sediment]] dhe konkurrojnë me specie themeluese si [[coral reef|korale]] dhe [[kelp forest#Kelp|kelpe]], dhe zakonisht janë më pak se 15 cm të larta. Një shtresë e tillë mund të përbëhet nga një ose më shumë specie, dhe përgjithësisht mbulon një sipërfaqe në rend të madhësisë prej një metri katror ose më shumë. Disa karakteristika të përbashkëta janë renditur më poshtë:<ref name="Connell-2014" >{{cite journal|url=https://www.researchgate.net/publication/285992380|last1=Connell|first1=Sean|last2=Foster|first2=M.S.|last3=Airoldi|first3=Laura|date=9 janar 2014|title=What are algal turfs? Towards a better description of turfs|journal=Marine Ecology Progress Series|volume=495|pages=299–307|doi=10.3354/meps10513|bibcode=2014MEPS..495..299C|doi-access=free}}</ref> * Algat që formojnë grumbullime të përshkruara si shtresa përfshijnë diatome, cianobaktere, klorofite, feofite dhe rodofite. Shtresat shpesh përbëhen nga specie të shumta në një gamë të gjerë shkallësh hapësinore, por shtresat monospecifike raportohen shpesh.<ref name="Connell-2014" /> * Shtresat mund të jenë shumë të ndryshueshme morfologjikisht në shkallë gjeografike, madje edhe brenda së njëjtës specie në shkallë lokale, dhe mund të jetë e vështirë t'i identifikosh për sa i përket specieve përbërëse.<ref name="Connell-2014" /> * Shtresat janë përkufizuar si alga të shkurtra, por kjo është përdorur për të përshkruar intervale lartësie nga më pak se 0,5 cm deri në më shumë se 10 cm. Në disa rajone, përshkrimet i afroheshin lartësive që mund të quheshin kurora (20 deri 30 cm).<ref name="Connell-2014" /> ===Fiziologjia=== Shumë alga, veçanërisht speciet e [[Characeae]]s,<ref>{{Cite book|last=Tazawa|first=Masashi|chapter-url=https://books.google.com/books?id=iMxH0-q42PkC&pg=PA31|access-date=7 tetor 2012|volume=72|date=2010|publisher=Springer|isbn=978-3-642-13145-5|pages=5–34|doi=10.1007/978-3-642-13145-5_1|title=Progress in Botany 72|chapter=Sixty Years Research with Characean Cells: Fascinating Material for Plant Cell Biology}}</ref> kanë shërbyer si organizma eksperimentalë model për të kuptuar mekanizmat e përshkueshmërisë së ujit nëpër membrana, [[osmoregulation|osmorregullimit]], [[salt tolerance|tolerancës ndaj kripës]], [[cytoplasmic streaming|rrjedhjes citoplazmike]], dhe gjenerimit të [[action potentials|potencialeve të veprimit]]. [[Plant hormones|Hormonet e bimëve]] gjenden jo vetëm te bimët e larta, por edhe te algat.<ref>{{cite journal|last1=Tarakhovskaya|first1=E. R.|last2=Maslov|first2=Yu. I.|last3=Shishova|first3=M. F.|date=prill 2007|title=Phytohormones in algae|journal=Russian Journal of Plant Physiology|volume=54|issue=2|pages=163–170|doi=10.1134/s1021443707020021|bibcode=2007RuJPP..54..163T}}</ref> ===Cikli jetësor=== {{further|Conceptacle}} [[Red algae|Rhodophyta]], [[Chlorophyta]], dhe [[Heterokont]]ophyta, tri ndarjet kryesore algale, kanë cikle jetësore që shfaqin variacion dhe kompleksitet të konsiderueshëm. Në përgjithësi, ekziston një fazë aseksuale ku qelizat e algës janë [[Ploidy|diploide]], një fazë seksuale ku qelizat janë [[haploid|haploide]], e ndjekur nga bashkimi i [[gamete|gameteve]] mashkullore dhe femërore. Riprodhimi aseksual mundëson rritje efikase të popullsisë, por është e mundur më pak variacion. Zakonisht, në riprodhimin seksual të algave njëqelizore dhe koloniale, dy gamete haploide, të specializuara dhe seksualisht të përputhshme, hyjnë në kontakt fizik dhe bashkohen për të formuar një [[zygote|zigotë]]. Për të siguruar një çiftëzim të suksesshëm, zhvillimi dhe lëshimi i gameteve janë shumë të sinkronizuar dhe të rregulluar; feromonet mund të luajnë një rol kyç në këto procese.<ref>{{cite journal|last1=Frenkel|first1=J.|last2=Vyverman|first2=W.|last3=Pohnert|first3=G.|title=Pheromone signaling during sexual reproduction in algae|journal=Plant J.|volume=79|issue=4|pages=632–644|year=2014|pmid=24597605|doi=10.1111/tpj.12496|doi-access=free|bibcode=2014PlJ....79..632F}}</ref> Riprodhimi seksual lejon më shumë variacion dhe ofron përfitimin e riparimit rekombinacional efikas të dëmtimit të ADN-së gjatë [[meiosis|mejozës]], një fazë kyçe e ciklit seksual.<ref>{{cite journal|last1=Bernstein|first1=Harris|last2=Byerly|first2=Henry C.|last3=Hopf|first3=Frederic A.|last4=Michod|first4=Richard E.|title=Genetic Damage, Mutation, and the Evolution of Sex|url=https://archive.org/details/sim_science_1985-09-20_229_4719/page/1277|journal=Science|date=20 shtator 1985|volume=229|issue=4719|pages=1277–1281|doi=10.1126/science.3898363|bibcode=1985Sci...229.1277B|pmid=3898363}}</ref> Megjithatë, riprodhimi seksual është më i kushtueshëm se riprodhimi aseksual.<ref>{{cite journal|last=Otto|first=S. P.|title=The evolutionary enigma of sex|journal=Am. Nat.|volume=174|issue=Suppl 1|pages=S1–S14|year=2009|pmid=19441962|doi=10.1086/599084|bibcode=2009ANat..174S...1O}}</ref> Është treguar se mejoza ndodh në shumë specie të ndryshme algash.<ref>{{cite journal|last1=Heywood|first1=P.|last2=Magee|first2=P. T.|title=Meiosis in protists: Some structural and physiological aspects of meiosis in algae, fungi, and protozoa|journal=Bacteriol Rev|volume=40|issue=1|pages=190–240|year=1976|pmid=773364|pmc=413949|doi=10.1128/MMBR.40.1.190-240.1976}}</ref> ==Klasifikimi== ===Histori e shkurtër=== [[File:Gmelin - Historia Fucorum (Titelblatt).png|thumb|upright |Faqja e titullit të ''Historia Fucorum'' të [[Samuel Gottlieb Gmelin|Gmelin]]-it, e datës 1768]] [[Carl Linnaeus|Linnaeu]]-u, në ''[[Species Plantarum]]'' (1753),<ref>{{cite book|last=Linnæus|first=Caroli|date=1753|title=Species Plantarum|volume=2|page=1131|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/13830#page/573/mode/1up|publisher=Impensis Laurentii Salvii}}</ref> pika fillestare e [[botanical nomenclature|nomenklaturës botanike]] moderne, njohu 14 gjini algash, nga të cilat vetëm katër konsiderohen aktualisht si alga.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=hOa74Hm4zDIC&pg=PA22|title=Textbook of Algae|isbn=978-0-07-451928-8|last1=Sharma|first1=O. P.|date=1 janar 1986|page=22|publisher=Tata McGraw-Hill}}</ref> Në ''[[10th edition of Systema Naturae|Systema Naturae]]'', Linnaeu-u përshkroi gjinitë ''[[Volvox]]'' dhe ''[[Corallina]]'', dhe një specie të ''[[Acetabularia]]'' (si ''[[Madrepora]]''), mes kafshëve. Në vitin 1768, [[Samuel Gottlieb Gmelin]] (1744–1774) botoi ''Historia Fucorum'', punimi i parë i kushtuar algave detare dhe libri i parë mbi [[marine biology|biologjinë detare]] që përdori nomenklaturën binomiale, atëherë të re, të Linnaeut. Ai përfshinte ilustrime të hollësishme të algave të detit mbi fletë të palosura.<ref>{{cite book|last=Gmelin|first=S. G.|date=1768|url=https://books.google.com/books?id=YUAAAAAAQAAJ&q=%22Historia+Fucorum%22|via=Google Books|title=Historia Fucorum|publisher=Ex typographia Academiae scientiarum|location=St. Petersburg}}</ref><ref>{{cite book|last1=Silva|first1=P. C.|last2=Basson|first2=P. W.|last3=Moe|first3=R. L.|date=1996|url=https://books.google.com/books?id=vuWEemVY8WEC&q=%22Historia+Fucorum%22+binomial+nomenclature&pg=PA2|via=Google Books|title=Catalogue of the Benthic Marine Algae of the Indian Ocean|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-91581-7}}</ref> [[William Henry Harvey|W. H. Harvey]] (1811–1866) dhe [[Lamouroux]] (1813)<ref name="Medlin-1997">{{cite journal|first1=Linda K.|last1=Medlin|first2=Wiebe H. C. F.|last2=Kooistra|first3=Daniel|last3=Potter|first4=Gary W.|last4=Saunders|first5=Robert A.|last5=Anderson|year=1997|url=http://epic.awi.de/2100/1/Med1997c.pdf|title=Phylogenetic relationships of the 'golden algae' (haptophytes, heterokont chromophytes) and their plastids|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005084158/http://epic.awi.de/2100/1/Med1997c.pdf|archive-date=5 tetor 2013|journal=Plant Systematics and Evolution|page=188}}</ref> ishin të parët që ndanë algat makroskopike në katër ndarje bazuar në pigmentimin e tyre. Ky është përdorimi i parë i një kriteri biokimik në sistematikën e bimëve. Katër ndarjet e Harvey-t janë: algat e kuqe (Rhodospermae), algat kafe (Melanospermae), algat jeshile (Chlorospermae), dhe Diatomaceae.<ref>{{cite book|last=Dixon|first=P. S.|title=Biology of the Rhodophyta|url=https://archive.org/details/biologyofrhodoph0000dixo|date=1973|publisher=Oliver & Boyd|location=Edinburgh|isbn=978-0-05-002485-0|page=[https://archive.org/details/biologyofrhodoph0000dixo/page/232 232]}}</ref><ref>{{cite book|last=Harvey|first=D.|date=1836|chapter-url=http://img.algaebase.org/pdf/562E38EB0a0fc2A17Eukv24B7E9F/18893.pdf|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://img.algaebase.org/pdf/562E38EB0a0fc2A17Eukv24B7E9F/18893.pdf|archive-date=2022-10-09|url-status=live|access-date=31 dhjetor 2017|title=''Flora hibernica'' comprising the Flowering Plants Ferns Characeae Musci Hepaticae Lichenes and Algae of Ireland arranged according to the natural system with a synopsis of the genera according to the Linnaean system|chapter=Algae|editor-last=Mackay|editor-first=J. T.|pages=157–254}}.</ref> Në atë kohë, algat mikroskopike u zbuluan dhe u raportuan nga një grup tjetër studiuesish (p.sh., [[Otto Friedrich Müller|O. F. Müller]] dhe [[Christian Gottfried Ehrenberg|Ehrenberg]]) që studionin [[Infusoria]]-n (organizma mikroskopikë). Ndryshe nga makroalgat, të cilat shiheshin qartë si bimë, mikroalgat konsideroheshin shpesh kafshë sepse shpesh janë lëvizëse.<ref name="Medlin-1997" /> Edhe mikroalgat jolëvizëse (kokoide) ndonjëherë shiheshin thjesht si faza të ciklit jetësor të bimëve, makroalgave, ose kafshëve.<ref>{{cite journal|last1=Braun|first1=Alex.|title=Algarum Unicellularium Genera nova et minus cognita, præmissis Observationibus de Algis Unicellularibus in genere : New and less known Genera of Unicellular Algæ, preceded by Observations respecting Unicellular Algæ in general|journal=Journal of Cell Science|date=janar 1857|volume=S1-5|issue=17|pages=13–16|doi=10.1242/jcs.s1-5.17.13}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Braun|first1=Alex|title=Translations|journal=Journal of Cell Science|date=prill 1857|volume=S1-5|issue=18|pages=90–96|doi=10.1242/jcs.s1-5.18.90|ref=none}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Braun|first1=Alex|title=Algarum Unicellularium Genera nova et minus cognita, præmissis Observationibus de Algis Unicellularibus in genere|journal=Journal of Cell Science|date=korrik 1857|volume=S1-5|issue=19|pages=143–149|doi=10.1242/jcs.s1-5.19.143|ref=none}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Siebold|first1=C. Th. V.|title=On unicellular plants and animals|journal=Journal of Cell Science|date=prill 1853|volume=S1-1|issue=2|pages=111–121|doi=10.1242/jcs.s1-1.2.111}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Siebold|first1=C. Th. v.|title=On Unicellular Plants and Animals|journal=Journal of Cell Science|date=korrik 1853|volume=S1-1|issue=3|pages=195–206|doi=10.1242/jcs.s1-1.3.195|ref=none}}</ref> Megjithëse është përdorur si kategori taksonomike në disa klasifikime para-darviniane, p.sh., Linnaeu (1753),<ref name="Ragan-2010">{{cite journal|last1=Ragan|first1=Mark|title=On the delineation and higher-level classification of algae|url=https://archive.org/details/sim_european-journal-of-phycology_1998-02_33_1/page/n2|journal=European Journal of Phycology|date=shkurt 1998|volume=33|issue=1|pages=1–15|doi=10.1080/09670269810001736483|bibcode=1998EJPhy..33....1R}}</ref> de Jussieu (1789),<ref name="de Jussieu-1789">{{cite book|last=de Jussieu|first=Antoine Laurent|date=1789|title=Genera plantarum secundum ordines naturales disposita|url=https://archive.org/details/generaplantarums00juss/page/n3/mode/2up|publisher=Parisiis, Apud Viduam Herissant et Theophilum Barrois|page=6}}</ref> Lamouroux (1813), Harvey (1836), Horaninow (1843), Agassiz (1859), Wilson & Cassin (1864),<ref name="Ragan-2010" /> në klasifikime të mëvonshme, "algat" shihen si një grup artificial, polifiletik.<ref name="Khan-2020b">{{harvnb|Khan|Kausar|Jaferi|Drouet|2020|p=1524}}</ref> Gjatë shekullit të 20-të, shumica e klasifikimeve i trajtuan grupet vijuese si ndarje ose klasa algash: [[cyanophyte|cianofitet]], [[rhodophyte|rodofitet]], [[chrysophyte|krizofitet]], [[xanthophyte|ksantofitet]], [[diatom|bacilariofitet]], [[phaeophyte|feofitet]], [[Dinoflagellate#History|pirofitet]] ([[Cryptomonad|kriptofitet]] dhe [[dinophyte|dinofitet]]), [[euglenophyte|euglenofitet]], dhe [[chlorophyte|klorofitet]]. Më vonë, u zbuluan shumë grupe të reja (p.sh., [[Bolidophyceae]]), dhe të tjera u ndanë nga grupet më të vjetra: [[charophyte|karofitet]] dhe [[glaucophyte|glaukofitet]] (nga klorofitet), shumë [[heterokontophyte|heterokontofite]] (p.sh., [[Synurophyceae|sinurofitet]] nga krizofitet, ose [[eustigmatophyte|eustigmatofitet]] nga ksantofitet), [[haptophyte|haptofitet]] (nga krizofitet), dhe [[chlorarachniophyte|klorarakniofitet]] (nga ksantofitet).<ref>{{Cite journal|date=1980|title=Compte rendu du premier colloque de l'association des Diatomistes de Langue Française. Paris, 25 janvier 1980|journal=Cryptogamie. Algologie|volume=1|issue=1|pages=67–74|doi=10.5962/p.308988|bibcode=1980CrypA...1...67.|issn=0181-1568|doi-access=free}}</ref> Me braktisjen e klasifikimit dikotomik bimë-kafshë, shumica e grupeve të algave (ndonjëherë të gjitha) u përfshinë në [[Protist|Protista]], më vonë e braktisur gjithashtu në favor të [[Eukaryota]]-s. Megjithatë, si trashëgimi e skemës më të vjetër të jetës bimore, disa grupe që trajtoheshin edhe si [[protozoa]] në të kaluarën, ende kanë klasifikime të dyfishuara (shih [[ambiregnal protist]]ët).<ref>{{Cite journal|last=Corliss|first=J O|date=1995|title=The ambiregnal protists and the codes of nomenclature: a brief review of the problem and of proposed solutions|url=http://www.biodiversitylibrary.org/part/6717|journal=The Bulletin of Zoological Nomenclature|volume=52|pages=11–17|doi=10.5962/bhl.part.6717|issn=0007-5167|doi-access=free}}</ref> Disa alga parazitare (p.sh., algat jeshile ''[[Prototheca]]'' dhe ''[[Helicosporidium]]'', parazitë të metazoarëve, ose ''[[Cephaleuros]]'', parazitë bimësh) u klasifikuan fillimisht si [[fungi]], [[sporozoan]]e, ose protistë ''[[incertae sedis]]'',<ref>{{cite book|last1=Williams|first1=B. A.|last2=Keeling|first2=P. J.|date=2003|chapter=Cryptic organelles in parasitic protists and fungi|editor-last=Littlewood|editor-first=D. T. J.|title=The Evolution of Parasitism|publisher=Elsevier Academic Press|location=London|page=46|isbn=978-0-12-031754-7|chapter-url=https://books.google.com/books?id=_fAQGEJobT0C&pg=PA46}}</ref> ndërsa të tjera (p.sh., algat jeshile ''[[Phyllosiphon]]'' dhe ''[[Rhodochytrium]]'', parazitë bimësh, ose algat e kuqe ''[[Pterocladiophila]]'' dhe ''Gelidiocolax mammillatus'', parazitë algash të tjera të kuqe, ose dinoflagjelatët ''[[Oodinium]]'', parazitë peshqish) e patën lidhjen e tyre me algat të supozuar që herët. Në raste të tjera, disa grupe u karakterizuan fillimisht si alga parazitare (p.sh., ''[[Chlorochytrium]]''), por më vonë u panë si alga [[endophytic|endofite]].<ref>Round (1981). pp.&nbsp;398–400, {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Rm08AAAAIAAJ&pg=PA398|title=The Ecology of Algae|access-date=6 shkurt 2015|isbn=978-0-521-26906-3|last1=Round|first1=F. E.|date=8 mars 1984|publisher=CUP Archive}}.</ref> Disa baktere filamentoze (p.sh., ''[[Beggiatoa]]'') fillimisht u panë si alga. Për më tepër, grupe si [[apicomplexan]]ët janë gjithashtu parazitë të prejardhur nga paraardhës që kishin plastide, por nuk përfshihen në asnjë grup që tradicionalisht shihet si algë.<ref>{{Cite book|last1=Grabda|first1=Jadwiga|title=Marine fish parasitology: an outline|last2=Grabda|first2=Jadwiga|date=1991|publisher=VCH-Verl.-Ges|isbn=978-0-89573-823-3|location=Weinheim}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Smith|first1=David Roy|last2=Keeling|first2=Patrick J.|date=2016-09-08|title=Protists and the Wild, Wild West of Gene Expression: New Frontiers, Lawlessness, and Misfits|journal=Annual Review of Microbiology|language=en|volume=70|issue=1|pages=161–178|doi=10.1146/annurev-micro-102215-095448|pmid=27359218|issn=0066-4227|doi-access=free}}</ref> ===Larmia taksonomike=== Vlerësimi më i fundit (që nga janari 2024) dokumenton 50.605 specie alge të gjalla dhe 10.556 fosile, sipas bazës së të dhënave online [[AlgaeBase]].{{efn|name=chlorarachniophytes|[[Chlorarachniophytes]] ishin lënë jashtë raportit të specieve të AlgaeBase 2024. Numrat e treguar këtu për rendin [[Chlorarachniales]] u morën nga botimi i 13-të i ''[[Syllabus der Pflanzenfamilien]]'' (2015), ku përmban 8 gjini dhe gjithsej 14 specie.<ref name="Frey-2015">{{cite book|editor-first1=Wolfgang|editor-last1=Frey|title=Syllabus of Plant Families: A. Engler's Syllabus der Pflanzenfamilien. Part 2/1: Photoautotrophic eukaryotic Algae: Glaucocystophyta, Cryptophyta, Dinophyta/Dinozoa, Haptophyta, Heterokontophyta/Ochrophyta, Chlorarachniophyta/Cercozoa, Euglenophyta/Euglenozoa, Chlorophyta, Streptophyta p.p.|chapter=Division Chlorarachniophyta D.J.Hibberd & R.E.Norris / Cercozoa Cavalier-Smith|first1=Hiroshi|last1=Kawai|first2=Takeshi|last2=Nakayama|date=2015|publisher=Gebr. Borntraeger Verlagsbuchhandlung|location=Stuttgart|isbn=978-3-443-01083-6|url=https://www.borntraeger-cramer.com/9783443010836}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Dy gjinitë e mbetura të klorarakniofiteve, ''[[Minorisa]]'' dhe ''[[Rhabdamoeba]]'', kanë nga një specie secila.<ref name="del Campo-2013">{{cite journal|last1=del Campo|first1=Javier|last2=Not|first2=Fabrice|last3=Forn|first3=Irene|last4=Sieracki|first4=Michael E|last5=Massana|first5=Ramon|title=Taming the smallest predators of the oceans|journal=The ISME Journal|date=shkurt 2013|volume=7|issue=2|pages=351–358|doi=10.1038/ismej.2012.85|pmid=22810060|pmc=3554395|doi-access=free|bibcode=2013ISMEJ...7..351D}}</ref><ref name="Shiratori-2023">{{cite journal|last1=Shiratori|first1=Takashi|last2=Ishida|first2=Ken-ichiro|title=Rhabdamoeba marina is a heterotrophic relative of chlorarachnid algae|journal=Journal of Eukaryotic Microbiology|date=mars 2024|volume=71|issue=2|article-number=e13010|doi=10.1111/jeu.13010|pmid=37941507|doi-access=free}}</ref>}}{{efn |Speciet fotosintetike të ''[[Paulinella]]'' të klasifikuara në filumin [[rhizarian|rizarian]] [[Cercozoa]] u lanë gjithashtu jashtë raportit të specieve të AlgaeBase 2024. Njihen katër specie të tilla (që nga gushti 2025)<ref name="Pardasani-2025">{{cite journal|last1=Pardasani|first1=Yash|last2=Palka|first2=Maia V.|last3=Leander|first3=Brian S.|last4=Burki|first4=Fabien|title=Paulinella acadia sp. nov., a New Photosynthetic Species Isolated From a Brackish Beach in British Columbia (Canada)|journal=Journal of Eukaryotic Microbiology|date=shtator 2025|volume=72|issue=5|article-number=e70040|doi=10.1111/jeu.70040|pmid=40820586|pmc=12358764}}</ref> – ''P. chromatophora'', ''P. micropora'', ''P. acadia'', dhe ''P. longichromatophora''. Organeli i tyre fotosintetik, i quajtur 'cianel' ose 'kromatofor', e ka origjinën në një endosimbiozë primare të ndryshme nga ajo e plastideve të algave të tjera.}} Ato klasifikohen në 15 [[phylum|filume]] ose ndarje. Disa filume nuk janë fotosintetikë, përkatësisht [[Picozoa|Picophyta]] dhe [[Rhodelphis|Rhodelphidophyta]], por përfshihen në bazën e të dhënave për shkak të lidhjes së tyre të ngushtë me algat e kuqe.<ref name="Guiry-2024"/><ref>Guiry, M.D. & Guiry, G.M. 2025. ''AlgaeBase''. World-wide electronic publication, University of Galway. <nowiki>https://www.algaebase.org</nowiki>; searched on 4 June 2025.</ref> {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" |[[phylum|filum]] ([[division (botany)|divizion]]) ! rowspan="2" |gjini{{br}}të përshkruara ! colspan="3" |specie të përshkruara |- !të gjalla !fosile !total |- |"[[Charophyta]]" {{small|([[Streptophyta]] pa [[embryophyte|bimët tokësore]])}}|| style="text-align:right" |236 |style="text-align:right" |{{nts|4940}} |style="text-align:right" |704|| style="text-align:right" |{{nts|5644}} |- |[[Chlorarachniophyte|Chlorarachniophyta]]|| style="text-align:right" |10{{efn|name=chlorarachniophytes}} |style="text-align:right"|16{{efn|name=chlorarachniophytes}} |style="text-align:right"|0||style="text-align:right"|16{{efn|name=chlorarachniophytes}} |- |[[Chlorophyta]]|| style="text-align:right" |{{nts|1513}} |style="text-align:right" |{{nts|6851}} |style="text-align:right" |{{nts|1083}}|| style="text-align:right" |{{nts|7934}} |- |[[Chromerida]]|| style="text-align:right" |6 |style="text-align:right" |8 |style="text-align:right" |0|| style="text-align:right" |8 |- |[[Cryptista]] (jo të gjitha speciet janë alga)|| style="text-align:right" |44 |style="text-align:right" |245 |style="text-align:right" |0|| style="text-align:right" |245 |- |[[Cyanobacteria]]|| style="text-align:right" |866 |style="text-align:right" |{{nts|4669}} |style="text-align:right" |{{nts|1054}}|| style="text-align:right" |{{nts|5723}} |- |[[Dinoflagellate|Dinoflagellata]] (Dinophyta)|| style="text-align:right" |710 |style="text-align:right" |{{nts|2956}} |style="text-align:right" |955|| style="text-align:right" |{{nts|3911}} |- |[[Euglenozoa|Euglenophyta]] (jo të gjitha speciet janë alga)|| style="text-align:right" |164 |style="text-align:right" |{{nts|2037}} |style="text-align:right" |20|| style="text-align:right" |{{nts|2057}} |- |[[Glaucophyte|Glaucophyta]]|| style="text-align:right" |8 |style="text-align:right" |25 |style="text-align:right" |0|| style="text-align:right" |25 |- |[[Haptophyte|Haptophyta]]|| style="text-align:right" |391 |style="text-align:right" |517 |style="text-align:right" |1205|| style="text-align:right" |{{nts|1722}} |- |[[Ochrophyte|Heterokontophyta]]|| style="text-align:right" |{{nts|1781}} |style="text-align:right" |{{nts|21052}} |style="text-align:right" |{{nts|2262}}|| style="text-align:right" |{{nts|23314}} |- |[[Picozoa]]|| style="text-align:right" |1 |style="text-align:right" |1 |style="text-align:right" |0|| style="text-align:right" |1 |- |[[Prasinodermophyta]]|| style="text-align:right" |5 |style="text-align:right" |10 |style="text-align:right" |0|| style="text-align:right" |10 |- |[[Rhodelphis|Rhodelphidia]]|| style="text-align:right" |1 |style="text-align:right" |2 |style="text-align:right" |0|| style="text-align:right" |2 |- |[[Red algae|Rhodophyta]]|| style="text-align:right" |{{nts|1094}} |style="text-align:right" |{{nts|7276}} |style="text-align:right" |278|| style="text-align:right" |{{nts|7554}} |- |''[[Incertae sedis]]'' fosile|| style="text-align:right" |887 |style="text-align:right" |0 |style="text-align:right" |{{nts|2995}} |style="text-align:right" |{{nts|2995}} |- ! style = "text-align:left" | Totali!! style="text-align:right" |{{nts|7717}}!!style="text-align:right" |{{nts|50605}}!!style="text-align:right" |{{nts|10556}}!! style="text-align:right" |{{nts|61161}} |} Filumet e ndryshme algale mund të dallohen sipas disa tipareve biologjike. Ato kanë morfologji të dallueshme, pigmentim fotosintetik, produkte ruajtjeje, përbërje të murit qelizor,<ref name="Graham-2022-1"/> dhe mekanizma të përqendrimit të karbonit.<ref name="Graham-2022-2">{{cite book|chapter=Chapter 2. The Roles of Algae in Biochemistry|title=Algae|first1=Linda E.|last1=Graham|first2=James M.|last2=Graham|first3=Lee W.|last3=Wilcox|first4=Martha E.|last4=Cook|publisher=LJLM Press|date=2022|edition=4th|isbn=978-0-9863935-4-9}}</ref> Disa filume kanë struktura qelizore unike.<ref name="Graham-2022-1">{{cite book|chapter=Chapter 1. Introduction to the Algae|title=Algae|first1=Linda E.|last1=Graham|first2=James M.|last2=Graham|first3=Lee W.|last3=Wilcox|first4=Martha E.|last4=Cook|publisher=LJLM Press|date=2022|edition=4th|isbn=978-0-9863935-4-9|ref=none}}</ref> ===Algat prokariote=== {{multiple image |align=right |direction=vertical |width=200 |image1=ThallesDeNostoc_Macro.jpg |image2=Nostoc commune kp.jpeg |caption2=Fotografi makro dhe mikroskopike të ''[[Nostoc]]'', gjinia më e zakonshme e cianobakteve.<ref name="Fidor-2019">{{Cite journal|last1=Fidor|first1=Anna|last2=Konkel|first2=Robert|last3=Mazur-Marzec|first3=Hanna|date=29 shtator 2019|title=Bioactive Peptides Produced by Cyanobacteria of the Genus Nostoc: A Review|journal=Marine Drugs|volume=17|issue=10|page=561|doi=10.3390/md17100561|pmid=31569531|pmc=6835634|bibcode=2019MarDr..17..561F|issn=1660-3397|doi-access=free}}</ref> }} Mes prokarioteve, pesë grupe kryesore baktesh kanë evoluar aftësinë për të bërë fotosintezë, duke përfshirë [[heliobacteria|heliobakteret]], bakteret [[green sulfur bacteria|e squfurit jeshil]] dhe [[green nonsulfur bacteria|jeshile pa squfur]], dhe [[proteobacteria|proteobakteret]].<ref name="Gupta-2003">{{cite journal|last1=Gupta|first1=Radhey S.|title=Evolutionary relationships among photosynthetic bacteria|url=https://archive.org/details/photosynthesis-research_2003_76_1-3/page/173|journal=Photosynthesis Research|date=prill 2003|volume=76|issue=1–3|pages=173–183|doi=10.1023/A:1024999314839|pmid=16228576|bibcode=2003PhoRe..76..173G}}</ref> Megjithatë, i vetmi lineazh ku ka evoluar [[oxygenic photosynthesis|fotosinteza oksigjenike]] është te [[cyanobacteria|cianobakteret]],<ref name="Castenholz-2015">{{cite book|last1=Castenholz|first1=Richard W.|title=Bergey's Manual of Systematics of Archaea and Bacteria|chapter=Oxygenic Photosynthetic Bacteria|date=2015|page=1|doi=10.1002/9781118960608.cbm00020|isbn=978-1-118-96060-8}}</ref> shpesh të njohura si alga blu-jeshile për shkak të ngjyrës së tyre blu-jeshile (cian).<ref name="Graham-2022-6">{{cite book|chapter=Chapter 6. Cyanobacteria|title=Algae|first1=Linda E.|last1=Graham|first2=James M.|last2=Graham|first3=Lee W.|last3=Wilcox|first4=Martha E.|last4=Cook|publisher=LJLM Press|date=2022|edition=4th|isbn=978-0-9863935-4-9|ref=none}}</ref> Ato klasifikohen si [[phylum|filumi]] Cyanobacteriota ose Cyanophyta. Megjithatë, ky filum përfshin gjithashtu dy klasa baktesh jofotosintetike: [[Melainabacteria]]<ref name="Matheus Carnevali-2019">{{cite journal|last1=Matheus Carnevali|first1=Paula B.|last2=Schulz|first2=Frederik|last3=Castelle|first3=Cindy J.|last4=Kantor|first4=Rose S.|last5=Shih|first5=Patrick M.|last6=Sharon|first6=Itai|last7=Santini|first7=Joanne M.|last8=Olm|first8=Matthew R.|last9=Amano|first9=Yuki|last10=Thomas|first10=Brian C.|last11=Anantharaman|first11=Karthik|last12=Burstein|first12=David|last13=Becraft|first13=Eric D.|last14=Stepanauskas|first14=Ramunas|last15=Woyke|first15=Tanja|last16=Banfield|first16=Jillian F.|title=Hydrogen-based metabolism as an ancestral trait in lineages sibling to the Cyanobacteria|journal=Nature Communications|date=28 janar 2019|volume=10|issue=1|article-number=463|doi=10.1038/s41467-018-08246-y|pmid=30692531|pmc=6349859|doi-access=free|bibcode=2019NatCo..10..463M}}</ref> (të quajtura gjithashtu Vampirovibrionia<ref name="Soo-2019"/> ose Vampirovibrionophyceae)<ref name="Strunecký-2023">{{cite journal|last1=Strunecký|first1=Otakar|last2=Ivanova|first2=Anna Pavlovna|last3=Mareš|first3=Jan|title=An updated classification of cyanobacterial orders and families based on phylogenomic and polyphasic analysis|journal=Journal of Phycology|date=shkurt 2023|volume=59|issue=1|pages=12–51|doi=10.1111/jpy.13304|pmid=36443823|bibcode=2023JPcgy..59...12S}}</ref> dhe Sericytochromatia<ref name="Soo-2017"/> (të njohura gjithashtu si Blackallbacteria).<ref name="Pinevich-2021">{{cite journal|last1=Pinevich|first1=Alexander|last2=Averina|first2=Svetlana|date=2021|title=New life for old discovery: amazing story about how bacterial predation on ''Chlorella'' resolved a paradox of dark cyanobacteria an gave the key to early history of oxygenic photosynthesis and aerobic respiration|journal=Protistology|volume=15|issue=3|pages=107–126|doi=10.21685/1680-0826-2021-15-3-2|doi-access=free}}</ref> Një klasë e tretë përmban ato fotosintetike, të njohura si [[Cyanophyceae]]<ref name="Strunecký-2023"/> (të quajtura gjithashtu Cyanobacteriia<ref name="Soo-2019">{{cite journal|last1=Soo|first1=Rochelle M.|last2=Hemp|first2=James|last3=Hugenholtz|first3=Philip|title=Evolution of photosynthesis and aerobic respiration in the cyanobacteria|journal=Free Radical Biology and Medicine|date=gusht 2019|volume=140|pages=200–205|doi=10.1016/j.freeradbiomed.2019.03.029|pmid=30930297}}</ref> ose Oxyphotobacteria).<ref name="Soo-2017">{{cite journal|last1=Soo|first1=Rochelle M.|last2=Hemp|first2=James|last3=Parks|first3=Donovan H.|last4=Fischer|first4=Woodward W.|last5=Hugenholtz|first5=Philip|title=On the origins of oxygenic photosynthesis and aerobic respiration in Cyanobacteria|journal=Science|volume=355|issue=6332|date=31 mars 2017|issn=0036-8075|doi=10.1126/science.aal3794|doi-access=free|pages=1436–1440|pmid=28360330|bibcode=2017Sci...355.1436S}}</ref> Si baktere, qelizave të tyre u mungojnë [[organelle|organelet]] e mbështjella me membranë, me përjashtim të [[thylakoid|tilakoideve]]. Ashtu si algat e tjera, cianobakteret kanë klorofil ''a'' si pigmentin e tyre kryesor fotosintetik. Pigmentet e tyre ndihmëse përfshijnë [[phycobilin|fikobiline]] (fikoeritrobilinë dhe fikocianobilinë), [[carotenoid|karotenoide]], dhe në disa raste, klorofile ''b'', ''d'', ose ''f'', përgjithësisht të shpërndara në [[phycobilisome|fikobilisome]] të gjetura në sipërfaqen e tilakoideve. Ato shfaqin një larmi formash trupore, si qeliza individuale, koloni, dhe filamente të pandara ose të degëzuara. Qelizat e tyre zakonisht mbulohen nga një këllëf [[mucilage|mukilazhi]], dhe kanë gjithashtu një mur tipik qelizor bakterial [[gram-negative|gram-negativ]] të përbërë kryesisht nga [[peptidoglycan|peptidoglikan]]. Ato kanë grimca të ndryshme ruajtjeje, duke përfshirë [[cyanophycin|cianoficinën]] si rezervë aminoacidesh dhe azoti, "niseshtë cianofice" (e ngjashme me [[amylose|amilozën]] e bimëve) për karbohidratet, dhe pika [[lipid droplet|yndyre]]. Enzimat e tyre [[Rubisco]] përqendrohen në [[carboxysome|karboksisome]]. Ato zënë një gamë të larmishme habitatesh ujore dhe tokësore, duke përfshirë mjedise ekstreme nga burimet e nxehta deri te akullnajat polare. Disa janë nëntokësore, duke jetuar përmes [[lithoautotroph|litoautotrofisë]] të bazuar në hidrogjen në vend të fotosintezës.<ref name="Graham-2022-6"/> Tri lineazhe cianobakteresh, ''[[Prochloraceae]]'', ''[[Prochlorothrix]]'' dhe ''[[Prochlorococcus]]'', evoluan në mënyrë të pavarur për të pasur klorofile ''a'' dhe ''b'' në vend të fikobilisomeve. Për shkak të pigmentimit të tyre të ndryshëm, ato u grupuan historikisht në një ndarje të veçantë, [[Prochlorophyta]], pasi ky është pigmentimi tipik i vërejtur te algat jeshile (p.sh., klorofitet). Përfundimisht, ky klasifikim u bë i vjetëruar, pasi është një grupim polifiletik.<ref name="Sciuto-2015">{{cite journal|last1=Sciuto|first1=Katia|last2=Moro|first2=Isabella|title=Cyanobacteria: the bright and dark sides of a charming group|journal=Biodiversity and Conservation|date=prill 2015|volume=24|issue=4|pages=711–738|doi=10.1007/s10531-015-0898-4|bibcode=2015BiCon..24..711S}}</ref><ref name="Singh-2021">{{cite journal|last1=Singh|first1=Kamaldeep|title=Salient features of Protochlorophyta|journal=Innovative Research Thoughts|date=30 dhjetor 2021|volume=7|issue=4|pages=70–77|url=https://irt.shodhsagar.com/index.php/j/article/view/1068}}</ref> Cianobakteret përfshihen si alga nga shumica e burimeve fikologjike<ref name="Lee-2008"/><ref name="Graham-2022-1"/><ref name="Guiry-2024"/> dhe nga [[International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants|Kodi Ndërkombëtar i Nomenklaturës për algat, kërpudhat dhe bimët]],<ref name="ShenzhenCode">{{Cite book|editor-last1=Turland|editor-first1=Nicholas J.|editor-last2=Wiersema|editor-first2=John H.|editor-last3=Barrie|editor-first3=Fred R.|editor-last4=Greuter|editor-first4=Werner|editor-last5=Hawksworth|editor-first5=David L.|editor-last6=Herendeen|editor-first6=Patrick S.|editor-last7=Knapp|editor-first7=Sandra|editor-last8=Kusber|editor-first8=Wolf-Henning|editor-last9=Li|editor-first9=De-Zhu|editor-last10=Marhold|editor-first10=Karol|editor-last11=May|editor-first11=Tom W.|editor-last12=McNeill|editor-first12=John|editor-last13=Monro|editor-first13=Anna M.|editor-last14=Prado|editor-first14=Jefferson|editor-last15=Price|editor-first15=Michelle J.|editor-last16=Smith|editor-first16=Gideon F.|date=2018|title=International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants (Shenzhen Code) adopted by the Nineteenth International Botanical Congress Shenzhen, China, July 2017|series=Regnum Vegetabile|volume=159|location=Glashütten|publisher=Koeltz Botanical Books|doi=10.12705/Code.2018|doi-access=free|hdl=10141/622572|isbn=978-3-946583-16-5|url=http://www.iapt-taxon.org/nomen/main.php|access-date=2025-05-21|quote=The provisions of this Code apply to all organisms traditionally treated as algae, fungi, or plants, whether fossil or non-fossil, including blue-green algae (''Cyanobacteria'')|quote-page=Preamble, paragraph 8|no-pp=yes}}</ref> megjithëse pak autorë i përjashtojnë ato nga përkufizimi i algave dhe e rezervojnë termin vetëm për eukariotët.<ref name="Nabors-2004">{{cite book|last=Nabors|first=Murray W.|title=Introduction to Botany|date=2004|publisher=Pearson Education, Inc|location=San Francisco|isbn=978-0-8053-4416-5|url=https://archive.org/details/introductiontobo0000nabo/page/386/mode/2up|url-access=registration}}</ref><ref>{{cite dictionary|editor-last=Allaby|editor-first=M.|date=1992|title=The Concise Dictionary of Botany|publisher=Oxford University Press|entry=Alga|url=https://archive.org/details/conciseoxforddic00mich/page/14/mode/2up|url-access=registration}}</ref> ===Algat eukariote=== {{see also|Protist}} Algat eukariote përmbajnë [[chloroplast|kloroplaste]] të ngjashme në strukturë me cianobakteret. Kloroplastet përmbajnë [[DNA|ADN]] rrethor si ai i cianobakteve dhe interpretohen si përfaqësues të cianobakteve endosimbiotike të reduktuara. Megjithatë, origjina e saktë e kloroplasteve ndryshon mes lineazheve të veçanta të algave, duke pasqyruar përvetësimin e tyre gjatë ngjarjeve të ndryshme endosimbiotike. Shumë grupe përmbajnë disa anëtarë që nuk janë më fotosintetikë. Disa ruajnë plastide, por jo kloroplaste, ndërsa të tjera i kanë humbur plastidet tërësisht.<ref>{{cite journal|last1=Sato|first1=Naoki|title=Are Cyanobacteria an Ancestor of Chloroplasts or Just One of the Gene Donors for Plants and Algae?|journal=Genes|date=27 maj 2021|volume=12|issue=6|page=823|doi=10.3390/genes12060823|doi-access=free|pmid=34071987|pmc=8227023|bibcode=2021Genes..12..823S|issn=2073-4425}}</ref> ====Algat primare==== {{see also|Symbiogenesis}} Algat primare janë ato me "kloroplaste primare", d.m.th. kloroplaste me dy membrana, të evoluara përmes një ngjarjeje të vetme [[symbiogenesis|simbiogjenetike]] me një [[carboxysome#Beta-carboxysomes|β]]-[[cyanobacterium|cianobakter]] endosimbiont që në 1,6 [[bya|Gvj]] gjatë [[Mesoproterozoic|Mezoproterozoikut]].<ref name="Rafatazmia">{{cite journal|doi=10.1371/journal.pbio.2000735|pmid=28291791|pmc=5349422|title=Three-dimensional preservation of cellular and subcellular structures suggests 1.6 billion-year-old crown-group red algae|journal=PLOS Biology|volume=15|issue=3|article-number=e2000735|year=2017|last1=Bengtson|first1=Stefan|last2=Sallstedt|first2=Therese|last3=Belivanova|first3=Veneta|last4=Whitehouse|first4=Martin|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Chen|first1=K.|last2=Miao|first2=L.|last3=Zhao|first3=F.|last4=Zhu|first4=M.|title=Carbonaceous macrofossils from the early Mesoproterozoic Gaoyuzhuang Formation in the Yanshan Range, North China|year=2023|journal=Precambrian Research|volume=392|article-number=107074|doi=10.1016/j.precamres.2023.107074|bibcode=2023PreR..39207074C}}</ref> Këto alga grupohen kryesisht në [[clade|kladin]] [[Archaeplastida]] (që do të thotë "plastid i lashtë"), i cili përfshin grupet kryesore [[Viridiplantae]] (algat jeshile ''[[sensu lato]]'' dhe të gjitha bimët tokësore) dhe [[Rhodophyta]] (algat e kuqe), si dhe grupin e vogël [[Glaucophyta]] (algat gri). Kloroplastet e algave të kuqe kanë klorofil ''[[chlorophyll a|a]]'' dhe ''[[chlorophyll c|c]]'' (shpesh) dhe [[phycobilin|fikobiline]], me ruajtje niseshteje jashtë-plastidike; kloroplastet e algave jeshile kanë klorofil ''a'' dhe ''[[chlorophyll b|b]]'' pa fikobiline, me ruajtje niseshteje brenda-plastidike; ndërsa kloroplastet e algave gri kanë klorofile të ngjashme me algat e kuqe, por me një shtresë të jashtme [[peptidoglycan|peptidoglikani]]. Bimët tokësore ([[embryophyte|embriofitet]]) kanë pigmentim të ngjashëm me algat jeshile dhe ka të ngjarë të kenë evoluar nga kladi i algave jeshile të ujërave të ëmbla [[Streptophyta]], i cili është [[sister taxon|takson vëlla]] i [[Chlorophyta]]s (algat jeshile ''[[sensu stricto]]'') dhe kladit bazal [[Prasinodermophyta]]. Ekziston gjithashtu një grup i vogël [[amoeboid|protistësh amoboidë]] me plastide primare të evoluara përmes një origjine të ndryshme dhe në një datë shumë më të vonë sesa kloroplastet arkeoplastide. Katër speciet e gjinisë [[euglyphid]] të amebave ''[[Paulinella]]'',<ref name="Pardasani-2025"/> kanë [[cyanobiont|cianobiontë]] (të njohur si [[cyanelle|cianele]]) që kryejnë fotosintezë, ka të ngjarë të kenë origjinën nga endosimbioza e një [[carboxysome#Alpha-carboxysomes|α]]-cianobakteri (ndoshta një anëtar paraardhës i [[Chroococcales]]),<ref>{{cite journal|last1=Gabr|first1=Arwa|last2=Grossman|first2=Arthur R.|last3=Bhattacharya|first3=Debashish|title=''Paulinella'', a model for understanding plastid primary endosymbiosis|journal=Journal of Phycology|date=gusht 2020|volume=56|issue=4|pages=837–843|doi=10.1111/jpy.13003|pmid=32289879|issn=1529-8817|pmc=7734844|bibcode=2020JPcgy..56..837G}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Delaye|first1=Luis|last2=Valadez-Cano|first2=Cecilio|last3=Pérez-Zamorano|first3=Bernardo|title=How Really Ancient Is ''Paulinella Chromatophora''?|journal=PLOS Currents|date=2016|volume=8|doi=10.1371/currents.tol.e68a099364bb1a1e129a17b4e06b0c6b|doi-access=free|pmid=28515968|issn=2157-3999|pmc=4866557}}</ref> rreth 90–140 [[million years ago|Mvj]] gjatë [[Cretaceous|Kretakut]].<ref>{{cite journal|doi=10.1073/pnas.1608016113|title=Gene transfers from diverse bacteria compensate for reductive genome evolution in the chromatophore of ''Paulinella chromatophora''|year=2016|last1=Nowack|first1=Eva C. M.|last2=Price|first2=Dana C.|last3=Bhattacharya|first3=Debashish|last4=Singer|first4=Anna|last5=Melkonian|first5=Michael|last6=Grossman|first6=Arthur R.|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=113|issue=43|pages=12214–12219|pmid=27791007|pmc=5087059|bibcode=2016PNAS..11312214N|doi-access=free}}</ref> ====Algat sekondare==== {{also|Kleptoplasty}} Algat sekondare janë eukariote me "kloroplaste sekondare", d.m.th. ato të evoluara nga [[phagocytosis|fagocitoza]] dhe endosimbioza pasuese e algave primare (kryesisht algave [[green algae|jeshile]] ose [[red algae|të kuqe]]) ose algave të tjera sekondare, duke "vjedhur" kështu aftësinë fotosintetike të endosimbiontëve. Si rezultat, këto alga kanë kloroplaste të rrethuara nga tre ose më shumë membrana, dhe u shfaqën në mënyrë të pavarur në [[protist classification|lineazhe]] të ndryshme protistësh të lidhur larg me njëri-tjetrin. Dy lineazhe algash sekondare, [[chlorarachniophyte|klorarakniofitet]] dhe [[euglenophyte|euglenofitet]], kanë kloroplaste "jeshile" që përmbajnë klorofile ''a'' dhe ''b''.<ref>{{cite book|title=Biology|edition=8|last1=Losos|first1=Jonathan B.|last2=Mason|first2=Kenneth A.|last3=Singer|first3=Susan R.|publisher=McGraw-Hill|date=2007|isbn=978-0-07-304110-0}}</ref> Kloroplastet e tyre janë të rrethuara përkatësisht nga katër dhe tre membrana, dhe ka të ngjarë të jenë ruajtur nga algat jeshile të gëlltitura.<ref name="Bicudo-2016"/><ref>{{cite journal|last1=Kalina|first1=T|title=The origin of chloroplasts and the position of eukaryotic algae in the six- kingdom system of life|journal=Czech Phycology|date=2001|volume=1|issue=1|pages=1–4|url=https://fottea.czechphycology.cz/artkey/fot-200101-0001.php}}</ref><ref>{{cite book|last1=McFadden|first1=Geoffrey I.|last2=Gilson|first2=Paul R.|last3=Hofmann|first3=Claudia J. B.|chapter=Division Chlorarachniophyta|title=Origins of Algae and their Plastids|series=Plant Systematics and Evolution|date=1997|volume=11|pages=175–185|doi=10.1007/978-3-7091-6542-3_10|isbn=978-3-211-83035-2}}</ref> * Klorarakniofitet, që i përkasin filumit [[Cercozoa]], përmbajnë një [[nucleomorph|nukleomorf]] të vogël, i cili është një mbeturinë e bërthamës së algës.<ref>{{cite journal|last1=Ishida|first1=K|last2=Green|first2=B R|last3=Cavalier-Smith|first3=T|title=Diversification of a Chimaeric Algal Group, the Chlorarachniophytes: Phylogeny of Nuclear and Nucleomorph Small-Subunit rRNA Genes|url=https://archive.org/details/sim_molecular-biology-and-evolution_1999-03_16_3/page/321|journal=Molecular Biology and Evolution|date=1999|volume=16|issue=3|pages=321–331|doi=10.1093/oxfordjournals.molbev.a026113}}</ref> * Euglenofitet, që i përkasin filumit [[Euglenozoa]], jetojnë kryesisht në ujëra të ëmbla dhe kanë kloroplaste me vetëm tre membrana. Alga jeshile endosimbiotike mund të jenë përvetësuar përmes [[myzocytosis|mizocitozës]] në vend të fagocitozës.<ref>{{cite journal|last1=Archibald|first1=J. M.|last2=Keeling|first2=P. J.|title=Recycled plastids: A 'green movement' in eukaryotic evolution|url=https://archive.org/details/sim_trends-in-genetics_2002-11_18_11/page/577|journal=Trends in Genetics|volume=18|issue=11|date=nëntor 2002|pages=577–584|doi=10.1016/S0168-9525(02)02777-4|pmid=12414188}}</ref> * Një grup tjetër me endosimbiontë alga jeshile është gjinia e dinoflagjelatëve ''[[Lepidodinium]]'', e cila ka zëvendësuar endosimbiontin e saj origjinal me origjinë alge të kuqe me një me origjinë alge jeshile. Është i pranishëm një nukleomorf, dhe genomi i pritësit ende ka disa gjene alge të kuqe të përvetësuara përmes transferimit endosimbiotik të gjeneve. Gjithashtu, genomi i euglenideve dhe klorarakniofiteve përmban gjene me prejardhje të dukshme nga algat e kuqe.<ref>{{cite journal|doi=10.1016/j.pisc.2015.07.002|volume=6|title=Euglena in time: Evolution, control of central metabolic processes and multi-domain proteins in carbohydrate and natural product biochemistry|year=2015|journal=Perspectives in Science|pages=84–93|last1=O'Neill|first1=Ellis C.|last2=Trick|first2=Martin|last3=Henrissat|first3=Bernard|last4=Field|first4=Robert A.|bibcode=2015PerSc...6...84O|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Ponce-Toledo|first1=Rafael I.|last2=López-García|first2=Purificación|last3=Moreira|first3=David|date=tetor 2019|title=Horizontal and endosymbiotic gene transfer in early plastid evolution|journal=New Phytologist|language=en|volume=224|issue=2|pages=618–624|doi=10.1111/nph.15965|issn=0028-646X|pmc=6759420|pmid=31135958|bibcode=2019NewPh.224..618P}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Ponce-Toledo|first1=Rafael I|last2=Moreira|first2=David|last3=López-García|first3=Purificación|last4=Deschamps|first4=Philippe|date=2018-06-19|title=Secondary Plastids of Euglenids and Chlorarachniophytes Function with a Mix of Genes of Red and Green Algal Ancestry|journal=Molecular Biology and Evolution|volume=35|issue=9|pages=2198–2204|doi=10.1093/molbev/msy121|issn=0737-4038|pmc=6949139|pmid=29924337}}</ref> Grupet e tjera kanë kloroplaste "të kuqe" që përmbajnë klorofile ''a'' dhe ''c'', dhe fikobiline. Forma mund të ndryshojë; ato mund të jenë diskoide, si pllakë, retikulare, në formë kupe, spirale, ose në formë shiriti. Ato kanë një ose më shumë [[pyrenoid|pirenoide]] për të ruajtur proteinën dhe niseshtenë. Ky lloj i fundit klorofili nuk njihet te asnjë prokariot apo kloroplast primar, por ngjashmëritë gjenetike me algat e kuqe sugjerojnë një lidhje atje.<ref>{{cite journal|last1=Janson|first1=Sven|last2=Graneli|first2=Edna|title=Genetic analysis of the psbA gene from single cells indicates a cryptomonad origin of the plastid in Dinophysis (Dinophyceae)|url=https://archive.org/details/sim_phycologia_2003-09_42_5/page/473|journal=Phycologia|date=shtator 2003|volume=42|issue=5|pages=473–477|issn=0031-8884|doi=10.2216/i0031-8884-42-5-473.1|bibcode=2003Phyco..42..473J}}</ref> Në disa nga këto grupe, kloroplasti ka katër membrana, duke ruajtur një nukleomorf te [[cryptomonad|kriptomonadat]], dhe ka të ngjarë të ndajnë një paraardhës të përbashkët të pigmentuar, megjithëse dëshmi të tjera hedhin dyshim mbi faktin nëse [[heterokont]]et, [[Haptophyta]], dhe kriptomonadat janë në të vërtetë më të lidhura ngushtë me njëra-tjetrën sesa me grupe të tjera.<ref>{{cite journal|title=Evaluating Support for the Current Classification of Eukaryotic Diversity|first1=Laura|last1=Wegener Parfrey|author-link1=Laura Wegener Parfrey|first2=Erika|last2=Barbero|first3=Elyse|last3=Lasser|first4=Micah|last4=Dunthorn|first5=Debashish|last5=Bhattacharya|author-link6=David J. Patterson|first6=David J.|last6=Patterson|author-link7=Laura A. Katz|first7=Laura A|last7=Katz|doi=10.1371/journal.pgen.0020220|journal=PLOS Genetics|date=dhjetor 2006|volume=2|issue=12|article-number=e220|pmid=17194223|pmc=1713255|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Burki|first1=F.|last2=Shalchian-Tabrizi|first2=K.|last3=Minge|first3=M.|last4=Skjæveland|first4=Å.|last5=Nikolaev|first5=S. I.|year=2007|title=Phylogenomics Reshuffles the Eukaryotic Supergroups|journal=PLOS ONE|volume=2|issue=8|article-number=e790|doi=10.1371/journal.pone.0000790|pmid=17726520|pmc=1949142|editor-last=Butler|editor-first=Geraldine|bibcode=2007PLoSO...2..790B|display-authors=etal|doi-access=free}}</ref> Kloroplasti tipik i dinoflagjelatëve ka tre membrana, por ekziston larmi e konsiderueshme në kloroplaste brenda grupit, dhe me sa duket kanë ndodhur një numër ngjarjesh endosimbiotike.<ref name="Keeling-2004">{{cite journal|title=Diversity and evolutionary history of plastids and their hosts|first=Patrick J.|last=Keeling|journal=American Journal of Botany|year=2004|volume=91|pages=1481–1493|doi=10.3732/ajb.91.10.1481|issue=10|pmid=21652304|doi-access=free|bibcode=2004AmJB...91.1481K}}</ref> [[Apicomplexa]], një grup parazitësh të lidhur ngushtë, kanë gjithashtu plastide të quajtura [[apicoplast]]e, të cilat nuk janë fotosintetike.<ref name="Keeling-2004" /> [[Chromerida]] janë të afërmit më të ngushtë të apikompleksianëve, dhe disa kanë ruajtur kloroplastet e tyre.<ref name="Moore 2008">{{cite journal|title=A photosynthetic alveolate closely related to apicomplexan parasites|journal=Nature|volume=451|issue=7181|pages=959–963|date=shkurt 2008|pmid=18288187|doi=10.1038/nature06635|author1=Moore RB|author2=Oborník M|author3=Janouskovec J|author4=Chrudimský T|author5=Vancová M|author6=Green DH|author7=Wright SW|author8=Davies NW|author9=Bolch CJ|display-authors=8|last10=Heimann|first10=Kirsten|last11=Šlapeta|first11=Jan|last12=Hoegh-Guldberg|first12=Ove|last13=Logsdon|first13=John M.|last14=Carter|first14=Dee A.|bibcode=2008Natur.451..959M|url=https://figshare.com/articles/journal_contribution/22865645}}</ref> Tri grupet [[alveolate|alveolate]] evoluan nga një paraardhës i përbashkët [[myzozoa]]n që përfitoi kloroplaste.<ref>{{cite journal|first1=J.|last1=Janouškovec|first2=D.V.|last2=Tikhonenkov|first3=F.|last3=Burki|first4=A.T.|last4=Howe|first5=M.|last5=Kolísko|first6=A.P.|last6=Mylnikov|first7=P.J.|last7=Keeling|title=Factors mediating plastid dependency and the origins of parasitism in apicomplexans and their close relatives|journal=PNAS|volume=112|issue=33|pages=10200–10207|doi=10.1073/pnas.1423790112|date=2015|doi-access=free|pmid=25717057|pmc=4547307|bibcode=2015PNAS..11210200J}}</ref> ==Shpërndarja dhe habitati== Shpërndarja e specieve algale është studiuar mjaft mirë që nga themelimi i [[phytogeography|fitogjeografisë]] në mesin e shekullit të 19-të.<ref name="Round-1981">{{cite book|last=Round|first=F. E.|date=1981|title=The ecology of algae|chapter=Chapter 8, Dispersal, continuity and phytogeography|pages=357–361|publisher=CUP Archive|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Rm08AAAAIAAJ&pg=PA398|via=Google Books|isbn=978-0-521-26906-3}}</ref> Algat përhapen kryesisht përmes shpërndarjes së [[spore|sporeve]], në mënyrë analoge me shpërndarjen e bimëve [[cryptogam|kriptogame]] përmes sporeve. Sporet mund të gjenden në një larmi mjedisesh: ujëra të ëmbla dhe detare, ajër, tokë, dhe brenda ose mbi organizma të tjerë.<ref name="Round-1981" /> Nëse një spore do të rritet në një organizëm të pjekur, kjo varet nga specia dhe kushtet mjedisore ku bie spora. Sporet e algave të ujërave të ëmbla shpërndahen kryesisht nga uji rrjedhës dhe era, si dhe nga bartës të gjallë.<ref name="Round-1981" /> Megjithatë, jo të gjitha trupat ujorë mund të mbartin të gjitha speciet e algave, pasi përbërja kimike e disa trupave ujorë kufizon algat që mund të mbijetojnë brenda tyre.<ref name="Round-1981" /> Sporet detare shpesh përhapen nga rrymat oqeanike. Uji i oqeanit paraqet shumë habitate shumë të ndryshme bazuar në temperaturën dhe disponueshmërinë e lëndëve ushqyese, duke rezultuar në zona, rajone dhe provinca fitogjeografike.<ref>Round (1981), p. 362.</ref> Deri në një farë mase, shpërndarja e algave i nënshtrohet ndërprerjeve floristike të shkaktuara nga tipare gjeografike, si [[Antarctica|Antarktida]], distanca të gjata oqeani ose masa të përgjithshme toke. Prandaj, është e mundur të identifikohen specie që ndodhin sipas vendndodhjes, si "algat e Paqësorit" ose "algat e Detit të Veriut". Kur ato ndodhin jashtë vendndodhjeve të tyre, zakonisht është e mundur të supozohet një mekanizëm transporti, si trupat e anijeve. Për shembull, ''[[Ulva reticulata]]'' dhe ''U. fasciata'' udhëtuan nga kontinenti në [[Hawaii|Havai]] në këtë mënyrë. Hartëzimi është i mundur vetëm për specie të përzgjedhura: "ka shumë shembuj të vlefshëm modelesh shpërndarjeje të kufizuara."<ref>Round (1981), p. 357.</ref> Për shembull, ''[[Clathromorphum]]'' është një gjini arktike dhe nuk hartëzohet shumë në jug të asaj zone.{{Where|date=January 2025}}<ref>Round (1981), p. 371.</ref> Megjithatë, shkencëtarët i konsiderojnë të dhënat e përgjithshme si të pamjaftueshme për shkak të "vështirësive për të ndërmarrë studime të tilla."<ref>Round (1981), p. 366.</ref> ===Listat rajonale të algave=== [[File:Taiwan 2009 East Coast ShihTiPing Giant Stone Steps Algae FRD 6581.jpg|thumb|Alga mbi shkëmbinj bregdetarë në [[:zh:石梯坪|Shihtiping]] në [[Taiwan|Tajvan]]]] ''Koleksioni Algal i Herbarit Kombëtar të SHBA-së'' (i vendosur në [[National Museum of Natural History|Muzeun Kombëtar të Historisë Natyrore]]) përbëhet nga rreth 320.500 kampione të thara, të cilat, edhe pse jo shterruese (nuk ekziston asnjë koleksion shterrues), japin një ide të rendit të madhësisë së numrit të specieve algale (ai numër mbetet i panjohur).<ref>{{cite web|title=Algae Herbarium|publisher=National Museum of Natural History, Department of Botany|year=2008|url=http://botany.si.edu/projects/algae/herbarium.htm|access-date=19 dhjetor 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081201112552/http://botany.si.edu/projects/algae/herbarium.htm|archive-date=1 dhjetor 2008|url-status=live}}</ref> Vlerësimet ndryshojnë shumë. Për shembull, sipas një teksti shkollor standard,<ref>John (2002), p. 1.</ref> në [[British Isles|Ishujt Britanikë]], ''UK Biodiversity Steering Group Report'' vlerësoi se ka 20.000 specie algash në MB. Një listë tjetër raporton vetëm rreth 5.000 specie. Lidhur me diferencën prej rreth 15.000 specieve, teksti përfundon: "Do të nevojiten shumë vëzhgime të hollësishme në terren para se të jetë e mundur të jepet një vlerësim i besueshëm i numrit total të specieve ..." Janë bërë edhe vlerësime rajonale dhe për grupe të veçanta: * 5.000–7.200 specie algash të kuqe në mbarë botën<ref>{{cite journal|last1=Guiry|first1=Michael D.|title=How many species of algae are there? A reprise. Four kingdoms, 14 phyla, 63 classes and still growing|journal=Journal of Phycology|date=prill 2024|volume=60|issue=2|pages=214–228|doi=10.1111/jpy.13431|doi-access=free|pmid=38245909|bibcode=2024JPcgy..60..214G|ref=none}}</ref> * "rreth 1.300 në Detet Australiane"<ref>Huisman (2000), p. 25.</ref> * 400 specie algash deti për bregdetin perëndimor të Afrikës së Jugut,<ref>Stegenga (1997).</ref> dhe 212 specie nga bregu i KwaZulu-Natalit.<ref>{{cite book|last=Clerck|first=Olivier|title=Guide to the seaweeds of KwaZulu-Natal|date=2005|publisher=National Botanic Garden of Belgium|isbn=978-90-72619-64-8}}</ref> Disa nga këto janë dublikatë, pasi shtrirja kalon nëpër të dy brigjet, dhe totali i regjistruar është ndoshta rreth 500 specie. Shumica e tyre janë renditur në [[List of seaweeds of South Africa (disambiguation)|Listën e algave të detit të Afrikës së Jugut]]. Këto përjashtojnë fitoplanktonin dhe koralinat kruste. * 669 specie detare nga Kalifornia (SHBA)<ref>Abbott and Hollenberg (1976), p. 2.</ref> * 642 në listën kontrolluese të Britanisë dhe Irlandës<ref>Hardy and Guiry (2006).</ref> e kështu me radhë, por duke iu munguar çdo bazë shkencore apo burim i besueshëm, këto shifra nuk kanë më shumë kredibilitet sesa ato britanike të përmendura më sipër. Shumica e vlerësimeve gjithashtu e lënë jashtë algat mikroskopike, si fitoplanktonin.{{citation needed|date=maj 2025}} ==Ekologjia== [[File:Phytoplankton Bloom in the Barents Sea (Detail) (4971318856).jpg|thumb|left|Lulëzim [[phytoplankton|fitoplanktoni]] në [[Barents Sea|Detin Barenc]]]] Algat janë të dukshme në trupat ujorë, të zakonshme në mjedise tokësore, dhe gjenden në mjedise të pazakonta, si [[Snow algae|mbi borë]] dhe [[Ice algae|akull]]. Algat e detit rriten kryesisht në ujëra detare të cekëta, më pak se {{convert|100|m|abbr=on}} thellësi; megjithatë, disa si ''[[Navicula]] pennata'' janë regjistruar në thellësi {{convert|360|m|abbr=on}}.<ref>Round (1981), p. 176.</ref> Një lloj alge, ''Ancylonema nordenskioeldii'', u gjet në [[Greenland|Groenlandë]] në zona të njohura si 'Zona e Errët', gjë që shkaktoi një rritje të shpejtësisë së shkrirjes së shtresës akullore.<ref>{{cite web|url=https://www.space.com/40266-greenland-dark-zone-gets-darker.html|title=Greenland Has a Mysterious 'Dark Zone' — And It's Getting Even Darker|website=Space.com|date=10 prill 2018}}</ref> E njëjta algë u gjet në [[Italian Alps|Alpet Italiane]], pasi akulli rozë u shfaq në pjesë të akullnajës Presena.<ref>{{cite web|url=https://news.sky.com/story/alpine-glacier-turning-pink-due-to-algae-that-accelerates-climate-change-scientists-say-12022244|title=Alpine glacier turning pink due to algae that accelerates climate change, scientists say|website=Sky News|date=6 korrik 2020}}</ref> Llojet e ndryshme të algave luajnë role të rëndësishme në ekologjinë ujore. Format mikroskopike që jetojnë të pezulluara në kolonën e ujit ([[phytoplankton|fitoplanktoni]]) sigurojnë bazën ushqimore për shumicën e [[food chain|zinxhirëve ushqimorë]] detarë. Në dendësi shumë të larta ([[algal bloom|lulëzime algale]]), këto alga mund të zbehin ngjyrën e ujit dhe të mposhtin në konkurrencë, të helmojnë, ose të mbytin forma të tjera jete.<ref>{{cite journal|last1=Smayda|first1=Theodore J.|title=What is a bloom? A commentary|journal=Limnology and Oceanography|date=korrik 1997|volume=42|issue=5part2|pages=1132–1136|doi=10.4319/lo.1997.42.5_part_2.1132|doi-access=free|bibcode=1997LimOc..42.1132S}}</ref> Algat mund të përdoren si [[indicator organism|organizma indikatorë]] për të monitoruar ndotjen në sisteme të ndryshme ujore.<ref name="Omar-2010">{{cite journal|title=Perspectives on the Use of Algae as Biological Indicators for Monitoring and Protecting Aquatic Environments, with Special Reference to Malaysian Freshwater Ecosystems|first=Wan Maznah Wan|last=Omar|pmc=3819078|journal=Trop Life Sci Res|date=dhjetor 2010|volume=21|issue=2|pages=51–67|pmid=24575199}}</ref> Në shumë raste, metabolizmi algal është i ndjeshëm ndaj ndotësve të ndryshëm. Për këtë arsye, përbërja e specieve të popullatave algale mund të ndryshojë në prani të ndotësve kimikë.<ref name="Omar-2010" /> Për të zbuluar këto ndryshime, algat mund të merren si mostër nga mjedisi dhe të mbahen në laboratorë me relativisht lehtësi.<ref name="Omar-2010" /> Në bazë të habitatit të tyre, algat mund të kategorizohen si: [[Aquatic plant|ujore]] ([[Phytoplankton|planktonike]], [[Benthic zone|bentike]], [[Marine biology|detare]], [[Freshwater ecosystem|ujëra të ëmbla]], [[Lake ecosystem|lentike]], [[River ecosystem|lotike]]),<ref>Necchi Jr., O. (ed.) (2016). ''River Algae''. Springer, {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KptPDAAAQBAJ|title=River Algae|isbn=978-3-319-31984-1|last1=Necchi|first1=Orlando J. R.|date=2 qershor 2016|publisher=Springer}}.</ref> [[Terrestrial plant|tokësore]], [[Aerobiology|ajrore]] (nënajrore),<ref>{{cite book|last=Johansen|first=J. R.|date=2012|title=Diatoms of aerial habitats|editor1-last=Smol|editor1-first=J. P.|editor2-last=Stoermer|editor2-first=E. F.|chapter=The Diatoms: Applications for the Environmental and Earth Sciences|edition=2nd|publisher=Cambridge University Press|pages=465–472|isbn=978-1-139-49262-1|chapter-url=https://books.google.com/books?id=SpuPKw7zZGAC&pg=PA465|via=Google Books}}</ref> [[Lithophyte|litofitike]], [[Halophyte|halofitike]] (ose [[euryhaline|euryhaline]]), [[psammon]], [[Thermophile|termofilike]], [[Psychrophile|kriofilike]], [[epibiont]] ([[Epiphyte|epifitike]], [[epizoic|epizoike]]), [[endosymbiont]] ([[endophytic|endofitike]], endozoike), [[parasitic|parazitare]], [[calcareous|kalcifilike]] ose [[lichen]]ike (fikobiont).<ref>Sharma, O. P. (1986). pp.&nbsp;2–6, [https://books.google.com/books?id=hOa74Hm4zDIC&pg=PA2].</ref> ===Algat simbiotike=== {{see also|Kleptoplasty}} Disa specie algash formojnë [[symbiosis|marrëdhënie simbiotike]] me organizma të tjerë. Në këto simbioza, algat furnizojnë [[photosynthate|fotosintetate]] (substanca organike) te organizmi pritës, i cili ofron mbrojtje për qelizat algale. Organizmi pritës përfton pjesë ose të gjitha nevojat e tij energjetike nga algat.<ref>{{Citation|last1=Yellowlees|first1=David|chapter=Photosynthesis in Symbiotic Algae|date=2003|title=Photosynthesis in Algae|pages=437–455|editor-last=Larkum|editor-first=Anthony W. D.|place=Dordrecht|publisher=Springer Netherlands|language=en|doi=10.1007/978-94-007-1038-2_19|isbn=978-94-007-1038-2|last2=Warner|first2=Mark|editor2-last=Douglas|editor2-first=Susan E.|editor3-last=Raven|editor3-first=John A.}}</ref> Shembuj janë: ====Likenet==== {{Main|Lichen}} [[File:Lichens near Clogher Head (stevefe).jpg|thumb|Likene mbi shkëmbinj në [[Ireland|Irlandë]]]] [[Lichen|Likenet]] përkufizohen nga [[International Association for Lichenology|Shoqata Ndërkombëtare e Likenologjisë]] si "një bashkim i një kërpudhe dhe një simbionti fotosintetik që rezulton në një trup vegjetativ të qëndrueshëm me strukturë specifike".<ref>{{cite book|last1=Brodo|first1=Irwin M.|last2=Sharnoff|first2=Sylvia Duran|last3=Sharnoff|first3=Stephen|last4=Laurie-Bourque|first4=Susan|title=Lichens of North America|url=https://archive.org/details/lichensofnortham0000brod|date=2001|publisher=Yale University Press|location=New Haven|isbn=978-0-300-08249-4|page=[https://archive.org/details/lichensofnortham0000brod/page/8 8]}}</ref> Kërpudhat, ose mikobiontët, janë kryesisht nga [[Ascomycota]], me disa pak nga [[Basidiomycota]]. Në natyrë, ato nuk ndodhin të ndara nga likenet. Nuk dihet kur filluan të bashkoheshin.<ref>{{cite book|last=Pearson|first=Lorentz C.|title=The Diversity and Evolution of Plants|url=https://archive.org/details/diversityevoluti0000pear|date=1995|publisher=CRC Press|isbn=978-0-8493-2483-3|page=[https://archive.org/details/diversityevoluti0000pear/page/221 221]}}</ref> Një ose më shumë<ref>{{Cite journal|last1=Tuovinen|first1=Veera|last2=Ekman|first2=Stefan|last3=Thor|first3=Göran|last4=Vanderpool|first4=Dan|last5=Spribille|first5=Toby|last6=Johannesson|first6=Hanna|date=2019-01-17|title=Two Basidiomycete Fungi in the Cortex of Wolf Lichens|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0960982218316543|journal=Current Biology|volume=29|issue=3|pages=476–483.e5|doi=10.1016/j.cub.2018.12.022|pmid=30661799|bibcode=2019CBio...29E.476T|issn=0960-9822}}</ref> mikobiontë bashkohen me të njëjtën specie fikobiontesh, nga algat jeshile, përveçse alternativisht, mikobionti mund të bashkohet me një specie cianobakteresh (prandaj "fotobiont" është termi më i saktë). Një fotobiont mund të jetë i bashkuar me shumë mikobiontë të ndryshëm ose mund të jetojë në mënyrë të pavarur; për këtë arsye, likenet emërtohen dhe klasifikohen si specie kërpudhash.<ref>Brodo et al. (2001), p. 6: "A species of lichen collected anywhere in its range has the same lichen-forming fungus and, generally, the same photobiont. (A particular photobiont, though, may associate with scores of different lichen fungi)."</ref> Ky bashkim quhet [[morphogenesis|morfogjenezë]] sepse likeni ka një formë dhe aftësi që nuk i zotërojnë vetë speciet simbionte (ato mund të izolohen eksperimentalisht). Fotobionti ndoshta aktivizon gjene të tjera të fjetura te mikobionti.<ref>Brodo et al. (2001), p. 8.</ref> ''[[Trentepohlia (alga)|Trentepohlia]]'' është një shembull i një gjinie alge jeshile të zakonshme në mbarë botën, e cila mund të rritet e vetme ose të likenizohet. Likenet, pra, ndajnë pjesë të habitatit dhe shpesh një pamje të ngjashme me specie të specializuara algash ([[aerophyte|aerofite]]) që rriten mbi sipërfaqe të ekspozuara si trungjet e pemëve dhe shkëmbinjtë, ndonjëherë duke i zbehur ngjyrën.<ref>{{Cite web|title=Lichen, Algae, and Moss on Trees {{!}} University of Maryland Extension|url=https://extension.umd.edu/resource/lichen-algae-and-moss-trees|access-date=2026-05-05|website=extension.umd.edu|language=en}}</ref> ====Simbioza me kafshë==== [[File:Coral Reef.jpg|thumb|Shkëmb korali në [[Florida]]]] [[Coral reef|Shkëmbinjtë koralorë]] grumbullohen nga [[exoskeleton|ekzoskeletet]] gëlqerore të [[marine invertebrate|invertebrorëve detarë]] të rendit [[Scleractinia]] (koralet e gurta). Këto kafshë [[Metabolism|metabolizojnë]] sheqerin dhe oksigjenin për të përftuar energji për proceset e tyre të ndërtimit qelizor, duke përfshirë [[secretion|sekretimin]] e ekzoskeletit, me ujë dhe [[carbon dioxide|dioksid karboni]] si nënprodukte. Dinoflagjelatët (protistë algalë) janë shpesh [[endosymbiont|endosimbiontë]] në qelizat e invertebrorëve detarë koralformues, ku ata përshpejtojnë metabolizmin e qelizës pritëse duke gjeneruar sheqer dhe oksigjen menjëherë të disponueshëm përmes fotosintezës, duke përdorur dritën incidente dhe dioksidin e karbonit të prodhuar nga pritësi. Koralet e gurta ndërtuese të shkëmbinjve ([[hermatypic coral|koralet hermatipike]]) kërkojnë alga endosimbiotike nga gjinia ''[[Symbiodinium]]'' për të qenë në gjendje të shëndetshme.<ref>{{cite book|last=Taylor|first=Dennis L.|editor-last=Goff|editor-first=Lynda J.|title=Algal Symbiosis: A Continuum of Interaction Strategies|date=1983|publisher=CUP Archive|isbn=978-0-521-25541-7|pages=[https://archive.org/details/algalsymbiosisco0000unse/page/19 19]–20|contribution=The coral-algal symbiosis|url-access=registration|url=https://archive.org/details/algalsymbiosisco0000unse}}</ref> Humbja e ''Symbiodinium''-it nga pritësi njihet si [[coral bleaching|zbardhim koralor]], një gjendje që çon në përkeqësimin e një shkëmbi korali. [[Endosymbiont|Alga jeshile endosimbiotike]] jetojnë pranë sipërfaqes së disa [[sponge|sfungjerëve]], për shembull, sfungjerëve-thërrime-buke (''[[Halichondria panicea]]''). Alga mbrohet kështu nga grabitqarët; sfungjeri furnizohet me oksigjen dhe sheqerna që mund të përbëjnë 50 deri 80% të rritjes së sfungjerit në disa specie.<ref>{{cite journal|url=http://uwsp.edu/cnr/UWEXlakes/laketides/vol26-4/vol26-4.pdf|title=Are There Sponges in Your Lake?|first=Susan|last=Knight|journal=Lake Tides|via=UWSP.edu|volume=26|issue=4|pages=4–5|publisher=Wisconsin Lakes Partnership|date=vjeshtë 2001|access-date=4 August 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070702204058/http://www.uwsp.edu/cnr/UWEXlakes/laketides/vol26-4/vol26-4.pdf|archive-date=2 korrik 2007}}</ref> ==Historia evolutive== ===Origjina e fotosintezës oksigjenike=== Algat prokariote, d.m.th. cianobakteret, janë i vetmi grup organizmash ku ka evoluar [[oxygenic photosynthesis|fotosinteza oksigjenike]]. Dëshmia më e vjetër fosile e pakontestuar e cianobakteve daton 2100 milionë vjet më parë,<ref name="Schirrmeister-2013">{{cite journal|vauthors=Schirrmeister BE, de Vos JM, Antonelli A, Bagheri HC|title=Evolution of multicellularity coincided with increased diversification of cyanobacteria and the Great Oxidation Event|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2013-01-29_110_5/page/1791|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=110|issue=5|pages=1791–1796|date=janar 2013|pmid=23319632|pmc=3562814|doi=10.1073/pnas.1209927110|doi-access=free|bibcode=2013PNAS..110.1791S}}</ref> megjithëse [[stromatolite|stromatolitet]], të lidhura me [[biofilm|biofilme]] cianobakteriale, shfaqen që në 3500 milionë vjet më parë në regjistrimin fosil.<ref name="Baumgartner-2019">{{cite journal|last1=Baumgartner|first1=Raphael J.|last2=Van Kranendonk|first2=Martin J.|last3=Wacey|first3=David|last4=Fiorentini|first4=Marco L.|last5=Saunders|first5=Martin|last6=Caruso|first6=Stefano|last7=Pages|first7=Anais|last8=Homann|first8=Martin|last9=Guagliardo|first9=Paul|title=Nano−porous pyrite and organic matter in 3.5-billion-year-old stromatolites record primordial life|journal=Geology|date=nëntor 2019|volume=47|issue=11|pages=1039–1043|doi=10.1130/G46365.1|bibcode=2019Geo....47.1039B|url=https://archimer.ifremer.fr/doc/00637/74900/}}</ref> ===Endosimbioza e parë=== Algat eukariote janë [[polyphyletic|polifiletike]], prandaj origjina e tyre nuk mund të gjurmohet deri te një paraardhës i vetëm hipotetik i përbashkët. Mendohet se ato erdhën në ekzistencë kur cianobaktere [[coccus|kokoide]] fotosintetike u [[phagocytosis|fagocitozuan]] nga një [[unicellular|eukariot]] [[heterotrophic|heterotrofik]] njëqelizor (një protist),<ref name="Reyes-Prieto-2007">{{cite journal|last1=Reyes-Prieto|first1=Adrian|last2=Weber|first2=Andreas P.M.|last3=Bhattacharya|first3=Debashish|title=The Origin and Establishment of the Plastid in Algae and Plants|journal=Annual Review of Genetics|date=dhjetor 2007|volume=41|issue=1|pages=147–168|doi=10.1146/annurev.genet.41.110306.130134|pmid=17600460}}</ref> duke krijuar plastide primare me dy membrana. Besohet se ngjarje të tilla [[symbiogenesis|simbiogjenetike]] (simbiogjeneza primare) kanë ndodhur më shumë se 1,5 miliardë vjet më parë gjatë periudhës [[Calymmian]], herët në [[Boring Billion]], por është e vështirë të gjurmohen ngjarjet kyçe për shkak të hendekut kaq të madh kohor.<ref name="Khan-2020a">{{harvnb|Khan|Kausar|Jaferi|Drouet|2020|p=1524}}</ref> Simbiogjeneza primare krijoi tri ndarje arkeoplastidesh, përkatësisht [[Viridiplantae]] (algat jeshile dhe më vonë bimët), [[Rhodophyta]] (algat e kuqe) dhe [[Glaucophyta]] ("algat gri"), plastidet e të cilave u përhapën më tej në lineazhe të tjera protistësh përmes [[predation|grabitqarizmit]] eukariot-eukariot, gëlltitjeve dhe endosimbiozave pasuese (simbiogjeneza sekondare dhe terciare).<ref name="Khan-2020a"/> Ky proces "kapjeje" dhe "skllavërimi" seriale të qelizave shpjegon larminë e eukarioteve fotosintetike.<ref name="Reyes-Prieto-2007"/> Dëshmia më e vjetër fosile e pakontestuar e algave eukariote është ''[[Bangiomorpha pubescens]]'', një algë e kuqe e gjetur në shkëmbinj rreth 1047 milionë vjet të vjetër.<ref name="Butterfield-2000">{{cite journal|last1=Butterfield|first1=Nicholas J.|title=Bangiomorpha pubescens n. gen., n. sp.: implications for the evolution of sex, multicellularity, and the Mesoproterozoic/Neoproterozoic radiation of eukaryotes|url=https://archive.org/details/sim_paleobiology_summer-2000_26_3/page/386|journal=Paleobiology|date=2000|volume=26|issue=3|pages=386–404|doi=10.1666/0094-8373(2000)026<0386:BPNGNS>2.0.CO;2|bibcode=2000Pbio...26..386B}}</ref><ref name="Gibson-2018">{{cite journal|last1=Gibson|first1=Timothy M.|last2=Shih|first2=Patrick M.|last3=Cumming|first3=Vivien M.|last4=Fischer|first4=Woodward W.|last5=Crockford|first5=Peter W.|last6=Hodgskiss|first6=Malcolm S.W.|last7=Wörndle|first7=Sarah|last8=Creaser|first8=Robert A.|last9=Rainbird|first9=Robert H.|last10=Skulski|first10=Thomas M.|last11=Halverson|first11=Galen P.|title=Precise age of Bangiomorpha pubescens dates the origin of eukaryotic photosynthesis|journal=Geology|date=shkurt 2018|volume=46|issue=2|pages=135–138|doi=10.1130/G39829.1|bibcode=2018Geo....46..135G}}</ref> ===Endosimbiozat e njëpasnjëshme=== [[File:Plastid endosymbiosis-2024_hypothesis.svg|thumb|upright=1.9|Përvetësimet e plastideve nëpër eukariotë, të treguara me shigjeta të ndërprera: blu për plastidet primare të prejardhura drejtpërdrejt nga një cianobakter, dhe të kuqe e jeshile për plastidet sekondare të prejardhura përkatësisht nga algat e kuqe dhe algat jeshile. Shigjetat e kuqe janë vendosur sipas hipotezës së vitit 2024;<ref name="Pietluch-2024"/> mospajtimet me hipotezat e mëparshme janë shënuar me '?'.<ref name="Strassert-2021"/>]] Qasjet e fundit [[genomic|gjenomike]] dhe [[phylogenomic|filogjenomike]] kanë qartësuar ndjeshëm evolucionin e [[genome evolution|gjenomit të plastideve]], lëvizjen [[horizontal gene transfer|horizontale]] të gjeneve endosimbiotike drejt gjenomit bërthamor "pritës", dhe përhapjen e plastideve nëpër [[tree of life (biology)|pemën e jetës]] eukariote.<ref name="Reyes-Prieto-2007"/> Pranohet se si euglenofitet ashtu edhe klorarakniofitet i përftuan kloroplastet e tyre nga klorofite që u bënë endosimbiontë.<ref name="Keeling-2017">{{cite book|last1=Keeling|first1=Patrick J.|title=Handbook of the Protists|chapter=Chlorarachniophytes|date=2017|pages=765–781|doi=10.1007/978-3-319-28149-0_34|isbn=978-3-319-28147-6}}</ref> Në veçanti, kloroplastet e euglenofiteve ndajnë ngjashmërinë më të madhe me gjininë ''[[Pyramimonas]]''.<ref name="Bicudo-2016">{{cite journal|last1=Bicudo|first1=Carlos E. de M.|last2=Menezes|first2=Mariângela|title=Phylogeny and Classification of Euglenophyceae: A Brief Review|journal=Frontiers in Ecology and Evolution|volume=4|date=16 mars 2016|issn=2296-701X|doi=10.3389/fevo.2016.00017|doi-access=free|page=17|bibcode=2016FrEEv...4...17B}}</ref> Megjithatë, ende nuk ka një renditje të qartë se në cilën ndodhën endosimbiozat sekondare dhe terciare për lineazhet "[[chromist|kromiste]]" ([[ochrophyte|okrofitet]], [[Cryptomonad|kriptofitet]], [[haptophyte|haptofitet]] dhe [[myzozoa]]nët).<ref name="Eliáš-2021">{{cite journal|last1=Eliáš|first1=Marek|title=Protist diversity: Novel groups enrich the algal tree of life|journal=Current Biology|date=qershor 2021|volume=31|issue=11|pages=R733–R735|doi=10.1016/j.cub.2021.04.025|pmid=34102125|bibcode=2021CBio...31.R733E}}</ref> Janë propozuar dy modele kryesore për të shpjeguar renditjen, të cilat të dyja pajtohen se kriptofitet i përftuan kloroplastet e tyre nga algat e kuqe. Një model, i hipotezuar në 2014 nga John W. Stiller dhe bashkautorë,<ref name="Stiller-2014">{{cite journal|last1=Stiller|first1=John W.|last2=Schreiber|first2=John|last3=Yue|first3=Jipei|last4=Guo|first4=Hui|last5=Ding|first5=Qin|last6=Huang|first6=Jinling|title=The evolution of photosynthesis in chromist algae through serial endosymbioses|journal=Nature Communications|date=10 dhjetor 2014|volume=5|issue=1|article-number=5764|doi=10.1038/ncomms6764|pmid=25493338|pmc=4284659|doi-access=free|bibcode=2014NatCo...5.5764S}}</ref> sugjeron që një kriptofit u bë plastidi i okrofiteve, të cilat nga ana e tyre u bënë plastidi i mizozoanëve dhe haptofiteve. Modeli tjetër, i sugjeruar nga Andrzej Bodył dhe bashkautorë në 2009,<ref name="Bodył-2009">{{cite journal|last1=Bodył|first1=Andrzej|last2=Stiller|first2=John W.|last3=Mackiewicz|first3=Paweł|title=Chromalveolate plastids: direct descent or multiple endosymbioses?|journal=Trends in Ecology & Evolution|date=mars 2009|volume=24|issue=3|pages=119–121|doi=10.1016/j.tree.2008.11.003|pmid=19200617|bibcode=2009TEcoE..24..119B}}</ref> përshkruan se një kriptofit u bë plastidi si i haptofiteve ashtu edhe i okrofiteve, dhe është një haptofit ai që u bë plastidi i mizozoanëve në vend të kësaj.<ref name="Strassert-2021">{{cite journal|last1=Strassert|first1=Jürgen F. H.|last2=Irisarri|first2=Iker|last3=Williams|first3=Tom A.|last4=Burki|first4=Fabien|title=A molecular timescale for eukaryote evolution with implications for the origin of red algal-derived plastids|journal=Nature Communications|date=25 mars 2021|volume=12|issue=1|article-number=1879|doi=10.1038/s41467-021-22044-z|pmid=33767194|pmc=7994803|doi-access=free|bibcode=2021NatCo..12.1879S}}</ref> Në vitin 2024, një model i tretë nga Filip Pietluch dhe bashkautorë propozoi se kishte pasur dy endosimbioza të pavarura me algat e kuqe: një që originoi plastidet e kriptofiteve (si në modelet e mëparshme), dhe më pas plastidet e haptofiteve; dhe një tjetër që originoi plastidet e okrofiteve, prej nga i përftuan të tyret mizozoanët.<ref name="Pietluch-2024">{{cite journal|last1=Pietluch|first1=Filip|last2=Mackiewicz|first2=Paweł|last3=Ludwig|first3=Kacper|last4=Gagat|first4=Przemysław|title=A New Model and Dating for the Evolution of Complex Plastids of Red Alga Origin|journal=Genome Biology and Evolution|date=3 shtator 2024|volume=16|issue=9: evae192|article-number=evae192|doi=10.1093/gbe/evae192|pmid=39240751|pmc=11413572}}</ref> ===Lidhja me bimët tokësore=== Fosile sporesh të izoluara sugjerojnë se bimët tokësore mund të kenë ekzistuar që 475 milionë vjet më parë (mvj) gjatë periudhës [[Late Cambrian|Kambriane të Vonë]]/[[Early Ordovician|Ordoviciane të Hershme]],<ref>{{cite news|title=When plants conquered land|first=Ivan|last=Noble|date=18 shtator 2003|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/3117034.stm|publisher=BBC|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20061111170428/http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/3117034.stm|archive-date=11 nëntor 2006}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Wellman|first1=C. H.|last2=Osterloff|first2=P. L.|last3=Mohiuddin|first3=U.|year=2003|title=Fragments of the earliest land plants|journal=Nature|volume=425|issue=6955|pages=282–285|doi=10.1038/nature01884|pmid=13679913|bibcode=2003Natur.425..282W|url=http://eprints.whiterose.ac.uk/106/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830194441/http://eprints.whiterose.ac.uk/106/|archive-date=30 gusht 2017}}</ref> nga alga karofite [[sessility (motility)|sesile]] të ujërave të ëmbla të cekëta shumë të ngjashme me ''[[Chara (alga)|Chara]]''-n,<ref name="Kenrick-1997">{{cite book|last1=Kenrick|first1=P.|last2=Crane|first2=P.R.|title=The origin and early diversification of land plants. A cladistic study|url=https://archive.org/details/originearlydiver0000kenr|isbn=978-1-56098-729-1|year=1997|publisher=Smithsonian Institution Press|location=Washington}}</ref> të cilat ka të ngjarë të kenë ngelur në breg kur nivelet e ujit [[riverine|lumor]]/[[lacustrine|liqenor]] ranë gjatë stinëve të thata.<ref name="Raven-2001">{{cite journal|author=Raven, J.A.|author2=Edwards, D.|year=2001|title=Roots: evolutionary origins and biogeochemical significance|journal=Journal of Experimental Botany|volume=52|issue=90001|pages=381–401|doi=10.1093/jexbot/52.suppl_1.381|pmid=11326045|doi-access=free}}</ref> Këto alga karofite ka të ngjarë të kishin zhvilluar tashmë [[Thallus|tale]] filamentoze dhe [[holdfast (biology)|struktura ngjitëse]] që i ngjanin sipërfaqësisht kërcejve dhe rrënjëve të bimëve, dhe ka të ngjarë të kishin një [[alternation of generations|alternim brezash]] izomorfik. Ndoshta ato evoluan rreth 850 mvj<ref name="Knauth-2009">{{cite journal|first1=L. Paul|last1=Knauth|first2=Martin J.|last2=Kennedy|date=2009|title=The late Precambrian greening of the Earth|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2009-08-06_460_7256/page/728|journal=Nature|volume=460|issue=7256|pages=728–732|doi=10.1038/nature08213|pmid=19587681|bibcode=2009Natur.460..728K}}</ref> dhe mund të jetë madje aq herët sa 1 [[Gya (unit)|Gvj]] gjatë fazës së vonë të [[Boring Billion]].<ref name="Strother-2011">{{cite journal|first1=Paul K.|last1=Strother|first2=Leila|last2=Battison|first3=Martin D.|last3=Brasier|first4=Charles H.|last4=Wellman|date=2011|title=Earth's earliest non-marine eukaryotes|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2011-05-26_473_7348/page/505|journal=Nature|volume=473|issue=7348|pages=505–509|doi=10.1038/nature09943|pmid=21490597|bibcode=2011Natur.473..505S}}</ref> == Kultivimi == {{Excerpt|Algaculture}} === Kultivimi i algave detare === {{Excerpt|seaweed farming}} === Bioreaktorët === {{Excerpt|Algae bioreactor|paragraphs=1}} ==Përdorimet== [[File:Algae Harvester.jpg|thumb|Vjelja e algave]] ===Biokarburanti=== {{Main|Algae fuel|Biological hydrogen production|Biohydrogen|Biodiesel|Ethanol fuel|Butanol fuel|Vegetable oil|Biogas|Hydrothermal Liquefaction}} Për të qenë konkurrues dhe të pavarur nga mbështetja e luhatshme e politikave (lokale) në afat të gjatë, biokarburantet duhet të barazojnë ose të kalojnë nivelin e kostos së karburanteve fosile. Këtu, karburantet e bazuara në alga mbajnë premtim të madh,<ref>{{cite journal|last=Chisti|first=Y.|title=Biodiesel from microalgae|journal=Biotechnology Advances|date=maj–qershor 2007|volume=25|issue=3|pages=294–306|pmid=17350212|doi=10.1016/j.biotechadv.2007.02.001}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Yang|first1=Z. K.|last2=Niu|first2=Y. F.|last3=Ma|first3=Y. H.|last4=Xue|first4=J.|last5=Zhang|first5=M. H.|last6=Yang|first6=W. D.|last7=Liu|first7=J. S.|last8=Lu|first8=S. H.|last9=Guan|first9=Y.|last10=Li|first10=H. Y.|title=Molecular and cellular mechanisms of neutral lipid accumulation in diatom following nitrogen deprivation.|journal=Biotechnology for Biofuels|date=4 maj 2013|volume=6|issue=1|page=67|pmid=23642220|doi=10.1186/1754-6834-6-67|pmc=3662598|doi-access=free|bibcode=2013BB......6...67Y}}</ref> të lidhura drejtpërdrejt me potencialin për të prodhuar më shumë biomasë për njësi sipërfaqeje në një vit sesa çdo formë tjetër biomase. Pika e barazpeshës për biokarburantet e bazuara në alga vlerësohet të ndodhë deri në vitin 2025.<ref>{{Cite journal|doi=10.1126/science.1189003|pmid=20705853|bibcode=2010Sci...329..796W|title=An Outlook on Microalgal Biofuels|journal=Science|volume=329|issue=5993|pages=796–799|last1=Wijffels|first1=René H.|last2=Barbosa|first2=Maria J.|year=2010|url=https://research.wur.nl/en/activities/an-outlook-on-microalgal-biofuels-3}}</ref> ===Plehërimi=== {{Further|Seaweed fertiliser}} [[File:Inisheer landscape.jpg|thumb|Kopshte të plehëruara me algë deti në [[Inisheer]]]] Për shekuj me radhë, algat e detit janë përdorur si plehër; [[George Owen of Henllys]], duke shkruar në shekullin e 16-të, u referua algave të bregut në [[South Wales|Uellsin e Jugut]]:<ref>{{cite journal|journal=Journal of the Royal Agricultural Society of England|volume=10|pages=142–143|title=On the Farming of South Wales: Prize Report|first=Clare Sewell|last=Read|author-link=Clare Sewell Read|year=1849|url=https://books.google.com/books?id=UJYEAAAAYAAJ&pg=PA142}}</ref> {{Blockquote|This kind of ore they often gather and lay on great heapes, where it heteth and rotteth, and will have a strong and loathsome smell; when being so rotten they cast on the land, as they do their muck, and thereof springeth good corn, especially barley&nbsp;... After spring-tydes or great rigs of the sea, they fetch it in sacks on horse backes, and carie the same three, four, or five miles, and cast it on the lande, which doth very much better the ground for corn and grass.}} Sot, algat përdoren nga njerëzit në shumë mënyra; për shembull, si [[fertilizer|plehra]], [[soil conditioner|kondicionues toke]], dhe ushqim për bagëti.<ref>{{cite book|last=McHugh|first=Dennis J.|title=A Guide to the Seaweed Industry: FAO Fisheries Technical Paper 441|chapter-url=http://www.fao.org/DOCREP/006/Y4765E/y4765e0c.htm#TopOfPage|date=2003|publisher=Fisheries and Aquaculture Department, Food and Agriculture Organization (FAO) of the United Nations|location=Rome|isbn=978-92-5-104958-7|chapter=9, Other Uses of Seaweeds|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20081228115716/http://www.fao.org/docrep/006/y4765e/y4765e0c.htm#TopOfPage|archive-date=28 dhjetor 2008}}</ref> Speciet ujore dhe mikroskopike kultivohen në rezervuarë ose pellgje të kthjellëta dhe ose vilen, ose përdoren për të trajtuar efluentët e pompuar nëpër pellgje. [[Algaculture|Algakultura]] në shkallë të gjerë është një lloj i rëndësishëm [[aquaculture|akuakulture]] në disa vende. [[Maerl]] përdoret zakonisht si kondicionues toke.<ref>{{cite journal|last1=Wilson|first1=Sian|last2=Blake|first2=Charmaine|last3=Berges|first3=John A|last4=Maggs|first4=Christine A|title=Environmental tolerances of free-living coralline algae (maerl): implications for European marine conservation|url=https://archive.org/details/sim_biological-conservation_2004-11_120_2/page/279|journal=Biological Conservation|date=nëntor 2004|volume=120|issue=2|pages=279–289|doi=10.1016/j.biocon.2004.03.001|bibcode=2004BCons.120..279W}}</ref> ===Industria ushqimore=== {{See also|Edible seaweed|Algae powder}} [[File:Dulse.JPG|thumb|Dulse, një lloj alge deti e ngrënshme]] Algat përdoren si ushqim në shumë vende: [[China|Kina]] konsumon më shumë se 70 specie, duke përfshirë ''[[fat choy (vegetable)|fat choy]]''-n, një cianobakter i konsideruar perime; [[Japan|Japonia]], mbi 20 specie si ''[[nori]]'' dhe ''[[aonori]]'';<ref>{{cite book|last1=Mondragón|first1=Jennifer|last2=Mondragón|first2=Jeff|title=Seaweeds of the Pacific Coast|url=https://archive.org/details/seaweedsofpacifi0000mond|date=2003|publisher=Sea Challengers Publications|location=Monterey, California|isbn=978-0-930118-29-7}}</ref> [[Ireland|Irlanda]], ''[[dulse]]''; [[Chile|Kili]], ''[[cochayuyo]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.algaebase.org/speciesdetail.lasso?species_id=11752&sk=0&from=results&-session=abv3:51909EC30802716127sVj3EDC9C7|publisher=AlgaeBase|title=Durvillaea antarctica (Chamisso) Hariot}}</ref> ''[[Porphyra umbilicalis|Laver]]''-i përdoret për të bërë ''[[laverbread]]'' në [[Wales|Uells]], ku njihet si {{lang|cy|bara lawr}}. Në [[Korea]], ''[[green laver]]''-i përdoret për të bërë {{lang|ko-Latn|[[Gim (Korean food)|gim]]}}.<ref>{{Cite web|title=Laver Archives|url=https://kimchimari.com/ingredient/laver/|access-date=2024-12-15|website=Kimchimari|language=en-US}}</ref> Tri forma algash të përdorura si ushqim: * ''[[Chlorella]]'': Ky lloj alge gjendet në ujëra të ëmbla dhe përmban pigmente [[photosynthetic|fotosintetike]] në [[chloroplast|kloroplastet]] e saj.<ref>{{cite web|title=Clorella Description and Uses|url=https://www.britannica.com/science/Chlorella|website=Britannica|access-date=27 korrik 2025|ref=1}}</ref> * [[Klamath Lake AFA|Klamath AFA]]: Një nënspecie e Aphanizomenon flos-aquae e gjetur e egër në shumë trupa uji në mbarë botën, por e vjelë vetëm nga [[Upper Klamath Lake]], Oregon.<ref>{{cite web|title=AFA|url=https://klamathafa.com/afa|website=Klamathafa|access-date=27 korrik 2025|ref=2}}</ref> * ''[[Spirulina (genus)|Spirulina]]'': E njohur ndryshe si cianobakter (një [[prokaryote|prokariot]] ose "algë blu-jeshile")<ref>{{cite web|last1=Brown|first1=Wyatt|last2=Jantz|first2=Katie|last3=Milazzo|first3=Nick (fact checker)|title=Spirulina|url=https://examine.com/supplements/spirulina/research/|website=Examine|access-date=27 korrik 2025|ref=3|archive-date=17 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240717190528/https://examine.com/supplements/spirulina/research/|url-status=dead}}</ref> Vajrat nga disa alga kanë nivele të larta [[unsaturated fatty acid|acidesh yndyrore të pangopura]]. Disa varietete algash të preferuara nga [[vegetarianism|vegjetarianizmi]] dhe [[veganism|veganizmi]] përmbajnë acidet yndyrore thelbësore [[omega-3 fatty acid|omega-3]] me zinxhir të gjatë, [[docosahexaenoic acid|acidin dokozaheksaenoik]] (DHA) dhe [[eicosapentaenoic acid|acidin eikozapentaenoik]] (EPA).<ref name=":0">{{Cite web|date=2013-05-22|title=Vegetarian EPA DHA and Essential Fats|url=http://vegetarian-dha-epa.co.uk/|access-date=2024-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130522103010/http://vegetarian-dha-epa.co.uk/|archive-date=22 maj 2013}}</ref> Vaji i peshkut përmban acide yndyrore omega-3, por burimi origjinal janë algat (mikroalgat në veçanti), të cilat hahen nga jeta detare si [[copepod|kopepodët]] dhe kalojnë lart nëpër zinxhirin ushqimor.<ref name=":0" /> [[Pigment|Pigmentet]] natyrale ([[carotenoid|karotenoidet]] dhe klorofilet) të prodhuara nga algat mund të përdoren si alternativa ndaj [[dye|bojrave]] kimike dhe agjentëve ngjyrues.<ref>{{cite book|last1=Arad|first1=Shoshana|last2=Spharim|first2=Ishai|editor-last=Altman|editor-first=Arie|title=Agricultural Biotechnology|series=Books in Soils, Plants, and the Environment|volume=61|date=1998|publisher=CRC Press|isbn=978-0-8247-9439-2|page=638|contribution=Production of Valuable Products from Microalgae: An Emerging Agroindustry}}</ref> Prania e disa pigmenteve individuale algale, së bashku me raporte specifike të përqendrimit të pigmenteve, është specifike për taksonin: analiza e përqendrimeve të tyre me metoda të ndryshme analitike, veçanërisht [[high-performance liquid chromatography|kromatografia e lëngshme me performancë të lartë]], mund të ofrojë kështu një kuptim të thellë të përbërjes taksonomike dhe bollëkut relativ të popullatave natyrore të algave në mostra uji deti.<ref>{{cite journal|first1=C.|last1=Rathbun|first2=A.|last2=Doyle|first3=T.|last3=Waterhouse|date=qershor 1994|title=Measurement of Algal Chlorophylls and Carotenoids by HPLC|url=http://bats.bios.edu/methods/chapter13.pdf|journal=Joint Global Ocean Flux Study Protocols|volume=13|pages=91–96|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304064738/http://bats.bios.edu/methods/chapter13.pdf|archive-date=4 mars 2016|access-date=7 July 2014}}</ref><ref>{{cite journal|first1=M.|last1=Latasa|first2=R.|last2=Bidigare|year=1998|title=A comparison of phytoplankton populations of the Arabian Sea during the Spring Intermonsoon and Southwest Monsoon of 1995 as described by HPLC-analyzed pigments|url=https://archive.org/details/deep-sea-research-part-ii_1998_45_10-11/page/2133|journal=Deep-Sea Research Part II|issue=10–11|pages=2133–2170|doi=10.1016/S0967-0645(98)00066-6|bibcode=1998DSRII..45.2133L|volume=45}}</ref> Karagjenani, nga alga e kuqe ''Chondrus crispus'', përdoret si trashës dhe stabilizues në produktet e qumështit.<ref>{{Cite web|title=Sources of Food Ingredients: Carrageenan|url=https://www.foodingredientfacts.org/facts-on-food-ingredients/sources-of-food-ingredients/carrageenan/|access-date=2026-06-05|website=Food Ingredient Facts|language=en-US}}</ref> ===Agjentë xhelifikues=== [[Agar]], një substancë [[gelatin|xhelatinoze]] e prejardhur nga algat e kuqe, ka një sërë përdorimesh komerciale.<ref>{{cite book|last1=Lewis|first1=J. G.|last2=Stanley|first2=N. F.|last3=Guist|first3=G. G.|editor1-last=Lembi|editor1-first=C. A.|editor2-last=Waaland|editor2-first=J. R.|title=Algae and Human Affairs|url=https://archive.org/details/isbn_9780521321150|date=1988|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-32115-0|contribution=9. Commercial production of algal hydrocolloides}}</ref> Është një mjedis i mirë mbi të cilin rriten baktere dhe kërpudha, pasi shumica e mikroorganizmave nuk mund ta tresin agarin.<ref>{{cite book|last1=Roy|first1=Anupam|last2=Shrivastava|first2=Shanker Lal|last3=Mandal|first3=Santi M.|title=Novel Approaches of Nanotechnology in Food|chapter=Self-assembled carbohydrate nanostructures: Synthesis strategies to functional application in food|date=2016|pages=133–164|doi=10.1016/B978-0-12-804308-0.00005-4|isbn=978-0-12-804308-0}}</ref> [[Alginic acid|Acidi alginik]], ose alginati, nxirret nga algat kafe. Përdorimet e tij variojnë nga agjentë xhelifikues në ushqim, deri te fashat mjekësore. Acidi alginik është përdorur gjithashtu në fushën e [[biotechnology|bioteknologjisë]] si mjedis [[Biocompatibility|biokompatibël]] për enkapsulim dhe imobilizim qelizor. [[Molecular cuisine|Kuzhina molekulare]] është gjithashtu përdoruese e substancës për vetitë e saj xhelifikuese, përmes së cilës bëhet një mjet shpërndarës për shijet.<ref>{{cite journal|last1=Holdt|first1=Susan Løvstad|last2=Kraan|first2=Stefan|title=Bioactive compounds in seaweed: functional food applications and legislation|journal=Journal of Applied Phycology|date=qershor 2011|volume=23|issue=3|pages=543–597|doi=10.1007/s10811-010-9632-5|bibcode=2011JAPco..23..543H|hdl=10379/11965|hdl-access=free}}</ref> Mes 100.000 dhe 170.000 tonësh të lagësht ''[[Macrocystis]]'' vilen çdo vit në [[New Mexico|Meksikën e Re]] për nxjerrjen e [[Alginic acid|alginatit]] dhe ushqim [[abalone|abaloni]].<ref>{{cite web|url=http://www.algaebase.org/generadetail.lasso?genus_id=35715&-session=abv3:51909EC307dcf25DFApmi3530315|publisher=AlgaeBase|title=Macrocystis C. Agardh 1820: 46|access-date=28 dhjetor 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090104145632/http://www.algaebase.org/generadetail.lasso?genus_id=35715&-session=abv3%3A51909EC307dcf25DFApmi3530315|archive-date=4 janar 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://botany.si.edu/projects/algae/economicuses/brownalgae.htm|work=Algae Research|publisher=Smithsonian National Museum of Natural History|title=Secondary Products of Brown Algae|access-date=29 dhjetor 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090413034226/http://botany.si.edu/projects/algae/economicuses/brownalgae.htm|archive-date=13 prill 2009}}</ref> ===Kontrolli i ndotjes dhe biorimedimi=== * Ujërat e zeza mund të trajtohen me alga,<ref>{{cite web|title=Re-imagining algae|date=12 tetor 2016|publisher=Australian Broadcasting Corporation|url=http://www.abc.net.au/radionational/programs/futuretense/re-imagining-algae/7926214-AU|access-date=26 janar 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202043210/http://www.abc.net.au/radionational/programs/futuretense/re-imagining-algae/7926214|archive-date=2 shkurt 2017}}</ref> duke reduktuar përdorimin e sasive të mëdha kimikatesh toksike që do të nevojiteshin ndryshe. * Algat mund të përdoren për të kapur plehrat në [[runoff|shkarkimin sipërfaqësor]] nga fermat. Kur vilen më pas, algat e pasuruara mund të përdoren si plehër.<ref>{{Citation|last1=Gassner|first1=Vesela Tanaskovic|chapter=Harvesting of Agricultural Nutrient Runoff with Algae, to Produce New Soil Amendments for Urban and Peri-urban Olive Tree Agroforestry Systems in Southern Europe|date=2024|title=Nature-based Solutions for Circular Management of Urban Water|pages=405–441|editor-last=Stefanakis|editor-first=Alexandros|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-031-50725-0_23|isbn=978-3-031-50725-0|last2=Symeonidis|first2=Dimitris|last3=Koukaras|first3=Konstantinos|editor2-last=Oral|editor2-first=Hasan Volkan|editor3-last=Calheiros|editor3-first=Cristina|editor4-last=Carvalho|editor4-first=Pedro}}</ref> * [[Aquarium|Akuariumet]] dhe pellgjet mund të filtrohen duke përdorur alga, të cilat përthithin lëndët ushqyese nga uji në një pajisje të quajtur "pastrues algash", i njohur gjithashtu si pastrues i shtresës algale.<ref>{{cite web|url=http://www.reefbase.org/resource_center/publication/main.aspx?refid=10859|title=Nutrient cycling in the Great Barrier Reef Aquarium – Proceedings of the 6th International Coral Reef Symposium, Australia|year=1988|volume=2|last1=Morrissey|first1=J.|last2=Jones|first2=M. S.|last3=Harriott|first3=V.|publisher=ReefBase|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223045428/http://www.reefbase.org/resource_center/publication/main.aspx?refid=10859|archive-date=23 shkurt 2015}}</ref><ref>{{cite journal|url=http://www3.interscience.wiley.com/journal/120083425/abstract|archive-url=https://archive.today/20101001181747/http://www3.interscience.wiley.com/journal/120083425/abstract|archive-date=1 tetor 2010|title=Algal Response to Nutrient Enrichment in Forested Oligotrophic Stream|doi=10.1111/j.1529-8817.2008.00503.x|pmid=27041416|volume=44|issue=3|journal=Journal of Phycology|pages=564–572|year=2008|last1=Veraart|first1=Annelies J.|last2=Romaní|first2=Anna M.|last3=Tornés|first3=Elisabet|last4=Sabater|first4=Sergi|bibcode=2008JPcgy..44..564V}}</ref> Shkencëtarë të [[Agricultural Research Service|Shërbimit të Kërkimeve Bujqësore]] (SHBA) zbuluan se 60–90% e shkarkimit sipërfaqësor të azotit dhe 70–100% e shkarkimit sipërfaqësor të fosforit mund të kapet nga efluentët e plehut organik duke përdorur një pastrues horizontal algash, të quajtur gjithashtu pastrues i shtresës algale (ATS). Shkencëtarët zhvilluan ATS-në, e cila përbëhet nga kanale të cekëta, {{convert|100|ft|m|adj=on|order=flip}} të gjata, prej rrjete najloni ku mund të formohen koloni algash, dhe studiuan efikasitetin e saj për tre vjet. Ata zbuluan se algat mund të përdoren lehtësisht për të reduktuar shkarkimin sipërfaqësor të lëndëve ushqyese nga fushat bujqësore dhe për të rritur cilësinë e ujit që derdhet në lumenj, përrenj, dhe oqeane. Studiuesit mblodhën dhe tharën algat e pasura me lëndë ushqyese nga ATS dhe studiuan potencialin e tyre si plehër organik. Ata zbuluan se fidanët e kastravecit dhe misrit u rritën po aq mirë duke përdorur plehun organik ATS sa edhe me plehrat komercialë.<ref>{{cite web|url=https://agresearchmag.ars.usda.gov/2010/may/algae|title=Algae: A Mean, Green Cleaning Machine|publisher=USDA Agricultural Research Service|date=7 maj 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20101019142625/http://www.ars.usda.gov/is/AR/archive/may10/algae0510.htm|archive-date=19 tetor 2010}}</ref> Pastruesit e algave, duke përdorur versione me rrjedhje flluskash nga poshtë-lart ose ujëvarë vertikale, tani përdoren gjithashtu për të filtruar akuariume dhe pellgje.{{citation needed|date=maj 2025}} Alga ''[[Stichococcus bacillaris]]'' është parë të kolonizojë rrëshira silikoni të përdorura në vende arkeologjike, duke [[Biodegradation|biodegraduar]] substancën sintetike.<ref>{{cite journal|title=Microorganisms Attack Synthetic Polymers in Items Representing Our Cultural Heritage|first1=Francesca|last1=Cappitelli|first2=Claudia|last2=Sorlini|journal=Applied and Environmental Microbiology|year=2008|volume=74|pmc=2227722|issue=3|pages=564–569|doi=10.1128/AEM.01768-07|pmid=18065627|bibcode=2008ApEnM..74..564C}}</ref> ===Bioplastikat=== Polimere të ndryshme mund të krijohen nga algat, gjë që mund të jetë veçanërisht e dobishme në krijimin e [[bioplastic|bioplastikave]]. Këto përfshijnë plastika hibride, plastika të bazuara në [[cellulose|celulozë]], [[poly-lactic acid|acid poli-laktik]], dhe [[bio-polyethylene|bio-polietilen]].<ref>{{Cite web|url=http://www.oilgae.com/non_fuel_products/biopolymers.html|title=Algae Biopolymers, Companies, Production, Market – Oilgae – Oil from Algae|work=oilgae.com|access-date=18 nëntor 2017}}</ref> Disa kompani kanë filluar të prodhojnë polimere algash komercialisht, duke përfshirë përdorimin në flip-flops<ref>{{Cite news|url=https://www.zmescience.com/science/algae-flip-flop/|title=Renewable flip flops: scientists produce the 'No. 1' footwear in the world from algae|date=9 tetor 2017|work=ZME Science|access-date=18 nëntor 2017}}</ref> dhe në dërrasa [[surfing|surfi]].<ref>{{Cite web|url=https://www.energy.gov/eere/bioenergy/articles/world-s-first-algae-surfboard-makes-waves-san-diego|title=World's First Algae Surfboard Makes Waves in San Diego|work=Energy.gov|access-date=18 nëntor 2017}}</ref> Edhe algat përdoren gjithashtu për të përgatitur rrëshira të ndryshme polimerike të përshtatshme për aplikime [[coating|veshjeje]].<ref>{{cite journal|last1=Patil|first1=Chandrashekhar K|last2=Jirimali|first2=Harishchandra D|last3=Paradeshi|first3=Jayasinh S|last4=Chaudhari|first4=Bhushan L|last5=Alagi|first5=Prakash K|last6=Hong|first6=Sung Chul|last7=Gite|first7=Vikas V|title=Synthesis of biobased polyols using algae oil for multifunctional polyurethane coatings|journal=Green Materials|date=dhjetor 2018|volume=6|issue=4|pages=165–177|doi=10.1680/jgrma.18.00046|bibcode=2018GrMat...6..165P}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Patil|first1=Chandrashekhar K.|last2=Jirimali|first2=Harishchandra D.|last3=Paradeshi|first3=Jayasinh S.|last4=Chaudhari|first4=Bhushan L.|last5=Gite|first5=Vikas V.|title=Functional antimicrobial and anticorrosive polyurethane composite coatings from algae oil and silver doped egg shell hydroxyapatite for sustainable development|journal=Progress in Organic Coatings|date=mars 2019|volume=128|pages=127–136|doi=10.1016/j.porgcoat.2018.11.002}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Patil|first1=Chandrashekhar K.|last2=Jirimali|first2=Harishchandra D.|last3=Paradeshi|first3=Jayasinh S.|last4=Chaudhari|first4=Bhushan L.|last5=Alagi|first5=Prakash K.|last6=Mahulikar|first6=Pramod P.|last7=Hong|first7=Sung Chul|last8=Gite|first8=Vikas V.|title=Chemical transformation of renewable algae oil to polyetheramide polyols for polyurethane coatings|journal=Progress in Organic Coatings|date=shkurt 2021|volume=151|article-number=106084|doi=10.1016/j.porgcoat.2020.106084}}</ref> ==Në kulturën njerëzore== Ishulli i tretë në Liqenin Kunming, në [[Summer Palace|Pallatin e Verës]] të Pekinit, quhet Zaojian Tang Dao (藻鑒堂島). Emri vjen nga karakteri [[classical Chinese|kinez klasik]] 藻, që do të thotë njëkohësisht "algë" dhe "talent letrar". Si rezultat, emri i ishullit mund të përkthehet ose si "Ishulli i Sallës së Vështrimit të Algave" ose si "Ishulli i Sallës për Reflektim mbi Talentin Letrar."<ref>{{Cite book|last=Marques|first=Patricia|title=Essentials Of Microbiology|publisher=Arcler Education Inc|year=2017|isbn=978-1-68094-529-4|edition=1st|publication-date=2017|page=212}}</ref> ==Imazhe shtesë== <gallery widths="200" heights="150"> File:Algae bladder 4290.jpg|Fshikëz alge </gallery> ==Shënime== {{notelist}} == Referime == {{Reflist}} ==Bibliografia== {{Refbegin|30em}} ===Të përgjithshme=== * {{cite book|last=Chapman|first=V.J.|title=Seaweeds and their Uses|date=1980|orig-date=1st Pub. 1950|publisher=Methuen|location=London|isbn=978-0-412-15740-0|language=en}} * {{cite book|last=Fritsch|first=F. E.|orig-date=1935|date=1945|title=The Structure and Reproduction of the Algae|volume=I & II|publisher=Cambridge University Press|language=en}} * {{cite book|first1=C.|last1=van den Hoek|first2=D. G.|last2=Mann|first3=H. M.|last3=Jahns|date=1995|title=Algae: An Introduction to Phycology|url=https://archive.org/details/algaeintroductio0000hoek|publisher=Cambridge University Press|language=en}} * {{cite book|first=Ruth|last=Kassinger|title=Slime: How Algae Created Us, Plague Us, and Just Might Save Us|publisher=Mariner|year=2020|language=en}} * {{cite book|last1=Lembi|first1=C. A.|last2=Waaland|first2=J.R.|title=Algae and Human Affairs|url=https://archive.org/details/isbn_9780521321150|date=1988|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-32115-0|language=en}} * {{cite book|last1=Mumford|first1=T. F.|last2=Miura|first2=A.|chapter=''Porphyra'' as food: cultivation and economic|editor-last=Lembi|editor-first=C. A.|editor2-last=Waaland|editor2-first=J. R.|title=Algae and Human Affairs|url=https://archive.org/details/isbn_9780521321150|date=1988|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-32115-0|pages=[https://archive.org/details/isbn_9780521321150/page/87 87]–117|language=en}}. * {{cite book|last=Round|first=F. E.|title=The Ecology of Algae|url=https://archive.org/details/ecologyofalgae0000roun|date=1981|publisher=Cambridge University Press|location=London|isbn=978-0-521-22583-0|language=en|ref=none}} * {{cite book|last=Smith|first=G. M.|date=1938|url=https://archive.org/details/cryptogamicbotan031880mbp|title=Cryptogamic Botany|volume=I|publisher=McGraw-Hill|location=New York|language=en}} * {{cite book|title=Cottonii and Spinosum Cultivation Handbook|last=Ask|first=E.I|year=1990|publisher=FMC BioPolymer Corporation.Philippines|language=en}} ===Rajonal=== ====Britania dhe Irlanda==== * {{cite book|last1=Brodie|first1=Juliet|last2=Burrows|first2=Elsie M.|last3=Chamberlain|first3=Yvonne M.|last4=Christensen|first4=Tyge|last5=Dixon|first5=Peter Stanley|last6=Fletcher|first6=R. L.|last7=Hommersand|first7=Max H.|last8=Irvine|first8=Linda M.|last9=Maggs|first9=Christine A.|title=Seaweeds of the British Isles: A Collaborative Project of the British Phycological Society and the British Museum (Natural History)|date=1977–2003|publisher=British Museum of Natural History, HMSO / Intercept|location=London / Andover|isbn=978-0-565-00781-2|language=en}} * {{cite book|last=Cullinane|first=John P.|date=1973|title=Phycology of the South Coast of Ireland|location=Cork|publisher=Cork University Press|language=en}} * {{cite book|last1=Hardy|first1=F. G.|last2=Aspinall|first2=R. J.|title=An Atlas of the Seaweeds of Northumberland and Durham|date=1988|publisher=Northumberland Biological Records Centre|location=The Hancock Museum, University Newcastle upon Tyne|isbn=978-0-9509680-5-6|language=en}} * {{cite book|last1=Hardy|first1=F. G.|last2=Guiry|first2=Michael D.|author2-link=Michael D. Guiry|last3=Arnold|first3=Henry R.|title=A Check-list and Atlas of the Seaweeds of Britain and Ireland|edition=Revised|date=2006|publisher=British Phycological Society|location=London|isbn=978-3-906166-35-3|language=en}} * {{cite book|last1=John|first1=D. M.|last2=Whitton|first2=B. A.|last3=Brook|first3=J. A.|title=The Freshwater Algal Flora of the British Isles|url=https://archive.org/details/freshwateralgalf0000unse|date=2002|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge / New York|isbn=978-0-521-77051-4|language=en}} * {{cite book|last1=Knight|first1=Margery|last2=Parke|first2=Mary W.|title=Manx Algae: An Algal Survey of the South End of the Isle of Man|date=1931|location=Liverpool|publisher=University Press|series=Liverpool Marine Biology Committee Memoirs on Typical British Marine Plants & Animals|volume=XXX|language=en}} * {{cite book|last=Morton|first=Osborne|date=1994|title=Marine Algae of Northern Ireland|location=Belfast|publisher=Ulster Museum|isbn=978-0-900761-28-7|language=en}} * {{cite journal|last=Morton|first=Osborne|title=The Marine Macroalgae of County Donegal, Ireland|journal=Bulletin of the Irish Biogeographical Society|volume=27|pages=3–164|date=1 dhjetor 2003|language=en}} ====Australia==== * {{cite book|last=Huisman|first=J. M.|title=Marine Plants of Australia|url=https://archive.org/details/marineplantsofau0000huis|date=2000|publisher=University of Western Australia Press|isbn=978-1-876268-33-6|language=en}} ====Zelanda e Re==== * {{cite book|last1=Chapman|first1=Valentine Jackson|last2=Lindauer|first2=VW|last3=Aiken|first3=M.|last4=Dromgoole|first4=F. I.|title=The Marine algae of New Zealand|date=1970|orig-date=1900, 1956, 1961, 1969|location=London / Lehre, Germany|publisher=Linnean Society of London / Cramer|language=en}} ====Evropa==== * {{cite book|last1=Cabioc'h|first1=Jacqueline|last2=Floc'h|first2=Jean-Yves|last3=Le Toquin|first3=Alain|last4=Boudouresque|first4=Charles-François|last5=Meinesz|first5=Alexandre|last6=Verlaque|first6=Marc|title=Guide des algues des mers d'Europe: Manche/Atlantique-Méditerranée|url=https://archive.org/details/guidedesalguesde0000unse|date=1992|publisher=Delachaux et Niestlé|location=Lausanne, Suisse|language=fr|isbn=978-2-603-00848-5|language=en}} * {{cite book|title=Les Algues de côtes françaises (manche et atlantique), notions fondamentales sur l'écologie, la biologie et la systématique des algues marines|first=Paulette|last=Gayral|language=fr|location=Paris|publisher=Doin, Deren et Cie|date=1966}} * {{cite book|last1=Guiry|first1=Michael. D.|author1-link=Michael D. Guiry|last2=Blunden|first2=G.|title=Seaweed Resources in Europe: Uses and Potential|url=https://archive.org/details/seaweedresources0000unse|date=1991|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0-471-92947-5|language=en}} * {{cite book|last=Míguez Rodríguez|first=Luís|date=1998|title=Algas mariñas de Galicia: Bioloxía, gastronomía, industria|language=gl|publisher=Edicións Xerais de Galicia|location=Vigo|isbn=978-84-8302-263-4}} * {{cite book|last=Otero|first=J.|title=Guía das macroalgas de Galicia|date=2002|publisher=Baía Edicións|location=A Coruña|language=gl|isbn=978-84-89803-22-0}} * {{cite book|last1=Bárbara|first1=I.|last2=Cremades|first2=J.|date=1993|title=Guía de las algas del litoral gallego|language=es|publisher=Concello da Coruña – Casa das Ciencias|location=A Coruña}} ====Arktiku==== * {{cite book|last=Kjellman|first=Frans Reinhold|date=1883|title=The algae of the Arctic Sea: A survey of the species, together with an exposition of the general characters and the development of the flora|location=Stockholm|publisher=Kungl. Svenska vetenskapsakademiens handlingar|volume=20|pages=1–350|language=en}} ====Grenlanda==== * {{cite book|last=Lund|first=Søren Jensen|date=1959|title=The Marine Algae of East Greenland|location=Kövenhavn|publisher=C.A. Reitzel|id=9584734|language=en}} ====Ishujt Faroe==== * {{cite book|first=Frederik|last=Børgesen|contribution=Marine Algae|pages=339–532|editor-last=Warming|editor-first=Eugene|title=Botany of the Faröes Based Upon Danish Investigations, Part II|location=Copenhagen|publisher=Det nordiske Forlag|orig-date=1903|date=1970|language=en}}. ====Ishujt Kanare==== * {{cite book|first=Frederik|last=Børgesen|title=Marine Algae from the Canary Islands|date=1936|orig-date=1925, 1926, 1927, 1929, 1930|location=Copenhagen|publisher=Bianco Lunos|language=en}} ====Maroku==== * {{cite book|title=Algues de la côte atlantique marocaine|first=Paulette|last=Gayral|date=1958|publisher=Rabat [Société des sciences naturelles et physiques du Maroc]|location=Casablanca|language=fr}} ====Afrika e Jugut==== * {{cite book|last1=Stegenga|first1=H.|last2=Bolton|first2=J. J.|last3=Anderson|first3=R. J.|title=Seaweeds of the South African West Coast|date=1997|publisher=Bolus Herbarium, University of Cape Town|isbn=978-0-7992-1793-3|language=en}} ====Amerika e Veriut==== * {{cite book|last1=Abbott|first1=I. A.|last2=Hollenberg|first2=G. J.|title=Marine Algae of California|url=https://archive.org/details/marinealgaeofcal0000unse|date=1976|publisher=Stanford University Press|location=California|isbn=978-0-8047-0867-8|language=en}} * {{cite book|last=Greeson|first=Phillip E.|date=1982|title=An annotated key to the identification of commonly occurring and dominant genera of Algae observed in the Phytoplankton of the United States|publisher=US Department of the Interior, Geological Survey|location=Washington DC|url=https://archive.org/details/annotatedkeytoid00gree|access-date=19 dhjetor 2008|language=en}} * {{cite book|last=Taylor|first=William Randolph|date=1969|orig-date=1937, 1957, 1962|title=Marine Algae of the Northeastern Coast of North America|url=https://archive.org/details/marinealgaeofnor0000tayl_n6w3|publisher=University of Michigan Press|location=Ann Arbor|isbn=978-0-472-04904-2|language=en}} * {{cite book|last1=Wehr|first1=J. D.|last2=Sheath|first2=R. G.|title=Freshwater Algae of North America: Ecology and Classification|url=https://archive.org/details/isbn_9780127415505|date=2003|publisher=Academic Press|isbn=978-0-12-741550-5|language=en}} * {{cite journal|last1=Khan|first1=Amna Komal|last2=Kausar|first2=Humera|last3=Jaferi|first3=Syyada Samra|last4=Drouet|first4=Samantha|last5=Hano|first5=Christophe|last6=Abbasi|first6=Bilal Haider|last7=Anjum|first7=Sumaira|display-authors=3|date=2020-11-06|title=An Insight into the Algal Evolution and Genomics|journal=Biomolecules|volume=10|issue=11|doi=10.3390/biom10111524|doi-access=free|pmid=33172219|pmc=7694994}} {{Refend}} ==Lidhje të jashtme== {{Commons category}} {{Wikispecies|Algae}} * {{cite web|url=http://www.algaebase.org|title=AlgaeBase|first1=Michael|last1=Guiry|author1-link=Michael D. Guiry|first2=Wendy|last2=Guiry|language=en}} – a database of all algal names including images, nomenclature, taxonomy, distribution, bibliography, uses, extracts * {{cite web|url=http://ccdb.ucsd.edu/sand/main?stype=lite&keyword=algae&event=display&Submit=Go&start=1|title=Algae – Cell Centered Database|work=CCDb.UCSD.edu|publisher=University of California|location=San Diego|language=en}} * {{cite web|first1=Don|last1=Anderson|first2=Bruce|last2=Keafer|first3=Judy|last3=Kleindinst|first4=Katie|last4=Shaughnessy|first5=Katherine|last5=Joyce|first6=Danielle|last6=Fino|first7=Adam|last7=Shepherd|title=Harmful Algae|year=2007|publisher=US National Office for Harmful Algal Blooms|url=http://www.whoi.edu/redtide/page.do?pid=14779|access-date=19 dhjetor 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081205151336/http://www.whoi.edu/redtide/page.do?pid=14779|archive-date=5 dhjetor 2008|url-status=live|language=en}} * {{cite web|title=About Algae|work=NMH.ac.uk|publisher=Natural History Museum, United Kingdom|url=http://www.nhm.ac.uk/research-curation/scientific-resources/biodiversity/uk-biodiversity/algaevision/about-algae/index.html|language=en}} {{Authority control}} [[Kategoria:Alga| ]] [[Kategoria:Emra të zakonshëm të organizmave]] qmeo0wsj82djr9fisiwqbifeg9fiobu Diskutim:Jeff Hovenier/Arkivi 1 1 406542 3053226 3043685 2026-10-03T04:22:27Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Jeff Hovenier]] 3053226 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jeff Hovenier]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2445404 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen https://tr.usembassy.gov/our-relationship/dcm/. *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen https://tr.usembassy.gov/our-relationship/dcm/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 maj 2022 13:48 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jeff Hovenier]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2448461 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210711080421/https://www.greenwichtime.com/news/article/Biden-picks-UPenn-president-for-Germany-ambassador-16290682.php për lidhjen https://www.greenwichtime.com/news/article/Biden-picks-UPenn-president-for-Germany-ambassador-16290682.php. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 13 maj 2022 15:13 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jeff Hovenier]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2575012 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220421163336/https://kosovonow.com/jeff-hovenier-new-us-ambassador-to-kosovo-latest-news/ për lidhjen https://kosovonow.com/jeff-hovenier-new-us-ambassador-to-kosovo-latest-news/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 gusht 2023 21:33 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jeff Hovenier]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2749732 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220706151005/https://www.whitehouse.gov/briefing-room/statements-releases/2021/07/02/president-biden-announces-seven-key-nominations-3/ për lidhjen https://www.whitehouse.gov/briefing-room/statements-releases/2021/07/02/president-biden-announces-seven-key-nominations-3/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 12 shkurt 2025 12:05 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jeff Hovenier]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3043404 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240224040838/https://xk.usembassy.gov/ambassador-hovenier-presenting-his-credentials/ për lidhjen https://xk.usembassy.gov/ambassador-hovenier-presenting-his-credentials/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 shtator 2026 14:11 (CEST) bjcjdipapo1ilwognmuugkyxgko3g6y Diskutim:Jan Strelau/Arkivi 1 1 406543 3053228 3043687 2026-10-03T04:22:47Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Jan Strelau]] 3053228 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jan Strelau]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2448447 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160529061209/http://www.swps.pl/english/ për lidhjen http://www.swps.pl/english/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 13 maj 2022 14:08 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jan Strelau]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2488734 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200614094709/http://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP20111111131 për lidhjen https://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP20111111131. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 tetor 2022 08:45 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jan Strelau]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2819536 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.fnp.org.pl/prof-dr-hab-jan-strelau-laureat-nagrody-fnp-2000/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 27 korrik 2025 16:09 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jan Strelau]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2851826 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200322185700/https://www.fnp.org.pl/prof-dr-hab-jan-strelau-laureat-nagrody-fnp-2000/ për lidhjen https://www.fnp.org.pl/prof-dr-hab-jan-strelau-laureat-nagrody-fnp-2000/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 12 tetor 2025 01:47 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jan Strelau]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3043398 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201005044643/http://www.pan.pl/ për lidhjen http://www.pan.pl/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 shtator 2026 13:49 (CEST) tv5zspe1jfgxlhc2t2b4qx7pxbe86xr Diskutim:Jacques Derrida/Arkivi 1 1 406544 3053230 3043691 2026-10-03T04:23:15Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Jacques Derrida]] 3053230 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jacques Derrida]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2570844 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20111102140336/http://www.nipissingu.ca/faculty/wayneb/ për lidhjen http://www.nipissingu.ca/faculty/wayneb/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 korrik 2023 17:32 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jacques Derrida]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2636026 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190731010622/http://faculty.smu.edu/dfoster/cf3324/saussure.htm për lidhjen http://faculty.smu.edu/dfoster/cf3324/saussure.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 janar 2024 19:00 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jacques Derrida]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2779535 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240128021934/http://www.improvcommunity.ca/sites/improvcommunity.ca/files/research_collection/657/Coleman_Derrida_Genre.pdf për lidhjen http://www.improvcommunity.ca/sites/improvcommunity.ca/files/research_collection/657/Coleman_Derrida_Genre.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 4 prill 2025 05:32 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jacques Derrida]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2892147 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160310180410/http://www.newpartisan.com/home/derrida-1930-2004.html për lidhjen http://www.newpartisan.com/home/derrida-1930-2004.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 janar 2026 10:26 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jacques Derrida]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3043396 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230716205917/https://dash.harvard.edu/bitstream/handle/1/3428546/lamont_derrida.pdf?sequence=4 për lidhjen https://dash.harvard.edu/bitstream/handle/1/3428546/lamont_derrida.pdf?sequence=4. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 shtator 2026 13:35 (CEST) 96618oqhoipl8h3vm0ck3xjymjpq316 Diskutim:Louis Boisgibault/Arkivi 1 1 406581 3053232 3043899 2026-10-03T04:23:53Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Louis Boisgibault]] 3053232 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Louis Boisgibault]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2818516 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250623050748/https://www.ibcmitrovica.eu/about/management_structure/ për lidhjen https://www.ibcmitrovica.eu/about/management_structure/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 korrik 2025 20:15 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Louis Boisgibault]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2904427 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250425225711/https://theses.fr/158489977 për lidhjen https://www.theses.fr/158489977. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 shkurt 2026 20:23 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Louis Boisgibault]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2996853 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240529171513/https://news.abidjan.net/photos/491042-ceremonie-de-remise-de-don-dun-livre-scientifique-de-luvci-aux-82038203etablissements-universitaires-de-cote-divoire për lidhjen https://news.abidjan.net/photos/491042-ceremonie-de-remise-de-don-dun-livre-scientifique-de-luvci-aux-82038203etablissements-universitaires-de-cote-divoire. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 qershor 2026 19:47 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Louis Boisgibault]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3007350 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250425225534/https://china.exed.hec.edu/en/node/710 për lidhjen https://china.exed.hec.edu/en/node/710. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 10 korrik 2026 00:43 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Louis Boisgibault]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3043666 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20211104072859/https://www.arabnews.fr/louis-boisgibault-fahad-al-kabbani-0 për lidhjen https://www.arabnews.fr/louis-boisgibault-fahad-al-kabbani-0. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 shtator 2026 05:24 (CEST) 3iit1d8srrfdx7pr2unr9nvmy9gy8zq Konservatizmi 0 406785 3053199 3050973 2026-10-03T00:02:11Z InternetArchiveBot 115207 Adding 20 books for [[Wikipedia:Vërtetueshmëria]] (20261002sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 3053199 wikitext text/x-wiki {{Short description|Filozofi politike e bazuar në traditë}} '''Konservatizmi''' është një filozofi {{ill|Filozofia e kulturës|en|Philosophy of culture|lt=kulturore}}, [[Filozofia shoqërore|shoqërore]] dhe [[Filozofia politike|politike]], si dhe [[Ideologjia|ideologji]], që synon të promovojë dhe të ruajë [[Institucioni|institucione]], zakone dhe vlera tradicionale.<ref name=":1">{{Cite encyclopedia |last1=Hamilton |first1=Andrew |title=Conservatism |url=https://plato.stanford.edu/entries/conservatism/ |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy |date=2019 |access-date=2021-06-03 |archive-date=2018-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180611052118/https://plato.stanford.edu/entries/conservatism/ |url-status=live |language=en}}</ref><ref>Encyclopædia Britannica: "Conservatism, political doctrine that emphasizes the value of traditional institutions and practices."</ref><ref>Heywood (2004), f. 166–167: "In particular, conservatives have emphasized that society is held together by the maintenance of traditional institutions such as the family and by respect for an established culture, based upon religion, tradition and custom."</ref> Parimet themelore të konservatizmit mund të ndryshojnë në varësi të [[Kultura|kulturës]] dhe [[qytetërimi]]t në të cilin ai shfaqet.<ref name=":6">{{Cite book |last=O'Hara |first=Kieron |title=Conservatism |date=2011 |publisher=Reaktion |isbn=978-1-86189-812-8 |location=London |language=en |quote=It is clear that conservatives are influenced not only by their ideology, but also by the political context – no surprise there – but contexts vary and so, therefore, do conservatives.}}</ref> Në [[Kultura perëndimore|kulturën perëndimore]], në varësi të kombit dhe periudhës kohore specifike, konservatorët kërkojnë të promovojnë dhe ruajnë një gamë [[Institucioni|institucionesh]], si [[familja bërthamë]], {{ill|Feja e organizuar|en|Organized religion|lt=feja e organizuar}}, {{ill|Ushtria|en|Military|lt=ushtria}}, shteti-komb, [[kushtetuta]], të drejtat pronësore, [[sundimi i ligjit]], [[aristokracia]] dhe [[monarkia]].<ref>Neill (2021), f. 2: "[C]onservatives favour the importance of 'natural' forms of authority, such as the monarchy, the church, the nation and the family."</ref><ref>Giubilei (2019), f. 37: "Conservatives aim to conserve the natural and fundamental elements of society, which are: private property, family, the homeland, and even religion […] the right-wing conservative is such not because he wants to conserve any regime and any institutions, but rather specific institutions and particular values."</ref> Shtetari anglo-irlandez i shekullit XVIII {{ill|Edmund Burke|en|Edmund Burke}}, i cili u kundërvu [[Revolucioni Francez|Revolucionit Francez]], konsiderohet si një nga themeluesit e mendimit konservator perëndimor në vitet 1790, së bashku me shtetarin savojard {{ill|Joseph de Maistre|en|Joseph de Maistre}}.{{Sfn|Fawcett|2020|pp=3–18}} Përdorimi i parë i vendosur i termit në një kontekst politik u shfaq në vitin 1818 me {{ill|François-René de Chateaubriand|en|François-René de Chateaubriand}}, gjatë periudhës së {{ill|Rivendosja Burbone|en|Bourbon Restoration in France|lt=Rivendosjes Burbone}} në Francë, e cila synonte të kthente pas politikat e Revolucionit Francez dhe të rivendoste rendin shoqëror.{{Sfn|Muller|1997|p=26}} Konservatizmi ka ndryshuar ndjeshëm ndërsa është përshtatur me traditat dhe kulturat kombëtare ekzistuese.{{Sfn|Heywood|2017|p=63}} Kështu, konservatorët nga pjesë të ndryshme të botës, secili duke ruajtur traditat e veta, mund të mos pajtohen për një gamë të gjerë çështjesh.<ref>{{Cite book |last=Vincent |first=Andrew |year=2009 |title=Modern Political Ideologies |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4443-1105-1 |page=79 |language=en}}</ref> Si një nga tre ideologjitë kryesore, së bashku me [[liberalizmi]]n dhe [[socializmi]]n,{{Sfn|Nisbet|2002|p=15}} konservatizmi është ideologjia mbizotëruese në shumë vende të botës, përfshirë Hungarinë, Indinë, Iranin, Izraelin,<ref name=":13" /> Italinë, Japoninë, Poloninë dhe Rusinë. I lidhur historikisht me [[Politika e djathtë|politikën e djathtë]], termi është përdorur për të përshkruar një gamë të gjerë pikëpamjesh. Konservatizmi mund të jetë {{ill|Konservatizmi libertarian|en|Libertarian conservatism|lt=libertarian}} ose {{ill|Konservatizmi autoritar|en|Authoritarian conservatism|lt=autoritar}}, {{ill|Populizmi i djathtë|en|Right-wing populism|lt=populist}} ose [[Elitizmi|elitist]],<ref>{{Cite book |author1-last=Micklethwait |author1-first=John |author2-last=Wooldridge |author2-first=Adrian |title=The Right Nation: Conservative Power in America |year=2004 |publisher=Penguin Books Limited |isbn=1-59420-020-3 |url=https://books.google.com/books?id=rDd5tKWT4D4C |language=en |quote=Americans who describe themselves as 'conservatives' nevertheless disagree on almost all the most fundamental questions of life. […] The Straussians at the ''Weekly Standard'' are philosophical elitists who believe that the masses need to be steered by an educated intelligentsia. The antitax crusaders who march behind Grover Norquist are populists who believe that pointy-headed intellectuals need to be given a good ducking.}}</ref> {{ill|Konservatizmi progresiv|en|Progressive conservatism|lt=progresiv}} ose {{ill|Reaksionari|en|Reactionary|lt=reaksionar}},<ref>Heywood (2017), f. 63: "The Canadian Conservative Party adopted the title Progressive Conservative precisely to distance itself from reactionary ideas."</ref> {{ill|Konservatizmi i moderuar|en|Moderate conservatism|lt=i moderuar}} ose {{ill|Ultrakonservatizmi|en|Ultraconservatism|lt=ekstrem}}.<ref>Fawcett (2020), f. 59: "Conservatives can be radical or moderate. It depends on the state of the contest, on the stakes in the contest, and on which party is attacking, which defending."</ref> == Besimet dhe parimet == Studiuesit kanë provuar ta përkufizojnë konservatizmin si një grup besimesh ose parimesh. Shkencëtari politik {{ill|Andrew Heywood|en|Andrew Heywood}} argumenton se pesë besimet qendrore të konservatizmit janë tradita, papërsosmëria njerëzore, shoqëria organike, autoriteti/hierarkia dhe prona.{{Sfn|Heywood|2017|pp=65–73}} Historiani {{ill|Russell Kirk|en|Russell Kirk}} zhvilloi pesë kanone të konservatizmit në ''The Conservative Mind'' (1953): * Një besim në një rend transhendent, të cilin Kirk e përshkroi në mënyra të ndryshme si të bazuar në traditën, zbulesën hyjnore, ose [[Ligji natyror|ligjin natyror]]; * Një dashuri për "shumëllojshmërinë dhe misterin" e ekzistencës njerëzore; * Një bindje se shoqëria kërkon rende dhe klasa që theksojnë dallimet natyrore; * Një besim se [[prona]] dhe {{ill|liria|en|Freedom}} janë të lidhura ngushtë; * Një besim tek zakoni, {{ill|konventa|en|Convention (norm)}} dhe parashkrimi, si dhe një pranim se risia duhet t'i lidhet traditave dhe zakoneve ekzistuese, gjë që nënkupton respekt për vlerën politike të [[Mençuria|mençurisë]].<ref>{{Cite book |title=Conservatism: Ideas in Profile |author-last=Scruton |author-first=Roger |year=2017 |isbn=978-1-78283-310-9 |url=https://books.google.com/books?id=UwH0DQAAQBAJ |publisher=Profile |pages=137–138 |language=en}}</ref> Disa shkencëtarë politikë, si [[Samuel Huntington]], kanë shtuar se ndërsa konservatizmi ka vlera thelbësore që rrjedhin nga mësimet e {{ill|Edmund Burke|en|Edmund Burke}}, ai është gjithashtu një ideologji situacionale, e cila synon të ruajë traditat e ndryshme shoqërore.<ref name=Huntington456457>Huntington, 1957, f. 456–457</ref> Sipas këtij përkufizimi, konservatorët shihen si mbrojtës të institucioneve të vendosura të kohës së tyre.<ref>{{Cite book |author-last=Winthrop |author-first=Norman |title=Liberal Democratic Theory and Its Critics |publisher=Croom Helm |year=1983 |isbn=978-0-7099-2766-2 |pages=163–166 |language=en}}</ref> Sipas Quintin Hoggut, kryetarit të [[Partia Konservatore e Mbretërisë së Bashkuar|Partisë Konservatore]] britanike në 1959: "Konservatizmi nuk është aq shumë një filozofi sa një qëndrim, një forcë e vazhdueshme, që kryen një funksion të përjetshëm në zhvillimin e një shoqërie të lirë, dhe që i përgjigjet një nevoje të thellë dhe të përhershme të vetë natyrës njerëzore."<ref>{{Cite book |author-last=Hogg Baron Hailsham of St. Marylebone |author-first=Quintin |url=https://books.google.com/books?id=dKjpjgEACAAJ |title=The Conservative Case |publisher=Penguin Books |year=1959 |language=en}}</ref> Konservatizmi është quajtur "filozofi e papërsosmërisë njerëzore" nga shkencëtari politik Noël O'Sullivan, duke pasqyruar tek pasuesit e tij një pikëpamje negative të [[Natyra njerëzore|natyrës njerëzore]] dhe pesimizëm ndaj mundësisë për ta përmirësuar atë përmes skemave "utopike".{{Sfn|Heywood|2017|p=67}} Filozofi politik [[Thomas Hobbes]], "gjyshi intelektual i së djathtës realiste", argumentoi se {{ill|gjendja e natyrës|en|State of nature}} për njerëzit ishte "e varfër, e keqe, brutale dhe e shkurtër", duke kërkuar një autoritet të centralizuar me [[Sovraniteti|sovranitet]] mbretëror për të garantuar [[Rendi dhe ligji (politikë)|rend dhe ligj]].{{Sfn|Fawcett|2020|p=48}} Filozofi politik {{ill|Edmund Burke|en|Edmund Burke}}, shpesh i quajtur ati i konservatizmit modern, besonte se qeniet njerëzore janë të mbushura me {{ill|mëkatin fillestar|en|Original sin}} dhe se shoqëria prandaj ka nevojë për institucione tradicionale, si një kishë zyrtare dhe një [[Aristokracia|aristokraci]] tokësore, për të funksionuar.{{Sfn|Encyclopædia Britannica}} === Tradita === Përkundër mungesës së një përkufizimi universal, disa tema mund të njihen si të përbashkëta në mendimin konservator. Sipas filozofit {{ill|Michael Oakeshott|en|Michael Oakeshott}}: <blockquote>Të jesh konservator […] do të thotë të preferosh të njohurën ndaj të panjohurës, të provuarën ndaj të paprovuarës, faktin ndaj misterit, të aktualen ndaj të mundshmes, të kufizuarën ndaj të pakufizuarës, të afërtën ndaj të largëtës, të mjaftueshmen ndaj të tepërtës, të përshtatshmen ndaj të përsosurës, të qeshurën e tanishme ndaj lumturisë utopike.{{Sfn|Heywood|2004|p=346}}</blockquote> Ky lloj tradicionalizmi mund të jetë një pasqyrim i besimit tek metodat e provuara me kohë të organizimit shoqëror, duke i dhënë 'vota të vdekurve'.{{Sfn|Heywood|2017|p=66}} Traditat gjithashtu mund të jenë të ngopura me një ndjenjë [[Identiteti (shkenca shoqërore)|identiteti]].{{Sfn|Heywood|2017|p=66}} === Hierarkia === Në kontrast me përkufizimin e konservatizmit të bazuar në traditë, disa teoricienë politikë të krahut të majtë si {{ill|Corey Robin|en|Corey Robin}} e përkufizojnë konservatizmin kryesisht në termat e një mbrojtjeje të përgjithshme të [[Pabarazia shoqërore|pabarazisë shoqërore]] dhe [[Pabarazia ekonomike|ekonomike]].<ref>{{Cite news |last=Robin |first=Corey |date=2012-01-08 |title=The Conservative Reaction |newspaper=The Chronicle of Higher Education |url=http://www.chronicle.com/article/The-Conservative-Mind/130199/ |access-date=2016-12-23 |archive-date=2022-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220711182706/https://www.chronicle.com/article/The-Conservative-Mind/130199/ |url-status=live |language=en}}</ref> Nga ky këndvështrim, konservatizmi është më pak një përpjekje për të ruajtur institucionet e vjetra dhe më shumë "një meditim mbi—dhe një interpretim teorik të—përvojës së ndjerë të pasjes së pushtetit, ta shohësh atë të kërcënuar dhe të përpiqesh ta rifitosh atë".<ref>{{Cite journal |author-last=Finseraas |author-first=Henning |title=What if Robin Hood is a social conservative? : How the political response to increasing inequality depends on party polarization |journal=Socio-Economic Review |volume=8 |issue=2 |year=2010 |pages=283–306 |doi=10.1093/ser/mwp012 |issn=1475-1461 |language=en}}</ref> Në ''Conservatism: A Rediscovery'' (2022), filozofi politik {{ill|Yoram Hazony|en|Yoram Hazony}} argumenton se, në një komunitet konservator tradicional, anëtarët kanë rëndësi dhe ndikim në masën që nderohen brenda hierarkisë shoqërore, e cila përfshin faktorë si mosha, përvoja dhe urtësia.<ref>{{Cite book |author-last=Hazony |author-first=Yoram |url=https://books.google.com/books?id=Uhx1EAAAQBAJ |title=Conservatism: A Rediscovery |publisher=Swift |year=2022 |pages=125–133 |isbn=978-1-80075-234-4 |language=en}}</ref> Konservatorët shpesh i lartësojnë hierarkitë, siç demonstrohet në një aforizëm të filozofit konservator {{ill|Nicolás Gómez Dávila|en|Nicolás Gómez Dávila}}: "Hierarkitë janë qiellore. Në ferr të gjithë janë të barabartë."<ref>{{Cite web |title=Escolios a un Texto Implicito |author-last=Gómez Dávila |author-first=Nicolás |year=2004 |orig-date=1977 |url=http://mgilleland.com/ngd.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20061117093720/http://mgilleland.com/ngd.htm |archive-date=2006-11-17 |language=es}}</ref> Fjala hierarki ka rrënjë fetare dhe përkthehet si 'sundim i kryepriftit.'<ref>{{Cite web |url=https://www.etymonline.com/word/hierarchy |website=Online Etymology Dictionary |title=hierarchy |access-date=2023-04-04 |archive-date=2018-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180704153523/https://www.etymonline.com/word/hierarchy |url-status=live |language=en}}</ref> === Autoriteti === Autoriteti është një parim thelbësor i konservatizmit.{{sfn|Giubilei|2019|pp=18–19}}<ref>{{Cite book |editor1-last=Ashford |editor1-first=Nigel |editor2-last=Davies |editor2-first=Stephen |title=A Dictionary of Conservative and Libertarian Thought |date=2011 |isbn=978-0-415-67046-3 |pages=14–17 |publisher=Routledge |language=en}}</ref>{{sfn|Heywood|2017|p=72}} Më konkretisht, konservatorët priren të besojnë në {{ill|Autoriteti tradicional|en|Traditional authority|lt=autoritetin tradicional}}. Sipas sociologut [[Max Weber]], kjo formë autoriteti "mbështetet në një besim të vendosur në [[Shenjtëria|shenjtërinë]] e traditave të lashta dhe në legjitimitetin e atyre që e ushtrojnë autoritetin nën to".<ref>{{Cite book |last1=Weber |first1=Max |title=Economy and Society |date=1922 |pages=215 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |author-last=Reinhard |author-first=Bendix |title=Max Weber: An Intellectual Portrait |publisher=University of California Press |year=1977 |page=295 |isbn=978-0-520-03194-4 |url=https://books.google.com/books?id=65IUL-VaFGsC |language=en}}</ref> Filozofi {{ill|Alexandre Kojève|en|Alexandre Kojève}} dallon mes dy formave të ndryshme të autoritetit tradicional: * Autoriteti i Atit — i përfaqësuar nga etërit aktualë, si dhe nga etër konceptualë si priftërinjtë dhe monarkët. * Autoriteti i Zotërisë — i përfaqësuar nga aristokratët dhe komandantët ushtarakë.{{sfn|Kojève|2020|pp=14–28}} Sociologu {{ill|Robert Nisbet|en|Robert Nisbet}} pranon se rënia e {{ill|Autoriteti tradicional|en|Traditional authority|lt=autoritetit tradicional}} në botën moderne lidhet pjesërisht me tërheqjen e institucioneve të vjetra si gilda, urdhri, famullia dhe [[familja]]—institucione që dikur vepronin si ndërmjetës mes shtetit dhe individit.<ref>{{Cite book |last=Nisbet |first=Robert A. |url=https://books.google.com/books?id=RwjesgEACAAJ |title=The Sociological Tradition |date=1993 |publisher=Routledge |isbn=978-1-56000-667-1 |location=New York |orig-date=1966 |language=en}}</ref>{{sfn|Kojève|2020|p=xvii}} Filozofja [[Hannah Arendt]] argumenton se bota moderne vuan nga një krizë ekzistenciale me një "shpërbërje dramatike të të gjitha {{ill|Autoriteti tradicional|en|Traditional authority|lt=autoriteteve tradicionale}}," të cilat janë të nevojshme për vazhdimësinë e një qytetërimi të vendosur.<ref>{{Cite book |author-last=Arendt |author-first=Hannah |title=Between Past and Future: Six Exercises in Political Thought |url=https://books.google.com/books?id=RPw6VjmddrkC |year=1954 |publisher=Viking |pages=91–92 |language=en}}</ref>{{sfn|Kojève|2020|pp=xviii–xix}} == Konteksti historik == Shtetari anglo-irlandez {{ill|Edmund Burke|en|Edmund Burke}} është konsideruar gjerësisht si themeluesi filozofik i konservatizmit modern.<ref>{{Cite book |author-last=Heywood |author-first=Andrew |title=Political Ideologies: An Introduction |edition=3 |publisher=Palgrave Macmillan |year=2003 |page=74 |isbn=978-0-333-96178-0 |url=https://books.google.com/books?id=DtSlJAAACAAJ |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |author-last=Lock |author-first=F. P. |title=Edmund Burke. Volume II: 1784–1797 |publisher=Clarendon |year=2006 |page=585 |language=en}}</ref> Ai shërbeu si sekretar privat i {{ill|Markezi i Rockinghamit|en|Charles Watson-Wentworth, 2nd Marquess of Rockingham|lt=Markezit të Rockinghamit}} dhe si pamfletist zyrtar i degës Rockingham të Partisë Whig.<ref>{{Cite book |title=Edmund Burke: Selected Writings and Speeches |last=Stanlis |first=Peter J. |publisher=Transaction |year=2009 |page=18 |language=en}}</ref> Së bashku me Torët, ata ishin konservatorët në Mbretërinë e Bashkuar të fundit të shekullit XVIII.{{sfn|Auerbach|1959|p=33}} [[Skeda:Edmund Burke by James Northcote.JPG|thumb|upright|{{ill|Edmund Burke|en|Edmund Burke}}, i konsideruar gjerësisht si themeluesi filozofik i konservatizmit modern]] Burke kishte pikëpamje që ishin një përzierje konservatizmi dhe republikanizmi. Ai mbështeti [[Revolucioni Amerikan|Revolucionin Amerikan]] të viteve 1775–1783, por urrente dhunën e [[Revolucioni Francez|Revolucionit Francez]] të viteve 1789–1799. Ai pranoi idealet e [[Prona private|pronës private]] dhe ekonominë e Adam Smith, por mendonte se [[kapitalizmi]] duhej të mbetej i varur ndaj etikës konservatore shoqërore dhe se klasa e biznesit duhej të ishte e varur ndaj aristokracisë.<ref>{{Cite book |title=In Defense of Edmund Burke's Aristocratic Order |author-last=Kopalyan |author-first=Nerses |isbn=978-3-8433-7543-6 |publisher=Lambert Academic Publishing |year=2010 |language=en}}</ref> Ai këmbënguli në standarde nderi të nxjerra nga tradita aristokratike mesjetare dhe e shihte aristokracinë si udhëheqësit natyralë të kombit.{{sfn|Auerbach|1959|pp=37–40}} Kjo nënkuptonte kufizime mbi pushtetet e Kurorës, pasi ai i konsideronte institucionet e Parlamentit më të informuara sesa komisionet e emëruara nga ekzekutivi. Ai favorizonte një kishë të themeluar shtetërisht, por lejonte një shkallë tolerance fetare.{{sfn|Auerbach|1959|pp=52–54}} Në fund, Burke justifikoi rendin shoqëror mbi bazën e traditës: tradita përfaqësonte urtësinë e specieve, dhe ai vlerësonte komunitetin dhe harmoninë shoqërore më shumë sesa reformat shoqërore.{{sfn|Auerbach|1959|p=41}} [[Skeda:Cogordan - Joseph de Maistre, 1894 (page 12 crop).jpg|thumb|upright|{{ill|Joseph de Maistre|en|Joseph de Maistre}}, filozof francez dhe përkrahës i {{ill|Kundër-Iluminizmi|en|Counter-Enlightenment|lt=Kundër-Iluminizmit}}]] Një formë tjetër e konservatizmit u zhvillua në Francë paralelisht me konservatizmin në Britani. Ajo u ndikua nga veprat e {{ill|Kundër-Iluminizmi|en|Counter-Enlightenment|lt=Kundër-Iluminizmit}} të filozofëve si {{ill|Joseph de Maistre|en|Joseph de Maistre}} dhe {{ill|Louis de Bonald|en|Louis de Bonald}}.{{sfn|Neill|2021|pp=38–43}} Shumë konservatorë kontinentalë nuk mbështesin [[Ndarja e fesë nga shteti|ndarjen e fesë nga shteti]], ndërsa shumica mbështesin bashkëpunimin shtetëror me Kishën Katolike, siç kishte ekzistuar në Francë para Revolucionit. Konservatorët ishin gjithashtu të hershëm në përqafimin e [[nacionalizmi]]t, i cili më parë ishte i lidhur me liberalizmin dhe Revolucionin në Francë.{{sfn|Adams|2001|p=46}} Një konservator tjetër i hershëm francez, {{ill|François-René de Chateaubriand|en|François-René de Chateaubriand}}, mbështeti një kundërshtim [[Romanticizmi|romantik]] ndaj modernitetit, duke e kontrastuar zbrazëtinë e tij me 'zemrën e plotë' të besimit dhe besnikërisë tradicionale.{{sfn|Fawcett|2020|p=20}} Diku tjetër në kontinent, mendimtarët gjermanë {{ill|Justus Möser|en|Justus Möser}} dhe {{ill|Friedrich von Gentz|en|Friedrich von Gentz}} kritikuan [[Deklarata e të Drejtave të Njeriut dhe Qytetarit|Deklaratën e të Drejtave të Njeriut dhe Qytetarit]] që doli nga Revolucioni. Kundërshtimi u shpreh gjithashtu nga [[Idealizmi gjerman|idealistë gjermanë]] si {{ill|Adam Müller|en|Adam Müller}} dhe [[Georg Vilhelm Fridrih Hegel]], ky i fundit duke frymëzuar ndjekës si të majtë ashtu edhe të djathtë.{{sfn|Fawcett|2020|pp=25–30}} Si Burke ashtu edhe Maistre ishin kritikë ndaj [[Demokracia|demokracisë]] në përgjithësi, megjithëse arsyet e tyre ndryshonin. Maistre ishte pesimist për aftësinë e njerëzve për të ndjekur rregulla, ndërsa Burke ishte skeptik për aftësinë e lindur të njerëzve për të krijuar rregulla. Sipas Maistre, rregullat kishin origjinë hyjnore, ndërsa Burke besonte se ato buronin nga zakoni. Mungesa e zakonit për Burke, dhe mungesa e udhëzimit hyjnor për Maistre, nënkuptonte se njerëzit do të vepronin në mënyra të tmerrshme. Të dy gjithashtu besonin se liria e llojit të gabuar çonte në hutim dhe shpërbërje politike. Idetë e tyre do të bashkoheshin në një rrymë konservatizmi anti-racionalist e romantik, por do të mbeteshin megjithatë të veçanta. Burke ishte më i hapur ndaj argumentimit dhe mosmarrëveshjeve, ndërsa Maistre kërkonte besim dhe autoritet, duke çuar në një rrymë mendimi më joliberale.{{sfn|Fawcett|2020|pp=5–7}} == Variantet ideologjike == === Konservatizmi autoritar === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Konservatizmi autoritar|en|Authoritarian conservatism}}}} {{Hatnote|Shiko gjithashtu: {{ill|Politika e ekstremit të djathtë|en|Far-right politics}}, {{ill|Ultrakonservatorizmi|en|Ultraconservatism}}}} Konservatizmi autoritar i referohet regjimeve autokratike që e paraqesin autoritetin si absolut dhe të pakontestueshëm.{{sfn|Heywood|2017|p=72}}<ref>{{Cite book |editor-first1=António Costa |editor-first2=Aristotle |editor-last1=Pinto |editor-last2=Kallis |title=Rethinking Fascism and Dictatorship in Europe |date=2014 |doi=10.1057/9781137384416 |isbn=978-1-349-48088-3 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Lewis |first1=David |title=Illusions of Grandeur: Mosley, Fascism, and British Society, 1931–81 |publisher=Manchester University Press |page=218 |language=en}}</ref> Lëvizjet konservatore autoritare shfaqin një përkushtim të fortë ndaj fesë, traditës dhe kulturës, ndërkohë që shprehin gjithashtu nacionalizëm të zjarrtë të ngjashëm me lëvizjet e tjera nacionaliste të ekstremit të djathtë.{{sfn|Freeden|Sargent|Stears|2013|pp=294–297}}<ref>{{Cite book |author-last=Kater |author-first=Michael H. |title=Never Sang for Hitler: The Life and Times of Lotte Lehmann, 1888–1976 |publisher=Cambridge University Press |year=2008 |page=167 |isbn=978-0-521-87392-5 |language=en}}</ref> Shembuj diktatorësh konservatorë autoritarë përfshijnë Marshalin [[Philippe Pétain]] në Francë,<ref name=":10">{{Cite book |last1=Hoffmann |first1=Stanley |title=Decline Or Renewal? France Since the 1930s |date=1974 |publisher=Viking Press |isbn=978-0-670-26235-9 |pages=3–25 |language=en}}</ref> Regjentin {{ill|Miklós Horthy|en|Miklós Horthy}} në Hungari,<ref name=":8">{{Cite book |last1=Lojkó |first1=Miklos |title=Meddling in Middle Europe: Britain and the 'Lands Between' 1919–1926 |date=2005 |publisher=Central European University Press |isbn=978-963-7326-23-3 |page=180 |language=en}}</ref> Gjeneralin {{ill|Ioannis Metaxas|en|Ioannis Metaxas}} në Greqi,<ref>{{Cite book |last1=Sørensen |first1=Gert |title=International Fascism,1919-45 |last2=Mallett |first2=Robert |publisher=Routledge |year=2002 |isbn=978-0-7146-8262-4 |page=159 |language=en}}</ref> Mbretin [[Aleksandri I i Jugosllavisë|Aleksandrin I]] në Jugosllavi,<ref>{{Cite journal |last=Graham |first=Malbone W. |date=1929 |title=The 'Dictatorship' in Yugoslavia |url=https://archive.org/details/sim_american-political-science-review_1929-05_23_2/page/449 |journal=American Political Science Review |volume=23 |issue=2 |pages=449–459 |doi=10.2307/1945227 |jstor=1945227 |language=en}}</ref> Kryeministrin [[António de Oliveira Salazar]] në Portugali,<ref>{{Cite book |last1=Wiarda |first1=Howard J. |last2=Mott |first2=Margaret MacLeish |title=Catholic Roots and Democratic Flowers: Political Systems in Spain and Portugal |date=2001 |publisher=Bloomsbury Publishing USA |isbn=978-0-313-38988-7 |page=49 |language=en}}</ref> Kancelarin {{ill|Engelbert Dollfuss|en|Engelbert Dollfuss}} në Austri,{{sfn|Bischof|2003|p=26}} ''Generalisimin'' [[Francisko Franko]]n në Spanjë,<ref>Stanley G. Payne. ''Fascism in Spain, 1923–1977''. Madison: Wisconsin University Press, 1999. pp. 77–102.</ref> Mbretin {{ill|Carol II i Rumanisë|en|Carol II of Romania|lt=Carol II-in}} në Rumani,<ref name=":11">{{Cite book |last1=Blamires |first1=Cyprian |title=World Fascism: A Historical Encyclopedia [2 Volumes] |date=2006 |publisher=Bloomsbury Academic |isbn=978-1-57607-940-9 |page=21 |language=en}}</ref> dhe Carin {{ill|Boris III i Bullgarisë|en|Boris III of Bulgaria|lt=Boris III-in}} në Bullgari.<ref>{{Cite book |last1=Dimitroff |first1=Pashanko |title=King of Mercy: Boris III of Bulgaria, 1894–1943 |date=1993 |publisher=Wexford and Barrow |isbn=978-1-879593-69-5 |page=243 |language=en}}</ref> {{Multiple image |total_width = 350 |image1 = AlejandroDeYugoslaviaComoPríncipeHeredero--dasknigreichse02kaniuoft.jpg |alt1 = |image2 = Engelbert Dollfuss.png |alt2 = |footer = Mbreti [[Aleksandri I i Jugosllavisë]] dhe Kancelari {{ill|Engelbert Dollfuss|en|Engelbert Dollfuss}} i Austrisë, diktatorë konservatorë autoritarë të cilët u vranë nga armiq politikë fashistë dhe nazistë }} Lëvizjet konservatore autoritare ishin të spikatura në të njëjtën epokë me [[fashizmi]]n, me të cilin ndonjëherë përplaseshin.{{sfn|Blinkhorn|1990|p=10}} Megjithëse të dyja ideologjitë ndanin vlera thelbësore si nacionalizmi dhe kishin armiq të përbashkët si [[komunizmi]]n, ekzistonte megjithatë një kontrast midis natyrës tradicionaliste dhe elitiste të konservatizmit autoritar dhe natyrës revolucionare e populiste të fashizmit — kështu që ishte e zakonshme që regjimet konservatore autoritare të shtypnin lëvizjet në ngritje fashiste dhe [[Nazizmi|naziste]].<ref name=":11" /> Armiqësia mes dy ideologjive theksohet nga lufta për pushtet në Austri, e cila u shënua nga vrasja e diktatorit ultra-katolik {{ill|Engelbert Dollfuss|en|Engelbert Dollfuss}} nga {{ill|Nazizmi austriak|en|Austrian Nazism|lt=nazistët austriakë}}. Po ashtu, [[Ustashët|fashistët kroatë]] vranë Mbretin [[Aleksandri I i Jugosllavisë|Aleksandrin I]].<ref>{{Cite book |last=Tomasevich |first=Jozo |year=2001 |title=War and Revolution in Yugoslavia, 1941–1945: Occupation and Collaboration |publisher=Stanford University Press |isbn=978-0-8047-3615-2 |url=https://books.google.com/books?id=fqUSGevFe5MC |pages=33–34 |archive-date=2025-03-17 |access-date=2023-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250317111535/https://books.google.com/books?id=fqUSGevFe5MC |url-status=live |language=en}}</ref> Në Rumani, ndërsa {{ill|Garda e Hekurt|en|Iron Guard}} fashiste po fitonte popullaritet dhe [[Gjermania naziste]] po bënte përparime në skenën politike evropiane, Mbreti Carol II urdhëroi ekzekutimin e {{ill|Corneliu Zelea Codreanu|en|Corneliu Zelea Codreanu}} dhe të fashistëve të tjerë rumunë të rangut të lartë.<ref>Butnaru, Ion C., ''The Silent Holocaust: Romania and Its Jews'' (1992), Praeger/Greenwood: Westport, pp. 62–63.</ref> Perandori gjerman i internuar [[Vilhelmi II]] ishte armik i [[Adolf Hitleri]]t dhe deklaroi se nazizmi e bëri të turpërohej për herë të parë në jetën e tij që ishte gjerman.<ref name=":7">{{Cite book |first=Michael |last=Balfour |title=The Kaiser and his Times |publisher=Houghton Mifflin |year=1964 |page=409 |language=en}}</ref> Seminaristi katolik [[António de Oliveira Salazar]], i cili ishte diktator i Portugalisë për 40 vjet, denoncoi fashizmin dhe nazizmin si një "{{ill|Cezarizmi|en|Caesarism|lt=cezarizëm}} pagan" që nuk njihte kufij ligjorë, fetarë apo moralë.<ref>{{Cite book |author-last=Kay |author-first=Hugh |year=1970 |title=Salazar and Modern Portugal |publisher=Hawthorn Books |isbn=0-413-26700-8 |url=https://books.google.com/books?id=62WXswEACAAJ |page=68 |language=en}}</ref> Shkencëtari politik {{ill|Seymour Martin Lipset|en|Seymour Martin Lipset}} ka studiuar bazën klasore të politikës ekstremiste të djathtë në periudhën 1920–1960. Ai raporton: <blockquote>Lëvizjet ekstremiste konservatore ose të djathta kanë lindur në periudha të ndryshme të historisë moderne, duke filluar nga {{ill|Miklós Horthy|en|Miklós Horthy|lt=Horthyitët}} në Hungari, {{ill|Partia Kristiane Sociale (Austri)|en|Christian Social Party (Austria)|lt=Partia Kristiane Sociale}} e Dollfuss-it në Austri, ''{{ill|Der Stahlhelm, Bund der Frontsoldaten|en|Der Stahlhelm, Bund der Frontsoldaten|lt=Der Stahlhelm}}'' dhe nacionalistë të tjerë në Gjermaninë para-Hitler, dhe [[António de Oliveira Salazar|Salazar]] në Portugali, e deri te lëvizjet {{ill|Golizmi|en|Gaullism|lt=goliste}} para vitit 1966 dhe monarkistët në Francën dhe Italinë bashkëkohore. Ekstremistët e djathtë janë konservatorë, jo revolucionarë. Ata kërkojnë të ndryshojnë institucionet politike me qëllim ruajtjen ose rivendosjen e atyre kulturore dhe ekonomike, ndërsa {{ill|Ekstremizmi i qendrës|en|Extremism of the centre|lt=ekstremistët e qendrës}} [fashistët/nazistët] dhe të majtët [komunistët/anarkistët] kërkojnë të përdorin mjete politike për revolucion kulturor dhe shoqëror. Ideali i ekstremistit të djathtë nuk është një sundimtar [[Totalitarizmi|totalitar]], por një monark, ose një tradicionalist që vepron si i tillë. Shumë lëvizje të tilla në Spanjë, Austri, Hungari, Gjermani dhe Itali kanë qenë haptazi monarkiste […] Mbështetësit e këtyre lëvizjeve dallojnë nga ata të centristëve, duke qenë të prirur të jenë më të pasur dhe më fetarë, gjë që është më e rëndësishme për sa i përket potencialit për mbështetje masive.<ref>{{Cite journal |last1=Lipset |first1=Seymour M. |title=Social Stratification and 'Right-Wing Extremism' |url=https://archive.org/details/sim_british-journal-of-sociology_1959-12_10_4/page/346 |journal=The British Journal of Sociology |date=1959 |volume=10 |issue=4 |pages=346–382 |doi=10.2307/587800 |jstor=587800 |language=en}}</ref></blockquote> {{ill|Edmund Fawcett|en|Edmund Fawcett}} thotë se fashizmi është totalitar, populist dhe anti-{{ill|Pluralizmi (teori politike)|en|Pluralism (political theory)|lt=pluralist}}, ndërsa konservatizmi autoritar është deri diku pluralist, por mbi të gjitha elitist dhe anti-populist. Ai përfundon: "Fashisti është një jo-konservator që e çon {{ill|Antiliberalizmi|en|anti-liberalism|lt=antiliberalizmin}} në ekstrem. Autoritari i djathtë është një konservator që e çon frikën nga demokracia në ekstrem."{{sfn|Fawcett|2020|p=263}} Gjatë [[Lufta e Ftohtë|Luftës së Ftohtë]], diktaturat ushtarake të së djathtës ishin të spikatura në Amerikën Latine, ku shumica e vendeve ishin nën sundim ushtarak deri në mesin e viteve 1970.{{sfn|Remmer|1989|p=10}} Një shembull i kësaj ishte Gjenerali [[Augusto Pinochet]], i cili sundoi Kilin nga viti 1973 deri në 1990.{{sfn|Remmer|1989|pp=5–6}} Sipas {{ill|Erik von Kuehnelt-Leddihn|en|Erik von Kuehnelt-Leddihn}}, diktaturat ushtarake lindin në sistemet demokratike me qëllim që t'i ndalojnë partitë e majta nga shndërrimi në totalitare.<ref name=":12">{{Cite web |last=von Kuehnelt-Leddihn |first=Erik |date=1968-04-01 |title=Latin America In Perspective |url=https://fee.org/articles/latin-america-in-perspective/ |website=Foundation for Economic Education |access-date=2024-06-30 |archive-date=2026-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260312144341/https://fee.org/articles/latin-america-in-perspective/ |url-status=live |language=en}}</ref> Rasti më i fundit ndodhi në Bolivi në 2024, kur Gjenerali {{ill|Juan José Zúñiga|en|Juan José Zúñiga}} organizoi një grusht shteti me qëllim përmbysjen e presidentit të majtë ekstrem {{ill|Luis Arce|en|Luis Arce}}.<ref>{{Cite web |last=Vock |first=Ido |title=Bolivia: Soldiers storm presidential palace in apparent coup attempt |url=https://www.bbc.com/news/articles/c288eewr1wko |access-date=2024-06-29 |website=BBC |date=2024-06-27 |archive-date=2024-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240627000701/https://www.bbc.com/news/articles/c288eewr1wko |url-status=live |language=en}}</ref> Në shekullin e 21-të, stili autoritar i qeverisjes përjetoi një rilindje botërore me politikanë konservatorë të tillë si Presidenti [[Vladimir Putin]] në Rusi, Presidenti [[Rexhep Taip Erdoan]] në Turqi, Kryeministri {{ill|Viktor Orbán|en|Viktor Orbán}} në Hungari, Kryeministri [[Narendra Modi]] në Indi, dhe Presidenti [[Donald Trump]] në Shtetet e Bashkuara.<ref>{{Cite book |last1=Rachman |first1=Gideon |title=The Age of The Strongman |date=2022 |publisher=Vintage |isbn=978-1-84792-641-8 |language=en}}</ref> === Konservatizmi liberal === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Konservatizmi liberal|en|Liberal conservatism}}}} {{Hatnote|Të mos ngatërrohet me {{ill|Liberalizmi konservator|en|Conservative liberalism}}}} Konservatizmi liberal është një variant i konservatizmit i cili ndikohet fuqimisht nga qëndrime liberale.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=xGNRRwkZFysC&pg=PA109 |title=Analyzing Politics |last=Grigsby |first=Ellen |publisher=Cengage Learning |year=2008 |isbn=978-0-495-50112-1 |pages=108–109, 112, 347 |language=en}}</ref> Ai përfshin këndvështrimin liberal klasik të ndërhyrjes minimale ekonomike, çka do të thotë se individët duhet të jenë të lirë të marrin pjesë në treg dhe të gjenerojnë pasuri pa ndërhyrjen e qeverisë.<ref name=":2">{{Cite book |last=McAnulla |first=Stuart |year=2006 |title=British Politics: A Critical Introduction |publisher=A&C Black |isbn=978-0-8264-6155-1 |page=71 |language=en}}</ref> Megjithatë, individët nuk mund të mbështeten plotësisht që të veprojnë me përgjegjësi në sfera të tjera të jetës; prandaj, konservatorët liberalë besojnë se një shtet i fortë është i nevojshëm për të siguruar rend dhe ligj, dhe institucione shoqërore janë të nevojshme për të kultivuar një ndjenjë [[Detyra|detyre]] dhe përgjegjësie ndaj kombit.<ref name=":2" /> Fillimisht kundërshtonte kapitalizmin dhe [[Revolucioni Industrial|Revolucionin Industrial]],{{Sfn|Giubilei|2019|p=21}}{{Sfn|Nisbet|2002|pp=28–31}} ideologjia konservatore në shumë vende adoptoi {{ill|Liberalizmi ekonomik|en|Economic liberalism|lt=liberalizmin ekonomik}}, veçanërisht në Shtetet e Bashkuara ku kjo ideologji njihet si {{ill|Konservatizmi fiskal|en|Fiscal conservatism}}.<ref name=":4">{{Cite journal |last1=Ribuffo |first1=Leo P. |title=Twenty Suggestions for Studying the Right Now that Studying the Right Is Trendy |journal=Historically Speaking |date=2011-01-14 |volume=12 |issue=1 |page=6 |id=Project MUSE 409734 |doi=10.1353/hsp.2011.0013 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=B10JkvO82x8C&pg=PA109 |title=Correctional Organization and Management: Public Policy Challenges, Behavior, and Structure |first=Robert M. |last=Freeman |publisher=Elsevier |year=1999 |page=109 |isbn=978-0-7506-9897-9 |language=en}}</ref> === Konservatizmi kombëtar === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Konservatizmi kombëtar|en|National conservatism}}}} [[Skeda:Giorgia Meloni Official 2023.jpg|thumb|Giorgia Meloni — liderja e partisë konservatore-kombëtare [[Vëllezërit e Italisë]], [[Kryeministri i Italisë|kryeministrja e parë femër e Italisë]], dhe presidente e {{ill|Partia e Konservatorëve dhe Reformistëve Evropianë|en|European Conservatives and Reformists Party|lt=Partisë së Konservatorëve dhe Reformistëve Evropianë}}]] Konservatizmi kombëtar i jep përparësi mbrojtjes së identitetit [[Identiteti kombëtar|kombëtar]] dhe [[Identiteti kulturor|kulturor]], shpesh e bazuar në një teori të {{ill|Familja si model për shtetin|en|Family as a model for the state|lt=familjes si model për shtetin}}.{{Sfn|Heywood|2017|p=92}} Konservatizmi kombëtar orientohet drejt ruajtjes së [[sovraniteti]]t kombëtar, çka përfshin imigracion të kufizuar dhe një mbrojtje të fortë kombëtare.{{Sfn|Freeden|Sargent|Stears|2013|pp=465–469}} Në Evropë, konservatorët kombëtarë zakonisht janë {{ill|Euroskepticizmi|en|Euroscepticism|lt=euroskeptikë}}.{{Sfn|Heywood|2017|p=90}}<ref>{{Cite book |title=Dictionary of Public Administration |last=Mandal |first=V. C. |year=2007 |publisher=Sarup & Sons |isbn=978-81-7625-784-8 |page=306 |url=https://archive.org/details/bub_gb_Hs0xJORVIHwC |language=en}}</ref> Filozofi politik {{ill|Yoram Hazony|en|Yoram Hazony}} ka argumentuar për konservatizmin kombëtar në veprën e tij ''The Virtue of Nationalism'' (''Virtyti i Nacionalizmit'', 2018).<ref>{{Cite news |url=https://www.nationalreview.com/magazine/2018/10/01/in-defense-of-nations-book-review/ |title=In Defense of Nations (Në Mbrojtje të Kombeve) |work=National Review |date=2018-09-13 |access-date=2018-10-29 |archive-date=2022-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220622004148/https://www.nationalreview.com/magazine/2018/10/01/in-defense-of-nations-book-review/ |url-status=live |language=en}}</ref> === Konservatizmi paternalist === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Konservatizmi paternalist|en|Paternalistic conservatism}}}} Konservatizmi paternalist është një degë e konservatizmit që pasqyron besimin se shoqëritë ekzistojnë dhe zhvillohen në mënyrë organike dhe se anëtarët brenda tyre kanë detyrime ndaj njëri-tjetrit.<ref>{{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |year=2013 |title=Politics |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-1-137-27244-7 |page=34 |language=en}}</ref> Ka theks të veçantë mbi detyrimin paternalist ({{ill|Noblesse oblige|en|Noblesse oblige|lt={{lang|fr|noblesse oblige}}}}) të atyre që janë të privilegjuar dhe të pasur ndaj pjesëve më të varfra të shoqërisë, çka është në përputhje me parime të tilla si [[detyra]], organicizmi, dhe [[hierarkia]].{{Sfn|Heywood|2017|pp=76–77}} Përkrahësit e saj shpesh theksojnë rëndësinë e {{ill|Rrjeti i sigurisë sociale|en|Social safety net|lt=rrjetit të sigurisë sociale}} për të përballuar varfërinë, duke mbështetur rishpërndarje të kufizuar të pasurisë së bashku me rregullimin qeveritar të tregjeve në interes të njëkohshëm të konsumatorëve dhe prodhuesve.<ref>{{Cite book |author-last=Dunleavy |author-first=Patrick |display-authors=etal |title=British Political Science: Fifty Years of Political Studies |publisher=Wiley-Blackwell |year=2000 |pages=107–108 |language=en}}</ref> Konservatizmi paternalist lindi fillimisht si një ideologji e dallueshme në [[Mbretëria e Bashkuar|Mbretërinë e Bashkuar]] nën Kryeministrin [[Benjamin Disraeli]] dhe torizmin e tij "Një Kombi" ("One Nation").<ref>{{Cite book |author=Robert Blake |title=Disraeli |edition=2 |publisher=Eyre & Spottiswoode |year=1967 |page=524 |url=https://books.google.com/books?id=JH_-3gcYzecC |language=en}}</ref> Ka pasur një larmi qeverish konservatore "të një kombi" në Mbretërinë e Bashkuar me përfaqësues të tillë si kryeministrat Disraeli, Stanley Baldwin, Neville Chamberlain, [[Winston Churchill]], dhe Harold Macmillan.<ref>{{Cite book |author=Russel, Trevor |title=The Tory Party: Its Policies, Divisions and Future |publisher=Penguin |year=1978 |page=167 |language=en}}</ref> Në [[Gjermania|Gjermaninë]] e shekullit të 19-të, Kancelari [[Otto von Bismarck]] miratoi një sërë programesh sociale, të njohura si {{ill|Socializmi shtetëror (Gjermani)|en|State Socialism (Germany)|lt=socializëm shtetëror}}, të cilat përfshinin sigurime për punëtorët kundër sëmundjes, aksidenteve, paaftësisë dhe pleqërisë. Qëllimi i kësaj strategjie konservatore të ndërtimit të shtetit ishte t'i bënte gjermanët e zakonshëm, jo vetëm aristokracinë {{ill|Junker (Prusi)|en|Junker (Prussia)|lt=junker}}, më besnikë ndaj shtetit dhe {{ill|Perandori gjerman|en|German Emperor|lt=Perandorit gjerman}}.{{Sfn|Encyclopædia Britannica}} Kancelari Leo von Caprivi promovoi një axhendë konservatore të quajtur "Rruga e Re" ("New Course").<ref>John Alden Nichols. ''Germany after Bismarck, the Caprivi era, 1890–1894: Issue 5''. Harvard University Press, 1958. f. 260</ref> === Konservatizmi progresiv === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Konservatizmi progresiv|en|Progressive conservatism}}}} Në Shtetet e Bashkuara, presidenti [[Theodore Roosevelt]] është identifikuar si eksponenti kryesor i konservatizmit progresiv. Roosevelt deklaroi se kishte "besuar gjithmonë se progresivizmi i mençur dhe konservatizmi i mençur shkojnë krah për krah".<ref name=":0" /> Administrata [[Partia Republikane (SHBA)|republikane]] e presidentit [[William H. Taft|William Howard Taft]] ishte progresive-konservatore, dhe ai e përshkroi veten si besimtar i konservatizmit progresiv.<ref name=":0">Jonathan Lurie. William Howard Taft: The Travails of a Progressive Conservative. New York, New York, US: Cambridge University Press, 2012. p.196</ref> Presidenti [[Dwight D. Eisenhower]] gjithashtu u shpall mbështetës i konservatizmit progresiv.<ref>{{Cite book |editor-last=Bischof |editor-first=Günter |title=Eisenhower: A Centenary Assessment |page=98 |isbn=978-0-8071-1942-6 |year=1995 |publisher=LSU Press |url=https://books.google.com/books?id=n-GN_zwHe1wC |language=en}}</ref> Në [[Kanadaja|Kanada]], një shumëllojshmëri qeverish konservatore kanë qenë pjesë e traditës {{ill|Red Tory|en}}, ndërsa ish-partia kryesore konservatore e Kanadasë u quajt {{ill|Partia Konservatore Progresive e Kanadasë|en|Progressive Conservative Party of Canada}} nga viti 1942 deri në 2003.<ref name="Hugh Segal 2011. pp. 113–148">Hugh Segal. The Right Balance. Victoria, British Columbia, Canada: Douglas & McIntyre, 2011. pp. 113–148</ref> Kryeministrat Arthur Meighen, R. B. Bennett, John Diefenbaker, Joe Clark, Brian Mulroney dhe Kim Campbell udhëhoqën qeveri federale të traditës {{ill|Red Tory|en}}.<ref name="Hugh Segal 2011. pp. 113–148" /> === Konservatizmi reaksionar === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Konservatizmi reaksionar|en|Reactionary conservatism}}}} {{Multiple image | total_width = 300 | image1 = Evola.jpg | alt1 = | image2 = Nicolás Gómez Dávila.jpg | alt2 = | footer = Esoteristi italian [[Julius Evola]] dhe aforisti kolumbian {{ill|Nicolás Gómez Dávila|en|Nicolás Gómez Dávila}}—kritikë të shquar reaksionarë të modernitetit }} Konservatizmi reaksionar, i njohur edhe si reaksionizëm, kundërshton politikat për [[social transformation|transformimin shoqëror]] të shoqërisë.<ref>{{Cite book |title=The New Fontana Dictionary of Modern Thought |edition=3 |year=1999 |page=729 |isbn=978-0-00-255871-6 |url=https://books.google.com/books?id=cthOAAAAMAAJ |last1=Bullock |first1=Alan |last2=Trombley |first2=Stephen |last3=Lawrie |first3=Alf |publisher=HarperCollins |language=en}}</ref> Në përdorimin popullor, reaksionizmi i referohet një perspektive politike konservatore-tradicionaliste të palëkundur, të një personi që mbështet [[status quo]]-në dhe kundërshton ndryshimet shoqërore, politike dhe ekonomike.<ref>{{Cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/reactionary |title=reactionary |website=Merriam-Webster |date=2023-05-09 |access-date=2023-03-16 |archive-date=2020-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200104124501/https://www.merriam-webster.com/dictionary/reactionary |url-status=live |language=en}}</ref> Disa përkrahës të konservatizmit, në vend që të kundërshtojnë ndryshimin, kërkojnë të kthehen te {{lang|la|[[status quo]] ante}} dhe priren ta shohin botën moderne në një dritë negative, veçanërisht sa i përket kulturës së masave dhe [[sekularizmi]]t, megjithëse grupe të ndryshme reaksionarësh mund të zgjedhin të ringjallin vlera tradicionale të ndryshme.{{Sfn|Encyclopædia Britannica}}{{Sfn|McLean|McMillan|2009}} Disa shkencëtarë politikë, si {{ill|Corey Robin|en|Corey Robin}}, i trajtojnë fjalët reaksionar dhe konservator si sinonime.<ref>{{Cite book |last=Robin |first=Corey |title=The Reactionary Mind: Conservatism from Edmund Burke to Donald Trump |publisher=Oxford University Press |year=2018 |isbn=978-0-19-069200-1 |url=https://books.google.com/books?id=7YY0DwAAQBAJ |quote=This book is about the second half of the story, the demarche, and the political ideas – variously called conservative, reactionary, revanchist, counterrevolutionary – that grow out of and give rise to it. |language=en}}</ref> Të tjerë, si {{ill|Mark Lilla|en|Mark Lilla}}, argumentojnë se reaksionizmi dhe konservatizmi janë botëkuptime të dallueshme.<ref>{{Cite book |last=Lilla |first=Mark |title=The Shipwrecked Mind: On Political Reaction |publisher=The New York Review of Books |year=2016 |isbn=978-1-59017-902-4 |pages=xii |chapter=Introduction |quote=Reactionaries are not conservatives. This is the first thing to be understood about them. They are, in their way, just as radical as revolutionaries and just as firmly in the grip of historical imaginings. |language=en}}</ref> Francis Wilson e përkufizon konservatizmin si "një filozofi të evolucionit shoqëror, në të cilën vlera të caktuara të qëndrueshme mbrohen brenda kornizës së tensionit të konfliktit politik".<ref>{{Cite book |last1=Wilson |first1=Francis |title=The Case for Conservatism |date=1951 |isbn=978-1-4128-4234-1 |page=2 |publisher=Transaction |url=https://books.google.com/books?id=vKG30tSqDr8C |language=en}}</ref> Disa reaksionarë preferojnë kthimin te ''status quo ante'', gjendja e mëparshme politike e shoqërisë, të cilën ai person e beson se ka pasur karakteristika pozitive që mungojnë në shoqërinë bashkëkohore. Një shembull i hershëm i një lëvizjeje të fuqishme reaksionare ishte [[Romantizmi gjerman]], i cili u përqendrua rreth koncepteve të organicizmit, mesjetarizmit dhe tradicionalizmit kundër forcave të racionalizmit, [[sekularizmi]]t dhe individualizmit që u çliruan nga [[Revolucioni Francez]].<ref name=":3">{{Cite book |author1-last=Siegfried |author1-first=Heit |author2-last=Johnston |author2-first=Otto W. |chapter=German Romanticism: An Ideological Response to Napoleon |title=Consortium on Revolutionary Europe 1750–1850: Proceedings |year=1980 |volume=9 |pages=187–197 |language=en}}</ref> Në diskursin politik, të qenit reaksionar konsiderohet përgjithësisht si negative; Peter King vërejti se ai është "një etiketë e pakërkuar, e përdorur si mundim dhe jo si medalje nderi".<ref>{{Cite book |author-last=King |author-first=Peter |title=Reaction: Against the Modern World |publisher=Andrews UK Limited |year=2012 |language=en}}</ref> Pavarësisht kësaj, ky përcaktim është përqafuar nga intelektualë të tillë si tradicionalisti ezoterik italian [[Julius Evola]],<ref>{{Cite journal |last=Ferraresi |first=Franco |date=1987 |title=Julius Evola: Tradition, Reaction, and the Radical Right |url=https://archive.org/details/sim_archives-europ-ennes-de-sociologie_1987_28_1/page/107 |journal=European Journal of Sociology |volume=28 |issue=1 |pages=107–151 |doi=10.1017/S0003975600005415 |language=en}}</ref> monarkisti austriak {{ill|Erik von Kuehnelt-Leddihn|en|Erik von Kuehnelt-Leddihn}},<ref>{{Cite journal |title=Credo of a Reactionary |author-last=Campbell |author-first=Francis Stuart |journal=The American Mercury |language=en}}</ref> teologu politik kolumbian {{ill|Nicolás Gómez Dávila|en|Nicolás Gómez Dávila}}, dhe historiani amerikan {{ill|John Lukacs|en|John Lukacs}}.<ref>{{Cite book |title=Confessions of an Original Sinner |isbn=978-1-890318-12-3 |last1=Lukacs |first1=John |year=2000 |publisher=St. Augustine's Press |language=en}}</ref> === <span class="anchor" id="Religious conservatism"></span>Konservatizmi fetar === {{Hatnote|Shih edhe: {{ill|E djathta e krishterë|en|Christian right}}, {{ill|Hindutva|en|Hindutva}}, {{ill|Integralizmi|en|Integralism}}, {{ill|Islamizmi|en|Islamism}}, {{ill|Sionizmi fetar|en|Religious Zionism}}}} Konservatizmi fetar zbaton kryesisht mësimet e feve të caktuara në politikë — ndonjëherë thjesht duke shpallur vlerën e këtyre mësimeve, herë të tjera duke bërë që këto mësime të ndikojnë në ligje.<ref>Andersen, Margaret L., Taylor, Howard Francis. [https://books.google.com/books?id=LP9bIrZ9xacC&pg=PA469 ''Sociology: Understanding a Diverse Society''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205101215/https://books.google.com/books?id=LP9bIrZ9xacC&pg=PA469 |date=2022-12-05 }} Cengage Learning, 4th Ed. (2005), pp. 469–470. {{ISBN|978-0-534-61716-5}}</ref> Në shumicën e demokracive, konservatizmi politik kërkon të ruajë strukturat tradicionale familjare dhe vlerat shoqërore. Konservatorët fetarë zakonisht kundërshtojnë abortin, sjelljen LGBT (ose, në disa raste, identitetin LGBT), përdorimin e drogës,<ref>{{Cite web |url=http://www.bbc.co.uk/schools/gcsebitesize/rs/sanctity/chdrugsrev2.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20171020142532/http://www.bbc.co.uk/schools/gcsebitesize/rs/sanctity/chdrugsrev2.shtml |url-status=dead |title=So Christians do not approve of the taking of illegal drugs, including most recreational drugs, especially those which can alter the mind and make people incapable of praying or being alert to God. |archive-date=2017-10-20 |language=en}}</ref> dhe aktivitetin seksual jashtë martese. Në disa raste, vlerat konservatore bazohen në besime fetare, dhe konservatorët kërkojnë të rrisin rolin e fesë në jetën publike.<ref>Petersen, David L. (2005). "Genesis and Family Values". ''Journal of Biblical Literature''. '''124''' (1).</ref> [[Kristiandemokracia]] është një ideologji e frymëzuar nga mësimi social i krishterë.<ref>{{Cite book |last1=Caciagli |first1=Mario |title=The Cambridge History of Twentieth-Century Political Thought |last2=Robeck |first2=Cecil M |last3=Yong |first3=Amos |publisher=Cambridge University Press |year=2008 |isbn=978-1-139-05360-0 |pages=165–180 |chapter=Christian democracy |url= |language=en}}</ref> Në Evropë, partitë demokristiane priren në përgjithësi të jenë mesatarisht konservatore, ndërsa disa prej tyre janë partia kryesore konservatore në vendet e tyre përkatëse.<ref>{{Cite book |last=Invernizzi Accetti |first=Carlo |title=What is Christian Democracy?: Politics, Religion and Ideology |publisher=Cambridge University Press |year=2019 |pages=291–292 |location=New York |language=en}}</ref> Ajo e ka origjinën si një reagim ndaj industrializimit dhe urbanizimit të lidhur me kapitalizmin [[laissez-faire]].<ref>{{Cite book |author-last=Riff |author-first=Michael |title=Dictionary of Modern Political Ideologies |publisher=Manchester University Press |year=1987 |isbn=0-7190-3289-X |page=34 |url=https://books.google.com/books?id=scxRAQAAIAAJ |language=en}}</ref> Në Evropën e pasluftës, partitë demokristiane dominuan politikën në disa vende — Partia Popullore e Krishterë në Belgjikë, [[Bashkimi Demokristian i Gjermanisë|CDU]] dhe CSU në Gjermani, Fine Gael dhe Fianna Fáil në Irlandë, dhe [[Democrazia Cristiana|Demokracia e Krishterë]] në Itali.<ref name=":9">{{Cite book |url=https://archive.org/details/europeanchristia0000unse |title=European Christian Democracy: Historical Legacies and Comparative Perspectives |publisher=University of Notre Dame Press |year=2003 |editor-last=Kselman |editor-first=Thomas |editor-last2=Buttigieg |editor-first2=Thomas |page=122 |language=en}}</ref> Shumë evropianë të pasluftës e panë demokracinë e krishterë si një alternativë të moderuar ndaj ekstremeve të nacionalizmit të djathtë dhe komunizmit të majtë.<ref>{{Cite book |url=https://archive.org/details/conservativepoli0000unse/mode/2up |title=Conservative Politics in Western Europe |publisher=St. Martin's |year=1982 |editor-last=Layton-Henry |editor-first=Zig |isbn=978-0-312-16418-8 |pages=131–133 |language=en}}</ref> Partitë demokristiane ishin veçanërisht të njohura mes grave evropiane, të cilat shpesh votonin për këto parti kryesisht për shkak të politikave të tyre profamiljare.<ref>{{Cite book |url=https://archive.org/details/christiandemocra0000unse_p1x7/mode/2up |title=Christian Democracy in Europe: A Comparative Perspective |publisher=Pinter Publishers |year=1994 |editor-last=Hanley |editor-first=David |isbn=978-1-85567-086-0 |pages=56–57 |language=en}}</ref> === Konservatizmi social === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Konservatizmi social|en|Social conservatism}}}} [[Skeda:Marche pour la vie 2012 - 6.jpg|thumb|Një marshim për jetën (Marche pour la vie) në Paris, 2012]] Konservatorët socialë besojnë se shoqëria është ndërtuar mbi një rrjet të brishtë marrëdhëniesh, të cilat duhen ruajtur përmes detyrës, vlerave tradicionale dhe institucioneve të vendosura; dhe se qeveria ka një rol në nxitjen ose zbatimin e vlerave apo praktikave tradicionale. Një konservator social dëshiron të ruajë moralin tradicional dhe zakonet shoqërore, shpesh duke kundërshtuar atë që ata e konsiderojnë politika radikale ose inxhinieri sociale.{{Sfn|Heywood|2017|p=69}} Disa qëndrime tipike të konservatorizmit social janë si më poshtë: * Mbështetje për një ''kulturë të jetës'' dhe kundërshtim ndaj shkatërrimit të jetës njerëzore në çdo fazë, përfshirë abortin, kërkimin mbi qelizat staminale embrionale, dhe [[Euthanasia|eutanazinë]]. * Mbështetje për bio-konservatorizmin dhe kundërshtim si ndaj [[Eugjenika|eugjenikës]] ashtu edhe ndaj [[transhumanizmi]]t.<ref>[http://www.utne.com/2005-01-01/TheNextDigitalDivide.aspx?page=2 The Next Digital Divide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110606100135/http://www.utne.com/2005-01-01/TheNextDigitalDivide.aspx?page=2 |date=2011-06-06 }} (artikull nga utne)</ref> * Mbështetje për vlerat tradicionale familjare, duke e parë modelin e [[Familja bërthamë|familjes bërthamë]] si njësinë themelore të shoqërisë. * Mbështetje për një përkufizim tradicional të martesës si bashkim mes një burri dhe një gruaje, dhe kundërshtim ndaj zgjerimit të martesës civile dhe adoptimit të fëmijëve tek çiftet në marrëdhënie të të njëjtit seks. * Mbështetje për moralin publik, me ndalimin e drogës dhe [[prostitucioni]]t, dhe censurën e [[Pornografia|pornografisë]]. * Mbështetje për fenë e organizuar dhe kundërshtim ndaj [[ateizmi]]t dhe [[sekularizmi]]t, veçanërisht kur këto janë militante.<ref name="MA1">{{Cite magazine |url=https://books.google.com/books?id=VayGAAAAIAAJ&q=%22conservatism%22+%22militant+atheism%22 |magazine=The World & I |title=The World & I |quote=militant atheism was incompatible with conservatism |volume=1 |issue=5 |publisher=Washington Times Corp. |access-date=2011-08-19 |year=1986 |language=en}}</ref><ref name="MA2">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=9dgvDn9hoe0C&q=social%20conservatism%20militant%20atheism&pg=PA264 |title=The Routledge Companion to Fascism and the Far Right |quote=In addition, conservative Christians often endorsed far-right regimes as the lesser of two evils, especially when confronted with militant atheism in the USSR. |first1=Peter |last1=Davies |first2=Derek |last2=Lynch |publisher=Psychology |isbn=978-0-415-21494-0 |year=2002 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=SRrwirez3fQC&pg=PA57 |title=Religious America, Secular Europe?: A Theme and Variations |quote=If anything the reverse is true: moral conservatives continue to oppose secular liberals on a wide range of issues. |first1=Peter L. |last1=Berger |first2=Grace |last2=Davie |first3=Effie |last3=Fokas |publisher=Ashgate |access-date=2011-08-19 |isbn=978-0-7546-6011-8 |year=2008 |language=en}}</ref> === Konservatizmi tradicionalist === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Konservatizmi tradicionalist|en|Traditionalist conservatism}}}} Konservatizmi tradicionalist, i njohur edhe si konservatizmi klasik, thekson nevojën për parimet e [[Ligji natyror|ligjit natyror]], rendit moral transcendent, [[Tradita|traditës]], [[Hierarkia|hierarkisë]], {{ill|Organicizmi|en|Organicism|lt=organicizmit}}, {{ill|Agrarianizmi|en|Agrarianism|lt=agrarianizmit}}, [[klasicizmi]]t dhe {{ill|Kultura e lartë|en|High culture|lt=kulturës së lartë}}, si dhe sferave të ndërthurura të [[Besnikëria|besnikërisë]].{{Sfn|Frohnen|2006|pp=870–875}} Disa tradicionalistë kanë përqafuar etiketat {{ill|Reaksionari|en|Reactionary|lt=reaksionar}} dhe {{ill|Kundërrevolucioni|en|Counter-revolution|lt=kundërrevolucionar}}, duke sfiduar stigmën që u është ngjitur këtyre termave që nga [[Epoka e Iluminizmit]]. Duke pasur një pikëpamje hierarkike të shoqërisë, shumë konservatorë tradicionalistë, përfshirë disa amerikanë të njohur si Ralph Adams Cram,<ref>{{Cite web |last=Cram |first=Ralph Adams |title=Invitation to Monarchy |url=https://archive.org/details/invitation-to-monarchy-by-ralph-adams-cram |date=1936 |language=en}}</ref> William S. Lind,<ref>{{Cite journal |last=Lind |first=William S. |title=The Prussian Monarchy Stuff |url=http://archive.lewrockwell.com/lind/lind103.html |website=LewRockwell.com |publisher=Center for Libertarian Studies |year=2006 |archive-date=2022-04-22 |access-date=2022-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422185453/https://archive.lewrockwell.com/lind/lind103.html |url-status=live |language=en}}</ref> dhe Charles A. Coulombe,<ref>{{Cite news |title=What's the Cure for Ailing Nations? More Kings and Queens, Monarchists Say |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/01/06/world/europe/monarchy-us-advantage.html |date=2018-01-06 |author=Leslie Wayne |archive-date=2022-06-16 |access-date=2022-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220616142755/https://www.nytimes.com/2018/01/06/world/europe/monarchy-us-advantage.html |url-status=live |language=en}}</ref> mbrojnë strukturën politike monarkike si rregullimin shoqëror më natyror dhe të dobishëm. == Variantet kombëtare == Partitë konservatore ndryshojnë shumë nga një vend në tjetrin për sa i përket qëllimeve që duan të arrijnë.<ref name=":6" /> Si partitë konservatore ashtu edhe ato {{ill|Liberalizmi klasik|en|Classical liberalism|lt=liberale klasike}} priren të favorizojnë pronësinë private mbi pasurinë, në kundërshtim me partitë [[Komunizmi|komuniste]], [[Socializmi|socialiste]] dhe [[Politika e gjelbër|të gjelbra]], të cilat favorizojnë pronësinë e përbashkët ose ligje që rregullojnë përgjegjësinë e pronarëve. Aty ku konservatorët dhe liberalët ndryshojnë kryesisht është në çështjet shoqërore, ku konservatorët priren të hedhin poshtë sjelljet që nuk përputhen me ndonjë [[Norma shoqërore|normë shoqërore]]. Partitë moderne konservatore shpesh e përcaktojnë veten nëpërmjet kundërshtimit ndaj partive liberale ose socialiste. Përdorimi amerikan i termit "konservator" është i veçantë për atë vend, ku përdorimi i tij i parë modern ishte për kundërshtarët pro-ndërmarrjes së lirë të [[New Deal]]-it.{{Sfn|Ware|1996|pp=25–26}} === Azia === Konservatizmi në Azi ndryshon sipas rajoneve. [[Azia Lindore]] dhe disa rajone të Azisë Juglindore janë të lidhura thellësisht me traditat konfuciane. {{ill|Vlerat aziatike|en|Asian values}} janë një ideologji politike që përpiqet të përcaktojë elementet e shoqërisë, kulturës dhe historisë të përbashkëta për kombet e Azisë Juglindore dhe Lindore, veçanërisht vlerat e përbashkësisë dhe kolektivizmit për unitetin shoqëror dhe të mirën ekonomike — në kontrast me idealet evropiane të perceptuara për [[Vlerat evropiane|idealet evropiane]] të drejtave universale të të gjithë individëve. Në Azinë Perëndimore, konservatizmi shpesh është i ndërthurur me [[islamizmi]]n, ndërsa ligji fetar shërben si kuadri për rendin dhe qeverisjen shoqërore. Kjo formë e konservatizmit thekson ruajtjen e ligjit islamik (''Sheriati'') dhe strukturave tradicionale familjare kundër [[sekularizmi]]t dhe depërtimit të [[Kultura perëndimore|ndikimit kulturor perëndimor]]. Ndërsa disa vende përqafojnë një qasje më tradicionale monarkike, të tjera i përfshijnë këto vlera konservatore në sisteme republikane, por përgjithësisht i japin përparësi [[Identiteti fetar|identitetit fetar]] dhe moralit të komunitetit si shtylla të stabilitetit kombëtar.<ref>{{Cite book |editor1=John L. Esposito |editor2=Abdulaziz Abdulhussein Sachedina |title=The Islamic World: Past and Present |publisher=Oxford University Press |year=2016 |language=en}}</ref> {{Clear}} ==== Kina ==== {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Konservatizmi në Kinë|en|Conservatism in China}}}} Konservatizmi kinez mund të gjurmohet deri te [[Konfuci]], [[Konfucianizmi|filozofia]] e të cilit bazohet në vlerat e besnikërisë, detyrës dhe respektit. Ai besonte në një shoqëri të organizuar në mënyrë hierarkike, të modeluar sipas {{ill|Familja si model për shtetin|en|Family as a model for the state|lt=familjes si model për shtetin}} dhe të udhëhequr nga një [[Monarkia absolute|monark absolut]]. Megjithatë, Konfuci besonte gjithashtu se shteti duhej të punësonte një klasë [[Meritokracia|meritokratike]] administratorësh dhe këshilltarësh, të rekrutuar përmes [[Provimi perandorak|provimeve perandorake]]. Një shkollë alternative mendimi, e quajtur {{ill|Legalizmi (filozofi kineze)|en|Legalism (Chinese philosophy)|lt=Legalizmi}}, argumentonte se disiplina administrative, jo virtyti konfucian, ishte thelbësore për qeverisjen e shtetit.<ref>{{Cite book |author-last=Kelly |author-first=P. J. |title=The Politics Book |date=2013 |publisher=DK |isbn=978-1-4093-6445-0 |pages=23–24 |oclc=828097386 |language=en}}</ref> Për mijëra vjet, Kina u qeveris nga monarkë të dinastive të ndryshme perandorake. Teoria e {{ill|Mandati i Qiellit|en|Mandate of Heaven|lt=Mandatit të Qiellit}} u përdor për të legjitimuar autoritetin absolut të Perandorit.<ref>{{Cite book |last=Harari |first=Yuval Noah |title=Sapiens: A Brief History of Humankind |publisher=Penguin Random House |year=2015 |isbn=978-0-09-959008-8 |page=219 |language=en}}</ref> [[Revolucioni Xinhai]] i vitit 1911 e rrëzoi Puyin, Perandorin e fundit kinez, dhe solli në fuqi Qeverinë Beiyang. Midis viteve 1927 dhe 1949, Kina u qeveris nga partia nacionaliste [[Kuomintangu]], e cila u bë e djathtë pasi gjenerali [[Çiang Kai-shek]] përjashtoi komunistët nga partia e tij. Pas disfatës së tij në [[Lufta Civile Kineze|Luftën Civile Kineze]] nga [[Partia Komuniste e Kinës]] (PKK), Çiangu vazhdoi të qeveriste ishullin e [[Tajvani]]t deri në vdekjen e tij në vitin 1975.<ref>{{cite web |last=Reilly |first=Michael |date=2021-10-17 |url=https://island.lk/taiwan-will-it-retain-independence-or-be-taken-over/ |title=Taiwan: Will it retain independence or be taken over? |work=The Island Online |access-date=2024-05-30 |archive-date=2021-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211112235026/https://island.lk/taiwan-will-it-retain-independence-or-be-taken-over/ |url-status=live |language=en}}</ref> Në kontinent, konservatizmi kinez u kundërshtua dhe u shtyp me forcë nga PKK-ja, veçanërisht gjatë [[Revolucioni Kulturor Kinez|Revolucionit Kulturor Kinez]]. Anëtarët e "Pesë Kategorive të Zeza" — pronarë tokash, fermerë të pasur, kundërrevolucionarë, ndikues të këqij dhe të djathtistë — u persekutuan me dhunë. Të rinjtë formuan kuadro të Rojeve të Kuqe në të gjithë vendin dhe u përpoqën të shkatërronin "Katër të Vjetrat": idetë e vjetra, kulturën e vjetër, zakonet e vjetra dhe shprehitë e vjetra — duke çuar në shkatërrimin e një pjese të madhe të [[Trashëgimia kulturore|trashëgimisë kulturore]] të Kinës, përfshirë artefakte historike dhe vende fetare.<ref>{{cite book |last1=Lu |first1=Xing |title=Rhetoric of the Chinese Cultural Revolution: The Impact on Chinese Thought, Culture, and Communication |date=2004 |publisher=University of South Carolina Press |isbn=978-1-64336-147-5 |jstor=j.ctv10tq3n6 |page=2 |language=en}}</ref> Mes tyre, disa Roje të Kuqe që përqafuan zyrtarët lokalë u quajtën në mënyrë përçmuese "{{ill|Fraksioni konservator (Revolucioni Kulturor)|en|Conservative Faction (Cultural Revolution)|lt=konservatorë}}".<ref>{{cite journal |first1=Hongbiao |last1=Yin |title=Ideological and political tendencies of factions in the red guard movement |journal=Journal of Contemporary China |date=November 1996 |volume=5 |issue=13 |pages=269–280 |doi=10.1080/10670569608724255 |language=en}}</ref> Në dekadat e fundit, konservatizmi kinez ka përjetuar një ringjallje kombëtare.<ref>{{Cite news |url=https://www.economist.com/china/2017/08/17/the-communist-party-is-redefining-what-it-means-to-be-chinese |title=The Communist Party is redefining what it means to be Chinese |date=2017-08-17 |newspaper=The Economist |access-date=2024-05-30 |archive-date=2021-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120152613/https://www.economist.com/china/2017/08/17/the-communist-party-is-redefining-what-it-means-to-be-chinese |url-status=live |language=en}}</ref> Shkollat e lashta të [[konfucianizmi]]t dhe {{ill|Legalizmi (filozofi kineze)|en|Legalism (Chinese philosophy)|lt=legalizmit}} janë kthyer në rrjedhën kryesore të mendimit kinez.<ref>{{cite journal |last1=Schneider |first1=David K. |title=China's New Legalism |journal=The National Interest |date=2016 |issue=143 |pages=19–25 |jstor=26557304 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Johnson |first=Ian |date=2017-10-18 |title=Forget Marx and Mao. Chinese City Honors Once-Banned Confucian. |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2017/10/18/world/asia/china-guiyang-wang-yangming-confucian.html |access-date=2024-05-30 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last=Melvin |first=Sheila |title=Yu Dan and China's Return to Confucius |url=https://www.nytimes.com/2007/08/29/arts/29iht-melvin.1.7298367.html |access-date=2024-08-18 |newspaper=The New York Times |date=2007-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140908124354/http://www.nytimes.com/2007/08/29/arts/29iht-melvin.1.7298367.html |archive-date=2014-09-08 |url-status=live |language=en}}</ref> {{ill|Wang Huning|en}}, i konsideruar gjerësisht si [[eminenca gri]] dhe ideologu kryesor i PKK-së, ka kritikuar aspekte të [[marksizmi]]t dhe ka rekomanduar që Kina të kombinojë vlerat e saj historike dhe moderne.<ref>{{Cite web |last=Lyons |first=N.S. |date=2021-10-11 |title=The Triumph and Terror of Wang Huning |url=https://palladiummag.com/2021/10/11/the-triumph-and-terror-of-wang-huning/ |access-date=2024-06-19 |website=Palladium |archive-date=2024-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240928160833/https://www.palladiummag.com/2021/10/11/the-triumph-and-terror-of-wang-huning/ |url-status=live |language=en}}</ref> Sekretari i Përgjithshëm [[Xi Xhinping]] e ka quajtur kulturën tradicionale kineze "shpirtin" e kombit dhe "themelin" e PKK-së.<ref>{{Cite news |last=Zi |first=Yang |date=2016-07-06 |title=Xi Jinping and China's Traditionalist Restoration |work=The Jamestown Foundation |url=https://jamestown.org/program/xi-jinping-chinas-traditionalist-restoration/ |access-date=2024-06-22 |archive-date=2020-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201101145729/https://jamestown.org/program/xi-jinping-chinas-traditionalist-restoration/ |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cai |first=Jane |date=2023-06-12 |title=How China's Xi Jinping promotes mix of Marxism and traditional culture to further Communist Party and 'Chinese dream' |work=South China Morning Post |url=https://www.scmp.com/news/china/politics/article/3223805/how-chinas-xi-jinping-promotes-mix-marxism-and-traditional-culture-further-communist-party-and |access-date=2024-06-22 |archive-date=2023-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230612111635/http://www.scmp.com/news/china/politics/article/3223805/how-chinas-xi-jinping-promotes-mix-marxism-and-traditional-culture-further-communist-party-and |url-status=live |language=en}}</ref> Kina gjithashtu ka zhvilluar një formë kapitalizmi autoritar në vitet e fundit, duke u shkëputur më tej nga komunizmi ortodoks i së kaluarës së saj.<ref>{{cite book |last1=Witt |first1=Michael A. |last2=Redding |first2=Gordon |chapter=China: Authoritarian Capitalism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199654925.013.006 |editor-first1=Michael A. |editor-first2=Gordon |editor-last1=Witt |editor-last2=Redding |title=The Oxford Handbook of Asian Business Systems |date=2014 |isbn=978-0-19-965492-5 |language=en}}</ref> {{ill|Neoautoritarizmi (Kinë)|en|Neoauthoritarianism (China)|lt=Neoautoritarizmi}} është një rrymë e mendimit politik që avokon për një shtet të fuqishëm për të lehtësuar reformat e tregut.<ref>{{Cite book |last=Bramall |first=Chris |url=https://books.google.com/books?id=A9Rr-M8MXAEC&pg=PA475 |title=Chinese Economic Development |date=2008 |publisher=Routledge |isbn=978-1-134-19051-5 |language=en}}</ref> Një shqetësim kryesor i konservatizmit modern kinez është ruajtja e kulturës tradicionale.<ref>{{Cite journal |last=Xu |first=Aymeric |date=2020 |title=What Made Chinese Conservatism a Cultural Movement: A Case Study of the Southern Society |journal=Twentieth-Century China |volume=45 |issue=3 |pages=331–350 |id=Project MUSE 765149 |doi=10.1353/tcc.2020.0028 |language=en}}</ref> {{Clear}} ==== India ==== {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Konservatizmi në Indi|en|Conservatism in India}}}} Politika indiane ka qenë prej kohësh e dominuar nga elita aristokratike dhe fetare, në një nga kombet më të stratifikuara hierarkikisht në botë.<ref>{{Cite web |url=https://origins.osu.edu/article/right-wing-politics-india-Modi-Kashmir-election |title=Right wing politics in India, by Archana Venkatesh |publisher=osu.edu |date=2019-10-01 |access-date=2024-03-14 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |author-last=Rao |author-first=Jaithirth |title=The Indian Conservative : A History of Indian Right-Wing Thought |year=2019 |publisher=Juggernaut |isbn=978-9353450625 |page=280 |url=https://books.google.com/books?id=0hJLzQEACAAJ |language=en}}</ref> Në kohët moderne, [[Bharatiya Janata|Partia Bharatiya Janata]] (BJP), e udhëhequr nga [[Narendra Modi]], përfaqëson politikën konservatore. Me mbi 170 milionë anëtarë deri në tetor 2022, BJP-ja është, larg e larg, partia më e madhe politike në botë.<ref>{{Cite news |date=2022-10-16 |title=BJP v CCP: The rise of the world's biggest political party |work=Sydney Morning Herald |url=https://www.smh.com.au/world/asia/bjp-v-ccp-the-rise-of-the-world-s-biggest-political-party-20220916-p5bise.html |url-status=live |access-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701075444/https://www.smh.com.au/world/asia/bjp-v-ccp-the-rise-of-the-world-s-biggest-political-party-20220916-p5bise.html |archive-date=2023-07-01 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2022-04-16 |title=How BJP became world's largest political party in 4 decades |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/in-10-charts-how-bjp-became-a-political-juggernaut-in-4-decades/articleshow/90680606.cms |url-status=live |access-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230628205517/https://timesofindia.indiatimes.com/india/in-10-charts-how-bjp-became-a-political-juggernaut-in-4-decades/articleshow/90680606.cms |archive-date=2023-06-28 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2022-06-23 |title=Narendra Modi's Message to America |work=National Review |url=https://www.nationalreview.com/the-morning-jolt/narendra-modis-message-to-america/ |url-status=live |access-date=2023-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701084716/https://www.nationalreview.com/the-morning-jolt/narendra-modis-message-to-america/ |archive-date=2023-07-01 |quote="His Bharatiya Janata Party (BJP, or “Indian People’s Party”) is on the right of the Indian political spectrum. It is the largest political party in the world, with more members than the Chinese Communist Party, and supports Hindu nationalist ideology and economic development." |language=en}}</ref> Ai promovon {{ill|Nacionalizmi hindu|en|Hindu nationalism|lt=nacionalizmin hindu}}, ideologjinë kuazi-fashiste të [[Hindutva|Hindutvës]], një politikë të jashtme armiqësore kundër [[Pakistani]]t, një politikë të brendshme armiqësore kundër myslimanëve në Indi, dhe një politikë sociale e fiskale konservatore.<ref>{{Cite book |first1=Abhilasha |last1=Kumari |url=https://books.google.com/books?id=urvvwXU_ZQkC&pg=PA83 |title=Crossing the Sacred Line: Women's Search for Political Power |first2=Sabina |last2=Kidwai |publisher=Orient Blackswan |year=1998 |isbn=978-81-250-1434-8 |page=83 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Chatterji |first1=Angana P. |url=https://books.google.com/books?id=zcObDwAAQBAJ&q=BJP%27s+Hindutva+ideology |title=Majoritarian State: How Hindu Nationalism Is Changing India |last2=Hansen |first2=Thomas Blom |last3=Jaffrelot |first3=Christophe |date=2019 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-007817-1 |pages=100–130 |access-date=2024-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230414061226/https://books.google.com/books?id=zcObDwAAQBAJ&q=BJP%27s+Hindutva+ideology |archive-date=2023-04-14 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Rising Hindu nationalism leaves Muslims fearful in India's holy city |website=[[CNN]] |date=May 2024 |url=https://www.cnn.com/2024/04/30/india/india-elections-varanasi-hindu-muslim-tensions-intl-hnk-dst |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=India's Muslims: An Increasingly Marginalized Population &#124; Council on Foreign Relations |date=2020-08-20 |url=https://www.cfr.org/backgrounder/india-muslims-marginalized-population-bjp-modi |access-date=2025-08-20 |archive-date=2018-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181120221326/https://www.cfr.org/backgrounder/indias-muslim-population |url-status=live |language=en}}</ref> Lëvizja e BJP-së është njëkohësisht elitiste dhe populiste, duke tërhequr grupe të privilegjuara që kanë frikë nga cenimi i pozitave të tyre dominuese, si dhe grupe „plebeje" që kërkojnë njohje përreth një retorike madhoritare të krenarisë kulturore, rendit shoqëror dhe fuqisë kombëtare.<ref>{{Cite book |author-last=Hansen |author-first=Thomas Blom |title=The Saffron Wave: Democracy and Hindu Nationalism in Modern India |publisher=Princeton University Press |year=2001 |isbn=978-1-4008-0342-2 |language=en}}</ref> {{Clear}} ==== Iran ==== {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Konservatizmi në Iran|en|Conservatism in Iran}}}} Dinastia Pahlavi zëvendësoi Dinastinë Kajar në 1925, pas një ''puçi shtetëror'', duke sunduar Iranin si [[Monarkia kushtetuese|monarki kushtetuese]] nga 1925 deri në 1953, dhe më pas si monarki autokratike, nga ''puçi shtetëror i vitit 1953'', i nxitur nga SHBA-ja, deri në 1979.<ref>{{Cite book |author1=Cyrus Ghani |author2=Sīrūs Ghanī |title=Iran and the Rise of the Reza Shah: From Qajar Collapse to Pahlavi Power |url=https://books.google.com/books?id=VGZItY9kL0AC&pg=PA147 |date=2001-01-06 |publisher=I.B.Tauris |isbn=978-1-86064-629-4 |pages=147– |language=en}}</ref> Në një përpjekje për të prezantuar reforma nga lart, duke ruajtur njëkohësisht marrëdhëniet tradicionale hierarkike, [[Shah]]u, [[Muhammed Riza Pehlevi]], nisi [[Revolucioni i Bardhë|Revolucionin e Bardhë]] në 1963, si një seri reformash të modernizimit agresiv, duke rezultuar në një rishpërndarje të madhe të pasurisë nga klasa aristokratike e pronarëve të tokave tek klasa punëtore e Iranit, si dhe në një rritje ekonomike të jashtëzakonshme në dekadat pasuese.<ref>{{Cite news |title=1979: Iran and America |newspaper=Encyclopedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/White-Revolution |archive-date=2024-09-24 |access-date=2024-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240924065322/https://www.britannica.com/topic/White-Revolution |url-status=live |language=en}}</ref> [[Revolucioni Iranian]] i vitit 1979, i mbështetur nga kleri dhe aristokracia, rrëzoi monarkinë dhe transformoi Shtetin Imperial të Iranit në Republikën Islamike të Iranit, duke zëvendësuar kështu {{ill|Konservatizmi progresiv|en|Progressive conservatism|lt=konservatizmin progresiv}} të monarkisë së Shahut me konservatizmin reaksionar të teokracisë islamike.<ref>{{Cite book |last=Afkhami |first=Gholam-Reza |title=The Life and Times of the Shah |url=https://books.google.com/books?id=pTVSPmyvtkAC |isbn=978-0-520-94216-5 |date=2009 |publisher=University of California Press |access-date=2024-07-02 |archive-date=2023-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230119152458/https://books.google.com/books?id=pTVSPmyvtkAC |url-status=live |language=en}}</ref> Dy kampet kryesore politike në Iranin e sotëm janë {{ill|Principlistët iranianë|en|Iranian principlists|lt=„Principlistët"}} konservatorë të linjës së fortë, dhe {{ill|Reformistët iranianë|en|Iranian reformists|lt=„Reformistët"}} liberalë islamikë.<ref name="far-right">{{Cite book |last1=Rieffer-Flanagan |first1=Barbara Ann |title=Evolving Iran: An Introduction to Politics and Problems in the Islamic Republic |date=2013 |publisher=Georgetown University Press |isbn=978-1-58901-979-9 |oclc=839389201 |url=https://books.google.com/books?id=8ojJ8GmkTq4C&pg=PA69 |quote=On the political spectrum neoconservatives, also sometimes referred to as hard-line conservatives or principlists, are on the far right. Reformists, sometimes called the Islamic left, are the furthest away from the neoconservatives, with pragmatic conservatives falling somewhere in between the two. |page=69 |language=en}}</ref><ref>{{Citation |first=Masoud |last=Kazemzadeh |title=Intra-Elite Factionalism and the 2004 Majles Elections in Iran |journal=Middle Eastern Studies |year=2008 |volume=44 |number=2 |doi=10.1080/00263200701874867 |pages=189–214 |language=en}}</ref> {{Clear}} ==== Izraeli ==== {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Konservatizmi në Izrael|en|Conservatism in Israel}}}} Pas shpalljes së Shtetit të Izraelit, politika fillimisht u dominua nga partitë e majta, por me kalimin e kohës, partitë e djathta u bënë gjithnjë e më të fuqishme, me konservatizmin që tani është ideologjia dominuese.<ref>{{Cite book |last=Shindler |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=vjAZCgAAQBAJ |title=The Rise of the Israeli Right: from Odessa to Hebron |date=2015 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-19378-8 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Cohen |first=Mateo I. |url=https://books.google.com/books?id=D4MA0QEACAAJ |title=Radicalized Conservatism in Israel |date=2025 |publisher=Leiden University Press |isbn=9789087284633 |language=en}}</ref> Në zgjedhjet e vitit 2022, partitë e djathta morën 75 për qind të votave popullore, një parti qendrore 17 për qind, ndërsa partitë e majta 7 për qind, kurse qeveria pasuese është përshkruar në mënyra të ndryshme si më e djathta, si dhe më fetarja, në historinë e Izraelit.<ref>{{Cite news |last1=Kershner |first1=Isabel |last2=Kingsley |first2=Patrick |date=2022-11-01 |title=Israel Election: Exit Polls Show Netanyahu With Edge in Israel's Election |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/live/2022/11/01/world/israel-election |access-date=2022-11-06 |issn=0362-4331 |archive-date=2022-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221111205534/https://www.nytimes.com/live/2022/11/01/world/israel-election |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Maltz |first=Judy |date=2022-11-03 |title=Will Israel Become a Theocracy? Religious Parties Are Election's Biggest Winners |work=Haaretz |url=https://www.haaretz.com/israel-news/elections/2022-11-03/ty-article/.highlight/will-israel-become-a-theocracy-religious-parties-are-elections-biggest-winners/00000184-3db9-dc3c-a1ac-bfbb83b40000 |access-date=2022-11-06 |archive-date=2022-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107064219/https://www.haaretz.com/israel-news/elections/2022-11-03/ty-article/.premium/will-israel-become-a-theocracy-religious-parties-are-elections-biggest-winners/00000184-3db9-dc3c-a1ac-bfbb83b40000 |url-status=live |language=en}}</ref> Konservatizmi izraelit bazohet në ruajtjen e [[Kultura judeje|kulturës judeje]], traditave fetare judaike, promovimin e formave të [[sionizmi]]t që priren të jenë më irredentiste në natyrë (d.m.th. {{ill|Sionizmi revizionist|en|Revisionist Zionism}} dhe {{ill|Neo-sionizmi|en|Neo-Zionism}}, të cilët promovojnë idenë e {{ill|Izraeli i Madh|en|Greater Israel}}, krahasuar me sionizmin liberal ose {{ill|Sionizmi i punës|en|Labor Zionism}}, të cilët mbështesin një [[Zgjidhja me dy shtete|zgjidhje me dy shtete]]), promovimin e [[Siguria kombëtare|sigurisë kombëtare]] izraelite, ruajtjen e rolit të fesë dhe rabinatit në sferën publike, mbështetjen për [[Tregu i lirë|tregun e lirë]], dhe lidhje të ngushta me Shtetet e Bashkuara.<ref name=":13">{{Cite web |first1=Seth D. |last1=Kaplan |first2=Yitzhak |last2=Klein |title=The Rise of Conservatism in Israel |url=https://americanaffairsjournal.org/2020/08/the-rise-of-conservatism-in-israel/ |website=American Affairs Journal |date=2020-08-20 |language=en}}</ref> {{Clear}} ==== Japonia ==== {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Konservatizmi në Japoni|en|Conservatism in Japan}}}} Konservatizmi ka qenë ideologjia politike dominuese gjatë gjithë historisë moderne japoneze.<ref>{{Cite book |title=How the Conservatives Rule Japan |author-last=Thayer |author-first=N. B. |isbn=978-1-4008-7141-4 |url=https://books.google.com/books?id=DZh9BgAAQBAJ |year=2015 |publisher=Princeton University Press |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Pempel |first=T. J. |title=Policy and Politics in Japan: Creative Conservatism |date=1982 |publisher=Temple University Press |isbn=978-0-87722-250-7 |url=https://books.google.com/books?id=vwBhQgAACAAJ |language=en}}</ref> {{ill|Partia Liberale Demokratike (Japoni)|en|Liberal Democratic Party (Japan)|lt=Partia Liberale Demokratike}} e djathtë konservatore ka qenë partia sunduese dominuese që nga viti 1955, shpesh e quajtur "Sistemi i 1955-ës".{{sfn|Heywood|2017|pp=63–64}} Prandaj, disa ekspertë e konsiderojnë Japoninë si [[Shteti njëpartiak|shtet njëpartiak]] të zgjedhur në mënyrë demokratike, pasi popullsia voton gjithmonë për të njëjtën parti konservatore.<ref>{{Cite web |date=2021-02-15 |title=Japan as a One-Party State: The Future for Koizumi and Beyond |publisher=Wilson Center |url=https://www.wilsoncenter.org/event/japan-one-party-state-the-future-for-koizumi-and-beyond |access-date=2024-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210215044435/https://www.wilsoncenter.org/event/japan-one-party-state-the-future-for-koizumi-and-beyond |archive-date=2021-02-15 |language=en}}</ref> Deri në vitin 1868, Japonia ishte kryesisht një shtet [[Feudalizmi|feudal]] i sunduar nga anëtarët e urdhrit aristokratik [[Samurai]], me kodin e tij të nderit, ''[[Kodi bushido|bushido]]''. Në [[Periudha Meixhi|Periudhën Meixhi]] u nis një proces modernizimi, industrializimi dhe kombëtarizimi.<ref name=":14">{{Cite encyclopedia |date=2024-06-26 |title=Conservatism |url=https://www.britannica.com/topic/conservatism/Conservatism-since-the-turn-of-the-20th-century |access-date=2024-08-18 |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |language=en}}</ref> Përpjekjet për pushtet mes aristokracisë së vjetër e të decentralizuar të samurajve dhe monarkisë së re e të centralizuar perandorake kulmuan me {{ill|Rebelimi i Satsumës|en|Satsuma Rebellion|lt=Rebelimin e Satsumës}} në vitin 1877, me fitore perandorake.<ref>{{Cite book |last=Mounsey |first=Augustus |title=The Satsuma Rebellion: An Episode of Modern Japanese History |year=1879 |language=en}}</ref> Gjatë periudhës së [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]], Japonia u shndërrua në një shtet ultranacionalist e imperialist që pushtoi pjesën më të madhe të Azisë Lindore dhe Juglindore.<ref>{{Cite web |title=1930s Japan: A Time of Turmoil and Transformation |url=https://wrightwood659.org/resources/1930s-japan-a-time-of-turmoil-and-transformation/ |access-date=2024-05-27 |website=Wrightwood 659 |language=en}}</ref> Konservatorët bashkëkohorë, veçanërisht gjatë kryeministrisë së dytë të [[Shinzo Abe]]s nga viti 2012 deri në 2020, mbështesin rishikimin e kushtetutës së vendit, në veçanti Nenin 9, i cili heq dorë nga lufta dhe ndalon Japoninë nga mbajtja e ushtrisë.<ref>{{Cite web |last=Sieg |first=Linda |date=2019-11-19 |title=Mission unaccomplished — Abe's drive to revise pacifist Constitution |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2019/11/19/national/politics-diplomacy/shinzo-abe-revise-constitution/ |access-date=2024-04-18 |website=The Japan Times |language=en}}</ref> Japonia është monarkia më e vjetër e vazhdueshme në historinë e njerëzimit, me [[Naruhito]]n që aktualisht shërben si [[Perandori i Japonisë|Perandor i Japonisë]].<ref>{{Cite web |date=2016-08-08 |title=5 Things to know about Japan's emperor and imperial family |url=https://www.seattletimes.com/nation-world/5-things-to-know-about-japans-emperor-and-imperial-family/ |access-date=2024-04-19 |website=The Seattle Times |archive-date=2022-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220425165238/https://www.seattletimes.com/nation-world/5-things-to-know-about-japans-emperor-and-imperial-family/ |url-status=live |language=en}}</ref> Në përputhje me parimin e monarkisë, shoqëria japoneze ka një strukturë familjare autoritare, me një autoritet atëror tradicionalist që kalon kryesisht te djali më i madh.<ref>{{Cite book |author-last=Todd |author-first=Emmanuel |title=The Explanation of Ideology: Family Structures and Social Systems |publisher=Blackwell |year=1985 |url=https://books.google.com/books?id=xk-EzQEACAAJ |language=en}}</ref> [[Kundërkomunizmi|Ndjenjat kundërkomuniste]] dhe ndjenjat antikineze janë të përhapura në Japoni.<ref>{{Cite web |date=December 2017 |title=Overview of the Public Opinion Survey on Diplomacy (page 4) |url=https://survey.gov-online.go.jp/h29/h29-gaiko/summary.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210301153811/https://survey.gov-online.go.jp/h29/h29-gaiko/summary.pdf |archive-date=2021-03-01 |website=Public Relations Office, Government of Japan |language=en}}</ref> Në vitin 1925 u miratua Ligji për Ruajtjen e Paqes, me qëllim që t'i mundësonte Policisë së Posaçme të Lartë t'i shtypte më efektivisht socialistët dhe komunistët.<ref>{{Cite book |author-last=McClain |author-first=James L. |title=Japan: A Modern History |date=2002 |publisher=W. W. Norton & Company |isbn=0-393-04156-5 |page=390 |url=https://books.google.com/books?id=YvuDPwAACAAJ |language=en}}</ref> Në vitin 1936, [[Perandoria e Japonisë]] dhe [[Gjermania naziste]] iu kundërvunë [[Kominterni]]t duke nënshkruar [[Pakti Antikomintern|Paktin Antikomintern]] — një pakt të cilit iu bashkuan më vonë [[Mbretëria e Italisë]], [[Diktatura e Francisko Frankos|Spanja Frankiste]] dhe [[Mbretëria e Hungarisë]].<ref>{{Cite journal |last=Waddington |first=Lorna L. |date=2007 |title=The Anti-Komintern and Nazi Anti-Bolshevik Propaganda in the 1930s |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-contemporary-history_2007-10_42_4/page/573 |journal=Journal of Contemporary History |volume=42 |issue=4 |pages=573–594 |doi=10.1177/0022009407081488 |language=en}}</ref> Termi japonez ''tenkō'' i referohet konvertimeve ideologjike të detyruara të socialistëve japonezë, të cilët u nxitën të hiqnin dorë nga ideologjia e majtë dhe të përqafonin me entuziazëm ideologjinë monarkiste, kapitaliste dhe imperialiste të favorizuar nga shteti.<ref>{{Cite journal |last1=Kapur |first1=Nick |title=The Empire Strikes Back? The 1968 Meiji Centennial Celebrations and the Revival of Japanese Nationalism |journal=Japanese Studies |date=2018-09-02 |volume=38 |issue=3 |pages=305–328 |doi=10.1080/10371397.2018.1543533 |language=en}}</ref> Në fund të viteve 1940 dhe në fillim të viteve 1950, gjatë Pastrimit të Kuq, dhjetëra mijëra përkrahës të grupeve të majta, veçanërisht atyre të lidhur me Partinë Komuniste Japoneze, u larguan nga puna e tyre në qeveri, shkolla dhe universitete.<ref>{{Cite book |last=Kapur |first=Nick |year=2018 |title=Japan at the Crossroads: Conflict and Compromise after Anpo |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-98442-4 |url=https://books.google.com/books?id=Re5hDwAAQBAJ |page=10 |archive-date=2025-04-13 |access-date=2024-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250413103254/https://books.google.com/books?id=Re5hDwAAQBAJ |url-status=live |language=en}}</ref> ''{{ill|Nippon Kaigi|en|Nippon Kaigi}}'' është një organizatë ultrakonservatore dhe ultranacionaliste që ushtron një ndikim të konsiderueshëm mbi politikën bashkëkohore japoneze. Në vitin 2014, shumica e anëtarëve të {{ill|Dieta Kombëtare|en|National Diet|lt=Dietës Kombëtare}} ishin pjesë e grupit. Shumë ministra dhe disa kryeministra, përfshirë [[Fumio Kishida|Fumio Kishidën]], Tarō Asōn, [[Shinzo Abe]]n dhe [[Yoshihide Suga|Yoshihide Sugën]], kanë qenë anëtarë.<ref>{{Cite web |date=2014-09-04 |title=Abe's reshuffle promotes right-wingers |url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2014/09/04/politics/Abes-reshuffle-promotes-rightwingers/2994558.html |access-date=2024-04-19 |website=koreajoongangdaily.joins.com |language=en}}</ref> Si një komb shumë i zhvilluar dhe i industrializuar, Japonia është më kapitaliste dhe më e orientuar nga Perëndimi se vendet e tjera aziatike. Prandaj, disa ekspertë e konsiderojnë Japoninë pjesë të [[Bota perëndimore|botës perëndimore]].<ref>{{Cite web |date=2021-04-26 |title=The Western World |url=https://www.worldatlas.com/articles/list-of-western-countries.html |website=WorldAtlas |access-date=2024-04-19 |archive-date=2022-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001221300/https://www.worldatlas.com/articles/list-of-western-countries.html |url-status=live |language=en}}</ref> Në vitin 1960 u nënshkrua një traktat që themeloi një aleancë ushtarake mes Shteteve të Bashkuara dhe Japonisë. Megjithatë, tradicionalisti reaksionar ultrakonservator {{ill|Yukio Mishima|en|Yukio Mishima}} kishte frikë se japonezët e tjerë ishin tepër të dashuruar pas modernizimit dhe kapitalizmit në stilin perëndimor për të mbrojtur kulturën tradicionale japoneze.<ref>{{Cite book |last1=Inose |first1=Naoki |title=Persona: A Biography of Yukio Mishima. |last2=Sato |first2=Hiroaki |publisher=Stone Bridge Press |year=2012 |isbn=978-1-61172-524-7 |pages=521–522 |language=en}}</ref> {{Clear}} ==== Singapori ==== Partia konservatore e Singaporit është {{ill|Partia e Veprimit Popullor|en|People's Action Party}} (PAP), e cila promovon vlera konservatore në formën e demokracisë aziatike dhe {{ill|Vlerat aziatike|en|Asian values|lt=vlerave aziatike}}.<ref>{{Cite book |first=Hussin |last=Mutalib |year=2004 |title=Parties and Politics. A Study of Opposition Parties and the PAP in Singapore |publisher=Marshall Cavendish |isbn=981-210-408-9 |page=20 |language=en}}</ref> Këto vlera përfshijnë: kombin para bashkësisë dhe shoqërinë mbi individin; familjen si njësinë bazë të shoqërisë; respektin dhe mbështetjen e bashkësisë për individin; konsensusin në vend të konfliktit, dhe harmoninë racore dhe fetare. Ato janë në kontrast me "botëkuptimin më të perëndimorizuar, individualist dhe të vetëkoncentruar mbi jetën" dhe ruajnë "idetë tradicionale aziatike të moralit, detyrës dhe shoqërisë".<ref name="SV">{{Cite web |last1=Tin Seng |first1=Lim |title=Shared Values |url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=194d7f99-c8b6-408e-86cf-8ebfb8547d28 |website=www.nlb.gov.sg |publisher=National Library Board |access-date=2024-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240108063620/https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=194d7f99-c8b6-408e-86cf-8ebfb8547d28 |archive-date=2024-01-08 |language=en}}</ref> PAP aktualisht ndodhet në qeveri dhe ka qenë kështu që nga pavarësia e vitit 1965. Pasi ka qeverisur për mbi gjashtë dekada, PAP është partia qeverisëse e pandërprerë më e gjatë në mesin e demokracive moderne parlamentare shumëpartiake.<ref>{{Cite journal |last1=Oliver |first1=Steven |last2=Ostwald |first2=Kai |title=Explaining Elections in Singapore: Dominant Party Resilience and Valence Politics |journal=Journal of East Asian Studies |date=July 2018 |volume=18 |issue=2 |pages=129–156 |doi=10.1017/jea.2018.15 |language=en}}</ref> [[Singapori]] është një qytet-shtet dhe ka reputacionin e një "shteti-dado", për shkak të numrit të konsiderueshëm të rregullave dhe kufizimeve qeveritare mbi jetën e qytetarëve të tij.<ref>[http://www.bloombergview.com/articles/2015-03-29/after-lee-kuan-yew-singapore-should-relax-laws Time for Singapore to Grow Up] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304102718/http://www.bloombergview.com/articles/2015-03-29/after-lee-kuan-yew-singapore-should-relax-laws |date=2016-03-04}}, Bloomberg News, 29 mars 2015</ref> Ish-Kryeministri {{ill|Lee Kuan Yew|en}}, arkitekti i Singaporit modern, vërejti: "Nëse Singapori është një shtet-dado, atëherë jam krenar që kam nxitur një të tillë".<ref>[https://www.mirror.co.uk/news/world-news/lee-kuan-yew-singapores-founding-5383631 Lee Kuan Yew: Singapore's 'founding father' dies in hospital aged 91 after suffering with pneumonia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230524062316/https://www.mirror.co.uk/news/world-news/lee-kuan-yew-singapores-founding-5383631 |date=2023-05-24}}, ''Daily Mirror'', 22 mars 2015</ref> Në një intervistë për ''Straits Times'' në vitin 1987, Lee tha: <blockquote>Shpesh më akuzojnë se ndërhyj në jetën private të qytetarëve. Po, sikur të mos e kisha bërë këtë, sikur të mos e kisha vepruar kështu, ne nuk do të ishim këtu sot. Dhe them pa asnjë keqardhje, se ne nuk do të ishim këtu, nuk do të kishim bërë progres ekonomik, nëse nuk do të kishim ndërhyrë në çështje shumë personale – kush është fqinji juaj, si jetoni, zhurmën që bëni, si pështyni, apo çfarë gjuhe përdorni. Ne vendosim çfarë është e drejtë. Nuk ka rëndësi çfarë mendon populli.<ref>[https://blogs.wsj.com/briefly/2015/03/23/5-quotes-from-lee-kuan-yew/ 5 Quotes From Singapore's Lee Kuan Yew] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190904053736/https://blogs.wsj.com/briefly/2015/03/23/5-quotes-from-lee-kuan-yew/ |date=2019-09-04}}, 23 mars 2015</ref></blockquote> {{Clear}} ==== Koreja e Jugut ==== {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Konservatizmi në Korenë e Jugut|en|Conservatism in South Korea}}}} Konservatizmi ka qenë ideologjia politike dominuese gjatë gjithë historisë koreane. {{ill|Syngman Rhee|en}} ishte një antikomunist i papërkulur dhe u bë presidenti i parë i Koresë së Jugut me themelimin e kombit në vitin 1948.<ref>{{Cite web |title=The Fall of South Korean Strongman Syngman Rhee — April 26,1960 |url=https://adst.org/2013/04/the-fall-of-south-korean-strongman-syngman-rhee-april-26-1960/ |website=adst.org |publisher=Association for Diplomatic Studies and Training |access-date=2025-10-06 |language=en}}</ref> Gjenerali i ushtrisë së Koresë së Jugut, [[Park Chung-hee]], mori pushtetin në grushtin e shtetit të 16 majit 1961, pas të cilit u zgjodh President i tretë. Ai prezantoi Kushtetutën shumë autoritare Yushin, duke sjellë Republikën e Katërt. Ai e sundoi vendin si diktator deri në vrasjen e tij në vitin 1979.<ref>{{Cite book |last1=Kim |first1=Byung-Kook |last2=Vogel |first2=E. F. |year=2013 |title=The Park Chung Hee Era: The Transformation of South Korea |publisher=Harvard University Press |pages=200–205 |isbn=978-0-674-06106-4 |language=en}}</ref> Partitë konservatore të krahut të djathtë kanë dominuar politikën e Koresë së Jugut për pjesën më të madhe të historisë së saj moderne, ndërsa partitë kryesore të opozitës kanë qenë centriste të moderuara dhe jo të majta. Partia kryesore konservatore e Koresë së Jugut, {{ill|Partia e Fuqisë Popullore|en|People Power Party (South Korea)}}, e ka ndryshuar formën e saj me kalimin e viteve. Paraardhësja e saj, Partia Demokratike-Liberale, u udhëhoq nga Roh Tae-woo, i cili ishte presidenti i parë i zgjedhur në mënyrë demokratike. Partia u themelua nga bashkimi i Partisë Demokratike të Drejtësisë të Roh Tae-woo, Partisë Demokratike të Ribashkimit të Kim Young-sam dhe Partisë së Re Demokratike Republikane të Kim Jong-pil. Kim Young-sam më vonë u bë presidenti i shtatë i Koresë. Kur partia konservatore u mund nga partia opozitare në zgjedhjet e përgjithshme të vitit 1996, ajo u bë Partia e Re e Koresë, por një vit më vonë ndryshoi përsëri emrin në Partinë e Madhe Kombëtare (GNP). Që kur i ndjeri Kim Dae-jung mori presidencën në vitin 1998, GNP kishte qenë partia opozitare derisa Lee Myung-bak fitoi zgjedhjet presidenciale të vitit 2007. Park Geun-hye e pasoi Lee-n në zgjedhjet presidenciale të vitit 2012, deri në shkarkimin e saj në vitin 2017. [[Yoon Suk-yeol]] fitoi zgjedhjet presidenciale të vitit 2022 me diferencën më të vogël që nga demokratizimi, deri në shkarkimin e tij në vitin 2025. {{Clear}} === Evropa === Konservatizmi evropian ka marrë shumë shprehje të ndryshme. Format e hershme shpesh ishin {{ill|Reaksionarizmi|en|Reactionary|lt=reaksionare}} dhe [[Romanticizmi|romantike]], duke idealizuar [[Mesjeta|Mesjetën]] dhe [[Feudalizmi|rendin e saj shoqëror feudal]] me sundim aristokratik dhe kishë zyrtare.{{sfn|von Kuehnelt-Leddihn|1943|p=124}}{{sfn|Nisbet|2002|pp=34–36}} Në fund të shekullit të 19-të, konservatizmi u bë gjithnjë e më {{ill|Konservatizmi progresiv|en|Progressive conservatism|lt=progresiv}}, duke përqafuar kapitalizmin dhe duke përkrahur nacionalizmin — i cili deri atëherë kishte qenë forcë antitradicionaliste dhe antiimperialiste.{{sfn|Neill|2021|pp=70–76}} Gjatë gjysmës së parë të shekullit të 20-të, ndërkohë që lëvizjet socialiste po bëheshin gjithnjë e më të fuqishme dhe regjimi [[cari]]st u rrëzua në [[Revolucioni rus|Revolucionin rus]], konservatizmi në Austri, Gjermani, Greqi, Hungari, Itali, Portugali, Spanjë dhe Rumani u shndërrua në [[Politika e ekstremit të djathtë|ekstremin e djathtë]], duke u bërë më {{ill|Konservatizmi autoritar|en|Authoritarian conservatism|lt=autoritar}} dhe {{ill|Ultrakonservatorizmi|en|Ultraconservatism|lt=ekstrem}}.{{sfn|Blinkhorn|1990|p=7}} Në periudhën e pasluftës, konservatizmi mori një formë më {{ill|Konservatizmi i moderuar|en|Moderate conservatism|lt=të moderuar}}, me partitë e krishterodemokrate të qendrës së djathtë që dominuan politikën në të gjithë [[Evropa Perëndimore|Evropën Perëndimore]] gjatë pjesës tjetër të shekullit,<ref name=":9" /> megjithëse regjimet autoritare të [[Diktatura e Francisko Frankos|Spanjës Frankiste]] dhe Portugalisë Salazariste (Estado Novo) mbijetuan edhe për disa dekada të tjera.{{sfn|Heywood|2017|p=82}} Nga fundi i shekullit, pas [[Shpërbërja e Bashkimit Sovjetik|shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik]], konservatizmi mori një formë më [[Konservatizmi liberal|liberale]]. Në dekadat e fundit, partitë {{ill|Konservatizmi kombëtar|en|National conservatism|lt=nacionaliste}} kanë qenë në rritje në të gjithë Evropën, në kundërshtim me [[Globalizëm|globalizmin]].<ref>{{Cite web |title=Nationalism and Europe's Turn to the Right |url=https://www.iwm.at/Nationalism-and-Europes-turn-to-the-right |access-date=2024-06-23 |language=en |website=IWM WEBSITE}}</ref> Vendet evropiane, me përjashtim të [[Zvicra|Zvicrës]], kanë pasur një traditë të gjatë monarkike gjatë historisë. Sot, monarkitë ekzistuese janë [[Andorra]], [[Monarkia e Belgjikës|Belgjika]], [[Monarkia e Danimarkës|Danimarka]], Lihtenshtajni, Luksemburgu, Monako, Holanda, Norvegjia, Spanja, Suedia dhe [[Monarkia e Mbretërisë së Bashkuar|Mbretëria e Bashkuar]]. Disa lëvizje reaksionare në vende republikane, si {{lang|fr|Action Française}} në Francë, Partia Kombëtare Monarkike (Partito Nazionale Monarchico) në Itali, dhe Aleanca e Zezë-Verdhë në Austri, kanë mbështetur rikthimin e monarkisë. {{clear}} ==== Austria ==== Konservatizmi austriak e ka origjinën te Princi [[Klemens von Metternich]], i cili ishte arkitekti i {{ill|Urdhri Konservator|en|Conservative Order|lt=Urdhrit Konservator monarkist dhe imperialist}}, i cili u miratua në [[Kongresi i Vjenës|Kongresin e Vjenës]] pas [[Revolucioni Francez|Revolucionit Francez]] dhe [[Luftërat Napoleonike|Luftërave Napoleonike]].{{Sfn|Encyclopædia Britannica}} Qëllimi ishte të krijohej {{ill|Baraspesha evropiane e fuqisë|en|European balance of power}} që mund të garantonte paqen dhe të shtypte lëvizjet republikane dhe nacionaliste.<ref>Gordon Craig, "The System of Alliances and the Balance of Power." in J.P.T. Bury, ed., ''The New Cambridge Modern History, Vol. 10: The Zenith of European Power, 1830–70'' (1960), p. 266.</ref> Gjatë ekzistencës së saj, [[Perandoria Austriake]] ishte monarkia e tretë më e populluar në Evropë, pas [[Perandoria Ruse|Perandorisë Ruse]] dhe [[Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës|Mbretërisë së Bashkuar]]. Pas humbjes së saj në [[Lufta Austro-Prusiane|Luftën Austro-Prusiane]], ajo u shndërrua në Perandorinë Austro-Hungareze, e cila ishte shteti më i larmishëm në Evropë, me dymbëdhjetë kombësi që jetonin nën një monark unifikues.{{Sfn|von Kuehnelt-Leddihn|1943|pp=139–140}} Perandoria u copëtua pas [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]], duke sjellë {{ill|Republika e Parë Austriake|en|First Austrian Republic|lt=Republikën e Parë Austriake}} demokratike. {{ill|Lufta Civile Austriake|en|Austrian Civil War}} e vitit 1934 pa një sërë përleshjesh mes qeverisë së djathtë dhe forcave socialiste. Kur kryengritësit u mundën, qeveria shpalli [[Ligji ushtarak|ligjin ushtarak]] dhe zhvilloi gjyqe masive, duke i detyruar politikanë të shquar socialistë, si {{ill|Otto Bauer|en|Otto Bauer}}, të shkonin në mërgim.<ref>{{Cite book |last=Brook-Shepherd |first=Gordon |year=1996 |title=The Austrians: A Thousand-Year Odyssey |publisher=HarperCollins |isbn=0-00-638255-X |page=283 |language=en}}</ref> Konservatorët ndaluan {{ill|Partia Socialdemokrate e Austrisë|en|Social Democratic Party of Austria|lt=Partinë Socialdemokrate}} dhe zëvendësuan {{ill|Demokracia parlamentare|en|Parliamentary democracy|lt=demokracinë parlamentare}} me një kushtetutë {{ill|Korporativizmi konservator|en|Conservative corporatism|lt=korporativiste}} dhe [[Klerikalizmi|klerike]]. {{ill|Fronti i Atdheut|en|Fatherland Front (Austria)}}, në të cilin u bashkuan paramilitarët e {{lang|de|{{ill|Heimwehr|en|Heimwehr}}}} dhe {{ill|Partia Kristiane Sociale (Austri)|en|Christian Social Party (Austria)}}, u bë partia e vetme politike legale në regjimin autoritar që rezultoi, [[Shteti Federal i Austrisë]].<ref>{{Cite journal |last1=Pyrah |first1=Robert |title=Enacting Encyclicals? Cultural Politics and 'Clerical Fascism' in Austria, 1933–1938 |journal=Totalitarian Movements and Political Religions |date=June 2007 |volume=8 |issue=2 |pages=369–382 |doi=10.1080/14690760701321338 |language=en}}</ref> Ndërsa kishin lidhje të ngushta me Italinë Fashiste, e cila ishte ende një [[Mbretëria e Italisë|monarki]] dhe njëkohësisht një komb katolik, konservatorët austriakë ushqenin ndjenja të forta antiprusiane dhe antinaziste. Intelektuali konservator më i shquar i Austrisë, aristokrati katolik {{ill|Erik von Kuehnelt-Leddihn|en|Erik von Kuehnelt-Leddihn}}, botoi disa libra në të cilat e interpretoi [[Nazizmi]]n si një ideologji [[Politika e majtë|e majtë]], {{ill|Okllokracia|en|Mob rule|lt=okllokratike}} dhe {{ill|Demagogjia|en|Demagogy|lt=demagogjike}}, e kundërt me idealet tradicionale të djathta të aristokracisë, monarkisë dhe krishterimit.<ref>{{Cite web |url=http://www.crisismagazine.com/2012/kuehnelt-leddihn-and-american-conservatism |title=Kuehnelt-Leddihn and American Conservatism |last=Congdon |first=Lee |date=March 26, 2012 |website=Crisis Magazine |access-date=December 23, 2023 |archive-date=October 21, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221021143057/https://www.crisismagazine.com/2012/kuehnelt-leddihn-and-american-conservatism |url-status=live |language=en}}</ref> Diktatori i Austrisë, {{ill|Engelbert Dollfuss|en|Engelbert Dollfuss}}, e shihte Nazizmin si një formë tjetër e komunizmit totalitar, dhe e shihte [[Adolf Hitleri]]n si versionin gjerman të [[Josif Stalini]]t. Konservatorët ndaluan Partinë Naziste Austriake dhe arrestuan shumë nga aktivistët e saj, duke shkaktuar që dhjetëra mijëra simpatizantë nazistë të iknin në [[Gjermania naziste|Gjermaninë naziste]] për të shmangur persekutimin.<ref>{{Cite book |last=Binder |first=Dieter A. |title=The Christian Corporatist State |publisher=Routledge |year=2009 |isbn=978-1-351-31520-3 |pages=73 |language=en}}</ref> Disa muaj më vonë, forcat naziste nisën {{ill|Puçi i Korrikut|en|July Putsch|lt=Puçin e Korrikut}} dhe arritën të vrisnin kancelarin Dollfuss në një përpjekje për të përmbysur qeverinë konservatore.{{Sfn|Bischof|2003}} Si përgjigje, [[Benito Musolini]] mobilizoi një pjesë të ushtrisë italiane në kufirin austriak dhe kërcënoi Hitlerin me luftë në rast të një pushtimi gjerman të Austrisë. Në vitin 1938, kur Gjermania naziste aneksoi Austrinë në [[Anshlusi]], grupet konservatore u shtypën: anëtarë të {{ill|Fisnikëria austriake|en|Austrian nobility|lt=fisnikërisë austriake}} dhe të klerit katolik u arrestuan dhe pronat e tyre u konfiskuan.{{Sfn|von Kuehnelt-Leddihn|1943|p=210}}<ref>{{Cite news |last=Zoch |first=Irene |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/germany/1455082/Habsburgs-demand-return-of-estates-seized-by-Nazis-in-1938.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/germany/1455082/Habsburgs-demand-return-of-estates-seized-by-Nazis-in-1938.html |archive-date=January 12, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title=Habsburgs demand return of estates seized by Nazis in 1938 |work=The Daily Telegraph |date=February 22, 2004 |access-date=August 18, 2024 |language=en}}</ref> Otto von Hapsburg, {{ill|Lista e trashëgimtarëve të fronit austriak|en|List of heirs to the Austrian throne|lt=Princi i fundit i Kurorës}} i Austro-Hungarisë, ishte një antinazist i zjarrtë, arsye për të cilën regjimi nazist urdhëroi që ai të ekzekutohej menjëherë nëse kapej.<ref>{{Cite news |author=Dan van der Vat |url=https://www.theguardian.com/world/2011/jul/04/otto-von-habsburg-obituary |title=Otto von Habsburg obituary |work=The Guardian |date=July 4, 2011 |access-date=August 18, 2024 |archive-date=September 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130930132055/http://www.theguardian.com/world/2011/jul/04/otto-von-habsburg-obituary |url-status=live |language=en}}</ref> Pas [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]] dhe kthimit në demokraci, konservatorët dhe socialistët austriakë e braktisën njësoj ekstremizmin e tyre, duke besuar në kompromisin politik dhe duke kërkuar konsensus në mes.<ref>{{Cite book |author=Jelavich, Barbara |year=1989 |title=Modern Austria: Empire & Republic 1815–1986 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-31625-1 |language=en}}</ref> Konservatorët formuan [[Partia e Njerëzve të Austrisë|Partinë e Njerëzve të Austrisë]], e cila që atëherë ka qenë partia kryesore konservatore në Austri. Në politikën bashkëkohore, partia u udhëhoq nga {{ill|Sebastian Kurz|en|Sebastian Kurz}}, të cilin {{lang|de|[[Frankfurter Allgemeine Zeitung]]}} e pagëzoi si "[[Klemens von Metternich|Metternichu]] i ri".<ref>{{Cite web |url=https://kurier.at/politik/inland/aussenminister-in-deutschen-medien-sebastian-kurz-der-junge-metternich/46.313.665 |website=kurier.at |title=Sebastian Kurz, der "junge Metternich" |date=January 16, 2014 |language=de |access-date=December 15, 2023 |archive-date=May 18, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210518092627/https://kurier.at/politik/inland/aussenminister-in-deutschen-medien-sebastian-kurz-der-junge-metternich/46.313.665 |url-status=live}}</ref> ==== Belgjika ==== Me rrënjë në {{ill|Partia Katolike (Belgjikë)|en|Catholic Party (Belgium)|lt=Partinë Katolike}} konservatore, Partia Popullore e Krishterë ruajti një prirje konservatore gjatë shekullit XX, duke mbështetur Mbretin në të ashtuquajturën Çështje Mbretërore, duke mbështetur familjen bërthamë si themel të shoqërisë, duke mbrojtur arsimin e krishterë dhe duke kundërshtuar [[Euthanasia|eutanazinë]]. Partia Popullore e Krishterë dominoi politikën në Belgjikën e pasluftës. Në vitin 1999, mbështetja e partisë u shemb dhe ajo u bë partia e pestë më e madhe e vendit.{{Sfn|Annesley|2005|p=124}}<ref>Zig Layton-Henry, ed. ''Conservative Politics in Western Europe'' (St. Martin's Press, 1982)</ref><ref>Paul Lucardie and Hans-Martien Ten Napel, "[https://openaccess.leidenuniv.nl/bitstream/handle/1887/15171/pu1994Christian%20Democracy%20in%20Europe%20.pdf?sequence=2 Between confessionalism and liberal conservatism: the Christian Democratic parties of Belgium and the Netherlands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200623075553/https://openaccess.leidenuniv.nl/bitstream/handle/1887/15171/pu1994Christian%20Democracy%20in%20Europe%20.pdf?sequence=2 |date=June 23, 2020 }}." in David Hanley, ed. ''Christian Democracy in Europe: A Comparative Perspective'' (London: Pinter 1994) pp. 51–70</ref> Që nga viti 2014, {{ill|Aleanca e Re Flamande|en|New Flemish Alliance}}, nacionaliste flamande dhe konservatore, është partia më e madhe në Belgjikë.<ref>{{Cite news |author=Philippe Siuberski |title=Belgium gets new government with Michel as PM |agency=AFP |url=https://news.yahoo.com/belgium-parties-agree-form-govt-michel-pm-190206709.html |newspaper=Yahoo News |date=October 7, 2014 |access-date=November 7, 2014 |archive-date=November 8, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141108070552/http://news.yahoo.com/belgium-parties-agree-form-govt-michel-pm-190206709.html |url-status=live |language=en }}</ref> ==== Danimarka ==== Konservatizmi danez lindi me grupimin politik ''{{ill|Højre|en|Højre}}'' (fjalë për fjalë: "e djathta"), i cili, falë aleancës së tij me mbretin Christian IX të Danimarkës, dominoi politikën daneze dhe formoi të gjitha qeveritë nga viti 1865 deri në 1901. Kur një reformë kushtetuese në vitin 1915 ia hoqi pushtetin politik fisnikërisë tokëzotëruese, Højre u pasua nga {{ill|Partia Popullore Konservatore e Danimarkës|en|Conservative People's Party (Denmark)}}, e cila që atëherë ka qenë partia kryesore konservatore daneze.<ref name=Egander>{{Cite web |last1=Skov |first1=Christian Egander |title=Konservatisme |url=https://danmarkshistorien.dk/vis/materiale/konservatisme |website=danmarkshistorien.dk |access-date=July 17, 2023 |language=da}}</ref> Një tjetër parti konservatore daneze ishte Konservatorët e Lirë (Free Conservatives), aktive midis viteve 1902 dhe 1920. Tradicionalisht dhe historikisht, konservatizmi në Danimarkë është karakterizuar më shumë nga {{ill|Populizmi i djathtë|en|Right-wing populism}} dhe {{ill|Agrarianizmi|en|Agrarianism}} sesa në Suedi dhe Norvegji, ku konservatizmi ka qenë më [[Elitizmi|elitist]] dhe [[Urbanizimi|urban]].<ref>{{Cite web |last=euconedit |date=September 17, 2023 |title=Nordic Conservative Homecoming |url=https://europeanconservative.com/articles/essay/nordic-conservative-homecoming/ |access-date=December 3, 2023 |website=europeanconservative.com |archive-date=December 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231203182503/https://europeanconservative.com/articles/essay/nordic-conservative-homecoming/ |url-status=live |language=en }}</ref> Partia Popullore Konservatore udhëhoqi koalicionin qeveritar nga 1982 deri në 1993. Më parë, partia kishte qenë pjesë e qeverive të ndryshme nga 1916 deri në 1917, nga 1940 deri në 1945, nga 1950 deri në 1953, dhe nga 1968 deri në 1971. Partia ishte partnere e vogël në qeveritë e udhëhequra nga Liberalët (Venstre) nga 2001 deri në 2011{{Sfn|Annesley|2005|p=68}} dhe përsëri nga 2016 deri në 2019. Partia paraprihet me 11 vjet nga Të Rinjtë Konservatorë (KU), sot lëvizja rinore e partisë. Partia Popullore Konservatore pati një mbështetje elektorale të qëndrueshme, rreth 15–20%, në pothuajse të gjitha zgjedhjet e përgjithshme nga 1918 deri në 1971. Në vitet 1970 ajo ra në rreth 5%, por më pas, nën udhëheqjen e Poul Schlüter, arriti nivelin më të lartë të popullaritetit të saj ndonjëherë në vitin 1984, duke marrë 23% të votave. Që nga fundi i viteve 1990, partia ka marrë rreth 5–10% të votave. Në zgjedhjet e përgjithshme daneze të vitit 2026, partia mori 7,6% të votave.<ref>{{Cite web |title=Results of the Danish general election 2026 |url=https://www.thedanishparliament.dk/en/news/2026/03/results-of-the-danish-general-election-2026 |website=The Danish Parliament |publisher=Folketinget |access-date=10 April 2026 |language=en}}</ref> Mendimi konservator ka ndikuar edhe partitë e tjera politike daneze. Në vitin 1995 u themelua Partia Popullore Daneze (Dansk Folkeparti), e bazuar në një përzierje idesh konservatore, nacionaliste dhe socialdemokrate.<ref name=Egander /> Në vitin 2007 u themelua partia Liberal Alliance (Aleanca Liberale), duke kombinuar idetë politike liberale dhe konservatore.<ref>{{Cite web |title=Liberal Alliance |url=https://denstoredanske.lex.dk/Liberal_Alliance |website=Den Store Danske |language=da |access-date=10 April 2026}}</ref> Në vitin 2022 u themelua partia Danmarksdemokraterne (Demokratët e Danimarkës), e cila e përshkruan veten si një parti me rrënjë në vlerat kombëtare, liberale dhe konservatore.<ref>{{Cite web |title=Danmarksdemokraterne |url=https://denstoredanske.lex.dk/Danmarksdemokraterne |website=Den Store Danske |language=da |access-date=10 April 2026 |archive-date=May 7, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240507023138/https://denstoredanske.lex.dk/Danmarksdemokraterne |url-status=live }}</ref> Në zgjedhjet e përgjithshme të vitit 2026, partitë që zakonisht përshkruhen si të ndikuara nga idetë konservatore — përfshirë Partinë Popullore Konservatore, Partinë Popullore Daneze, Liberal Alliance dhe Danmarksdemokraterne — morën së bashku rreth 31,9% të votave.<ref>{{Cite web |title=Valgresultater Folketingsvalg 2026 |url=https://www.dr.dk/nyheder/politik/folketingsvalg/resultater |website=DR |language=da |access-date=10 April 2026 |archive-date=April 10, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260410184016/https://www.dr.dk/nyheder/politik/folketingsvalg/resultater |url-status=live }}</ref> Partitë konservatore në Danimarkë e kanë konsideruar gjithmonë [[Monarkia e Danimarkës|monarkinë]] një institucion qendror në Danimarkë.<ref>''Folketinget'': [https://www.ft.dk/da/partier/om-politiske-partier/partiernes-historie "Partiernes historie"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200313003717/https://www.ft.dk/da/partier/om-politiske-partier/partiernes-historie |date=March 13, 2020 }}</ref><ref>''Det Konservative Folkeparti'': [https://konservative.dk/politik/is/vi-elsker-kongehuset/ "Vi elsker Kongehuset"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220319072551/https://konservative.dk/politik/is/vi-elsker-kongehuset/ |date=March 19, 2022 }}</ref> ==== Finlanda ==== Partia konservatore në Finlandë është {{ill|Partia e Bashkimit Kombëtar|en|National Coalition Party}}. Partia u themelua në vitin 1918, kur disa parti monarkiste u bashkuan. Megjithëse në të kaluarën ishte e djathtë, sot është një parti moderatisht liberale-konservatore. Ndërsa mbron liberalizmin ekonomik, ajo është e përkushtuar ndaj ekonomisë së tregut social.{{Sfn|Siaroff|2000|p=243}} Në Finlandë ka pasur ndjenja të forta antiruse dhe [[Kundërkomunizmi|antikomuniste]], për shkak të historisë së saj të gjatë të pushtimit dhe nënshtrimit nga Rusia dhe Bashkimi Sovjetik.<ref>''Helsingin Sanomat'', 11 tetor 2004, [https://web.archive.org/web/20070311034013/http://www.hs.fi/english/article/International%2Bpoll%2BAnti-Russian%2Bsentiment%2Bruns%2Bvery%2Bstrong%2Bin%2BFinland/1076154202275 International poll: Anti-Russian sentiment runs very strong in Finland. Only Kosovo has more negative attitude] (anglisht)</ref><ref>{{Cite book |last1=Hanhimäki |first1=Jussi M. |title=Containing Coexistence: America, Russia, and the 'Finnish Solution' |date=1997 |publisher=Kent State University Press |isbn=978-0-87338-558-9 |page=4 |url=https://books.google.com/books?id=OWfudYWUOt0C&pg=PA4 |language=en}}</ref> Në {{ill|Lufta Civile Finlandeze|en|Finnish Civil War|lt=Luftën Civile Finlandeze}} të vitit 1918, Finlanda e Bardhë mundi [[Republika Socialiste Punëtore Finlandeze|Finlandën e Kuqe]] majtiste.<ref>[https://books.google.com/books?id=2xCJBAAAQBAJ&pg=PA166 Faqja 166] në: {{Cite book |last1=Tepora |first1=Tuomas |title=The Finnish Civil War 1918 |chapter=5 the Mystified War: Regeneration and Sacrifice |date=2014 |pages=159–200 |doi=10.1163/9789004280717_007 |isbn=978-90-04-28071-7 |language=en}}</ref> [[Forcat e Mbrojtjes së Finlandës]] dhe Roja e Bardhë paraushtarake, e udhëhequr nga Baroni Carl Gustaf Emil Mannerheim, u ndihmuan nga Ushtria Perandorake Gjermane, me kërkesë të qeverisë civile finlandeze. Lëvizja e djathtë ekstreme Lapua vazhdoi të terrorizonte komunistët në Finlandën e pasluftës, por u ndalua pas një përpjekjeje të dështuar për grusht shteti në vitin 1932.<ref>{{Cite book |last1=Levitsky |first1=Steven |last2=Ziblatt |first2=Daniel |title=How Democracies Die |date=2018 |publisher=Crown |isbn=978-1-5247-6293-3 |language=en}}</ref> ==== Franca ==== {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Konservatizmi në Francë|en|Conservatism in France}}}} Konservatorizmi i hershëm në Francë u përqendrua në refuzimin e laicizmit të Revolucionit Francez, mbështetjen për rolin e Kishës Katolike, dhe rivendosjen e monarkisë.<ref>{{Cite book |last1=Woodward |first1=Ernest Llewellyn |title=Three Studies in European Conservatism |date=1963 |publisher=Frank Cass |isbn=978-0-7146-1529-5 |language=en}}</ref> Pas rënies së parë të [[Napoleon Bonaparti|Napoleonit]] në vitin 1814, [[Burbonët]] u rikthyen në pushtet gjatë {{ill|Rivendosja Burbone|en|Bourbon Restoration in France|lt=Rivendosjes Burbone}}. [[Luigji XVIII]] dhe Karli X, vëllezër të mbretit të ekzekutuar [[Luigji XVI|Luigjit XVI]], u ngjitën në fron njëri pas tjetrit dhe vendosën një qeveri konservatore që synonte të rivendoste normat, nëse jo të gjitha institucionet e regjimit të vjetër ({{lang|fr|Ancien Régime}}).{{Sfn|Fawcett|2020|pp=20–21}} Pas Revolucionit të Korrikut të vitit 1830, Luigj Filipi I, anëtar i degës Orleaniste, më liberale, të [[Burbonët|Shtëpisë Burbone]], u shpall Mbret i Francezëve. [[Perandoria e Dytë Franceze]] njohu një regjim perandorak bonapartist të [[Napoleoni III|Napoleonit III]] nga viti 1852 deri në 1870.{{Sfn|Heywood|2017|p=75}} Çështja monarkiste burbone ishte në prag të fitores në vitet 1870, por më pas u shemb, sepse mbreti i propozuar, Henri, Konti i Shambordit, refuzoi të ngrinte flamurin trengjyrësh.<ref>{{Cite book |author=Roger Price |title=A Concise History of France |url=https://books.google.com/books?id=AYjB2-RnWUwC&pg=PA225 |year=2005 |publisher=Cambridge UP |page=225 |isbn=978-0-521-84480-2 |language=en}}</ref> Fillimi i shekullit të ri solli ngritjen e {{ill|Action Française|en|Action Française}} — një lëvizje ultrakonservatore, reaksionare, nacionaliste dhe monarkiste, që mbështeste rivendosjen e monarkisë.<ref>{{Cite encyclopedia |last=Judaken |first=Jonathan |editor=Richard S. Levy |encyclopedia=Antisemitism: A Historical Encyclopedia of Prejudice and Persecution |title=Action Française |year=2005 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-85109-439-4 |page=1 |language=en}}</ref> Tensionet mes të djathtëve të krishterë dhe të majtëve laikë u thelluan gjatë periudhës 1890–1910, por u zbutën pas frymës së unitetit në Luftën e Parë Botërore.<ref>{{Cite book |last1=Larkin |first1=Maurice |title=Religion, Politics and Preferment in France Since 1890: La Belle Epoque and Its Legacy |date=2002 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-52270-0 |language=en}}</ref> Një formë autoritare e konservatorizmit karakterizoi {{ill|Franca e Vishit|en|Vichy France|lt=regjimin e Vishit}} të viteve 1940–1944, nën udhëheqjen e Marshalit [[Philippe Pétain]], me antisemitizëm të përforcuar, kundërshtim ndaj individualizmit, theksim të jetës familjare, dhe drejtim shtetëror të ekonomisë.<ref name=":10" /> Konservatorizmi ka qenë forca kryesore politike në Francë që nga Lufta e Dytë Botërore,<ref>{{Cite book |last1=Viereck |first1=Peter |last2=Ryn |first2=Claes G. |title=Conservatism Revisited: The Revolt Against Ideology |date=2005 |publisher=Transaction Publishers |isbn=978-0-7658-0576-8 |page=205 |language=en}}</ref> megjithëse numri i grupimeve konservatore dhe mungesa e tyre e qëndrueshmërisë e bëjnë të vështirë një kategorizim të thjeshtë.<ref name=":14" /> Pas luftës, konservatorët mbështetën grupe dhe parti {{ill|Golizmi|en|Gaullism|lt=goliste}}, mbrojtën [[Nacionalizmi francez|nacionalizmin francez]], dhe theksuan traditën, rendin shoqëror dhe rigjenerimin e Francës.<ref>{{Cite journal |last1=Vinen |first1=Richard |title=The Parti républicain de la Liberté and the Reconstruction of French Conservatism, 1944–1951 |journal=French History |date=1993 |volume=7 |issue=2 |pages=183–204 |doi=10.1093/fh/7.2.183 |language=en}}</ref> Në mënyrë të pazakontë, konservatorizmi i pasluftës në Francë u formua rreth personalitetit të një udhëheqësi — gjenerali ushtarak dhe aristokrati [[Charles de Gaulle]], i cili udhëhoqi Forcat e Francës së Lirë kundër Gjermanisë Naziste — dhe nuk u mbështet te konservatorizmi tradicional francez, por te tradita [[Bonapartizmi|bonapartiste]].{{Sfn|Ware|1996|p=32}} {{ill|Golizmi|en|Gaullism}} në Francë vazhdon nën {{ill|Republikanët (Francë)|en|The Republicans (France)}} (më parë Bashkimi për një Lëvizje Popullore), parti e udhëhequr më parë nga [[Nicolas Sarkozy]], i cili shërbeu si President i Francës nga 2007 deri në 2012, dhe ideologjia e të cilit njihet si sarkozizmi.<ref>{{Cite book |last1=Hauss |first1=Charles |title=Comparative Politics: Domestic Responses to Global Challenges |date=2008 |publisher=Cengage Learning |isbn=978-1-111-81046-7 |page=116 |language=en}}</ref> Në vitin 2021, intelektuali francez Éric Zemmour themeloi partinë nacionaliste {{ill|Reconquête|en|Reconquête}}, e cila është përshkruar si një version më i djathtë i {{ill|Bashkimi Kombëtar|en|National Rally|lt=Bashkimit Kombëtar}} të [[Marine Le Pen]].<ref>{{Cite web |date=2021-10-13 |title=Eric Zemmour: Meet the right-wing TV pundit set to shake up France's presidential race |url=https://www.euronews.com/2021/10/13/eric-zemmour-meet-the-right-wing-tv-pundit-set-to-shake-up-france-s-presidential-race |access-date=2021-10-30 |website=euronews.com |archive-date=2021-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211109002648/https://www.euronews.com/2021/10/13/eric-zemmour-meet-the-right-wing-tv-pundit-set-to-shake-up-france-s-presidential-race |url-status=live |language=en}}</ref> ==== Gjermania ==== {{Kryesor|Konservatizmi në Gjermani}} Gjermania ishte zemra e lëvizjes reaksionare [[Romanticizmi|romantike]] që përfshiu Evropën pas [[Epoka e Iluminizmit|Epokës së Iluminizmit]] progresiste dhe kulmimit të saj në [[Revolucioni Francez|Revolucionin Francez]] antikonservator.<ref name=":3" /> [[Romantizmi gjerman]] ishte thellësisht i lidhur me {{ill|Organicizmi|en|Organicism|lt=Organicizmin}} dhe medievalizmin, duke gjetur shprehje filozofike te Hegelianët e Vjetër dhe juridike te Shkolla Historike Gjermane.<ref>{{Cite journal |last1=Liedke |first1=Herbert R. |title=The German Romanticists and Karl Ludwig von Haller's Doctrines of European Restoration |url=https://archive.org/details/sim_jegp-journal-of-english-and-germanic-philology_1958-07_57_3/page/371 |journal=The Journal of English and Germanic Philology |date=1958 |volume=57 |issue=3 |pages=371–393 |jstor=27707117 |language=en}}</ref> Përfaqësues konservatorë të shquar ishin Friedrich Schlegel, Novalis, Wilhelm Heinrich Wackenroder, Friedrich Carl von Savigny dhe {{ill|Adam Müller|en|Adam Müller}}.<ref>{{Cite book |title=De konservativa idéerna |chapter=De kontrarevolutionära idéerna i Tyskland |publisher=Aldus/Bonniers |year=1966 |oclc=1166587654 |first=Herbert |last=Tingsten |pages=42–73 |language=sv}}</ref> Gjatë gjysmës së dytë të shekullit XIX, konservatorizmi gjerman u zhvillua paralelisht me [[Nacionalizmi gjerman|nacionalizmin gjerman]], duke kulmuar me fitoren e Gjermanisë ndaj Francës në [[Lufta Franko-Prusiane|Luftën Franko-Prusiane]], krijimin e [[Perandoria Gjermane|Perandorisë Gjermane]] të bashkuar në vitin 1871, dhe ngritjen e njëkohshme të "Kancelarit të Hekurt" [[Otto von Bismarck]] në skenën politike evropiane. Modeli i Bismarkut mbi ekuilibrin e fuqisë mbajti paqen në Evropë për dekada me radhë në fund të shekullit XIX.<ref>{{Cite book |author-last=Eyck |author-first=Erich |title=Bismarck and the German Empire |year=1964 |pages=58–68 |language=en}}</ref> "Konservatorizmi i tij revolucionar" ishte një strategji konservatore për ndërtimin e shtetit, e bazuar në [[Bashkëpunimi i klasave|bashkëpunimin e klasave]] dhe e projektuar për t'i bërë gjermanët e zakonshëm — jo vetëm aristokracinë {{ill|Junker (Prusi)|en|Junker (Prussia)|lt=Junker}} — më besnikë ndaj shtetit dhe {{ill|Perandori gjerman|en|German Emperor|lt=Perandorit}}.{{Sfn|Encyclopædia Britannica}} Ai krijoi shtetin modern të mirëqenies sociale në Gjermani në vitet 1880.<ref>{{Cite book |last=Steinberg |first=Jonathan |title=Bismarck: A Life |date=2011 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-978252-9 |pages=416–417 |language=en}}</ref> Sipas studiuesve, strategjia e tij ishte: <blockquote>t'u jepte të drejta sociale për të forcuar integrimin e një shoqërie hierarkike, për të krijuar një lidhje mes punëtorëve dhe shtetit në mënyrë që ta forconte këtë të fundit, për të ruajtur marrëdhëniet tradicionale të autoritetit midis grupeve shoqërore dhe të statusit, dhe për të siguruar një forcë kundërbalancuese ndaj forcave moderniste të liberalizmit dhe socializmit.<ref>{{Cite book |last1=Kersbergen |first1=Kees van |last2=Vis |first2=Barbara |title=Comparative Welfare State Politics: Development, Opportunities, and Reform |url=https://books.google.com/books?id=UQL3AQAAQBAJ&pg=PA38 |year=2013 |publisher=Cambridge UP |page=38 |isbn=978-1-107-65247-7 |language=en}}</ref></blockquote> Bismarku gjithashtu miratoi të drejtën e votës universale për meshkuj në [[Perandoria Gjermane|Perandorinë Gjermane]] të sapokrijuar, në 1871.<ref>{{Cite book |last1=Moore |first1=Robert Laurence |url=https://books.google.com/books?id=PeoqKSxiOu4C&pg=PA226 |title=The American Century in Europe |last2=Vaudagna |first2=Maurizio |publisher=Cornell University Press |year=2003 |isbn=978-0-8014-4075-5 |page=226 |language=en}}</ref> Ai u bë një hero i madh për konservatorët gjermanë, të cilët i ngritën shumë monumente në kujtim të tij pasi u largua nga posti në 1890.<ref>{{Cite journal |last=Frankel |first=Richard |year=2003 |title=From the Beer Halls to the Halls of Power: The Cult of Bismarck and the Legitimization of a New German Right, 1898–1945 |url=https://archive.org/details/german-studies-review_2003-10_26_3/page/543 |journal=German Studies Review |volume=26 |issue=3 |pages=543–560 |doi=10.2307/1432746 |jstor=1432746 |language=en}}</ref> Gjatë [[Periudha mes dy luftërave botërore|Periudhës mes dy Luftërave Botërore]] — pas disfatës së Gjermanisë në [[Lufta e Parë Botërore|Luftën e Parë Botërore]], abdikimit të Perandorit [[Vilhelmi II|Vilhelmit II]], dhe futjes së demokracisë parlamentare — konservatorët gjermanë përjetuan një krizë kulturore dhe u ndien të shkulur nga rrënjët në një botë gjithnjë e më moderniste.<ref>{{Cite book |last=Stern |first=Fritz |url=https://archive.org/details/politicsofcultur00ster |title=The Politics of Cultural Despair: A Study in the Rise of the Germanic Ideology |publisher=University of California Press |year=1961 |isbn=978-0-520-02626-1 |language=en}}</ref> Ky ankth u shpreh filozofikisht në lëvizjen e {{ill|Revolucioni Konservator|en|Conservative Revolution|lt=Revolucionit Konservator}}, me përfaqësues të shquar si historiani Oswald Spengler, juristi Carl Schmitt, dhe shkrimtari Ernst Jünger.<ref>{{Cite book |last=Woods |first=Roger |title=The Conservative Revolution in the Weimar Republic |year=1996 |publisher=St. Martin's Press |isbn=0-333-65014-X |page=29 |language=en}}</ref> Partia kryesore konservatore e kësaj epoke ishte {{ill|Partia Popullore Kombëtare Gjermane|en|German National People's Party}} reaksionare, e cila mbështeste rikthimin e monarkisë.<ref>{{Cite book |first=Fritz K. |last=Ringer |title=The Decline of the German Mandarins: The German Academic Community, 1890–1933 |publisher=University Press of New England |year=1990 |page=201 |language=en}}</ref> Me ngritjen e [[nazizmi]]t në 1933, lëvizjet tradicionale agrare u zbehën dhe u zëvendësuan nga një ekonomi më e bazuar në komandë dhe integrim i detyruar shoqëror. [[Adolf Hitleri]] arriti të fitonte mbështetjen e shumë industrialistëve gjermanë; por tradicionalistë të shquar, përfshirë oficerët ushtarakë [[Claus von Stauffenberg]] dhe Henning von Tresckow, pastori Dietrich Bonhoeffer, Ipeshkvi Clemens August Graf von Galen, dhe monarkisti Carl Friedrich Goerdeler, iu kundërvunë hapur ose fshehurazi politikave të tij të eutanazisë, gjenocidit, dhe sulmeve ndaj fesë së organizuar.<ref>{{Cite book |last=Shirer |first=William L. |date=1960 |title=The Rise and Fall of the Third Reich |location=New York City |publisher=Simon and Schuster |isbn=0-671-62420-2 |page=372 |language=en}}</ref> Ish-Perandori gjerman [[Vilhelmi II]] ishte shumë kritik ndaj Hitlerit, duke shkruar në 1938: {{blockquote|Ka një njeri të vetmuar, pa familje, pa fëmijë, pa Zot … Ai ndërton legjione, por nuk ndërton një komb. Një komb krijohet nga familjet, një fe, traditat: ai përbëhet nga zemrat e nënave, mençuria e etërve, gëzimi dhe entuziazmi i fëmijëve … Ky njeri mund t'i sillte popullit tonë fitore çdo vit, pa u sjellë as lavdi as rrezik. Por nga Gjermania jonë, e cila ishte një komb poetësh dhe muzikantësh, artistësh dhe ushtarësh, ai ka krijuar një komb histerikësh dhe eremitësh, të përpirë nga një turmë e udhëhequr nga një mijë gënjeshtarë ose fanatikë.<ref name=":7" />}} Pas [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]], Gjermania zhvilloi një formë të veçantë konservatorizmi të quajtur {{ill|Ordoliberalizmi|en|Ordoliberalism}}, e cila është e përqendruar rreth konceptit të lirisë së rregulluar.<ref>{{Cite book |last1=Sally |first1=Razeen |title=Classical Liberalism and International Economic Order |date=2002 |doi=10.4324/9780203006993 |isbn=978-1-134-71026-3 |oclc=264486008 |page=106 |language=en}}</ref> Duke mos qenë as socialiste as kapitaliste, ajo nxit një kompromis mes shtetit dhe tregut, dhe argumenton se kultura kombëtare e një vendi duhet marrë parasysh gjatë zbatimit të politikave ekonomike.<ref>{{Cite book |author-last=Gregg |author-first=Samuel |title=Wilhelm Röpke's Political Economy |publisher=Edward Elgar Publishing Limited |year=2010 |isbn=978-1-84844-222-1 |page=29 |language=en}}</ref> Alexander Rüstow dhe Wilhelm Röpke ishin dy përfaqësues të shquar të kësaj teorie ekonomike, dhe zbatimi i saj konsiderohet gjerësisht si një nga arsyet pas mrekullisë ekonomike gjermane — rindërtimi dhe zhvillimi i shpejtë i ekonomive të shkatërruara nga lufta të [[Gjermania Perëndimore|Gjermanisë Perëndimore]] dhe [[Austria|Austrisë]] pas Luftës së Dytë Botërore.<ref>{{Cite web |date=2007-03-23 |title=The Maturing of a Humane Economist Modern Age |url=http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m0354/is_3_45/ai_n6140123 |access-date=2021-07-11 |archive-date=2007-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323094516/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m0354/is_3_45/ai_n6140123 |work=Modern Age |issue=3 |volume=45 |url-status=usurped |language=en}}</ref> Më vonë, puna e liderit të [[Bashkimi Demokristian i Gjermanisë|Bashkimit Demokristian të Gjermanisë]] dhe Kancelarit konservator [[Helmut Kohl]] ndihmoi në realizimin e [[Ribashkimi gjerman|Ribashkimit gjerman]], së bashku me [[Integrimi evropian|integrimin evropian]] më të thelluar në formën e [[Traktati i Mastrihtit|Traktatit të Mastrihtit]]. Sot, konservatorizmi gjerman shoqërohet shpesh me politikanë si Kancelarja [[Angela Merkel]], mandati i së cilës u shënua nga përpjekjet për të shpëtuar monedhën e përbashkët evropiane, [[euro]]n, nga rrëzimi. Konservatorët gjermanë ishin të përçarë nën Merkel për shkak të krizës së refugjatëve në Gjermani, dhe shumë konservatorë në {{ill|CDU/CSU|en}} kundërshtuan politikat e imigracionit të zhvilluara nën Merkel.<ref>{{Cite web |author=Michael John Williams |date=2020-02-12 |title=The German Center Does Not Hold |url=https://atlanticcouncil.org/blogs/new-atlanticist/the-german-center-does-not-hold/ |work=New Atlanticist |access-date=2020-03-07 |archive-date=2020-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200620010611/https://www.atlanticcouncil.org/blogs/new-atlanticist/the-german-center-does-not-hold/ |url-status=dead |language=en}}</ref> Vitet 2020 panë gjithashtu ngritjen e populistëve të djathtë të {{ill|Alternativa për Gjermaninë|en|Alternative for Germany|lt=Alternativës për Gjermaninë}}.<ref>{{Cite news |last1=Ziener |first1=Markus |title=Germany bewildered about how to halt the rise of the AfD |url=https://www.politico.eu/article/germany-bewildered-about-how-to-halt-the-rise-of-the-afd/ |work=POLITICO |date=2023-10-03 |archive-date=2024-03-14 |access-date=2024-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314133852/https://www.politico.eu/article/germany-bewildered-about-how-to-halt-the-rise-of-the-afd/ |url-status=live |language=en}}</ref> ==== Greqia ==== Partia kryesore konservatore e periudhës ndërmjet dy luftërave quhej Partia Popullore (PP), e cila mbështeste monarkinë kushtetuese dhe kundërshtonte Partinë Liberale republikane. Të dyja partitë u shtypën nga Regjimi autoritar, arkikonservator dhe monarkist i 4 Gushtit i gjeneralit {{ill|Ioannis Metaxas|en|Ioannis Metaxas|lt=Ioannis Metaxasit}}, në vitet 1936–1941. PP-ja arriti të riorganizohej pas Luftës së Dytë Botërore si pjesë e një Fronti të Bashkuar Nacionalist, i cili erdhi në pushtet duke fushatuar me një platformë të thjeshtë antikomuniste dhe nacionaliste gjatë [[Lufta Civile Greke|Luftës Civile Greke]] në vitet 1946–1949. Megjithatë, vota e marrë nga PP-ja ra gjatë periudhës së ashtuquajtur «Intervali Qendrist», në vitet 1950–1952. Në vitin 1952, marshalli Alexandros Papagos krijoi Tubimin Grek si organizatë ombrellë për forcat e djathta. Tubimi Grek erdhi në pushtet në 1952 dhe mbeti partia udhëheqëse në Greqi deri në 1963. Pas vdekjes së Papagosit në 1955, ai u riorganizua si Bashkimi Kombëtar Radikal nën udhëheqjen e [[Konstantinos Karamanlis]]it. Qeveritë e djathta, të mbështetura nga pallati dhe ushtria, e rrëzuan qeverinë e Bashkimit të Qendrës në 1965 dhe qeverisën vendin deri në themelimin e [[Junta greke|juntës greke]] të djathtës ekstreme (1967–1974). Pas rënies së regjimit në gusht të vitit 1974, Karamanlisi u kthye nga mërgimi për të udhëhequr qeverinë dhe themeloi partinë [[Demokracia e Re (Greqi)|Demokracia e Re]]. Partia e re konservatore kishte katër objektiva: të përballonte [[Pushtimi turk i Qipros|zgjerimin turk në Qipro]], të rivendoste dhe forconte sundimin demokratik, t'i jepte vendit një qeveri të fortë, dhe ta bënte një parti të fuqishme e të moderuar një forcë në politikën greke.<ref>Penniman, Howard Rae. ''Greece at the polls: the national elections of 1974 and 1977''. Washington: American Enterprise Institute, 1981. {{ISBN|978-0-8447-3434-7}} pp. 49–59</ref> Grekët e Pavarur, një parti e sapoformuar politike në [[Greqia|Greqi]], kanë mbështetur gjithashtu konservatizmin, veçanërisht {{ill|Konservatizmi kombëtar|en|National conservatism|lt=konservatizmin kombëtar}} dhe konservatizmin fetar. Deklarata Themeluese e Grekëve të Pavarur thekson fuqishëm ruajtjen e shtetit grek dhe sovranitetin e tij, popullin grek dhe [[Kisha Ortodokse Greke|Kishën Ortodokse Greke]].{{Citim i duhur|date=maj 2025}} ==== Hungaria ==== Konservatizmi dhe liberalizmi bashkëkohor në Hungari e kanë origjinën në debatet e gjata gjatë Epokës së Reformës Hungareze, kryesisht mes konservatorit por reformistit István Széchenyi dhe liberalit e revolucionarit Lajos Kossuth. Széchenyi favorizonte politika të tilla si kujdesi për aristokracinë në Hungari, ruajtjen e autonomisë së Hungarisë brenda [[Perandoria Austriake|Perandorisë Habsburge]], të drejtën e votës të kufizuar për burrat e pasur dhe të arsimuar, promovimin e një politike të jashtme më izolacioniste dhe mbështetjen e ekonomisë [[laissez-faire]] të stilit britanik.<ref name=sasvari>{{Cite web |last1=Sasvári |first1=Péter |title=Hungary's Place in Europe: Liberal–Conservative Foreign Policy Disputes in the Reform Era |url=https://www.hungarianconservative.com/articles/culture_society/hungary_europe_liberal_conservative_foreign_policy_reform_era/ |website=Hungarian Conservative |date=29 July 2023 |access-date=2025-10-20 |archive-date=2024-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240717233751/https://www.hungarianconservative.com/articles/culture_society/hungary_europe_liberal_conservative_foreign_policy_reform_era/ |url-status=live |language=en}}</ref><ref name=zavodszky>{{Cite book |last1=Géza |first1=Závodszky |title=Történelem III.: a középiskolák számára |date=2002 |publisher=Nemzeti Tankönyvkiadó |isbn=978-963-19-2311-7 |language=hu}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Lackó |first1=Mihály |title=Széchenyi és Kossuth vitája |date=1977 |publisher=Gondolat |isbn=978-963-280-428-6 |language=hu}}</ref> E gjithë kjo bie në kontrast me kërkesat e Kossuthit për një formë [[Republikanizmi|republikane]] qeverisjeje, pavarësinë e plotë hungareze, të drejtën e votës universale, një politikë të jashtme liberale-internacionaliste dhe një ekonomi proteksioniste për zhvillimin e industrisë.<ref name=sasvari /> Partia Konservatore u themelua në 1846, fillimisht si rivale e Partisë së Opozitës të Kossuthit dhe Lajos Batthyányt, e themeluar në 1847, por u bënë aleate gjatë Revolucionit Hungarez të 1848-s dhe përfundimisht u shkri në Partinë e Opozitës pas pavarësisë hungareze dhe themelimit të Shtetit Hungarez të shkurtër në 1849.<ref name=zavodszky /> Dominimi i së djathtës politike të Hungarisë së periudhës ndërmjet dy luftërave, pas rënies së një regjimi komunist afatshkurtër, u përshkrua nga historiani István Deák: <blockquote>Midis viteve 1919 dhe 1944, Hungaria ishte një vend i djathtë. E formuar nga një trashëgimi kundërrevolucionare, qeveritë e saj mbrojtën një politikë "nacionaliste të krishterë"; ato lartësuan heroizmin, besimin dhe unitetin; përbuznin Revolucionin Francez dhe hidhnin poshtë ideologjitë liberale dhe socialiste të shekullit të 19-të. Qeveritë e shihnin Hungarinë si një bastion kundër bolshevizmit dhe instrumenteve të tij: [[socializmi]]n, [[kozmopolitanizmi]]n dhe [[Masoneria e Lirë|Masonerinë e Lirë]]. Ato ushtruan sundimin e një klike të vogël aristokratësh, nëpunësish civilë dhe oficerësh ushtarakë, dhe rrethuan me lavdërime të tepruara kreun e shtetit, admiralin kundërrevolucionar {{ill|Miklós Horthy|en|Miklós Horthy|lt=Miklós Horthyn}}.<ref>{{Cite book |last1=Deák |first1=István |chapter=Hungary |pages=364–407 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=RUErSj8Z86IC&pg=PA364 |editor1-last=Rogger |editor1-first=Hans |editor2-last=Weber |editor2-first=Eugen |date=1964 |title=The European Right: A Historical Profile |lccn=65-18562 |language=en}}</ref></blockquote> Regjimi konservator autoritar i Horthyt shtypi njësoj komunistët dhe fashistët, duke ndaluar Partinë Komuniste Hungareze si dhe Partinë fashiste të Kryqit të Shigjetave. Udhëheqësi fashist Ferenc Szálasi u burgos vazhdimisht me urdhër të Horthyt.<ref name=":8" /> Që nga viti 2010, {{ill|Viktor Orbán|en|Viktor Orbán}} i partisë Fidesz ka qenë kryeministër i Hungarisë. Qëndrimet e Orbánit janë një përzierje e euroskepticizmit të butë, populizmit të djathtë dhe {{ill|Konservatizmi kombëtar|en|National conservatism|lt=konservatizmit kombëtar}}.<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2011/jan/05/hungary-one-party-rule |location=Londër |newspaper=[[The Guardian]] |title=Hungary: One-party rule |type=editorial |date=2011-01-05 |archive-date=2022-09-07 |access-date=2024-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220907170531/https://www.theguardian.com/commentisfree/2011/jan/05/hungary-one-party-rule |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/populist-premier-set-for-defeat-in-hungarian-election-9161938.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220817/https://www.independent.co.uk/news/world/europe/populist-premier-set-for-defeat-in-hungarian-election-9161938.html |archive-date=2022-08-17 |url-access=subscription |url-status=live |location=Londër |newspaper=The Independent |first=Stephen |last=Castle |title=Populist premier set for defeat in Hungarian election |date=2002-04-22 |language=en}}</ref><ref>{{Citation |title=A populist's lament: Viktor Orbán has made Hungary a ripe target for doubters |date=2011-11-22 |url=http://www.politics.hu/20111122/a-populists-lament-viktor-orban-has-made-hungary-a-ripe-target-for-doubters |newspaper=Politics.hu |place=Hungari |access-date=2018-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171116131138/http://www.politics.hu/20111122/a-populists-lament-viktor-orban-has-made-hungary-a-ripe-target-for-doubters/ |archive-date=2017-11-16 |url-status=dead |language=en}}</ref> Zsolt Enyedi ka argumentuar se konservatizmi iliberal luan një rol të madh në ideologjinë e Fidesz-it.<ref>{{Cite journal |last1=Enyedi |first1=Zsolt |title=Illiberal conservatism, civilisationalist ethnocentrism, and paternalist populism in Orbán's Hungary |journal=Contemporary Politics |date=2024-08-07 |volume=30 |issue=4 |pages=494–511 |doi=10.1080/13569775.2023.2296742 |hdl=20.500.14018/27970 |hdl-access=free |language=en}}</ref> Shprehje të shumta të ideologjisë konservatore janë gjetur gjithashtu brenda Kushtetutës së Hungarisë të vitit 2011.<ref>{{Cite journal |last1=Cohen |first1=Mateo I. |title=Radicalised Conservatism in the Hungarian Constitution: An Analysis of Justifications for Rule of Law Backsliding |journal=European Constitutional Law Review |date=September 2024 |volume=20 |issue=3 |pages=424–450 |doi=10.1017/S1574019624000282 |hdl=1887/4172897 |hdl-access=free |language=en}}</ref> CPAC Hungary është një konferencë politike vjetore. Konferenca e parë CPAC Hungary u mbajt në vitin 2022. ==== Islanda ==== {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Konservatizmi në Islandë|en|Conservatism in Iceland}}}} E themeluar në vitin 1924 si Partia Konservatore, {{ill|Partia e Pavarësisë (Islandë)|en|Independence Party (Iceland)|lt=Partia e Pavarësisë}} e Islandës e mori emrin e saj aktual në 1929, pas bashkimit me Partinë Liberale. Që nga fillimi, ajo ka qenë partia që ka fituar më shumë vota, me një mesatare rreth 40%. Ajo kombinoi liberalizmin dhe konservatizmin, mbështeti nacionalizimin e infrastrukturës dhe promovoi [[Bashkëpunimi i klasave|bashkëpunimin e klasave]]. Edhe pse kryesisht në opozitë gjatë viteve 1930, ajo përqafoi liberalizmin ekonomik, por pranoi shtetin e mirëqenies pas luftës dhe mori pjesë në qeveri që mbështesnin ndërhyrjen shtetërore dhe proteksionizmin.<ref>{{Cite book |last1=Hardarson |first1=Ólafur Th. |chapter=The Icelandic electoral system 1844–1999 |pages=101–166 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=w55MBAAAQBAJ&pg=PA101 |editor1-last=Grofman |editor1-first=Bernard |editor2-last=Lijphart |editor2-first=Arend |title=The Evolution of Electoral and Party Systems in the Nordic Countries |date=2002 |publisher=Algora Publishing |isbn=978-0-87586-138-8 |language=en}}</ref> Ndryshe nga partitë e tjera konservatore (dhe liberale) skandinave, ajo ka pasur gjithmonë një përkrahje të madhe nga klasa punëtore. Pas krizës financiare të vitit 2008, mbështetja ka rënë në 20–25%. ==== Irlanda ==== Konservatizmi në Irlandë historikisht ka rrotulluar rreth politikave sociale që lidhen me {{ill|Kisha Katolike në Irlandë|en|Catholic Church in Ireland|lt=Kishën Katolike}}, si dhe një angazhim ndaj {{ill|Republikanizmi irlandez|en|Irish republicanism|lt=republikanizmit irlandez}}, neutralitetit irlandez, kundërshtimit ndaj abortit, [[kundërkomunizmi]]t, [[evropianizmi]]t dhe, më së fundmi, kundërshtimit ndaj imigracionit. Gjatë presidencës së {{ill|Éamon de Valera|en|Éamon de Valera|lt=Éamon de Valerës}}, u miratua një gamë e gjerë politikash sociale katolike, kryesisht me qëllimin për të fituar votues besimtarë, ruralë dhe konservatorë, shumica e të cilëve i mirëpritën këto politika.<ref>{{Cite web |last1=Oireachtas |first1=Houses of the |title=Orders of the Day. – Local Government Bill, 1931—Second Stage. – Dáil Éireann (6th Dáil) – Wednesday, 17 Jun 1931 – Houses of the Oireachtas |url=https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1931-06-17/21/#spk_405 |website=www.oireachtas.ie |language=en-ie |date=1931-06-17}} {{Lidhje e vdekur}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Kissane |first1=Bill |title=Éamon de Valéra and the Survival of Democracy in Inter-War Ireland |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-contemporary-history_2007-04_42_2/page/213 |journal=Journal of Contemporary History |date=April 2007 |volume=42 |issue=2 |pages=213–226 |doi=10.1177/0022009407075554 |language=en}}</ref> Politika të tilla përfshinin shkrimin në [[Kushtetuta e Irlandës|Kushtetutën e Irlandës]] se vendi i gruas ishte në shtëpi, ndalimin e importimit ose [[Shitja|shitjes]] së kontraceptivëve, dhe miratimin e ligjeve të rrepta të censurës.<ref>{{Cite journal |last1=Ryan |first1=Louise |title=Constructing 'Irishwoman': Modern girls and comely maidens |journal=Irish Studies Review |date=December 1998 |volume=6 |issue=3 |pages=263–272 |doi=10.1080/09670889808455611 |language=en}}</ref> {{ill|Fianna Fáil|en|Fianna Fáil}} dhe rivali i saj historik, {{ill|Fine Gael|en|Fine Gael}}, konsiderohen që të dyja historikisht si parti konservatore. Sidoqoftë, ka disa dallime: kryesisht, Fianna Fáil zakonisht konsiderohet më republikane,<ref>{{Cite news |title=Micheál Martin: Fianna Fáil has more to offer than simplistic and divisive right-left politics |url=https://www.irishtimes.com/opinion/2023/06/22/fianna-fail-has-more-to-offer-than-simplistic-and-divisive-rightleft-politics/ |newspaper=The Irish Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=NYC Department of Records – Notable New Yorkers – Eamon De Valera |url=http://www.nyc.gov/html/records/html/features/devalera.shtml |date=2004-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040208005923/http://www.nyc.gov/html/records/html/features/devalera.shtml |archive-date=2004-02-08 |language=en}}</ref> ndërsa Fine Gael priret të jetë më klasikisht liberale.<ref>{{Cite book |last1=Viola |first1=Donatella M. |title=Routledge Handbook of European Elections |url=https://books.google.com/books?id=7stgCgAAQBAJ&pg=PA247 |publisher=Routledge |language=en |date=2015-08-14 |isbn=978-1-317-50363-7 |archive-date=2018-12-26 |access-date=2024-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226015850/https://books.google.com/books?id=7stgCgAAQBAJ&pg=PA247 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Prat |first1=Cesáreo R. Aguilera de |title=Political Parties and European Integration |url=https://books.google.com/books?id=ctGllqdyg7oC&pg=PA64 |publisher=Peter Lang |language=en |date=2009 |isbn=978-90-5201-535-4}}</ref> Duke filluar nga viti 2022, {{ill|Irish anti-immigration protests|en|Irish anti-immigration protests|lt=një seri protestash që kërkojnë uljen e imigracionit të paligjshëm}} janë bërë më të zakonshme në Irlandë, kryesisht për shkak të gjendjes së strehimoreve të përkohshme për azilkërkues, të cilat nuk mund të strehonin më shumë se 65.000 refugjatë.<ref>{{Cite web |last1=Malekmian |first1=Shamim |title=How the Government Created an Opening for Anti-Immigration Activists to Exploit in East Wall |url=https://dublininquirer.com/2022/11/30/how-the-government-created-an-opening-for-anti-immigration-activists-to-exploit-in-east-wall/ |website=Dublin Inquirer |date=1970-01-01 |language=en}}</ref> ==== Italia ==== {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Konservatizmi në Itali|en|Conservatism in Italy}}}} Pas [[Bashkimi i Italisë|Bashkimit të Italisë]], vendi u qeveris në mënyrë të njëpasnjëshme nga {{ill|E Djathta Historike|en|Historical Right}}, e cila përfaqësonte pozita konservatore, liberal-konservatore dhe konservatore-liberale, dhe {{ill|E Majta Historike|en|Historical Left}}. Pas [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]], vendi pa shfaqjen e partive të tij të para masive, duke përfshirë veçanërisht {{ill|Partia Popullore Italiane (1919)|en|Italian People's Party (1919)|lt=Partinë Popullore Italiane}} (PPI), një parti demokristiane që kërkonte të përfaqësonte shumicën [[Kisha Katolike Romake|katolike]], e cila prej kohësh ishte mbajtur larg politikës. PPI-ja dhe {{ill|Partia Socialiste Italiane|en|Italian Socialist Party}} kontribuuan në mënyrë vendimtare në humbjen e forcës dhe autoritetit të klasës së vjetër liberale sunduese, e cila nuk kishte qenë në gjendje të organizohej në një parti të vërtetë: Bashkimi Liberal nuk ishte koherent, ndërsa Partia Liberale Italiane erdhi shumë vonë. Në vitin 1921, [[Benito Musolini]] themeloi {{ill|Partia Kombëtare Fashiste|en|National Fascist Party|lt=Partinë Kombëtare Fashiste}} (PNF) dhe, vitin tjetër, nëpërmjet {{ill|Marshimi në Romë|en|March on Rome|lt=Marshimit në Romë}}, ai u caktua [[Kryeministri i Italisë|kryeministër]] nga mbreti [[Viktor Emanueli III]]. Fashizmi lindi si një ideologji populiste, revolucionare, antimonarkiste, antiklerikale, antikapitaliste dhe antikonservatore,<ref>{{Cite book |last=Parlato |first=Giuseppe |title=La sinistra fascista: storia di un progetto mancato |publisher=Il Mulino Ricerca |year=2008 |isbn=978-8815127051 |language=it |trans-title=Fascist left: history of a failed project.}}</ref> e shikuar nga shumë socialistë si një herezi e së majtës dhe jo si një kundërshtare e së djathtës, por u transformua dhe u bë dukshëm e djathtë kur bëri kompromise me establishmentin konservator për të konsoliduar autoritetin dhe për të shtypur lëvizjet komuniste.<ref>{{Cite book |last=De Grand |first=Alexander |title=Italian Fascism: its Origins and Development |edition=3rd |publisher=University of Nebraska Press |year=2000 |page=145 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |editor-last1=Griffin |editor-first1=Roger |chapter=Fascism |author-last=Sternhill |author-first=Zeev |title=International Fascism: Theories, Causes, and the New Consensus |location=London, England; New York |publisher=Arnold Publishers |date=1998 |pages=32 |language=en}}</ref> Musolini komentoi mbi pragmatizmin dinamik të fashizmit: <blockquote>Ne nuk besojmë në programe dogmatike. … I lejojmë vetes luksin që të jemi aristokratë dhe demokratë, konservatorë dhe progresistë, reaksionarë dhe revolucionarë, legalistë dhe ilegalistë, sipas rrethanave të momentit, vendit dhe mjedisit.<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=eDuJDAAAQBAJ&pg=PA53 |title=Facism |pages=53–56 |language=en}} në: {{Cite book |last1=Andrain |first1=Charles F. |last2=Apter |first2=David E. |title=Political Protest and Social Change |chapter=Political Philosophies, Ideologies, and the Quest for Meaning |date=1995 |pages=23–58 |doi=10.1057/9780230377004_2 |isbn=978-0-333-62548-4 |language=en}}</ref></blockquote> Në vitin 1926, të gjitha partitë u shpërndanë përveç PNF-së, e cila mbeti partia e vetme legale në [[Mbretëria e Italisë|Mbretërinë e Italisë]] deri në rënien e regjimit në korrik 1943. Deri në 1945, fashistët ishin diskredituar, shpërndarë dhe ishin bërë të jashtëligjshëm, ndërsa Musolini u ekzekutua në prill të po atij viti.<ref>{{Cite book |last1=Fella |first1=Stefano |last2=Ruzza |first2=Carlo |title=Re-inventing the Italian Right |date=2009 |doi=10.4324/9780203875742 |isbn=978-1-134-28634-8 |language=en}}</ref> Referendumi institucional italian i vitit 1946 kishte të bënte me fatin e monarkisë. Ndërkohë që Italia jugore dhe pjesë të Italisë veriore ishin monarkiste, pjesë të tjera, veçanërisht në Italinë qendrore, ishin kryesisht republikane. Rezultati ishte 54–46% në favor të republikës, gjë që solli rrëzimin e monarkisë.<ref>{{Cite book |language=it |first=Giorgio |last=Bocca |title=Storia della Repubblica italiana |publisher=Rizzoli |year=1981 |pages=14–16}}</ref> Pas [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]], e djathta e qendrës u dominua nga [[Democrazia Cristiana|Demokracia Kristiane]] (DC), parti e qendrës që përfshinte si elemente konservatore, ashtu edhe të qendrës së majtë.<ref>{{Cite book |last1=Corduwener |first1=Pepijn |title=The Problem of Democracy in Postwar Europe |date=2016 |doi=10.4324/9781315536835 |pages=15, 17, 27, 40, 42 |isbn=978-1-315-53683-5 |language=en}}</ref> Me fitoren e saj të madhe kundër Partisë Socialiste Italiane dhe Partisë Komuniste Italiane në 1948, qendra politike erdhi në pushtet. Sipas fjalëve të Denis Mack Smith-it, ajo ishte "mesatarisht konservatore, mjaft tolerante ndaj çdo gjëje që nuk prekte fenë apo pronën, por mbi të gjitha katolike dhe ndonjëherë [[Klerikalizmi|klerikale]]".<ref>{{Cite book |author-last=Mack Smith |author-first=Denis |title=Modern Italy: A Political History |year=1997 |pages=491–496 |language=en}}</ref> DC dominoi politikën deri në shpërbërjen e saj në 1994, pasi qeverisi për 47 nga 52 vite.<ref name=":9" /> Në 1994, sipërmarrësi dhe magnati mediatik [[Silvio Berlusconi]] themeloi partinë liberal-konservatore {{lang|it|{{ill|Forza Italia (1994)|en|Forza Italia (1994)|lt=Forza Italia}}|italic=no}} (FI). Ai fitoi tri zgjedhje, në 1994, 2001 dhe 2008, duke qeverisur vendin për gati dhjetë vjet si kryeministër. FI formoi koalicione me disa parti, duke përfshirë {{ill|Aleanca Kombëtare (Itali)|en|National Alliance (Italy)|lt=Aleancën Kombëtare}} (AN), kombëtare-konservatore, trashëgimtare e MSI-së, dhe [[Lega Nord]] (LN), rajonaliste. FI u përfshi shkurtimisht, bashkë me AN, në partinë [[Popolo della libertà|Popullin e Lirisë]] dhe më pas u rikonstitua në [[Forza Italia]]-n e re.<ref>Daniele Albertazzi et al. (red.), ''Resisting the tide: cultures of opposition under Berlusconi (2001–06)'' (Bloomsbury Publishing USA, 2009) (në anglisht).</ref> Pas zgjedhjeve të përgjithshme të vitit 2018, LN-ja dhe [[Movimento 5 Stelle|Lëvizja 5 Yje]] formuan një qeveri populiste, e cila zgjati rreth një vit.<ref>{{Cite journal |last1=Castaldo |first1=Antonino |last2=Verzichelli |first2=Luca |title=Technocratic Populism in Italy after Berlusconi: The Trendsetter and his Disciples |journal=Politics and Governance |date=2020-12-17 |volume=8 |issue=4 |pages=485–495 |id=Gale A648388584; ProQuest 2511160773 |doi=10.17645/pag.v8i4.3348 |doi-access=free |url=https://www.ssoar.info/ssoar/handle/document/75988 |hdl=10451/45692 |hdl-access=free |language=en}}</ref> Në zgjedhjet e përgjithshme të vitit 2022, në pushtet erdhi një koalicion i qendrës së djathtë, këtë herë i dominuar nga [[Vëllezërit e Italisë]] (FdI), parti e re kombëtare-konservatore e lindur nga hiri i AN-së. Rrjedhimisht, FdI, [[Lega per Salvini Premier|Lega]] e rimarkuar, dhe FI formuan një qeveri nën udhëheqjen e liderit të FdI-së, [[Giorgia Meloni]]. ==== Luksemburgu ==== Partia kryesore konservatore e Luksemburgut, {{ill|Partia Popullore Sociale e Krishterë|en|Christian Social People's Party}}, u formua si Partia e së Djathtës në 1914 dhe mori emrin e saj aktual në 1945. Ajo ishte vazhdimisht partia më e madhe politike në Luksemburg dhe dominoi politikën gjatë gjithë shekullit XX.<ref>Urwin, Derek W. ''A Dictionary of European History and Politics, 1945–1995''. Londër: Pearson, 1996. {{ISBN|978-0-582-25874-7}} f. 76</ref> ==== Holanda ==== Liberalizmi ka qenë i fortë në Holandë. Prandaj, partitë e së djathtës shpesh janë liberale-konservatore ose konservatore-liberale. Një shembull është {{ill|Partia Popullore për Liri dhe Demokraci|en|People's Party for Freedom and Democracy}}. Edhe {{ill|Partia për Liri|en|Party for Freedom}}, populiste e djathtë dhe e ekstremit të djathtë, e cila dominoi zgjedhjet e vitit 2023, mbështet qëndrime liberale si të drejtat e homoseksualëve, aborti dhe eutanazia.<ref>{{Cite web |date=2013-03-21 |title=Netherlands: Geert Wilders, the Dutch "Cricket" |url=https://www.ispionline.it/it/pubblicazione/netherlands-geert-wilders-dutch-cricket-7644 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126021928/https://www.ispionline.it/it/pubblicazione/netherlands-geert-wilders-dutch-cricket-7644 |archive-date=2022-01-26 |access-date=2023-12-23 |language=en}}</ref> ==== Norvegjia ==== {{ill|Partia Konservatore e Norvegjisë|en|Conservative Party (Norway)}} (norvegjisht: {{lang|no|Høyre}}, fjalë për fjalë "E Djathta") u formua nga shtresa e vjetër e lartë e nëpunësve shtetërorë dhe tregtarëve të pasur për të luftuar demokracinë populiste të Partisë Liberale, por humbi pushtetin në 1884, kur qeverisja parlamentare u praktikua për herë të parë. Ajo formoi qeverinë e saj të parë nën parlamentarizëm në 1889 dhe vazhdoi të alternonte pushtetin me liberalët deri në vitet 1930, kur Partia e Punës u bë partia dominuese. Ajo ka elemente të paternalizmit, që thekson përgjegjësitë e shtetit, dhe të liberalizmit ekonomik. Ajo u rikthye në pushtet për herë të parë në vitet 1960.<ref>{{Cite book |author=Heidar, Knut |title=Norway: Elites on Trial |publisher=Boulder Westview Press |year=2001 |isbn=978-0-8133-3200-0 |pages=66–67 |language=en}}</ref> Gjatë kryeministrisë së Kåre Willoch në vitet 1980, u vu theks i madh te liberalizimi i tregut të kredisë dhe të banesave dhe te heqja e monopolit televiziv e radiofonik të [[Radiotelevizioni i Norvegjisë|Radiotelevizionit të Norvegjisë]], ndërkohë që mbështetej [[Rendi dhe ligji (politikë)|rendi dhe ligji]] në drejtësinë penale dhe normat tradicionale në arsim.<ref>Francis Sejersted [http://snl.no/H%C3%B8yreb%C3%B8lgen Høyrebølgen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131219002028/http://snl.no/H%C3%B8yreb%C3%B8lgen |date=2013-12-19}} Store norske leksikon. Marrë më 18 dhjetor 2013 {{In lang|no}}</ref> ==== Polonia ==== Partia dominuese konservatore në Poloni është {{ill|Ligji dhe Drejtësia|en|Law and Justice}} (PiS). Konservatorizmi polak karakterizohet nga konservatorizmi shoqëror dhe kulturor, patriotizmi, respektimi i mësimit shoqëror katolik dhe bashkëpunimi me Kishën Katolike.<ref name=Dudek>{{Cite book |last=Dudek |first=Antoni |date=2023 |title=Historia polityczna Polski 1989–2023 |trans-title=Historia politike e Polonisë 1989–2023 |url=https://scholar.com.pl/pl/glowna/8768-historia-polityczna-polski-19892023.html |location=Varshavë |language=pl |publisher=Wydawnictwo Naukowe Scholar |isbn=978-83-67450-66-9}}</ref> Konservatorët bashkëkohorë polakë besojnë në atlantizëm dhe marrëdhënie të forta me Shtetet e Bashkuara, ndërkohë që mbajnë qëndrim kundër Rusisë.<ref name=Kaczyński>{{Cite book |last=Kaczyński |first=Jarosław |date=2011-09-30 |title=Polska naszych marzeń |url=https://lubimyczytac.pl/ksiazka/115668/polska-naszych-marzen |publisher=Drukarnia Akapit |isbn=9788378250005 |language=pl}}</ref> PiS ka ndjekur një qasje populiste dhe etatiste ndaj ekonomisë, duke zgjeruar kontrollin shtetëror mbi industritë dhe median, duke zgjeruar ndjeshëm mirëqenien sociale dhe duke zbatuar "mburojat antikrizë" në stilin kejnsian,<ref name=Dudek /> duke u dalluar nga partitë dhe lëvizjet e mëparshme politike konservatore si AWS ose {{ill|Demokracia Kombëtare|en|National Democracy (Poland)|lt=Endecja}}<ref name=Mackiewicz>{{Cite book |last=Cat-Mackiewicz |first=Stanisław |date=2012 |title=Historia Polski od 11 listopada 1918 do 17 września 1939 |publisher=Universitas |isbn=97883-242-3740-1 |language=pl}}</ref> të cilat besonin në liberalizmin ekonomik. Partia do të "rregullonte fuqishëm tregun përmes rolit aktiv të shtetit",<ref name="folvarcny_2020">{{Cite journal |last1=Folvarčný |first1=Adam |first2=Lubomír |last2=Kopeček |title=Which conservatism? The identity of the Polish Law and Justice party |journal=Politics in Central Europe |volume=16 |issue=1 |year=2020 |issn=1801-3422 |publisher=Sciendo |page=180 |url=https://reference-global.com/download/article/10.2478/pce-2020-0008.pdf |doi=10.2478/pce-2020-0008 |language=en}}</ref> duke ndjekur rregullime më të mëdha kundër bankave, ndërmarrjeve të mëdha dhe bursës;<ref name="folvarcny_2020" /> njëkohësisht, ajo u përpoq gjithashtu të zbatonte çrregullim për bizneset dhe ndërmarrjet e vogla.<ref>{{Cite web |title=Propozycje deregulacyjne PiS odrzucone przez Sejm |url=https://www.prawo.pl/samorzad/deregulacyjne-propozycje-pis,525415.html |date=2025-10-09 |first=Robert |last=Horbaczewski |website=prawo.pl |language=pl}}</ref> Një ndryshim tjetër nga AWS është euroskepticizmi i PiS-it.<ref name=Dudek /> Megjithëse nuk e kundërshton anëtarësimin në Bashkimin Evropian, PiS ndjek një politikë të vendosur konflikti me [[Komisioni Evropian|Komisionin Evropian]],<ref name=Kaczyński /> i cili, si reagim, mori një qëndrim armiqësor ndaj PiS-it. Në Parlamentin Evropian, PiS i përket grupit të Konservatorëve dhe Reformistëve Evropianë. Media liberale në Poloni është ashpër e anshme kundër PiS-it dhe kundërshton qeverisjen e tij, shpesh duke e quajtur atë autoritar.<ref name=Dudek /> Studiuesi liberal Antoni Dudek e kundërshton etiketimin e PiS-it si autoritar, duke sugjeruar se PiS refuzon idealet e demokracisë liberale dhe në vend të kësaj përqafon një formë qeverisjeje "demokratike kombëtare" ose demokratike joliberale.<ref name=Dudek /> Në [[Periudha mes dy luftërave botërore|periudhën paraardhëse mes dy luftërave botërore]], lëvizja konservatore e Polonisë ishte e ndarë midis konservatorëve "të vjetër" galicianë dhe kresianë, zakonisht pronarë tokash, të cilët formuan parti të vogla si Uniteti Shtetëror në Kresy, dhe lëvizjes "së re konservatore" të {{ill|Demokracia Kombëtare|en|National Democracy (Poland)|lt=Demokracisë Kombëtare}} (Endecja) nën {{ill|Roman Dmowski|en|Roman Dmowski}}, e cila ishte e orientuar rreth inteligjencies qytetare dhe borgjezisë së vogël. Kjo e fundit ndonjëherë bashkëpunoi me krahët e djathtë të lëvizjes fshatare polake, të afiliuar nën PSL "Piast", e cila bashkëpunoi me Endecjan, duke krijuar një qeveri të përbashkët nën Paktin e Lanckoronës, megjithëse lëvizja fshatare ende nuk ishte pjesë e lëvizjes konservatore. Endecja përqafoi rusofilinë dhe besonte në bashkëpunim me [[Perandoria Ruse|Perandorinë Ruse]] dhe më vonë me Ushtrinë e Bardhë. Ata gjithashtu mbështetën ruajtjen e demokracisë, nacionalizmin qytetar dhe parlamentarizmin, duke kundërshtuar përpjekjet e BBWR-së, e udhëhequr nga {{ill|Józef Piłsudski|en|Józef Piłsudski}}, për fuqizimin e presidencës dhe, më vonë, marrjen absolute të pushtetit prej saj.<ref name=Mackiewicz /> Në të kundërt, shumë konservatorë të vjetër, si Stanisław Cat-Mackiewicz, u gjendën si aleatë të Marshalit Piłsudski.<ref name=Mackiewicz /> Endecja hodhi poshtë romantizmin dhe mesianizmin, koncepte që ishin të rëndësishme për konservatorët e vjetër.<ref name=rd>{{Cite book |last=Dmowski |first=Roman |date=1903 |title=Myśli Nowoczesnego Polaka |publisher=Capital |trans-title=Mendimet e Polakut modern |url=https://capitalbook.com.pl/pl/p/Mysli-nowoczesnego-Polaka-Roman-Dmowski/1347 |language=pl |isbn=978-83-64037-04-7}}</ref> ==== Rusia ==== {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Konservatizmi në Rusi|en|Conservatism in Russia}}}} Konservatizmi rus ka përjetuar një rilindje në dekadat e fundit.<ref>{{Cite web |title='Retraditionalization' and Sacralization of 'Worldview Matters': The Politics of Values in Eastern Europe |url=https://ecpr.eu/Events/Event/PaperDetails/38493 |access-date=May 27, 2024 |website=ecpr.eu |language=en}}</ref> Nën [[Vladimir Putin]]in, udhëheqësin dominues që prej vitit 1999, Rusia ka promovuar politika qartazi konservatore në çështje shoqërore, kulturore dhe politike, si brenda ashtu edhe jashtë vendit.<ref>{{Cite journal |last1=Prozorov |first1=Sergei |title=Russian conservatism in the Putin presidency: The dispersion of a hegemonic discourse |journal=Journal of Political Ideologies |date=June 2005 |volume=10 |issue=2 |pages=121–143 |doi=10.1080/13569310500097224 |language=en}}</ref> Putini ka kritikuar globalizmin dhe liberalizmin ekonomik, duke pretenduar se "liberalizmi është bërë i vjetruar" dhe se shumica dërrmuese e njerëzve në botë kundërshtojnë [[multikulturalizmi]]n, imigrimin e lirë dhe të drejtat për personat LGBT.<ref>{{Cite news |date=June 27, 2019 |editor1-last=Tiounine |editor1-first=Margot |editor2-last=Hannen |editor2-first=Tom |work=[[Financial Times]] |title=Liberalism 'has outlived its purpose' — President Putin speaks exclusively to the Financial Times |url=https://www.ft.com/video/a49cfa25-610e-438c-b11d-5dac19619e08 |access-date=October 14, 2023 |archive-date=August 13, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230813201916/https://www.ft.com/video/a49cfa25-610e-438c-b11d-5dac19619e08 |url-status=live |language=en}}</ref> Konservatizmi rus është i veçantë në disa aspekte, pasi mbështet një ekonomi të përzier me ndërhyrje ekonomike, të kombinuar me një ndjenjë të fortë nacionaliste dhe konservatizëm shoqëror që është kryesisht {{ill|Populizmi i djathtë|en|Right-wing populism|lt=populist}}. Si rezultat, konservatizmi rus kundërshton idealet e djathtës liberale, siç është koncepti i lartpërmendur i liberalizmit ekonomik i gjetur në lëvizje të tjera konservatore anembanë botës. Putini gjithashtu ka promovuar grupe të reja mendimi që bashkojnë intelektualë dhe shkrimtarë me të njëjtat bindje. Për shembull, Klubi Izborsk, i themeluar në 2012 nga Aleksandër Prohanov (Alexander Prokhanov), thekson [[Nacionalizmi rus|nacionalizmin rus]], rivendosjen e madhështisë historike të Rusisë, dhe kundërshtimin sistematik ndaj ideve dhe politikave liberale.<ref>{{Cite journal |last1=Laruelle |first1=Marlene |title=The Izborsky Club, or the New Conservative Avant‐Garde in Russia |journal=The Russian Review |date=October 2016 |volume=75 |issue=4 |pages=626–644 |doi=10.1111/russ.12106 |language=en}}</ref> Vladislav Surkov, një zyrtar i lartë qeveritar, ka qenë një nga ideologët kryesorë gjatë presidencës së Putinit.<ref>{{Cite journal |last1=Mäkinen |first1=Sirke |title=Surkovian Narrative on the Future of Russia: Making Russia a World Leader |journal=Journal of Communist Studies and Transition Politics |date=June 2011 |volume=27 |issue=2 |pages=143–165 |doi=10.1080/13523279.2011.564084 |language=en}}</ref> Në çështjet kulturore dhe shoqërore, Putini ka bashkëpunuar ngushtë me [[Kisha Ortodokse Ruse|Kishën Ortodokse Ruse]].<ref>{{Cite news |last=Michel |first=Casey |date=February 9, 2017 |title=How Russia Became the Leader of the Global Christian Right |work=Politico |url=https://www.politico.com/magazine/story/2017/02/how-russia-became-a-leader-of-the-worldwide-christian-right-214755/ |archive-date=March 8, 2022 |access-date=March 14, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308215243/https://www.politico.com/magazine/story/2017/02/how-russia-became-a-leader-of-the-worldwide-christian-right-214755/ |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Paterson |first=Tom |date=November 9, 2021 |title=Why Putin Goes to Church |url=https://www.thecambridgelanguagecollective.com/politics-and-society/why-putin-goes-to-church |website=The Cambridge Language Collective |access-date=March 14, 2024 |archive-date=March 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307212858/https://www.thecambridgelanguagecollective.com/politics-and-society/why-putin-goes-to-church |url-status=dead |language=en}}</ref> Nën udhëheqjen e Patriarkut Kirill të Moskës, Kisha e ka mbështetur zgjerimin e pushtetit rus në Krime dhe në Ukrainën lindore.<ref>Mark Woods, "How the Russian Orthodox Church is backing Vladimir Putin's new world order" [http://www.christiantoday.com/article/how.the.russian.orthodox.church.is.backing.vladimir.putins.new.world.order/81108.htm ''Christian Today'' March 3, 2016] {{Ikonë gjuha|en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304015051/http://www.christiantoday.com/article/how.the.russian.orthodox.church.is.backing.vladimir.putins.new.world.order/81108.htm |date=March 4, 2016 }}</ref> Më gjerësisht, ''[[The New York Times]]'' raportoi në shtator 2016 se si udhëzimet politike të Kishës mbështesin thirrjen e Kremlinit drejtuar konservatorëve socialë: <blockquote>Armike e zjarrtë e homoseksualitetit dhe e çdo përpjekjeje për t'i vënë të drejtat individuale mbi ato të familjes, komunitetit apo kombit, Kisha Ortodokse Ruse ndihmon ta paraqesë Rusinë si aleaten natyrore të të gjithë atyre që dëshirojnë një botë më të sigurt e joliberale, të çliruar nga vrulli shkatërrues i traditave që sjellin globalizimi, multikulturalizmi dhe të drejtat e grave dhe homoseksualëve.<ref>Andrew Higgins, "In Expanding Russian Influence, Faith Combines With Firepower", [https://www.nytimes.com/2016/09/14/world/europe/russia-orthodox-church.html ''New York Times'' Sept 13, 2016] {{Ikonë gjuha|en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191110031305/https://www.nytimes.com/2016/09/14/world/europe/russia-orthodox-church.html |date=November 10, 2019 }}</ref></blockquote> ==== Spanja ==== Konservatizmi në Spanjë përfaqësohet nga {{ill|Partia Popullore (Spanjë)|en|People's Party (Spain)|lt=Partia Popullore}} e qendër-djathtë dhe {{ill|Vox (parti politike)|en|Vox (political party)|lt=partia Vox}} e ultra-djathtë. Partia Popullore e ka origjinën në Aleancën Popullore, themeluar më 9 tetor 1976 nga ish-ministri [[Diktatura e Francisko Frankos|frankist]] {{ill|Manuel Fraga|en|Manuel Fraga}}. Megjithëse Fraga ishte anëtar i fraksionit reformist të regjimit të Frankos, ai mbështeti një kalim jashtëzakonisht të ngadaltë drejt demokracisë. Sidoqoftë, ai nënvlerësoi rëndë neveritjen e publikut ndaj frankizmit. Për më tepër, ndërsa u përpoq të jepte një imazh reformist, numri i madh i ish-frankistëve në parti bëri që publiku ta perceptonte atë njëkohësisht si reaksionare dhe [[Autoritarizmi|autoritare]]. Në zgjedhjet e përgjithshme të qershorit 1977, AP-ja fitoi vetëm 8,3 për qind të votave, duke u renditur e katërta. PP-ja u anëtarësua në [[Partia Popullore Evropiane]] në 1991.<ref name="JansenHecke2011">{{Cite book|author1=Thomas Jansen|author2=Steven Van Hecke|title=At Europe's Service: The Origins and Evolution of the European People's Party|url=https://books.google.com/books?id=kXEA8XGdEb8C&pg=PA51|year=2011|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-3-642-19414-6|page=51|language=en}}</ref> PP-ja u bë partia më e madhe për herë të parë në vitin 1996, dhe [[José María Aznar]] u bë kryeministër me mbështetjen e Partisë Nacionaliste Baske, Bashkimit Konvergjent katalanas dhe Koalicionit Kanarian. Në zgjedhjet e vitit 2000, PP-ja fitoi shumicë absolute. Në gusht 2003, {{ill|Mariano Rajoy|en|Mariano Rajoy}} u emërua Sekretar i Përgjithshëm nga Aznari. Kështu, Rajoy u bë kandidati i partisë për kryeministër në zgjedhjet e përgjithshme të vitit 2004, të mbajtura tri ditë pas sulmeve me bomba në trenat e Madridit të 11 marsit 2004, të cilat Rajoy i humbi me diferencë të madhe ndaj liderit të Partisë Socialiste Spanjolle të Punëtorëve (PSOE), {{ill|José Luis Rodríguez Zapatero|en|José Luis Rodríguez Zapatero}}. PP-ja nën Mariano Rajoy u kundërvu qeverisë së PSOE-së pasi PP-ja humbi zgjedhjet e përgjithshme të vitit 2004, duke argumentuar se kjo fitore ishte e ndikuar nga sulmet me bomba të Madridit të 11 marsit 2004. Në nivel kombëtar, strategjia e saj politike ka ndjekur dy boshte kryesore, të dyja të lidhura me politikën rajonale delikate të Spanjës: së pari, kundërshtimin e decentralizimit të mëtejshëm administrativ drejt Katalonisë përmes "Estatut"-it, apo Statutit të Katalonisë, të miratuar rishtazi, i cili përcakton kompetencat e qeverisë rajonale katalanase. Së dyti, ajo mbetet e kundërt me negociatat politike me organizatën separatiste baske [[ETA (grup separatist)|ETA]]. Perspektiva e kërkesave në rritje për autonomi në programet e partive katalanase dhe baske, si dhe favorizimi i pretenduar i tyre nga Zapatero, u bë një pikë qendrore e fushatës së partisë për zgjedhjet e përgjithshme të marsit 2008. Propozimi i presidentit bask Juan José Ibarretxe për një referendum unilateral për zgjidhjen e konfliktit bask ishte një tjetër çështje e rëndësishme. Partia Popullore nën Rajoy ka një element gjithnjë e më patriotik, apo [[Nacionalizmi|nacionalist]],{{Citim i duhur|date=August 2019}} duke iu drejtuar ndjenjës së "spanjollizmit" dhe duke bërë përdorim të fortë të simboleve kombëtare siç është [[flamuri i Spanjës]]. Përpara festimeve kombëtare të Ditës së Trashëgimisë Spanjolle, Rajoy mbajti një fjalim duke u kërkuar spanjollëve që "privatisht ose publikisht" të shfaqin krenarinë e tyre për kombin dhe të nderojnë flamurin e tyre, veprim që mori disa kritika nga shumë grupe politike të Kongresit. Vox u themelua në dhjetor 2013, duke u shkëputur nga Partia Popullore (PP).<ref name="Reuters1">{{Cite news|last=O'Leary|first=Elisabeth|date=2014-01-16|title=Spanish ruling party rebels launch new conservative party|work=[[Reuters]]|url=https://www.reuters.com/article/us-spain-politics-idUSBREA0F1HM20140116|access-date=2018-04-18|language=en}}</ref> Platforma politike e partisë kërkoi rishkrimin e Kushtetutës Spanjolle në mënyrë që të kufizonte autonominë rajonale dhe të shfuqizonte parlamentet rajonale.<ref name="Reuters1" /> Disa nga anëtarët themelues të partisë (për shembull, Alejo Vidal-Quadras, José Antonio Ortega Lara, dhe Santiago Abascal) kishin qenë anëtarë të platformës "reconversion.es", e cila kishte lëshuar një manifest në 2012 që kërkonte rikthimin e centralizimit të shtetit.<ref name="casals2019pp">{{Cite journal|url=https://www.politicaprosa.com/catalunya-i-la-espana-viva-de-vox/|journal=Política & Prosa|date=2019-04-01|first=Xavier|last=Casals|issue=5|author-link=Xavier Casals i Meseguer|title=Catalunya i 'la España viva' de Vox|language=ca}}</ref> Vidal-Quadras u shpall kryetari i parë në mars 2014.<ref>{{Cite web|work=Crónica Global|url=https://cronicaglobal.elespanol.com/politica/vox-elige-a-vidal-quadras-como-su-primer-presidente_5576_102.html|title=Vox elige a Vidal-Quadras como su primer presidente|date=2014-03-08|access-date=2025-04-10|archive-date=2019-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421020309/https://cronicaglobal.elespanol.com/politica/vox-elige-a-vidal-quadras-como-su-primer-presidente_5576_102.html|url-status=dead|language=es}}</ref> ==== Suedia ==== {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Konservatizmi në Suedi|en|Conservatism in Sweden}}}} Në fillim të shekullit XIX, konservatorizmi suedez u zhvillua krahas romantizmit letrar suedez. Historiani [[Erik Gustav Geijer]], një përfaqësues i goticizmit, lavdëroi [[Epoka e Vikingëve|Epokën e Vikingëve]] dhe [[Perandoria Suedeze|Perandorinë Suedeze]],<ref>{{cite book |title=Geijer och samhället : en studie i svensk tradition |date=1942 |oclc=873899895 |first=Edvard |last=Rodhe |page=131 |language=sv}}</ref> ndërsa filozofi idealist Christopher Jacob Boström u bë ideologu kryesor i doktrinës zyrtare shtetërore, e cila dominoi politikën suedeze për gati një shekull.<ref>{{cite journal |last1=Smart |first1=Ninian |title=Review of Philosophy of Religion |url=https://archive.org/details/sim_philosophical-quarterly_1964-10_14_57/page/381 |journal=The Philosophical Quarterly |date=1964 |volume=14 |issue=57 |pages=381–381 |doi=10.2307/2217786 |jstor=2217786 |language=en}}</ref> Romantikë të tjerë konservatorë suedezë me ndikim ishin [[Esaias Tegnér]] dhe Per Daniel Amadeus Atterbom. Konservatorizmi i hershëm parlamentar në Suedi ishte haptazi elitist. Partia Konservatore u themelua në vitin 1904 me një qëllim kryesor: të ndalonte ardhjen e së drejtës së votës universale, e cila, siç kishin frikë, do të çonte në socializëm. Megjithatë, ishte një admiral suedez, politikani konservator [[Arvid Lindman]], i cili shtriu për herë të parë demokracinë duke miratuar të drejtën e votës për meshkuj, pavarësisht protestave të zërave më tradicionalistë, siç ishte kryeministri i mëvonshëm, shtetari arkikonservator dhe autoritar [[Ernst Trygger]], i cili sulmoi ashpër politika progresiste, siç ishte abrogimi i dënimit me vdekje.<ref>{{Cite book |last=Söderbaum |first=Jakob E:son |title=Modern konservatism |date=2020 |publisher=Recito |isbn=978-91-7765-497-1 |location=Borås |pages=289 |language=sv}}</ref> Pasi u vendos një sistem demokratik, konservatorët suedezë kërkuan të kombinonin elitizmin tradicional me populizmin modern. Shkencëtari politik më i njohur i Suedisë, politikani konservator Rudolf Kjellén, krijoi termat [[Gjeopolitika|gjeopolitikë]] dhe biopolitikë në lidhje me {{ill|Organicizmi|en|Organicism|lt=teorinë e tij organike të shtetit}}.<ref>{{cite book |title=Radikalkonservatismens rötter – Rudolf Kjellén och 1914 års idéer |isbn=978-91-7703-243-4 |oclc=1241263181 |first=Christian |last=Abrahamsson |pages=43–56 |chapter=Den organiska statsteorin |date=2023-12-18 |publisher=Timbro |language=sv}}</ref> Ai zhvilloi gjithashtu konceptin {{ill|Korporativizmi konservator|en|Conservative corporatism|lt=korporativist}}-nacionalist të {{lang|sv|Folkhemmet}} ('shtëpia e popullit'), i cili u bë koncepti politik më i fuqishëm në Suedi gjatë gjithë shekullit XX, megjithëse u përvetësua nga Partia Social Demokratike Suedeze, e cila i dha një interpretim më socialist.<ref>{{Cite book |last=Isaksson |first=Anders |title=Per Albin |date=1985 |publisher=Wahlström & Widstrand |isbn=978-91-46-15026-8 |location=Stockholm |pages=184 |language=sv}}</ref> Pas një koalicioni të shkurtër e të gjerë mes së Majtës dhe së Djathtës gjatë Luftës së Dytë Botërore, partitë e së djathtës qendrore hasën vështirësi në bashkëpunim për shkak të dallimeve të tyre ideologjike: populizmi agrar i [[Centerpartiet]], liberalizmi urban i Partisë Liberale të Popullit, dhe elitizmi liberal-konservator i Partisë Moderate (ish-Partia Konservatore). Megjithatë, në 1976 dhe në 1979, tri partitë arritën të formonin një qeveri nën udhëheqjen e [[Thorbjörn Fälldin]] — dhe përsëri në 1991, nën aristokratin [[Carl Bildt]], me mbështetjen e Partisë Demokristiane të sapoformuar, partia më konservatore në Suedinë bashkëkohore.<ref>{{Cite news |title=KD är det mest konservativa partiet |url=https://strengnastidning.se/insandare/artikel/kd-ar-det-mest-konservativa-partiet/lyd0p99l |work=strengnastidning.se |date=2022-10-04 |access-date=2023-12-17 |first=Jakob E:son |last=Söderbaum |archive-date=2024-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240911155257/https://strengnastidning.se/insandare/artikel/kd-ar-det-mest-konservativa-partiet/lyd0p99l |url-status=live |language=sv}}</ref> Në kohët moderne, imigrimi masiv nga kultura të largëta shkaktoi një pakënaqësi të madhe populiste, e cila nuk u kanalizua nëpërmjet asnjërës prej partive të konsoliduara, të cilat në përgjithësi mbështesnin [[multikulturalizmi]]n.<ref>{{Cite book |last=Uvell |first=Markus |title=Bakslaget: radikalt etablissemang, konservativa medborgare |date=2018 |publisher=Timbro förlag |isbn=978-91-7703-129-1 |location=Stockholm |language=sv}}</ref> Në vend të kësaj, vitet 2010 dëshmuan ngritjen e [[Sverigedemokraterna|Demokratëve Suedezë]], parti populiste e së djathtës, e cila po dilte si partia më e madhe në sondazhe në disa raste.<ref>{{Cite web |last=Cornucopia |date=2018-06-21 |title=Yougov: SD största parti med 28.5% av väljarstödet |url=https://cornucopia.se/2018/06/yougov-sd-storsta-parti-med-285-av/ |access-date=2023-12-23 |language=sv}}</ref><ref>{{Cite news |last=Majlard |first=Jan |date=2019-11-15 |title=SD största parti i ny mätning |language=sv |work=Svenska Dagbladet |url=https://www.svd.se/a/JoXm3R/sverigedemokraterna-storsta-parti-i-ny-matning |access-date=2023-12-23 |issn=1101-2412}}</ref> Për shkak të rrënjëve të saj fashiste, partia u izolua nga partitë e tjera deri në vitin 2019, kur lidere e Partisë Demokristiane, [[Ebba Busch Thor|Ebba Busch]], u zgjat dorën për bashkëpunim, pas së cilës edhe Partia Moderate ndoqi shembullin.<ref>{{Cite news |last=SVT Nyheter |date=2019-03-21 |title=KD-ledaren öppnar för SD-samarbete |language=sv |work=SVT Nyheter |url=https://www.svt.se/nyheter/inrikes/kd-ledaren-oppnar-for-sd-samarbete |access-date=2023-12-17 |archive-date=2019-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331054325/https://www.svt.se/nyheter/inrikes/kd-ledaren-oppnar-for-sd-samarbete |url-status=live }}</ref> Në vitin 2022, partitë e së djathtës qendrore formuan një qeveri me mbështetjen e Demokratëve Suedezë si partia më e madhe.<ref>{{Cite news |last=SVT Nyheter |date=2022-10-14 |title=L, KD och M ska ingå i regeringen – SD får stort inflytande |language=sv |work=SVT Nyheter |url=https://www.svt.se/nyheter/inrikes/l-kd-och-m-ska-inga-i-regeringen-sd-far-stort-inflytande |access-date=2023-12-17 |archive-date=2023-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230102131619/https://www.svt.se/nyheter/inrikes/l-kd-och-m-ska-inga-i-regeringen-sd-far-stort-inflytande |url-status=live }}</ref> Marrëveshja pasuese e Tidös, e negociuar në Kështjellën e Tidös, përfshiu politika autoritare, si një qëndrim më i rreptë ndaj imigracionit dhe një qëndrim më i ashpër ndaj rendit dhe ligjit.<ref>{{Cite news |last=Oscarsson |first=Tea |date=2022-10-14 |title='Tidöavtalet' – här är viktigaste punkterna |language=sv |work=Svenska Dagbladet |url=https://www.svd.se/a/2BB3pB/det-viktigaste-i-tidoavtalet-mellan-moderaterna-kd-l-och-sd |access-date=2023-12-17 |issn=1101-2412}}</ref> ==== Zvicra ==== Në disa aspekte, konservatorizmi zviceran është unik, pasi Zvicra është një republikë e vjetër federale, e lindur nga [[Kantonet e Zvicrës|kantone]] historikisht sovrane, e përbërë nga tri kombësi kryesore dhe që i përmbahet parimit të neutralitetit zviceran. Në parlamentin e Zvicrës, Kuvendin Federal, ka një numër partish konservatore. Mes tyre janë më të mëdhatë: [[Partia Popullore Zvicerane]] (SVP),<ref name="Hans-Georg">{{cite book |last=Ziebertz |first=Hans-Georg |title=How Teachers in Europe Teach Religion: An International Empirical Study: An International Empirical Study in 16 Countries |year=2011 |publisher=Lit Verlag |isbn=978-3-643-10043-6 |page=237 |language=en}}</ref> {{ill|Partia Popullore Demokristiane e Zvicrës|en|Christian Democratic People's Party of Switzerland}} (CVP),<ref name=Juravich>{{cite book |last=Juravich |first=Tom |title=Ravenswood: The Steelworkers' Victory and the Revival of American Labor |year=2000 |publisher=Cornell University Press |isbn=978-0-8014-8666-1 |page=133 |language=en}}</ref> dhe {{ill|Partia Demokratike Konservatore e Zvicrës|en|Conservative Democratic Party of Switzerland}} (BDP),<ref name=Schwok>{{cite book |last=Schwok |first=René |title=Switzerland – European Union: An Impossible Membership? |year=2009 |publisher=Peter Lang |isbn=978-90-5201-576-7 |page=143 |language=en}}</ref> e cila është një degëzim i SVP-së, i krijuar pas zgjedhjes së Eveline Widmer-Schlumpf në Këshillin Federal.<ref name="Schwok" /> SVP-ja u formua nga bashkimi, në vitin 1971, i Partisë së Fermerëve, Tregtarëve dhe Qytetarëve, themeluar në vitin 1917, dhe Partisë Demokratike, më të vogël, themeluar në vitin 1942. SVP-ja i dha përparësi politikës bujqësore dhe ishte e fortë mes fermerëve në zonat protestante gjermanishtfolëse. Ndërsa Zvicra shqyrtonte marrëdhënie më të ngushta me Bashkimin Evropian gjatë viteve 1990, SVP-ja miratoi një qëndrim më militant, [[Proteksionizmi|proteksionist]] dhe izolacionist. Ky qëndrim i ka mundësuar zgjerimin në zonat malore katolike gjermanishtfolëse.{{sfn|Siaroff|2000|p=446}} Lidhja Kundër Shpifjes (Anti-Defamation League), një grup lobimi jo-zviceran me bazë në Shtetet e Bashkuara, e ka akuzuar atë për manipulimin e çështjeve të tilla si imigracioni, neutraliteti zviceran dhe përfitimet sociale, duke nxitur antisemitizmin dhe racizmin.<ref>The Stephen Roth Institute. ''Anti-semitism worldwide'' Lincoln: University of Nebraska Press, 2002 {{ISBN|0-8032-5943-3}} f. 120</ref> [[Këshilli i Evropës]] e ka quajtur SVP-në "[[Politika e ekstremit të djathtë|ekstrem të djathtë]]", megjithëse disa studiues e kundërshtojnë këtë klasifikim. Për shembull, Hans-Georg Betz e përshkruan atë si "radikale populiste e djathtë".<ref>{{cite book |author-last=Hainsworth |author-first=Paul |title=The Extreme Right in Western Europe |publisher=Routledge |year=2008 |isbn=978-0-415-39682-0 |pages=44 and 74 |url=https://books.google.com/books?id=jCtm2UeUQFIC |language=en}}</ref> SVP-ja ka qenë partia më e madhe që nga viti 2003. ==== Ukraina ==== {{ill|Shteti Ukrainas|en|Ukrainian State}} autoritar u drejtua nga aristokrati kozak Pavlo Skoropadski (Pavlo Skoropadskyi) dhe përfaqësoi lëvizjen konservatore. Qeveria e Hetmanit e vitit 1918, e cila i drejtohej traditës së shtetit të [[Hetmanati kozak|Hetmanatit kozak]] të shekujve XVII–XVIII, përfaqësoi rrymën konservatore në luftën e Ukrainës për pavarësi. Ajo gëzonte mbështetjen e klasave pronare, si dhe të grupeve politike konservatore dhe të moderuara. {{ill|Vjaçesllav Lipinski|en|Vyacheslav Lypynsky}} (Vyacheslav Lypynsky) ishte ideologu kryesor i konservatorizmit ukrainas.<ref>{{cite web |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CC%5CO%5CConservatism.htm |title=Conservatism |website=encyclopediaofukraine.com |access-date=2022-02-15 |language=en}}</ref> ==== Mbretëria e Bashkuar ==== {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Konservatizmi në Mbretërinë e Bashkuar|en|Conservatism in the United Kingdom}}}} Konservatorët modernë anglezë e nderojnë shtetarin anglo-irlandez {{ill|Edmund Burke|en|Edmund Burke}} si atin e tyre intelektual. Burku ishte i lidhur me {{ill|Partia Whig|en|Whigs (British political party)|lt=Partinë Whig}}, e cila përfundimisht u nda mes {{ill|Partia Liberale e Mbretërisë së Bashkuar|en|Liberal Party (UK)|lt=Partisë Liberale}} dhe [[Partia Konservatore e Mbretërisë së Bashkuar|Partisë Konservatore]], por besohet përgjithësisht se Partia Konservatore moderne rrjedh kryesisht nga {{ill|Partia Tory|en|Tories (British political party)|lt=Torët}}, ndërsa deputetët e partisë konservatore moderne shpesh referohen ende si Torë.<ref name=":5">{{Cite journal |last=Sack |first=J. J. |year=1987 |title=The Memory of Burke and the Memory of Pitt: English Conservatism Confronts Its Past, 1806–1829 |url=https://archive.org/details/sim_historical-journal_1987-09_30_3/page/623 |journal=The Historical Journal |volume=30 |issue=3 |pages=623–640 |doi=10.1017/S0018246X00020914 |language=en}}</ref> Shumë shpejt pas vdekjes së Burkut në 1797, konservatizmi u ringjall si forcë kryesore politike, ndërsa Whig-ët pësuan një sërë përçarjesh të brendshme. Kjo brezni e re konservatorësh e nxirrte politikën e vet jo nga Burku, por nga paraardhësi i tij, Henry St John, Vikonti i Parë i Bolingbrokut, i cili ishte jakobit dhe Tor tradicional, pa simpatitë e Burkut për politika si ato të Whig-ëve, siç ishin emancipimi katolik dhe [[Revolucioni Amerikan|pavarësia amerikane]] (e sulmuar në mënyrë të famshme nga Samuel Johnson në "Taxation No Tyranny").<ref name=":5" /> Në gjysmën e parë të shekullit XIX, shumë gazeta, revista dhe periodikë promovuan qëndrime lojaliste ose të djathta në fe, politikë dhe çështje ndërkombëtare. Burku përmendej rrallë, ndërsa William Pitt i Riu u bë një hero i dukshëm. Periodikët më të spikatur përfshinin ''Quarterly Review'', themeluar në 1809 si kundërpeshë ndaj ''Edinburgh Review'' të Whig-ëve, dhe ''Blackwood's Magazine'', edhe më konservator. ''Quarterly Review'' promovoi një torizëm kaningian të balancuar, pasi ishte neutral ndaj emancipimit katolik dhe vetëm lehtësisht kritik ndaj disidencës joconformiste protestante; kundërshtoi skllavërinë dhe mbështeti ligjet ekzistuese për të varfrit; dhe ishte "agresivisht imperialist". Kleri i lartë (high-church) i Kishës së Anglisë lexonte ''Orthodox Churchman's Magazine'', i cili ishte njësoj armiqësor ndaj zëdhënësve hebrenj, katolikë, jakobinë, metodistë dhe [[Unitarizmi|unitarë]]. Duke qenë pika e mbështetjes së ultra-Torëve, ''Blackwood's Edinburgh Magazine'' qëndroi fort kundër emancipimit katolik dhe favorizoi skllavërinë, paranë e lirë, [[merkantilizmi]]n, Aktet e Lundrimit, dhe [[Aleanca e shenjtë|Aleancën e Shenjtë]].<ref name=":5" /> Konservatizmi evoluoi pas vitit 1820, duke përqafuar [[Tregtia e lirë|tregtinë e lirë]] në 1846 dhe një angazhim ndaj demokracisë, sidomos nën [[Benjamin Disraeli]]. Efekti ishte forcimi i ndjeshëm i konservatizmit si një forcë politike popullore. Konservatizmi nuk ishte më vetëm mbrojtja filozofike e aristokracisë tokëpronare, por ishte rimodeluar duke ripërcaktuar angazhimin e tij ndaj idealeve të rendit, si laik ashtu edhe fetar, zgjerimit të imperializmit, forcimit të [[Monarkia e Mbretërisë së Bashkuar|monarkisë]], dhe një vizioni më bujar të shtetit të mirëqenies, në krahasim me vizionin ndëshkues të Whig-ëve dhe liberalëve.<ref>Gregory Claeys, "Political Thought", te Chris Williams (red.), ''A Companion to 19th-Century Britain'' (2006), f. 195</ref> Që në vitin 1835, Disraeli sulmoi Whig-ët dhe utilitaristët si të përkushtuar skllavërisht ndaj një [[Oligarkia|oligarkie]] industriale, ndërsa i përshkroi Torët e tij si "partia e vetme vërtet demokratike e Anglisë", të përkushtuar ndaj interesave të gjithë popullit.<ref>{{Cite book |author1=Charles Richmond |url=https://books.google.com/books?id=jnF3IRJbKR8C&pg=PA162 |title=The Self-Fashioning of Disraeli, 1818–1851 |author2=Paul Smith |publisher=Cambridge UP |year=1998 |isbn=978-0-521-49729-9 |page=162 |language=en}}</ref> Sido që të jetë, brenda partisë kishte një tension mes numrit në rritje të biznesmenëve të pasur në njërën anë, dhe aristokracisë e fisnikërisë rurale në anën tjetër.{{Sfn|Auerbach|1959|pp=39–40}} Aristokracia u forcua ndërsa biznesmenët zbuluan se mund të përdornin pasurinë e tyre për të blerë një titull fisnik dhe një pronë fshati. Disa konservatorë vajtuan zhdukjen e një bote pastorale ku etosi i {{lang|fr|noblesse oblige}} kishte nxitur respekt nga klasat e ulëta. Ata e shihnin Kishën Anglikane dhe aristokracinë si kundërpesha ndaj pasurisë tregtare.{{Sfn|Eccleshall|1990|p=83}} Ata punuan për legjislacion që përmirësonte kushtet e punës dhe strehimin urban.{{Sfn|Eccleshall|1990|p=90}} Ky qëndrim më vonë do të quhej demokraci toriane.{{Sfn|Eccleshall|1990|p=121}} Megjithatë, që nga Burku, ka pasur gjithmonë tension mes konservatizmit tradicional aristokratik dhe klasës së pasur liberale të biznesit.{{Sfn|Eccleshall|1990|pp=6–7}} Në vitin 1834, [[Kryeministri i Mbretërisë së Bashkuar|Kryeministri]] tor Robert Peel publikoi "Manifestin e Tamworth-it", në të cilin u zotua të mbështeste një reformë politike të moderuar. Kjo shënoi fillimin e transformimit nga reaksionizmi i lartë tor (High Tory) drejt një forme më moderne të konservatizmit. Si rezultat, partia u njoh si [[Partia Konservatore e Mbretërisë së Bashkuar|Partia Konservatore]] — një emër që e ka ruajtur deri më sot. Megjithatë, Peel do të ishte gjithashtu shkaku i një ndarjeje brenda partisë, mes Torëve tradicionalë (të udhëhequr nga Konti i Derbit dhe Benjamin Disraeli) dhe "Peelistëve" (të udhëhequr fillimisht nga vetë Peel, e më pas nga Konti i Aberdinit). Ndarja ndodhi në vitin 1846 rreth çështjes së [[Tregtia e lirë|tregtisë së lirë]], të cilën e mbështeste Peel, kundrejt [[proteksionizmi]]t, të mbështetur nga Derbi. Shumica e partisë mbështeti Derbin, ndërsa rreth një e treta u nda, duke u bashkuar përfundimisht me {{ill|Partia Whig|en|Whigs (British political party)|lt=Whig-ët}} dhe radikalët, për të formuar {{ill|Partia Liberale e Mbretërisë së Bashkuar|en|Liberal Party (UK)|lt=Partinë Liberale}}. Pavarësisht ndarjes, rryma kryesore e Partisë Konservatore pranoi doktrinën e tregtisë së lirë në vitin 1852. Në gjysmën e dytë të shekullit XIX, Partia Liberale u përball me përçarje politike, veçanërisht mbi çështjen e vetëqeverisjes [[Historia e Irlandës|irlandeze]] (Home Rule). Lideri William Gladstone (vetë ish-Peelist) kërkoi t'i jepte Irlandës një shkallë autonomie, hap të cilit iu kundërvunë elemente si të krahut të majtë ashtu edhe të krahut të djathtë të partisë së tij. Këto u ndanë për t'u bërë Liberal Unionistët (të udhëhequr nga Joseph Chamberlain), duke formuar një koalicion me Konservatorët, para se të bashkoheshin me ta në 1912. Ndikimi liberal-unionist e tërhoqi Partinë Konservatore drejt së majtës, ndërsa qeveritë konservatore miratuan një sërë reformash progresive në kthesën e shekullit XX. Nga fundi i shekullit XIX, mbështetësit tradicionalë të biznesit të Partisë Liberale ishin bashkuar me Konservatorët, duke i bërë ata edhe partinë e biznesit dhe tregtisë. Pas një periudhe dominimi liberal para Luftës së Parë Botërore, Konservatorët gradualisht u bënë më me ndikim në qeveri, duke rifituar kontrollin e plotë të kabinetit në 1922. Në periudhën ndërmjet dy luftërave, konservatizmi ishte ideologjia kryesore në Britani<ref>Stuart Ball, "Baldwin, Stanley, first Earl Baldwin of Bewdley (1867–1947)", ''Oxford Dictionary of National Biography'', 2004.</ref><ref>Ross McKibbin, ''Parties and people: England, 1914–1951'' (Oxford, 2010).</ref><ref>{{Cite journal |last1=Garside |first1=W. R. |last2=Greaves |first2=J. J. |title=Rationalisation and Britain's Industrial Malaise: The Interwar Years Revisited. |journal=Journal of European Economic History |date=1997 |volume=26 |issue=1 |pages=37–68 |url=https://www.proquest.com/openview/b8a69e791efde94deca750b6521a4046/ |language=en}}</ref> ndërsa Partia Liberale konkurronte me [[Partia Laburiste|Partinë Laburiste]] për kontrollin e së majtës. Pas Luftës së Dytë Botërore, qeveria e parë laburiste (1945–1951) nën Clement Attlee ndërmori një program nacionalizimi të industrisë dhe promovimi të mirëqenies sociale. Konservatorët i pranuan përgjithësisht ato politika deri në vitet 1980. Në vitet 1980, qeveria konservatore e [[Margaret Thatcher]], e udhëhequr nga ekonomia [[Neoliberalizmi|neoliberale]], anuloi shumë nga programet sociale të laburistëve, privatizoi pjesë të mëdha të ekonomisë britanike dhe shiti pasuri shtetërore.{{Sfn|McLean|McMillan|2009|p=364}} Partia Konservatore adoptoi gjithashtu politika euroskeptike të buta dhe u kundërvu ndaj [[Evropa Federale|Evropës Federale]]. Filluan të shfaqen edhe parti të tjera konservatore, si Partia Demokratike Unioniste (DUP, themeluar në 1971), dhe Partia e Pavarësisë së Mbretërisë së Bashkuar (UKIP, themeluar në 1993), megjithëse ato ende nuk kanë pasur ndonjë ndikim të rëndësishëm në Westminster. Që nga viti 2014, DUP është partia më e madhe politike në koalicionin qeverisës të Asamblesë së Irlandës së Veriut, dhe nga 2017 deri në 2019 DUP i ofroi mbështetje qeverisë minoritare konservatore, në kuadër të një marrëveshjeje mbështetjeje-dhe-besimi (confidence-and-supply). === Amerika Latine === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Konservatizmi në Amerikën Latine|en|Conservatism in Latin America}}}} Elitat konservatore kanë dominuar prej kohësh kombet e Amerikës Latine. Kryesisht, kjo është arritur përmes kontrollit të institucioneve civile, Kishës Katolike dhe ushtrisë, më shumë sesa përmes politikës së partive. Zakonisht, Kisha ishte e përjashtuar nga taksat, ndërsa punonjësit e saj ishin të imunizuar ndaj ndjekjes penale civile. Aty ku partitë konservatore ishin të dobëta ose nuk ekzistonin fare, konservatorët ishin më të prirur të mbështeteshin në [[Diktatura ushtarake|diktaturën ushtarake]] si formë e preferuar qeverisjeje.{{Sfn|Remmer|1989}} Megjithatë, në disa kombe ku elitat arritën të mobilizonin mbështetjen popullore për partitë konservatore, u arritën periudha më të gjata stabiliteti politik. Kili, Kolumbia dhe Venezuela janë shembuj kombesh që zhvilluan parti të forta konservatore. Argjentina, Brazili, El Salvadori dhe Peruja janë shembuj kombesh ku kjo nuk ndodhi.<ref>Middlebrook, Kevin J. ''Conservative parties, the right, and democracy in Latin America''. Baltimore: The Johns Hopkins University Press, 2000 {{ISBN|978-0-8018-6386-8}} f. 1–52.</ref> Shkencëtari politik Louis Hartz e shpjegoi konservatizmin në kombet e Amerikës Latine si rezultat i vendosjes së tyre si shoqëri feudale.<ref>Fierlbeck, Katherine. ''Political thought in Canada: an intellectual history''. Toronto: University of Toronto Press, 2006. {{ISBN|978-1-55111-711-9}} f. 87–88</ref> ==== Brazili ==== {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Konservatizmi në Brazil|en|Conservatism in Brazil}}}} Konservatizmi në Brazil e ka origjinën nga tradita kulturore dhe historike e Brazilit, rrënjët kulturore të të cilit janë [[Portugalia|luso]]-[[Gadishulli Iberik|iberike]] dhe katolike romake.<ref>{{Cite journal |last=Freyre |first=Gilberto |date=1943 |title=Em Torno Do Problema De Uma Cultura Brasileira |url=https://archive.org/details/sim_philosophy-and-phenomenological-research_1943-12_4_2/page/167 |journal=Philosophy and Phenomenological Research |volume=4 |issue=2 |pages=167–171 |doi=10.2307/2103064 |jstor=2103064 |language=pt}}</ref> Pikëpamjet dhe tiparet më tradicionale konservatore historike përfshijnë besimin në federalizmin politik dhe në {{ill|Monarkizmi në Brazil|en|Monarchism in Brazil|lt=monarkizmin}}. Brazili është kombi i vetëm i Amerikës Latine me një ndjenjë mjaft të fortë monarkiste, dhe përgjatë historisë moderne një pakicë e konsiderueshme e popullsisë ka mbështetur gjithmonë rikthimin e monarkisë.<ref name=":12" /><ref>{{Cite news |last=Schipani |first=Andres |date=2020-01-06 |title=Royalists pine for days of empire in Bolsonaro's Brazil |work=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2020-01-06/royalists-pine-for-days-of-empire-in-bolsonaros-brazil |language=en}}</ref> {{ill|Diktatura ushtarake në Brazil|en|Military dictatorship in Brazil}} u vendos më 1 prill 1964, pas një grushti shteti nga Ushtria Braziliane, me mbështetjen e qeverisë së Shteteve të Bashkuara, dhe zgjati 21 vjet, deri më 15 mars 1985. Grushti i shtetit mori mbështetjen e pothuajse gjithë oficerëve të lartë të ushtrisë, si dhe të sektorëve konservatorë të shoqërisë, siç ishin Kisha Katolike dhe lëvizjet civile antikomuniste në radhët e klasës së mesme dhe të lartë braziliane. Diktatura arriti kulmin e popullaritetit të saj në vitet 1970 me të ashtuquajturën Mrekulli Braziliane. Qeveria ushtarake e Brazilit shërbeu si model për regjime të tjera ushtarake në të gjithë [[Amerika Latine]], duke u sistemuar nëpërmjet "Doktrinës së Sigurisë Kombëtare", e cila u përdor për të justifikuar veprimet e ushtrisë si veprime në interes të sigurisë kombëtare në kohë krize.<ref>{{cite web |last=Gonzalez |first=Eduardo |url=http://ictj.org/news/brazil-shatters-its-wall-silence-past |title=Brazil Shatters Its Wall of Silence on the Past |publisher=International Center for Transitional Justice |date=2011-12-06 |access-date=2012-03-18 |archive-date=2018-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180808043547/https://www.ictj.org/news/brazil-shatters-its-wall-silence-past |url-status=dead |language=en}}</ref> Në politikën bashkëkohore, një valë konservatore filloi diku rreth zgjedhjeve presidenciale braziliane të vitit 2014.<ref>{{cite news |work=Folha de S. Paulo |last=Boulos |first=Guilherme |title=Onda Conservadora |url=https://m.folha.uol.com.br/colunas/guilhermeboulos/2014/10/1529543-onda-conservadora.shtml |access-date=2024-01-04 |language=pt}}</ref> Sipas komentuesve, Kongresi Kombëtar i Brazilit, i zgjedhur në vitin 2014, mund të konsiderohet si më konservatori që nga lëvizja e ridemokratizimit, duke përmendur rritjen e numrit të parlamentarëve të lidhur me segmente më konservatore, siç janë ruralistët, ushtria, policia dhe konservatorët fetarë. Kriza ekonomike që pasoi në vitin 2015, si dhe hetimet për skandale korrupsioni, çuan në një lëvizje të krahut të djathtë që synonte të rikthente idetë e kapitalizmit në kundërshtim me socializmin. Në të njëjtën kohë, konservatorë fiskalë, si ata që përbëjnë Lëvizjen "Brazili i Lirë" (Movimento Brasil Livre), u shfaqën mes shumë të tjerëve. Oficeri ushtarak [[Jair Bolsonaro]], nga Partia Sociale Liberale, doli fitues në zgjedhjet presidenciale braziliane të vitit 2018.<ref>{{cite news |url=http://www1.folha.uol.com.br/poder/2017/12/1940171-lula-lidera-e-bolsonaro-se-consolida-em-2-aponta-datafolha.shtml |title=Lula lidera, e Bolsonaro se consolida em 2º, aponta Datafolha |date=2017-12-02 |access-date=2017-12-07 |agency=Poder |language=pt}}</ref> ==== Kili ==== {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Konservatizmi në Kili|en|Conservatism in Chile}}}} {{ill|Lufta Civile Kiliane e viteve 1829–1830|en|Chilean Civil War of 1829–1830}} ishte një [[Lufta civile|luftë civile]] në Kili mes forcave konservatore ''Pelucones'' dhe atyre liberale ''Pipiolos'', mbi sistemin kushtetues. ''Pelucones'' e fituan luftën civile, duke çuar në Republikën Konservatore, nga viti 1829 deri në 1861. Partia konservatore e Kilit, Partia Kombëtare, u shpërbë në vitin 1973 pas një grushti shteti ushtarak dhe nuk u rishfaq si forcë politike pas kthimit të demokracisë.<ref>Oppenheim, Lois Hecht (2007). ''Politics in Chile: Socialism, Authoritarianism, and Market Democracy''. Boulder, CO: Westview Press. {{ISBN|978-0-8133-4227-6}}</ref> Gjatë [[Diktatura ushtarake|diktaturës ushtarake]] të Kilit, vendi u qeveris nga një juntë ushtarake e kryesuar nga gjenerali [[Augusto Pinochet]]. Ideologjia e tij, e njohur si {{ill|Pinochetizmi|en|Pinochetism|lt=pinochetizmi}}, ishte antikomuniste, militariste, nacionaliste dhe kapitaliste e tipit ''laissez-faire''.<ref>{{Cite web |last=Guy-Meakin |first=Amelia |date=2012-09-17 |title=Augusto Pinochet and the Support of Chilean Right-Wing Women |url=https://www.e-ir.info/2012/09/17/augusto-pinochet-and-the-support-of-chilean-right-wing-women/ |website=E-International Relations |access-date=2024-01-04 |archive-date=2024-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241112211801/https://www.e-ir.info/2012/09/17/augusto-pinochet-and-the-support-of-chilean-right-wing-women/ |url-status=live |language=en}}</ref> Nën Pinochet, ekonomia e Kilit u vu nën kontrollin e një grupi ekonomistësh të njohur kolektivisht si {{ill|Chicago Boys|en|Chicago Boys}}, politikat liberalizuese të të cilëve janë përshkruar si [[Neoliberalizmi|neoliberale]].<ref>{{Cite book |last1=Valdes |first1=Juan Gabriel |title=Pinochet's Economists: The Chicago School of Economics in Chile |date=1995-08-17 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-45146-8 |url=https://books.google.com/books?id=-oJq_Rpcs_AC |page=81 |language=en}}</ref> {{Clear}} ==== Kolumbia ==== {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Konservatizmi në Kolumbi|en|Conservatism in Colombia}}}} {{ill|Partia Konservatore Kolumbiane|en|Colombian Conservative Party}}, themeluar në 1849, e ka origjinën tek kundërshtarët e administratës (1833–1837) të gjeneralit Francisco de Paula Santander. Ndërkohë që termi "liberal" ishte përdorur për të përshkruar të gjitha forcat politike në Kolumbi, konservatorët filluan ta quanin veten "liberalë konservatorë" dhe kundërshtarët e tyre "liberalë të kuq". Që nga vitet 1860 e deri më sot, partia ka mbështetur një qeveri të fortë qendrore dhe Kishën Katolike, veçanërisht rolin e saj si mbrojtëse e shenjtërisë së familjes, dhe ka kundërshtuar [[Ndarja e fesë nga shteti|ndarjen e fesë nga shteti]]. Politikat e saj përfshijnë barazinë ligjore të të gjithë njerëzve, të drejtën e qytetarit për të zotëruar pronë, dhe kundërshtimin ndaj diktaturës. Zakonisht ka qenë partia e dytë më e madhe në Kolumbi, ndërsa Partia Liberale Kolumbiane ka qenë më e madhja.<ref>{{Cite book |author-last=Osterling |author-first=Jorge P. |title=Democracy in Colombia: Clientelist Politics and Guerrilla Warfare |publisher=Transaction Publishers |year=1989 |isbn=978-0-88738-229-1 |page=180 |language=en}}</ref> === Amerika e Veriut === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Konservatizmi në Amerikën e Veriut|en|Conservatism in North America}}}} Konservatizmi në Amerikën e Veriut, i cili kombinon [[tradicionalizmi]]n, {{ill|Liberalizmi ekonomik|en|Economic liberalism|lt=liberalizmin ekonomik}} dhe {{ill|Populizmi i djathtë|en|Right-wing populism|lt=populizmin e djathtë}}, është i ndryshëm nga konservatizmi evropian dhe mund të gjurmohet deri tek {{ill|Liberalizmi klasik|en|Classical liberalism|lt=liberalizmi klasik}} i shekujve XVIII dhe XIX,{{Sfn|Adams|2001|p=32}} megjithëse Kanadaja zhvilloi një konservatizëm në stilin amerikan që konkurroi me torizmin konservator më të vjetër.<ref>{{Cite web |url=http://www.vivelecanada.ca/article/183745915-ernest-manning-and-george-grant-who-is-the-real-conservative |title="Ernest Manning and George Grant: Who is the Real Conservative" (2004), Ron Dart. |access-date=2024-07-14 |archive-date=2020-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728185801/http://www.vivelecanada.ca/article/183745915-ernest-manning-and-george-grant-who-is-the-real-conservative |url-status=dead |language=en}}</ref> Sipas politologut Louis Hartz, Kanadaja frëngjishtfolëse është një fragment i Evropës feudale, ndërsa Shtetet e Bashkuara dhe Kanadaja anglishtfolëse janë fragmente liberale.<ref>{{Cite book |title=The Founding of New Societies: Studies in the History of the United States, Latin America, South Africa, Canada, and Australia |year=1964 |author=Louis Hartz |language=en}}</ref> Sociologu Reginald Bibby thekson se konservatizmi ka qenë i fortë dhe i qëndrueshëm në të gjithë Amerikën e Veriut, për shkak të përcjelljes së vlerave fetare nga brezi në brez.<ref>{{Cite book |title=Religion and Canadian Society: Traditions, Transitions, and Innovations |author=Lori G. Beaman |publisher=Canadian Scholars' Press |date=2006 |page=230 |isbn=978-1-55130-306-2 |url=https://books.google.com/books?id=VP5F2TQKyygC&q=%22Conservatism+in+North+America%22 |language=en}}</ref> ==== Kanadaja ==== {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Konservatizmi në Kanada|en|Conservatism in Canada}}}} Konservatorët e Kanadasë i kishin rrënjët tek lojalistët torianë që lanë Amerikën pas [[Revolucioni Amerikan|Revolucionit Amerikan]].<ref>{{Cite book |author-last=Grant |author-first=George |title=Lament for a Nation: The Defeat of Canadian Nationalism |url=https://books.google.com/books?id=tA6jkih-KuAC |isbn=978-0-7735-3010-2 |publisher=McGill-Queen's Press |year=2005 |orig-date=1965 |language=en}}</ref> Ata u zhvilluan në ndarjet socio-ekonomike dhe politike që ekzistonin gjatë tre dekadave të para të shekullit XIX dhe kishin mbështetjen e elitave tregtare, profesionale dhe fetare në Ontario, dhe në një masë më të vogël në Quebec. Duke pasur monopol mbi zyrat administrative dhe gjyqësore, ata u quajtën Family Compact në Ontario dhe {{lang|fr|Chateau Clique}} në Quebec. Udhëheqja e suksesshme e {{ill|John A. Macdonald|en|John A. Macdonald|lt=John A. Macdonald-it}} e lëvizjes për konfederimin e provincave, si dhe qëndrimi i tij i mëvonshëm si kryeministër gjatë pjesës më të madhe të fundit të shekullit XIX, u mbështetën në aftësinë e tij për të bashkuar aristokracinë protestante anglishtfolëse dhe hierarkinë katolike ultramontane të Quebecut, dhe për t'i mbajtur të bashkuar në një koalicion konservator.<ref>Kornberg, Allan dhe Mishler, William. ''Influence in Parliament, Canada''. Durham, NC: Duke University Press, 1976. f. 38</ref> Konservatorët kombinuan torizmin dhe liberalizmin pro-tregut. Ata në përgjithësi mbështetën një qeveri aktive dhe ndërhyrjen shtetërore në treg, dhe politikat e tyre karakterizoheshin nga {{lang|fr|noblesse oblige}} — një përgjegjësi paternaliste e elitave ndaj më pak të pasurve.<ref>Schultze, Rainer-Olaf; Sturm, Roland dhe Eberle, Dagmar. ''Conservative parties and right-wing politics in North America: reaping the benefits of an ideological victory?''. Gjermani: VS Verlag, 2003. {{ISBN|978-3-8100-3812-8}} f. 15</ref> Partia njihej si Konservatorët Progresivë nga viti 1942 deri në 2003, kur u bashkua me Aleancën Kanadeze për të formuar {{ill|Partia Konservatore e Kanadasë|en|Conservative Party of Canada|lt=Partinë Konservatore të Kanadasë}}.<ref>Panizza, Francisco. ''Populism and the mirror of democracy''. Londër: Verso, 2005. {{ISBN|978-1-85984-489-2}} f. 180</ref> Union Nationale, konservatore dhe autonomiste, e udhëhequr nga Maurice Duplessis, qeverisi provincën e Quebecut në periudha nga viti 1936 deri në 1960, në aleancë të ngushtë me Kishën Katolike, elitat e vogla rurale, fermerët dhe elitat e biznesit. Kjo periudhë, e njohur nga liberalët si "Errësira e Madhe" ({{lang|fr|Grande Noirceur}}), përfundoi me Revolucionin e Qetë, dhe partia hyri në një rënie të pandalshme.<ref>Conway, John Frederick. ''Debts to pay: the future of federalism in Quebec''. Toronto: James Lorimer & Company, 2004. {{ISBN|978-1-55028-814-8}} f. 57, 77</ref> Deri në fund të viteve 1960, debati politik në Quebec u përqendrua te çështja e pavarësisë, duke e kundërvënë Parti Québécois-në, [[Socialdemokracia|socialdemokrate]] dhe sovranististe, me Partinë Liberale të Quebecut, [[Centrizmi|centriste]] dhe federaliste, duke e margjinalizuar kështu lëvizjen konservatore. Shumica e konservatorëve franko-kanadezë u radhitën ose me Partinë Liberale të Quebecut, ose me Parti Québécois-në, ndërsa disa prej tyre ende u përpoqën të ofronin një rrugë të tretë autonomiste me çfarë kishte mbetur nga Union Nationale, ose me më populistet Ralliement créditiste du Québec dhe Parti national populaire, por deri në zgjedhjet krahinore të vitit 1981 konservatizmi i organizuar politikisht ishte zhdukur plotësisht në Quebec. Ai filloi të ringjallej ngadalë me zgjedhjet krahinore të vitit 1994, me Action démocratique du Québec, e cila shërbeu si opozitë zyrtare në Asamblenë Kombëtare nga 2007 deri në 2008, para se të bashkohej në 2012 me Coalition Avenir Québec të François Legault-it, e cila mori pushtetin në 2018. Partia Konservatore e Kanadasë e sotme ka rimarkuar konservatizmin dhe, nën udhëheqjen e [[Stephen Harper]]it, ka shtuar politika më konservatore. {{ill|Yoram Hazony|en|Yoram Hazony}}, studiues i historisë dhe ideologjisë së konservatizmit, e identifikoi psikologun kanadez [[Jordan Peterson]]in si mendimtarin konservator më të rëndësishëm të shfaqur në botën anglishtfolëse brenda një brezi.<ref>{{Cite news |last=Hazony |first=Yoram |date=2018-06-15 |title=Jordan Peterson and Conservatism's Rebirth |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/jordan-peterson-and-conservatisms-rebirth-1529101961 |access-date=2023-12-23 |issn=0099-9660 |archive-date=2019-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190901043442/https://www.wsj.com/articles/jordan-peterson-and-conservatisms-rebirth-1529101961 |url-status=live |language=en}}</ref> ==== Shtetet e Bashkuara ==== {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Konservatizmi në Shtetet e Bashkuara të Amerikës|en|Conservatism in the United States}}}} Kuptimi i konservatizmit në Shtetet e Bashkuara të Amerikës është i ndryshëm nga mënyra sesi përdoret fjala në vende të tjera. Pas [[Revolucioni Amerikan|Revolucionit Amerikan]], amerikanët hodhën poshtë idealet themelore të konservatizmit evropian, të cilat bazoheshin te fisnikëria tokësore, monarkia trashëgimore, kishat e themeluara zyrtarisht dhe ushtritë e fuqishme. Megjithatë, historiani i njohur konservator amerikan {{ill|Russell Kirk|en|Russell Kirk}} argumentoi, në veprën e tij me ndikim ''The Conservative Mind'' (1953), se konservatizmi ishte sjellë në Shtetet e Bashkuara, dhe e interpretoi [[Revolucioni Amerikan|Revolucionin Amerikan]] si një "revolucion konservator" kundër risive mbretërore.<ref>{{Cite book |author=Kirk, Russell |title=The Conservative Mind |publisher=Regnery Publishing |year=2001 |isbn=978-0-89526-171-7 |pages=6, 63 |url=https://books.google.com/books?id=mGBn2fOdp7gC |language=en}}</ref> Revolucioni u mbështet gjithashtu nga shtetari anglo-irlandez {{ill|Edmund Burke|en|Edmund Burke}}, i njohur gjerësisht si babai i konservatizmit, megjithëse Burke dhe disa nga Etërit Themelues, veçanërisht [[John Adams]], ishin shumë kritikë ndaj [[Revolucioni Francez|Revolucionit Francez]].{{Sfn|Neill|2021|p=47}} Konservatizmi amerikan është një sistem i gjerë besimesh politike në [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës]], i cili karakterizohet nga respekti për traditat amerikane, mbështetja për vlerat judeo-kristiane, liberalizmi ekonomik, antikomunizmi dhe mbrojtja e [[Kultura perëndimore|kulturës perëndimore]]. [[Liria]], brenda kufijve të përputhshmërisë me konservatizmin, është një vlerë thelbësore, me theks të veçantë në forcimin e [[Tregu i lirë|tregut të lirë]], kufizimin e madhësisë dhe fushëveprimit të qeverisë, si dhe kundërshtimin e taksave të larta dhe të ndërhyrjes së qeverisë apo sindikatave të punëtorëve mbi sipërmarrësin. [[Partia Demokratike (SHBA)|Partia Demokratike]] e viteve 1830 u nda mes Demokratëve të Jugut, të cilët mbështetën skllavërinë, shkëputjen dhe më vonë segregacionin, dhe Demokratëve të Veriut, të cilët priren të mbështesnin heqjen e skllavërisë, bashkimin dhe barazinë.<ref>{{Cite web |url=https://www.andrewjohnson.com/02KeyPoliticalIssues/RadicalismConservatism.htm |title=Reconstruction: Radicalism versus Conservatism |website=www.andrewjohnson.com |language=en}}</ref> Shumë demokratë ishin konservatorë në kuptimin që donin që gjërat të ishin siç kishin qenë në të kaluarën, veçanërisht sa i përket çështjes së racës. Ata në përgjithësi favorizonin fermerët më të varfër dhe punëtorët urbanë, dhe ishin armiqësorë ndaj bankave, industrializimit dhe tarifave të larta.<ref>Michael Kazin, ''What It Took to Win: A History of the Democratic Party'' (2022), f. xii.</ref> Partia Republikane e periudhës pas Luftës Civile kishte fraksione konservatore, por nuk ishte tërësisht konservatore. Demokratët e Jugut u bashkuan me republikanët e Veriut pro-segregacionit për të formuar Koalicionin Konservator, i cili arriti të ndalonte zgjedhjen e të zinjve në poste politike kombëtare deri në vitin 1967, kur [[Edward Brooke]] u zgjodh senator nga Massachusetts.<ref>{{Cite web |last=Lyman |first=Brian |title=Fact check: Yes, historians do teach that first Black members of Congress were Republicans |url=https://www.usatoday.com/story/news/factcheck/2020/06/18/fact-check-democrats-republicans-and-complicated-history-race/3208378001/ |access-date=2022-05-01 |website=USA TODAY |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.houstonchronicle.com/opinion/article/How-Democrats-and-Republicans-switched-beliefs-9226115.php |title=How Democrats and Republicans switched beliefs [Opinion] |date=2016-09-15 |newspaper=Houston Chronicle |last1=Haught |first1=By James A. |language=en}}</ref> Demokratët konservatorë ndikuan në politikën amerikane deri në Revolucionin Republikan të vitit 1994, ndërsa Jugu amerikan kaloi nga mbështetje solide për Demokratët në mbështetje solide për Republikanët, duke ruajtur njëkohësisht vlerat e tij konservatore. Në fund të shekullit XIX, [[Partia Demokratike (SHBA)|Partia Demokratike]] u nda në dy fraksione; fraksioni lindor i biznesit, më konservator, (i udhëhequr nga [[Grover Cleveland]]) favorizonte arin, ndërsa Jugu dhe Perëndimi (të udhëhequr nga {{ill|William Jennings Bryan|en|William Jennings Bryan}}) donin më shumë argjend për të rritur çmimet e prodhimeve të tyre bujqësore. Në vitin 1892, Cleveland fitoi zgjedhjet me një platformë konservatore, e cila mbështeste ruajtjen e standardit të arit, uljen e tarifave dhe një qasje {{lang|fr|laissez-faire}} ndaj ndërhyrjes së qeverisë. Një depresion i rëndë në shkallë kombëtare shkatërroi planet e tij. Shumë prej mbështetësve të tij në vitin 1896 mbështetën Demokratët e Arit, kur liberali William Jennings Bryan fitoi nominimin dhe fushatoi për bimetalizmin, para të mbështetura si nga ari ashtu edhe nga argjendi. Krahu konservator nominoi Alton B. Parker në vitin 1904, por ai mori shumë pak vota.<ref>Shih David T. Beito dhe Linda Royster Beito. [http://www.independent.org/publications/tir/article.asp?issueID=22&articleID=261 "Gold Democrats and the Decline of Classical Liberalism, 1896–1900"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140326140336/http://www.independent.org/publications/tir/article.asp?issueID=22&articleID=261 |date=2014-03-26 }}.</ref><ref>John M. Pafford, ''The Forgotten Conservative: Rediscovering Grover Cleveland'' (Simon and Schuster, 2013).</ref> Partia kryesore konservatore në Shtetet e Bashkuara sot është Partia Republikane, e njohur gjithashtu si GOP (Grand Old Party). Konservatorët modernë amerikanë shpesh e konsiderojnë [[Individualizmi|lirinë individuale]] si tiparin themelor të demokracisë, për sa kohë që ajo përputhet me vlerat konservatore, qeverinë e vogël, deregulimin e qeverisë dhe liberalizmin ekonomik — çka kontraston me liberalët modernë amerikanë, të cilët në përgjithësi i japin më shumë vlerë [[Barazia shoqërore|barazisë shoqërore]] dhe [[Drejtësia shoqërore|drejtësisë shoqërore]].<ref>Schneider, 2009, f. 4–9, 136: "The label (conservatism) is in frequent use and has come to stand for a skepticism, at times an outright hostility, toward government social policies; a muscular foreign policy combined with a patriotic nationalism; a defense of traditional Christian religious values; and support for the free market economic system."</ref><ref>Sherwood Thompson, ''Encyclopedia of Diversity and Social Justice'', f. 7: "Historically...social justice became associated with liberalism in which equality is the ideal.", Rowman & Littlefield, 2014, {{ISBN|978-1-4422-1604-4}}.</ref> Prioritete të tjera kryesore brenda konservatizmit amerikan përfshijnë mbështetjen për familjen bërthamë, ligjin dhe rendin, të drejtën për të mbajtur armë, vlerat e krishtera, antikomunizmin dhe mbrojtjen e "qytetërimit perëndimor nga sfidat e kulturës moderniste dhe qeverive totalitare". {{Sfn|Schneider|2009|p=xii}} Konservatorët ekonomikë dhe liberalët (libertarianët) favorizojnë qeverisjen e vogël, taksat e ulëta, rregullimin e kufizuar dhe sipërmarrjen e lirë. Disa konservatorë socialë i shohin vlerat tradicionale shoqërore të kërcënuara nga sekularizmi; prandaj, ata mbështesin {{ill|lutjen në shkollë|en|School prayer}} dhe kundërshtojnë abortin.<ref name="Social">{{Cite book |title=Texas Politics: Governing the Lone Star State |url=https://books.google.com/books?id=fQFZCrbc9mIC&q=social%20conservatism%20abortion%20marriage&pg=PA87 |publisher=Taylor & Francis |access-date=2012-01-19 |author=Cal Jillson |date=2011-02-22 |quote=Social conservatives focus on moral or values issues, such as abortion, marriage, school prayer, and judicial appointments. |isbn=978-0-203-82941-7 |language=en}}</ref> Neokonservatorët duan të shtrijnë idealet amerikane në mbarë botën dhe shfaqin një mbështetje të fortë për Izraelin.{{Sfn|Frohnen|2006|pp=ix–xiv}} Paleokonservatorët kundërshtojnë [[multikulturalizmi]]n dhe nxisin kufizime të imigracionit.<ref name="Paleoconservative2">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=hqbHa_AJrtMC&q=paleoconservative%20immigration&pg=PA318 |title=American credo: the place of ideas in US politics |author=Michael Foley |publisher=Oxford University Press |date=2007 |quote=Against accusations of being pre-modern or even anti-modern in outlook, paleoconservatives press for restrictions on immigration, a rollback of multicultural programmes, the decentralization of the federal polity, the restoration of controls upon free trade, a greater emphasis upon economic nationalism and isolationism in the conduct of American foreign policy, and a generally ''revanchist'' outlook upon a social order in need of recovering old lines of distinction and in particular the assignment of roles in accordance with traditional categories of gender, ethnicity, and race. |access-date=2012-01-18 |isbn=978-0-19-152833-0 |language=en}}</ref> Lëvizja konservatore e viteve 1950 u përpoq të bashkonte degët e ndryshme konservatore, duke theksuar nevojën për unitet për të parandaluar përhapjen e "komunizmit ateist", të cilin Reagan më vonë e quajti "{{ill|perandori e keqe|en|Evil Empire speech}}".<ref>{{Cite book |title=Conservatism in America: Making Sense of the American Right |author-last=Gottfried |author-first=Paul E. |isbn=978-1-4039-7432-7 |url=https://books.google.com/books?id=TsaMEQoeFTIC |year=2007 |publisher=Palgrave Macmillan |page=9 |quote=Post-war conservatives set about creating their own synthesis of free-market capitalism, Christian morality, and the global struggle against Communism |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Gottfried |first1=Paul Edward |title=Theologies and Moral Concern |date=1995-01-01 |publisher=Transaction Publishers |page=12 |language=en}}</ref> Gjatë administratës Reagan, konservatorët gjithashtu mbështetën të ashtuquajturën [[Doktrina e Reganit|Doktrinën e Reganit]], sipas së cilës SHBA-të, si pjesë e strategjisë së Luftës së Ftohtë, ofruan mbështetje ushtarake dhe tjetër për kryengritjet guerile që luftonin qeveri të identifikuara si socialiste ose komuniste. Administrata Reagan gjithashtu përqafoi [[neoliberalizmi]]n dhe {{ill|Reaganomikën|en|Reaganomics}} (referuar në mënyrë përçmuese si {{ill|ekonomia e derdhjes nga lart|en|trickle-down economics}}), duke sjellë rritje ekonomike në vitet 1980 dhe deficite prej trilionë dollarësh. Pozicione të tjera konservatore moderne përfshijnë {{ill|antiambientalizmin|en|Anti-environmentalism}}.<ref>{{Cite journal |last1=Jacques |first1=Peter J. |last2=Dunlap |first2=Riley E. |last3=Freeman |first3=Mark |title=The organisation of denial: Conservative think tanks and environmental scepticism |journal=Environmental Politics |date=2008-05-20 |volume=17 |issue=3 |pages=349–385 |doi=10.1080/09644010802055576 |bibcode=2008EnvPo..17..349J |language=en}}</ref> Mesatarisht, konservatorët amerikanë dëshirojnë politika të jashtme më të ashpra sesa liberalët.<ref>{{Cite book |last1=Gries |first1=Peter Hayes |title=The Politics of American Foreign Policy: How Ideology Divides Liberals and Conservatives over Foreign Affairs |date=2014 |publisher=Stanford University Press |url=https://books.google.com/books?id=wwzqAwAAQBAJ |isbn=978-0-8047-9092-5 |language=en}}</ref> [[Tea Party (lëvizje politike)|Lëvizja Tea Party]], e themeluar në 2009, u bë një kanal i madh për idetë konservatore popullore amerikane. Qëllimet e saj të deklaruara përfshinin respektimin e rreptë të kushtetutës së SHBA-ve, taksa më të ulëta, dhe kundërshtimin e një roli në rritje të qeverisë federale në kujdesin shëndetësor. Nga pikëpamja elektorale, ajo u konsiderua një forcë kyçe në rimarrjen nga republikanët të kontrollit mbi Dhomën e Përfaqësuesve të SHBA-ve në 2010.<ref>{{Cite book |title=The Tea Party and the Remaking of Republican Conservatism |author1-last=Williamson |author1-first=Vanessa |author2-last=Skocpol |author2-first=Theda |isbn=978-0-19-983263-7 |url=https://books.google.com/books?id=0OAtvU8ottcC |year=2012 |publisher=Oxford University Press |pages=45–82 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.cbsnews.com/news/katie-couric-interviews-tea-party-leaders/ |title=Katie Couric Interviews Tea Party Leaders |website=CBS News |date=2010-01-25 |access-date=2012-03-11 |archive-date=2013-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004121627/http://www.cbsnews.com/8301-503544_162-12030-503544.html |url-status=live |language=en}}</ref> Ndryshimet afatgjata në mendimin konservator pas zgjedhjes së [[Donald Trump]]it janë përshkruar si një "fuzionizëm i ri" i ideologjisë tradicionale konservatore dhe temave populiste të së djathtës.<ref name="Fusionism" /> Këto kanë sjellë ndryshime drejt një mbështetjeje më të madhe për {{ill|konservatorizmin kombëtar|en|National conservatism}}, [[proteksionizmi]]n, {{ill|konservatorizmin kulturor|en|Cultural conservatism}}, një politikë të jashtme më {{ill|realiste|en|Realism (international relations)}}, refuzimin e [[neokonservatorizmi]]t, përpjekje të reduktuara për të kufizuar programet e përfitimeve sociale, dhe një përbuzje për kontrollet dhe balancat tradicionale.<ref name="Fusionism">{{Cite journal |last1=Ashbee |first1=Edward |last2=Waddan |first2=Alex |title=US Republicans and the New Fusionism |journal=The Political Quarterly |date=January 2024 |volume=95 |issue=1 |pages=148–156 |doi=10.1111/1467-923X.13341 |language=en}}</ref> === Oceania === ==== Australia ==== {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Konservatizmi në Australi|en|Conservatism in Australia}}}} Partia Liberale e Australisë i përmbahet parimeve të konservatizmit shoqëror dhe [[Konservatizmi liberal|konservatizmit liberal]].<ref>{{Cite book |author=Dennis Raphael |url=https://books.google.com/books?id=Zjh4lQAbPrYC&pg=PA66 |title=Tackling Health Inequalities: Lessons from International Experiences |publisher=Canadian Scholars' Press |year=2012 |isbn=978-1-55130-412-0 |page=66 |language=en}}</ref> Ajo është liberale në kuptimin ekonomik. Komentatorët shpjegojnë: "Në Amerikë, 'liberal' do të thotë majtas-qendër, dhe është term përçmues kur përdoret nga konservatorët në debatin politik kundërshtar. Në Australi, sigurisht, konservatorët janë në Partinë Liberale."<ref>{{Cite book |author1=David Mosler |url=https://archive.org/details/americaamericans0000mosl |title=America and Americans in Australia |author2=Robert Catley |publisher=Greenwood Publishing Group |year=1998 |isbn=978-0-275-96252-4 |page=[https://archive.org/details/americaamericans0000mosl/page/83 83] |url-access=registration |language=en}}</ref> Krahu i Djathtë Kombëtar (National Right) është më i organizuari dhe më reaksionari nga tre fraksionet brenda partisë.<ref>{{Cite news |last=Massola |first=James |date=2021-03-21 |title=Who's who in the Liberals' left, right and centre factions? |url=https://www.smh.com.au/politics/federal/who-s-who-in-the-liberals-left-right-and-centre-factions-20210303-p577gv.html |work=The Sydney Morning Herald |language=en}}</ref> Politologu James Jupp shkruan se "[rënia] e ndikimeve angleze mbi reformizmin dhe radikalizmin australian, dhe përvetësimi i simboleve të Perandorisë nga konservatorët, vazhdoi nën udhëheqjen e Partisë Liberale të Sir Robert Menzies, e cila zgjati deri në 1966".<ref>{{Cite book |author=James Jupp |url=https://books.google.com/books?id=n63TaXC5TpEC&pg=PA172 |title=The English in Australia |year=2004 |isbn=978-0-521-54295-1 |page=172 |publisher=Cambridge University Press |language=en}}</ref> Parti të tjera konservatore janë Partia Kombëtare e Australisë (parti motër e Liberalëve), Family First Party, Democratic Labor Party, Shooters, Fishers and Farmers Party, Australian Conservatives, dhe Katter's Australian Party. Partia më e madhe në vend është Partia Laburiste Australiane, ndërsa fraksioni i saj dominues është Krahu i Djathtë i Punës (Labor Right), një element konservator në aspektin shoqëror. Australia ndërmori një reformë të rëndësishme ekonomike nën Partinë Laburiste në mesin e viteve 1980. Rrjedhimisht, çështje si proteksionizmi, reforma e mirëqenies sociale, privatizimi dhe deregulimi nuk debatohen më në hapësirën politike ashtu siç ndodh në Evropë apo në Amerikën e Veriut. ==== Zelanda e Re ==== Konservatizmi historik në Zelandën e Re e gjurmon origjinën te opozita konservatore e paorganizuar kundër Partisë Liberale të Zelandës së Re, në fund të shekullit XIX. Në vitin 1909, kjo rrymë ideologjike gjeti një shprehje më të organizuar në Partinë e Reformës, paraardhëse e Partisë Kombëtare bashkëkohore të Zelandës së Re, e cila përvetësoi elemente konservatore historike.<ref>{{Cite encyclopedia |last1=James |first1=Colin |title=National Party – Formation and rise |url=https://teara.govt.nz/en/national-party/page-1 |encyclopedia=Te Ara: The Encyclopedia of New Zealand |access-date=2023-12-09 |date=2012-06-20 |language=en}}</ref> Partia Kombëtare, e themeluar në vitin 1936, mishëron një spektër prirjesh, përfshirë prirje konservatore dhe liberale. Gjatë historisë së saj, partia ka lëkundur mes periudhave me theks konservator dhe periudhave me reforma liberale. Vlerat e saj të deklaruara përfshijnë "lirinë dhe zgjedhjen individuale" dhe "qeveri të kufizuar".<ref>{{Cite encyclopedia |last1=James |first1=Colin |title=National Party – Party principles |url=https://teara.govt.nz/en/national-party/page-4 |encyclopedia=Te Ara: The Encyclopedia of New Zealand |access-date=2023-12-09 |date=2012-06-20 |language=en}}</ref> Në vitet 1980 dhe 1990, si Partia Kombëtare ashtu edhe partia kryesore kundërshtare e saj, Partia Laburiste tradicionalisht e majtë, zbatuan reforma të tregut të lirë.<ref>{{Cite journal |last1=Boston |first1=Jonathan |last2=Eichbaum |first2=Chris |title=New Zealand's Neoliberal Reforms: Half a Revolution |journal=Governance |date=July 2014 |volume=27 |issue=3 |pages=373–376 |doi=10.1111/gove.12092 |language=en}}</ref> Partia New Zealand First, e cila u shkëput nga Partia Kombëtare në vitin 1993, mbështet parime nacionaliste dhe konservatore.<ref>{{Cite book |author=David Hall |title=Climate Governance across the Globe: Pioneers, Leaders and Followers |publisher=Routledge |year=2021 |isbn=978-1-00-032038-1 |editor1=Rüdiger K.W. Wurzel |page=81 |chapter=Rhetoric and reality in New Zealand's climate leadership |doi=10.4324/9781003014249-7 |editor2=Mikael Skou Andersen |editor3=Paul Tobin |language=en}}</ref> {{Clear}} == Psikologjia == {{Hatnote|Shih edhe: {{ill|Biologjia dhe orientimi politik|en|Biology and political orientation}}}} === Ndërgjegjshmëria === Modeli i pesë faktorëve të personalitetit (Big Five) ka aplikime në studimin e psikologjisë politike. Disa studime kanë zbuluar se individët që marrin rezultate të larta në {{ill|Ndërgjegjshmëria|en|Conscientiousness|lt=Ndërgjegjshmëri}} (cilësia e të qenit i punëdashur dhe i kujdesshëm) kanë më shumë gjasa të kenë një identifikim politik të krahut të djathtë.<ref>{{Cite journal |last1=Gerber |first1=Alan S. |last2=Huber |first2=Gregory A. |last3=Doherty |first3=David |last4=Dowling |first4=Conor M. |last5=Ha |first5=Shang E. |title=Personality and Political Attitudes: Relationships across Issue Domains and Political Contexts |url=https://archive.org/details/sim_american-political-science-review_2010-02_104_1/page/111 |journal=American Political Science Review |date=February 2010 |volume=104 |issue=1 |pages=111–133 |doi=10.1017/S0003055410000031 |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Sweetser |first1=Kaye D. |title=Partisan Personality: The Psychological Differences Between Democrats and Republicans, and Independents Somewhere in Between |url=https://archive.org/details/sim_american-behavioral-scientist_2014-08_58_9/page/1183 |journal=American Behavioral Scientist |date=August 2014 |volume=58 |issue=9 |pages=1183–1194 |doi=10.1177/0002764213506215 |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Fatke |first1=Matthias |title=Personality Traits and Political Ideology: A First Global Assessment |journal=Political Psychology |date=October 2017 |volume=38 |issue=5 |pages=881–899 |doi=10.1111/pops.12347 |language=en}}</ref> Meqenëse ndërgjegjshmëria lidhet pozitivisht me performancën në punë,<ref>{{Cite journal |last1=Brown |first1=Tom J. |last2=Mowen |first2=John C. |last3=Donavan |first3=D. Todd |last4=Licata |first4=Jane W. |title=The Customer Orientation of Service Workers: Personality Trait Effects on Self-and Supervisor Performance Ratings |url=https://archive.org/details/sim_jmr-journal-of-marketing-research_2002-02_39_1/page/110 |journal=Journal of Marketing Research |date=February 2002 |volume=39 |issue=1 |pages=110–119 |doi=10.1509/jmkr.39.1.110.18928 |jstor=1558588 |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Neal |first1=Andrew |last2=Yeo |first2=Gillian |last3=Koy |first3=Annette |last4=Xiao |first4=Tania |title=Predicting the form and direction of work role performance from the Big 5 model of personality traits |journal=Journal of Organizational Behavior |date=February 2012 |volume=33 |issue=2 |pages=175–192 |doi=10.1002/job.742 |language=en}}</ref> një studim i vitit 2021 zbuloi se punëtorët e shërbimit konservatorë marrin vlerësime, notime dhe bakshishe më të larta se homologët e tyre liberalë në aspektin social.<ref>{{Cite journal |last1=Davidson |first1=Alexander |last2=Theriault |first2=Derek A. |title=How Consumer Experience Is Shaped by the Political Orientation of Service Providers |journal=Journal of Consumer Psychology |date=October 2021 |volume=31 |issue=4 |pages=792–800 |doi=10.1002/jcpy.1233 |language=en}}</ref> === Ndjeshmëria ndaj neverisë === Një numër studimesh kanë zbuluar se [[neveria]] është e lidhur ngushtë me orientimin politik. Njerëzit që janë tepër të ndjeshëm ndaj imazheve neveritëse kanë më shumë gjasa të identifikohen me të djathtën politike dhe të vlerësojnë idealet tradicionale të pastërtisë trupore dhe shpirtërore, duke pasur tendencë të kundërshtojnë, për shembull, {{ill|Aborti|en|Abortion|lt=abortin}} dhe martesën mes personave të të njëjtit seks.<ref>{{Cite journal |vauthors=Inbar, Yoel |display-authors=etal |title=Disgust sensitivity, political conservatism, and voting |journal=Social Psychological and Personality Science |date=2012 |volume=3 |issue=5 |pages=537–544 |doi=10.1177/1948550611429024|hdl=10411/10188 |hdl-access=free |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=Ahn, Woo-Young |display-authors=etal |title=Nonpolitical Images Evoke Neural Predictors of Political Ideology |journal=Current Biology |date=November 2014 |volume=24 |issue=22 |pages=2693–2699 |doi=10.1016/j.cub.2014.09.050 |pmid=25447997 |pmc=4245707 |bibcode=2014CBio...24.2693A |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |title=Left or right-wing? Brain's disgust response tells all |url=https://www.newscientist.com/article/dn26481-left-or-right-wing-brains-disgust-response-tells-all/ |journal=New Scientist |access-date=2023-07-18 |author=Dan Jones |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Inbar |first1=Yoel |last2=Pizarro |first2=David A. |last3=Bloom |first3=Paul |title=Conservatives are more easily disgusted than liberals |journal=Cognition & Emotion |date=June 2009 |volume=23 |issue=4 |pages=714–725 |doi=10.1080/02699930802110007 |language=en}}</ref> Kërkime në fushën e {{ill|Psikologjia evolucionare|en|Evolutionary psychology|lt=psikologjisë evolucionare}} kanë zbuluar gjithashtu se njerëzit që kanë ndjeshmëri më të lartë ndaj neverisë kanë tendencë të favorizojnë grupin e tyre në raport me grupet e tjera.<ref>{{Cite journal |last1=Brown |first1=Gordon D. A. |last2=Fincher |first2=Corey L. |last3=Walasek |first3=Lukasz |date=2016 |title=Personality, Parasites, Political Attitudes, and Cooperation: A Model of How Infection Prevalence Influences Openness and Social Group Formation |journal=Topics in Cognitive Science |volume=8 |issue=1 |pages=98–117 |doi=10.1111/tops.12175 |pmid=26612490 |pmc=4991276 |language=en}}</ref> Një arsye e propozuar për këtë fenomen është se njerëzit fillojnë t'i lidhin të huajt me sëmundjen, ndërsa e lidhin shëndetin me njerëzit e ngjashëm me veten.<ref>{{Cite journal |doi=10.1016/j.evolhumbehav.2005.12.001 |title=Disease avoidance and ethnocentrism: The effects of disease vulnerability and disgust sensitivity on intergroup attitudes |url=https://archive.org/details/sim_evolution-and-human-behavior_2006-07_27_4/page/270 |year=2006 |last1=Navarrete |first1=Carlos David |last2=Fessler |first2=Daniel M.T. |journal=Evolution and Human Behavior |volume=27 |issue=4 |pages=270–282 |bibcode=2006EHumB..27..270N |language=en}}</ref> Sa më e lartë të jetë ndjeshmëria e dikujt ndaj neverisë, aq më e madhe është tendenca për të bërë gjykime morale më konservatore. Ndjeshmëria ndaj neverisë lidhet me {{ill|Hipervigjilenca|en|Hypervigilance|lt=hipervigjilencën}} morale, çka do të thotë se njerëzit që kanë ndjeshmëri më të lartë ndaj neverisë kanë më shumë gjasa të mendojnë se të dyshuarit për një krim janë fajtorë. Ata gjithashtu kanë tendencë t'i shohin si të keq, nëse shpallen fajtorë, dhe të mbështesin ndëshkime më të ashpra në kontekstin e një gjyqi.<ref>{{Cite journal |last=David |first=B. |author2=Olatunji, B.O. |title=The effect of disgust conditioning and disgust sensitivity on appraisals of moral transgressions |url=https://archive.org/details/sim_personality-and-individual-differences_2011-05_50_7/page/1142 |journal=Personality and Individual Differences |year=2011 |volume=50 |pages=1142–1146 |doi=10.1016/j.paid.2011.02.004 |issue=7 |language=en}}</ref> === Autoritarizmi === {{ill|Autoritarizmi i së djathtës|en|Right-wing authoritarianism}} (RWA) është një grup qëndrimesh që përshkruajnë dikë që është tepër i bindur ndaj figurave të tij të autoritetit, vepron agresivisht në emër të këtyre autoriteteve, dhe është konformist në mendim e sjellje.<ref name="APA Dictionary">{{Cite web |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=2021 |title=Right-wing authoritarianism (RWA) |url=https://dictionary.apa.org/right-wing-authoritarianism |access-date=2021-10-18 |website=dictionary.apa.org |publisher=American Psychological Association |location=[[Uashington D.C.]] |language=en}}</ref> Sipas psikologut Bob Altemeyer, individët që janë konservatorë politikisht kanë tendencë të shënojnë vlera të larta në RWA.<ref>{{Cite book |last1=Altemeyer |first1=Bob |title=Right-wing Authoritarianism |date=1981 |publisher=University of Manitoba Press |isbn=978-0-88755-124-6 |language=en}}</ref> Një studim i kryer me studentë izraelitë dhe palestinezë në Izrael zbuloi se vlerat e RWA-s për mbështetësit e partive të djathta ishin dukshëm më të larta se ato të mbështetësve të partive të majta.<ref>{{Cite journal |last1=Rubinstein |first1=G. |doi=10.1177/0022022196272005 |title=Two Peoples in One Land: A Validation Study of Altemeyer's Right-Wing Authoritarianism Scale in the Palestinian and Jewish Societies in Israel |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-cross-cultural-psychology_1996-03_27_2/page/216 |journal=Journal of Cross-Cultural Psychology |year=1996 |volume=27 |pages=216–230 |issue=2 |language=en}}</ref> Sidoqoftë, një studim i vitit 2005 nga psikologu H. Michael Crowson dhe kolegët e tij ka nënkuptuar një hendek të moderuar midis RWA-s dhe qëndrimeve të tjera konservatore, duke deklaruar se "rezultatet e tyre treguan se konservatorizmi nuk është sinonim me RWA-n".<ref>{{Cite journal |last1=Crowson |first1=H. Michael |last2=Thoma |first2=Stephen J. |last3=Hestevold |first3=Nita |title=Is Political Conservatism Synonymous With Authoritarianism? |journal=The Journal of Social Psychology |date=2010-08-07 |volume=145 |issue=5 |pages=571–592 |doi=10.3200/SOCP.145.5.571-592 |pmid=16201679 |language=en}}</ref> Sipas shkencëtares politike Karen Stenner, e specializuar në autoritarizëm, konservatorët pranojnë diversitetin dhe liritë civile në masën që këto janë tradita të institucionalizuara në rendin shoqëror, por ata kanë tendencë të tërhiqen nga autoritarizmi kur mendimi publik është i përçarë dhe ka humbje besimi në institucionet publike.<ref>{{Cite journal |last1=Stenner |first1=Karen |title=Three Kinds of 'Conservatism' |url=https://archive.org/details/sim_psychological-inquiry_april-september-2009_20_2-3/page/142 |journal=Psychological Inquiry |date=2009-08-25 |volume=20 |issue=2–3 |pages=142–159 |doi=10.1080/10478400903028615 |language=en}}</ref> === Intoleranca ndaj paqartësisë === Në 1973, psikologu Glenn Wilson botoi një libër me ndikim që ofronte dëshmi se një faktor i përgjithshëm në themel të bindjeve konservatore është "frika nga pasiguria".<ref>{{Cite book |last1=Wilson |first1=Glenn |title=The Psychology of Conservatism |series=Routledge Revivals |date=2013 |publisher=Routledge |isbn=978-1-135-09445-4 |language=en}}</ref> Një meta-analizë e literaturës kërkimore zbuloi se shumë faktorë, si mosdurimi ndaj paqartësisë dhe nevoja për mbylljen kognitive, kontribuojnë në shkallën e konservatorizmit politik të një personi dhe në manifestimet e tij në vendimmarrje.<ref name="Jost et al. 2003">{{Cite journal |last1=Jost |first1=John T. |last2=Glaser |first2=Jack |last3=Kruglanski |first3=Arie W. |last4=Sulloway |first4=Frank J. |title=Political conservatism as motivated social cognition. |url=https://archive.org/details/sim_psychological-bulletin_2003-05_129_3/page/339 |journal=Psychological Bulletin |date=2003 |volume=129 |issue=3 |pages=339–375 |doi=10.1037/0033-2909.129.3.339 |pmid=12784934 |bibcode=2003PsycB.129..339J |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Chan |first1=Eugene Y. |last2=Ilicic |first2=Jasmina |title=Political ideology and brand attachment |journal=International Journal of Research in Marketing |date=December 2019 |volume=36 |issue=4 |pages=630–646 |doi=10.1016/j.ijresmar.2019.04.001 |language=en}}</ref> Një studim nga Kathleen Maclay deklaroi se këto tipare "mund të lidhen me karakteristika të vlerësuara përgjithësisht si përkushtimi personal dhe besnikëria e patundur". Kërkimi la të kuptohej gjithashtu se, ndërkohë që shumica e njerëzve i rezistojnë ndryshimit, liberalët socialë janë më tolerantë ndaj tij.<ref>{{Cite web |url=http://berkeley.edu/news/media/releases/2003/07/22_politics.shtml |title=Researchers help define what makes a political conservative |year=2003 |language=en}}</ref> === Orientimi i dominancës sociale === {{ill|Orientimi i dominancës sociale|en|Social dominance orientation}} (SDO) është një tipar i personalitetit që mat në ç'masë një individ mbështet hierarkinë sociale dhe shkallën në të cilën dëshiron që grupi i tij të jetë superior ndaj grupeve të tjera. Psikologja {{ill|Felicia Pratto|en|Felicia Pratto}} dhe kolegët e saj kanë gjetur dëshmi që mbështesin pretendimin se një SDO i lartë korrelohet fuqishëm me pikëpamjet konservatore dhe kundërshtimin ndaj inxhinierisë sociale për të promovuar barazinë. Pratto dhe kolegët e saj gjetën gjithashtu se rezultatet e larta të SDO-së korreloheshin fort me matjet e [[paragjykimi]]t.<ref>{{Cite journal |last1=Pratto |first1=Felicia |last2=Sidanius |first2=Jim |last3=Stallworth |first3=Lisa M. |last4=Malle |first4=Bertram F. |doi=10.1037/0022-3514.67.4.741 |title=Social dominance orientation: A personality variable predicting social and political attitudes |journal=Journal of Personality and Social Psychology |year=1994 |volume=67 |pages=741–763 |issue=4 |bibcode=1994JPSP...67..741P |url=http://nrs.harvard.edu/urn-3:HUL.InstRepos:3207711 |language=en}}</ref> Sidoqoftë, psikologu David J. Schneider argumentoi për një marrëdhënie më komplekse mes tre faktorëve, duke shkruar se "korrelacionet mes paragjykimit dhe konservatorizmit politik reduktohen praktikisht në zero kur vendosen kontrolle për SDO-në, duke sugjeruar se lidhja konservatorizëm–paragjykim shkaktohet nga SDO".<ref>{{Cite book |last1=Schneider |first1=David J. |title=The Psychology of Stereotyping |date=2005 |publisher=Guilford Press |isbn=978-1-59385-193-4 |url=https://books.google.com/books?id=mHTLBB1xhcEC&pg=PA275 |page=275 |language=en}}</ref> Teoricieni politik konservator britanik Kenneth Minogue kritikoi punën e Pratto-s, duke thënë: <blockquote>Është karakteristikë e temperamentit konservator të vlerësosh identitetet e vendosura, të lavdërosh zakonin dhe të respektosh paragjykimin, jo sepse është irracional, por sepse gjëra të tilla i lidhin impulset e çastit të njerëzve me qëndrueshmërinë e zakonit — gjëra që shpesh nuk fillojmë t'i vlerësojmë derisa tashmë kemi filluar t'i humbasim. Radikalizmi shpesh krijon lëvizje rinore, ndërsa konservatorizmi është një gjendje që gjendet tek të pjekurit, të cilët kanë zbuluar çfarë është ajo në jetë që vlerësojnë më shumë.<ref>{{Cite book |editor-first1=Adam |editor-last1=Kuper |title=The Social Science Encyclopedia |date=2004 |doi=10.4324/9780203496169 |isbn=978-0-203-49616-9 |chapter=Conservatism |pages=161–163 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=-31iAgAAQBAJ&pg=PA161 |last1=Minogue |first1=Kenneth |language=en}}</ref></blockquote> Një studim i vitit 1996 nga Pratto dhe kolegët e saj shqyrtoi temën e [[racizmi]]t. Në kundërshtim me atë që këta teoricienë parashikuan, korrelacionet mes konservatorizmit dhe racizmit ishin më të forta tek individët më të arsimuar dhe më të dobëta tek më pak të arsimuarit. Ata gjetën gjithashtu se korrelacioni mes racizmit dhe konservatorizmit mund të shpjegohej nga marrëdhënia e tyre e përbashkët me SDO-në.<ref name="sidanius96">{{Cite journal |last1=Sidanius |first1=Jim |last2=Pratto |first2=Felicia |last3=Bobo |first3=Lawrence |title=Racism, conservatism, Affirmative Action, and intellectual sophistication: A matter of principled conservatism or group dominance? |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-personality-and-social-psychology_1996-03_70_3/page/476 |journal=Journal of Personality and Social Psychology |date=March 1996 |volume=70 |issue=3 |pages=476–490 |doi=10.1037/0022-3514.70.3.476 |language=en}}</ref> === Lumturia === Në librin e tij ''Gross National Happiness'' (Lumturia Kombëtare Bruto, 2008), Arthur C. Brooks paraqet gjetjen se konservatorët janë përafërsisht dyfish më të lumtur se liberalët socialë.<ref>{{Cite book |last1=Brooks |first1=Arthur C. |title=Gross National Happiness: Why Happiness Matters for America—and How We Can Get More of It |date=2008 |publisher=Basic Books |location=[[Nju Jork Siti|Nju Jork]] |isbn=978-1-5113-9186-3 |language=en}}</ref> Një studim i vitit 2008 la të kuptohej se konservatorët priren të jenë më të lumtur se liberalët socialë për shkak të tendencës së tyre për të justifikuar gjendjen aktuale të punëve dhe për të mbetur të paprekur nga pabarazitë në shoqëri.<ref name="napier and jost 2008">{{Cite journal |last1=Napier |first1=J.L. |last2=Jost |first2=J.T. |doi=10.1111/j.1467-9280.2008.02124.x |title=Why Are Conservatives Happier Than Liberals? |url=https://archive.org/details/sim_psychological-science_2008-06_19_6/page/565 |journal=Psychological Science |volume=19 |issue=6 |pages=565–572 |year=2008 |pmid=18578846 |language=en}}</ref> Një studim i vitit 2012 e kundërshtoi këtë hipotezë, duke demonstruar se konservatorët shprehnin një ndjenjë më të madhe të veprimtarisë personale (p.sh., kontroll personal, përgjegjësi), një perspektivë më pozitive (p.sh., optimizëm, vetëvlerësim) dhe besime morale më transhendente (p.sh., më shumë fetari, më shumë qartësi morale).<ref>{{Cite journal |last1=Schlenker |first1=Barry |last2=Chambers |first2=John |last3=Le |first3=Bonnie |title=Conservatives are happier than liberals, but why? Political ideology, personality and life satisfaction |journal=Journal of Research in Personality |date=April 2012 |volume=46 |issue=2 |pages=127–146 |doi=10.1016/j.jrp.2011.12.009 |language=en}}</ref> == Shiko edhe == === Variantet kombëtare === * {{ill|Konservatizmi në Mbretërinë e Bashkuar|en|Conservatism in the United Kingdom}} * {{ill|Konservatizmi në Shtetet e Bashkuara|en|Conservatism in the United States}} * {{ill|Konservatizmi në Gjermani|en|Conservatism in Germany}} * {{ill|Konservatizmi në Turqi|en|Conservatism in Turkey}} === Variantet ideologjike === * {{ill|Konservatizmi autoritar|en|Authoritarian conservatism}} * {{ill|Konservatizmi i zezakëve|en|Black conservatism}} * {{ill|Korporativizmi konservator|en|Conservative corporatism}} * {{ill|konservatorizmin kulturor|en|Cultural conservatism}} * {{ill|Konservatizmi feminist|en|Conservative variants of feminism}} * {{ill|Konservatizmi fiskal|en|Fiscal conservatism}} * {{ill|Konservatizmi i gjelbër|en|Green conservatism}} * [[Konservatorizmi LGBT]] * [[Konservatizmi liberal]] * {{ill|Konservatizmi libertarian|en|Libertarian conservatism}} * {{ill|Konservatizmi i moderuar|en|Moderate conservatism}} * {{ill|Konservatizmi kombëtar|en|National conservatism}} * [[Neokonservatorizmi]] * {{ill|Konservatizmi paternalist|en|Paternalistic conservatism}} * {{ill|Konservatizmi pragmatik|en|Pragmatic conservatism}} * {{ill|Konservatizmi progresiv|en|Progressive conservatism}} * {{ill|Populizmi i djathtë|en|Right-wing populism}} * {{ill|Konservatizmi social|en|Social conservatism}} * [[Tradicionalizmi]] * {{ill|Ultrakonservatorizmi|en|Ultraconservatism}} === Tema të lidhura === * [[Kristiandemokracia]] * {{ill|E djathta e krishterë|en|Christian right}} * {{ill|Komunitarizmi|en|Communitarianism}} * {{ill|Kundërrevolucionari|en|Counter-revolutionary}} * {{ill|Familializmi|en|Familialism}} * {{ill|Historizmi|en|Historism}} * [[Islamizmi]] * {{ill|Reaksionari|en|Reactionary}} * {{ill|Realizmi i djathtë|en|Right realism}} * {{ill|Konservatori me shkronjë të vogël|en|Small-c conservative}} * {{ill|Torizmi|en|Toryism}} == Referime == {{Reflist|colwidth=30em}} == Bibliografia == {{Refbegin|30em}} * {{Cite book |last1=Adams |first1=Ian |title=Political Ideology Today |date=2001 |publisher=Manchester University Press |isbn=978-0-7190-6020-5 |language=en}} * {{Cite book |author-last=Annesley |author-first=Claire |title=A Political and Economic Dictionary of Western Europe |publisher=Routledge |year=2005 |isbn=978-1-85743-214-5 |url=https://books.google.com/books?id=-C9jngEACAAJ |language=en}} * {{Cite book |author-last=Auerbach |author-first=M. Morton |title=The Conservative Illusion |publisher=Columbia University Press |year=1959 |isbn=978-0-598-37476-9 |url=https://books.google.com/books?id=Ko8lAAAAMAAJ |language=en}} * {{Cite book |editor-last=Bischof |editor-first=Günter J. |title=The Dollfuss/Schuschnigg Era in Austria: A Reassessment |publisher=Transaction Publishers |year=2003 |url=https://books.google.com/books?id=ZbqwaF1jq7sC |isbn=978-1-4128-2189-6 |language=en}} * {{Cite book |author-last=Blinkhorn |author-first=Martin |title=Fascists and Conservatives: The Radical Right and the Establishment in Twentieth-Century Europe |year=1990 |url=https://books.google.com/books?id=i_jTBoeMvqsC |publisher=Psychology Press |isbn=978-0-04-940087-0 |language=en}} * {{Cite book |last=Eccleshall |first=Robert |title=English Conservatism since the Restoration: An Introduction and Anthology |publisher=Unwin Hyman |year=1990 |isbn=978-0-04-445346-8 |url=https://books.google.com/books?id=QfX97Gj9x2sC |language=en}} * {{Cite web |ref=Encyclopædia Britannica |title=Conservatism |url=https://www.britannica.com/topic/conservatism |access-date=2022-05-01 |website=Encyclopædia Britannica |language=en}} * {{Cite book |last=Fawcett |first=Edmund |url=https://books.google.com/books?id=TO3eDwAAQBAJ |title=Conservatism: The Fight for a Tradition |date=2020 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-17410-5 |language=en}} * {{Cite book |display-authors=etal |author1-last=Freeden |author1-first=Michael |author2-last=Sargent |author2-first=Lyman Tower |author3-last=Stears |author3-first=Marc |title=Oxford Handbook of Political Ideologies |isbn=978-0-19-958597-7 |url=https://books.google.com/books?id=IZo2AAAAQBAJ |year=2013 |publisher=OUP Oxford |language=en}} * {{Cite book |author-last=Frohnen |author-first=Bruce |display-authors=etal |year=2006 |title=American Conservatism: An Encyclopedia |publisher=ISI Books |isbn=978-1-932236-43-9 |url=https://books.google.com/books?id=QyiHQgAACAAJ |language=en}} * {{Cite book |title=The History of European Conservative Thought |last=Giubilei |first=Francesco |year=2019 |publisher=Simon and Schuster |isbn=978-1-62157-909-0 |url=https://books.google.com/books?id=rm5fDwAAQBAJ |language=en}} * {{Cite book |author-last=Heywood |author-first=Andrew |title=Political Theory: An Introduction |url=https://books.google.com/books?id=OnCFQgAACAAJ |isbn=978-0-333-96180-3 |year=2004 |publisher=Palgrave Macmillan |edition=3 |language=en}} * {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |year=2017 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-1-137-60604-4 |url=https://books.google.com/books?id=esobMQAACAAJ |language=en}} * [[Samuel Huntington|Huntington, Samuel P.]] "Conservatism as an Ideology." ''American Political Science Review'' 51, nr. 2 (1957): fq. 454–473. {{DOI|10.2307/1952202}} * {{Cite book |last=Kojève |first=Alexandre |url=https://books.google.com/books?id=wgCREAAAQBAJ |title=The Notion of Authority: A Brief Presentation |publisher=Verso Books |year=2020 |orig-date=1942 |isbn=978-1-78873-961-0 |language=en}} * {{Cite book |title=The Menace of the Herd; or, Procrustes at Large |publisher=Ludwig von Mises Institute |oclc=733805752 |first=Erik |last=von Kuehnelt-Leddihn |year=1943 |language=en}} * {{Cite book |author1-last=McLean |author1-first=Iain |author2-last=McMillan |author2-first=Alistair |year=2009 |title=Concise Oxford Dictionary of Politics |publisher=Oxford University Press |url=https://books.google.com/books?id=ah9CPgAACAAJ |isbn=978-0-19-920780-0 |language=en}} * {{Cite book |title=Conservatism: An Anthology of Social and Political Thought from David Hume to the Present |author-last=Muller |author-first=Jerry Z. |isbn=978-0-691-03711-0 |url=https://books.google.com/books?id=kOM9DwAAQBAJ |year=1997 |publisher=Princeton University Press |language=en}} * {{Cite book |last=Neill |first=Edmund |title=Conservatism |date=2021 |publisher=Polity |isbn=978-1-5095-2705-2 |language=en}} * {{Cite book |title=Conservatism: Dream and Reality |author-last=Nisbet |author-first=Robert |isbn=978-0-7658-0862-2 |url=https://books.google.com/books?id=7HdPmgEACAAJ |year=2002 |publisher=Transaction Publishers |language=en}} * {{Cite book |last=Remmer |first=Karen L. |url=https://books.google.com/books?id=gHMWAAAAYAAJ |title=Military Rule in Latin America |date=1989 |publisher=Westview |isbn=978-0-8133-8450-4 |page=10 |language=en}} * {{Cite book |title=The Conservative Century: From Reaction to Revolution |last=Schneider |first=Gregory |publisher=Rowman & Littlefield |year=2009 |isbn=978-0-7425-4284-6 |url=https://books.google.com/books?id=IVD3z0PuTRQC |language=en}} * {{Cite book |author-last=Siaroff |author-first=Alan |title=Comparative European Party Systems |publisher=Garland |year=2000 |isbn=0-8153-2930-X |language=en}} * {{Cite book |author-last=Ware |author-first=Alan |title=Political Parties and Party Systems |publisher=Oxford University Press |year=1996 |isbn=978-0-19-878076-2 |language=en}} {{Refend}} == Lexime shtesë == {{Refbegin|40em}} '''Të përgjithshme''' * {{Cite book |title=Ideologies of Conservatism: Conservative Political Ideas in the Twentieth Century |author-last=Green |author-first=E.H.H. |isbn=978-0-19-106903-1 |url=https://books.google.com/books?id=CpZJCAAAQBAJ |year=2002 |publisher=Oxford University Press |language=en}} * {{Cite book |title=Conservatism: A Rediscovery |author-last=Hazony |author-first=Yoram |isbn=978-1-80075-234-4 |url=https://books.google.com/books?id=Uhx1EAAAQBAJ |year=2022 |publisher=Forum |language=en}} * {{Cite book |title=The Conservative Mind: From Burke to Eliot |author-last=Kirk |author-first=Russell |isbn=978-0-89526-171-7 |url=https://books.google.com/books?id=mGBn2fOdp7gC |year=2001 |publisher=Regnery Publishing |edition=7 |language=en}} * {{Cite book |title=Russell Kirk's Concise Guide to Conservatism |author-last=Kirk |author-first=Russell |isbn=978-1-62157-878-9 |url=https://books.google.com/books?id=11iWDwAAQBAJ |year=2019 |publisher=Simon and Schuster |language=en}} * {{Cite book |title=The Meaning of Conservatism |author-last=Scruton |author-first=Roger |isbn=978-1-890318-40-6 |url=https://books.google.com/books?id=zmPuAAAAMAAJ |year=2002 |publisher=St. Augustine's Press |edition=3 |language=en}} * {{Cite book |title=Conservatism Revisited: The Revolt Against Ideology |author-last=Viereck |author-first=Peter |isbn=978-1-4128-2023-3 |url=https://books.google.com/books?id=TimOWmB4nAkC |year=1949 |publisher=Transaction Publishers |language=en}} * {{Cite book |title=The Wisdom of Conservatism |editor-last=Witonski |editor-first=Peter |isbn=978-0-87000-118-5 |url=https://books.google.com/books?id=Hu2mwQEACAAJ |year=1971 |publisher=Arlington House |edition=4 |language=en}} [2396 faqe; burime nga e gjithë bota] '''Konservatizmi dhe fashizmi''' * {{Cite book |title=Facing Fascism: The Conservative Party and the European Dictators, 1935–1940 |author-last=Crowson |author-first=N. J. |isbn=978-0-415-15315-7 |url=https://books.google.com/books?id=y4EbRgEw86QC |year=1997 |publisher=Psychology Press |language=en}} * {{Cite book |title=Fascism Viewed from the Right |author-last=Evola |author-first=Julius |isbn=978-1-907166-92-1 |url=https://books.google.com/books?id=6KUAMK9JdgYC |year=2013 |publisher=Arktos |language=en}} '''Konservatizmi dhe liberalizmi''' * {{Cite encyclopedia |last=Carey |first=George |editor-first=Ronald |editor-last=Hamowy |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |chapter-url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC |year=2008 |publisher=SAGE Publishing; [[Cato Institute]] |location=Thousand Oaks, CA |isbn=978-1-4129-6580-4 |pages=93–95 |chapter=Conservatism |language=en}} * {{Cite book |title=Conservative Liberalism, Ordo-Liberalism, and the State: Disciplining Democracy and the Market |author-last=Dyson |author-first=K. |isbn=978-0-19-885428-9 |url=https://books.google.com/books?id=H8oQEAAAQBAJ |year=2021 |publisher=Oxford University Press |language=en}} * {{Cite book |title=Selfish Libertarians and Socialist Conservatives?: The Foundations of the Libertarian-Conservative Debate |author1-last=Schlueter |author1-first=N. |author2-last=Wenzel |author2-first=N. |isbn=978-0-8047-9291-2 |url=https://books.google.com/books?id=6Jm5jwEACAAJ |year=2016 |publisher=Stanford University Press |language=en}} '''Konservatizmi dhe gratë''' * {{Cite book |title=Right-Wing Women: From Conservatives to Extremists Around the World |author1-last=Bacchetta |author1-first=Paola |author2-last=Power |author2-first=Margaret |isbn=978-0-415-92777-2 |url=https://books.google.com/books?id=ag7qRiZqYZoC |year=2002 |publisher=Psychology Press |language=en}} * {{Cite book |editor1-last=Blee |editor1-first=Kathleen M. |editor2-first=Sandra |editor2-last=McGee Deutsch |title=Women of the Right: Comparisons and Interplay Across Borders |isbn=978-0-271-05215-1 |url=https://books.google.com/books?id=ek77LBo_1PEC |publisher=Penn State University Press |year=2012 |language=en}} * {{Cite book |title=Phyllis Schlafly and Grassroots Conservatism: A Woman's Crusade |author-last=Critchlow |author-first=Donald T. |isbn=978-0-691-13624-0 |url=https://books.google.com/books?id=2zHcBZ-ynlMC |year=2008 |publisher=Princeton University Press |language=en}} * {{Cite book |title=Mothers of Conservatism: Women and the Postwar Right |author-last=Nickerson |author-first=Michelle M. |isbn=978-0-691-16391-8 |url=https://books.google.com/books?id=pGuYDwAAQBAJ |year=2014 |publisher=Princeton University Press |language=en}} '''Konservatizmi në Gjermani''' * {{Cite book |title=The Genesis of German Conservatism |author-last=Epstein |author-first=K. |isbn=978-1-4008-6823-0 |url=https://books.google.com/books?id=cWN9BgAAQBAJ |year=2015 |publisher=Princeton University Press |language=en}} * {{Cite book |title=Germany's New Conservatism: Its History and Dilemma in the Twentieth Century |author-last=von Klemperer |author-first=K. |isbn=978-1-4008-7637-2 |url=https://books.google.com/books?id=-x_WCgAAQBAJ |year=2015 |publisher=Princeton University Press |language=en}} * {{Cite book |title=Social Conservatism and the Middle Class in Germany, 1914–1933 |author-last=Lebovics |author-first=H. |isbn=978-1-4008-7903-8 |year=1969 |publisher=Princeton University Press |url=https://books.google.com/books?id=Xc4_jgEACAAJ |language=en}} * {{Cite book |title=The Conservative Revolution in Germany, 1918–1932 |author-last=Mohler |author-first=Armin |isbn=978-1-59368-059-6 |url=https://books.google.com/books?id=cMGhuwEACAAJ |year=2018 |orig-date=1949 |publisher=Washington Summit Publishers |language=en}} == Lexime shtesë == '''Konservatizmi në Amerikën Latine''' * {{Cite book |title=The Resilience of the Latin American Right |author1-last=Luna |author1-first=J.P. |author2-last=Kaltwasser |author2-first=C.R. |isbn=978-1-4214-1391-4 |url=https://books.google.com/books?id=pECXBAAAQBAJ |year=2014 |publisher=Johns Hopkins University Press |language=en}} * {{Cite book |title=Conservative Parties, the Right, and Democracy in Latin America |author-last=Middlebrook |author-first=Kevin J. |isbn=978-0-8018-6385-1 |url=https://books.google.com/books?id=suoOAAAAYAAJ |year=2000 |publisher=Johns Hopkins University Press |language=en}} '''Konservatizmi në Rusi''' * {{Cite book |title=Putinism: Russia and Its Future with the West |author-last=Laqueur |author-first=Walter |isbn=978-1-4668-7106-9 |url=https://books.google.com/books?id=QEfABQAAQBAJ |year=2015 |publisher=Macmillan |language=en}} * {{Cite book |title=Russian Conservatism and Its Critics: A Study in Political Culture |author-last=Pipes |author-first=Richard |isbn=978-0-300-12269-5 |url=https://books.google.com/books?id=I1yCrMAfg_IC |year=2007 |publisher=Yale University Press |language=en}} * {{Cite book |title=Russian Conservatism |author-last=Robinson |author-first=Paul |isbn=978-1-5017-4734-2 |url=https://books.google.com/books?id=E9mowwEACAAJ |year=2019 |publisher=Cornell University Press |language=en}} '''Konservatizmi në Mbretërinë e Bashkuar''' * {{Cite book |title=Edmund Burke and the Invention of Modern Conservatism, 1830–1914 |author-last=Jones |author-first=Emily |isbn=978-0-19-879942-9 |url=https://books.google.com/books?id=ibHSugEACAAJ |year=2017 |publisher=Oxford University Press |language=en}} * {{Cite book |title=Writing against Revolution: Literary Conservatism in Britain, 1790–1832 |author-last=Gilmartin |author-first=Kevin |isbn=978-0-521-14219-9 |url=https://books.google.com/books?id=E9ge0r2wN4MC |year=2010 |publisher=Cambridge University Press |language=en}} * {{Cite book |title=The British Right: Conservative and Right Wing Politics in Britain |author-last=Nugent |author-first=Neill |isbn=978-0-566-00156-7 |url=https://books.google.com/books?id=o8rmygAACAAJ |year=1977 |publisher=Saxon House |language=en}} * {{Cite book |title=History, Historians, and Conservatism in Britain and America: From the Great War to Thatcher and Reagan |author-last=Soffer |author-first=R. |isbn=978-0-19-154895-6 |url=https://books.google.com/books?id=JRVREAAAQBAJ |year=2008 |publisher=Oxford University Press |language=en}} '''Konservatizmi në Shtetet e Bashkuara''' * {{Cite book |title=The Conservatives: Ideas and Personalities Throughout American History |author-last=Allitt |author-first=Patrick N. |isbn=978-0-300-15529-7 |url=https://books.google.com/books?id=g3fpmEWubTwC |year=2009 |publisher=Yale University Press |language=en}} * {{Cite book |title=The Right: The Hundred-Year War for American Conservatism |author-last=Continetti |author-first=Matthew |isbn=978-1-5416-0050-8 |url=https://books.google.com/books?id=MpSUzgEACAAJ |year=2022 |publisher=Basic Books |language=en}} * {{Cite book |title=The Conscience of a Conservative |author-last=Goldwater |author-first=Barry |isbn=978-0-691-13117-7 |url=https://books.google.com/books?id=EUEc9YvmnvoC |year=2007 |orig-date=1960 |publisher=Princeton University Press |language=en}} * {{Cite book |title=The Conservative Intellectual Movement in America Since 1945 |author-last=Nash |author-first=George H. |isbn=978-1-933859-12-5 |url=https://books.google.com/books?id=Ln9cAAAACAAJ |year=2006 |orig-date=1976 |publisher=Regnery Publishing |language=en}} * {{Cite book |title=American Conservatism: An Encyclopedia |author-last=Nelson |author-first=Jeffrey O. |display-authors=etal |isbn=978-1-4976-5157-9 |url=https://books.google.com/books?id=T1yOAwAAQBAJ |year=2014 |publisher=Open Road Media |language=en}} * {{Cite book |title=Conservatism in America Since 1930: A Reader |editor-last=Schneider |editor-first=Gregory L. |isbn=978-0-8147-9799-0 |url=https://books.google.com/books?id=U6hzBFw1ky8C |year=2003 |publisher=NYU Press |language=en}} * {{Cite book |title=Rightward Bound: Making America Conservative in the 1970s |author=Schulman, B.J. |isbn=978-0-674-26713-8 |url=https://books.google.com/books?id=bSEsEAAAQBAJ |year=2008 |publisher=Harvard University Press |language=en}} * {{Cite book |title=The Conservative Sensibility |author-last=Will |author-first=George |isbn=978-0-316-48093-2 |url=https://books.google.com/books?id=jypwtgEACAAJ |year=2019 |publisher=Hachette Books |language=en}} '''Psikologjia''' * {{Cite book |last=Haidt |first=Jonathan |title=The Righteous Mind: Why Good People are Divided By Politics and Religion |year=2012 |publisher=Pantheon Books |location=New York |isbn=978-0-307-37790-6 |url=https://books.google.com/books?id=y9-GG5gPzgwC |language=en}} * {{Cite book |title=Predisposed: Liberals, Conservatives, and the Biology of Political Differences |author1-last=Hibbing |author1-first=John R. |author2-last=Smith |author2-first=Kevin B. |author3-last=Alford |author3-first=John R. |isbn=978-1-136-28121-1 |url=https://books.google.com/books?id=SVL7AAAAQBAJ |year=2013 |publisher=Routledge |language=en}} * {{Cite book |title=The Political Mind : A Cognitive Scientist's Guide to your Brain and its Politics |author-last=Lakoff |author-first=George |isbn=978-1-4406-3783-4 |url=https://books.google.com/books?id=oUd7a9OUgtAC |year=2008 |publisher=Penguin |language=en}} * {{Cite book |title=Moral Politics: How Liberals and Conservatives Think |author-last=Lakoff |author-first=George |isbn=978-0-226-41132-3 |url=https://books.google.com/books?id=3N_FDAAAQBAJ |year=2016 |publisher=University of Chicago Press |language=en}} * {{Cite book |title=Pain: A Political History |author-last=Wailoo |author-first=Keith |isbn=978-1-4214-1366-2 |url=https://books.google.com/books?id=MCh8AwAAQBAJ |year=2014 |publisher=Johns Hopkins University Press |language=en}} {{Refend}} == Lidhje të jashtme == {{Commons}} {{Wikisource}} * [https://www.britannica.com/topic/conservatism Konservatizmi] artikull nga ''[[Encyclopædia Britannica]]''. * {{cite web |url=https://plato.stanford.edu/entries/conservatism/ |title=Conservatism |website=Stanford Encyclopedia of Philosophy |language=en}} {{Authority control}} [[Kategoria:Konservatizëm| ]] [[Kategoria:Ideologjitë e së djathtës së qendrës]] [[Kategoria:Teoritë politike]] [[Kategoria:Ideologjitë e së djathtës]] [[Kategoria:Teoritë sociale]] bu8ycqcz953q2v03jp11coy5wi4dejq Përdoruesi diskutim:PancakeGuy20 3 406801 3053152 3048405 2026-10-02T21:55:48Z Qwerfjkl (bot) 160953 /* Probleme me referimet te artikulli Tadej Pogačar */ 3053152 wikitext text/x-wiki == Probleme me referimet te artikulli ''[[Hapësirë kalimtare]]'' == Përshëndetje, PancakeGuy20! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3048393|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Hapësirë kalimtare]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(23%20shtator%202026,%2020:39)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 23 shtator 2026 22:39 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Tadej Pogačar]]'' == Përshëndetje, PancakeGuy20! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3053148|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Tadej Pogačar]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(2%20tetor%202026,%2021:55)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 2 tetor 2026 23:55 (CEST) ovkqr2zximyhlce1yv3cs11qanxxo1w Luca Perrone 0 406919 3053077 3049940 2026-10-02T17:06:24Z Andre Engels 31 merge 3053077 wikitext text/x-wiki {{merge|Lluka Perone}} Luca Perrone (Lluka Perron në shqip; Frascineto, 27 marzo 1920 – 27 maggio 1984) ishte një gjuhëtar italian me prejardhje arbëreshe. == Biografia == I diplomuar në Jurispodencë, ai ishte intelektual, poet dhe folklorist shqiptar i Italisë. Studioi [[Gjuhën frënge.|gjuhën frënge]] dhe për shumë vite dha mësim në shkollat e mesme. Përkushtimii tij ndaj kulturës arbëreshe lindi natyrshëm nga kontakti me mjedisin ku jetoi gjithmonë, në Ejaninë. Padyshim,ndikim vendimtar pati marrëdhënia me gjyshin e tij nga nëna,Luca Miranda,i cili ishte poet popullor. Ai studioi në mënyrë autodidakte gjuhën e tij amtare dhe ishte ndër mësuesit e parë italo-shqiptarë që, në vitin 1957,morën të drejtën për të dhënë mësim të gjuhës dhe letërsisë shqipe.Në vitin 1964,së bashku me papas Solano,papas Giordano dhe Rosa Bruno,ishte ndër themeluesit e AIADI-t në shqip do të thotë(Shoqata e Mësuesve Shqiptarë të Italisë). Gjatë këtyre viteve,me detyrë nga Instituti i Gjuhës dhe Letërsisë Shqipe i Universitetit të Romës,filloi një mbledhje sistematike të trashëgimisë folklorike të komuniteteve italo-shqiptare. Një pjesë u botua në vëllimin "Novellistica italo-albanese",nga shtëpia botuese Olschky e Firences,në vitin 1967. Ishte bashkëpuntor i disa revistave italo-shqiptare dhe autor i punimeve shkencore në fushën e kulturës folklorike,të botuara në revista të rëndësishme të Institutit të Kulturës Popullore të Akademisë së Shkencave të Shqipërisë.Disa nga përmbledhjet e tij me tregime popullore,si ajo për komunitetet arbëreshe të Krotonës,u botuan pas vdekjes së tij. Ai ishte ndër poetët më të mëdhenj italo-shqiptarë të shekullit XX, i njohur në Shqipëri dhe Ballkan në përgjithësi.Ndër veprat e tij përmenden:"Lule Shkëmbi" dhe "Hija e Ariut". == Vepra == * ''Lule shkëmbi: poezi'' . Tiranë: Naim Frashëri, 1985. * ''Ujëvarë lotngrirë'' . Rradhonjë: Shkrimtarë arbëreshë 1, Cosenza 1999. * ''Përralla nga Arbëria e Kutronit : Shën Nikolli, Karfici, Puherio, Rrëfime popullore të Arbërisë krotonese'' : San Nicola dell'Alto, Carfizzi, Pallagorio, Luca Perrone, (redaktuar nga) Giuseppina Turano, Cosenza: Universiteti i Kalabrisë, 2004. == Hyrje të ngjashme == * [[Arbëreshët në Itali|Arbëreshë]] * [[Gjuha shqipe|Gjuhë shqipe]] == Lidhje të jashtme == * {{Lidhje e vdekur|1=http://www.comune.frascineto.cs.it/Home/Guidaalpaese/tabid/25383/Default.aspx?IDDettaglio=10118}} [[Kategoria:Letërsi shqipe]] [[Kategoria:Arbëreshë në Itali]] [[Kategoria:Wikipedia articles with VIAF identifiers]] lvzrzfqcilv6a8ba3sxvlg1ilpj9suf Diskutim:Filloreta Balaj-Elezi 1 406983 3053276 3049843 2026-10-03T11:38:10Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3053276 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Filloreta Balaj-Elezi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3049842 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://kosovarja-ks.com/revista/2026/Kosovarja_02.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 shtator 2026 18:30 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Filloreta Balaj-Elezi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3053275 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.kosovarja-ks.com/tag/filloreta-balaj-elezi/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 tetor 2026 13:38 (CEST) gs15deq51zj2akx7ht6w5ne1x17mkb0 Ramë Beka nga Orrobërda (Istog) 0 407084 3053056 3051217 2026-10-02T16:32:57Z Dardagny 105587 Redaktimi i vogël, vendosja e lidhjeve dhe librave referente. 3053056 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ <!-- Ramë Beka nga Orrobërda (Istog) Në Burimet historiografike, Arkivore dhe në traditën gojore të Rafshit të Dukagjniti (Pejë, Istog/Podgur, Deçan dhe Gajkovë), Ramë Beka njihet si një nga komandantët kësaj zone i çetave kaçake që veprun në këtë krahinë gjatë përiudhës 1900-1925. --> == Biografi == == '''Ramë Beka nga Orrobërda (Istog)''' == Në burimet historiografike, arkivore dhe në traditën gojore të Rrafshit të Dukagjinit (Pejë, Istog/Podgur, Deçan dhe Gjakovë), Ramë Beka ishte komandant i çetave kaçake që vepronin në këtë krahinë gjatë periudhës 1900–1925. '''Ramë Beka''' '''(Vraga) Mulaj'''  nga fshati Orrobërdë i komunes së Istogut regjioni i Pejës filloj luftimet që në moshën 15 vjeçare kundër çdo okupatori i trojëve shqipëtare që nga fillimi i shek XX. == '''Roli si komandant çete në Dukagjin''' == Pasi që pushteti serbo-jugosllav vendosi pushtetin ushtarak dhe policor në Kosovë pas vitit 1918, në trevën e Dukagjinit u organizuan çeta të armatosura vendore për ti bërë ballë dhunës, konfiskimit të tokave dhe çarmatimit të dhunshëm. '''Përbërja e çetës:''' çeta e kryesuar nga Ramë Beka përbëhej nga luftëtarë vendas të Podgurit dhe rethinës së Pejës. Ajo funksiononte me vetëorganizim popullor, por mbante lidhje dhe bashkëpunonte me krerët e tjerë të njohur si (Azem Galica, Hasan Prishtina e Bajram Curri përmes rrjetit të Komitetit " Mbrojtja Kombëtare e Kosovës"). Azem Bejta ishte në kullën e Vragajve në Orroberdë shumë herë për organizime dhe planet për luftën. '''Mënyra e Luftimit:''' Përdornin taktikën e gueriles ("godit e largohu"), duke shfrytëzuar terrenin malor të Bjeshkëve të Nemuna dhe pyjeve të Podgurit për t'u bërë pritë e patrullave të xhandarmarisë serbe. * '''Baza logjistike -''' Pasi që baza e çetave në Orrobërdë filloj të bëhej cible e xhandarmarisë dhe ushtrisë serbe si shumë komandant të tjerë, Ramë Beka filloj ta përdorte Zonën Neutrale të Junikut (e krijuar si zonë neutrale mes Kosovës dhe Shqipërisë) si bazë kryesore operative. *# Kjo zonë u shërbente çetave të tij për t'u riorganizuar, për të marrë furnizime me municion dhe për t'u strehuar pas aksioneve ushtarake në rrethinat e Pejës e Istogut.   * '''Pasqyrimi në Dokumentet e pushtetit Serbo-Jugosllav''' ** Në shenimet dhe raportet policore-ushtarake serbe të rrehit të Pejës (Pecki Srez) dhe rrehit të Istogut (Istocki Srez): *** Statusi: Ai regjistrohej si "harambasa" ose "glavas" i kaçakëve të zonës së Dukagjinit. *** Cilësimi ushtarak: çeta e tij konsiderohej me rrëzikshmëri shumë lartë. * '''Ngjarjet kryesore dhe Vitet (1920–1921)''' Aksionet armatosura: Emri i tij shfaqet në regjistrat e nënprefekturës së Istogut gjatë viteve 1920–1921, periudhë kur rajoni i Podgurit pati përplasje të ashpra mes çetave shqipëtare dhe forcave të xhadarmërisë e ushtrisë serbe. * Goditja e Kolonizimit: Çeta e tij kryente sulme ndaj patrullave të gendarmërisë, pikave kufitare, si dhe ndaj objekteve apo vendbanimeve të kolonistëve serbë e malazezë që vendoseshin në tokat e Podgurit përmes Reformës Agrare. * '''Masat e Pushtetit (Arkivat e Serbo-Jugosllave SKS)''' Në fondet e Ministrisë së Punëve të Brendshme (Ministarstvo Unutrašnjih Dela - Odeljenje za javnu bezbednost) në Beograd, emri i tij figuron në: ''Listat e të "<u>Jashtëligjshmëve</u>" (Spiskovi odmetnika): Ku shënohej si "Ram Đeka / Ram Beka iz sela Orbi Brdo, srez Istok".'' Represioni mbi fshatin dhe familjen: Dokumentet raportojnë për djegie kullash, sekuestrim të bagëtive dhe masa ndëshkuese ndaj farefisit e fshatit Orrobërdë, me qëllim që të detyrohej dorëzimi i tij ose prerja e furnizimit me ushqim e municion. Ramë Beka Vraga lidhet për veprimtari të armatosura në aksin Pejë-Mitrovicë, ku thuhet se kishte organizuar shumë prita. Autoritetet serbe e konsideronin person shumë të rrezikshëm, ndërsa përpjekjet e xhandarmërisë serbe për ta kapur kishin deshtuar. * E gjithë toka e Ramë Bekës Vraga (duke përfshirë tokën e bashkësis familjare) u konfiskua pas viteve 1930, kulla u ishte djegur dhe gjithë pasuria u ishte marr pas vdekjes së tij. * Nipi Azem Vraga Mulaj po ashtu vazhdoj luftimet dhe që nga mosha 15-16 vjeçar doli në mal (kaçak) dhe vazhdoj luftimet gjithë jetën e tij. * Rexhë Vraga Mulaj i vëllai i Azemit po ashtu u vra nga serbët në Novosellë të Pejës në moshën 18 vjeçare. Bashkëpunoj me Hasan Prishtinën, Azem Galicën, Bajram Currin, Tahir Elshanin, Bardh Isufin, Sali Ramen, Beqir Rexhen, Zeqir Rexhen. <u>''Ramë Beka u shpallë Hero i Kosovës nga Republika e Kosovës pas vdekjes më 12.07.2019 për trimëri dhe sakrificë për lirinë e Kosovës.''</u><ref>I shpalluar nga Republika e Kosovës, medalja dhe shpallja i janë dhuruar Ramë Mulaj në vitin 2019. </ref> ====== REFERENCAT ====== * * '''Prof. Dr. Jusuf Osmani'''  '''"Kolonizimi serb i Kosovës" / "Lënda arkivore për kolonizimin dhe reformën agrare"''' Vepra ku ai ka trajtuar me dokumente arkivore dëbimet, shpronësimet e tokave dhe qëndresën e popullsisë shqiptare (përfshirë periudhën e kaçakëve 1918–1941). * '''Dr. Limon Ruzhi (1993)''' – ''Lëvizja Kaçake në Kosovë (1918–1924)'', Prishtinë. ''(Analizë e detajuar e rezistencës armatosur dhe rajonit të Podgurit).'' * '''Ali Limani''' – ''Podguri në rrjedhat e historisë'', Prishtinë.''(Monografi lokale për fshatrat e Istogut, përfshirë Orrobërdën dhe familjet vendëse).'' * '''Dragi Maliković (2005)''' – ''Kačački pokret na Kosovu i Metohiji 1918–1924'' (Institut za srpsku kulturu, Leposavić). ''(Libri më i plotë që përmban depozitimet e gendarmerisë nga Beograd për çetën e Ramë Bekës në Podgur).'' * '''Milovan Obradović (1981)''' – ''Agrarna reforma i kolonizacija na Kosovu (1918–1941)'', Priština. ''(Krahason sulmet e kaçakëve me dokumentet e kolonizimit në pllakatën e Istogut).'' * '''Bedri Muhadri – ''Podguri gjatë historisë''''' '''shkruan:''' Trajton me emra konkretë krerët e rezistencës lokale në fshatrat e Istogut (përfshirë Orrobërdën, Gurrakocin, Uçën), duke analizuar përplasjet me forcat e Mbretërisë SKS midis viteve 1918–192 * '''Studimi i Dragi Maliković për Lëvizjen Kaçake (Revista ''Baština'', Sveska 15, 2003):''' Artikulli shkencor ku citohet Ramë Beka (Ram Đeka) mes krerëve kaçakë me mbështetje financiare e logjistike. 🔗 Lexo PDF-në e artikullit në SCINDEKS * '''Portali Historiografik e Informativ ''Pashtriku.org'':''' Artikuj historikë, dokumente arkivore të përkthyera në shqip dhe shkrime mbi rezistencën armatosur në Podgur e Istog (1918–1924). 🔗 Faqja kryesore e Pashtriku.org * '''Arkivi i Gazetës/Portalit ''Projekti'' (Zona Neutrale e Junikut e Podguri):''' çetat kaçake ku përmendet edhe roli i luftëtarëve të Istogut e Orrobërdës që nga mosha e re. 🔗 Vizito Gazetën Projekti * Lidhje: <u>Kačački pokret na Kosovu i Metohiji 1922-1924</u><ref>{{Cite journal |last=Maliković Dragi |date=2003 |title=Kačački pokret na Kosovu i Metohiji 1922-1924 |url=https://scindeks.ceon.rs/article.aspx?artid=0353-90080316231M |journal=scindeks |language=Serbe}}</ref>, Le mouvement Kačak au Kosovo-Metohija 1918-1924<ref>{{Cite book |last=Dragi |first=Maliković |url=https://iskp.ac.rs/knjiga/kacacki-pokret-na-kosovu-i-metohi%D1%98i-1918-1/ |title=Le mouvement Kačak au Kosovo-Metohija 1918-1924 |publisher=Институт за српску културу Приштина–Лепосавић |isbn=978-86-82797-44-9 |language=Serbe}}</ref> == Shiko edhe == <!-- Milovan Obradović (1981) – Agrarna reforma i kolonizacija na Kosovu (1918–1941) (Аграрна реформа и колонизација на Косову 1918–1941).. --> <!-- Živko Topalović (1920 / Rhibotime) – Privredne i društvene prilike na Kosovu. Rëndësia: Analizon gjendjen e sigurisë, aksionet e gendarmërisë dhe rezistencën e fshatrave të Podgurit kundër pushtetit të ri... --> <!--Fondi: Ministarstvo Unutrašnjih Dela – Odeljenje za javnu bezbednost (MUD - JBO, 1918–1924) Përshkrimi: Raporte ditore, telegrame urgjente dhe regjistra nga Nënprefektura e Istogut (Sresko načelstvo Istok) dërguar Prefekturës së Pejës (Okružno načelstvo Peć). Cilësimi në dokumente: «Spiskovi odmetnika» (Listat e jashtëligjshmëve/kaçakëve) ku shënohet: "Рам Ђека / Рам Бека, из села Орби Брдо, срез Источки – вођа одметничке групе". --> <!-- Fondi: Komanda III Armijske oblasti (Shkup / Beograd) Përshkrimi: Raporte ushtarake mbi operacionet e kombinare të ushtrisë dhe gendarmërisë për rrethimin e fshatrave të Podgurit (Orbi Brdo, Dobruša, Gurakovac) gjatë viteve 1920–1921. --> <ref>{{Cite news |last=SHEHU |first=Eugen |date=13 gusht 2020 |title=Rëndësia e Zonës së Lirë të Junikut në Lëvizjen Çlirimtare të Kosovës |language=Shqip |pages=1-2 |work=Ramë Beka nga Ornaberda – Istog. Që nga mosha 15 vjeçare, gjendet në mal kaçak dhe ka 16 vjet që bën këtë jetesë. Ka bërë disa prita në rrugën Pejë-Mitrovicë. Ndonëse është shumë i kërkuar,nuk është kapur ndonjëherë sepse gëzon jo vetëm simpatinë e parisë por edhe të krejt popullit të këtyre trevave. Të gjitha ndjekjet e organizuara nga xhandarmëria serbe kanë vajtur dëm,sepse nuk kanë rënë dot as në gjurmë të tij. |url=https://www.epokaere.com/2020/08/13/rendesia-e-zones-se-lire-te-junikut-ne-levizjen-clirimtare-te-kosoves/}}</ref> == Referime == {{Reflist|[1] Prof. Dr. Jusuf Osmani  "Kolonizimi serb i Kosovës" / "Lënda arkivore për kolonizimin dhe reformën agrare" Vepra ku ai ka trajtuar me dokumente arkivore dëbimet, shpronësimet e tokave dhe qëndresën e popullsisë shqiptare (përfshirë periudhën e kaçakëve 1918–1941). Dr. Limon Ruzhi (1993) – Lëvizja Kaçake në Kosovë (1918–1924), Prishtinë. (Analizë e detajuar e rezistencës armatosur dhe rajonit të Podgurit). Ali Limani – Podguri në rrjedhat e historisë, Prishtinë. (Monografi lokale për fshatrat e Istogut, përfshirë Orrobërdën dhe familjet vendëse). Dragi Maliković (2005) – Kačački pokret na Kosovu i Metohiji 1918–1924 (Institut za srpsku kulturu, Leposavić). (Libri më i plotë që përmban depozitimet e gendarmerisë nga Beograd për çetën e Ramë Bekës në Podgur). Milovan Obradović (1981) – Agrarna reforma i kolonizacija na Kosovu (1918–1941), Priština. (Krahason sulmet e kaçakëve me dokumentet e kolonizimit në pllakatën e Istogut). Bedri Muhadri – Podguri gjatë historisë Çfarë shkruan: Trajton me emra konkretë krerët e rezistencës lokale në fshatrat e Istogut (përfshirë Orrobërdën, Gurrakocin, Uçën), duke analizuar përplasjet me forcat e Mbretërisë SKS midis viteve 1918–1924. Studimi i Dragi Maliković për Lëvizjen Kaçake (Revista Baština, Sveska 15, 2003): Artikulli shkencor ku citohet Ramë Beka (Ram Đeka) mes krerëve kaçakë me mbështetje financiare e logjistike. 🔗 Lexo PDF-në e artikullit në SCINDEKS Portali Historiografik e Informativ Pashtriku.org: Artikuj historikë, dokumente arkivore të përkthyera në shqip dhe shkrime mbi rezistencën armatosur në Podgur e Istog (1918–1924). 🔗 Faqja kryesore e Pashtriku.org Arkivi i Gazetës/Portalit Projekti (Zona Neutrale e Junikut e Podguri): çetat kaçake ku përmendet edhe roli i luftëtarëve të Istogut e Orrobërdës që nga mosha e re. 🔗 Vizito Gazetën Projekti}} {{NIA|2. Milovan Obradović (1981) – Agrarna reforma i kolonizacija na Kosovu (1918–1941) (Аграрна реформа и колонизација на Косову 1918–1941)..=Agrarna reforma i kolonizacija na Kosovu (1918–1941) (Аграрна реформа и колонизација на Косову 1918–1941)}} <!-- --> ivcl1m92i7v5q6lu10lmbl40fb9ri1j 3053057 3053056 2026-10-02T16:34:20Z Dardagny 105587 3053057 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ <!-- Ramë Beka nga Orrobërda (Istog) Në Burimet historiografike, Arkivore dhe në traditën gojore të Rafshit të Dukagjniti (Pejë, Istog/Podgur, Deçan dhe Gajkovë), Ramë Beka njihet si një nga komandantët kësaj zone i çetave kaçake që veprun në këtë krahinë gjatë përiudhës 1900-1925. --> == Biografi == == '''Ramë Beka nga Orrobërda (Istog)''' == Në burimet historiografike, arkivore dhe në traditën gojore të Rrafshit të Dukagjinit (Pejë, Istog/Podgur, Deçan dhe Gjakovë), Ramë Beka ishte komandant i çetave kaçake që vepronin në këtë krahinë gjatë periudhës 1900–1925. '''Ramë Beka''' '''(Vraga) Mulaj'''  nga fshati Orrobërdë i komunes së Istogut regjioni i Pejës filloj luftimet që në moshën 15 vjeçare kundër çdo okupatori i trojëve shqipëtare që nga fillimi i shek XX. == '''Roli si komandant çete në Dukagjin''' == Pasi që pushteti serbo-jugosllav vendosi pushtetin ushtarak dhe policor në Kosovë pas vitit 1918, në trevën e Dukagjinit u organizuan çeta të armatosura vendore për ti bërë ballë dhunës, konfiskimit të tokave dhe çarmatimit të dhunshëm. '''Përbërja e çetës:''' çeta e kryesuar nga Ramë Beka përbëhej nga luftëtarë vendas të Podgurit dhe rethinës së Pejës. Ajo funksiononte me vetëorganizim popullor, por mbante lidhje dhe bashkëpunonte me krerët e tjerë të njohur si (Azem Galica, Hasan Prishtina e Bajram Curri përmes rrjetit të Komitetit " Mbrojtja Kombëtare e Kosovës"). Azem Bejta ishte në kullën e Vragajve në Orroberdë shumë herë për organizime dhe planet për luftën. '''Mënyra e Luftimit:''' Përdornin taktikën e gueriles ("godit e largohu"), duke shfrytëzuar terrenin malor të Bjeshkëve të Nemuna dhe pyjeve të Podgurit për t'u bërë pritë e patrullave të xhandarmarisë serbe. * '''Baza logjistike -''' Pasi që baza e çetave në Orrobërdë filloj të bëhej cible e xhandarmarisë dhe ushtrisë serbe si shumë komandant të tjerë, Ramë Beka filloj ta përdorte Zonën Neutrale të Junikut (e krijuar si zonë neutrale mes Kosovës dhe Shqipërisë) si bazë kryesore operative. *# Kjo zonë u shërbente çetave të tij për t'u riorganizuar, për të marrë furnizime me municion dhe për t'u strehuar pas aksioneve ushtarake në rrethinat e Pejës e Istogut.   * '''Pasqyrimi në Dokumentet e pushtetit Serbo-Jugosllav''' ** Në shenimet dhe raportet policore-ushtarake serbe të rrehit të Pejës (Pecki Srez) dhe rrehit të Istogut (Istocki Srez): *** Statusi: Ai regjistrohej si "harambasa" ose "glavas" i kaçakëve të zonës së Dukagjinit. *** Cilësimi ushtarak: çeta e tij konsiderohej me rrëzikshmëri shumë lartë. * '''Ngjarjet kryesore dhe Vitet (1920–1921)''' Aksionet armatosura: Emri i tij shfaqet në regjistrat e nënprefekturës së Istogut gjatë viteve 1920–1921, periudhë kur rajoni i Podgurit pati përplasje të ashpra mes çetave shqipëtare dhe forcave të xhadarmërisë e ushtrisë serbe. * Goditja e Kolonizimit: Çeta e tij kryente sulme ndaj patrullave të gendarmërisë, pikave kufitare, si dhe ndaj objekteve apo vendbanimeve të kolonistëve serbë e malazezë që vendoseshin në tokat e Podgurit përmes Reformës Agrare. * '''Masat e Pushtetit (Arkivat e Serbo-Jugosllave SKS)''' Në fondet e Ministrisë së Punëve të Brendshme (Ministarstvo Unutrašnjih Dela - Odeljenje za javnu bezbednost) në Beograd, emri i tij figuron në: ''Listat e të "<u>Jashtëligjshmëve</u>" (Spiskovi odmetnika): Ku shënohej si "Ram Đeka / Ram Beka iz sela Orbi Brdo, srez Istok".'' Represioni mbi fshatin dhe familjen: Dokumentet raportojnë për djegie kullash, sekuestrim të bagëtive dhe masa ndëshkuese ndaj farefisit e fshatit Orrobërdë, me qëllim që të detyrohej dorëzimi i tij ose prerja e furnizimit me ushqim e municion. Ramë Beka Vraga lidhet për veprimtari të armatosura në aksin Pejë-Mitrovicë, ku thuhet se kishte organizuar shumë prita. Autoritetet serbe e konsideronin person shumë të rrezikshëm, ndërsa përpjekjet e xhandarmërisë serbe për ta kapur kishin deshtuar. * E gjithë toka e Ramë Bekës Vraga (duke përfshirë tokën e bashkësis familjare) u konfiskua pas viteve 1930, kulla u ishte djegur dhe gjithë pasuria u ishte marr pas vdekjes së tij. * Nipi Azem Vraga Mulaj po ashtu vazhdoj luftimet dhe që nga mosha 15-16 vjeçar doli në mal (kaçak) dhe vazhdoj luftimet gjithë jetën e tij. * Rexhë Vraga Mulaj i vëllai i Azemit po ashtu u vra nga serbët në Novosellë të Pejës në moshën 18 vjeçare. Bashkëpunoj me Qazim Vragën familjarë , Hasan Prishtinën, Azem Galicën, Bajram Currin, Tahir Elshanin, Bardh Isufin, Sali Ramen, Beqir Rexhen, Zeqir Rexhen. <u>''Ramë Beka u shpallë Hero i Kosovës nga Republika e Kosovës pas vdekjes më 12.07.2019 për trimëri dhe sakrificë për lirinë e Kosovës.''</u><ref>I shpalluar nga Republika e Kosovës, medalja dhe shpallja i janë dhuruar Ramë Mulaj në vitin 2019. </ref> ====== REFERENCAT ====== * * '''Prof. Dr. Jusuf Osmani'''  '''"Kolonizimi serb i Kosovës" / "Lënda arkivore për kolonizimin dhe reformën agrare"''' Vepra ku ai ka trajtuar me dokumente arkivore dëbimet, shpronësimet e tokave dhe qëndresën e popullsisë shqiptare (përfshirë periudhën e kaçakëve 1918–1941). * '''Dr. Limon Ruzhi (1993)''' – ''Lëvizja Kaçake në Kosovë (1918–1924)'', Prishtinë. ''(Analizë e detajuar e rezistencës armatosur dhe rajonit të Podgurit).'' * '''Ali Limani''' – ''Podguri në rrjedhat e historisë'', Prishtinë.''(Monografi lokale për fshatrat e Istogut, përfshirë Orrobërdën dhe familjet vendëse).'' * '''Dragi Maliković (2005)''' – ''Kačački pokret na Kosovu i Metohiji 1918–1924'' (Institut za srpsku kulturu, Leposavić). ''(Libri më i plotë që përmban depozitimet e gendarmerisë nga Beograd për çetën e Ramë Bekës në Podgur).'' * '''Milovan Obradović (1981)''' – ''Agrarna reforma i kolonizacija na Kosovu (1918–1941)'', Priština. ''(Krahason sulmet e kaçakëve me dokumentet e kolonizimit në pllakatën e Istogut).'' * '''Bedri Muhadri – ''Podguri gjatë historisë''''' '''shkruan:''' Trajton me emra konkretë krerët e rezistencës lokale në fshatrat e Istogut (përfshirë Orrobërdën, Gurrakocin, Uçën), duke analizuar përplasjet me forcat e Mbretërisë SKS midis viteve 1918–192 * '''Studimi i Dragi Maliković për Lëvizjen Kaçake (Revista ''Baština'', Sveska 15, 2003):''' Artikulli shkencor ku citohet Ramë Beka (Ram Đeka) mes krerëve kaçakë me mbështetje financiare e logjistike. 🔗 Lexo PDF-në e artikullit në SCINDEKS * '''Portali Historiografik e Informativ ''Pashtriku.org'':''' Artikuj historikë, dokumente arkivore të përkthyera në shqip dhe shkrime mbi rezistencën armatosur në Podgur e Istog (1918–1924). 🔗 Faqja kryesore e Pashtriku.org * '''Arkivi i Gazetës/Portalit ''Projekti'' (Zona Neutrale e Junikut e Podguri):''' çetat kaçake ku përmendet edhe roli i luftëtarëve të Istogut e Orrobërdës që nga mosha e re. 🔗 Vizito Gazetën Projekti * Lidhje: <u>Kačački pokret na Kosovu i Metohiji 1922-1924</u><ref>{{Cite journal |last=Maliković Dragi |date=2003 |title=Kačački pokret na Kosovu i Metohiji 1922-1924 |url=https://scindeks.ceon.rs/article.aspx?artid=0353-90080316231M |journal=scindeks |language=Serbe}}</ref>, Le mouvement Kačak au Kosovo-Metohija 1918-1924<ref>{{Cite book |last=Dragi |first=Maliković |url=https://iskp.ac.rs/knjiga/kacacki-pokret-na-kosovu-i-metohi%D1%98i-1918-1/ |title=Le mouvement Kačak au Kosovo-Metohija 1918-1924 |publisher=Институт за српску културу Приштина–Лепосавић |isbn=978-86-82797-44-9 |language=Serbe}}</ref> == Shiko edhe == <!-- Milovan Obradović (1981) – Agrarna reforma i kolonizacija na Kosovu (1918–1941) (Аграрна реформа и колонизација на Косову 1918–1941).. --> <!-- Živko Topalović (1920 / Rhibotime) – Privredne i društvene prilike na Kosovu. Rëndësia: Analizon gjendjen e sigurisë, aksionet e gendarmërisë dhe rezistencën e fshatrave të Podgurit kundër pushtetit të ri... --> <!--Fondi: Ministarstvo Unutrašnjih Dela – Odeljenje za javnu bezbednost (MUD - JBO, 1918–1924) Përshkrimi: Raporte ditore, telegrame urgjente dhe regjistra nga Nënprefektura e Istogut (Sresko načelstvo Istok) dërguar Prefekturës së Pejës (Okružno načelstvo Peć). Cilësimi në dokumente: «Spiskovi odmetnika» (Listat e jashtëligjshmëve/kaçakëve) ku shënohet: "Рам Ђека / Рам Бека, из села Орби Брдо, срез Источки – вођа одметничке групе". --> <!-- Fondi: Komanda III Armijske oblasti (Shkup / Beograd) Përshkrimi: Raporte ushtarake mbi operacionet e kombinare të ushtrisë dhe gendarmërisë për rrethimin e fshatrave të Podgurit (Orbi Brdo, Dobruša, Gurakovac) gjatë viteve 1920–1921. --> <ref>{{Cite news |last=SHEHU |first=Eugen |date=13 gusht 2020 |title=Rëndësia e Zonës së Lirë të Junikut në Lëvizjen Çlirimtare të Kosovës |language=Shqip |pages=1-2 |work=Ramë Beka nga Ornaberda – Istog. Që nga mosha 15 vjeçare, gjendet në mal kaçak dhe ka 16 vjet që bën këtë jetesë. Ka bërë disa prita në rrugën Pejë-Mitrovicë. Ndonëse është shumë i kërkuar,nuk është kapur ndonjëherë sepse gëzon jo vetëm simpatinë e parisë por edhe të krejt popullit të këtyre trevave. Të gjitha ndjekjet e organizuara nga xhandarmëria serbe kanë vajtur dëm,sepse nuk kanë rënë dot as në gjurmë të tij. |url=https://www.epokaere.com/2020/08/13/rendesia-e-zones-se-lire-te-junikut-ne-levizjen-clirimtare-te-kosoves/}}</ref> == Referime == {{Reflist|[1] Prof. Dr. Jusuf Osmani  "Kolonizimi serb i Kosovës" / "Lënda arkivore për kolonizimin dhe reformën agrare" Vepra ku ai ka trajtuar me dokumente arkivore dëbimet, shpronësimet e tokave dhe qëndresën e popullsisë shqiptare (përfshirë periudhën e kaçakëve 1918–1941). Dr. Limon Ruzhi (1993) – Lëvizja Kaçake në Kosovë (1918–1924), Prishtinë. (Analizë e detajuar e rezistencës armatosur dhe rajonit të Podgurit). Ali Limani – Podguri në rrjedhat e historisë, Prishtinë. (Monografi lokale për fshatrat e Istogut, përfshirë Orrobërdën dhe familjet vendëse). Dragi Maliković (2005) – Kačački pokret na Kosovu i Metohiji 1918–1924 (Institut za srpsku kulturu, Leposavić). (Libri më i plotë që përmban depozitimet e gendarmerisë nga Beograd për çetën e Ramë Bekës në Podgur). Milovan Obradović (1981) – Agrarna reforma i kolonizacija na Kosovu (1918–1941), Priština. (Krahason sulmet e kaçakëve me dokumentet e kolonizimit në pllakatën e Istogut). Bedri Muhadri – Podguri gjatë historisë Çfarë shkruan: Trajton me emra konkretë krerët e rezistencës lokale në fshatrat e Istogut (përfshirë Orrobërdën, Gurrakocin, Uçën), duke analizuar përplasjet me forcat e Mbretërisë SKS midis viteve 1918–1924. Studimi i Dragi Maliković për Lëvizjen Kaçake (Revista Baština, Sveska 15, 2003): Artikulli shkencor ku citohet Ramë Beka (Ram Đeka) mes krerëve kaçakë me mbështetje financiare e logjistike. 🔗 Lexo PDF-në e artikullit në SCINDEKS Portali Historiografik e Informativ Pashtriku.org: Artikuj historikë, dokumente arkivore të përkthyera në shqip dhe shkrime mbi rezistencën armatosur në Podgur e Istog (1918–1924). 🔗 Faqja kryesore e Pashtriku.org Arkivi i Gazetës/Portalit Projekti (Zona Neutrale e Junikut e Podguri): çetat kaçake ku përmendet edhe roli i luftëtarëve të Istogut e Orrobërdës që nga mosha e re. 🔗 Vizito Gazetën Projekti}} {{NIA|2. Milovan Obradović (1981) – Agrarna reforma i kolonizacija na Kosovu (1918–1941) (Аграрна реформа и колонизација на Косову 1918–1941)..=Agrarna reforma i kolonizacija na Kosovu (1918–1941) (Аграрна реформа и колонизација на Косову 1918–1941)}} <!-- --> rzuzk6hsy1eteenviwlaby37yse3z4s 3053058 3053057 2026-10-02T16:35:04Z Dardagny 105587 3053058 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ <!-- Ramë Beka nga Orrobërda (Istog) Në Burimet historiografike, Arkivore dhe në traditën gojore të Rafshit të Dukagjniti (Pejë, Istog/Podgur, Deçan dhe Gajkovë), Ramë Beka njihet si një nga komandantët kësaj zone i çetave kaçake që veprun në këtë krahinë gjatë përiudhës 1900-1925. --> == Biografi == == '''Ramë Beka nga Orrobërda (Istog)''' == Në burimet historiografike, arkivore dhe në traditën gojore të Rrafshit të Dukagjinit (Pejë, Istog/Podgur, Deçan dhe Gjakovë), Ramë Beka ishte komandant i çetave kaçake që vepronin në këtë krahinë gjatë periudhës 1900–1925. '''Ramë Beka''' '''(Vraga) Mulaj'''  nga fshati Orrobërdë i komunes së Istogut regjioni i Pejës filloj luftimet që në moshën 15 vjeçare kundër çdo okupatori i trojëve shqipëtare që nga fillimi i shek XX. == '''Roli si komandant çete në Dukagjin''' == Pasi që pushteti serbo-jugosllav vendosi pushtetin ushtarak dhe policor në Kosovë pas vitit 1918, në trevën e Dukagjinit u organizuan çeta të armatosura vendore për ti bërë ballë dhunës, konfiskimit të tokave dhe çarmatimit të dhunshëm. '''Përbërja e çetës:''' çeta e kryesuar nga Ramë Beka përbëhej nga luftëtarë vendas të Podgurit dhe rethinës së Pejës. Ajo funksiononte me vetëorganizim popullor, por mbante lidhje dhe bashkëpunonte me krerët e tjerë të njohur si (Azem Galica, Hasan Prishtina e Bajram Curri përmes rrjetit të Komitetit " Mbrojtja Kombëtare e Kosovës"). Azem Bejta ishte në kullën e Vragajve në Orroberdë shumë herë për organizime dhe planet për luftën. '''Mënyra e Luftimit:''' Përdornin taktikën e gueriles ("godit e largohu"), duke shfrytëzuar terrenin malor të Bjeshkëve të Nemuna dhe pyjeve të Podgurit për t'u bërë pritë e patrullave të xhandarmarisë serbe. * '''Baza logjistike -''' Pasi që baza e çetave në Orrobërdë filloj të bëhej cible e xhandarmarisë dhe ushtrisë serbe si shumë komandant të tjerë, Ramë Beka filloj ta përdorte Zonën Neutrale të Junikut (e krijuar si zonë neutrale mes Kosovës dhe Shqipërisë) si bazë kryesore operative. *# Kjo zonë u shërbente çetave të tij për t'u riorganizuar, për të marrë furnizime me municion dhe për t'u strehuar pas aksioneve ushtarake në rrethinat e Pejës e Istogut.   * '''Pasqyrimi në Dokumentet e pushtetit Serbo-Jugosllav''' ** Në shenimet dhe raportet policore-ushtarake serbe të rrehit të Pejës (Pecki Srez) dhe rrehit të Istogut (Istocki Srez): *** Statusi: Ai regjistrohej si "harambasa" ose "glavas" i kaçakëve të zonës së Dukagjinit. *** Cilësimi ushtarak: çeta e tij konsiderohej me rrëzikshmëri shumë lartë. * '''Ngjarjet kryesore dhe Vitet (1920–1921)''' Aksionet armatosura: Emri i tij shfaqet në regjistrat e nënprefekturës së Istogut gjatë viteve 1920–1921, periudhë kur rajoni i Podgurit pati përplasje të ashpra mes çetave shqipëtare dhe forcave të xhadarmërisë e ushtrisë serbe. * Goditja e Kolonizimit: Çeta e tij kryente sulme ndaj patrullave të gendarmërisë, pikave kufitare, si dhe ndaj objekteve apo vendbanimeve të kolonistëve serbë e malazezë që vendoseshin në tokat e Podgurit përmes Reformës Agrare. * '''Masat e Pushtetit (Arkivat e Serbo-Jugosllave SKS)''' Në fondet e Ministrisë së Punëve të Brendshme (Ministarstvo Unutrašnjih Dela - Odeljenje za javnu bezbednost) në Beograd, emri i tij figuron në: ''Listat e të "<u>Jashtëligjshmëve</u>" (Spiskovi odmetnika): Ku shënohej si "Ram Đeka / Ram Beka iz sela Orbi Brdo, srez Istok".'' Represioni mbi fshatin dhe familjen: Dokumentet raportojnë për djegie kullash, sekuestrim të bagëtive dhe masa ndëshkuese ndaj farefisit e fshatit Orrobërdë, me qëllim që të detyrohej dorëzimi i tij ose prerja e furnizimit me ushqim e municion. Ramë Beka Vraga lidhet për veprimtari të armatosura në aksin Pejë-Mitrovicë, ku thuhet se kishte organizuar shumë prita. Autoritetet serbe e konsideronin person shumë të rrezikshëm, ndërsa përpjekjet e xhandarmërisë serbe për ta kapur kishin deshtuar. * E gjithë toka e Ramë Bekës Vraga (duke përfshirë tokën e bashkësis familjare) u konfiskua pas viteve 1930, kulla u ishte djegur dhe gjithë pasuria u ishte marr pas vdekjes së tij. * Nipi Azem Vraga Mulaj po ashtu vazhdoj luftimet dhe që nga mosha 15-16 vjeçar doli në mal (kaçak) dhe vazhdoj luftimet gjithë jetën e tij. * Rexhë Vraga Mulaj i vëllai i Azemit po ashtu u vra nga serbët në Novosellë të Pejës në moshën 18 vjeçare. Bashkëpunoj me Qazim Vragën (familjarë) , Hasan Prishtinën, Azem Galicën, Bajram Currin, Tahir Elshanin, Bardh Isufin, Sali Ramen, Beqir Rexhen, Zeqir Rexhen. <u>''Ramë Beka u shpallë Hero i Kosovës nga Republika e Kosovës pas vdekjes më 12.07.2019 për trimëri dhe sakrificë për lirinë e Kosovës.''</u><ref>I shpalluar nga Republika e Kosovës, medalja dhe shpallja i janë dhuruar Ramë Mulaj në vitin 2019. </ref> ====== REFERENCAT ====== * * '''Prof. Dr. Jusuf Osmani'''  '''"Kolonizimi serb i Kosovës" / "Lënda arkivore për kolonizimin dhe reformën agrare"''' Vepra ku ai ka trajtuar me dokumente arkivore dëbimet, shpronësimet e tokave dhe qëndresën e popullsisë shqiptare (përfshirë periudhën e kaçakëve 1918–1941). * '''Dr. Limon Ruzhi (1993)''' – ''Lëvizja Kaçake në Kosovë (1918–1924)'', Prishtinë. ''(Analizë e detajuar e rezistencës armatosur dhe rajonit të Podgurit).'' * '''Ali Limani''' – ''Podguri në rrjedhat e historisë'', Prishtinë.''(Monografi lokale për fshatrat e Istogut, përfshirë Orrobërdën dhe familjet vendëse).'' * '''Dragi Maliković (2005)''' – ''Kačački pokret na Kosovu i Metohiji 1918–1924'' (Institut za srpsku kulturu, Leposavić). ''(Libri më i plotë që përmban depozitimet e gendarmerisë nga Beograd për çetën e Ramë Bekës në Podgur).'' * '''Milovan Obradović (1981)''' – ''Agrarna reforma i kolonizacija na Kosovu (1918–1941)'', Priština. ''(Krahason sulmet e kaçakëve me dokumentet e kolonizimit në pllakatën e Istogut).'' * '''Bedri Muhadri – ''Podguri gjatë historisë''''' '''shkruan:''' Trajton me emra konkretë krerët e rezistencës lokale në fshatrat e Istogut (përfshirë Orrobërdën, Gurrakocin, Uçën), duke analizuar përplasjet me forcat e Mbretërisë SKS midis viteve 1918–192 * '''Studimi i Dragi Maliković për Lëvizjen Kaçake (Revista ''Baština'', Sveska 15, 2003):''' Artikulli shkencor ku citohet Ramë Beka (Ram Đeka) mes krerëve kaçakë me mbështetje financiare e logjistike. 🔗 Lexo PDF-në e artikullit në SCINDEKS * '''Portali Historiografik e Informativ ''Pashtriku.org'':''' Artikuj historikë, dokumente arkivore të përkthyera në shqip dhe shkrime mbi rezistencën armatosur në Podgur e Istog (1918–1924). 🔗 Faqja kryesore e Pashtriku.org * '''Arkivi i Gazetës/Portalit ''Projekti'' (Zona Neutrale e Junikut e Podguri):''' çetat kaçake ku përmendet edhe roli i luftëtarëve të Istogut e Orrobërdës që nga mosha e re. 🔗 Vizito Gazetën Projekti * Lidhje: <u>Kačački pokret na Kosovu i Metohiji 1922-1924</u><ref>{{Cite journal |last=Maliković Dragi |date=2003 |title=Kačački pokret na Kosovu i Metohiji 1922-1924 |url=https://scindeks.ceon.rs/article.aspx?artid=0353-90080316231M |journal=scindeks |language=Serbe}}</ref>, Le mouvement Kačak au Kosovo-Metohija 1918-1924<ref>{{Cite book |last=Dragi |first=Maliković |url=https://iskp.ac.rs/knjiga/kacacki-pokret-na-kosovu-i-metohi%D1%98i-1918-1/ |title=Le mouvement Kačak au Kosovo-Metohija 1918-1924 |publisher=Институт за српску културу Приштина–Лепосавић |isbn=978-86-82797-44-9 |language=Serbe}}</ref> == Shiko edhe == <!-- Milovan Obradović (1981) – Agrarna reforma i kolonizacija na Kosovu (1918–1941) (Аграрна реформа и колонизација на Косову 1918–1941).. --> <!-- Živko Topalović (1920 / Rhibotime) – Privredne i društvene prilike na Kosovu. Rëndësia: Analizon gjendjen e sigurisë, aksionet e gendarmërisë dhe rezistencën e fshatrave të Podgurit kundër pushtetit të ri... --> <!--Fondi: Ministarstvo Unutrašnjih Dela – Odeljenje za javnu bezbednost (MUD - JBO, 1918–1924) Përshkrimi: Raporte ditore, telegrame urgjente dhe regjistra nga Nënprefektura e Istogut (Sresko načelstvo Istok) dërguar Prefekturës së Pejës (Okružno načelstvo Peć). Cilësimi në dokumente: «Spiskovi odmetnika» (Listat e jashtëligjshmëve/kaçakëve) ku shënohet: "Рам Ђека / Рам Бека, из села Орби Брдо, срез Источки – вођа одметничке групе". --> <!-- Fondi: Komanda III Armijske oblasti (Shkup / Beograd) Përshkrimi: Raporte ushtarake mbi operacionet e kombinare të ushtrisë dhe gendarmërisë për rrethimin e fshatrave të Podgurit (Orbi Brdo, Dobruša, Gurakovac) gjatë viteve 1920–1921. --> <ref>{{Cite news |last=SHEHU |first=Eugen |date=13 gusht 2020 |title=Rëndësia e Zonës së Lirë të Junikut në Lëvizjen Çlirimtare të Kosovës |language=Shqip |pages=1-2 |work=Ramë Beka nga Ornaberda – Istog. Që nga mosha 15 vjeçare, gjendet në mal kaçak dhe ka 16 vjet që bën këtë jetesë. Ka bërë disa prita në rrugën Pejë-Mitrovicë. Ndonëse është shumë i kërkuar,nuk është kapur ndonjëherë sepse gëzon jo vetëm simpatinë e parisë por edhe të krejt popullit të këtyre trevave. Të gjitha ndjekjet e organizuara nga xhandarmëria serbe kanë vajtur dëm,sepse nuk kanë rënë dot as në gjurmë të tij. |url=https://www.epokaere.com/2020/08/13/rendesia-e-zones-se-lire-te-junikut-ne-levizjen-clirimtare-te-kosoves/}}</ref> == Referime == {{Reflist|[1] Prof. Dr. Jusuf Osmani  "Kolonizimi serb i Kosovës" / "Lënda arkivore për kolonizimin dhe reformën agrare" Vepra ku ai ka trajtuar me dokumente arkivore dëbimet, shpronësimet e tokave dhe qëndresën e popullsisë shqiptare (përfshirë periudhën e kaçakëve 1918–1941). Dr. Limon Ruzhi (1993) – Lëvizja Kaçake në Kosovë (1918–1924), Prishtinë. (Analizë e detajuar e rezistencës armatosur dhe rajonit të Podgurit). Ali Limani – Podguri në rrjedhat e historisë, Prishtinë. (Monografi lokale për fshatrat e Istogut, përfshirë Orrobërdën dhe familjet vendëse). Dragi Maliković (2005) – Kačački pokret na Kosovu i Metohiji 1918–1924 (Institut za srpsku kulturu, Leposavić). (Libri më i plotë që përmban depozitimet e gendarmerisë nga Beograd për çetën e Ramë Bekës në Podgur). Milovan Obradović (1981) – Agrarna reforma i kolonizacija na Kosovu (1918–1941), Priština. (Krahason sulmet e kaçakëve me dokumentet e kolonizimit në pllakatën e Istogut). Bedri Muhadri – Podguri gjatë historisë Çfarë shkruan: Trajton me emra konkretë krerët e rezistencës lokale në fshatrat e Istogut (përfshirë Orrobërdën, Gurrakocin, Uçën), duke analizuar përplasjet me forcat e Mbretërisë SKS midis viteve 1918–1924. Studimi i Dragi Maliković për Lëvizjen Kaçake (Revista Baština, Sveska 15, 2003): Artikulli shkencor ku citohet Ramë Beka (Ram Đeka) mes krerëve kaçakë me mbështetje financiare e logjistike. 🔗 Lexo PDF-në e artikullit në SCINDEKS Portali Historiografik e Informativ Pashtriku.org: Artikuj historikë, dokumente arkivore të përkthyera në shqip dhe shkrime mbi rezistencën armatosur në Podgur e Istog (1918–1924). 🔗 Faqja kryesore e Pashtriku.org Arkivi i Gazetës/Portalit Projekti (Zona Neutrale e Junikut e Podguri): çetat kaçake ku përmendet edhe roli i luftëtarëve të Istogut e Orrobërdës që nga mosha e re. 🔗 Vizito Gazetën Projekti}} {{NIA|2. Milovan Obradović (1981) – Agrarna reforma i kolonizacija na Kosovu (1918–1941) (Аграрна реформа и колонизација на Косову 1918–1941)..=Agrarna reforma i kolonizacija na Kosovu (1918–1941) (Аграрна реформа и колонизација на Косову 1918–1941)}} <!-- --> g519i1fau4b3qvn6mknn854b9rhuccu 3053069 3053058 2026-10-02T16:54:28Z Dardagny 105587 3053069 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ <!-- Ramë Beka nga Orrobërda (Istog) Në Burimet historiografike, Arkivore dhe në traditën gojore të Rafshit të Dukagjniti (Pejë, Istog/Podgur, Deçan dhe Gajkovë), Ramë Beka njihet si një nga komandantët kësaj zone i çetave kaçake që veprun në këtë krahinë gjatë përiudhës 1900-1925. --> == '''Ramë Beka nga Orrobërda (Istog)''' == Në burimet historiografike, arkivore dhe në traditën gojore të Rrafshit të Dukagjinit (Pejë, Istog/Podgur, Deçan dhe Gjakovë), Ramë Beka ishte komandant i çetave kaçake që vepronin në këtë krahinë gjatë periudhës 1900–1925. '''Ramë Beka''' '''(Vraga) Mulaj'''  nga fshati Orrobërdë i komunes së Istogut regjioni i Pejës filloj luftimet që në moshën 15 vjeçare kundër çdo okupatori i trojëve shqipëtare që nga fillimi i shek XX. === '''Roli si komandant çete në Dukagjin''' === Pasi që pushteti serbo-jugosllav vendosi pushtetin ushtarak dhe policor në Kosovë pas vitit 1918, në trevën e Dukagjinit u organizuan çeta të armatosura vendore për ti bërë ballë dhunës, konfiskimit të tokave dhe çarmatimit të dhunshëm. '''Përbërja e çetës:''' çeta e kryesuar nga Ramë Beka përbëhej nga luftëtarë vendas të Podgurit dhe rethinës së Pejës. Ajo funksiononte me vetëorganizim popullor, por mbante lidhje dhe bashkëpunonte me krerët e tjerë të njohur si (Azem Galica, Hasan Prishtina e Bajram Curri përmes rrjetit të Komitetit " Mbrojtja Kombëtare e Kosovës"). Azem Bejta ishte në kullën e Vragajve në Orroberdë shumë herë për organizime dhe planet për luftën. '''Mënyra e Luftimit:''' Përdornin taktikën e gueriles ("godit e largohu"), duke shfrytëzuar terrenin malor të Bjeshkëve të Nemuna dhe pyjeve të Podgurit për t'u bërë pritë e patrullave të xhandarmarisë serbe. * '''Baza logjistike -''' Pasi që baza e çetave në Orrobërdë filloj të bëhej cible e xhandarmarisë dhe ushtrisë serbe si shumë komandant të tjerë, Ramë Beka filloj ta përdorte Zonën Neutrale të Junikut (e krijuar si zonë neutrale mes Kosovës dhe Shqipërisë) si bazë kryesore operative. *# Kjo zonë u shërbente çetave të tij për t'u riorganizuar, për të marrë furnizime me municion dhe për t'u strehuar pas aksioneve ushtarake në rrethinat e Pejës e Istogut.   * '''Pasqyrimi në Dokumentet e pushtetit Serbo-Jugosllav''' ** Në shenimet dhe raportet policore-ushtarake serbe të rrehit të Pejës (Pecki Srez) dhe rrehit të Istogut (Istocki Srez): *** Statusi: Ai regjistrohej si "harambasa" ose "glavas" i kaçakëve të zonës së Dukagjinit. *** Cilësimi ushtarak: çeta e tij konsiderohej me rrëzikshmëri shumë lartë. * '''Ngjarjet kryesore dhe Vitet (1920–1921)''' Aksionet armatosura: Emri i tij shfaqet në regjistrat e nënprefekturës së Istogut gjatë viteve 1920–1921, periudhë kur rajoni i Podgurit pati përplasje të ashpra mes çetave shqipëtare dhe forcave të xhadarmërisë e ushtrisë serbe. * Goditja e Kolonizimit: Çeta e tij kryente sulme ndaj patrullave të gendarmërisë, pikave kufitare, si dhe ndaj objekteve apo vendbanimeve të kolonistëve serbë e malazezë që vendoseshin në tokat e Podgurit përmes Reformës Agrare. * '''Masat e Pushtetit (Arkivat e Serbo-Jugosllave SKS)''' Në fondet e Ministrisë së Punëve të Brendshme (Ministarstvo Unutrašnjih Dela - Odeljenje za javnu bezbednost) në Beograd, emri i tij figuron në: ''Listat e të "<u>Jashtëligjshmëve</u>" (Spiskovi odmetnika): Ku shënohej si "Ram Đeka / Ram Beka iz sela Orbi Brdo, srez Istok".'' Represioni mbi fshatin dhe familjen: Dokumentet raportojnë për djegie kullash, sekuestrim të bagëtive dhe masa ndëshkuese ndaj farefisit e fshatit Orrobërdë, me qëllim që të detyrohej dorëzimi i tij ose prerja e furnizimit me ushqim e municion. Ramë Beka Vraga lidhet për veprimtari të armatosura në aksin Pejë-Mitrovicë, ku thuhet se kishte organizuar shumë prita. Autoritetet serbe e konsideronin person shumë të rrezikshëm, ndërsa përpjekjet e xhandarmërisë serbe për ta kapur kishin deshtuar. * E gjithë toka e Ramë Bekës Vraga (duke përfshirë tokën e bashkësis familjare) u konfiskua pas viteve 1930, kulla u ishte djegur dhe gjithë pasuria u ishte marr pas vdekjes së tij. * Nipi Azem Vraga Mulaj po ashtu vazhdoj luftimet dhe që nga mosha 15-16 vjeçar doli në mal (kaçak) dhe vazhdoj luftimet gjithë jetën e tij. * Rexhë Vraga Mulaj i vëllai i Azemit po ashtu u vra nga serbët në Novosellë të Pejës në moshën 18 vjeçare. Bashkëpunoj me Qazim Vragën (familjarë) , Hasan Prishtinën, Azem Galicën, Bajram Currin, Tahir Elshanin, Bardh Isufin, Sali Ramen, Beqir Rexhen, Zeqir Rexhen. <u>''Ramë Beka u shpallë Hero i Kosovës nga Republika e Kosovës pas vdekjes më 12.07.2019 për trimëri dhe sakrificë për lirinë e Kosovës.''</u><ref>I shpalluar nga Republika e Kosovës, medalja dhe shpallja i janë dhuruar Ramë Mulaj në vitin 2019. </ref> ====== REFERENCAT ====== * * '''Prof. Dr. Jusuf Osmani'''  '''"Kolonizimi serb i Kosovës" / "Lënda arkivore për kolonizimin dhe reformën agrare"''' Vepra ku ai ka trajtuar me dokumente arkivore dëbimet, shpronësimet e tokave dhe qëndresën e popullsisë shqiptare (përfshirë periudhën e kaçakëve 1918–1941). * '''Dr. Limon Ruzhi (1993)''' – ''Lëvizja Kaçake në Kosovë (1918–1924)'', Prishtinë. ''(Analizë e detajuar e rezistencës armatosur dhe rajonit të Podgurit).'' * '''Ali Limani''' – ''Podguri në rrjedhat e historisë'', Prishtinë.''(Monografi lokale për fshatrat e Istogut, përfshirë Orrobërdën dhe familjet vendëse).'' * '''Dragi Maliković (2005)''' – ''Kačački pokret na Kosovu i Metohiji 1918–1924'' (Institut za srpsku kulturu, Leposavić). ''(Libri më i plotë që përmban depozitimet e gendarmerisë nga Beograd për çetën e Ramë Bekës në Podgur).'' * '''Milovan Obradović (1981)''' – ''Agrarna reforma i kolonizacija na Kosovu (1918–1941)'', Priština. ''(Krahason sulmet e kaçakëve me dokumentet e kolonizimit në pllakatën e Istogut).'' * '''Bedri Muhadri – ''Podguri gjatë historisë''''' '''shkruan:''' Trajton me emra konkretë krerët e rezistencës lokale në fshatrat e Istogut (përfshirë Orrobërdën, Gurrakocin, Uçën), duke analizuar përplasjet me forcat e Mbretërisë SKS midis viteve 1918–192 * '''Studimi i Dragi Maliković për Lëvizjen Kaçake (Revista ''Baština'', Sveska 15, 2003):''' Artikulli shkencor ku citohet Ramë Beka (Ram Đeka) mes krerëve kaçakë me mbështetje financiare e logjistike. 🔗 Lexo PDF-në e artikullit në SCINDEKS * '''Portali Historiografik e Informativ ''Pashtriku.org'':''' Artikuj historikë, dokumente arkivore të përkthyera në shqip dhe shkrime mbi rezistencën armatosur në Podgur e Istog (1918–1924). 🔗 Faqja kryesore e Pashtriku.org * '''Arkivi i Gazetës/Portalit ''Projekti'' (Zona Neutrale e Junikut e Podguri):''' çetat kaçake ku përmendet edhe roli i luftëtarëve të Istogut e Orrobërdës që nga mosha e re. 🔗 Vizito Gazetën Projekti * Lidhje: <u>Kačački pokret na Kosovu i Metohiji 1922-1924</u><ref>{{Cite journal |last=Maliković Dragi |date=2003 |title=Kačački pokret na Kosovu i Metohiji 1922-1924 |url=https://scindeks.ceon.rs/article.aspx?artid=0353-90080316231M |journal=scindeks |language=Serbe}}</ref>, Le mouvement Kačak au Kosovo-Metohija 1918-1924<ref>{{Cite book |last=Dragi |first=Maliković |url=https://iskp.ac.rs/knjiga/kacacki-pokret-na-kosovu-i-metohi%D1%98i-1918-1/ |title=Le mouvement Kačak au Kosovo-Metohija 1918-1924 |publisher=Институт за српску културу Приштина–Лепосавић |isbn=978-86-82797-44-9 |language=Serbe}}</ref> == Shiko edhe == <!-- Milovan Obradović (1981) – Agrarna reforma i kolonizacija na Kosovu (1918–1941) (Аграрна реформа и колонизација на Косову 1918–1941).. --> <!-- Živko Topalović (1920 / Rhibotime) – Privredne i društvene prilike na Kosovu. Rëndësia: Analizon gjendjen e sigurisë, aksionet e gendarmërisë dhe rezistencën e fshatrave të Podgurit kundër pushtetit të ri... --> <!--Fondi: Ministarstvo Unutrašnjih Dela – Odeljenje za javnu bezbednost (MUD - JBO, 1918–1924) Përshkrimi: Raporte ditore, telegrame urgjente dhe regjistra nga Nënprefektura e Istogut (Sresko načelstvo Istok) dërguar Prefekturës së Pejës (Okružno načelstvo Peć). Cilësimi në dokumente: «Spiskovi odmetnika» (Listat e jashtëligjshmëve/kaçakëve) ku shënohet: "Рам Ђека / Рам Бека, из села Орби Брдо, срез Источки – вођа одметничке групе". --> <!-- Fondi: Komanda III Armijske oblasti (Shkup / Beograd) Përshkrimi: Raporte ushtarake mbi operacionet e kombinare të ushtrisë dhe gendarmërisë për rrethimin e fshatrave të Podgurit (Orbi Brdo, Dobruša, Gurakovac) gjatë viteve 1920–1921. --> <ref>{{Cite news |last=SHEHU |first=Eugen |date=13 gusht 2020 |title=Rëndësia e Zonës së Lirë të Junikut në Lëvizjen Çlirimtare të Kosovës |language=Shqip |pages=1-2 |work=Ramë Beka nga Ornaberda – Istog. Që nga mosha 15 vjeçare, gjendet në mal kaçak dhe ka 16 vjet që bën këtë jetesë. Ka bërë disa prita në rrugën Pejë-Mitrovicë. Ndonëse është shumë i kërkuar,nuk është kapur ndonjëherë sepse gëzon jo vetëm simpatinë e parisë por edhe të krejt popullit të këtyre trevave. Të gjitha ndjekjet e organizuara nga xhandarmëria serbe kanë vajtur dëm,sepse nuk kanë rënë dot as në gjurmë të tij. |url=https://www.epokaere.com/2020/08/13/rendesia-e-zones-se-lire-te-junikut-ne-levizjen-clirimtare-te-kosoves/}}</ref> == Referime == {{Reflist|[1] Prof. Dr. Jusuf Osmani  "Kolonizimi serb i Kosovës" / "Lënda arkivore për kolonizimin dhe reformën agrare" Vepra ku ai ka trajtuar me dokumente arkivore dëbimet, shpronësimet e tokave dhe qëndresën e popullsisë shqiptare (përfshirë periudhën e kaçakëve 1918–1941). Dr. Limon Ruzhi (1993) – Lëvizja Kaçake në Kosovë (1918–1924), Prishtinë. (Analizë e detajuar e rezistencës armatosur dhe rajonit të Podgurit). Ali Limani – Podguri në rrjedhat e historisë, Prishtinë. (Monografi lokale për fshatrat e Istogut, përfshirë Orrobërdën dhe familjet vendëse). Dragi Maliković (2005) – Kačački pokret na Kosovu i Metohiji 1918–1924 (Institut za srpsku kulturu, Leposavić). (Libri më i plotë që përmban depozitimet e gendarmerisë nga Beograd për çetën e Ramë Bekës në Podgur). Milovan Obradović (1981) – Agrarna reforma i kolonizacija na Kosovu (1918–1941), Priština. (Krahason sulmet e kaçakëve me dokumentet e kolonizimit në pllakatën e Istogut). Bedri Muhadri – Podguri gjatë historisë Çfarë shkruan: Trajton me emra konkretë krerët e rezistencës lokale në fshatrat e Istogut (përfshirë Orrobërdën, Gurrakocin, Uçën), duke analizuar përplasjet me forcat e Mbretërisë SKS midis viteve 1918–1924. Studimi i Dragi Maliković për Lëvizjen Kaçake (Revista Baština, Sveska 15, 2003): Artikulli shkencor ku citohet Ramë Beka (Ram Đeka) mes krerëve kaçakë me mbështetje financiare e logjistike. 🔗 Lexo PDF-në e artikullit në SCINDEKS Portali Historiografik e Informativ Pashtriku.org: Artikuj historikë, dokumente arkivore të përkthyera në shqip dhe shkrime mbi rezistencën armatosur në Podgur e Istog (1918–1924). 🔗 Faqja kryesore e Pashtriku.org Arkivi i Gazetës/Portalit Projekti (Zona Neutrale e Junikut e Podguri): çetat kaçake ku përmendet edhe roli i luftëtarëve të Istogut e Orrobërdës që nga mosha e re. 🔗 Vizito Gazetën Projekti}} {{NIA|2. Milovan Obradović (1981) – Agrarna reforma i kolonizacija na Kosovu (1918–1941) (Аграрна реформа и колонизација на Косову 1918–1941)..=Agrarna reforma i kolonizacija na Kosovu (1918–1941) (Аграрна реформа и колонизација на Косову 1918–1941)}} <!-- --> 7n5sejhteg54mrmr3wngluzytnvi6m7 3053070 3053069 2026-10-02T16:55:48Z Dardagny 105587 3053070 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ <!-- Ramë Beka nga Orrobërda (Istog) Në Burimet historiografike, Arkivore dhe në traditën gojore të Rafshit të Dukagjniti (Pejë, Istog/Podgur, Deçan dhe Gajkovë), Ramë Beka njihet si një nga komandantët kësaj zone i çetave kaçake që veprun në këtë krahinë gjatë përiudhës 1900-1925. --> = '''Ramë Beka nga Orrobërda (Istog)''' = Në burimet historiografike, arkivore dhe në traditën gojore të Rrafshit të Dukagjinit (Pejë, Istog/Podgur, Deçan dhe Gjakovë), Ramë Beka ishte komandant i çetave kaçake që vepronin në këtë krahinë gjatë periudhës 1900–1925. '''Ramë Beka''' '''(Vraga) Mulaj'''  nga fshati Orrobërdë i komunes së Istogut regjioni i Pejës filloj luftimet që në moshën 15 vjeçare kundër çdo okupatori i trojëve shqipëtare që nga fillimi i shek XX. === '''Roli si komandant çete në Dukagjin''' === Pasi që pushteti serbo-jugosllav vendosi pushtetin ushtarak dhe policor në Kosovë pas vitit 1918, në trevën e Dukagjinit u organizuan çeta të armatosura vendore për ti bërë ballë dhunës, konfiskimit të tokave dhe çarmatimit të dhunshëm. '''Përbërja e çetës:''' çeta e kryesuar nga Ramë Beka përbëhej nga luftëtarë vendas të Podgurit dhe rethinës së Pejës. Ajo funksiononte me vetëorganizim popullor, por mbante lidhje dhe bashkëpunonte me krerët e tjerë të njohur si (Azem Galica, Hasan Prishtina e Bajram Curri përmes rrjetit të Komitetit " Mbrojtja Kombëtare e Kosovës"). Azem Bejta ishte në kullën e Vragajve në Orroberdë shumë herë për organizime dhe planet për luftën. '''Mënyra e Luftimit:''' Përdornin taktikën e gueriles ("godit e largohu"), duke shfrytëzuar terrenin malor të Bjeshkëve të Nemuna dhe pyjeve të Podgurit për t'u bërë pritë e patrullave të xhandarmarisë serbe. * '''Baza logjistike -''' Pasi që baza e çetave në Orrobërdë filloj të bëhej cible e xhandarmarisë dhe ushtrisë serbe si shumë komandant të tjerë, Ramë Beka filloj ta përdorte Zonën Neutrale të Junikut (e krijuar si zonë neutrale mes Kosovës dhe Shqipërisë) si bazë kryesore operative. *# Kjo zonë u shërbente çetave të tij për t'u riorganizuar, për të marrë furnizime me municion dhe për t'u strehuar pas aksioneve ushtarake në rrethinat e Pejës e Istogut.   * '''Pasqyrimi në Dokumentet e pushtetit Serbo-Jugosllav''' ** Në shenimet dhe raportet policore-ushtarake serbe të rrehit të Pejës (Pecki Srez) dhe rrehit të Istogut (Istocki Srez): *** Statusi: Ai regjistrohej si "harambasa" ose "glavas" i kaçakëve të zonës së Dukagjinit. *** Cilësimi ushtarak: çeta e tij konsiderohej me rrëzikshmëri shumë lartë. * '''Ngjarjet kryesore dhe Vitet (1920–1921)''' Aksionet armatosura: Emri i tij shfaqet në regjistrat e nënprefekturës së Istogut gjatë viteve 1920–1921, periudhë kur rajoni i Podgurit pati përplasje të ashpra mes çetave shqipëtare dhe forcave të xhadarmërisë e ushtrisë serbe. * Goditja e Kolonizimit: Çeta e tij kryente sulme ndaj patrullave të gendarmërisë, pikave kufitare, si dhe ndaj objekteve apo vendbanimeve të kolonistëve serbë e malazezë që vendoseshin në tokat e Podgurit përmes Reformës Agrare. * '''Masat e Pushtetit (Arkivat e Serbo-Jugosllave SKS)''' Në fondet e Ministrisë së Punëve të Brendshme (Ministarstvo Unutrašnjih Dela - Odeljenje za javnu bezbednost) në Beograd, emri i tij figuron në: ''Listat e të "<u>Jashtëligjshmëve</u>" (Spiskovi odmetnika): Ku shënohej si "Ram Đeka / Ram Beka iz sela Orbi Brdo, srez Istok".'' Represioni mbi fshatin dhe familjen: Dokumentet raportojnë për djegie kullash, sekuestrim të bagëtive dhe masa ndëshkuese ndaj farefisit e fshatit Orrobërdë, me qëllim që të detyrohej dorëzimi i tij ose prerja e furnizimit me ushqim e municion. Ramë Beka Vraga lidhet për veprimtari të armatosura në aksin Pejë-Mitrovicë, ku thuhet se kishte organizuar shumë prita. Autoritetet serbe e konsideronin person shumë të rrezikshëm, ndërsa përpjekjet e xhandarmërisë serbe për ta kapur kishin deshtuar. * E gjithë toka e Ramë Bekës Vraga (duke përfshirë tokën e bashkësis familjare) u konfiskua pas viteve 1930, kulla u ishte djegur dhe gjithë pasuria u ishte marr pas vdekjes së tij. * Nipi Azem Vraga Mulaj po ashtu vazhdoj luftimet dhe që nga mosha 15-16 vjeçar doli në mal (kaçak) dhe vazhdoj luftimet gjithë jetën e tij. * Rexhë Vraga Mulaj i vëllai i Azemit po ashtu u vra nga serbët në Novosellë të Pejës në moshën 18 vjeçare. Bashkëpunoj me Qazim Vragën (familjarë) , Hasan Prishtinën, Azem Galicën, Bajram Currin, Tahir Elshanin, Bardh Isufin, Sali Ramen, Beqir Rexhen, Zeqir Rexhen. <u>''Ramë Beka u shpallë Hero i Kosovës nga Republika e Kosovës pas vdekjes më 12.07.2019 për trimëri dhe sakrificë për lirinë e Kosovës.''</u><ref>I shpalluar nga Republika e Kosovës, medalja dhe shpallja i janë dhuruar Ramë Mulaj në vitin 2019. </ref> ====== REFERENCAT ====== * * '''Prof. Dr. Jusuf Osmani'''  '''"Kolonizimi serb i Kosovës" / "Lënda arkivore për kolonizimin dhe reformën agrare"''' Vepra ku ai ka trajtuar me dokumente arkivore dëbimet, shpronësimet e tokave dhe qëndresën e popullsisë shqiptare (përfshirë periudhën e kaçakëve 1918–1941). * '''Dr. Limon Ruzhi (1993)''' – ''Lëvizja Kaçake në Kosovë (1918–1924)'', Prishtinë. ''(Analizë e detajuar e rezistencës armatosur dhe rajonit të Podgurit).'' * '''Ali Limani''' – ''Podguri në rrjedhat e historisë'', Prishtinë.''(Monografi lokale për fshatrat e Istogut, përfshirë Orrobërdën dhe familjet vendëse).'' * '''Dragi Maliković (2005)''' – ''Kačački pokret na Kosovu i Metohiji 1918–1924'' (Institut za srpsku kulturu, Leposavić). ''(Libri më i plotë që përmban depozitimet e gendarmerisë nga Beograd për çetën e Ramë Bekës në Podgur).'' * '''Milovan Obradović (1981)''' – ''Agrarna reforma i kolonizacija na Kosovu (1918–1941)'', Priština. ''(Krahason sulmet e kaçakëve me dokumentet e kolonizimit në pllakatën e Istogut).'' * '''Bedri Muhadri – ''Podguri gjatë historisë''''' '''shkruan:''' Trajton me emra konkretë krerët e rezistencës lokale në fshatrat e Istogut (përfshirë Orrobërdën, Gurrakocin, Uçën), duke analizuar përplasjet me forcat e Mbretërisë SKS midis viteve 1918–192 * '''Studimi i Dragi Maliković për Lëvizjen Kaçake (Revista ''Baština'', Sveska 15, 2003):''' Artikulli shkencor ku citohet Ramë Beka (Ram Đeka) mes krerëve kaçakë me mbështetje financiare e logjistike. 🔗 Lexo PDF-në e artikullit në SCINDEKS * '''Portali Historiografik e Informativ ''Pashtriku.org'':''' Artikuj historikë, dokumente arkivore të përkthyera në shqip dhe shkrime mbi rezistencën armatosur në Podgur e Istog (1918–1924). 🔗 Faqja kryesore e Pashtriku.org * '''Arkivi i Gazetës/Portalit ''Projekti'' (Zona Neutrale e Junikut e Podguri):''' çetat kaçake ku përmendet edhe roli i luftëtarëve të Istogut e Orrobërdës që nga mosha e re. 🔗 Vizito Gazetën Projekti * Lidhje: <u>Kačački pokret na Kosovu i Metohiji 1922-1924</u><ref>{{Cite journal |last=Maliković Dragi |date=2003 |title=Kačački pokret na Kosovu i Metohiji 1922-1924 |url=https://scindeks.ceon.rs/article.aspx?artid=0353-90080316231M |journal=scindeks |language=Serbe}}</ref>, Le mouvement Kačak au Kosovo-Metohija 1918-1924<ref>{{Cite book |last=Dragi |first=Maliković |url=https://iskp.ac.rs/knjiga/kacacki-pokret-na-kosovu-i-metohi%D1%98i-1918-1/ |title=Le mouvement Kačak au Kosovo-Metohija 1918-1924 |publisher=Институт за српску културу Приштина–Лепосавић |isbn=978-86-82797-44-9 |language=Serbe}}</ref> == Shiko edhe == <!-- Milovan Obradović (1981) – Agrarna reforma i kolonizacija na Kosovu (1918–1941) (Аграрна реформа и колонизација на Косову 1918–1941).. --> <!-- Živko Topalović (1920 / Rhibotime) – Privredne i društvene prilike na Kosovu. Rëndësia: Analizon gjendjen e sigurisë, aksionet e gendarmërisë dhe rezistencën e fshatrave të Podgurit kundër pushtetit të ri... --> <!--Fondi: Ministarstvo Unutrašnjih Dela – Odeljenje za javnu bezbednost (MUD - JBO, 1918–1924) Përshkrimi: Raporte ditore, telegrame urgjente dhe regjistra nga Nënprefektura e Istogut (Sresko načelstvo Istok) dërguar Prefekturës së Pejës (Okružno načelstvo Peć). Cilësimi në dokumente: «Spiskovi odmetnika» (Listat e jashtëligjshmëve/kaçakëve) ku shënohet: "Рам Ђека / Рам Бека, из села Орби Брдо, срез Источки – вођа одметничке групе". --> <!-- Fondi: Komanda III Armijske oblasti (Shkup / Beograd) Përshkrimi: Raporte ushtarake mbi operacionet e kombinare të ushtrisë dhe gendarmërisë për rrethimin e fshatrave të Podgurit (Orbi Brdo, Dobruša, Gurakovac) gjatë viteve 1920–1921. --> <ref>{{Cite news |last=SHEHU |first=Eugen |date=13 gusht 2020 |title=Rëndësia e Zonës së Lirë të Junikut në Lëvizjen Çlirimtare të Kosovës |language=Shqip |pages=1-2 |work=Ramë Beka nga Ornaberda – Istog. Që nga mosha 15 vjeçare, gjendet në mal kaçak dhe ka 16 vjet që bën këtë jetesë. Ka bërë disa prita në rrugën Pejë-Mitrovicë. Ndonëse është shumë i kërkuar,nuk është kapur ndonjëherë sepse gëzon jo vetëm simpatinë e parisë por edhe të krejt popullit të këtyre trevave. Të gjitha ndjekjet e organizuara nga xhandarmëria serbe kanë vajtur dëm,sepse nuk kanë rënë dot as në gjurmë të tij. |url=https://www.epokaere.com/2020/08/13/rendesia-e-zones-se-lire-te-junikut-ne-levizjen-clirimtare-te-kosoves/}}</ref> == Referime == {{Reflist|[1] Prof. Dr. Jusuf Osmani  "Kolonizimi serb i Kosovës" / "Lënda arkivore për kolonizimin dhe reformën agrare" Vepra ku ai ka trajtuar me dokumente arkivore dëbimet, shpronësimet e tokave dhe qëndresën e popullsisë shqiptare (përfshirë periudhën e kaçakëve 1918–1941). Dr. Limon Ruzhi (1993) – Lëvizja Kaçake në Kosovë (1918–1924), Prishtinë. (Analizë e detajuar e rezistencës armatosur dhe rajonit të Podgurit). Ali Limani – Podguri në rrjedhat e historisë, Prishtinë. (Monografi lokale për fshatrat e Istogut, përfshirë Orrobërdën dhe familjet vendëse). Dragi Maliković (2005) – Kačački pokret na Kosovu i Metohiji 1918–1924 (Institut za srpsku kulturu, Leposavić). (Libri më i plotë që përmban depozitimet e gendarmerisë nga Beograd për çetën e Ramë Bekës në Podgur). Milovan Obradović (1981) – Agrarna reforma i kolonizacija na Kosovu (1918–1941), Priština. (Krahason sulmet e kaçakëve me dokumentet e kolonizimit në pllakatën e Istogut). Bedri Muhadri – Podguri gjatë historisë Çfarë shkruan: Trajton me emra konkretë krerët e rezistencës lokale në fshatrat e Istogut (përfshirë Orrobërdën, Gurrakocin, Uçën), duke analizuar përplasjet me forcat e Mbretërisë SKS midis viteve 1918–1924. Studimi i Dragi Maliković për Lëvizjen Kaçake (Revista Baština, Sveska 15, 2003): Artikulli shkencor ku citohet Ramë Beka (Ram Đeka) mes krerëve kaçakë me mbështetje financiare e logjistike. 🔗 Lexo PDF-në e artikullit në SCINDEKS Portali Historiografik e Informativ Pashtriku.org: Artikuj historikë, dokumente arkivore të përkthyera në shqip dhe shkrime mbi rezistencën armatosur në Podgur e Istog (1918–1924). 🔗 Faqja kryesore e Pashtriku.org Arkivi i Gazetës/Portalit Projekti (Zona Neutrale e Junikut e Podguri): çetat kaçake ku përmendet edhe roli i luftëtarëve të Istogut e Orrobërdës që nga mosha e re. 🔗 Vizito Gazetën Projekti}} {{NIA|2. Milovan Obradović (1981) – Agrarna reforma i kolonizacija na Kosovu (1918–1941) (Аграрна реформа и колонизација на Косову 1918–1941)..=Agrarna reforma i kolonizacija na Kosovu (1918–1941) (Аграрна реформа и колонизација на Косову 1918–1941)}} <!-- --> m1iec7ban2hn78ibwazedk80ey12pim Përdoruesi diskutim:~2026-53210-48 3 407324 3053034 2026-10-02T12:04:52Z Qwerfjkl (bot) 160953 /* Probleme me referimet te artikulli Gjergji Thaka */ 3053034 wikitext text/x-wiki == Probleme me referimet te artikulli ''[[Gjergji Thaka]]'' == Përshëndetje, &#126;2026-53210-48! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3053033|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Gjergji Thaka]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(2%20tetor%202026,%2012:04)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 2 tetor 2026 14:04 (CEST) g4p9lfz0o27fujjkgk4ib1zty742v6z Përdoruesi diskutim:Hana Bunjaku 3 407325 3053036 2026-10-02T12:37:07Z Komuniteti 117282 Mirëpritje 3053036 wikitext text/x-wiki {{Stampa:Tung|name=Hana Bunjaku}} -- [[Përdoruesi:Komuniteti|Komuniteti]] ([[Përdoruesi diskutim:Komuniteti|diskutimet]]) 2 tetor 2026 14:37 (CEST) gv2qiisimnbnz804nm0wp9fo3156ogv Fatmir Peja 0 407326 3053060 2026-10-02T16:41:51Z ~2026-53207-37 193792 Faqe e re: '''Fatmir Peja''' (1948 – 2017) ishte një nga emrat më të shquar të arkeologjisë, epigrafisë dhe numizmatikës në Kosovë. Përmes veprimtarisë së tij disa-dekadëshe në [[Muzeu i Kosovës|Muzeun e Kosovës]], ai dha një ndihmesë të çmuar në zbulimin, dokumentimin dhe studimin shkencor të trashëgimisë kulturore e historike të trevave kosovare nga antikiteti deri në mesjetën e hershme. <ref>{{Cite journal |last=Hajdari |first=Arben |date=2017 |title=In memor... 3053060 wikitext text/x-wiki '''Fatmir Peja''' (1948 – 2017) ishte një nga emrat më të shquar të arkeologjisë, epigrafisë dhe numizmatikës në Kosovë. Përmes veprimtarisë së tij disa-dekadëshe në [[Muzeu i Kosovës|Muzeun e Kosovës]], ai dha një ndihmesë të çmuar në zbulimin, dokumentimin dhe studimin shkencor të trashëgimisë kulturore e historike të trevave kosovare nga antikiteti deri në mesjetën e hershme. <ref>{{Cite journal |last=Hajdari |first=Arben |date=2017 |title=In memoriam Fatmir Peja (1948-2017) |url=https://www.persee.fr/doc/iliri_1727-2548_2017_num_41_1_2540 |journal=Iliria |language=sq |publisher=Persée - Portail des revues scientifiques en SHS |volume=41 |issue=1 |pages=467–468}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2017-09-27 |title=Fatmir Peja, profesionisti që la gjurmë në arkeologjinë e Kosovës |url=https://www.koha.net/kulture/fatmir-peja-profesionisti-qe-la-gjurme-ne-arkeologjine-e-kosoves |access-date=2026-10-02 |website=KOHA.net |language=sq}}</ref> == Shih edhe == * [[Arkeologjia e Kosovës]] == Referime == [[Kategoria:Lindje 1948]] [[Kategoria:Njerëz nga Peja]] [[Kategoria:Arkeologë kosovarë]] [[Kategoria:Vdekje 2017]] enyvw93zq7kc5skoxxjkdr8h9juifd5 3053062 3053060 2026-10-02T16:43:21Z ~2026-53207-37 193792 3053062 wikitext text/x-wiki '''Fatmir Peja''' (1948 – 2017) ishte një nga emrat më të shquar të arkeologjisë, epigrafisë dhe numizmatikës në Kosovë. Përmes veprimtarisë së tij disa-dekadëshe në [[Muzeu i Kosovës|Muzeun e Kosovës]], ai dha një ndihmesë të çmuar në zbulimin, dokumentimin dhe studimin shkencor të trashëgimisë kulturore e historike të trevave kosovare nga antikiteti deri në mesjetën e hershme. <ref>{{Cite journal |last=Hajdari |first=Arben |date=2017 |title=In memoriam Fatmir Peja (1948-2017) |url=https://www.persee.fr/doc/iliri_1727-2548_2017_num_41_1_2540 |journal=Iliria |language=sq |publisher=Persée - Portail des revues scientifiques en SHS |volume=41 |issue=1 |pages=467–468}}</ref> == Biografia == Fatmir Peja lindi në Pejë në vitin 1948, ku kreu shkollimin fillor dhe të mesëm. Studimet e larta për arkeologji i përfundoi në Universitetin e Zarës (Kroaci) në vitin 1978. Karrierën e nisi si mësimdhënës në Gjimnazin e Gjakovës (1976) dhe në shkollën fillore "Lidhja e Prizrenit" në Pejë (1977–1979). Nga viti 1979 e deri në pensionimin e tij në vitin 2013, ai punoi si studiues dhe kërkues shkencor në Muzeun e Kosovës. Rezultatet e punës së tij i prezantoi në një sërë simpoziumesh e kongresesh shkencore brenda dhe jashtë vendit. Për kontributin e tij kapital, Ministria e Kulturës, Rinisë dhe Sportit e Kosovës e nderoi post mortem me çmimin vjetor për merita të veçanta "Shtjefën Gjeçovi". Ndërroi jetë në vitin 2017. <ref>{{Cite web |date=2017-09-27 |title=Fatmir Peja, profesionisti që la gjurmë në arkeologjinë e Kosovës |url=https://www.koha.net/kulture/fatmir-peja-profesionisti-qe-la-gjurme-ne-arkeologjine-e-kosoves |access-date=2026-10-02 |website=KOHA.net |language=sq}}</ref> == Shih edhe == * [[Arkeologjia e Kosovës]] == Referime == [[Kategoria:Lindje 1948]] [[Kategoria:Njerëz nga Peja]] [[Kategoria:Arkeologë kosovarë]] [[Kategoria:Vdekje 2017]] 49kdgvso5u6rqlyw2argo3iu6cn30qs 3053065 3053062 2026-10-02T16:44:43Z ~2026-53207-37 193792 3053065 wikitext text/x-wiki '''Fatmir Peja''' (1948 – 2017) ishte një nga emrat më të shquar të arkeologjisë, epigrafisë dhe numizmatikës në Kosovë. Përmes veprimtarisë së tij disa-dekadëshe në [[Muzeu i Kosovës|Muzeun e Kosovës]], ai dha një ndihmesë të çmuar në zbulimin, dokumentimin dhe studimin shkencor të trashëgimisë kulturore e historike të trevave kosovare nga antikiteti deri në mesjetën e hershme. <ref>{{Cite journal |last=Hajdari |first=Arben |date=2017 |title=In memoriam Fatmir Peja (1948-2017) |url=https://www.persee.fr/doc/iliri_1727-2548_2017_num_41_1_2540 |journal=Iliria |language=sq |publisher=Persée - Portail des revues scientifiques en SHS |volume=41 |issue=1 |pages=467–468}}</ref> == Biografia == Fatmir Peja lindi në Pejë në vitin 1948, ku kreu shkollimin fillor dhe të mesëm. Studimet e larta për arkeologji i përfundoi në Universitetin e Zarës (Kroaci) në vitin 1978. Karrierën e nisi si mësimdhënës në Gjimnazin e Gjakovës (1976) dhe në shkollën fillore "Lidhja e Prizrenit" në Pejë (1977–1979). Nga viti 1979 e deri në pensionimin e tij në vitin 2013, ai punoi si studiues dhe kërkues shkencor në Muzeun e Kosovës. Rezultatet e punës së tij i prezantoi në një sërë simpoziumesh e kongresesh shkencore brenda dhe jashtë vendit. Për kontributin e tij kapital, Ministria e Kulturës, Rinisë dhe Sportit e Kosovës e nderoi post mortem me çmimin vjetor për merita të veçanta "Shtjefën Gjeçovi". Ndërroi jetë në vitin 2017. <ref>{{Cite web |date=2017-09-27 |title=Fatmir Peja, profesionisti që la gjurmë në arkeologjinë e Kosovës |url=https://www.koha.net/kulture/fatmir-peja-profesionisti-qe-la-gjurme-ne-arkeologjine-e-kosoves |access-date=2026-10-02 |website=KOHA.net |language=sq}}</ref> == Publikimet == Fatmir Peja botoi një sërë punimesh shkencore në gjuhën shqipe, angleze, frënge dhe serbo-kroate. Ndër botimet e tij më të rëndësishme përfshihen: * "Trashëgimia etnokulturore dhe historike e Llapit" (1995) – Bashkëautor * "Harta Arkeologjike e Kosovës" (Vol. I, 2006) – Bashkëautor * "Monedhat Antike në Kosovë" (2008) – Monografi (Autor i vetëm) * "Harta Arkeologjike e Kosovës" (Vol. II, 2012) – Bashkëautor * "Kalaja e Harilaqit" (2012) – Bashkëautor * "Katalogu Arkeologjik i Muzeut të Kosovës" (2013) – Bashkëautor == Shih edhe == * [[Arkeologjia e Kosovës]] == Referime == [[Kategoria:Lindje 1948]] [[Kategoria:Njerëz nga Peja]] [[Kategoria:Arkeologë kosovarë]] [[Kategoria:Vdekje 2017]] 61c1k6yn8ojyrijwdx809c4t0jnqzpf 3053067 3053065 2026-10-02T16:49:17Z ~2026-53207-37 193792 /* Biografia */ 3053067 wikitext text/x-wiki '''Fatmir Peja''' (1948 – 2017) ishte një nga emrat më të shquar të arkeologjisë, epigrafisë dhe numizmatikës në Kosovë. Përmes veprimtarisë së tij disa-dekadëshe në [[Muzeu i Kosovës|Muzeun e Kosovës]], ai dha një ndihmesë të çmuar në zbulimin, dokumentimin dhe studimin shkencor të trashëgimisë kulturore e historike të trevave kosovare nga antikiteti deri në mesjetën e hershme. <ref>{{Cite journal |last=Hajdari |first=Arben |date=2017 |title=In memoriam Fatmir Peja (1948-2017) |url=https://www.persee.fr/doc/iliri_1727-2548_2017_num_41_1_2540 |journal=Iliria |language=sq |publisher=Persée - Portail des revues scientifiques en SHS |volume=41 |issue=1 |pages=467–468}}</ref> == Biografia == Fatmir Peja lindi në Pejë në vitin 1948, ku kreu shkollimin fillor dhe të mesëm. Studimet e larta për arkeologji i përfundoi në Universitetin e Zarës (Kroaci) në vitin 1978. Karrierën e nisi si mësimdhënës në Gjimnazin e Gjakovës (1976) dhe në shkollën fillore "Lidhja e Prizrenit" në Pejë (1977–1979). Nga viti 1979 e deri në pensionimin e tij në vitin 2013, ai punoi si studiues dhe kërkues shkencor në Muzeun e Kosovës. Rezultatet e punës së tij i prezantoi në një sërë simpoziumesh e kongresesh shkencore brenda dhe jashtë vendit. Për kontributin e tij kapital, Ministria e Kulturës, Rinisë dhe Sportit e Kosovës e nderoi post mortem me çmimin vjetor për merita të veçanta "Shtjefën Gjeçovi". Ndërroi jetë në vitin 2017. <ref>{{Cite web |date=2017-09-27 |title=Fatmir Peja, profesionisti që la gjurmë në arkeologjinë e Kosovës |url=https://www.koha.net/kulture/fatmir-peja-profesionisti-qe-la-gjurme-ne-arkeologjine-e-kosoves |access-date=2026-10-02 |website=KOHA.net |language=sq}}</ref> == Kontributi == Veprimtaria shkencore e Fatmir Pejës u zhvillua në tri fusha kryesore: Arkeologji: Karrierën kërkimore e nisi në Ulpianë dhe e vazhdoi në Vendenis, ku gërmimet e tij hodhën bazat e para shkencore mbi rëndësinë e këtij vendbanimi antik. Ai hulumtoi në dhjetëra lokalitete në të gjithë Kosovën, ndërsa kulminacioni i punës së tij lidhet me zbulimin e kompleksit sakral të antikitetit të vonë në Kalanë e Harilaqit. Numizmatikë: Duke qenë ndër të paktët specialistë të profilizuar në këtë disiplinë, ai i përkushtoi një pjesë të madhe të karrierës mbledhjes, studimit dhe inventarizimit të monedhave antike, duke mekuar dhe pasuruar fondin numizmatik të Muzeut të Kosovës. Epigrafikë: Peja bëri grumbullimin, sistemimin dhe interpretimin e materialit epigrafik (mbishkrimeve antike) të zbuluar në Kosovë, duke lënë studime referuese për historiografinë dhe epigrafinë rajonale. <ref>{{Cite web |title=Peja, Fatmir - Persée |url=https://www.persee.fr/authority/277985 |access-date=2026-10-02 |website=www.persee.fr |language=en, sq}}</ref> == Publikimet == Fatmir Peja botoi një sërë punimesh shkencore në gjuhën shqipe, angleze, frënge dhe serbo-kroate. Ndër botimet e tij më të rëndësishme përfshihen: * "Trashëgimia etnokulturore dhe historike e Llapit" (1995) – Bashkëautor * "Harta Arkeologjike e Kosovës" (Vol. I, 2006) – Bashkëautor * "Monedhat Antike në Kosovë" (2008) – Monografi (Autor i vetëm) * "Harta Arkeologjike e Kosovës" (Vol. II, 2012) – Bashkëautor * "Kalaja e Harilaqit" (2012) – Bashkëautor * "Katalogu Arkeologjik i Muzeut të Kosovës" (2013) – Bashkëautor == Shih edhe == * [[Arkeologjia e Kosovës]] == Referime == [[Kategoria:Lindje 1948]] [[Kategoria:Njerëz nga Peja]] [[Kategoria:Arkeologë kosovarë]] [[Kategoria:Vdekje 2017]] by8gkbjuwoejl3c1055ezillarty6oo 3053068 3053067 2026-10-02T16:51:55Z ~2026-53207-37 193792 3053068 wikitext text/x-wiki '''Fatmir Peja''' (1948 – 2017) ishte një nga emrat më të shquar të arkeologjisë, epigrafisë dhe numizmatikës në Kosovë. Përmes veprimtarisë së tij disa-dekadëshe në [[Muzeu i Kosovës|Muzeun e Kosovës]], ai dha një ndihmesë të çmuar në zbulimin, dokumentimin dhe studimin shkencor të trashëgimisë kulturore e historike të trevave kosovare nga antikiteti deri në mesjetën e hershme. <ref>{{Cite journal |last=Hajdari |first=Arben |date=2017 |title=In memoriam Fatmir Peja (1948-2017) |url=https://www.persee.fr/doc/iliri_1727-2548_2017_num_41_1_2540 |journal=Iliria |language=sq |publisher=Persée - Portail des revues scientifiques en SHS |volume=41 |issue=1 |pages=467–468}}</ref> == Biografia == Fatmir Peja lindi në Pejë në vitin 1948, ku kreu shkollimin fillor dhe të mesëm. Studimet e larta për arkeologji i përfundoi në Universitetin e Zarës (Kroaci) në vitin 1978. Karrierën e nisi si mësimdhënës në Gjimnazin e Gjakovës (1976) dhe në shkollën fillore "Lidhja e Prizrenit" në Pejë (1977–1979). Nga viti 1979 e deri në pensionimin e tij në vitin 2013, ai punoi si studiues dhe kërkues shkencor në Muzeun e Kosovës. Rezultatet e punës së tij i prezantoi në një sërë simpoziumesh e kongresesh shkencore brenda dhe jashtë vendit. Për kontributin e tij kapital, Ministria e Kulturës, Rinisë dhe Sportit e Kosovës e nderoi post mortem me çmimin vjetor për merita të veçanta "Shtjefën Gjeçovi". Ndërroi jetë në vitin 2017. <ref>{{Cite web |date=2017-09-27 |title=Fatmir Peja, profesionisti që la gjurmë në arkeologjinë e Kosovës |url=https://www.koha.net/kulture/fatmir-peja-profesionisti-qe-la-gjurme-ne-arkeologjine-e-kosoves |access-date=2026-10-02 |website=KOHA.net |language=sq}}</ref> == Kontributi == Veprimtaria shkencore e Fatmir Pejës u zhvillua në tri fusha kryesore: Arkeologji: Karrierën kërkimore e nisi në [[Ulpiana|Ulpianë]] dhe e vazhdoi në [[Vendenisi|Vendenis]], ku gërmimet e tij hodhën bazat e para shkencore mbi rëndësinë e këtij vendbanimi antik. Ai hulumtoi në dhjetëra lokalitete në të gjithë Kosovën, ndërsa kulminacioni i punës së tij lidhet me zbulimin e kompleksit sakral të antikitetit të vonë në [[Kalaja e Harilaqit|Kalanë e Harilaqit]]. Numizmatikë: Duke qenë ndër të paktët specialistë të profilizuar në këtë disiplinë, ai i përkushtoi një pjesë të madhe të karrierës mbledhjes, studimit dhe inventarizimit të monedhave antike, duke mekuar dhe pasuruar fondin numizmatik të Muzeut të Kosovës. Epigrafikë: Peja bëri grumbullimin, sistemimin dhe interpretimin e materialit epigrafik (mbishkrimeve antike) të zbuluar në Kosovë, duke lënë studime referuese për historiografinë dhe epigrafinë rajonale. <ref>{{Cite web |title=Peja, Fatmir - Persée |url=https://www.persee.fr/authority/277985 |access-date=2026-10-02 |website=www.persee.fr |language=en, sq}}</ref> == Publikimet == Fatmir Peja botoi një sërë punimesh shkencore në gjuhën shqipe, angleze, frënge dhe serbo-kroate. Ndër botimet e tij më të rëndësishme përfshihen: * "Trashëgimia etnokulturore dhe historike e Llapit" (1995) – Bashkëautor * "Harta Arkeologjike e Kosovës" (Vol. I, 2006) – Bashkëautor * "Monedhat Antike në Kosovë" (2008) – Monografi (Autor i vetëm) * "Harta Arkeologjike e Kosovës" (Vol. II, 2012) – Bashkëautor * "Kalaja e Harilaqit" (2012) – Bashkëautor * "Katalogu Arkeologjik i Muzeut të Kosovës" (2013) – Bashkëautor == Shih edhe == * [[Arkeologjia e Kosovës]] == Referime == [[Kategoria:Lindje 1948]] [[Kategoria:Njerëz nga Peja]] [[Kategoria:Arkeologë kosovarë]] [[Kategoria:Vdekje 2017]] 0jcvlomotyuxj0rqnrmgvhv8lmk5wtn 3053071 3053068 2026-10-02T16:55:48Z ~2026-53207-37 193792 3053071 wikitext text/x-wiki '''Fatmir Peja''' (1948 – 2017) ishte një nga emrat më të shquar të arkeologjisë, epigrafisë dhe numizmatikës në Kosovë. Përmes veprimtarisë së tij disa-dekadëshe në [[Muzeu i Kosovës|Muzeun e Kosovës]], ai dha një ndihmesë të çmuar në zbulimin, dokumentimin dhe studimin shkencor të trashëgimisë kulturore e historike të trevave kosovare nga antikiteti deri në mesjetën e hershme. <ref>{{Cite journal |last=Hajdari |first=Arben |date=2017 |title=In memoriam Fatmir Peja (1948-2017) |url=https://www.persee.fr/doc/iliri_1727-2548_2017_num_41_1_2540 |journal=Iliria |language=sq |publisher=Persée - Portail des revues scientifiques en SHS |volume=41 |issue=1 |pages=467–468}}</ref> == Biografia == Fatmir Peja lindi në Pejë në vitin 1948, ku kreu shkollimin fillor dhe të mesëm. Studimet e larta për arkeologji i përfundoi në Universitetin e Zarës (Kroaci) në vitin 1978. Karrierën e nisi si mësimdhënës në Gjimnazin e Gjakovës (1976) dhe në shkollën fillore "Lidhja e Prizrenit" në Pejë (1977–1979). Nga viti 1979 e deri në pensionimin e tij në vitin 2013, ai punoi si studiues dhe kërkues shkencor në Muzeun e Kosovës. Rezultatet e punës së tij i prezantoi në një sërë simpoziumesh e kongresesh shkencore brenda dhe jashtë vendit. Për kontributin e tij kapital, Ministria e Kulturës, Rinisë dhe Sportit e Kosovës e nderoi post mortem me çmimin vjetor për merita të veçanta "Shtjefën Gjeçovi". Ndërroi jetë në vitin 2017. <ref>{{Cite web |date=2017-09-27 |title=Fatmir Peja, profesionisti që la gjurmë në arkeologjinë e Kosovës |url=https://www.koha.net/kulture/fatmir-peja-profesionisti-qe-la-gjurme-ne-arkeologjine-e-kosoves |access-date=2026-10-02 |website=KOHA.net |language=sq}}</ref> == Kontributi == Veprimtaria shkencore e Fatmir Pejës u zhvillua në tri fusha kryesore: Arkeologji: Karrierën kërkimore e nisi në [[Ulpiana|Ulpianë]] dhe e vazhdoi në [[Vendenisi|Vendenis]], ku gërmimet e tij hodhën bazat e para shkencore mbi rëndësinë e këtij vendbanimi antik. Ai hulumtoi në dhjetëra lokalitete në të gjithë Kosovën, ndërsa kulminacioni i punës së tij lidhet me zbulimin e kompleksit sakral të antikitetit të vonë në [[Kalaja e Harilaqit|Kalanë e Harilaqit]]. Numizmatikë: Duke qenë ndër të paktët specialistë të profilizuar në këtë disiplinë, ai i përkushtoi një pjesë të madhe të karrierës mbledhjes, studimit dhe inventarizimit të monedhave antike, duke mekuar dhe pasuruar fondin numizmatik të Muzeut të Kosovës. Epigrafikë: Peja bëri grumbullimin, sistemimin dhe interpretimin e materialit epigrafik (mbishkrimeve antike) të zbuluar në Kosovë, duke lënë studime referuese për historiografinë dhe epigrafinë rajonale. <ref>{{Cite web |title=Peja, Fatmir - Persée |url=https://www.persee.fr/authority/277985 |access-date=2026-10-02 |website=www.persee.fr |language=en, sq}}</ref> == Publikimet == Fatmir Peja botoi një sërë punimesh shkencore në gjuhën shqipe, angleze, frënge dhe serbo-kroate. Ndër botimet e tij më të rëndësishme përfshihen: * "Trashëgimia etnokulturore dhe historike e Llapit" (1995) – Bashkëautor * "Harta Arkeologjike e Kosovës" (Vol. I, 2006) – Bashkëautor * "Monedhat Antike në Kosovë" (2008) – Monografi (Autor i vetëm) * "Harta Arkeologjike e Kosovës" (Vol. II, 2012) – Bashkëautor * "Kalaja e Harilaqit" (2012) – Bashkëautor * "Katalogu Arkeologjik i Muzeut të Kosovës" (2013) – Bashkëautor == Shih edhe == * [[Arkeologjia e Kosovës]] == Referime == [[Kategoria:Lindje 1948]] [[Kategoria:Njerëz nga Peja]] [[Kategoria:Arkeologë kosovarë]] [[Kategoria:Absolventë të Universitetit të Zarës]] [[Kategoria:Vdekje 2017]] fhyoscati1ls5itdm56tptxj0wbohwo Diskutim:Arsimi në Kosovë mes dy luftërave botërore 1 407327 3053064 2026-10-02T16:43:47Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3053064 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Arsimi në Kosovë mes dy luftërave botërore]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3053063 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240810143349/https://www.emaze.com/@ATZOLFCT/Arsimi-dhe-kultura-ne-Kosove-mes-dy-LB për lidhjen https://www.emaze.com/@ATZOLFCT/Arsimi-dhe-kultura-ne-Kosove-mes-dy-LB. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 tetor 2026 18:43 (CEST) mciiza7w5gt4i13qg92s6x8ijk8d48s Kategoria:Absolventë të Universitetit të Zarës 14 407328 3053072 2026-10-02T16:58:05Z ~2026-53207-37 193792 kategori e re për absolventët e universitetit 3053072 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Universiteti i Zarës]] Faqet e renditura brenda një kategorie të caktuar renditen automatikisht te ajo pasi vendosni kategorinë e dëshiruar në fund të saj. Mos vendosni faqe këtu me shpresën për t'i renditur brenda kategorisë pasi nuk do të funksionojë. fm2v3rkdvxo7v3sfzpj9uyi422mzbit 3053073 3053072 2026-10-02T16:58:23Z ~2026-53207-37 193792 3053073 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Universiteti i Zarës]] pthg5kngbq8qjes27iz4nppvmd3u9j7 Kategoria:Universiteti i Zarës 14 407329 3053074 2026-10-02T16:59:12Z ~2026-53207-37 193792 Faqe e re: [[Kategoria:Universitete në Kroaci]] Faqet e renditura brenda një kategorie të caktuar renditen automatikisht te ajo pasi vendosni kategorinë e dëshiruar në fund të saj. Mos vendosni faqe këtu me shpresën për t'i renditur brenda kategorisë pasi nuk do të funksionojë. 3053074 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Universitete në Kroaci]] Faqet e renditura brenda një kategorie të caktuar renditen automatikisht te ajo pasi vendosni kategorinë e dëshiruar në fund të saj. Mos vendosni faqe këtu me shpresën për t'i renditur brenda kategorisë pasi nuk do të funksionojë. r993rwos02w7j2464j0aguispudd786 3053075 3053074 2026-10-02T16:59:29Z ~2026-53207-37 193792 3053075 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Universitete në Kroaci]] qrvjmkoyv6b080euffrlfem6zr0zt1s Diskutim:Arti dhe natyra 1 407330 3053079 2026-10-02T17:24:30Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3053079 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Arti dhe natyra]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3053078 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.americanscientist.org/article/art-versus-nature. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 tetor 2026 19:24 (CEST) t8adqsnfnrtwgrdoaebbij6lun9xgn6 Përdoruesi diskutim:~2026-53157-95 3 407331 3053082 2026-10-02T17:28:19Z Automoderatori 187516 Njoftim për kthim automatik te [[Ruzhdi Pulaha]] 3053082 wikitext text/x-wiki == tetor 2026: Automoderatori ktheu ndryshimin tuaj == Përshëndetje! Unë jam [[User:Automoderatori|Automoderatori]], një sistem i automatizuar që përdor një model të të mësuarit automatik për të identifikuar dhe kthyer redaktime mundësisht problematike me qëllim që Wikipedia të mbetet e besueshme dhe e qëndrueshme. Unë ktheva një nga [[Special:Diff/3053081|redaktimet tuaja të fundit]] te [[Ruzhdi Pulaha]]. * Meqë modeli që përdor nuk është i përsosur, ai ndonjëherë kthen dhe redaktime të mira. Nëse mendoni se ndryshimi që bëtë ishte konstruktiv, ju lutemi [//sq.wikipedia.org/wiki/P%C3%ABrdoruesi:Automoderatori/Raportime?action=edit&section=new&nosummary=true&preload=Përdoruesi:Automoderatori/Raportime/Preload&preloadparams%5B%5D=3053080&preloadparams%5B%5D=Ruzhdi_Pulaha raportojeni këtu]. * [[:mw:Moderator Tools/Automoderator|Mësoni më shumë]] rreth programit tim. [[Përdoruesi:Automoderatori|Automoderatori]] ([[Përdoruesi diskutim:Automoderatori|diskutimet]]) 2 tetor 2026 19:28 (CEST) 2mkfl6fd3bh0b8yc9gtublaulkkl3jm Kontrolli civil i ushtrisë 0 407332 3053084 2026-10-02T18:22:11Z Analfabeti 169790 Krijuar nga përkthimi i faqes "[[:en:Special:Redirect/revision/1377553352|Civil control of the military]]" 3053084 wikitext text/x-wiki [[File:050218-N-3333H-011_Admiral_John_B._Nathman,_far_right,_and_Admiral_William_J._Fallon_salute_during_honors_arrival_of_Secretary_of_the_Navy,_Gordon_R._England.jpg|djathtas|parapamje|300x300px| Admirali John B. Nathman (djathtas ekstrem) dhe Admirali William J. Fallon përshëndesin gjatë mbërritjes me nderime të Sekretarit të Marinës Gordon R. England në një ceremoni ndërrimi të komandës në vitin 2005. Një vartës i Sekretarit ''civil'' të Mbrojtjes, Sekretari i Marinës është Kryetari ''civil'' i Departamentit të Marinës, i cili përfshin [[Forca Detare e Shteteve të Bashkuara|Marinën Amerikane]] dhe [[Trupat e Marinës së Shteteve të Bashkuara|Korpusin e Marinës]] .]] '''Kontrolli civil i ushtrisë''' është një doktrinë në [[Shkenca politike|shkencat]] [[Shkenca ushtarake|ushtarake]] dhe politike që ia lë [[Përgjegjësia e komandës|përgjegjësinë]] përfundimtare për vendimmarrjen [[Strategjia ushtarake|strategjike ushtarake]] të një vendi autoritetit civil, në vend të vetë [[Oficeri (forcat e armatosura)|udhëheqjes]] ushtarake . == Përkufizimi == Mbikëqyrja civile mbi ushtritë, e përdorur kryesisht në qeveritë demokratike, ia jep fuqinë për të ndërmarrë veprime ushtarake një udhëheqësi civil ose një agjencie legjislative. Lejimi i komponentit civil të qeverisë për të mbajtur kontrollin mbi ushtrinë ose sigurinë shtetërore tregon një respekt të shëndetshëm për vlerat demokratike dhe qeverisjen e mirë. <ref>{{Cite journal |last=Brinkerhoff |first=Derick W. |last2=Johnson |first2=Ronald W. |last3=Hill |first3=Richard |date=2009 |editor-last=Merrill |editor-first=Susan |title=CIVILIAN CONTROL AND OVERSIGHT |url=https://www.jstor.org/stable/resrep12059.18 |journal=Guide to Rebuilding Governance in Stability Operations: A Role for the Military? |publisher=Center for Strategic and International Studies (CSIS) |pages=49–53 |via=JSTOR}}</ref> Dhënia e pushtetit komponentit civil të qeverisë mbi atë që mund të bëjë ushtria dhe sa para mund të shpenzojë mbron procesin demokratik nga abuzimi. Kombet që mund të arrijnë marrëdhënie legjitime midis dy strukturave shërbejnë për të qenë më efektive dhe për të siguruar llogaridhënie midis qeverisë dhe ushtrisë. <ref name=":0">{{Cite journal |last=Friend |first=Alice Hunt |date=2020 |title=Civilian Protection through Civilian Control: An Overlooked Piece of Security Sector Assistance in the Sahel |url=https://www.jstor.org/stable/resrep27644 |journal=Center for Strategic and International Studies (CSIS) |pages=1–6 |via=JSTOR}}</ref> Siguria mbështetet në kompromisin që të dyja palët bëjnë për nevojat civile dhe të sigurisë, me qëllim gjetjen e marrëveshjes më të mirë. Efektiviteti i këtij lloj marrëveshjeje nuk mbështetet në cilësinë e pajisjeve apo numrin e njerëzve, por në mënyrën se si funksionojnë së bashku të dy sistemet. Një qeveri dhe ushtria duhet të bien dakord që ta kufizojnë ushtrinë në sundimin e ligjit dhe t'i nënshtrohen mbikëqyrjes qeveritare për të bërë të mundur një aparat efektiv sigurie. <ref name=":0" /> Kontrolli civil shpesh shihet si një tipar parakusht i një demokracie liberale të qëndrueshme. Përdorimi i termit në analizat shkencore tenton të ndodhë në kontekstin e një [[Demokracia|demokracie]] të qeverisur nga zyrtarë [[Zgjedhjet|të zgjedhur]], megjithëse nënshtrimi i ushtrisë ndaj kontrollit politik nuk është unik për këto shoqëri dhe vlen edhe për vendet [[Autoritarizmi|autoritare]] . Një shembull është [[Kina]] . [[Mao Ce Duni]] deklaroi se " Parimi ynë është që Partia komandon armën dhe armës nuk duhet t'i lejohet kurrë të komandojë Partinë ", duke reflektuar supremacinë e [[Partia Komuniste e Kinës|Partisë Komuniste Kineze]] mbi [[Ushtria Çlirimtare Popullore|Ushtrinë Çlirimtare Popullore]] . Siç është vënë në dukje nga profesori Richard H. Kohn i Universitetit të Karolinës së Veriut në Chapel Hill, "kontrolli civil nuk është një fakt, por një proces". <ref name="Kohn">{{Cite web |last=Kohn |first=Richard H. |date=1997 |title=An Essay on Civilian Control of the Military |url=https://americandiplomacy.web.unc.edu/1997/03/an-essay-on-civilian-control-of-the-military/ |publisher=American Diplomacy}}</ref> Pavarësisht pohimeve të respektit për vlerat e kontrollit civil, niveli aktual i kontrollit i kërkuar ose i arritur nga udhëheqja civile mund të ndryshojë shumë në praktikë, nga një deklaratë e qëllimeve të gjera të politikës që [[Komandanti|komandantët]] ushtarakë pritet t'i përkthejnë në plane [[Operacioni ushtarak|operative]], deri te përzgjedhja e drejtpërdrejtë e objektivave specifike për sulm nga ana e [[Politikani|politikanëve]] në pushtet. [[Kreu i qeverisë|Udhëheqësit kombëtarë]] me përvojë të kufizuar në çështjet ushtarake shpesh nuk kanë zgjidhje tjetër veçse të mbështeten në këshillat e komandantëve ushtarakë profesionistë të trajnuar në artin dhe [[Shkenca ushtarake|shkencën]] e luftës për të informuar kufijtë e politikës; në raste të tilla, establishmenti ushtarak mund të hyjë në arenën [[Burokracia|burokratike]] për të avokuar pro ose kundër një kursi të caktuar veprimi, duke formësuar procesin e hartimit të politikave dhe duke mjegulluar kontrollin civil. == Arsyetime == Mungesa e kontrollit mbi ushtrinë mund të rezultojë në një [[Shteti i thellë|shtet brenda shtetit]], ndërsa kontrolli i plotë ushtarak i politikës kombëtare quhet [[Diktatura ushtarake|diktaturë ushtarake]] . Një autor, duke parafrazuar shkrimet e [[Samuel Huntington|Samuel P. Huntington]] në ''librin “Ushtari dhe Shteti”'', e ka përmbledhur idealin e kontrollit civil si "Nënshtrimi i duhur i një ushtrie kompetente dhe profesionale ndaj qëllimeve të politikës, siç përcaktohet nga autoriteti civil". <ref name="Taylor">{{Cite thesis |last=Taylor |first=Edward R. |title=Command in the 21st Century: An Introduction to Civil-Military Affairs |date=1998 |degree=[[United States Navy]] [[Postgraduate]] School thesis |publisher=Naval Postgraduate School |url=http://handle.dtic.mil/100.2/ADA346358 |format=[[pdf]]}}</ref> * [[Diktatura]] * [[Shteti i thellë]] * [[Diktatura ushtarake]] [[Kategoria:Shkencë ushtarake]] [[Kategoria:Doktrina ushtarake]] [[Kategoria:Qeveri]] [[Kategoria:E drejta kushtetuese]] [[Kategoria:Llogaridhënie]] to8njrw2qnixc90rz27r5qvrrzpehmc 3053085 3053084 2026-10-02T18:23:04Z Analfabeti 169790 3053085 wikitext text/x-wiki [[File:050218-N-3333H-011_Admiral_John_B._Nathman,_far_right,_and_Admiral_William_J._Fallon_salute_during_honors_arrival_of_Secretary_of_the_Navy,_Gordon_R._England.jpg|djathtas|parapamje|300x300px| Admirali John B. Nathman (djathtas ekstrem) dhe Admirali William J. Fallon përshëndesin gjatë mbërritjes me nderime të Sekretarit të Marinës Gordon R. England në një ceremoni ndërrimi të komandës në vitin 2005. Një vartës i Sekretarit ''civil'' të Mbrojtjes, Sekretari i Marinës është Kryetari ''civil'' i Departamentit të Marinës, i cili përfshin [[Forca Detare e Shteteve të Bashkuara|Marinën Amerikane]] dhe [[Trupat e Marinës së Shteteve të Bashkuara|Korpusin e Marinës]] .]] '''Kontrolli civil i ushtrisë''' është një doktrinë në [[Shkenca politike|shkencat]] [[Shkenca ushtarake|ushtarake]] dhe politike që ia lë [[Përgjegjësia e komandës|përgjegjësinë]] përfundimtare për vendimmarrjen [[Strategjia ushtarake|strategjike ushtarake]] të një vendi autoritetit civil, në vend të vetë [[Oficeri (forcat e armatosura)|udhëheqjes]] ushtarake . == Përkufizimi == Mbikëqyrja civile mbi ushtritë, e përdorur kryesisht në qeveritë demokratike, ia jep fuqinë për të ndërmarrë veprime ushtarake një udhëheqësi civil ose një agjencie legjislative. Lejimi i komponentit civil të qeverisë për të mbajtur kontrollin mbi ushtrinë ose sigurinë shtetërore tregon një respekt të shëndetshëm për vlerat demokratike dhe qeverisjen e mirë. <ref>{{Cite journal |last=Brinkerhoff |first=Derick W. |last2=Johnson |first2=Ronald W. |last3=Hill |first3=Richard |date=2009 |editor-last=Merrill |editor-first=Susan |title=CIVILIAN CONTROL AND OVERSIGHT |url=https://www.jstor.org/stable/resrep12059.18 |journal=Guide to Rebuilding Governance in Stability Operations: A Role for the Military? |publisher=Center for Strategic and International Studies (CSIS) |pages=49–53 |via=JSTOR}}</ref> Dhënia e pushtetit komponentit civil të qeverisë mbi atë që mund të bëjë ushtria dhe sa para mund të shpenzojë mbron procesin demokratik nga abuzimi. Kombet që mund të arrijnë marrëdhënie legjitime midis dy strukturave shërbejnë për të qenë më efektive dhe për të siguruar llogaridhënie midis qeverisë dhe ushtrisë. <ref name=":0">{{Cite journal |last=Friend |first=Alice Hunt |date=2020 |title=Civilian Protection through Civilian Control: An Overlooked Piece of Security Sector Assistance in the Sahel |url=https://www.jstor.org/stable/resrep27644 |journal=Center for Strategic and International Studies (CSIS) |pages=1–6 |via=JSTOR}}</ref> Siguria mbështetet në kompromisin që të dyja palët bëjnë për nevojat civile dhe të sigurisë, me qëllim gjetjen e marrëveshjes më të mirë. Efektiviteti i këtij lloj marrëveshjeje nuk mbështetet në cilësinë e pajisjeve apo numrin e njerëzve, por në mënyrën se si funksionojnë së bashku të dy sistemet. Një qeveri dhe ushtria duhet të bien dakord që ta kufizojnë ushtrinë në sundimin e ligjit dhe t'i nënshtrohen mbikëqyrjes qeveritare për të bërë të mundur një aparat efektiv sigurie. <ref name=":0" /> Kontrolli civil shpesh shihet si një tipar parakusht i një demokracie liberale të qëndrueshme. Përdorimi i termit në analizat shkencore tenton të ndodhë në kontekstin e një [[Demokracia|demokracie]] të qeverisur nga zyrtarë [[Zgjedhjet|të zgjedhur]], megjithëse nënshtrimi i ushtrisë ndaj kontrollit politik nuk është unik për këto shoqëri dhe vlen edhe për vendet [[Autoritarizmi|autoritare]] . Një shembull është [[Kina]] . [[Mao Ce Duni]] deklaroi se " Parimi ynë është që Partia komandon armën dhe armës nuk duhet t'i lejohet kurrë të komandojë Partinë ", duke reflektuar supremacinë e [[Partia Komuniste e Kinës|Partisë Komuniste Kineze]] mbi [[Ushtria Çlirimtare Popullore|Ushtrinë Çlirimtare Popullore]] . Siç është vënë në dukje nga profesori Richard H. Kohn i Universitetit të Karolinës së Veriut në Chapel Hill, "kontrolli civil nuk është një fakt, por një proces". <ref name="Kohn">{{Cite web |last=Kohn |first=Richard H. |date=1997 |title=An Essay on Civilian Control of the Military |url=https://americandiplomacy.web.unc.edu/1997/03/an-essay-on-civilian-control-of-the-military/ |publisher=American Diplomacy}}</ref> Pavarësisht pohimeve të respektit për vlerat e kontrollit civil, niveli aktual i kontrollit i kërkuar ose i arritur nga udhëheqja civile mund të ndryshojë shumë në praktikë, nga një deklaratë e qëllimeve të gjera të politikës që [[Komandanti|komandantët]] ushtarakë pritet t'i përkthejnë në plane [[Operacioni ushtarak|operative]], deri te përzgjedhja e drejtpërdrejtë e objektivave specifike për sulm nga ana e [[Politikani|politikanëve]] në pushtet. [[Kreu i qeverisë|Udhëheqësit kombëtarë]] me përvojë të kufizuar në çështjet ushtarake shpesh nuk kanë zgjidhje tjetër veçse të mbështeten në këshillat e komandantëve ushtarakë profesionistë të trajnuar në artin dhe [[Shkenca ushtarake|shkencën]] e luftës për të informuar kufijtë e politikës; në raste të tilla, establishmenti ushtarak mund të hyjë në arenën [[Burokracia|burokratike]] për të avokuar pro ose kundër një kursi të caktuar veprimi, duke formësuar procesin e hartimit të politikave dhe duke mjegulluar kontrollin civil. Mungesa e kontrollit mbi ushtrinë mund të rezultojë në një [[Shteti i thellë|shtet brenda shtetit]], ndërsa kontrolli i plotë ushtarak i politikës kombëtare quhet [[Diktatura ushtarake|diktaturë ushtarake]] . Një autor, duke parafrazuar shkrimet e [[Samuel Huntington|Samuel P. Huntington]] në ''librin “Ushtari dhe Shteti”'', e ka përmbledhur idealin e kontrollit civil si "Nënshtrimi i duhur i një ushtrie kompetente dhe profesionale ndaj qëllimeve të politikës, siç përcaktohet nga autoriteti civil". <ref name="Taylor">{{Cite thesis |last=Taylor |first=Edward R. |title=Command in the 21st Century: An Introduction to Civil-Military Affairs |date=1998 |degree=[[United States Navy]] [[Postgraduate]] School thesis |publisher=Naval Postgraduate School |url=http://handle.dtic.mil/100.2/ADA346358 |format=[[pdf]]}}</ref> == Shih edhe == * [[Diktatura]] * [[Shteti i thellë]] * [[Diktatura ushtarake]] == Referime == [[Kategoria:Shkencë ushtarake]] [[Kategoria:Doktrina ushtarake]] [[Kategoria:Qeveri]] [[Kategoria:E drejta kushtetuese]] [[Kategoria:Llogaridhënie]] dkm1ziufyquel22t6sb3refk4d2brpk 3053086 3053085 2026-10-02T18:25:03Z Analfabeti 169790 3053086 wikitext text/x-wiki [[File:050218-N-3333H-011_Admiral_John_B._Nathman,_far_right,_and_Admiral_William_J._Fallon_salute_during_honors_arrival_of_Secretary_of_the_Navy,_Gordon_R._England.jpg|djathtas|parapamje|300x300px| Admirali John B. Nathman (djathtas ekstrem) dhe Admirali William J. Fallon përshëndesin gjatë mbërritjes me nderime të Sekretarit të Marinës Gordon R. England në një ceremoni ndërrimi të komandës në vitin 2005. Një vartës i Sekretarit ''civil'' të Mbrojtjes, Sekretari i Marinës është Kryetari ''civil'' i Departamentit të Marinës, i cili përfshin [[Forca Detare e Shteteve të Bashkuara|Marinën Amerikane]] dhe [[Trupat e Marinës së Shteteve të Bashkuara|Korpusin e Marinës]] .]] '''Kontrolli civil i ushtrisë''' është një doktrinë në [[Shkenca politike|shkencat]] [[Shkenca ushtarake|ushtarake]] dhe politike që ia lë [[Përgjegjësia e komandës|përgjegjësinë]] përfundimtare për vendimmarrjen [[Strategjia ushtarake|strategjike ushtarake]] të një vendi autoritetit civil, në vend të vetë [[Oficeri (forcat e armatosura)|udhëheqjes]] ushtarake . == Përkufizimi == Mbikëqyrja civile mbi ushtritë, e përdorur kryesisht në qeveritë demokratike, ia jep fuqinë për të ndërmarrë veprime ushtarake një udhëheqësi civil ose një agjencie legjislative. Lejimi i komponentit civil të qeverisë për të mbajtur kontrollin mbi ushtrinë ose sigurinë shtetërore tregon një respekt të shëndetshëm për vlerat demokratike dhe qeverisjen e mirë. <ref>{{Cite journal |last=Brinkerhoff |first=Derick W. |last2=Johnson |first2=Ronald W. |last3=Hill |first3=Richard |date=2009 |editor-last=Merrill |editor-first=Susan |title=CIVILIAN CONTROL AND OVERSIGHT |url=https://www.jstor.org/stable/resrep12059.18 |journal=Guide to Rebuilding Governance in Stability Operations: A Role for the Military? |publisher=Center for Strategic and International Studies (CSIS) |pages=49–53 |via=JSTOR}}</ref> Dhënia e pushtetit komponentit civil të qeverisë mbi atë që mund të bëjë ushtria dhe sa para mund të shpenzojë mbron procesin demokratik nga abuzimi. Kombet që mund të arrijnë marrëdhënie legjitime midis dy strukturave shërbejnë për të qenë më efektive dhe për të siguruar llogaridhënie midis qeverisë dhe ushtrisë. <ref name=":0">{{Cite journal |last=Friend |first=Alice Hunt |date=2020 |title=Civilian Protection through Civilian Control: An Overlooked Piece of Security Sector Assistance in the Sahel |url=https://www.jstor.org/stable/resrep27644 |journal=Center for Strategic and International Studies (CSIS) |pages=1–6 |via=JSTOR}}</ref> Siguria mbështetet në kompromisin që të dyja palët bëjnë për nevojat civile dhe të sigurisë, me qëllim gjetjen e marrëveshjes më të mirë. Efektiviteti i këtij lloj marrëveshjeje nuk mbështetet në cilësinë e pajisjeve apo numrin e njerëzve, por në mënyrën se si funksionojnë së bashku të dy sistemet. Një qeveri dhe ushtria duhet të bien dakord që ta kufizojnë ushtrinë në sundimin e ligjit dhe t'i nënshtrohen mbikëqyrjes qeveritare për të bërë të mundur një aparat efektiv sigurie. <ref name=":0" /> Kontrolli civil shpesh shihet si një tipar parakusht i një demokracie liberale të qëndrueshme. Përdorimi i termit në analizat shkencore tenton të ndodhë në kontekstin e një [[Demokracia|demokracie]] të qeverisur nga zyrtarë [[Zgjedhjet|të zgjedhur]], megjithëse nënshtrimi i ushtrisë ndaj kontrollit politik nuk është unik për këto shoqëri dhe vlen edhe për vendet [[Autoritarizmi|autoritare]] . Një shembull është [[Kina]] . [[Mao Ce Duni]] deklaroi se " Parimi ynë është që Partia komandon armën dhe armës nuk duhet t'i lejohet kurrë të komandojë Partinë ", duke reflektuar supremacinë e [[Partia Komuniste e Kinës|Partisë Komuniste Kineze]] mbi [[Ushtria Çlirimtare Popullore|Ushtrinë Çlirimtare Popullore]] . Siç është vënë në dukje nga profesori Richard H. Kohn i Universitetit të Karolinës së Veriut në Chapel Hill, "kontrolli civil nuk është një fakt, por një proces". <ref name="Kohn">{{Cite web |last=Kohn |first=Richard H. |date=1997 |title=An Essay on Civilian Control of the Military |url=https://americandiplomacy.web.unc.edu/1997/03/an-essay-on-civilian-control-of-the-military/ |publisher=American Diplomacy}}</ref> Pavarësisht pohimeve të respektit për vlerat e kontrollit civil, niveli aktual i kontrollit i kërkuar ose i arritur nga udhëheqja civile mund të ndryshojë shumë në praktikë, nga një deklaratë e qëllimeve të gjera të politikës që [[Komandanti|komandantët]] ushtarakë pritet t'i përkthejnë në plane [[Operacioni ushtarak|operative]], deri te përzgjedhja e drejtpërdrejtë e objektivave specifike për sulm nga ana e [[Politikani|politikanëve]] në pushtet. [[Kreu i qeverisë|Udhëheqësit kombëtarë]] me përvojë të kufizuar në çështjet ushtarake shpesh nuk kanë zgjidhje tjetër veçse të mbështeten në këshillat e komandantëve ushtarakë profesionistë të trajnuar në artin dhe [[Shkenca ushtarake|shkencën]] e luftës për të informuar kufijtë e politikës; në raste të tilla, establishmenti ushtarak mund të hyjë në arenën [[Burokracia|burokratike]] për të avokuar pro ose kundër një kursi të caktuar veprimi, duke formësuar procesin e hartimit të politikave dhe duke mjegulluar kontrollin civil. Mungesa e kontrollit mbi ushtrinë mund të rezultojë në një [[Shteti i thellë|shtet brenda shtetit]], ndërsa kontrolli i plotë ushtarak i politikës kombëtare quhet [[Diktatura ushtarake|diktaturë ushtarake]] . Një autor, duke parafrazuar shkrimet e [[Samuel Huntington|Samuel P. Huntington]] në ''librin “Ushtari dhe Shteti”'', e ka përmbledhur idealin e kontrollit civil si "Nënshtrimi i duhur i një ushtrie kompetente dhe profesionale ndaj qëllimeve të politikës, siç përcaktohet nga autoriteti civil". <ref name="Taylor">{{Cite thesis |last=Taylor |first=Edward R. |title=Command in the 21st Century: An Introduction to Civil-Military Affairs |date=1998 |degree=[[United States Navy]] [[Postgraduate]] School thesis |publisher=Naval Postgraduate School |url=http://handle.dtic.mil/100.2/ADA346358 |format=[[pdf]]}}</ref> == Shih edhe == * [[Diktatura]] * [[Shteti i thellë]] * [[Diktatura ushtarake]] == Literatura == * [[Carl von Clausewitz|von Clausewitz, Carl]]. ''[[On War]]'' – Volume One **1832 [[German language]] edition available on the internet at the [https://web.archive.org/web/20171020092812/http://www.clausewitz.com/CWZHOME/VomKriege/VKTOC.htm Clausewitz Homepage] **1874 English language translation by Colonel J.J. Granham [https://www.gutenberg.org/ebooks/1946 downloadable here] from [[Project Gutenberg]]. **1982 Penguin Classics paperback version, {{ISBN|0-14-044427-0}}. * {{cite book |last1=Desch |first1=Michael C. |title=Civilian Control of the Military: The Changing Security Environment |date=2001 |publisher=[[Johns Hopkins University]] Press |location=Baltimore |isbn=0-8018-6059-8}} * {{cite book |last1=Feaver |first1=Peter D. |title=Armed Servants: Agency, Oversight, and Civil-Military Relations |date=2005 |publisher=[[Harvard University]] Press |location=Cambridge, Mass. |isbn=0-674-01761-7}} * {{cite book |last1=Finer |first1=Samel E. |title=The Man on Horseback: The Role of the Military in Politics |date=2002 |publisher=Transaction Publishers |location=New Brunswick, N.J. |isbn=0-7658-0922-2}} * {{cite book |last1=Huntington |first1=Samuel P. |author1-link=Samuel P. Huntington |title=Soldier and the State: The Theory and Politics of [[Civil-Military Relations]] |date=1957 |publisher=Belknap Press |location=Cambridge |isbn=0-674-81736-2 |edition=1981}} * {{cite journal |last1=Levy |first1=Yagil |title=A Revised Model of Civilian Control of the Military: The Interaction between the Republican Exchange and the Control Exchange |journal= [[Armed Forces & Society]] |date=2012-10-01 |volume=38 |issue=4 |pages=529–556 |doi=10.1177/0095327X12439384 |s2cid=146975247 |url=http://afs.sagepub.com/content/38/4/529.abstract |access-date= |language=en |issn=0095-327X|url-access=subscription }} * {{cite book |last1=Janowitz |first1=Morris |author1-link=Morris Janowitz |title=The Professional Soldier |date=1964 |publisher=Free Press |isbn=0-02-916180-0}} == Referime == [[Kategoria:Shkencë ushtarake]] [[Kategoria:Doktrina ushtarake]] [[Kategoria:Qeveri]] [[Kategoria:E drejta kushtetuese]] [[Kategoria:Llogaridhënie]] rmd8gw959py8ijwjogwnbbzd57zzsis 3053087 3053086 2026-10-02T18:26:34Z Analfabeti 169790 /* Literatura */ 3053087 wikitext text/x-wiki [[File:050218-N-3333H-011_Admiral_John_B._Nathman,_far_right,_and_Admiral_William_J._Fallon_salute_during_honors_arrival_of_Secretary_of_the_Navy,_Gordon_R._England.jpg|djathtas|parapamje|300x300px| Admirali John B. Nathman (djathtas ekstrem) dhe Admirali William J. Fallon përshëndesin gjatë mbërritjes me nderime të Sekretarit të Marinës Gordon R. England në një ceremoni ndërrimi të komandës në vitin 2005. Një vartës i Sekretarit ''civil'' të Mbrojtjes, Sekretari i Marinës është Kryetari ''civil'' i Departamentit të Marinës, i cili përfshin [[Forca Detare e Shteteve të Bashkuara|Marinën Amerikane]] dhe [[Trupat e Marinës së Shteteve të Bashkuara|Korpusin e Marinës]] .]] '''Kontrolli civil i ushtrisë''' është një doktrinë në [[Shkenca politike|shkencat]] [[Shkenca ushtarake|ushtarake]] dhe politike që ia lë [[Përgjegjësia e komandës|përgjegjësinë]] përfundimtare për vendimmarrjen [[Strategjia ushtarake|strategjike ushtarake]] të një vendi autoritetit civil, në vend të vetë [[Oficeri (forcat e armatosura)|udhëheqjes]] ushtarake . == Përkufizimi == Mbikëqyrja civile mbi ushtritë, e përdorur kryesisht në qeveritë demokratike, ia jep fuqinë për të ndërmarrë veprime ushtarake një udhëheqësi civil ose një agjencie legjislative. Lejimi i komponentit civil të qeverisë për të mbajtur kontrollin mbi ushtrinë ose sigurinë shtetërore tregon një respekt të shëndetshëm për vlerat demokratike dhe qeverisjen e mirë. <ref>{{Cite journal |last=Brinkerhoff |first=Derick W. |last2=Johnson |first2=Ronald W. |last3=Hill |first3=Richard |date=2009 |editor-last=Merrill |editor-first=Susan |title=CIVILIAN CONTROL AND OVERSIGHT |url=https://www.jstor.org/stable/resrep12059.18 |journal=Guide to Rebuilding Governance in Stability Operations: A Role for the Military? |publisher=Center for Strategic and International Studies (CSIS) |pages=49–53 |via=JSTOR}}</ref> Dhënia e pushtetit komponentit civil të qeverisë mbi atë që mund të bëjë ushtria dhe sa para mund të shpenzojë mbron procesin demokratik nga abuzimi. Kombet që mund të arrijnë marrëdhënie legjitime midis dy strukturave shërbejnë për të qenë më efektive dhe për të siguruar llogaridhënie midis qeverisë dhe ushtrisë. <ref name=":0">{{Cite journal |last=Friend |first=Alice Hunt |date=2020 |title=Civilian Protection through Civilian Control: An Overlooked Piece of Security Sector Assistance in the Sahel |url=https://www.jstor.org/stable/resrep27644 |journal=Center for Strategic and International Studies (CSIS) |pages=1–6 |via=JSTOR}}</ref> Siguria mbështetet në kompromisin që të dyja palët bëjnë për nevojat civile dhe të sigurisë, me qëllim gjetjen e marrëveshjes më të mirë. Efektiviteti i këtij lloj marrëveshjeje nuk mbështetet në cilësinë e pajisjeve apo numrin e njerëzve, por në mënyrën se si funksionojnë së bashku të dy sistemet. Një qeveri dhe ushtria duhet të bien dakord që ta kufizojnë ushtrinë në sundimin e ligjit dhe t'i nënshtrohen mbikëqyrjes qeveritare për të bërë të mundur një aparat efektiv sigurie. <ref name=":0" /> Kontrolli civil shpesh shihet si një tipar parakusht i një demokracie liberale të qëndrueshme. Përdorimi i termit në analizat shkencore tenton të ndodhë në kontekstin e një [[Demokracia|demokracie]] të qeverisur nga zyrtarë [[Zgjedhjet|të zgjedhur]], megjithëse nënshtrimi i ushtrisë ndaj kontrollit politik nuk është unik për këto shoqëri dhe vlen edhe për vendet [[Autoritarizmi|autoritare]] . Një shembull është [[Kina]] . [[Mao Ce Duni]] deklaroi se " Parimi ynë është që Partia komandon armën dhe armës nuk duhet t'i lejohet kurrë të komandojë Partinë ", duke reflektuar supremacinë e [[Partia Komuniste e Kinës|Partisë Komuniste Kineze]] mbi [[Ushtria Çlirimtare Popullore|Ushtrinë Çlirimtare Popullore]] . Siç është vënë në dukje nga profesori Richard H. Kohn i Universitetit të Karolinës së Veriut në Chapel Hill, "kontrolli civil nuk është një fakt, por një proces". <ref name="Kohn">{{Cite web |last=Kohn |first=Richard H. |date=1997 |title=An Essay on Civilian Control of the Military |url=https://americandiplomacy.web.unc.edu/1997/03/an-essay-on-civilian-control-of-the-military/ |publisher=American Diplomacy}}</ref> Pavarësisht pohimeve të respektit për vlerat e kontrollit civil, niveli aktual i kontrollit i kërkuar ose i arritur nga udhëheqja civile mund të ndryshojë shumë në praktikë, nga një deklaratë e qëllimeve të gjera të politikës që [[Komandanti|komandantët]] ushtarakë pritet t'i përkthejnë në plane [[Operacioni ushtarak|operative]], deri te përzgjedhja e drejtpërdrejtë e objektivave specifike për sulm nga ana e [[Politikani|politikanëve]] në pushtet. [[Kreu i qeverisë|Udhëheqësit kombëtarë]] me përvojë të kufizuar në çështjet ushtarake shpesh nuk kanë zgjidhje tjetër veçse të mbështeten në këshillat e komandantëve ushtarakë profesionistë të trajnuar në artin dhe [[Shkenca ushtarake|shkencën]] e luftës për të informuar kufijtë e politikës; në raste të tilla, establishmenti ushtarak mund të hyjë në arenën [[Burokracia|burokratike]] për të avokuar pro ose kundër një kursi të caktuar veprimi, duke formësuar procesin e hartimit të politikave dhe duke mjegulluar kontrollin civil. Mungesa e kontrollit mbi ushtrinë mund të rezultojë në një [[Shteti i thellë|shtet brenda shtetit]], ndërsa kontrolli i plotë ushtarak i politikës kombëtare quhet [[Diktatura ushtarake|diktaturë ushtarake]] . Një autor, duke parafrazuar shkrimet e [[Samuel Huntington|Samuel P. Huntington]] në ''librin “Ushtari dhe Shteti”'', e ka përmbledhur idealin e kontrollit civil si "Nënshtrimi i duhur i një ushtrie kompetente dhe profesionale ndaj qëllimeve të politikës, siç përcaktohet nga autoriteti civil". <ref name="Taylor">{{Cite thesis |last=Taylor |first=Edward R. |title=Command in the 21st Century: An Introduction to Civil-Military Affairs |date=1998 |degree=[[United States Navy]] [[Postgraduate]] School thesis |publisher=Naval Postgraduate School |url=http://handle.dtic.mil/100.2/ADA346358 |format=[[pdf]]}}</ref> == Shih edhe == * [[Diktatura]] * [[Shteti i thellë]] * [[Diktatura ushtarake]] == Literatura == * {{cite book |last1=Desch |first1=Michael C. |title=Civilian Control of the Military: The Changing Security Environment |date=2001 |publisher=[[Johns Hopkins University]] Press |location=Baltimore |isbn=0-8018-6059-8}} * {{cite book |last1=Feaver |first1=Peter D. |title=Armed Servants: Agency, Oversight, and Civil-Military Relations |date=2005 |publisher=[[Harvard University]] Press |location=Cambridge, Mass. |isbn=0-674-01761-7}} * {{cite book |last1=Finer |first1=Samel E. |title=The Man on Horseback: The Role of the Military in Politics |date=2002 |publisher=Transaction Publishers |location=New Brunswick, N.J. |isbn=0-7658-0922-2}} * {{cite book |last1=Huntington |first1=Samuel P. |author1-link=Samuel P. Huntington |title=Soldier and the State: The Theory and Politics of [[Civil-Military Relations]] |date=1957 |publisher=Belknap Press |location=Cambridge |isbn=0-674-81736-2 |edition=1981}} * {{cite journal |last1=Levy |first1=Yagil |title=A Revised Model of Civilian Control of the Military: The Interaction between the Republican Exchange and the Control Exchange |journal= [[Armed Forces & Society]] |date=2012-10-01 |volume=38 |issue=4 |pages=529–556 |doi=10.1177/0095327X12439384 |s2cid=146975247 |url=http://afs.sagepub.com/content/38/4/529.abstract |access-date= |language=en |issn=0095-327X|url-access=subscription }} * {{cite book |last1=Janowitz |first1=Morris |author1-link=Morris Janowitz |title=The Professional Soldier |date=1964 |publisher=Free Press |isbn=0-02-916180-0}} == Referime == [[Kategoria:Shkencë ushtarake]] [[Kategoria:Doktrina ushtarake]] [[Kategoria:Qeveri]] [[Kategoria:E drejta kushtetuese]] [[Kategoria:Llogaridhënie]] iw8oabv946iybdvuw1eryu4z3snir8i Partia Parlamentare e Kosovës 0 407333 3053094 2026-10-02T19:53:29Z Edukatori 112234 Krijuar nga përkthimi i faqes "[[:en:Special:Redirect/revision/1343302286|Parliamentary Party of Kosovo]]" 3053094 wikitext text/x-wiki '''Partia Parlamentare e Kosovës''' (PPK) është një [[Partitë politike|parti politike]] në [[Kosova|Republikën e Kosovës]] . Ajo drejtohet nga ish-kryeministri [[Bajram Kosumi]] . Është një nga partitë më të vjetra në Kosovë. Partia u themelua në vitin 1990, nga Parlamenti Rinor i Kosovës nga [[Veton Surroi]], i cili më vonë u largua nga partia dhe formoi [[Partia Reformiste ORA|Partinë Reformiste ORA]] . PPK-ja ka një histori të gjatë si parti opozitare dhe një parti e dytë, larg [[Lidhja Demokratike e Kosovës|Lidhjes Demokratike të Kosovës, parti]] në pushtet nën [[Republika e Parë e Kosovës|Republikën e Kosovës (1990-2000)]] . Nga viti 1996 deri në vitin 1998, partia u drejtua nga aktivisti i të drejtave të njeriut [[Adem Demaçi]] . Në [[Zgjedhjet kuvendore në Kosovë|zgjedhjet]] e fundit [[Legjislatura|legjislative]], më 24 tetor 2004, partia ishte pjesë e [[Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës|Aleancës për Ardhmërinë e Kosovës]] . Çështja kryesore politike e partisë ka qenë gjithmonë pavarësia e plotë e Kosovës. Më vonë, një pjesë e madhe e anëtarësisë dhe strukturave të saj u integruan në subjekte të tjera politike, si Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës (AAK) dhe Partia Demokratike e Kosovës (PDK). == Shih edhe == * [[Politika e Kosovës]] == Referime == [[Kategoria:Parti politike në Kosovë]] [[Kategoria:Artikull me përshkrim të shkurtër]] [[Kategoria:Parti socialdemokrate në Kosovë]] [[Kategoria:Parti liberale në Kosovë]] [[Kategoria:Themelime më 1990 në Kosovë]] [[Kategoria:Partitë e qendrës në Kosovë]] g6u9zodg25xl2brkqhwj193001zze3g 3053106 3053094 2026-10-02T20:08:35Z Edukatori 112234 removed [[Category:Themelime më 1990 në Kosovë]]; added [[Category:Themelime në Kosovë në 1990]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3053106 wikitext text/x-wiki '''Partia Parlamentare e Kosovës''' (PPK) është një [[Partitë politike|parti politike]] në [[Kosova|Republikën e Kosovës]] . Ajo drejtohet nga ish-kryeministri [[Bajram Kosumi]] . Është një nga partitë më të vjetra në Kosovë. Partia u themelua në vitin 1990, nga Parlamenti Rinor i Kosovës nga [[Veton Surroi]], i cili më vonë u largua nga partia dhe formoi [[Partia Reformiste ORA|Partinë Reformiste ORA]] . PPK-ja ka një histori të gjatë si parti opozitare dhe një parti e dytë, larg [[Lidhja Demokratike e Kosovës|Lidhjes Demokratike të Kosovës, parti]] në pushtet nën [[Republika e Parë e Kosovës|Republikën e Kosovës (1990-2000)]] . Nga viti 1996 deri në vitin 1998, partia u drejtua nga aktivisti i të drejtave të njeriut [[Adem Demaçi]] . Në [[Zgjedhjet kuvendore në Kosovë|zgjedhjet]] e fundit [[Legjislatura|legjislative]], më 24 tetor 2004, partia ishte pjesë e [[Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës|Aleancës për Ardhmërinë e Kosovës]] . Çështja kryesore politike e partisë ka qenë gjithmonë pavarësia e plotë e Kosovës. Më vonë, një pjesë e madhe e anëtarësisë dhe strukturave të saj u integruan në subjekte të tjera politike, si Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës (AAK) dhe Partia Demokratike e Kosovës (PDK). == Shih edhe == * [[Politika e Kosovës]] == Referime == [[Kategoria:Parti politike në Kosovë]] [[Kategoria:Artikull me përshkrim të shkurtër]] [[Kategoria:Parti socialdemokrate në Kosovë]] [[Kategoria:Parti liberale në Kosovë]] [[Kategoria:Themelime në Kosovë në 1990]] [[Kategoria:Partitë e qendrës në Kosovë]] mbwxzripdx3tuqtt7jjs2ov40sz34fg Kategoria:Themelime më 1990 në Kosovë 14 407334 3053095 2026-10-02T19:54:15Z Edukatori 112234 Faqe e re: [[Kategoria:Themelime në Kosovë]] 3053095 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Themelime në Kosovë]] lkqz47f9gngqz7crvcbyz1rb79z113o 3053096 3053095 2026-10-02T19:55:22Z Edukatori 112234 added [[Category:1990 në Kosovë]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3053096 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Themelime në Kosovë]] [[Kategoria:1990 në Kosovë]] b3y10wthv1cfzc6d5z6ops5koa4bysx 3053102 3053096 2026-10-02T20:04:28Z Edukatori 112234 removed [[Category:Themelime në Kosovë]]; added [[Category:Themelime në Kosovë sipas vitit]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3053102 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Themelime në Kosovë sipas vitit]] [[Kategoria:1990 në Kosovë]] ki6lbro7v1bijclxjy1kvwgd4jwpkud 3053105 3053102 2026-10-02T20:08:20Z Edukatori 112234 Faqja u ridrejtua te [[Kategoria:Themelime në Kosovë në 1990]] 3053105 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Kategoria:Themelime në Kosovë në 1990]] 23aa4y4uh8vqw3p87s01thjrrnlqc1r Kategoria:1990 në Kosovë 14 407335 3053097 2026-10-02T19:56:08Z Edukatori 112234 Faqe e re: [[Kategoria:Vitet 1990 në Kosovë]] 3053097 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Vitet 1990 në Kosovë]] gfpqiv0l55dncz93w0p4po89ihwvdqj Kategoria:Partitë e qendrës në Kosovë 14 407336 3053098 2026-10-02T19:58:20Z Edukatori 112234 Faqe e re: [[Kategoria:Parti politike në Kosovë]] 3053098 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Parti politike në Kosovë]] owpvf9p0qhkq940ehi8q1k8xqlxg7ty Kategoria:Parti liberale në Kosovë 14 407337 3053099 2026-10-02T19:59:42Z Edukatori 112234 Faqe e re: [[Kategoria:Parti politike në Kosovë]] 3053099 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Parti politike në Kosovë]] owpvf9p0qhkq940ehi8q1k8xqlxg7ty Kategoria:Parti socialdemokrate në Kosovë 14 407338 3053100 2026-10-02T20:01:44Z Edukatori 112234 Faqe e re: [[Kategoria:Parti socialiste në Kosovë]] 3053100 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Parti socialiste në Kosovë]] 9dcldqnva1bxjw2k4x4stftqfa9yk2l Kategoria:Themelime në Kosovë në 2013 14 407339 3053101 2026-10-02T20:03:19Z Edukatori 112234 Faqe e re: [[Kategoria:Themelime në Kosovë]] 3053101 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Themelime në Kosovë]] lkqz47f9gngqz7crvcbyz1rb79z113o 3053103 3053101 2026-10-02T20:04:44Z Edukatori 112234 removed [[Category:Themelime në Kosovë]]; added [[Category:Themelime në Kosovë sipas vitit]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3053103 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Themelime në Kosovë sipas vitit]] ce5v8ulkq97rj9k9w34yfe5gesj5x6q Salla e sporteve "1 Tetori" 0 407340 3053107 2026-10-02T20:11:33Z Edukatori 112234 Faqe e re: '''Salla e Sporteve "1 Tetori"''' është një kompleks publik multifunksional që gjendet në Prishtinë, në afërsi të kampusit universitar dhe lagjes Bregu i Diellit. Qendra shërben si një nga hapësirat kryesore në kryeqytet për zhvillimin e veprimtarive sportive, kulturore dhe ngjarjeve me interes shoqëror. 3053107 wikitext text/x-wiki '''Salla e Sporteve "1 Tetori"''' është një kompleks publik multifunksional që gjendet në Prishtinë, në afërsi të kampusit universitar dhe lagjes Bregu i Diellit. Qendra shërben si një nga hapësirat kryesore në kryeqytet për zhvillimin e veprimtarive sportive, kulturore dhe ngjarjeve me interes shoqëror. o9y7xwnix4t49kw4se0kzvau8bg3z9d 3053108 3053107 2026-10-02T20:12:32Z Edukatori 112234 3053108 wikitext text/x-wiki '''Salla e Sporteve "1 Tetori"''' është një kompleks publik multifunksional që gjendet në Prishtinë, në afërsi të kampusit universitar dhe lagjes Bregu i Diellit. Qendra shërben si një nga hapësirat kryesore në kryeqytet për zhvillimin e veprimtarive sportive, kulturore dhe ngjarjeve me interes shoqëror. Emërtimi i sallës lidhet drejtpërdrejt me datën 1 tetor 1997, ditën kur Unioni i Pavarur i Studentëve të Universitetit të Prishtinës organizoi protestat masive paqësore kundër largimit të studentëve shqiptarë nga objektet universitare. Vendosja e këtij emri përfaqëson një akt simbolic për të treguar rolin e lëvizjes studentore në historinë bashkëkohore të Kosovës. kxtgldmgxl5990zti38dm8chx2vuelp 3053109 3053108 2026-10-02T20:13:39Z Edukatori 112234 3053109 wikitext text/x-wiki '''Salla e Sporteve "1 Tetori"''' është një kompleks publik multifunksional që gjendet në Prishtinë, në afërsi të kampusit universitar dhe lagjes Bregu i Diellit. Qendra shërben si një nga hapësirat kryesore në kryeqytet për zhvillimin e veprimtarive sportive, kulturore dhe ngjarjeve me interes shoqëror. Emërtimi i sallës lidhet drejtpërdrejt me datën 1 tetor 1997, ditën kur Unioni i Pavarur i Studentëve të Universitetit të Prishtinës organizoi protestat masive paqësore kundër largimit të studentëve shqiptarë nga objektet universitare. Vendosja e këtij emri përfaqëson një akt simbolic për të treguar rolin e lëvizjes studentore në historinë bashkëkohore të Kosovës. <ref>{{Cite web |title=Salla e Sporteve “1 Tetori” |url=https://oralhistorykosovo.org/sq/points_of_interests/october-1-sports-hall-2/ |access-date=2026-10-02 |website=Oral History Kosovo |language=sq}}</ref> qr9vhs5muyimcfgzelqxklps6hbf74r 3053110 3053109 2026-10-02T20:17:05Z Edukatori 112234 3053110 wikitext text/x-wiki '''Salla e Sporteve "1 Tetori"''' është një kompleks publik multifunksional që gjendet në Prishtinë, në afërsi të kampusit universitar dhe lagjes Bregu i Diellit. Qendra shërben si një nga hapësirat kryesore në kryeqytet për zhvillimin e veprimtarive sportive, kulturore dhe ngjarjeve me interes shoqëror. Emërtimi i sallës lidhet drejtpërdrejt me datën 1 tetor 1997, ditën kur Unioni i Pavarur i Studentëve të Universitetit të Prishtinës organizoi protestat masive paqësore kundër largimit të studentëve shqiptarë nga objektet universitare. Vendosja e këtij emri përfaqëson një akt simbolic për të treguar rolin e lëvizjes studentore në historinë bashkëkohore të Kosovës. <ref>{{Cite web |title=Salla e Sporteve “1 Tetori” |url=https://oralhistorykosovo.org/sq/points_of_interests/october-1-sports-hall-2/ |access-date=2026-10-02 |website=Oral History Kosovo |language=sq}}</ref> Infrastruktura e sallës është e dizajnuar për të pritur gara të ndryshme sportive në ambiente të mbyllura, duke përfshirë basketbollin, hendbollin, volejbollin dhe artet marciale, si dhe për të shërbyer si bazë stërvitore për klube vendore e ekipe universitare. Përveç veprimtarive sportive, hapësira përdoret rregullisht për organizimin e panaireve, koncerteve, tubimeve akademike dhe manifestimeve festive.<ref>{{Cite web |last=H.S |date=2019-11-16 |title=Salla 1 Tetori nga dhjetori bëhet me ngrohje (VIDEO) |url=https://klankosova.tv/salla-1-tetori-nga-dhjetori-behet-me-ngrohje-video |access-date=2026-10-02 |website=Klan Kosova |language=sq}}</ref> == Referime == kg02t9b0w0i5c5n42p89s3b0zy5j7k9 3053112 3053110 2026-10-02T20:41:46Z Edukatori 112234 added [[Category:Ndërtesa dhe struktura në Prishtinë]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3053112 wikitext text/x-wiki '''Salla e Sporteve "1 Tetori"''' është një kompleks publik multifunksional që gjendet në Prishtinë, në afërsi të kampusit universitar dhe lagjes Bregu i Diellit. Qendra shërben si një nga hapësirat kryesore në kryeqytet për zhvillimin e veprimtarive sportive, kulturore dhe ngjarjeve me interes shoqëror. Emërtimi i sallës lidhet drejtpërdrejt me datën 1 tetor 1997, ditën kur Unioni i Pavarur i Studentëve të Universitetit të Prishtinës organizoi protestat masive paqësore kundër largimit të studentëve shqiptarë nga objektet universitare. Vendosja e këtij emri përfaqëson një akt simbolic për të treguar rolin e lëvizjes studentore në historinë bashkëkohore të Kosovës. <ref>{{Cite web |title=Salla e Sporteve “1 Tetori” |url=https://oralhistorykosovo.org/sq/points_of_interests/october-1-sports-hall-2/ |access-date=2026-10-02 |website=Oral History Kosovo |language=sq}}</ref> Infrastruktura e sallës është e dizajnuar për të pritur gara të ndryshme sportive në ambiente të mbyllura, duke përfshirë basketbollin, hendbollin, volejbollin dhe artet marciale, si dhe për të shërbyer si bazë stërvitore për klube vendore e ekipe universitare. Përveç veprimtarive sportive, hapësira përdoret rregullisht për organizimin e panaireve, koncerteve, tubimeve akademike dhe manifestimeve festive.<ref>{{Cite web |last=H.S |date=2019-11-16 |title=Salla 1 Tetori nga dhjetori bëhet me ngrohje (VIDEO) |url=https://klankosova.tv/salla-1-tetori-nga-dhjetori-behet-me-ngrohje-video |access-date=2026-10-02 |website=Klan Kosova |language=sq}}</ref> == Referime == [[Kategoria:Ndërtesa dhe struktura në Prishtinë]] tqcoer1ptcurxhi839jovw59bhe7ucs 3053113 3053112 2026-10-02T20:42:04Z Edukatori 112234 added [[Category:Sporti në Prishtinë]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3053113 wikitext text/x-wiki '''Salla e Sporteve "1 Tetori"''' është një kompleks publik multifunksional që gjendet në Prishtinë, në afërsi të kampusit universitar dhe lagjes Bregu i Diellit. Qendra shërben si një nga hapësirat kryesore në kryeqytet për zhvillimin e veprimtarive sportive, kulturore dhe ngjarjeve me interes shoqëror. Emërtimi i sallës lidhet drejtpërdrejt me datën 1 tetor 1997, ditën kur Unioni i Pavarur i Studentëve të Universitetit të Prishtinës organizoi protestat masive paqësore kundër largimit të studentëve shqiptarë nga objektet universitare. Vendosja e këtij emri përfaqëson një akt simbolic për të treguar rolin e lëvizjes studentore në historinë bashkëkohore të Kosovës. <ref>{{Cite web |title=Salla e Sporteve “1 Tetori” |url=https://oralhistorykosovo.org/sq/points_of_interests/october-1-sports-hall-2/ |access-date=2026-10-02 |website=Oral History Kosovo |language=sq}}</ref> Infrastruktura e sallës është e dizajnuar për të pritur gara të ndryshme sportive në ambiente të mbyllura, duke përfshirë basketbollin, hendbollin, volejbollin dhe artet marciale, si dhe për të shërbyer si bazë stërvitore për klube vendore e ekipe universitare. Përveç veprimtarive sportive, hapësira përdoret rregullisht për organizimin e panaireve, koncerteve, tubimeve akademike dhe manifestimeve festive.<ref>{{Cite web |last=H.S |date=2019-11-16 |title=Salla 1 Tetori nga dhjetori bëhet me ngrohje (VIDEO) |url=https://klankosova.tv/salla-1-tetori-nga-dhjetori-behet-me-ngrohje-video |access-date=2026-10-02 |website=Klan Kosova |language=sq}}</ref> == Referime == [[Kategoria:Ndërtesa dhe struktura në Prishtinë]] [[Kategoria:Sporti në Prishtinë]] fotkeqvedy3bwz1xhqau0welonksw7n 3053114 3053113 2026-10-02T20:44:08Z Edukatori 112234 added [[Category:Objekte sportive në Kosovë]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3053114 wikitext text/x-wiki '''Salla e Sporteve "1 Tetori"''' është një kompleks publik multifunksional që gjendet në Prishtinë, në afërsi të kampusit universitar dhe lagjes Bregu i Diellit. Qendra shërben si një nga hapësirat kryesore në kryeqytet për zhvillimin e veprimtarive sportive, kulturore dhe ngjarjeve me interes shoqëror. Emërtimi i sallës lidhet drejtpërdrejt me datën 1 tetor 1997, ditën kur Unioni i Pavarur i Studentëve të Universitetit të Prishtinës organizoi protestat masive paqësore kundër largimit të studentëve shqiptarë nga objektet universitare. Vendosja e këtij emri përfaqëson një akt simbolic për të treguar rolin e lëvizjes studentore në historinë bashkëkohore të Kosovës. <ref>{{Cite web |title=Salla e Sporteve “1 Tetori” |url=https://oralhistorykosovo.org/sq/points_of_interests/october-1-sports-hall-2/ |access-date=2026-10-02 |website=Oral History Kosovo |language=sq}}</ref> Infrastruktura e sallës është e dizajnuar për të pritur gara të ndryshme sportive në ambiente të mbyllura, duke përfshirë basketbollin, hendbollin, volejbollin dhe artet marciale, si dhe për të shërbyer si bazë stërvitore për klube vendore e ekipe universitare. Përveç veprimtarive sportive, hapësira përdoret rregullisht për organizimin e panaireve, koncerteve, tubimeve akademike dhe manifestimeve festive.<ref>{{Cite web |last=H.S |date=2019-11-16 |title=Salla 1 Tetori nga dhjetori bëhet me ngrohje (VIDEO) |url=https://klankosova.tv/salla-1-tetori-nga-dhjetori-behet-me-ngrohje-video |access-date=2026-10-02 |website=Klan Kosova |language=sq}}</ref> == Referime == [[Kategoria:Ndërtesa dhe struktura në Prishtinë]] [[Kategoria:Sporti në Prishtinë]] [[Kategoria:Objekte sportive në Kosovë]] p2j9tmjhnqxljcg29yf7dc5foj0hvs8 3053115 3053114 2026-10-02T20:45:32Z Edukatori 112234 3053115 wikitext text/x-wiki '''Salla e Sporteve "1 Tetori"''' është një kompleks publik multifunksional që gjendet në Prishtinë, në afërsi të kampusit universitar dhe lagjes [[Bregu i Diellit]]. Qendra shërben si një nga hapësirat kryesore në kryeqytet për zhvillimin e veprimtarive sportive, kulturore dhe ngjarjeve me interes shoqëror. Emërtimi i sallës lidhet drejtpërdrejt me datën 1 tetor 1997, ditën kur Unioni i Pavarur i Studentëve të Universitetit të Prishtinës organizoi protestat masive paqësore kundër largimit të studentëve shqiptarë nga objektet universitare. Vendosja e këtij emri përfaqëson një akt simbolic për të treguar rolin e lëvizjes studentore në historinë bashkëkohore të Kosovës. <ref>{{Cite web |title=Salla e Sporteve “1 Tetori” |url=https://oralhistorykosovo.org/sq/points_of_interests/october-1-sports-hall-2/ |access-date=2026-10-02 |website=Oral History Kosovo |language=sq}}</ref> Infrastruktura e sallës është e dizajnuar për të pritur gara të ndryshme sportive në ambiente të mbyllura, duke përfshirë basketbollin, hendbollin, volejbollin dhe artet marciale, si dhe për të shërbyer si bazë stërvitore për klube vendore e ekipe universitare. Përveç veprimtarive sportive, hapësira përdoret rregullisht për organizimin e panaireve, koncerteve, tubimeve akademike dhe manifestimeve festive.<ref>{{Cite web |last=H.S |date=2019-11-16 |title=Salla 1 Tetori nga dhjetori bëhet me ngrohje (VIDEO) |url=https://klankosova.tv/salla-1-tetori-nga-dhjetori-behet-me-ngrohje-video |access-date=2026-10-02 |website=Klan Kosova |language=sq}}</ref> == Referime == [[Kategoria:Ndërtesa dhe struktura në Prishtinë]] [[Kategoria:Sporti në Prishtinë]] [[Kategoria:Objekte sportive në Kosovë]] ectldixn1ozjdg7dnhrmptl8uu4bjfo 3053116 3053115 2026-10-02T20:48:02Z Edukatori 112234 3053116 wikitext text/x-wiki '''Salla e Sporteve "1 Tetori"''' është një kompleks publik multifunksional që gjendet në Prishtinë, në afërsi të kampusit universitar dhe lagjes [[Bregu i Diellit]]. Qendra shërben si një nga hapësirat kryesore në kryeqytet për zhvillimin e veprimtarive sportive, kulturore dhe ngjarjeve me interes shoqëror. Emërtimi i sallës lidhet drejtpërdrejt me datën 1 tetor 1997, ditën kur [[Unioni i Pavarur i Studentëve të Universitetit të Prishtinës]] organizoi [[Protestat studentore të tetorit 1997|protestat masive paqësore]] kundër largimit të studentëve shqiptarë nga objektet universitare. Vendosja e këtij emri përfaqëson një akt simbolic për të treguar rolin e lëvizjes studentore në historinë bashkëkohore të Kosovës. <ref>{{Cite web |title=Salla e Sporteve “1 Tetori” |url=https://oralhistorykosovo.org/sq/points_of_interests/october-1-sports-hall-2/ |access-date=2026-10-02 |website=Oral History Kosovo |language=sq}}</ref> Infrastruktura e sallës është e dizajnuar për të pritur gara të ndryshme sportive në ambiente të mbyllura, duke përfshirë basketbollin, hendbollin, volejbollin dhe artet marciale, si dhe për të shërbyer si bazë stërvitore për klube vendore e ekipe universitare. Përveç veprimtarive sportive, hapësira përdoret rregullisht për organizimin e panaireve, koncerteve, tubimeve akademike dhe manifestimeve festive.<ref>{{Cite web |last=H.S |date=2019-11-16 |title=Salla 1 Tetori nga dhjetori bëhet me ngrohje (VIDEO) |url=https://klankosova.tv/salla-1-tetori-nga-dhjetori-behet-me-ngrohje-video |access-date=2026-10-02 |website=Klan Kosova |language=sq}}</ref> == Shih edhe == * [[Sporti në Prishtinë]] == Referime == [[Kategoria:Ndërtesa dhe struktura në Prishtinë]] [[Kategoria:Sporti në Prishtinë]] [[Kategoria:Objekte sportive në Kosovë]] hhbs8xyanbd4dxyv170fw6fqdd0mokh 3053117 3053116 2026-10-02T20:50:12Z Edukatori 112234 3053117 wikitext text/x-wiki '''Salla e Sporteve "1 Tetori"''' është një kompleks publik multifunksional që gjendet në Prishtinë, në afërsi të kampusit universitar dhe lagjes [[Bregu i Diellit]]. Qendra shërben si një nga hapësirat kryesore në kryeqytet për zhvillimin e veprimtarive sportive, kulturore dhe ngjarjeve me interes shoqëror dhe menaxhohet nga Qendra e Studentëve e Universitetit të Prishtinës (QSUP), e cila vepron si institucion publik në kuadër të Ministrisë së Arsimit, Shkencës, Teknologjisë dhe Inovacionit (MASHTI) të Republikës së Kosovës. Emërtimi i sallës lidhet drejtpërdrejt me datën 1 tetor 1997, ditën kur [[Unioni i Pavarur i Studentëve të Universitetit të Prishtinës]] organizoi [[Protestat studentore të tetorit 1997|protestat masive paqësore]] kundër largimit të studentëve shqiptarë nga objektet universitare. Vendosja e këtij emri përfaqëson një akt simbolic për të treguar rolin e lëvizjes studentore në historinë bashkëkohore të Kosovës. <ref>{{Cite web |title=Salla e Sporteve “1 Tetori” |url=https://oralhistorykosovo.org/sq/points_of_interests/october-1-sports-hall-2/ |access-date=2026-10-02 |website=Oral History Kosovo |language=sq}}</ref> Infrastruktura e sallës është e dizajnuar për të pritur gara të ndryshme sportive në ambiente të mbyllura, duke përfshirë basketbollin, hendbollin, volejbollin dhe artet marciale, si dhe për të shërbyer si bazë stërvitore për klube vendore e ekipe universitare. Përveç veprimtarive sportive, hapësira përdoret rregullisht për organizimin e panaireve, koncerteve, tubimeve akademike dhe manifestimeve festive.<ref>{{Cite web |last=H.S |date=2019-11-16 |title=Salla 1 Tetori nga dhjetori bëhet me ngrohje (VIDEO) |url=https://klankosova.tv/salla-1-tetori-nga-dhjetori-behet-me-ngrohje-video |access-date=2026-10-02 |website=Klan Kosova |language=sq}}</ref> == Shih edhe == * [[Sporti në Prishtinë]] == Referime == [[Kategoria:Ndërtesa dhe struktura në Prishtinë]] [[Kategoria:Sporti në Prishtinë]] [[Kategoria:Objekte sportive në Kosovë]] jhbdgw43kg1c8bhwmas32fj147x9uyt 3053118 3053117 2026-10-02T20:51:05Z Edukatori 112234 3053118 wikitext text/x-wiki '''Salla e Sporteve "1 Tetori"''' është një kompleks publik multifunksional që gjendet në Prishtinë, në afërsi të kampusit universitar dhe lagjes [[Bregu i Diellit]]. Qendra shërben si një nga hapësirat kryesore në kryeqytet për zhvillimin e veprimtarive sportive, kulturore dhe ngjarjeve me interes shoqëror dhe menaxhohet nga Qendra e Studentëve e Universitetit të Prishtinës (QSUP), e cila vepron si institucion publik në kuadër të Ministrisë së Arsimit, Shkencës, Teknologjisë dhe Inovacionit (MASHTI) të Republikës së Kosovës. Emërtimi i sallës lidhet drejtpërdrejt me datën 1 tetor 1997, ditën kur [[Unioni i Pavarur i Studentëve të Universitetit të Prishtinës]] organizoi [[Protestat studentore të tetorit 1997|protestat masive paqësore]] kundër largimit të studentëve shqiptarë nga objektet universitare. Vendosja e këtij emri përfaqëson një akt simbolic për të treguar rolin e lëvizjes studentore në historinë bashkëkohore të Kosovës. <ref>{{Cite web |title=Salla e Sporteve “1 Tetori” |url=https://oralhistorykosovo.org/sq/points_of_interests/october-1-sports-hall-2/ |access-date=2026-10-02 |website=Oral History Kosovo |language=sq}}</ref> Infrastruktura e sallës është e dizajnuar për të pritur gara të ndryshme sportive në ambiente të mbyllura, duke përfshirë basketbollin, hendbollin, volejbollin dhe artet marciale, si dhe për të shërbyer si bazë stërvitore për klube vendore e ekipe universitare. Përveç veprimtarive sportive, hapësira përdoret rregullisht për organizimin e panaireve, koncerteve, tubimeve akademike dhe manifestimeve festive.<ref>{{Cite web |last=H.S |date=2019-11-16 |title=Salla 1 Tetori nga dhjetori bëhet me ngrohje (VIDEO) |url=https://klankosova.tv/salla-1-tetori-nga-dhjetori-behet-me-ngrohje-video |access-date=2026-10-02 |website=Klan Kosova |language=sq}}</ref> Përveç funksionit parësor sportiv e kulturor, objekti ka marrë edhe rol strategjik në mbështetje të shërbimeve publike në periudha krizash. Gjatë pandemisë COVID-19, salla u përshtat dhe shërbeu si qendra kryesore kombëtare për procesin e vaksinimit masiv të popullsisë në Kosovë. == Shih edhe == * [[Sporti në Prishtinë]] == Referime == [[Kategoria:Ndërtesa dhe struktura në Prishtinë]] [[Kategoria:Sporti në Prishtinë]] [[Kategoria:Objekte sportive në Kosovë]] 5sbcfpcejfl80kvxyp20go4ykk8pzjr 3053119 3053118 2026-10-02T20:52:22Z Edukatori 112234 3053119 wikitext text/x-wiki '''Salla e Sporteve "1 Tetori"''' është një kompleks publik multifunksional që gjendet në Prishtinë, në afërsi të kampusit universitar dhe lagjes [[Bregu i Diellit]]. Qendra shërben si një nga hapësirat kryesore në kryeqytet për zhvillimin e veprimtarive sportive, kulturore dhe ngjarjeve me interes shoqëror dhe menaxhohet nga Qendra e Studentëve e Universitetit të Prishtinës (QSUP), e cila vepron si institucion publik në kuadër të Ministrisë së Arsimit, Shkencës, Teknologjisë dhe Inovacionit (MASHTI) të Republikës së Kosovës. Emërtimi i sallës lidhet drejtpërdrejt me datën 1 tetor 1997, ditën kur [[Unioni i Pavarur i Studentëve të Universitetit të Prishtinës]] organizoi [[Protestat studentore të tetorit 1997|protestat masive paqësore]] kundër largimit të studentëve shqiptarë nga objektet universitare. Vendosja e këtij emri përfaqëson një akt simbolic për të treguar rolin e lëvizjes studentore në historinë bashkëkohore të Kosovës. <ref>{{Cite web |title=Salla e Sporteve “1 Tetori” |url=https://oralhistorykosovo.org/sq/points_of_interests/october-1-sports-hall-2/ |access-date=2026-10-02 |website=Oral History Kosovo |language=sq}}</ref> Infrastruktura e sallës është e dizajnuar për të pritur gara të ndryshme sportive në ambiente të mbyllura, duke përfshirë basketbollin, hendbollin, volejbollin dhe artet marciale, si dhe për të shërbyer si bazë stërvitore për klube vendore e ekipe universitare. Përveç veprimtarive sportive, hapësira përdoret rregullisht për organizimin e panaireve, koncerteve, tubimeve akademike dhe manifestimeve festive.<ref>{{Cite web |last=H.S |date=2019-11-16 |title=Salla 1 Tetori nga dhjetori bëhet me ngrohje (VIDEO) |url=https://klankosova.tv/salla-1-tetori-nga-dhjetori-behet-me-ngrohje-video |access-date=2026-10-02 |website=Klan Kosova |language=sq}}</ref> Përveç funksionit parësor sportiv e kulturor, objekti ka marrë edhe rol strategjik në mbështetje të shërbimeve publike në periudha krizash. Gjatë pandemisë COVID-19, salla u përshtat dhe shërbeu si qendra kryesore kombëtare për procesin e vaksinimit masiv të popullsisë në Kosovë. <ref>{{Cite web |title=“Salla 1 Tetori” në Prishtinë nuk u shfrytëzua për votim – u shndërrua në qendër vaksinimi {{!}} Albanian Post |url=https://albanianpost.com/salla-1-tetori-ne-prishtine-nuk-u-shfrytezua-per-votim-u-shnderrua-ne-qender-vaksinimi/ |access-date=2026-10-02 |website=albanianpost.com |language=sq}}</ref> == Shih edhe == * [[Sporti në Prishtinë]] == Referime == [[Kategoria:Ndërtesa dhe struktura në Prishtinë]] [[Kategoria:Sporti në Prishtinë]] [[Kategoria:Objekte sportive në Kosovë]] on11zeygvpfoc5hs2cx1xms2qu16p55 Elisabeth Rehn 0 407341 3053120 2026-10-02T21:00:25Z Edukatori 112234 Krijuar nga përkthimi i faqes "[[:en:Special:Redirect/revision/1373705660|Elisabeth Rehn]]" 3053120 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | image = Elisabeth Rehn in 2015.jpg | honorific_prefix = Minister <!-- Minister (Finnish: Ministeri; Swedish: Minister) is an honorary title bestowed by the President of Finland --> | name = Elisabeth Rehn | honorific_suffix = {{post-nominals|list=[[Order of the Cross of Liberty|VR 1]]}} | caption = Rehn at [[The House of Culture (Stockholm)|The House of Culture]] in [[Stockholm]] in 2015 | birth_name = Märta Elisabeth Carlberg | birth_date = {{birth date and age|1935|04|06|df=yes}} | birth_place = [[Helsinki]], Finland | office = [[Under-Secretary-General of the United Nations|Special Representative and Coordinator]] of the [[United Nations Mission in Bosnia and Herzegovina|Mission in Bosnia and Herzegovina]]<ref name="ICC_qualifications">{{cite web |title=Rehn, Elisabeth (Finland) – Statement of qualifications |url=https://www.icc-cpi.int/sites/default/files/NR/rdonlyres/8C3D0525-4A62-470C-9350-A570F815B5DE/0/ICCASPTFV2009FINSTENG.pdf |website=[[International Criminal Court]] |access-date=2022-06-21}}</ref> | 2blankname = {{nowrap|[[Secretary-General of the United Nations|Secretary-General]]}} | 2namedata = [[Kofi Annan]] | termstart = 16 January 1998 | termend = 15 July 1999 | predecessor = [[Kai Eide]]<ref name="NATO_1197">{{cite web |title=SFOR Transcript of Press Briefing, 27 Nov. 1997 (Coalition Press Information Centre, Tito Barracks) |url=https://www.nato.int/sfor/trans/1997/t971127b.htm |website=[[NATO]] |access-date=2022-06-21 |date=1997-11-27}}</ref> | successor = | office2 = [[United Nations special rapporteur|Special Rapporteur]] on the situation of human rights in the former [[Yugoslavia]]<ref name="ICC_qualifications"/> | 2blankname2 = {{nowrap|Secretary-General}} | 2namedata2 = Kofi Annan | termstart2 = 27 September 1995 | termend2 = 15 January 1998 | predecessor2 = [[Tadeusz Mazowiecki]]<ref name="UPI_0995">{{cite web |title=New Balkans rights investigator named |url=https://www.upi.com/Archives/1995/09/29/New-Balkans-rights-investigator-named/9048812347200/ |website=[[United Press International]] |access-date=2022-06-21 |language=en |date=1995-09-29}}</ref> | successor2 = [[Jiří Dienstbier]]<ref name="OHCHR_0398">{{cite web |title=New Special Rapporteur on Situation of Human Rights in the Former Yugoslavia Appointed |url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2009/10/new-special-rapporteur-situation-human-rights-former-yugoslavia-appointed |website=[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]] |access-date=2022-06-21 |language=en |date=1998-03-13}}</ref> | party = [[Swedish People's Party of Finland|Swedish People's Party]] | occupation = {{flatlist| * Politician * diplomat }} | majority = | relations = | spouse = {{marriage|[[Ove Rehn]]|1955|2004|end=d}} | children = 4, including [[Veronica Rehn-Kivi]] | website = | footnotes = }} '''Märta Elisabeth Rehn''' (lindur më 6 prill 1935) është një ish-politikane dhe diplomate finlandez. Ajo shërbeu si Ministre e Mbrojtjes e Finlandës gjatë viteve 1990 deri në 1995 dhe si Nënsekretare e Përgjithshme e Kombeve të Bashkuara gjatë viteve 1998 deri në 1999. <ref>{{Cite news |date=15 April 1996 |title=Women in High Places Defense Minister: Finland's 44-Year-Old Anneli Taina Oversees Huge Modernization Drive |work=[[The Baltimore Sun]] |url=https://www.baltimoresun.com/1996/04/15/women-in-high-places-defense-minister-finlands-44-year-old-anneli-taina-oversees-huge-modernization-drive/ |access-date=23 March 2022}}</ref> Ajo ishte gjithashtu anëtare e Parlamentit finlandez dhe udhëheqëse parlamentare e Partisë Popullore Suedeze të Finlandës, si dhe anëtare e Parlamentit Evropian . == Jeta e hershme dhe edukimi == Rehn ka lindur më 6 prill 1935 në [[Helsinki]], Finlandë. Ajo e kaloi fëmijërinë në [[Mäntsälä]], ku babai i saj punonte si mjek i komunitetit. Rehn shkoi në një shkollë lokale në Mäntsälä përpara se të hynte në një shkollë me konvikt në [[Kauniainen]] . Rehn mori një diplomë Masteri Shkencor në ekonomi nga Shkolla e Ekonomisë Hanken në vitin 1957 dhe ka [[Diploma e nderit|doktoraturë nderi]] në [[shkenca politike]] nga Shkolla e Ekonomisë Hanken dhe Universiteti Åbo Akademi dhe një doktoraturë nderi në shkenca ushtarake nga Universiteti i Mbrojtjes Kombëtare . <ref>{{Cite web |last=Westerholm |first=Hanna |date=2021-09-21 |title=Gyllene studietider på Hanken {{!}} hanken |url=https://www.hanken.fi/sv/om-hanken/aktuellt/bloggar-poddar/gyllene-studietider-pa-hanken |access-date=2022-06-22 |website=[[Hanken School of Economics]] |language=sv}}</ref> <ref name=":0">{{Cite web |last=Weckström |first=Leif |date=2017-12-04 |title=Elisabeth Rehn: Nu är det dags att sluta fira kriget |url=https://www.hbl.fi/artikel/38637d6f-100e-4826-9d19-0d9eac4ab235 |access-date=2022-06-22 |website=[[Hufvudstadsbladet]] |language=sv-FI}}</ref> Në filli të viteve 1960, ajo u njoh si personi i parë në Finlandë që importoi dhe tregtoi enë plastike Tupperware . == Karriera == Rehn u zgjodh për herë të parë anëtar i parlamentit për Uusimaa në vitin 1979. Ajo ishte udhëheqëse parlamentare e Partisë Popullore Suedeze të Finlandës nga viti 1987 deri në vitin 1990. <ref name="g2w">{{Cite web |title=Female Defense Ministers |url=http://www.guide2womenleaders.com/Defence_ministers.htm |access-date=7 July 2013 |website=Guide2WomenLeaders}}</ref> Ajo u emërua Ministre e Mbrojtjes në kabinetin Holkeri, duke pasuar Ole Norrback, në vitin 1990. Me marrjen e detyrës më 13 qershor 1990, ajo u bë ministrja e parë femër e mbrojtjes e një kombi evropian dhe e gjashta në botë. <ref>{{Cite news |last=Henley |first=Jon |date=19 May 2017 |title=Europe's Defence Minister Roles Become Female Stronghold |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2017/may/19/europes-defence-minister-roles-become-female-stronghold-sylvie-goulard |access-date=23 March 2022}}</ref> Kur Esko Aho pasoi [[Harri Holkeri|Harri Holkerin]] si Kryeministër i Finlandës në vitin 1991, Rehn u mbajt si ministër i mbrojtjes dhe, përveç kësaj, u emërua Ministër i Çështjeve të Barazisë në Ministrinë e Çështjeve Sociale dhe Shëndetësisë . Gjatë mandatit të saj në detyrë, u miratua një ligj që u lejonte grave të kryenin shërbim ushtarak kombëtar vullnetar. Popullariteti i saj në detyrë çoi në kandidaturën e Partisë Popullore Suedeze në zgjedhjet presidenciale finlandeze të vitit 1994 . Ajo fitoi vota të mjaftueshme në zgjedhjet e parakohshme për të arritur në raundin final, në të cilin u përball me diplomatin [[Martti Ahtisaari]] të Partisë Social Demokratike të Finlandës . Ajo mori 46.1% të votave përfundimtare. <ref name="Boustany1">{{Cite news |last=Boustany |first=Nora |author-link=Nora Boustany |date=1995-11-07 |title=The Woman In No Man's Land |language=en |work=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1995/11/07/the-woman-in-no-mans-land/363f6d37-8685-4a5b-b6e0-35f2c365d922/ |access-date=2022-06-27}}</ref> Rehn u emërua anëtar i [[Kuvendi Evropian|Parlamentit Evropian]] (MEP) për Finlandën gjatë periudhës 1995-1996 të [[Fourth European Parliament|Parlamentit të Katërt Evropian]], një pozicion i vendosur si pjesë e zgjerimit të Bashkimit Evropian në vitin 1995 . Mandati i saj filloi më 1 janar 1995 dhe ajo qëndroi në detyrë deri më 10 nëntor 1996. <ref name="g2w" /> == Aktivitete të tjera == Më 27 shtator 1995, [[Sekretari i Përgjithshëm i Kombeve të Bashkuara]], [[Kofi Annan]], emëroi Rehnin si Raportues Special për situatën e të drejtave të njeriut në [[Kroacia|Republikën e Kroacisë]], [[Serbia dhe Mali i Zi|RFJ-në]], [[Bosnja dhe Hercegovina|Bosnjë dhe Hercegovinën]] dhe [[Maqedonia e Veriut|Republikën e Maqedonisë]] - së bashku, shtetet që përbënin ish- [[Jugosllavia|Jugosllavinë]] . Pas disa vitesh si Raportuese Speciale, ajo u emërua Nënsekretare e Përgjithshme e Kombeve të Bashkuara, me detyrën specifike të Përfaqësueses Speciale të Sekretarit të Përgjithshëm dhe Koordinatores së Misionit të Kombeve të Bashkuara në Bosnjë dhe Hercegovinë, një post që e mbajti nga 16 janari 1998 deri më 15 korrik 1999. Ndërsa ishte në detyrë, ajo ishte një nga vëzhgueset e para që vizitoi varret masive të [[Gjenocidi i Srebrenicës|masakrës së Srebrenicës]] . Elisabeth Rehn dhe Lamija Tanović ishin anëtaret themeluese dhe patronët kryesorë të Kolegjit United World në [[Mostari|Mostar]], Bosnjë dhe Hercegovinë. Rehn ishte anëtar i Fondacionit të Lidershipit Global (GLF) deri në nëntor 2017. GLF është një organizatë që punon për të mbështetur lidershipin demokratik, për të parandaluar dhe zgjidhur konfliktet përmes ndërmjetësimit dhe për të promovuar qeverisjen e mirë në formën e institucioneve demokratike, tregjeve të hapura, të drejtave të njeriut dhe sundimit të ligjit. E bën këtë duke ua vënë në dispozicion, në mënyrë diskrete dhe konfidenciale, përvojën e ish-udhëheqësve për udhëheqësit kombëtarë të sotëm. Është një organizatë jofitimprurëse e përbërë nga ish-krerë qeverish, zyrtarë të lartë qeveritarë dhe të organizatave ndërkombëtare, të cilët punojnë ngushtë me krerët e qeverive për çështje që lidhen me qeverisjen dhe që i shqetësojnë ata. === Anëtarësimet dhe pozicionet në OJQ === * Rrjeti Evropian i Lidershipit * Femmes Africa Solidarité, anëtare e Bordit Këshillimor, 2005– * Kryqi i Kuq Finlandez, Nënkryetar, 1984–1988 * Fondacioni i Lidershipit Global, 0 * Intellibridge, anëtar i Këshillit Këshillimor * [[Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë]], Fondi i Besimit për Viktimat, anëtar i Bordit të Drejtorëve * Anëtar [[Organizata për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë|i Organizatës për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë]], Gjykata e Pajtimit dhe Arbitrazhit e Organizatës për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë, 1994– * Lobi Rajonal i Grave i Evropës Juglindore, anëtare e Bordit Këshillimor * [[UNICEF]], anëtar i Komitetit Finlandez, 1982–1994 ** Kryetar i Grupit të Përhershëm të Komiteteve Kombëtare të UNICEF-it, 1988–1993 * UNIFEM ** Eksperte e pavarur për rolin e grave në ndërtimin e paqes, 2001–2003 ** Studim global mbi zbatimin e rezolutës 1325 të Këshillit të Sigurimit të OKB-së, anëtar i Grupit Këshillimor të Nivelit të Lartë, 2015 * UNIFEM Finland, Nënkryetar i Bordit, 2003–2005 * WWF Finland, Kryetar i Bordit të Administratorëve, 2000–2006 * Zonta International, Anëtar Nderi Ndërkombëtar Burimet: <ref name=":0" /> <ref>{{Cite web |title=Elisabeth Rehn, Network participant |url=https://www.europeanleadershipnetwork.org/person/elisabeth-rehn/ |access-date=2022-06-27 |website=[[European Leadership Network]] |language=en-GB}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2002 |title=Women, War, Peace: The Independent Experts' Assessment on the Impact of Armed Conflict on Women and Women's Role in Peace-Building (Progress of the World's Women 2002, Vol. 1) – Experts' Biographical Sketches |url=https://www.unwomen.org/sites/default/files/Headquarters/Media/Publications/UNIFEM/269_experts_bios.pdf |access-date=2022-06-27 |website=[[United Nations Development Fund for Women]]}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2015 |title=Global study on the implementation of UN Security Council resolution 1325 – High-level Advisory Group, About |url=https://wps.unwomen.org/advisory/ |access-date=2022-06-27 |website=[[United Nations Development Fund for Women]]}}</ref> == Vepra == * {{Cite journal |last=Rehn |first=Elisabeth |last2=Johnson Sirleaf |first2=Ellen |author-link2=Ellen Johnson Sirleaf |date=2002 |title=Women, War and Peace: The Independent Experts' Assessment on the Impact of Armed Conflict on Women and Women's Role in Peace-building |url=https://www.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/3F71081FF391653DC1256C69003170E9-unicef-WomenWarPeace.pdf |journal=Progress of the World's Women 2002 |publisher=[[United Nations Development Fund for Women]] |volume=1 |isbn=9780912917665}} * {{Cite news |last=Rehn |first=Elisabeth |last2=Aimé |first2=Jean Claude |date=2005 |title=UNDP in the Occupied Palestinian Territory: Programme Review 2005 |publisher=[[United Nations Development Programme]]}} * {{Cite news |last=Kang |first=Kyung-wha |author-link=Kyung-wha Kang |last2=Rehn |first2=Elisabeth |last3=Mukwege |first3=Denis |author-link3=Denis Mukwege |date=2011-03-03 |title=Report of the Panel on Remedies and Reparations for Victims of Sexual Violence in the Democratic Republic of Congo to the High Commissioner for Human Rights |publisher=[[United Nations Office of the High Commissioner for Human Rights]]}}<ref>{{Cite web |date=2011-03-03 |title=UN report outlines stark situation of victims of sexual violence in DR Congo |url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2011/03/un-report-outlines-stark-situation-victims-sexual-violence-dr-congo |access-date=2022-06-27 |website=[[Office of the High Commissioner for Human Rights]] |language=en |type=Press release}}</ref> == Jeta personale == Rehn ishte i martuar me [[Ove Rehn]] nga viti 1955 deri në vdekjen e tij në vitin 2004, dhe ata kanë katër fëmijë: Joakim, Charlotta, Johan dhe Veronica Rehn-Kivi, një anëtare e parlamentit. Rehn i ka mbijetuar dy herë kancerit . Ajo u shërua nga [[Kanceri kolorektal|kanceri i zorrës së trashë]] në vitet 1990 dhe u diagnostikua me [[Kanceri i gjirit|kancer të gjirit]] në vitin 2000. <ref>{{Cite news |last=Jäntti |first=Elina |date=5 July 2007 |title=Rehn: "Syöpä ei ole maailmanloppu" |work=[[Iltalehti]] |url=https://www.iltalehti.fi/viihde/a/200707046317399 |access-date=23 March 2022}}</ref> == Nderime dhe çmime == === Nderime === ==== Nderime kombëtare ==== * : [[Order of the Cross of Liberty|Urdhri i Kryqit të Lirisë]], Klasi i Parë (2002) <ref name="HS_202206">{{Cite news |date=2002-12-06 |title=Halosella säästölinja mitalijaossa |language=fi |work=[[Helsingin Sanomat]] |url=https://www.hs.fi/kotimaa/art-2000004104370.html |access-date=2022-06-22}}</ref> ==== Nderime të huaja ==== * : [[Order of the Cross of Terra Mariana|Urdhri i Kryqit të Terra Mariana]], Klasa e Parë (2003) <ref name="Postimees_200302">{{Cite news |date=2003-02-03 |title=Teenetemärgid |language=et |work=[[Postimees]] |url=https://www.postimees.ee/1997201/teenetemargid |access-date=2022-06-22}}</ref> === Çmimet === * {{Interlanguage link|Axel Olof Freudenthal Medal|fi|Axel Olof Freudenthal -mitali}} – Ari (shih [[Axel Olof Freudenthal]] ), Partia Popullore Suedeze e Finlandës (1994) * Doktor Nderi në Shkenca Politike, [[Hanken School of Economics|Shkolla e Ekonomisë Hanken]] (1994) * {{Interlanguage link|Fredrika Runeberg Stipend|fi|Fredrika Runebergin stipendi|sv|Fredrika Runeberg-stipendiet}} (shih [[Fredrika Runeberg]] ), Fondacioni Kulturor Suedez në Finlandë (1996) * Medalja Sibelius, Klubi i Luanëve Jean Sibelius në [[Järvenpää]] (2 janar 1996) <ref>{{Cite web |title=Sibelius-mitali |url=https://e-clubhouse.org/sites/jeansibelius/projects.php#Lions_nuorisovaihto |access-date=2022-06-22 |website=Lions Club Jean Sibelius / Järvenpää |language=fi}}</ref> * Doktor Nderi në Shkenca Politike, [[Åbo Akademi University|Universiteti Åbo Akademi]] (1998) * {{Interlanguage link|St. Henry's Cross|fi|Pyhän Henrikin risti}}, [[Evangelical Lutheran Church of Finland|Kisha Luterane Ungjillore e Finlandës]] (2013) * Doktor Nderi në Shkencat Ushtarake, [[National Defence University (Finland)|Universiteti i Mbrojtjes Kombëtare]] (2013) == Lidhje të jashtme == * {{Official website|http://www.elisabethrehn.com}} [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Lindje 1935]] [[Kategoria:Vetitë CS1: Burime në finlandisht (fi)]] [[Kategoria:Diplomatë nga Helsinki]] [[Kategoria:Politikanë nga Helsinki]] [[Kategoria:Gra nga Finlanda]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] otqzil3w0ftptnhsdrtlu92i1gsuskc 3053121 3053120 2026-10-02T21:02:39Z Edukatori 112234 3053121 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | image = Elisabeth Rehn in 2015.jpg | honorific_prefix = Minister <!-- Minister (Finnish: Ministeri; Swedish: Minister) is an honorary title bestowed by the President of Finland --> | name = Elisabeth Rehn | honorific_suffix = {{post-nominals|list=[[Order of the Cross of Liberty|VR 1]]}} | caption = Rehn at [[The House of Culture (Stockholm)|The House of Culture]] in [[Stockholm]] in 2015 | birth_name = Märta Elisabeth Carlberg | birth_date = {{birth date and age|1935|04|06|df=yes}} | birth_place = [[Helsinki]], Finland | office = [[Under-Secretary-General of the United Nations|Special Representative and Coordinator]] of the [[United Nations Mission in Bosnia and Herzegovina|Mission in Bosnia and Herzegovina]]<ref name="ICC_qualifications">{{cite web |title=Rehn, Elisabeth (Finland) – Statement of qualifications |url=https://www.icc-cpi.int/sites/default/files/NR/rdonlyres/8C3D0525-4A62-470C-9350-A570F815B5DE/0/ICCASPTFV2009FINSTENG.pdf |website=[[International Criminal Court]] |access-date=2022-06-21}}</ref> | 2blankname = {{nowrap|[[Secretary-General of the United Nations|Secretary-General]]}} | 2namedata = [[Kofi Annan]] | termstart = 16 January 1998 | termend = 15 July 1999 | predecessor = [[Kai Eide]]<ref name="NATO_1197">{{cite web |title=SFOR Transcript of Press Briefing, 27 Nov. 1997 (Coalition Press Information Centre, Tito Barracks) |url=https://www.nato.int/sfor/trans/1997/t971127b.htm |website=[[NATO]] |access-date=2022-06-21 |date=1997-11-27}}</ref> | successor = | office2 = [[United Nations special rapporteur|Special Rapporteur]] on the situation of human rights in the former [[Yugoslavia]]<ref name="ICC_qualifications"/> | 2blankname2 = {{nowrap|Secretary-General}} | 2namedata2 = Kofi Annan | termstart2 = 27 September 1995 | termend2 = 15 January 1998 | predecessor2 = [[Tadeusz Mazowiecki]]<ref name="UPI_0995">{{cite web |title=New Balkans rights investigator named |url=https://www.upi.com/Archives/1995/09/29/New-Balkans-rights-investigator-named/9048812347200/ |website=[[United Press International]] |access-date=2022-06-21 |language=en |date=1995-09-29}}</ref> | successor2 = [[Jiří Dienstbier]]<ref name="OHCHR_0398">{{cite web |title=New Special Rapporteur on Situation of Human Rights in the Former Yugoslavia Appointed |url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2009/10/new-special-rapporteur-situation-human-rights-former-yugoslavia-appointed |website=[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]] |access-date=2022-06-21 |language=en |date=1998-03-13}}</ref> | party = [[Swedish People's Party of Finland|Swedish People's Party]] | occupation = {{flatlist| * Politician * diplomat }} | majority = | relations = | spouse = {{marriage|[[Ove Rehn]]|1955|2004|end=d}} | children = 4, including [[Veronica Rehn-Kivi]] | website = | footnotes = }} '''Märta Elisabeth Rehn''' (lindur më 6 prill 1935) është një ish-politikane dhe diplomate finlandez. Ajo shërbeu si Ministre e Mbrojtjes e Finlandës gjatë viteve 1990 deri në 1995 dhe si Nënsekretare e Përgjithshme e Kombeve të Bashkuara gjatë viteve 1998 deri në 1999. <ref>{{Cite news |date=15 April 1996 |title=Women in High Places Defense Minister: Finland's 44-Year-Old Anneli Taina Oversees Huge Modernization Drive |work=[[The Baltimore Sun]] |url=https://www.baltimoresun.com/1996/04/15/women-in-high-places-defense-minister-finlands-44-year-old-anneli-taina-oversees-huge-modernization-drive/ |access-date=23 March 2022}}</ref> Ajo ishte gjithashtu anëtare e Parlamentit finlandez dhe udhëheqëse parlamentare e Partisë Popullore Suedeze të Finlandës, si dhe anëtare e Parlamentit Evropian . == Arsimi == Rehn ka lindur më 6 prill 1935 në [[Helsinki]], Finlandë. Ajo e kaloi fëmijërinë në [[Mäntsälä]], ku babai i saj punonte si mjek i komunitetit. Rehn shkoi në një shkollë lokale në Mäntsälä përpara se të hynte në një shkollë me konvikt në [[Kauniainen]] . Rehn mori një diplomë Masteri Shkencor në ekonomi nga Shkolla e Ekonomisë Hanken në vitin 1957 dhe ka [[Diploma e nderit|doktoraturë nderi]] në [[shkenca politike]] nga Shkolla e Ekonomisë Hanken dhe Universiteti Åbo Akademi dhe një doktoraturë nderi në shkenca ushtarake nga Universiteti i Mbrojtjes Kombëtare . <ref>{{Cite web |last=Westerholm |first=Hanna |date=2021-09-21 |title=Gyllene studietider på Hanken {{!}} hanken |url=https://www.hanken.fi/sv/om-hanken/aktuellt/bloggar-poddar/gyllene-studietider-pa-hanken |access-date=2022-06-22 |website=[[Hanken School of Economics]] |language=sv}}</ref> <ref name=":0">{{Cite web |last=Weckström |first=Leif |date=2017-12-04 |title=Elisabeth Rehn: Nu är det dags att sluta fira kriget |url=https://www.hbl.fi/artikel/38637d6f-100e-4826-9d19-0d9eac4ab235 |access-date=2022-06-22 |website=[[Hufvudstadsbladet]] |language=sv-FI}}</ref> Në filli të viteve 1960, ajo u njoh si personi i parë në Finlandë që importoi dhe tregtoi enë plastike Tupperware . == Karriera == Rehn u zgjodh për herë të parë anëtar i parlamentit për Uusimaa në vitin 1979. Ajo ishte udhëheqëse parlamentare e Partisë Popullore Suedeze të Finlandës nga viti 1987 deri në vitin 1990. <ref name="g2w">{{Cite web |title=Female Defense Ministers |url=http://www.guide2womenleaders.com/Defence_ministers.htm |access-date=7 July 2013 |website=Guide2WomenLeaders}}</ref> Ajo u emërua Ministre e Mbrojtjes në kabinetin Holkeri, duke pasuar Ole Norrback, në vitin 1990. Me marrjen e detyrës më 13 qershor 1990, ajo u bë ministrja e parë femër e mbrojtjes e një kombi evropian dhe e gjashta në botë. <ref>{{Cite news |last=Henley |first=Jon |date=19 May 2017 |title=Europe's Defence Minister Roles Become Female Stronghold |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2017/may/19/europes-defence-minister-roles-become-female-stronghold-sylvie-goulard |access-date=23 March 2022}}</ref> Kur Esko Aho pasoi [[Harri Holkeri|Harri Holkerin]] si Kryeministër i Finlandës në vitin 1991, Rehn u mbajt si ministër i mbrojtjes dhe, përveç kësaj, u emërua Ministër i Çështjeve të Barazisë në Ministrinë e Çështjeve Sociale dhe Shëndetësisë . Gjatë mandatit të saj në detyrë, u miratua një ligj që u lejonte grave të kryenin shërbim ushtarak kombëtar vullnetar. Popullariteti i saj në detyrë çoi në kandidaturën e Partisë Popullore Suedeze në zgjedhjet presidenciale finlandeze të vitit 1994 . Ajo fitoi vota të mjaftueshme në zgjedhjet e parakohshme për të arritur në raundin final, në të cilin u përball me diplomatin [[Martti Ahtisaari]] të Partisë Social Demokratike të Finlandës . Ajo mori 46.1% të votave përfundimtare. <ref name="Boustany1">{{Cite news |last=Boustany |first=Nora |author-link=Nora Boustany |date=1995-11-07 |title=The Woman In No Man's Land |language=en |work=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1995/11/07/the-woman-in-no-mans-land/363f6d37-8685-4a5b-b6e0-35f2c365d922/ |access-date=2022-06-27}}</ref> Rehn u emërua anëtar i [[Kuvendi Evropian|Parlamentit Evropian]] (MEP) për Finlandën gjatë periudhës 1995-1996 të [[Fourth European Parliament|Parlamentit të Katërt Evropian]], një pozicion i vendosur si pjesë e zgjerimit të Bashkimit Evropian në vitin 1995 . Mandati i saj filloi më 1 janar 1995 dhe ajo qëndroi në detyrë deri më 10 nëntor 1996. <ref name="g2w" /> Më 27 shtator 1995, [[Sekretari i Përgjithshëm i Kombeve të Bashkuara]], [[Kofi Annan]], emëroi Rehnin si Raportues Special për situatën e të drejtave të njeriut në [[Kroacia|Republikën e Kroacisë]], [[Serbia dhe Mali i Zi|RFJ-në]], [[Bosnja dhe Hercegovina|Bosnjë dhe Hercegovinën]] dhe [[Maqedonia e Veriut|Republikën e Maqedonisë]] - së bashku, shtetet që përbënin ish- [[Jugosllavia|Jugosllavinë]] . Pas disa vitesh si Raportuese Speciale, ajo u emërua Nënsekretare e Përgjithshme e Kombeve të Bashkuara, me detyrën specifike të Përfaqësueses Speciale të Sekretarit të Përgjithshëm dhe Koordinatores së Misionit të Kombeve të Bashkuara në Bosnjë dhe Hercegovinë, një post që e mbajti nga 16 janari 1998 deri më 15 korrik 1999. Ndërsa ishte në detyrë, ajo ishte një nga vëzhgueset e para që vizitoi varret masive të [[Gjenocidi i Srebrenicës|masakrës së Srebrenicës]] . == Aktivitete të tjera == Elisabeth Rehn dhe Lamija Tanović ishin anëtaret themeluese dhe patronët kryesorë të Kolegjit United World në [[Mostari|Mostar]], Bosnjë dhe Hercegovinë. Rehn ishte anëtar i Fondacionit të Lidershipit Global (GLF) deri në nëntor 2017. GLF është një organizatë që punon për të mbështetur lidershipin demokratik, për të parandaluar dhe zgjidhur konfliktet përmes ndërmjetësimit dhe për të promovuar qeverisjen e mirë në formën e institucioneve demokratike, tregjeve të hapura, të drejtave të njeriut dhe sundimit të ligjit. E bën këtë duke ua vënë në dispozicion, në mënyrë diskrete dhe konfidenciale, përvojën e ish-udhëheqësve për udhëheqësit kombëtarë të sotëm. Është një organizatë jofitimprurëse e përbërë nga ish-krerë qeverish, zyrtarë të lartë qeveritarë dhe të organizatave ndërkombëtare, të cilët punojnë ngushtë me krerët e qeverive për çështje që lidhen me qeverisjen dhe që i shqetësojnë ata. === Anëtarësimet dhe pozicionet në OJQ === * Rrjeti Evropian i Lidershipit * Femmes Africa Solidarité, anëtare e Bordit Këshillimor, 2005– * Kryqi i Kuq Finlandez, Nënkryetar, 1984–1988 * Fondacioni i Lidershipit Global, 0 * Intellibridge, anëtar i Këshillit Këshillimor * [[Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë]], Fondi i Besimit për Viktimat, anëtar i Bordit të Drejtorëve * Anëtar [[Organizata për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë|i Organizatës për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë]], Gjykata e Pajtimit dhe Arbitrazhit e Organizatës për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë, 1994– * Lobi Rajonal i Grave i Evropës Juglindore, anëtare e Bordit Këshillimor * [[UNICEF]], anëtar i Komitetit Finlandez, 1982–1994 ** Kryetar i Grupit të Përhershëm të Komiteteve Kombëtare të UNICEF-it, 1988–1993 * UNIFEM ** Eksperte e pavarur për rolin e grave në ndërtimin e paqes, 2001–2003 ** Studim global mbi zbatimin e rezolutës 1325 të Këshillit të Sigurimit të OKB-së, anëtar i Grupit Këshillimor të Nivelit të Lartë, 2015 * UNIFEM Finland, Nënkryetar i Bordit, 2003–2005 * WWF Finland, Kryetar i Bordit të Administratorëve, 2000–2006 * Zonta International, Anëtar Nderi Ndërkombëtar Burimet: <ref name=":0" /> <ref>{{Cite web |title=Elisabeth Rehn, Network participant |url=https://www.europeanleadershipnetwork.org/person/elisabeth-rehn/ |access-date=2022-06-27 |website=[[European Leadership Network]] |language=en-GB}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2002 |title=Women, War, Peace: The Independent Experts' Assessment on the Impact of Armed Conflict on Women and Women's Role in Peace-Building (Progress of the World's Women 2002, Vol. 1) – Experts' Biographical Sketches |url=https://www.unwomen.org/sites/default/files/Headquarters/Media/Publications/UNIFEM/269_experts_bios.pdf |access-date=2022-06-27 |website=[[United Nations Development Fund for Women]]}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2015 |title=Global study on the implementation of UN Security Council resolution 1325 – High-level Advisory Group, About |url=https://wps.unwomen.org/advisory/ |access-date=2022-06-27 |website=[[United Nations Development Fund for Women]]}}</ref> == Vepra == * {{Cite journal |last=Rehn |first=Elisabeth |last2=Johnson Sirleaf |first2=Ellen |author-link2=Ellen Johnson Sirleaf |date=2002 |title=Women, War and Peace: The Independent Experts' Assessment on the Impact of Armed Conflict on Women and Women's Role in Peace-building |url=https://www.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/3F71081FF391653DC1256C69003170E9-unicef-WomenWarPeace.pdf |journal=Progress of the World's Women 2002 |publisher=[[United Nations Development Fund for Women]] |volume=1 |isbn=9780912917665}} * {{Cite news |last=Rehn |first=Elisabeth |last2=Aimé |first2=Jean Claude |date=2005 |title=UNDP in the Occupied Palestinian Territory: Programme Review 2005 |publisher=[[United Nations Development Programme]]}} * {{Cite news |last=Kang |first=Kyung-wha |author-link=Kyung-wha Kang |last2=Rehn |first2=Elisabeth |last3=Mukwege |first3=Denis |author-link3=Denis Mukwege |date=2011-03-03 |title=Report of the Panel on Remedies and Reparations for Victims of Sexual Violence in the Democratic Republic of Congo to the High Commissioner for Human Rights |publisher=[[United Nations Office of the High Commissioner for Human Rights]]}}<ref>{{Cite web |date=2011-03-03 |title=UN report outlines stark situation of victims of sexual violence in DR Congo |url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2011/03/un-report-outlines-stark-situation-victims-sexual-violence-dr-congo |access-date=2022-06-27 |website=[[Office of the High Commissioner for Human Rights]] |language=en |type=Press release}}</ref> == Jeta personale == Rehn ishte i martuar me [[Ove Rehn]] nga viti 1955 deri në vdekjen e tij në vitin 2004, dhe ata kanë katër fëmijë: Joakim, Charlotta, Johan dhe Veronica Rehn-Kivi, një anëtare e parlamentit. Rehn i ka mbijetuar dy herë kancerit . Ajo u shërua nga [[Kanceri kolorektal|kanceri i zorrës së trashë]] në vitet 1990 dhe u diagnostikua me [[Kanceri i gjirit|kancer të gjirit]] në vitin 2000. <ref>{{Cite news |last=Jäntti |first=Elina |date=5 July 2007 |title=Rehn: "Syöpä ei ole maailmanloppu" |work=[[Iltalehti]] |url=https://www.iltalehti.fi/viihde/a/200707046317399 |access-date=23 March 2022}}</ref> == Nderime dhe çmime == === Nderime === ==== Nderime kombëtare ==== * : [[Order of the Cross of Liberty|Urdhri i Kryqit të Lirisë]], Klasi i Parë (2002) <ref name="HS_202206">{{Cite news |date=2002-12-06 |title=Halosella säästölinja mitalijaossa |language=fi |work=[[Helsingin Sanomat]] |url=https://www.hs.fi/kotimaa/art-2000004104370.html |access-date=2022-06-22}}</ref> ==== Nderime të huaja ==== * : [[Order of the Cross of Terra Mariana|Urdhri i Kryqit të Terra Mariana]], Klasa e Parë (2003) <ref name="Postimees_200302">{{Cite news |date=2003-02-03 |title=Teenetemärgid |language=et |work=[[Postimees]] |url=https://www.postimees.ee/1997201/teenetemargid |access-date=2022-06-22}}</ref> === Çmimet === * {{Interlanguage link|Axel Olof Freudenthal Medal|fi|Axel Olof Freudenthal -mitali}} – Ari (shih [[Axel Olof Freudenthal]] ), Partia Popullore Suedeze e Finlandës (1994) * Doktor Nderi në Shkenca Politike, [[Hanken School of Economics|Shkolla e Ekonomisë Hanken]] (1994) * {{Interlanguage link|Fredrika Runeberg Stipend|fi|Fredrika Runebergin stipendi|sv|Fredrika Runeberg-stipendiet}} (shih [[Fredrika Runeberg]] ), Fondacioni Kulturor Suedez në Finlandë (1996) * Medalja Sibelius, Klubi i Luanëve Jean Sibelius në [[Järvenpää]] (2 janar 1996) <ref>{{Cite web |title=Sibelius-mitali |url=https://e-clubhouse.org/sites/jeansibelius/projects.php#Lions_nuorisovaihto |access-date=2022-06-22 |website=Lions Club Jean Sibelius / Järvenpää |language=fi}}</ref> * Doktor Nderi në Shkenca Politike, [[Åbo Akademi University|Universiteti Åbo Akademi]] (1998) * {{Interlanguage link|St. Henry's Cross|fi|Pyhän Henrikin risti}}, [[Evangelical Lutheran Church of Finland|Kisha Luterane Ungjillore e Finlandës]] (2013) * Doktor Nderi në Shkencat Ushtarake, [[National Defence University (Finland)|Universiteti i Mbrojtjes Kombëtare]] (2013) == Lidhje të jashtme == * {{Official website|http://www.elisabethrehn.com}} == Referime == [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Lindje 1935]] [[Kategoria:Vetitë CS1: Burime në finlandisht (fi)]] [[Kategoria:Diplomatë nga Helsinki]] [[Kategoria:Politikanë nga Helsinki]] [[Kategoria:Gra nga Finlanda]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] qsnyqjcyoh52273q3vezisvg42jw8z4 3053122 3053121 2026-10-02T21:03:13Z Edukatori 112234 removed [[Category:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3053122 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | image = Elisabeth Rehn in 2015.jpg | honorific_prefix = Minister <!-- Minister (Finnish: Ministeri; Swedish: Minister) is an honorary title bestowed by the President of Finland --> | name = Elisabeth Rehn | honorific_suffix = {{post-nominals|list=[[Order of the Cross of Liberty|VR 1]]}} | caption = Rehn at [[The House of Culture (Stockholm)|The House of Culture]] in [[Stockholm]] in 2015 | birth_name = Märta Elisabeth Carlberg | birth_date = {{birth date and age|1935|04|06|df=yes}} | birth_place = [[Helsinki]], Finland | office = [[Under-Secretary-General of the United Nations|Special Representative and Coordinator]] of the [[United Nations Mission in Bosnia and Herzegovina|Mission in Bosnia and Herzegovina]]<ref name="ICC_qualifications">{{cite web |title=Rehn, Elisabeth (Finland) – Statement of qualifications |url=https://www.icc-cpi.int/sites/default/files/NR/rdonlyres/8C3D0525-4A62-470C-9350-A570F815B5DE/0/ICCASPTFV2009FINSTENG.pdf |website=[[International Criminal Court]] |access-date=2022-06-21}}</ref> | 2blankname = {{nowrap|[[Secretary-General of the United Nations|Secretary-General]]}} | 2namedata = [[Kofi Annan]] | termstart = 16 January 1998 | termend = 15 July 1999 | predecessor = [[Kai Eide]]<ref name="NATO_1197">{{cite web |title=SFOR Transcript of Press Briefing, 27 Nov. 1997 (Coalition Press Information Centre, Tito Barracks) |url=https://www.nato.int/sfor/trans/1997/t971127b.htm |website=[[NATO]] |access-date=2022-06-21 |date=1997-11-27}}</ref> | successor = | office2 = [[United Nations special rapporteur|Special Rapporteur]] on the situation of human rights in the former [[Yugoslavia]]<ref name="ICC_qualifications"/> | 2blankname2 = {{nowrap|Secretary-General}} | 2namedata2 = Kofi Annan | termstart2 = 27 September 1995 | termend2 = 15 January 1998 | predecessor2 = [[Tadeusz Mazowiecki]]<ref name="UPI_0995">{{cite web |title=New Balkans rights investigator named |url=https://www.upi.com/Archives/1995/09/29/New-Balkans-rights-investigator-named/9048812347200/ |website=[[United Press International]] |access-date=2022-06-21 |language=en |date=1995-09-29}}</ref> | successor2 = [[Jiří Dienstbier]]<ref name="OHCHR_0398">{{cite web |title=New Special Rapporteur on Situation of Human Rights in the Former Yugoslavia Appointed |url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2009/10/new-special-rapporteur-situation-human-rights-former-yugoslavia-appointed |website=[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]] |access-date=2022-06-21 |language=en |date=1998-03-13}}</ref> | party = [[Swedish People's Party of Finland|Swedish People's Party]] | occupation = {{flatlist| * Politician * diplomat }} | majority = | relations = | spouse = {{marriage|[[Ove Rehn]]|1955|2004|end=d}} | children = 4, including [[Veronica Rehn-Kivi]] | website = | footnotes = }} '''Märta Elisabeth Rehn''' (lindur më 6 prill 1935) është një ish-politikane dhe diplomate finlandez. Ajo shërbeu si Ministre e Mbrojtjes e Finlandës gjatë viteve 1990 deri në 1995 dhe si Nënsekretare e Përgjithshme e Kombeve të Bashkuara gjatë viteve 1998 deri në 1999. <ref>{{Cite news |date=15 April 1996 |title=Women in High Places Defense Minister: Finland's 44-Year-Old Anneli Taina Oversees Huge Modernization Drive |work=[[The Baltimore Sun]] |url=https://www.baltimoresun.com/1996/04/15/women-in-high-places-defense-minister-finlands-44-year-old-anneli-taina-oversees-huge-modernization-drive/ |access-date=23 March 2022}}</ref> Ajo ishte gjithashtu anëtare e Parlamentit finlandez dhe udhëheqëse parlamentare e Partisë Popullore Suedeze të Finlandës, si dhe anëtare e Parlamentit Evropian . == Arsimi == Rehn ka lindur më 6 prill 1935 në [[Helsinki]], Finlandë. Ajo e kaloi fëmijërinë në [[Mäntsälä]], ku babai i saj punonte si mjek i komunitetit. Rehn shkoi në një shkollë lokale në Mäntsälä përpara se të hynte në një shkollë me konvikt në [[Kauniainen]] . Rehn mori një diplomë Masteri Shkencor në ekonomi nga Shkolla e Ekonomisë Hanken në vitin 1957 dhe ka [[Diploma e nderit|doktoraturë nderi]] në [[shkenca politike]] nga Shkolla e Ekonomisë Hanken dhe Universiteti Åbo Akademi dhe një doktoraturë nderi në shkenca ushtarake nga Universiteti i Mbrojtjes Kombëtare . <ref>{{Cite web |last=Westerholm |first=Hanna |date=2021-09-21 |title=Gyllene studietider på Hanken {{!}} hanken |url=https://www.hanken.fi/sv/om-hanken/aktuellt/bloggar-poddar/gyllene-studietider-pa-hanken |access-date=2022-06-22 |website=[[Hanken School of Economics]] |language=sv}}</ref> <ref name=":0">{{Cite web |last=Weckström |first=Leif |date=2017-12-04 |title=Elisabeth Rehn: Nu är det dags att sluta fira kriget |url=https://www.hbl.fi/artikel/38637d6f-100e-4826-9d19-0d9eac4ab235 |access-date=2022-06-22 |website=[[Hufvudstadsbladet]] |language=sv-FI}}</ref> Në filli të viteve 1960, ajo u njoh si personi i parë në Finlandë që importoi dhe tregtoi enë plastike Tupperware . == Karriera == Rehn u zgjodh për herë të parë anëtar i parlamentit për Uusimaa në vitin 1979. Ajo ishte udhëheqëse parlamentare e Partisë Popullore Suedeze të Finlandës nga viti 1987 deri në vitin 1990. <ref name="g2w">{{Cite web |title=Female Defense Ministers |url=http://www.guide2womenleaders.com/Defence_ministers.htm |access-date=7 July 2013 |website=Guide2WomenLeaders}}</ref> Ajo u emërua Ministre e Mbrojtjes në kabinetin Holkeri, duke pasuar Ole Norrback, në vitin 1990. Me marrjen e detyrës më 13 qershor 1990, ajo u bë ministrja e parë femër e mbrojtjes e një kombi evropian dhe e gjashta në botë. <ref>{{Cite news |last=Henley |first=Jon |date=19 May 2017 |title=Europe's Defence Minister Roles Become Female Stronghold |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2017/may/19/europes-defence-minister-roles-become-female-stronghold-sylvie-goulard |access-date=23 March 2022}}</ref> Kur Esko Aho pasoi [[Harri Holkeri|Harri Holkerin]] si Kryeministër i Finlandës në vitin 1991, Rehn u mbajt si ministër i mbrojtjes dhe, përveç kësaj, u emërua Ministër i Çështjeve të Barazisë në Ministrinë e Çështjeve Sociale dhe Shëndetësisë . Gjatë mandatit të saj në detyrë, u miratua një ligj që u lejonte grave të kryenin shërbim ushtarak kombëtar vullnetar. Popullariteti i saj në detyrë çoi në kandidaturën e Partisë Popullore Suedeze në zgjedhjet presidenciale finlandeze të vitit 1994 . Ajo fitoi vota të mjaftueshme në zgjedhjet e parakohshme për të arritur në raundin final, në të cilin u përball me diplomatin [[Martti Ahtisaari]] të Partisë Social Demokratike të Finlandës . Ajo mori 46.1% të votave përfundimtare. <ref name="Boustany1">{{Cite news |last=Boustany |first=Nora |author-link=Nora Boustany |date=1995-11-07 |title=The Woman In No Man's Land |language=en |work=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1995/11/07/the-woman-in-no-mans-land/363f6d37-8685-4a5b-b6e0-35f2c365d922/ |access-date=2022-06-27}}</ref> Rehn u emërua anëtar i [[Kuvendi Evropian|Parlamentit Evropian]] (MEP) për Finlandën gjatë periudhës 1995-1996 të [[Fourth European Parliament|Parlamentit të Katërt Evropian]], një pozicion i vendosur si pjesë e zgjerimit të Bashkimit Evropian në vitin 1995 . Mandati i saj filloi më 1 janar 1995 dhe ajo qëndroi në detyrë deri më 10 nëntor 1996. <ref name="g2w" /> Më 27 shtator 1995, [[Sekretari i Përgjithshëm i Kombeve të Bashkuara]], [[Kofi Annan]], emëroi Rehnin si Raportues Special për situatën e të drejtave të njeriut në [[Kroacia|Republikën e Kroacisë]], [[Serbia dhe Mali i Zi|RFJ-në]], [[Bosnja dhe Hercegovina|Bosnjë dhe Hercegovinën]] dhe [[Maqedonia e Veriut|Republikën e Maqedonisë]] - së bashku, shtetet që përbënin ish- [[Jugosllavia|Jugosllavinë]] . Pas disa vitesh si Raportuese Speciale, ajo u emërua Nënsekretare e Përgjithshme e Kombeve të Bashkuara, me detyrën specifike të Përfaqësueses Speciale të Sekretarit të Përgjithshëm dhe Koordinatores së Misionit të Kombeve të Bashkuara në Bosnjë dhe Hercegovinë, një post që e mbajti nga 16 janari 1998 deri më 15 korrik 1999. Ndërsa ishte në detyrë, ajo ishte një nga vëzhgueset e para që vizitoi varret masive të [[Gjenocidi i Srebrenicës|masakrës së Srebrenicës]] . == Aktivitete të tjera == Elisabeth Rehn dhe Lamija Tanović ishin anëtaret themeluese dhe patronët kryesorë të Kolegjit United World në [[Mostari|Mostar]], Bosnjë dhe Hercegovinë. Rehn ishte anëtar i Fondacionit të Lidershipit Global (GLF) deri në nëntor 2017. GLF është një organizatë që punon për të mbështetur lidershipin demokratik, për të parandaluar dhe zgjidhur konfliktet përmes ndërmjetësimit dhe për të promovuar qeverisjen e mirë në formën e institucioneve demokratike, tregjeve të hapura, të drejtave të njeriut dhe sundimit të ligjit. E bën këtë duke ua vënë në dispozicion, në mënyrë diskrete dhe konfidenciale, përvojën e ish-udhëheqësve për udhëheqësit kombëtarë të sotëm. Është një organizatë jofitimprurëse e përbërë nga ish-krerë qeverish, zyrtarë të lartë qeveritarë dhe të organizatave ndërkombëtare, të cilët punojnë ngushtë me krerët e qeverive për çështje që lidhen me qeverisjen dhe që i shqetësojnë ata. === Anëtarësimet dhe pozicionet në OJQ === * Rrjeti Evropian i Lidershipit * Femmes Africa Solidarité, anëtare e Bordit Këshillimor, 2005– * Kryqi i Kuq Finlandez, Nënkryetar, 1984–1988 * Fondacioni i Lidershipit Global, 0 * Intellibridge, anëtar i Këshillit Këshillimor * [[Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë]], Fondi i Besimit për Viktimat, anëtar i Bordit të Drejtorëve * Anëtar [[Organizata për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë|i Organizatës për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë]], Gjykata e Pajtimit dhe Arbitrazhit e Organizatës për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë, 1994– * Lobi Rajonal i Grave i Evropës Juglindore, anëtare e Bordit Këshillimor * [[UNICEF]], anëtar i Komitetit Finlandez, 1982–1994 ** Kryetar i Grupit të Përhershëm të Komiteteve Kombëtare të UNICEF-it, 1988–1993 * UNIFEM ** Eksperte e pavarur për rolin e grave në ndërtimin e paqes, 2001–2003 ** Studim global mbi zbatimin e rezolutës 1325 të Këshillit të Sigurimit të OKB-së, anëtar i Grupit Këshillimor të Nivelit të Lartë, 2015 * UNIFEM Finland, Nënkryetar i Bordit, 2003–2005 * WWF Finland, Kryetar i Bordit të Administratorëve, 2000–2006 * Zonta International, Anëtar Nderi Ndërkombëtar Burimet: <ref name=":0" /> <ref>{{Cite web |title=Elisabeth Rehn, Network participant |url=https://www.europeanleadershipnetwork.org/person/elisabeth-rehn/ |access-date=2022-06-27 |website=[[European Leadership Network]] |language=en-GB}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2002 |title=Women, War, Peace: The Independent Experts' Assessment on the Impact of Armed Conflict on Women and Women's Role in Peace-Building (Progress of the World's Women 2002, Vol. 1) – Experts' Biographical Sketches |url=https://www.unwomen.org/sites/default/files/Headquarters/Media/Publications/UNIFEM/269_experts_bios.pdf |access-date=2022-06-27 |website=[[United Nations Development Fund for Women]]}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2015 |title=Global study on the implementation of UN Security Council resolution 1325 – High-level Advisory Group, About |url=https://wps.unwomen.org/advisory/ |access-date=2022-06-27 |website=[[United Nations Development Fund for Women]]}}</ref> == Vepra == * {{Cite journal |last=Rehn |first=Elisabeth |last2=Johnson Sirleaf |first2=Ellen |author-link2=Ellen Johnson Sirleaf |date=2002 |title=Women, War and Peace: The Independent Experts' Assessment on the Impact of Armed Conflict on Women and Women's Role in Peace-building |url=https://www.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/3F71081FF391653DC1256C69003170E9-unicef-WomenWarPeace.pdf |journal=Progress of the World's Women 2002 |publisher=[[United Nations Development Fund for Women]] |volume=1 |isbn=9780912917665}} * {{Cite news |last=Rehn |first=Elisabeth |last2=Aimé |first2=Jean Claude |date=2005 |title=UNDP in the Occupied Palestinian Territory: Programme Review 2005 |publisher=[[United Nations Development Programme]]}} * {{Cite news |last=Kang |first=Kyung-wha |author-link=Kyung-wha Kang |last2=Rehn |first2=Elisabeth |last3=Mukwege |first3=Denis |author-link3=Denis Mukwege |date=2011-03-03 |title=Report of the Panel on Remedies and Reparations for Victims of Sexual Violence in the Democratic Republic of Congo to the High Commissioner for Human Rights |publisher=[[United Nations Office of the High Commissioner for Human Rights]]}}<ref>{{Cite web |date=2011-03-03 |title=UN report outlines stark situation of victims of sexual violence in DR Congo |url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2011/03/un-report-outlines-stark-situation-victims-sexual-violence-dr-congo |access-date=2022-06-27 |website=[[Office of the High Commissioner for Human Rights]] |language=en |type=Press release}}</ref> == Jeta personale == Rehn ishte i martuar me [[Ove Rehn]] nga viti 1955 deri në vdekjen e tij në vitin 2004, dhe ata kanë katër fëmijë: Joakim, Charlotta, Johan dhe Veronica Rehn-Kivi, një anëtare e parlamentit. Rehn i ka mbijetuar dy herë kancerit . Ajo u shërua nga [[Kanceri kolorektal|kanceri i zorrës së trashë]] në vitet 1990 dhe u diagnostikua me [[Kanceri i gjirit|kancer të gjirit]] në vitin 2000. <ref>{{Cite news |last=Jäntti |first=Elina |date=5 July 2007 |title=Rehn: "Syöpä ei ole maailmanloppu" |work=[[Iltalehti]] |url=https://www.iltalehti.fi/viihde/a/200707046317399 |access-date=23 March 2022}}</ref> == Nderime dhe çmime == === Nderime === ==== Nderime kombëtare ==== * : [[Order of the Cross of Liberty|Urdhri i Kryqit të Lirisë]], Klasi i Parë (2002) <ref name="HS_202206">{{Cite news |date=2002-12-06 |title=Halosella säästölinja mitalijaossa |language=fi |work=[[Helsingin Sanomat]] |url=https://www.hs.fi/kotimaa/art-2000004104370.html |access-date=2022-06-22}}</ref> ==== Nderime të huaja ==== * : [[Order of the Cross of Terra Mariana|Urdhri i Kryqit të Terra Mariana]], Klasa e Parë (2003) <ref name="Postimees_200302">{{Cite news |date=2003-02-03 |title=Teenetemärgid |language=et |work=[[Postimees]] |url=https://www.postimees.ee/1997201/teenetemargid |access-date=2022-06-22}}</ref> === Çmimet === * {{Interlanguage link|Axel Olof Freudenthal Medal|fi|Axel Olof Freudenthal -mitali}} – Ari (shih [[Axel Olof Freudenthal]] ), Partia Popullore Suedeze e Finlandës (1994) * Doktor Nderi në Shkenca Politike, [[Hanken School of Economics|Shkolla e Ekonomisë Hanken]] (1994) * {{Interlanguage link|Fredrika Runeberg Stipend|fi|Fredrika Runebergin stipendi|sv|Fredrika Runeberg-stipendiet}} (shih [[Fredrika Runeberg]] ), Fondacioni Kulturor Suedez në Finlandë (1996) * Medalja Sibelius, Klubi i Luanëve Jean Sibelius në [[Järvenpää]] (2 janar 1996) <ref>{{Cite web |title=Sibelius-mitali |url=https://e-clubhouse.org/sites/jeansibelius/projects.php#Lions_nuorisovaihto |access-date=2022-06-22 |website=Lions Club Jean Sibelius / Järvenpää |language=fi}}</ref> * Doktor Nderi në Shkenca Politike, [[Åbo Akademi University|Universiteti Åbo Akademi]] (1998) * {{Interlanguage link|St. Henry's Cross|fi|Pyhän Henrikin risti}}, [[Evangelical Lutheran Church of Finland|Kisha Luterane Ungjillore e Finlandës]] (2013) * Doktor Nderi në Shkencat Ushtarake, [[National Defence University (Finland)|Universiteti i Mbrojtjes Kombëtare]] (2013) == Lidhje të jashtme == * {{Official website|http://www.elisabethrehn.com}} == Referime == [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Lindje 1935]] [[Kategoria:Vetitë CS1: Burime në finlandisht (fi)]] [[Kategoria:Diplomatë nga Helsinki]] [[Kategoria:Politikanë nga Helsinki]] [[Kategoria:Gra nga Finlanda]] jylzvjnu3xs3yji4m5lzusbsazl5rz3 3053125 3053122 2026-10-02T21:05:40Z Edukatori 112234 3053125 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | image = Elisabeth Rehn in 2015.jpg | honorific_prefix = Minister <!-- Minister (Finnish: Ministeri; Swedish: Minister) is an honorary title bestowed by the President of Finland --> | name = Elisabeth Rehn | honorific_suffix = {{post-nominals|list=[[Order of the Cross of Liberty|VR 1]]}} | caption = Rehn at [[The House of Culture (Stockholm)|The House of Culture]] in [[Stockholm]] in 2015 | birth_name = Märta Elisabeth Carlberg | birth_date = {{birth date and age|1935|04|06|df=yes}} | birth_place = [[Helsinki]], Finland | office = [[Under-Secretary-General of the United Nations|Special Representative and Coordinator]] of the [[United Nations Mission in Bosnia and Herzegovina|Mission in Bosnia and Herzegovina]]<ref name="ICC_qualifications">{{cite web |title=Rehn, Elisabeth (Finland) – Statement of qualifications |url=https://www.icc-cpi.int/sites/default/files/NR/rdonlyres/8C3D0525-4A62-470C-9350-A570F815B5DE/0/ICCASPTFV2009FINSTENG.pdf |website=[[International Criminal Court]] |access-date=2022-06-21}}</ref> | 2blankname = {{nowrap|[[Secretary-General of the United Nations|Secretary-General]]}} | 2namedata = [[Kofi Annan]] | termstart = 16 January 1998 | termend = 15 July 1999 | predecessor = [[Kai Eide]]<ref name="NATO_1197">{{cite web |title=SFOR Transcript of Press Briefing, 27 Nov. 1997 (Coalition Press Information Centre, Tito Barracks) |url=https://www.nato.int/sfor/trans/1997/t971127b.htm |website=[[NATO]] |access-date=2022-06-21 |date=1997-11-27}}</ref> | successor = | office2 = [[United Nations special rapporteur|Special Rapporteur]] on the situation of human rights in the former [[Yugoslavia]]<ref name="ICC_qualifications"/> | 2blankname2 = {{nowrap|Secretary-General}} | 2namedata2 = Kofi Annan | termstart2 = 27 September 1995 | termend2 = 15 January 1998 | predecessor2 = [[Tadeusz Mazowiecki]]<ref name="UPI_0995">{{cite web |title=New Balkans rights investigator named |url=https://www.upi.com/Archives/1995/09/29/New-Balkans-rights-investigator-named/9048812347200/ |website=[[United Press International]] |access-date=2022-06-21 |language=en |date=1995-09-29}}</ref> | successor2 = [[Jiří Dienstbier]]<ref name="OHCHR_0398">{{cite web |title=New Special Rapporteur on Situation of Human Rights in the Former Yugoslavia Appointed |url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2009/10/new-special-rapporteur-situation-human-rights-former-yugoslavia-appointed |website=[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]] |access-date=2022-06-21 |language=en |date=1998-03-13}}</ref> | party = [[Swedish People's Party of Finland|Swedish People's Party]] | occupation = {{flatlist| * Politician * diplomat }} | majority = | relations = | spouse = {{marriage|[[Ove Rehn]]|1955|2004|end=d}} | children = 4, including [[Veronica Rehn-Kivi]] | website = | footnotes = }} '''Märta Elisabeth Rehn''' (lindur më 6 prill 1935) është një ish-politikane dhe diplomate finlandez. Ajo shërbeu si Ministre e Mbrojtjes e Finlandës gjatë viteve 1990 deri në 1995 dhe si Nënsekretare e Përgjithshme e Kombeve të Bashkuara gjatë viteve 1998 deri në 1999. <ref>{{Cite news |date=15 prill 1996 |title=Women in High Places Defense Minister: Finland's 44-Year-Old Anneli Taina Oversees Huge Modernization Drive |work=[[The Baltimore Sun]] |url=https://www.baltimoresun.com/1996/04/15/women-in-high-places-defense-minister-finlands-44-year-old-anneli-taina-oversees-huge-modernization-drive/ |access-date=23 mars 2022}}</ref> Ajo ishte gjithashtu anëtare e Parlamentit finlandez dhe udhëheqëse parlamentare e Partisë Popullore Suedeze të Finlandës, si dhe anëtare e Parlamentit Evropian . == Arsimi == Rehn ka lindur më 6 prill 1935 në [[Helsinki]], Finlandë. Ajo e kaloi fëmijërinë në [[Mäntsälä]], ku babai i saj punonte si mjek i komunitetit. Rehn shkoi në një shkollë lokale në Mäntsälä përpara se të hynte në një shkollë me konvikt në [[Kauniainen]] . Rehn mori një diplomë Masteri Shkencor në ekonomi nga Shkolla e Ekonomisë Hanken në vitin 1957 dhe ka [[Diploma e nderit|doktoraturë nderi]] në [[shkenca politike]] nga Shkolla e Ekonomisë Hanken dhe Universiteti Åbo Akademi dhe një doktoraturë nderi në shkenca ushtarake nga Universiteti i Mbrojtjes Kombëtare . <ref>{{Cite web |last=Westerholm |first=Hanna |date=2021-09-21 |title=Gyllene studietider på Hanken {{!}} hanken |url=https://www.hanken.fi/sv/om-hanken/aktuellt/bloggar-poddar/gyllene-studietider-pa-hanken |access-date=2022-06-22 |website=[[Hanken School of Economics]] |language=sv}}</ref> <ref name=":0">{{Cite web |last=Weckström |first=Leif |date=2017-12-04 |title=Elisabeth Rehn: Nu är det dags att sluta fira kriget |url=https://www.hbl.fi/artikel/38637d6f-100e-4826-9d19-0d9eac4ab235 |access-date=2022-06-22 |website=[[Hufvudstadsbladet]] |language=sv-FI}}</ref> Në filli të viteve 1960, ajo u njoh si personi i parë në Finlandë që importoi dhe tregtoi enë plastike Tupperware . == Karriera == Rehn u zgjodh për herë të parë anëtar i parlamentit për Uusimaa në vitin 1979. Ajo ishte udhëheqëse parlamentare e Partisë Popullore Suedeze të Finlandës nga viti 1987 deri në vitin 1990. <ref name="g2w">{{Cite web |title=Female Defense Ministers |url=http://www.guide2womenleaders.com/Defence_ministers.htm |access-date=7 korrik 2013 |website=Guide2WomenLeaders}}</ref> Ajo u emërua Ministre e Mbrojtjes në kabinetin Holkeri, duke pasuar Ole Norrback, në vitin 1990. Me marrjen e detyrës më 13 qershor 1990, ajo u bë ministrja e parë femër e mbrojtjes e një kombi evropian dhe e gjashta në botë. <ref>{{Cite news |last=Henley |first=Jon |date=19 maj 2017 |title=Europe's Defence Minister Roles Become Female Stronghold |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2017/may/19/europes-defence-minister-roles-become-female-stronghold-sylvie-goulard |access-date=23 mars 2022}}</ref> Kur Esko Aho pasoi [[Harri Holkeri|Harri Holkerin]] si Kryeministër i Finlandës në vitin 1991, Rehn u mbajt si ministër i mbrojtjes dhe, përveç kësaj, u emërua Ministër i Çështjeve të Barazisë në Ministrinë e Çështjeve Sociale dhe Shëndetësisë . Gjatë mandatit të saj në detyrë, u miratua një ligj që u lejonte grave të kryenin shërbim ushtarak kombëtar vullnetar. Popullariteti i saj në detyrë çoi në kandidaturën e Partisë Popullore Suedeze në zgjedhjet presidenciale finlandeze të vitit 1994 . Ajo fitoi vota të mjaftueshme në zgjedhjet e parakohshme për të arritur në raundin final, në të cilin u përball me diplomatin [[Martti Ahtisaari]] të Partisë Social Demokratike të Finlandës . Ajo mori 46.1% të votave përfundimtare. <ref name="Boustany1">{{Cite news |last=Boustany |first=Nora |author-link=Nora Boustany |date=1995-11-07 |title=The Woman In No Man's Land |language=en |work=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1995/11/07/the-woman-in-no-mans-land/363f6d37-8685-4a5b-b6e0-35f2c365d922/ |access-date=2022-06-27}}</ref> Rehn u emërua anëtar i [[Kuvendi Evropian|Parlamentit Evropian]] (MEP) për Finlandën gjatë periudhës 1995-1996 të [[Fourth European Parliament|Parlamentit të Katërt Evropian]], një pozicion i vendosur si pjesë e zgjerimit të Bashkimit Evropian në vitin 1995 . Mandati i saj filloi më 1 janar 1995 dhe ajo qëndroi në detyrë deri më 10 nëntor 1996. <ref name="g2w" /> Më 27 shtator 1995, [[Sekretari i Përgjithshëm i Kombeve të Bashkuara]], [[Kofi Annan]], emëroi Rehnin si Raportues Special për situatën e të drejtave të njeriut në [[Kroacia|Republikën e Kroacisë]], [[Serbia dhe Mali i Zi|RFJ-në]], [[Bosnja dhe Hercegovina|Bosnjë dhe Hercegovinën]] dhe [[Maqedonia e Veriut|Republikën e Maqedonisë]] - së bashku, shtetet që përbënin ish- [[Jugosllavia|Jugosllavinë]] . Pas disa vitesh si Raportuese Speciale, ajo u emërua Nënsekretare e Përgjithshme e Kombeve të Bashkuara, me detyrën specifike të Përfaqësueses Speciale të Sekretarit të Përgjithshëm dhe Koordinatores së Misionit të Kombeve të Bashkuara në Bosnjë dhe Hercegovinë, një post që e mbajti nga 16 janari 1998 deri më 15 korrik 1999. Ndërsa ishte në detyrë, ajo ishte një nga vëzhgueset e para që vizitoi varret masive të [[Gjenocidi i Srebrenicës|masakrës së Srebrenicës]] . == Aktivitete të tjera == Elisabeth Rehn dhe Lamija Tanović ishin anëtaret themeluese dhe patronët kryesorë të Kolegjit United World në [[Mostari|Mostar]], Bosnjë dhe Hercegovinë. Rehn ishte anëtar i Fondacionit të Lidershipit Global (GLF) deri në nëntor 2017. GLF është një organizatë që punon për të mbështetur lidershipin demokratik, për të parandaluar dhe zgjidhur konfliktet përmes ndërmjetësimit dhe për të promovuar qeverisjen e mirë në formën e institucioneve demokratike, tregjeve të hapura, të drejtave të njeriut dhe sundimit të ligjit. E bën këtë duke ua vënë në dispozicion, në mënyrë diskrete dhe konfidenciale, përvojën e ish-udhëheqësve për udhëheqësit kombëtarë të sotëm. Është një organizatë jofitimprurëse e përbërë nga ish-krerë qeverish, zyrtarë të lartë qeveritarë dhe të organizatave ndërkombëtare, të cilët punojnë ngushtë me krerët e qeverive për çështje që lidhen me qeverisjen dhe që i shqetësojnë ata. === Anëtarësimet dhe pozicionet në OJQ === * Rrjeti Evropian i Lidershipit * Femmes Africa Solidarité, anëtare e Bordit Këshillimor, 2005– * Kryqi i Kuq Finlandez, Nënkryetar, 1984–1988 * Fondacioni i Lidershipit Global, 0 * Intellibridge, anëtar i Këshillit Këshillimor * [[Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë]], Fondi i Besimit për Viktimat, anëtar i Bordit të Drejtorëve * Anëtar [[Organizata për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë|i Organizatës për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë]], Gjykata e Pajtimit dhe Arbitrazhit e Organizatës për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë, 1994– * Lobi Rajonal i Grave i Evropës Juglindore, anëtare e Bordit Këshillimor * [[UNICEF]], anëtar i Komitetit Finlandez, 1982–1994 ** Kryetar i Grupit të Përhershëm të Komiteteve Kombëtare të UNICEF-it, 1988–1993 * UNIFEM ** Eksperte e pavarur për rolin e grave në ndërtimin e paqes, 2001–2003 ** Studim global mbi zbatimin e rezolutës 1325 të Këshillit të Sigurimit të OKB-së, anëtar i Grupit Këshillimor të Nivelit të Lartë, 2015 * UNIFEM Finland, Nënkryetar i Bordit, 2003–2005 * WWF Finland, Kryetar i Bordit të Administratorëve, 2000–2006 * Zonta International, Anëtar Nderi Ndërkombëtar Burimet: <ref name=":0" /> <ref>{{Cite web |title=Elisabeth Rehn, Network participant |url=https://www.europeanleadershipnetwork.org/person/elisabeth-rehn/ |access-date=2022-06-27 |website=[[European Leadership Network]] |language=en-GB}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2002 |title=Women, War, Peace: The Independent Experts' Assessment on the Impact of Armed Conflict on Women and Women's Role in Peace-Building (Progress of the World's Women 2002, Vol. 1) – Experts' Biographical Sketches |url=https://www.unwomen.org/sites/default/files/Headquarters/Media/Publications/UNIFEM/269_experts_bios.pdf |access-date=2022-06-27 |website=[[United Nations Development Fund for Women]]}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2015 |title=Global study on the implementation of UN Security Council resolution 1325 – High-level Advisory Group, About |url=https://wps.unwomen.org/advisory/ |access-date=2022-06-27 |website=[[United Nations Development Fund for Women]]}}</ref> == Vepra == * {{Cite journal |last=Rehn |first=Elisabeth |last2=Johnson Sirleaf |first2=Ellen |author-link2=Ellen Johnson Sirleaf |date=2002 |title=Women, War and Peace: The Independent Experts' Assessment on the Impact of Armed Conflict on Women and Women's Role in Peace-building |url=https://www.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/3F71081FF391653DC1256C69003170E9-unicef-WomenWarPeace.pdf |journal=Progress of the World's Women 2002 |publisher=[[United Nations Development Fund for Women]] |volume=1 |isbn=9780912917665}} * {{Cite news |last=Rehn |first=Elisabeth |last2=Aimé |first2=Jean Claude |date=2005 |title=UNDP in the Occupied Palestinian Territory: Programme Review 2005 |publisher=[[United Nations Development Programme]]}} * {{Cite news |last=Kang |first=Kyung-wha |author-link=Kyung-wha Kang |last2=Rehn |first2=Elisabeth |last3=Mukwege |first3=Denis |author-link3=Denis Mukwege |date=2011-03-03 |title=Report of the Panel on Remedies and Reparations for Victims of Sexual Violence in the Democratic Republic of Congo to the High Commissioner for Human Rights |publisher=[[United Nations Office of the High Commissioner for Human Rights]]}}<ref>{{Cite web |date=2011-03-03 |title=UN report outlines stark situation of victims of sexual violence in DR Congo |url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2011/03/un-report-outlines-stark-situation-victims-sexual-violence-dr-congo |access-date=2022-06-27 |website=[[Office of the High Commissioner for Human Rights]] |language=en |type=Press release}}</ref> == Jeta personale == Rehn ishte i martuar me [[Ove Rehn]] nga viti 1955 deri në vdekjen e tij në vitin 2004, dhe ata kanë katër fëmijë: Joakim, Charlotta, Johan dhe Veronica Rehn-Kivi, një anëtare e parlamentit. Rehn i ka mbijetuar dy herë kancerit . Ajo u shërua nga [[Kanceri kolorektal|kanceri i zorrës së trashë]] në vitet 1990 dhe u diagnostikua me [[Kanceri i gjirit|kancer të gjirit]] në vitin 2000. <ref>{{Cite news |last=Jäntti |first=Elina |date=5 korrik 2007 |title=Rehn: "Syöpä ei ole maailmanloppu" |work=[[Iltalehti]] |url=https://www.iltalehti.fi/viihde/a/200707046317399 |access-date=23 mars 2022}}</ref> == Nderime dhe çmime == === Nderime === ==== Nderime kombëtare ==== * : [[Order of the Cross of Liberty|Urdhri i Kryqit të Lirisë]], Klasi i Parë (2002) <ref name="HS_202206">{{Cite news |date=2002-12-06 |title=Halosella säästölinja mitalijaossa |language=fi |work=[[Helsingin Sanomat]] |url=https://www.hs.fi/kotimaa/art-2000004104370.html |access-date=2022-06-22}}</ref> ==== Nderime të huaja ==== * : [[Order of the Cross of Terra Mariana|Urdhri i Kryqit të Terra Mariana]], Klasa e Parë (2003) <ref name="Postimees_200302">{{Cite news |date=2003-02-03 |title=Teenetemärgid |language=et |work=[[Postimees]] |url=https://www.postimees.ee/1997201/teenetemargid |access-date=2022-06-22}}</ref> === Çmimet === * {{Interlanguage link|Axel Olof Freudenthal Medal|fi|Axel Olof Freudenthal -mitali}} – Ari (shih [[Axel Olof Freudenthal]] ), Partia Popullore Suedeze e Finlandës (1994) * Doktor Nderi në Shkenca Politike, [[Hanken School of Economics|Shkolla e Ekonomisë Hanken]] (1994) * {{Interlanguage link|Fredrika Runeberg Stipend|fi|Fredrika Runebergin stipendi|sv|Fredrika Runeberg-stipendiet}} (shih [[Fredrika Runeberg]] ), Fondacioni Kulturor Suedez në Finlandë (1996) * Medalja Sibelius, Klubi i Luanëve Jean Sibelius në [[Järvenpää]] (2 janar 1996) <ref>{{Cite web |title=Sibelius-mitali |url=https://e-clubhouse.org/sites/jeansibelius/projects.php#Lions_nuorisovaihto |access-date=2022-06-22 |website=Lions Club Jean Sibelius / Järvenpää |language=fi}}</ref> * Doktor Nderi në Shkenca Politike, [[Åbo Akademi University|Universiteti Åbo Akademi]] (1998) * {{Interlanguage link|St. Henry's Cross|fi|Pyhän Henrikin risti}}, [[Evangelical Lutheran Church of Finland|Kisha Luterane Ungjillore e Finlandës]] (2013) * Doktor Nderi në Shkencat Ushtarake, [[National Defence University (Finland)|Universiteti i Mbrojtjes Kombëtare]] (2013) == Lidhje të jashtme == * {{Official website|http://www.elisabethrehn.com}} == Referime == [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Lindje 1935]] [[Kategoria:Vetitë CS1: Burime në finlandisht (fi)]] [[Kategoria:Diplomatë nga Helsinki]] [[Kategoria:Politikanë nga Helsinki]] [[Kategoria:Gra nga Finlanda]] 51ddt9tcim4ytj4bqbt4thdiaz3w1pr Diskutim:Besët 1 407342 3053124 2026-10-02T21:03:43Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3053124 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Besët]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3053123 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://arheologie-istoriaartei-cluj.ro/Articole/eph-XVIII-05.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 tetor 2026 23:03 (CEST) c10b5t6xgclwbhclojmkb9sefkw6c5z Kategoria:Diplomatë nga Helsinki 14 407343 3053126 2026-10-02T21:06:19Z Edukatori 112234 Faqe e re: [[Kategoria:Njerëz nga Helsinki]] 3053126 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Njerëz nga Helsinki]] 4ypxpsmt5ooli9pzpsa5ghxuxac2asl Kategoria:Politikanë nga Helsinki 14 407344 3053127 2026-10-02T21:07:51Z Edukatori 112234 Faqe e re: [[Kategoria:Njerëz nga Helsinki]] 3053127 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Njerëz nga Helsinki]] 4ypxpsmt5ooli9pzpsa5ghxuxac2asl Kategoria:Gra nga Finlanda 14 407345 3053131 2026-10-02T21:10:41Z Edukatori 112234 Faqe e re: [[Kategoria:Gra sipas vendit]] 3053131 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Gra sipas vendit]] m0lqcaewd0dl84quhuccjme41xiei12 Diskutim:Bido Sejko 1 407346 3053144 2026-10-02T21:32:58Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3053144 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bido Sejko]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3053143 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20260114192928/https://www.bashkiakonispol.gov.al/festa-e-abetares-organizuar-nga-femijet-e-shkolles-bido-sejko-konispol/ për lidhjen https://www.bashkiakonispol.gov.al/festa-e-abetares-organizuar-nga-femijet-e-shkolles-bido-sejko-konispol//. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 tetor 2026 23:32 (CEST) h9tg9uyhxfo5bjtgu20r2b97jty7frh Tadej Pogačar 0 407347 3053148 2026-10-02T21:40:46Z PancakeGuy20 188487 Krijuar nga përkthimi i faqes "[[:en:Special:Redirect/revision/1377696548|Tadej Pogačar]]" 3053148 wikitext text/x-wiki '''Tadej Pogačar''' ose i njohur si " '''Pogi''' " është një çiklist profesionist slloven. Ai lindi më 21 shtator 1998 dhe garon për UCI WorldTeam UAE Team Emirates XRG . <ref>{{Cite web |title=UAE Team Emirates |url=https://www.uci.org/road/teams/TeamDetail/15246/1000595/279 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130093933/https://www.uci.org/road/teams/TeamDetail/15246/1000595/279 |archive-date=30 January 2021 |access-date=2 January 2021 |website=UCI.org |publisher=[[Union Cycliste Internationale]]}}</ref> Fitoret e tij përfshijnë pesë [[Tour de France|Ture të Francës]] ( 2020, 2021, 2024, 2025 dhe 2026 ), Giro d'Italia (edicioni i vitit 2024) dhe trembëdhjetë gara klasike njëditore (Milano-San Remo një herë, Turin e Flanders-it tri herë, Liège-Bastogne-Liège katër herë dhe Giro di Lombardia pesë herë), si dhe Garën Rrugore të Kampionatit Botëror dy herë. <ref>{{Cite web |last=Jiwani |first=Rori |title=LIEGE-BASTOGNE-LIEGE 2024: TADEJ POGACAR POWERS TO SECOND VICTORY IN BELGIAN MONUMENT CLASSIC ROAD CYCLING RACE |url=https://olympics.com/en/news/liege-bastogne-liege-2024-pogacar-powers-to-second-victory |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240421145808/https://olympics.com/en/news/liege-bastogne-liege-2024-pogacar-powers-to-second-victory |archive-date=21 April 2024 |access-date=22 July 2024 |website=[[Olympics.com]]}}</ref> Specializon në garat me kohë, çiklizmin klasik njëditor dhe ngjitjet në ture të mëdha, ai është krahasuar me çiklistë të gjithanshëm si [[Eddy Merckx]] dhe Bernard Hinault . Pavarësisht moshës së tij të re, ai konsiderohet si një nga çiklistët më të mëdhenj të të gjitha kohërave. <ref>{{Cite web |last=Strickson |first=Will |date=4 April 2023 |title=Opinion: Tadej Pogačar is the Greatest Of All Time |url=https://www.cyclist.co.uk/news/tadej-pogacar-greatest-of-all-time |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240115192158/https://www.cyclist.co.uk/news/tadej-pogacar-greatest-of-all-time |archive-date=15 January 2024 |access-date=22 July 2024 |publisher=Cyclist Magazine}}</ref> Pogačari pati sukses si çiklist i ri, duke fituar Tour de l'Avenir 2018. Në vitin 2019, ai u bë çiklisti më i ri që fitoi një garë të UCI World Tour në Turin e Kalifornisë (20 vjeç). <ref>{{Cite web |last=Marshall-Bell |first=Chris |date=18 May 2019 |title=Record-breaker Tadej Pogačar wins Tour of California after Cees Bol takes stage seven |url=https://www.cyclingweekly.com/news/racing/record-breaker-tadej-pogacar-wins-tour-california-cees-bol-wins-stage-seven-424065 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190521013041/https://www.cyclingweekly.com/news/racing/record-breaker-tadej-pogacar-wins-tour-california-cees-bol-wins-stage-seven-424065 |archive-date=21 May 2019 |access-date=6 September 2020 |website=Cycling Weekly}}</ref> Në ardhjen e tij në vitin 2020 në Turin e Francës dhe vitin pasardhës, ai fitoi tre etapa dhe klasifikimin e përgjithshëm, të maleve dhe të çiklistëve të rinj, duke u bërë i vetmi çiklist që i fitoi këto tre klasifikime njëkohësisht. <ref>{{Cite web |last=Leicester |first=John |date=20 September 2020 |title=Vive Le Tour! With Young Winner, Thrilling Race Defies Virus |url=https://www.nbcboston.com/news/sports/pogacar-riding-to-victory-at-covid-defying-tour-de-france/2198092/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110152526/https://www.nbcboston.com/news/sports/pogacar-riding-to-victory-at-covid-defying-tour-de-france/2198092/ |archive-date=10 January 2021 |access-date=20 September 2020 |publisher=NBC Boston}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Hoffmann |first=Martin |date=22 September 2020 |title=Tour de France: Tadej Pogacar zu gut, um sauber zu sein? |url=https://www.sport1.de/radsport/tour-de-france/2020/09/tour-de-france-tadej-pogacar-zu-gut-um-sauber-zu-sein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201101003529/https://www.sport1.de/radsport/tour-de-france/2020/09/tour-de-france-tadej-pogacar-zu-gut-um-sauber-zu-sein |archive-date=1 November 2020 |access-date=1 December 2020 |website=Sport1.de |language=de}}</ref> Viti 2021 pa sukseset e para të Pogačarit në garat njëditore të Monumentit, në Giro di Lombardia dhe Liège–Bastogne–Liège . Sezonet pasardhëse panë fitore të mëtejshme me Turin e Flanders të shtuar gjithashtu në vitin 2023 . Ndërkohë, në Turet Madhështore (Grand Tours) , Pogačari pati vende të dyta radhazi në Turin e Francës ndaj Jonas Vingegaardit, me të cilin rivaliteti i tij konsiderohet si një nga më të mëdhenjtë e të gjitha kohërave. <ref>{{Cite web |title=It's time for round four: Is Pogačar vs Vingegaard cycling's most iconic rivalry? |url=https://www.rouleur.cc/blogs/the-rouleur-journal/it-s-time-for-round-four-pogacar-vs-vingegaard-in-cycling-s-most-iconic-rivalry |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240721174001/https://www.rouleur.cc/blogs/the-rouleur-journal/it-s-time-for-round-four-pogacar-vs-vingegaard-in-cycling-s-most-iconic-rivalry |archive-date=21 July 2024 |access-date=21 July 2024 |website=Rouleur |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=26 July 2023 |title=Opinion: Pogačar vs. Vingegaard Is Already the Tour's Greatest-Ever Rivalry |url=https://www.welovecycling.com/wide/2023/07/26/opinion-pogacar-vs-vingegaard-is-already-the-tours-greatest-ever-rivalry/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003204558/https://www.welovecycling.com/wide/2023/07/26/opinion-pogacar-vs-vingegaard-is-already-the-tours-greatest-ever-rivalry/ |archive-date=3 October 2023 |access-date=21 July 2024 |website=We Love Cycling magazine |language=en-US}}</ref> Kjo garë përfundoi në vitin 2024 kur ai përfundoi garën e parë të dyfishtë në Giro d'Italia dhe Tour de France që nga viti 1998, duke fituar 12 etapa në të dyja garat, <ref>{{Cite news |last=Whittle |first=Jeremy |title=Tadej Pogacar wraps up Tour de France victory to seal historic double |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/sport/article/2024/jul/21/tadej-pogacar-wraps-up-tour-de-france-victory-to-seal-historic-double |url-status=live |access-date=22 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240725223343/https://www.theguardian.com/sport/article/2024/jul/21/tadej-pogacar-wraps-up-tour-de-france-victory-to-seal-historic-double |archive-date=25 July 2024}}</ref> duke shtuar Kampionatin Botëror për t'u bërë vetëm i treti që arrin Kurorën e Trefishtë të Çiklizmit . Në vitin 2025, ai u bë çiklisti i parë që mbajti si Turin e Francës ashtu edhe Kampionatin Botëror. Në vitin 2026, Pogačar u bë personi i 5-të që fitoi Turin e Francës 5 herë. Pogačari është lavdëruar për stilin e tij sulmues të ngasjes, <ref name="Gilbert Praise">{{Cite web |last=Hood |first=Andrew |date=30 April 2024 |title=Philippe Gilbert Applauds Pogačar's Panache: 'He Wins with Style, not Like the Froome Era' |url=https://velo.outsideonline.com/road/road-racing/philippe-gilbert-applauds-pogacars-panache-he-wins-with-style-not-like-the-froome-era/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240725223345/https://velo.outsideonline.com/road/road-racing/philippe-gilbert-applauds-pogacars-panache-he-wins-with-style-not-like-the-froome-era/ |archive-date=25 July 2024 |access-date=22 July 2024 |publisher=Velo}}</ref> një qasje të cilën vetë Pogačar e ka quajtur me shaka si një "instinkt të trashë" <ref>{{Cite web |last=Shrubsall |first=James |date=17 July 2024 |title=Tadej Pogačar still prone to 'stupid instinct' as his attacks continue in week three of the Tour de France |url=https://www.cyclingweekly.com/racing/tadej-pogacar-still-prone-to-stupid-instinct-as-his-attacks-continue-in-week-three-of-the-tour-de-france |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718154311/https://www.cyclingweekly.com/racing/tadej-pogacar-still-prone-to-stupid-instinct-as-his-attacks-continue-in-week-three-of-the-tour-de-france |archive-date=18 July 2024 |access-date=22 July 2024 |publisher=Cycling Weekly}}</ref> gjatë një kohe kur shumë të tjerë kanë ngarë në mënyrë më konservuese për të menaxhuar nivelet e energjisë. <ref name="rouleur-puppet-master">{{Cite web |last=Jary |first=Rachel |title=THE METHOD TO HIS MADNESS: TADEJ POGAČAR IS THE TOUR DE FRANCE'S PUPPET MASTER |url=https://www.rouleur.cc/blogs/the-rouleur-journal/the-method-to-his-madness-tadej-pogacar-is-the-tour-de-france-s-puppet-master |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240725223346/https://www.rouleur.cc/blogs/the-rouleur-journal/the-method-to-his-madness-tadej-pogacar-is-the-tour-de-france-s-puppet-master |archive-date=25 July 2024 |access-date=22 July 2024 |publisher=Rouleur}}</ref> Qëllimi i tij për të qenë konkurrues si në garat njëditore klasike ashtu edhe në Turet Madhështore është etiketuar si një kthim në garat "klasike" me biçikleta të viteve 1960-1980, <ref name="Gilbert Praise" /> dhe ky sukses në shumë fronte e ka çuar atë në pozicionin e parë në botë në garat rrugore të UCI-s për një numër rekord javësh dhe një numër rekord javësh radhazi. [[File:Tadej_Pogacar_of_UAE-Team_Emirates_(48068839377).jpg|alt=Tadej Pogačar riding in the 2019 Tour of California|majtas|parapamje| Pogačari në Turneun e Kalifornisë, 2019]] [[File:TDF3033_pogacar_vingegaard_(52243724489).jpg|alt=Pogačar leading Jonas Vingegaard up a mountain pass|majtas|parapamje| Pogačari ( djathtas ) duke udhëhequr liderin e garës Jonas Vingegaard gjatë Turit të Francës 2022]] == Referencat == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|30em}} == Lidhje të jashtme == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commonskat|Tadej Pogačar}} * Tadej Pogačar at UCI * Tadej Pogačar at ProCyclingStats * [https://www.uaeteamemirates.com/rider/tadej-pogacar/ Tadej Pogačar] at UAE Team Emirates * Tadej Pogačar at Olympedia * Tadej Pogačar at Olympics.com * {{Instagram}} [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Lindje 1998]] e2qrrw9dwgw39fuh77h90pz25a0oxsm 3053243 3053148 2026-10-03T08:06:14Z PancakeGuy20 188487 3053243 wikitext text/x-wiki '''Tadej Pogačar''' ose i njohur si " '''Pogi''' " është një çiklist profesionist slloven. Ai lindi më 21 shtator 1998 dhe garon për UCI WorldTeam UAE Team Emirates XRG . <ref>{{Cite web |title=UAE Team Emirates |url=https://www.uci.org/road/teams/TeamDetail/15246/1000595/279 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130093933/https://www.uci.org/road/teams/TeamDetail/15246/1000595/279 |archive-date=30 January 2021 |access-date=2 January 2021 |website=UCI.org |publisher=[[Union Cycliste Internationale]]|lang=en}}</ref> Fitoret e tij përfshijnë pesë [[Tour de France|Ture të Francës]] ( 2020, 2021, 2024, 2025 dhe 2026 ), Giro d'Italia (edicioni i vitit 2024) dhe trembëdhjetë gara klasike njëditore (Milano-San Remo një herë, Turin e Flanders-it tri herë, Liège-Bastogne-Liège katër herë dhe Giro di Lombardia pesë herë), si dhe Garën Rrugore të Kampionatit Botëror dy herë. <ref>{{Cite web |last=Jiwani |first=Rori |title=LIEGE-BASTOGNE-LIEGE 2024: TADEJ POGACAR POWERS TO SECOND VICTORY IN BELGIAN MONUMENT CLASSIC ROAD CYCLING RACE |url=https://olympics.com/en/news/liege-bastogne-liege-2024-pogacar-powers-to-second-victory |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240421145808/https://olympics.com/en/news/liege-bastogne-liege-2024-pogacar-powers-to-second-victory |archive-date=21 April 2024 |access-date=22 July 2024 |website=[[Olympics.com]]|language=en}}</ref> Specializon në garat me kohë, çiklizmin klasik njëditor dhe ngjitjet në ture të mëdha, ai është krahasuar me çiklistë të gjithanshëm si [[Eddy Merckx]] dhe Bernard Hinault . Pavarësisht moshës së tij të re, ai konsiderohet si një nga çiklistët më të mëdhenj të të gjitha kohërave. <ref>{{Cite web |last=Strickson |first=Will |date=4 April 2023 |title=Opinion: Tadej Pogačar is the Greatest Of All Time |url=https://www.cyclist.co.uk/news/tadej-pogacar-greatest-of-all-time |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240115192158/https://www.cyclist.co.uk/news/tadej-pogacar-greatest-of-all-time |archive-date=15 January 2024 |access-date=22 July 2024 |publisher=Cyclist Magazine|language=en}}</ref> Pogačari pati sukses si çiklist i ri, duke fituar Tour de l'Avenir 2018. Në vitin 2019, ai u bë çiklisti më i ri që fitoi një garë të UCI World Tour në Turin e Kalifornisë (20 vjeç). <ref>{{Cite web |last=Marshall-Bell |first=Chris |date=18 May 2019 |title=Record-breaker Tadej Pogačar wins Tour of California after Cees Bol takes stage seven |url=https://www.cyclingweekly.com/news/racing/record-breaker-tadej-pogacar-wins-tour-california-cees-bol-wins-stage-seven-424065 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190521013041/https://www.cyclingweekly.com/news/racing/record-breaker-tadej-pogacar-wins-tour-california-cees-bol-wins-stage-seven-424065 |archive-date=21 May 2019 |access-date=6 September 2020 |website=Cycling Weekly|language=en}}</ref> Në ardhjen e tij në vitin 2020 në Turin e Francës dhe vitin pasardhës, ai fitoi tre etapa dhe klasifikimin e përgjithshëm, të maleve dhe të çiklistëve të rinj, duke u bërë i vetmi çiklist që i fitoi këto tre klasifikime njëkohësisht. <ref>{{Cite web |last=Leicester |first=John |date=20 September 2020 |title=Vive Le Tour! With Young Winner, Thrilling Race Defies Virus |url=https://www.nbcboston.com/news/sports/pogacar-riding-to-victory-at-covid-defying-tour-de-france/2198092/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110152526/https://www.nbcboston.com/news/sports/pogacar-riding-to-victory-at-covid-defying-tour-de-france/2198092/ |archive-date=10 January 2021 |access-date=20 September 2020 |publisher=NBC Boston|lang=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Hoffmann |first=Martin |date=22 September 2020 |title=Tour de France: Tadej Pogacar zu gut, um sauber zu sein? |url=https://www.sport1.de/radsport/tour-de-france/2020/09/tour-de-france-tadej-pogacar-zu-gut-um-sauber-zu-sein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201101003529/https://www.sport1.de/radsport/tour-de-france/2020/09/tour-de-france-tadej-pogacar-zu-gut-um-sauber-zu-sein |archive-date=1 November 2020 |access-date=1 December 2020 |website=Sport1.de |language=de}}</ref> Viti 2021 pa sukseset e para të Pogačarit në garat njëditore të Monumentit, në Giro di Lombardia dhe Liège–Bastogne–Liège . Sezonet pasardhëse panë fitore të mëtejshme me Turin e Flanders të shtuar gjithashtu në vitin 2023 . Ndërkohë, në Turet Madhështore (Grand Tours) , Pogačari pati vende të dyta radhazi në Turin e Francës ndaj Jonas Vingegaardit, me të cilin rivaliteti i tij konsiderohet si një nga më të mëdhenjtë e të gjitha kohërave. <ref>{{Cite web |title=It's time for round four: Is Pogačar vs Vingegaard cycling's most iconic rivalry? |url=https://www.rouleur.cc/blogs/the-rouleur-journal/it-s-time-for-round-four-pogacar-vs-vingegaard-in-cycling-s-most-iconic-rivalry |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240721174001/https://www.rouleur.cc/blogs/the-rouleur-journal/it-s-time-for-round-four-pogacar-vs-vingegaard-in-cycling-s-most-iconic-rivalry |archive-date=21 July 2024 |access-date=21 July 2024 |website=Rouleur |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=26 July 2023 |title=Opinion: Pogačar vs. Vingegaard Is Already the Tour's Greatest-Ever Rivalry |url=https://www.welovecycling.com/wide/2023/07/26/opinion-pogacar-vs-vingegaard-is-already-the-tours-greatest-ever-rivalry/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003204558/https://www.welovecycling.com/wide/2023/07/26/opinion-pogacar-vs-vingegaard-is-already-the-tours-greatest-ever-rivalry/ |archive-date=3 October 2023 |access-date=21 July 2024 |website=We Love Cycling magazine |language=en-US}}</ref> Kjo garë përfundoi në vitin 2024 kur ai përfundoi garën e parë të dyfishtë në Giro d'Italia dhe Tour de France që nga viti 1998, duke fituar 12 etapa në të dyja garat, <ref>{{Cite news |last=Whittle |first=Jeremy |title=Tadej Pogacar wraps up Tour de France victory to seal historic double |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/sport/article/2024/jul/21/tadej-pogacar-wraps-up-tour-de-france-victory-to-seal-historic-double |url-status=live |access-date=22 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240725223343/https://www.theguardian.com/sport/article/2024/jul/21/tadej-pogacar-wraps-up-tour-de-france-victory-to-seal-historic-double |archive-date=25 July 2024 |lang=en}}</ref> duke shtuar Kampionatin Botëror për t'u bërë vetëm i treti që arrin Kurorën e Trefishtë të Çiklizmit . Në vitin 2025, ai u bë çiklisti i parë që mbajti si Turin e Francës ashtu edhe Kampionatin Botëror. Në vitin 2026, Pogačar u bë personi i 5-të që fitoi Turin e Francës 5 herë. [[File:TDF3033_pogacar_vingegaard_(52243724489).jpg|alt=Pogačar leading Jonas Vingegaard up a mountain pass|majtas|parapamje| Pogačari ( djathtas ) duke udhëhequr liderin e garës Jonas Vingegaard gjatë Turit të Francës 2022]] Pogačari është lavdëruar për stilin e tij sulmues të ngasjes, <ref name="Gilbert Praise">{{Cite web |last=Hood |first=Andrew |date=30 April 2024 |title=Philippe Gilbert Applauds Pogačar's Panache: 'He Wins with Style, not Like the Froome Era' |url=https://velo.outsideonline.com/road/road-racing/philippe-gilbert-applauds-pogacars-panache-he-wins-with-style-not-like-the-froome-era/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240725223345/https://velo.outsideonline.com/road/road-racing/philippe-gilbert-applauds-pogacars-panache-he-wins-with-style-not-like-the-froome-era/ |archive-date=25 July 2024 |access-date=22 July 2024 |publisher=Velo |lang=en}}</ref> një qasje të cilën vetë Pogačar e ka quajtur me shaka si një "instinkt të trashë" <ref>{{Cite web |last=Shrubsall |first=James |date=17 July 2024 |title=Tadej Pogačar still prone to 'stupid instinct' as his attacks continue in week three of the Tour de France |url=https://www.cyclingweekly.com/racing/tadej-pogacar-still-prone-to-stupid-instinct-as-his-attacks-continue-in-week-three-of-the-tour-de-france |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718154311/https://www.cyclingweekly.com/racing/tadej-pogacar-still-prone-to-stupid-instinct-as-his-attacks-continue-in-week-three-of-the-tour-de-france |archive-date=18 July 2024 |access-date=22 July 2024 |publisher=Cycling Weekly |lang=en}}</ref> gjatë një kohe kur shumë të tjerë kanë ngarë në mënyrë më konservuese për të menaxhuar nivelet e energjisë. <ref name="rouleur-puppet-master">{{Cite web |last=Jary |first=Rachel |title=THE METHOD TO HIS MADNESS: TADEJ POGAČAR IS THE TOUR DE FRANCE'S PUPPET MASTER |url=https://www.rouleur.cc/blogs/the-rouleur-journal/the-method-to-his-madness-tadej-pogacar-is-the-tour-de-france-s-puppet-master |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240725223346/https://www.rouleur.cc/blogs/the-rouleur-journal/the-method-to-his-madness-tadej-pogacar-is-the-tour-de-france-s-puppet-master |archive-date=25 July 2024 |access-date=22 July 2024 |publisher=Rouleur |lang=en}}</ref> Qëllimi i tij për të qenë konkurrues si në garat njëditore klasike ashtu edhe në Turet Madhështore është etiketuar si një kthim në garat "klasike" me biçikleta të viteve 1960-1980, <ref name="Gilbert Praise" /> dhe ky sukses në shumë fronte e ka çuar atë në pozicionin e parë në botë në garat rrugore të UCI-s për një numër rekord javësh dhe një numër rekord javësh radhazi. [[File:Tadej_Pogacar_of_UAE-Team_Emirates_(48068839377).jpg|alt=Tadej Pogačar riding in the 2019 Tour of California|majtas|parapamje| Pogačari në Turneun e Kalifornisë, 2019]] == Referencat == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|30em}} == Lidhje të jashtme == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commonskat|Tadej Pogačar}} * Tadej Pogačar at UCI * Tadej Pogačar at ProCyclingStats * [https://www.uaeteamemirates.com/rider/tadej-pogacar/ Tadej Pogačar] at UAE Team Emirates * Tadej Pogačar at Olympedia * Tadej Pogačar at Olympics.com * {{Instagram}} [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Lindje 1998]] pr8bdy0yeb5d4rb937n4u5h61c4sr53 3053246 3053243 2026-10-03T08:08:03Z PancakeGuy20 188487 3053246 wikitext text/x-wiki '''Tadej Pogačar''' ose i njohur si " '''Pogi''' " është një çiklist profesionist slloven. Ai lindi më 21 shtator 1998 dhe garon për UCI WorldTeam UAE Team Emirates XRG . <ref>{{Cite web |title=UAE Team Emirates |url=https://www.uci.org/road/teams/TeamDetail/15246/1000595/279 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130093933/https://www.uci.org/road/teams/TeamDetail/15246/1000595/279 |archive-date=30 January 2021 |access-date=2 January 2021 |website=UCI.org |publisher=[[Union Cycliste Internationale]]|lang=en}}</ref> Fitoret e tij përfshijnë pesë [[Tour de France|Ture të Francës]] ( 2020, 2021, 2024, 2025 dhe 2026 ), Giro d'Italia (edicioni i vitit 2024) dhe trembëdhjetë gara klasike njëditore (Milano-San Remo një herë, Turin e Flanders-it tri herë, Liège-Bastogne-Liège katër herë dhe Giro di Lombardia pesë herë), si dhe Garën Rrugore të Kampionatit Botëror dy herë. <ref>{{Cite web |last=Jiwani |first=Rori |title=LIEGE-BASTOGNE-LIEGE 2024: TADEJ POGACAR POWERS TO SECOND VICTORY IN BELGIAN MONUMENT CLASSIC ROAD CYCLING RACE |url=https://olympics.com/en/news/liege-bastogne-liege-2024-pogacar-powers-to-second-victory |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240421145808/https://olympics.com/en/news/liege-bastogne-liege-2024-pogacar-powers-to-second-victory |archive-date=21 April 2024 |access-date=22 July 2024 |website=[[Olympics.com]]|language=en}}</ref> Specializon në garat me kohë, çiklizmin klasik njëditor dhe ngjitjet në ture të mëdha, ai është krahasuar me çiklistë të gjithanshëm si [[Eddy Merckx]] dhe Bernard Hinault . Pavarësisht moshës së tij të re, ai konsiderohet si një nga çiklistët më të mëdhenj të të gjitha kohërave. <ref>{{Cite web |last=Strickson |first=Will |date=4 April 2023 |title=Opinion: Tadej Pogačar is the Greatest Of All Time |url=https://www.cyclist.co.uk/news/tadej-pogacar-greatest-of-all-time |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240115192158/https://www.cyclist.co.uk/news/tadej-pogacar-greatest-of-all-time |archive-date=15 January 2024 |access-date=22 July 2024 |publisher=Cyclist Magazine|language=en}}</ref> == Kariera == Pogačari pati sukses si çiklist i ri, duke fituar Tour de l'Avenir 2018. Në vitin 2019, ai u bë çiklisti më i ri që fitoi një garë të UCI World Tour në Turin e Kalifornisë (20 vjeç). <ref>{{Cite web |last=Marshall-Bell |first=Chris |date=18 May 2019 |title=Record-breaker Tadej Pogačar wins Tour of California after Cees Bol takes stage seven |url=https://www.cyclingweekly.com/news/racing/record-breaker-tadej-pogacar-wins-tour-california-cees-bol-wins-stage-seven-424065 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190521013041/https://www.cyclingweekly.com/news/racing/record-breaker-tadej-pogacar-wins-tour-california-cees-bol-wins-stage-seven-424065 |archive-date=21 May 2019 |access-date=6 September 2020 |website=Cycling Weekly|language=en}}</ref> Në ardhjen e tij në vitin 2020 në Turin e Francës dhe vitin pasardhës, ai fitoi tre etapa dhe klasifikimin e përgjithshëm, të maleve dhe të çiklistëve të rinj, duke u bërë i vetmi çiklist që i fitoi këto tre klasifikime njëkohësisht. <ref>{{Cite web |last=Leicester |first=John |date=20 September 2020 |title=Vive Le Tour! With Young Winner, Thrilling Race Defies Virus |url=https://www.nbcboston.com/news/sports/pogacar-riding-to-victory-at-covid-defying-tour-de-france/2198092/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110152526/https://www.nbcboston.com/news/sports/pogacar-riding-to-victory-at-covid-defying-tour-de-france/2198092/ |archive-date=10 January 2021 |access-date=20 September 2020 |publisher=NBC Boston|lang=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Hoffmann |first=Martin |date=22 September 2020 |title=Tour de France: Tadej Pogacar zu gut, um sauber zu sein? |url=https://www.sport1.de/radsport/tour-de-france/2020/09/tour-de-france-tadej-pogacar-zu-gut-um-sauber-zu-sein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201101003529/https://www.sport1.de/radsport/tour-de-france/2020/09/tour-de-france-tadej-pogacar-zu-gut-um-sauber-zu-sein |archive-date=1 November 2020 |access-date=1 December 2020 |website=Sport1.de |language=de}}</ref> Viti 2021 pa sukseset e para të Pogačarit në garat njëditore të Monumentit, në Giro di Lombardia dhe Liège–Bastogne–Liège . Sezonet pasardhëse panë fitore të mëtejshme me Turin e Flanders të shtuar gjithashtu në vitin 2023 . Ndërkohë, në Turet Madhështore (Grand Tours) , Pogačari pati vende të dyta radhazi në Turin e Francës ndaj Jonas Vingegaardit, me të cilin rivaliteti i tij konsiderohet si një nga më të mëdhenjtë e të gjitha kohërave. <ref>{{Cite web |title=It's time for round four: Is Pogačar vs Vingegaard cycling's most iconic rivalry? |url=https://www.rouleur.cc/blogs/the-rouleur-journal/it-s-time-for-round-four-pogacar-vs-vingegaard-in-cycling-s-most-iconic-rivalry |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240721174001/https://www.rouleur.cc/blogs/the-rouleur-journal/it-s-time-for-round-four-pogacar-vs-vingegaard-in-cycling-s-most-iconic-rivalry |archive-date=21 July 2024 |access-date=21 July 2024 |website=Rouleur |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=26 July 2023 |title=Opinion: Pogačar vs. Vingegaard Is Already the Tour's Greatest-Ever Rivalry |url=https://www.welovecycling.com/wide/2023/07/26/opinion-pogacar-vs-vingegaard-is-already-the-tours-greatest-ever-rivalry/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003204558/https://www.welovecycling.com/wide/2023/07/26/opinion-pogacar-vs-vingegaard-is-already-the-tours-greatest-ever-rivalry/ |archive-date=3 October 2023 |access-date=21 July 2024 |website=We Love Cycling magazine |language=en-US}}</ref> Kjo garë përfundoi në vitin 2024 kur ai përfundoi garën e parë të dyfishtë në Giro d'Italia dhe Tour de France që nga viti 1998, duke fituar 12 etapa në të dyja garat, <ref>{{Cite news |last=Whittle |first=Jeremy |title=Tadej Pogacar wraps up Tour de France victory to seal historic double |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/sport/article/2024/jul/21/tadej-pogacar-wraps-up-tour-de-france-victory-to-seal-historic-double |url-status=live |access-date=22 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240725223343/https://www.theguardian.com/sport/article/2024/jul/21/tadej-pogacar-wraps-up-tour-de-france-victory-to-seal-historic-double |archive-date=25 July 2024 |lang=en}}</ref> duke shtuar Kampionatin Botëror për t'u bërë vetëm i treti që arrin Kurorën e Trefishtë të Çiklizmit . Në vitin 2025, ai u bë çiklisti i parë që mbajti si Turin e Francës ashtu edhe Kampionatin Botëror. Në vitin 2026, Pogačar u bë personi i 5-të që fitoi Turin e Francës 5 herë. [[File:TDF3033_pogacar_vingegaard_(52243724489).jpg|alt=Pogačar leading Jonas Vingegaard up a mountain pass|majtas|parapamje| Pogačari ( djathtas ) duke udhëhequr liderin e garës Jonas Vingegaard gjatë Turit të Francës 2022]] Pogačari është lavdëruar për stilin e tij sulmues të ngasjes, <ref name="Gilbert Praise">{{Cite web |last=Hood |first=Andrew |date=30 April 2024 |title=Philippe Gilbert Applauds Pogačar's Panache: 'He Wins with Style, not Like the Froome Era' |url=https://velo.outsideonline.com/road/road-racing/philippe-gilbert-applauds-pogacars-panache-he-wins-with-style-not-like-the-froome-era/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240725223345/https://velo.outsideonline.com/road/road-racing/philippe-gilbert-applauds-pogacars-panache-he-wins-with-style-not-like-the-froome-era/ |archive-date=25 July 2024 |access-date=22 July 2024 |publisher=Velo |lang=en}}</ref> një qasje të cilën vetë Pogačar e ka quajtur me shaka si një "instinkt të trashë" <ref>{{Cite web |last=Shrubsall |first=James |date=17 July 2024 |title=Tadej Pogačar still prone to 'stupid instinct' as his attacks continue in week three of the Tour de France |url=https://www.cyclingweekly.com/racing/tadej-pogacar-still-prone-to-stupid-instinct-as-his-attacks-continue-in-week-three-of-the-tour-de-france |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718154311/https://www.cyclingweekly.com/racing/tadej-pogacar-still-prone-to-stupid-instinct-as-his-attacks-continue-in-week-three-of-the-tour-de-france |archive-date=18 July 2024 |access-date=22 July 2024 |publisher=Cycling Weekly |lang=en}}</ref> gjatë një kohe kur shumë të tjerë kanë ngarë në mënyrë më konservuese për të menaxhuar nivelet e energjisë. <ref name="rouleur-puppet-master">{{Cite web |last=Jary |first=Rachel |title=THE METHOD TO HIS MADNESS: TADEJ POGAČAR IS THE TOUR DE FRANCE'S PUPPET MASTER |url=https://www.rouleur.cc/blogs/the-rouleur-journal/the-method-to-his-madness-tadej-pogacar-is-the-tour-de-france-s-puppet-master |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240725223346/https://www.rouleur.cc/blogs/the-rouleur-journal/the-method-to-his-madness-tadej-pogacar-is-the-tour-de-france-s-puppet-master |archive-date=25 July 2024 |access-date=22 July 2024 |publisher=Rouleur |lang=en}}</ref> Qëllimi i tij për të qenë konkurrues si në garat njëditore klasike ashtu edhe në Turet Madhështore është etiketuar si një kthim në garat "klasike" me biçikleta të viteve 1960-1980, <ref name="Gilbert Praise" /> dhe ky sukses në shumë fronte e ka çuar atë në pozicionin e parë në botë në garat rrugore të UCI-s për një numër rekord javësh dhe një numër rekord javësh radhazi. [[File:Tadej_Pogacar_of_UAE-Team_Emirates_(48068839377).jpg|alt=Tadej Pogačar riding in the 2019 Tour of California|majtas|parapamje| Pogačari në Turneun e Kalifornisë, 2019]] == Referencat == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|30em}} == Lidhje të jashtme == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commonskat|Tadej Pogačar}} * Tadej Pogačar at UCI * Tadej Pogačar at ProCyclingStats * [https://www.uaeteamemirates.com/rider/tadej-pogacar/ Tadej Pogačar] at UAE Team Emirates * Tadej Pogačar at Olympedia * Tadej Pogačar at Olympics.com * {{Instagram}} [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Lindje 1998]] 1fz2zvk4rtmvj1z59a2udx21dsqpyi6 3053262 3053246 2026-10-03T10:12:10Z ~2026-53011-73 193828 3053262 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |Emri = Tadej Pogačar |image= Tadej Pogačar at 2026 Tour de France (Stage 21) (cropped).jpg |other_names = "Pogi" |caption = Pogačari në etapën e 21-të, Turi i Francës 2026 |Seksi =M | birth_place = [[Klanec]], [[Slloveni]] |DitaMuajiLindjes = [[21 shtator]] |VitiLindjes = [[1998]] |Aktiviteti =Çiklist | citizenship = [[Slloveni]]an }} '''Tadej Pogačar''' ose i njohur si " '''Pogi''' " është një çiklist profesionist slloven. Ai lindi më 21 shtator 1998 dhe garon për UCI WorldTeam UAE Team Emirates XRG . <ref>{{Cite web |title=UAE Team Emirates |url=https://www.uci.org/road/teams/TeamDetail/15246/1000595/279 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130093933/https://www.uci.org/road/teams/TeamDetail/15246/1000595/279 |archive-date=30 January 2021 |access-date=2 January 2021 |website=UCI.org |publisher=[[Union Cycliste Internationale]]|lang=en}}</ref> Fitoret e tij përfshijnë pesë [[Tour de France|Ture të Francës]] ( 2020, 2021, 2024, 2025 dhe 2026 ), Giro d'Italia (edicioni i vitit 2024) dhe trembëdhjetë gara klasike njëditore (Milano-San Remo një herë, Turin e Flanders-it tri herë, Liège-Bastogne-Liège katër herë dhe Giro di Lombardia pesë herë), si dhe Garën Rrugore të Kampionatit Botëror dy herë. <ref>{{Cite web |last=Jiwani |first=Rori |title=LIEGE-BASTOGNE-LIEGE 2024: TADEJ POGACAR POWERS TO SECOND VICTORY IN BELGIAN MONUMENT CLASSIC ROAD CYCLING RACE |url=https://olympics.com/en/news/liege-bastogne-liege-2024-pogacar-powers-to-second-victory |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240421145808/https://olympics.com/en/news/liege-bastogne-liege-2024-pogacar-powers-to-second-victory |archive-date=21 April 2024 |access-date=22 July 2024 |website=[[Olympics.com]]|language=en}}</ref> Specializon në garat me kohë, çiklizmin klasik njëditor dhe ngjitjet në ture të mëdha, ai është krahasuar me çiklistë të gjithanshëm si [[Eddy Merckx]] dhe Bernard Hinault . Pavarësisht moshës së tij të re, ai konsiderohet si një nga çiklistët më të mëdhenj të të gjitha kohërave. <ref>{{Cite web |last=Strickson |first=Will |date=4 April 2023 |title=Opinion: Tadej Pogačar is the Greatest Of All Time |url=https://www.cyclist.co.uk/news/tadej-pogacar-greatest-of-all-time |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240115192158/https://www.cyclist.co.uk/news/tadej-pogacar-greatest-of-all-time |archive-date=15 January 2024 |access-date=22 July 2024 |publisher=Cyclist Magazine|language=en}}</ref> == Kariera == Pogačari pati sukses si çiklist i ri, duke fituar Tour de l'Avenir 2018. Në vitin 2019, ai u bë çiklisti më i ri që fitoi një garë të UCI World Tour në Turin e Kalifornisë (20 vjeç). <ref>{{Cite web |last=Marshall-Bell |first=Chris |date=18 May 2019 |title=Record-breaker Tadej Pogačar wins Tour of California after Cees Bol takes stage seven |url=https://www.cyclingweekly.com/news/racing/record-breaker-tadej-pogacar-wins-tour-california-cees-bol-wins-stage-seven-424065 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190521013041/https://www.cyclingweekly.com/news/racing/record-breaker-tadej-pogacar-wins-tour-california-cees-bol-wins-stage-seven-424065 |archive-date=21 May 2019 |access-date=6 September 2020 |website=Cycling Weekly|language=en}}</ref> Në ardhjen e tij në vitin 2020 në Turin e Francës dhe vitin pasardhës, ai fitoi tre etapa dhe klasifikimin e përgjithshëm, të maleve dhe të çiklistëve të rinj, duke u bërë i vetmi çiklist që i fitoi këto tre klasifikime njëkohësisht. <ref>{{Cite web |last=Leicester |first=John |date=20 September 2020 |title=Vive Le Tour! With Young Winner, Thrilling Race Defies Virus |url=https://www.nbcboston.com/news/sports/pogacar-riding-to-victory-at-covid-defying-tour-de-france/2198092/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110152526/https://www.nbcboston.com/news/sports/pogacar-riding-to-victory-at-covid-defying-tour-de-france/2198092/ |archive-date=10 January 2021 |access-date=20 September 2020 |publisher=NBC Boston|lang=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Hoffmann |first=Martin |date=22 September 2020 |title=Tour de France: Tadej Pogacar zu gut, um sauber zu sein? |url=https://www.sport1.de/radsport/tour-de-france/2020/09/tour-de-france-tadej-pogacar-zu-gut-um-sauber-zu-sein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201101003529/https://www.sport1.de/radsport/tour-de-france/2020/09/tour-de-france-tadej-pogacar-zu-gut-um-sauber-zu-sein |archive-date=1 November 2020 |access-date=1 December 2020 |website=Sport1.de |language=de}}</ref> Viti 2021 pa sukseset e para të Pogačarit në garat njëditore të Monumentit, në Giro di Lombardia dhe Liège–Bastogne–Liège . Sezonet pasardhëse panë fitore të mëtejshme me Turin e Flanders të shtuar gjithashtu në vitin 2023 . Ndërkohë, në Turet Madhështore (Grand Tours) , Pogačari pati vende të dyta radhazi në Turin e Francës ndaj Jonas Vingegaardit, me të cilin rivaliteti i tij konsiderohet si një nga më të mëdhenjtë e të gjitha kohërave. <ref>{{Cite web |title=It's time for round four: Is Pogačar vs Vingegaard cycling's most iconic rivalry? |url=https://www.rouleur.cc/blogs/the-rouleur-journal/it-s-time-for-round-four-pogacar-vs-vingegaard-in-cycling-s-most-iconic-rivalry |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240721174001/https://www.rouleur.cc/blogs/the-rouleur-journal/it-s-time-for-round-four-pogacar-vs-vingegaard-in-cycling-s-most-iconic-rivalry |archive-date=21 July 2024 |access-date=21 July 2024 |website=Rouleur |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=26 July 2023 |title=Opinion: Pogačar vs. Vingegaard Is Already the Tour's Greatest-Ever Rivalry |url=https://www.welovecycling.com/wide/2023/07/26/opinion-pogacar-vs-vingegaard-is-already-the-tours-greatest-ever-rivalry/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003204558/https://www.welovecycling.com/wide/2023/07/26/opinion-pogacar-vs-vingegaard-is-already-the-tours-greatest-ever-rivalry/ |archive-date=3 October 2023 |access-date=21 July 2024 |website=We Love Cycling magazine |language=en-US}}</ref> Kjo garë përfundoi në vitin 2024 kur ai përfundoi garën e parë të dyfishtë në Giro d'Italia dhe Tour de France që nga viti 1998, duke fituar 12 etapa në të dyja garat, <ref>{{Cite news |last=Whittle |first=Jeremy |title=Tadej Pogacar wraps up Tour de France victory to seal historic double |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/sport/article/2024/jul/21/tadej-pogacar-wraps-up-tour-de-france-victory-to-seal-historic-double |url-status=live |access-date=22 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240725223343/https://www.theguardian.com/sport/article/2024/jul/21/tadej-pogacar-wraps-up-tour-de-france-victory-to-seal-historic-double |archive-date=25 July 2024 |lang=en}}</ref> duke shtuar Kampionatin Botëror për t'u bërë vetëm i treti që arrin Kurorën e Trefishtë të Çiklizmit . Në vitin 2025, ai u bë çiklisti i parë që mbajti si Turin e Francës ashtu edhe Kampionatin Botëror. Në vitin 2026, Pogačar u bë personi i 5-të që fitoi Turin e Francës 5 herë. [[File:TDF3033_pogacar_vingegaard_(52243724489).jpg|alt=Pogačar leading Jonas Vingegaard up a mountain pass|majtas|parapamje| Pogačari ( djathtas ) duke udhëhequr liderin e garës Jonas Vingegaard gjatë Turit të Francës 2022]] Pogačari është lavdëruar për stilin e tij sulmues të ngasjes, <ref name="Gilbert Praise">{{Cite web |last=Hood |first=Andrew |date=30 April 2024 |title=Philippe Gilbert Applauds Pogačar's Panache: 'He Wins with Style, not Like the Froome Era' |url=https://velo.outsideonline.com/road/road-racing/philippe-gilbert-applauds-pogacars-panache-he-wins-with-style-not-like-the-froome-era/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240725223345/https://velo.outsideonline.com/road/road-racing/philippe-gilbert-applauds-pogacars-panache-he-wins-with-style-not-like-the-froome-era/ |archive-date=25 July 2024 |access-date=22 July 2024 |publisher=Velo |lang=en}}</ref> një qasje të cilën vetë Pogačar e ka quajtur me shaka si një "instinkt të trashë" <ref>{{Cite web |last=Shrubsall |first=James |date=17 July 2024 |title=Tadej Pogačar still prone to 'stupid instinct' as his attacks continue in week three of the Tour de France |url=https://www.cyclingweekly.com/racing/tadej-pogacar-still-prone-to-stupid-instinct-as-his-attacks-continue-in-week-three-of-the-tour-de-france |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718154311/https://www.cyclingweekly.com/racing/tadej-pogacar-still-prone-to-stupid-instinct-as-his-attacks-continue-in-week-three-of-the-tour-de-france |archive-date=18 July 2024 |access-date=22 July 2024 |publisher=Cycling Weekly |lang=en}}</ref> gjatë një kohe kur shumë të tjerë kanë ngarë në mënyrë më konservuese për të menaxhuar nivelet e energjisë. <ref name="rouleur-puppet-master">{{Cite web |last=Jary |first=Rachel |title=THE METHOD TO HIS MADNESS: TADEJ POGAČAR IS THE TOUR DE FRANCE'S PUPPET MASTER |url=https://www.rouleur.cc/blogs/the-rouleur-journal/the-method-to-his-madness-tadej-pogacar-is-the-tour-de-france-s-puppet-master |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240725223346/https://www.rouleur.cc/blogs/the-rouleur-journal/the-method-to-his-madness-tadej-pogacar-is-the-tour-de-france-s-puppet-master |archive-date=25 July 2024 |access-date=22 July 2024 |publisher=Rouleur |lang=en}}</ref> Qëllimi i tij për të qenë konkurrues si në garat njëditore klasike ashtu edhe në Turet Madhështore është etiketuar si një kthim në garat "klasike" me biçikleta të viteve 1960-1980, <ref name="Gilbert Praise" /> dhe ky sukses në shumë fronte e ka çuar atë në pozicionin e parë në botë në garat rrugore të UCI-s për një numër rekord javësh dhe një numër rekord javësh radhazi. [[File:Tadej_Pogacar_of_UAE-Team_Emirates_(48068839377).jpg|alt=Tadej Pogačar riding in the 2019 Tour of California|majtas|parapamje| Pogačari në Turneun e Kalifornisë, 2019]] == Referencat == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|30em}} == Lidhje të jashtme == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commonskat|Tadej Pogačar}} * Tadej Pogačar at UCI * Tadej Pogačar at ProCyclingStats * [https://www.uaeteamemirates.com/rider/tadej-pogacar/ Tadej Pogačar] at UAE Team Emirates * Tadej Pogačar at Olympedia * Tadej Pogačar at Olympics.com * {{Instagram}} [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Lindje 1998]] 3vawx94bg42lt69eei707uu2ujo84xt 3053263 3053262 2026-10-03T10:13:15Z ~2026-53011-73 193828 3053263 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |Emri = Tadej Pogačar |image= Tadej Pogačar at 2026 Tour de France (Stage 21) (cropped).jpg |other_names = "Pogi" |caption = Pogačari në etapën e 21-të, Turi i Francës 2026 |Seksi =M | birth_place = [[Klanec]], [[Slloveni]] |DitaMuajiLindjes = [[21 shtator]] |VitiLindjes = [[1998]] |Aktiviteti =Çiklist | citizenship = [[Slloven]] }} '''Tadej Pogačar''' ose i njohur si " '''Pogi''' " është një çiklist profesionist slloven. Ai lindi më 21 shtator 1998 dhe garon për UCI WorldTeam UAE Team Emirates XRG . <ref>{{Cite web |title=UAE Team Emirates |url=https://www.uci.org/road/teams/TeamDetail/15246/1000595/279 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130093933/https://www.uci.org/road/teams/TeamDetail/15246/1000595/279 |archive-date=30 January 2021 |access-date=2 January 2021 |website=UCI.org |publisher=[[Union Cycliste Internationale]]|lang=en}}</ref> Fitoret e tij përfshijnë pesë [[Tour de France|Ture të Francës]] ( 2020, 2021, 2024, 2025 dhe 2026 ), Giro d'Italia (edicioni i vitit 2024) dhe trembëdhjetë gara klasike njëditore (Milano-San Remo një herë, Turin e Flanders-it tri herë, Liège-Bastogne-Liège katër herë dhe Giro di Lombardia pesë herë), si dhe Garën Rrugore të Kampionatit Botëror dy herë. <ref>{{Cite web |last=Jiwani |first=Rori |title=LIEGE-BASTOGNE-LIEGE 2024: TADEJ POGACAR POWERS TO SECOND VICTORY IN BELGIAN MONUMENT CLASSIC ROAD CYCLING RACE |url=https://olympics.com/en/news/liege-bastogne-liege-2024-pogacar-powers-to-second-victory |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240421145808/https://olympics.com/en/news/liege-bastogne-liege-2024-pogacar-powers-to-second-victory |archive-date=21 April 2024 |access-date=22 July 2024 |website=[[Olympics.com]]|language=en}}</ref> Specializon në garat me kohë, çiklizmin klasik njëditor dhe ngjitjet në ture të mëdha, ai është krahasuar me çiklistë të gjithanshëm si [[Eddy Merckx]] dhe Bernard Hinault . Pavarësisht moshës së tij të re, ai konsiderohet si një nga çiklistët më të mëdhenj të të gjitha kohërave. <ref>{{Cite web |last=Strickson |first=Will |date=4 April 2023 |title=Opinion: Tadej Pogačar is the Greatest Of All Time |url=https://www.cyclist.co.uk/news/tadej-pogacar-greatest-of-all-time |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240115192158/https://www.cyclist.co.uk/news/tadej-pogacar-greatest-of-all-time |archive-date=15 January 2024 |access-date=22 July 2024 |publisher=Cyclist Magazine|language=en}}</ref> == Kariera == Pogačari pati sukses si çiklist i ri, duke fituar Tour de l'Avenir 2018. Në vitin 2019, ai u bë çiklisti më i ri që fitoi një garë të UCI World Tour në Turin e Kalifornisë (20 vjeç). <ref>{{Cite web |last=Marshall-Bell |first=Chris |date=18 May 2019 |title=Record-breaker Tadej Pogačar wins Tour of California after Cees Bol takes stage seven |url=https://www.cyclingweekly.com/news/racing/record-breaker-tadej-pogacar-wins-tour-california-cees-bol-wins-stage-seven-424065 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190521013041/https://www.cyclingweekly.com/news/racing/record-breaker-tadej-pogacar-wins-tour-california-cees-bol-wins-stage-seven-424065 |archive-date=21 May 2019 |access-date=6 September 2020 |website=Cycling Weekly|language=en}}</ref> Në ardhjen e tij në vitin 2020 në Turin e Francës dhe vitin pasardhës, ai fitoi tre etapa dhe klasifikimin e përgjithshëm, të maleve dhe të çiklistëve të rinj, duke u bërë i vetmi çiklist që i fitoi këto tre klasifikime njëkohësisht. <ref>{{Cite web |last=Leicester |first=John |date=20 September 2020 |title=Vive Le Tour! With Young Winner, Thrilling Race Defies Virus |url=https://www.nbcboston.com/news/sports/pogacar-riding-to-victory-at-covid-defying-tour-de-france/2198092/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110152526/https://www.nbcboston.com/news/sports/pogacar-riding-to-victory-at-covid-defying-tour-de-france/2198092/ |archive-date=10 January 2021 |access-date=20 September 2020 |publisher=NBC Boston|lang=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Hoffmann |first=Martin |date=22 September 2020 |title=Tour de France: Tadej Pogacar zu gut, um sauber zu sein? |url=https://www.sport1.de/radsport/tour-de-france/2020/09/tour-de-france-tadej-pogacar-zu-gut-um-sauber-zu-sein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201101003529/https://www.sport1.de/radsport/tour-de-france/2020/09/tour-de-france-tadej-pogacar-zu-gut-um-sauber-zu-sein |archive-date=1 November 2020 |access-date=1 December 2020 |website=Sport1.de |language=de}}</ref> Viti 2021 pa sukseset e para të Pogačarit në garat njëditore të Monumentit, në Giro di Lombardia dhe Liège–Bastogne–Liège . Sezonet pasardhëse panë fitore të mëtejshme me Turin e Flanders të shtuar gjithashtu në vitin 2023 . Ndërkohë, në Turet Madhështore (Grand Tours) , Pogačari pati vende të dyta radhazi në Turin e Francës ndaj Jonas Vingegaardit, me të cilin rivaliteti i tij konsiderohet si një nga më të mëdhenjtë e të gjitha kohërave. <ref>{{Cite web |title=It's time for round four: Is Pogačar vs Vingegaard cycling's most iconic rivalry? |url=https://www.rouleur.cc/blogs/the-rouleur-journal/it-s-time-for-round-four-pogacar-vs-vingegaard-in-cycling-s-most-iconic-rivalry |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240721174001/https://www.rouleur.cc/blogs/the-rouleur-journal/it-s-time-for-round-four-pogacar-vs-vingegaard-in-cycling-s-most-iconic-rivalry |archive-date=21 July 2024 |access-date=21 July 2024 |website=Rouleur |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=26 July 2023 |title=Opinion: Pogačar vs. Vingegaard Is Already the Tour's Greatest-Ever Rivalry |url=https://www.welovecycling.com/wide/2023/07/26/opinion-pogacar-vs-vingegaard-is-already-the-tours-greatest-ever-rivalry/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003204558/https://www.welovecycling.com/wide/2023/07/26/opinion-pogacar-vs-vingegaard-is-already-the-tours-greatest-ever-rivalry/ |archive-date=3 October 2023 |access-date=21 July 2024 |website=We Love Cycling magazine |language=en-US}}</ref> Kjo garë përfundoi në vitin 2024 kur ai përfundoi garën e parë të dyfishtë në Giro d'Italia dhe Tour de France që nga viti 1998, duke fituar 12 etapa në të dyja garat, <ref>{{Cite news |last=Whittle |first=Jeremy |title=Tadej Pogacar wraps up Tour de France victory to seal historic double |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/sport/article/2024/jul/21/tadej-pogacar-wraps-up-tour-de-france-victory-to-seal-historic-double |url-status=live |access-date=22 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240725223343/https://www.theguardian.com/sport/article/2024/jul/21/tadej-pogacar-wraps-up-tour-de-france-victory-to-seal-historic-double |archive-date=25 July 2024 |lang=en}}</ref> duke shtuar Kampionatin Botëror për t'u bërë vetëm i treti që arrin Kurorën e Trefishtë të Çiklizmit . Në vitin 2025, ai u bë çiklisti i parë që mbajti si Turin e Francës ashtu edhe Kampionatin Botëror. Në vitin 2026, Pogačar u bë personi i 5-të që fitoi Turin e Francës 5 herë. [[File:TDF3033_pogacar_vingegaard_(52243724489).jpg|alt=Pogačar leading Jonas Vingegaard up a mountain pass|majtas|parapamje| Pogačari ( djathtas ) duke udhëhequr liderin e garës Jonas Vingegaard gjatë Turit të Francës 2022]] Pogačari është lavdëruar për stilin e tij sulmues të ngasjes, <ref name="Gilbert Praise">{{Cite web |last=Hood |first=Andrew |date=30 April 2024 |title=Philippe Gilbert Applauds Pogačar's Panache: 'He Wins with Style, not Like the Froome Era' |url=https://velo.outsideonline.com/road/road-racing/philippe-gilbert-applauds-pogacars-panache-he-wins-with-style-not-like-the-froome-era/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240725223345/https://velo.outsideonline.com/road/road-racing/philippe-gilbert-applauds-pogacars-panache-he-wins-with-style-not-like-the-froome-era/ |archive-date=25 July 2024 |access-date=22 July 2024 |publisher=Velo |lang=en}}</ref> një qasje të cilën vetë Pogačar e ka quajtur me shaka si një "instinkt të trashë" <ref>{{Cite web |last=Shrubsall |first=James |date=17 July 2024 |title=Tadej Pogačar still prone to 'stupid instinct' as his attacks continue in week three of the Tour de France |url=https://www.cyclingweekly.com/racing/tadej-pogacar-still-prone-to-stupid-instinct-as-his-attacks-continue-in-week-three-of-the-tour-de-france |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718154311/https://www.cyclingweekly.com/racing/tadej-pogacar-still-prone-to-stupid-instinct-as-his-attacks-continue-in-week-three-of-the-tour-de-france |archive-date=18 July 2024 |access-date=22 July 2024 |publisher=Cycling Weekly |lang=en}}</ref> gjatë një kohe kur shumë të tjerë kanë ngarë në mënyrë më konservuese për të menaxhuar nivelet e energjisë. <ref name="rouleur-puppet-master">{{Cite web |last=Jary |first=Rachel |title=THE METHOD TO HIS MADNESS: TADEJ POGAČAR IS THE TOUR DE FRANCE'S PUPPET MASTER |url=https://www.rouleur.cc/blogs/the-rouleur-journal/the-method-to-his-madness-tadej-pogacar-is-the-tour-de-france-s-puppet-master |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240725223346/https://www.rouleur.cc/blogs/the-rouleur-journal/the-method-to-his-madness-tadej-pogacar-is-the-tour-de-france-s-puppet-master |archive-date=25 July 2024 |access-date=22 July 2024 |publisher=Rouleur |lang=en}}</ref> Qëllimi i tij për të qenë konkurrues si në garat njëditore klasike ashtu edhe në Turet Madhështore është etiketuar si një kthim në garat "klasike" me biçikleta të viteve 1960-1980, <ref name="Gilbert Praise" /> dhe ky sukses në shumë fronte e ka çuar atë në pozicionin e parë në botë në garat rrugore të UCI-s për një numër rekord javësh dhe një numër rekord javësh radhazi. [[File:Tadej_Pogacar_of_UAE-Team_Emirates_(48068839377).jpg|alt=Tadej Pogačar riding in the 2019 Tour of California|majtas|parapamje| Pogačari në Turneun e Kalifornisë, 2019]] == Referencat == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|30em}} == Lidhje të jashtme == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commonskat|Tadej Pogačar}} * Tadej Pogačar at UCI * Tadej Pogačar at ProCyclingStats * [https://www.uaeteamemirates.com/rider/tadej-pogacar/ Tadej Pogačar] at UAE Team Emirates * Tadej Pogačar at Olympedia * Tadej Pogačar at Olympics.com * {{Instagram}} [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Lindje 1998]] ms818zg6ffmk98vb1vkkp65u77ql55a Përdoruesi diskutim:Armerita 3 407348 3053150 2026-10-02T21:47:42Z Qwerfjkl (bot) 160953 /* Probleme me referimet te artikulli Lekë Matrënga */ 3053150 wikitext text/x-wiki == Probleme me referimet te artikulli ''[[Lekë Matrënga]]'' == Përshëndetje, Armerita! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3053142|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Lekë Matrënga]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Burim bosh|Burim bosh]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë referime boshe. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: empty citation|këtu]]. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(2%20tetor%202026,%2021:47)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 2 tetor 2026 23:47 (CEST) 2algaruk0qqzrrh1fq3111qa31yb54z Përdoruesi diskutim:Dea Bona7 3 407349 3053161 2026-10-02T22:15:27Z Komuniteti 117282 Mirëpritje 3053161 wikitext text/x-wiki {{Stampa:Tung|name=Dea Bona7}} -- [[Përdoruesi:Komuniteti|Komuniteti]] ([[Përdoruesi diskutim:Komuniteti|diskutimet]]) 3 tetor 2026 00:15 (CEST) sgms1cxcdqybmkndqhoruczm2fdmdru Qendra e Studentëve e Universitetit të Prishtinës 0 407350 3053172 2026-10-02T22:44:08Z Edukatori 112234 Faqe e re: '''Qendra e Studentëve e Universitetit të Prishtinës''' (QSUP) është institucion publik në kuadër të Ministrisë së Arsimit, Shkencës, Teknologjisë dhe Inovacionit të Republikës së Kosovës. Ajo përgjigjet për menaxhimin e infrastrukturës mbështetëse, strehimin, ushqimin dhe mirëqenien e studentëve të Universitetit të Prishtinës. 3053172 wikitext text/x-wiki '''Qendra e Studentëve e Universitetit të Prishtinës''' (QSUP) është institucion publik në kuadër të Ministrisë së Arsimit, Shkencës, Teknologjisë dhe Inovacionit të Republikës së Kosovës. Ajo përgjigjet për menaxhimin e infrastrukturës mbështetëse, strehimin, ushqimin dhe mirëqenien e studentëve të Universitetit të Prishtinës. hhg1h08lfnn1mld0ktbslohmnhimf05 3053173 3053172 2026-10-02T22:45:42Z Edukatori 112234 3053173 wikitext text/x-wiki [[File:Qendra e Studentëve UP.jpg|thumb|Qendra e Studentëve e Universitetit të Prishtinës]] '''Qendra e Studentëve e Universitetit të Prishtinës''' (QSUP) është institucion publik në kuadër të Ministrisë së Arsimit, Shkencës, Teknologjisë dhe Inovacionit të Republikës së Kosovës. Ajo përgjigjet për menaxhimin e infrastrukturës mbështetëse, strehimin, ushqimin dhe mirëqenien e studentëve të Universitetit të Prishtinës. 9e2r2hv1us1traywrva540m1x8gecsv 3053175 3053173 2026-10-02T22:47:16Z Edukatori 112234 3053175 wikitext text/x-wiki [[File:Qendra e Studentëve UP.jpg|thumb|Qendra e Studentëve e Universitetit të Prishtinës]] '''Qendra e Studentëve e Universitetit të Prishtinës''' (QSUP) është institucion publik në kuadër të Ministrisë së Arsimit, Shkencës, Teknologjisë dhe Inovacionit të Republikës së Kosovës. Ajo përgjigjet për menaxhimin e infrastrukturës mbështetëse, strehimin, ushqimin dhe mirëqenien e studentëve të Universitetit të Prishtinës. Qendra ndodhet në mes të kampusit universitar dhe lagjes [[Bregu i Diellit]] ndërsa përbëhet nga disa objekte banimi që sigurojnë strehim për mijëra studentë, si dhe nga Mensa e Studentëve, e cila ofron shërbim ushqimor ditor. Pjesë e këtij kompleksit është edhe Salla e Sporteve "1 Tetori", e cila shërben për aktivitete rekreative, ngjarje kulturore dhe manifestime publike. Përveç kësaj, Qendra ofron hapësira leximi dhe biblioteka për përgatitjen akademike. q52ts90keysm6z8suvbk8xq6sn1eljx 3053177 3053175 2026-10-02T22:48:39Z Edukatori 112234 3053177 wikitext text/x-wiki [[File:Qendra e Studentëve UP.jpg|thumb|Qendra e Studentëve e Universitetit të Prishtinës]] '''Qendra e Studentëve e Universitetit të Prishtinës''' (QSUP) është institucion publik në kuadër të Ministrisë së Arsimit, Shkencës, Teknologjisë dhe Inovacionit të Republikës së Kosovës. Ajo përgjigjet për menaxhimin e infrastrukturës mbështetëse, strehimin, ushqimin dhe mirëqenien e studentëve të Universitetit të Prishtinës. Qendra ndodhet në mes të kampusit universitar dhe lagjes [[Bregu i Diellit]] ndërsa përbëhet nga disa objekte banimi që sigurojnë strehim për mijëra studentë, si dhe nga Mensa e Studentëve, e cila ofron shërbim ushqimor ditor. Pjesë e këtij kompleksit është edhe Salla e Sporteve "1 Tetori", e cila shërben për aktivitete rekreative, ngjarje kulturore dhe manifestime publike. Përveç kësaj, Qendra ofron hapësira leximi dhe biblioteka për përgatitjen akademike. Pranimi i studentëve bëhet çdo vit akademik përmes një konkursi publik transparent. Përzgjedhja bazohet në kritere meritore si nota mesatare dhe largësia e vendbanimit nga Prishtina, si dhe në kritere sociale, duke u dhënë përparësi fëmijëve të dëshmorëve, invalidëve të luftës, veteranëve dhe kategorive me nevoja të veçanta apo status të cënueshëm social. == Shih edhe == * [[Universiteti i Prishtinës]] == Referime == e6rhp1o7ui9sr5lm13a8tpa36f1a4ub 3053178 3053177 2026-10-02T22:50:13Z Edukatori 112234 3053178 wikitext text/x-wiki [[File:Qendra e Studentëve UP.jpg|thumb|Qendra e Studentëve e Universitetit të Prishtinës]] '''Qendra e Studentëve e Universitetit të Prishtinës''' (QSUP) është institucion publik në kuadër të Ministrisë së Arsimit, Shkencës, Teknologjisë dhe Inovacionit të Republikës së Kosovës. Ajo përgjigjet për menaxhimin e infrastrukturës mbështetëse, strehimin, ushqimin dhe mirëqenien e studentëve të Universitetit të Prishtinës. Qendra ndodhet në mes të kampusit universitar dhe lagjes [[Bregu i Diellit]] ndërsa përbëhet nga disa objekte banimi që sigurojnë strehim për mijëra studentë, si dhe nga [[Mensa e studentëve të Universitetit të Prishtinës|Mensa e Studentëve]], e cila ofron shërbim ushqimor ditor. Pjesë e këtij kompleksit është edhe Salla e Sporteve "1 Tetori", e cila shërben për aktivitete rekreative, ngjarje kulturore dhe manifestime publike. Përveç kësaj, Qendra ofron hapësira leximi dhe biblioteka për përgatitjen akademike. Pranimi i studentëve bëhet çdo vit akademik përmes një konkursi publik transparent. Përzgjedhja bazohet në kritere meritore si nota mesatare dhe largësia e vendbanimit nga Prishtina, si dhe në kritere sociale, duke u dhënë përparësi fëmijëve të dëshmorëve, invalidëve të luftës, veteranëve dhe kategorive me nevoja të veçanta apo status të cënueshëm social. == Shih edhe == * [[Universiteti i Prishtinës]] == Referime == cf433gv3rtdvkqamisx20q9xe828jla 3053180 3053178 2026-10-02T22:50:47Z Edukatori 112234 3053180 wikitext text/x-wiki [[File:Qendra e Studentëve UP.jpg|thumb|Qendra e Studentëve e Universitetit të Prishtinës]] '''Qendra e Studentëve e Universitetit të Prishtinës''' (QSUP) është institucion publik në kuadër të Ministrisë së Arsimit, Shkencës, Teknologjisë dhe Inovacionit të Republikës së Kosovës. Ajo përgjigjet për menaxhimin e infrastrukturës mbështetëse, strehimin, ushqimin dhe mirëqenien e studentëve të Universitetit të Prishtinës. Qendra ndodhet në mes të kampusit universitar dhe lagjes [[Bregu i Diellit]] ndërsa përbëhet nga disa objekte banimi që sigurojnë strehim për mijëra studentë, si dhe nga [[Mensa e studentëve të Universitetit të Prishtinës|Mensa e Studentëve]], e cila ofron shërbim ushqimor ditor. Pjesë e këtij kompleksit është edhe [[Salla e sporteve "1 Tetori"]], e cila shërben për aktivitete rekreative, ngjarje kulturore dhe manifestime publike. Përveç kësaj, Qendra ofron hapësira leximi dhe biblioteka për përgatitjen akademike. Pranimi i studentëve bëhet çdo vit akademik përmes një konkursi publik transparent. Përzgjedhja bazohet në kritere meritore si nota mesatare dhe largësia e vendbanimit nga Prishtina, si dhe në kritere sociale, duke u dhënë përparësi fëmijëve të dëshmorëve, invalidëve të luftës, veteranëve dhe kategorive me nevoja të veçanta apo status të cënueshëm social. == Shih edhe == * [[Universiteti i Prishtinës]] == Referime == ecfi696wwbwjty4jew8qgn8vs5vrd6a 3053181 3053180 2026-10-02T22:51:25Z Edukatori 112234 added [[Category:Universiteti i Prishtinës]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3053181 wikitext text/x-wiki [[File:Qendra e Studentëve UP.jpg|thumb|Qendra e Studentëve e Universitetit të Prishtinës]] '''Qendra e Studentëve e Universitetit të Prishtinës''' (QSUP) është institucion publik në kuadër të Ministrisë së Arsimit, Shkencës, Teknologjisë dhe Inovacionit të Republikës së Kosovës. Ajo përgjigjet për menaxhimin e infrastrukturës mbështetëse, strehimin, ushqimin dhe mirëqenien e studentëve të Universitetit të Prishtinës. Qendra ndodhet në mes të kampusit universitar dhe lagjes [[Bregu i Diellit]] ndërsa përbëhet nga disa objekte banimi që sigurojnë strehim për mijëra studentë, si dhe nga [[Mensa e studentëve të Universitetit të Prishtinës|Mensa e Studentëve]], e cila ofron shërbim ushqimor ditor. Pjesë e këtij kompleksit është edhe [[Salla e sporteve "1 Tetori"]], e cila shërben për aktivitete rekreative, ngjarje kulturore dhe manifestime publike. Përveç kësaj, Qendra ofron hapësira leximi dhe biblioteka për përgatitjen akademike. Pranimi i studentëve bëhet çdo vit akademik përmes një konkursi publik transparent. Përzgjedhja bazohet në kritere meritore si nota mesatare dhe largësia e vendbanimit nga Prishtina, si dhe në kritere sociale, duke u dhënë përparësi fëmijëve të dëshmorëve, invalidëve të luftës, veteranëve dhe kategorive me nevoja të veçanta apo status të cënueshëm social. == Shih edhe == * [[Universiteti i Prishtinës]] == Referime == [[Kategoria:Universiteti i Prishtinës]] dndltrpssbrvjgi7j1t7vuea2h2w35l 3053183 3053181 2026-10-02T22:53:41Z Edukatori 112234 3053183 wikitext text/x-wiki [[File:Qendra e Studentëve UP.jpg|thumb|Qendra e Studentëve e Universitetit të Prishtinës]] '''Qendra e Studentëve e Universitetit të Prishtinës''' (QSUP) është institucion publik në kuadër të Ministrisë së Arsimit, Shkencës, Teknologjisë dhe Inovacionit të Republikës së Kosovës. Ajo përgjigjet për menaxhimin e infrastrukturës mbështetëse, strehimin, ushqimin dhe mirëqenien e studentëve të Universitetit të Prishtinës. Qendra ndodhet në mes të kampusit universitar dhe lagjes [[Bregu i Diellit]] ndërsa përbëhet nga disa objekte banimi që sigurojnë strehim për mijëra studentë, si dhe nga [[Mensa e studentëve të Universitetit të Prishtinës|Mensa e Studentëve]], e cila ofron shërbim ushqimor ditor. Pjesë e këtij kompleksit është edhe [[Salla e sporteve "1 Tetori"]], e cila shërben për aktivitete rekreative, ngjarje kulturore dhe manifestime publike. Përveç kësaj, Qendra ofron hapësira leximi dhe biblioteka për përgatitjen akademike. <ref>{{Cite web |last=Tërstena |first=Bujar |date=2026-05-19 |title=Qendra e Studentëve në Prishtinë |url=https://www.evropaelire.org/a/qendra-e-studenteve/33755859.html |access-date=2026-10-02 |website=Radio Evropa e Lirë |language=sq}}</ref> Pranimi i studentëve bëhet çdo vit akademik përmes një konkursi publik transparent. Përzgjedhja bazohet në kritere meritore si nota mesatare dhe largësia e vendbanimit nga Prishtina, si dhe në kritere sociale, duke u dhënë përparësi fëmijëve të dëshmorëve, invalidëve të luftës, veteranëve dhe kategorive me nevoja të veçanta apo status të cënueshëm social. == Shih edhe == * [[Universiteti i Prishtinës]] == Referime == [[Kategoria:Universiteti i Prishtinës]] 1u0iw6opbiav5v57o3u2jurdyaliypy 3053184 3053183 2026-10-02T22:55:19Z Edukatori 112234 3053184 wikitext text/x-wiki [[File:Qendra e Studentëve UP.jpg|thumb|Qendra e Studentëve e Universitetit të Prishtinës]] '''Qendra e Studentëve e Universitetit të Prishtinës''' (QSUP) është institucion publik në kuadër të Ministrisë së Arsimit, Shkencës, Teknologjisë dhe Inovacionit të Republikës së Kosovës. Ajo përgjigjet për menaxhimin e infrastrukturës mbështetëse, strehimin, ushqimin dhe mirëqenien e studentëve të Universitetit të Prishtinës. Qendra ndodhet në mes të kampusit universitar dhe lagjes [[Bregu i Diellit]] ndërsa përbëhet nga disa objekte banimi që sigurojnë strehim për mijëra studentë, si dhe nga [[Mensa e studentëve të Universitetit të Prishtinës|Mensa e Studentëve]], e cila ofron shërbim ushqimor ditor. Pjesë e këtij kompleksit është edhe [[Salla e sporteve "1 Tetori"]], e cila shërben për aktivitete rekreative, ngjarje kulturore dhe manifestime publike. Përveç kësaj, Qendra ofron hapësira leximi dhe biblioteka për përgatitjen akademike. <ref>{{Cite web |last=Tërstena |first=Bujar |date=2026-05-19 |title=Qendra e Studentëve në Prishtinë |url=https://www.evropaelire.org/a/qendra-e-studenteve/33755859.html |access-date=2026-10-02 |website=Radio Evropa e Lirë |language=sq}}</ref> Pranimi i studentëve bëhet çdo vit akademik përmes një konkursi publik transparent. Përzgjedhja bazohet në kritere meritore si nota mesatare dhe largësia e vendbanimit nga Prishtina, si dhe në kritere sociale, duke u dhënë përparësi fëmijëve të dëshmorëve, invalidëve të luftës, veteranëve dhe kategorive me nevoja të veçanta apo status të cënueshëm social. <ref>{{Cite web |last=Telegrafi |first= |title=Qendra e Studentëve paralajmëron masa ndaj shitjes së vendeve në konvikte - Telegrafi |url=https://telegrafi.com/qendra-e-studenteve-paralajmeron-masa-ndaj-shitjes-se-vendeve-ne-konvikte/ |access-date=2026-10-02 |website=telegrafi.com |language=sq}}</ref> == Shih edhe == * [[Universiteti i Prishtinës]] == Referime == [[Kategoria:Universiteti i Prishtinës]] 1nvwfymxbc8o2silumeezwynmgwop8x 3053188 3053184 2026-10-02T23:02:32Z Edukatori 112234 3053188 wikitext text/x-wiki [[File:Qendra e Studentëve UP.jpg|thumb|Qendra e Studentëve e Universitetit të Prishtinës]] '''Qendra e Studentëve e Universitetit të Prishtinës''' (QSUP) është institucion publik në kuadër të Ministrisë së Arsimit, Shkencës, Teknologjisë dhe Inovacionit të Republikës së Kosovës. Ajo përgjigjet për menaxhimin e infrastrukturës mbështetëse, strehimin, ushqimin dhe mirëqenien e studentëve të Universitetit të Prishtinës. Qendra ndodhet në mes të kampusit universitar dhe lagjes [[Bregu i Diellit]] ndërsa përbëhet nga disa objekte banimi që sigurojnë strehim për mijëra studentë, si dhe nga [[Mensa e studentëve të Universitetit të Prishtinës|Mensa e Studentëve]], e cila ofron shërbim ushqimor ditor. Pjesë e këtij kompleksit është edhe [[Salla e sporteve "1 Tetori"]], e cila shërben për aktivitete rekreative, ngjarje kulturore dhe manifestime publike. Përveç kësaj, Qendra ofron hapësira leximi dhe biblioteka për përgatitjen akademike. <ref>{{Cite web |last=Tërstena |first=Bujar |date=2026-05-19 |title=Qendra e Studentëve në Prishtinë |url=https://www.evropaelire.org/a/qendra-e-studenteve/33755859.html |access-date=2026-10-02 |website=Radio Evropa e Lirë |language=sq}}</ref> Pranimi i studentëve bëhet çdo vit akademik përmes një konkursi publik transparent. Përzgjedhja bazohet në kritere meritore si nota mesatare dhe largësia e vendbanimit nga Prishtina, si dhe në kritere sociale, duke u dhënë përparësi fëmijëve të dëshmorëve, invalidëve të luftës, veteranëve dhe kategorive me nevoja të veçanta apo status të cënueshëm social. <ref>{{Cite web |last=Telegrafi |first= |title=Qendra e Studentëve paralajmëron masa ndaj shitjes së vendeve në konvikte - Telegrafi |url=https://telegrafi.com/qendra-e-studenteve-paralajmeron-masa-ndaj-shitjes-se-vendeve-ne-konvikte/ |access-date=2026-10-02 |website=telegrafi.com |language=sq}}</ref> == Shih edhe == * [[Universiteti i Prishtinës]] == Lidhje të jashtme == * {{Official website}} == Referime == [[Kategoria:Universiteti i Prishtinës]] itw344bzuotld2jqrm6v6e4e3vvhp5m 3053189 3053188 2026-10-02T23:07:32Z Edukatori 112234 3053189 wikitext text/x-wiki [[File:Qendra e Studentëve UP.jpg|thumb|Qendra e Studentëve e Universitetit të Prishtinës]] '''Qendra e Studentëve e Universitetit të Prishtinës''' (QSUP) është institucion publik që vepron në kuadër të [[Ministria e Arsimit, Shkencës, Teknologjisë dhe Inovacionit e Kosovës|Ministrisë së Arsimit dhe Shkencës]] të Republikës së Kosovës. Ajo përgjigjet për menaxhimin e infrastrukturës mbështetëse, strehimin, ushqimin dhe mirëqenien e studentëve të Universitetit të Prishtinës. Qendra ndodhet në mes të kampusit universitar dhe lagjes [[Bregu i Diellit]] ndërsa përbëhet nga disa objekte banimi që sigurojnë strehim për mijëra studentë, si dhe nga [[Mensa e studentëve të Universitetit të Prishtinës|Mensa e Studentëve]], e cila ofron shërbim ushqimor ditor. Pjesë e këtij kompleksit është edhe [[Salla e sporteve "1 Tetori"]], e cila shërben për aktivitete rekreative, ngjarje kulturore dhe manifestime publike. Përveç kësaj, Qendra ofron hapësira leximi dhe biblioteka për përgatitjen akademike. <ref>{{Cite web |last=Tërstena |first=Bujar |date=2026-05-19 |title=Qendra e Studentëve në Prishtinë |url=https://www.evropaelire.org/a/qendra-e-studenteve/33755859.html |access-date=2026-10-02 |website=Radio Evropa e Lirë |language=sq}}</ref> Pranimi i studentëve bëhet çdo vit akademik përmes një konkursi publik transparent. Përzgjedhja bazohet në kritere meritore si nota mesatare dhe largësia e vendbanimit nga Prishtina, si dhe në kritere sociale, duke u dhënë përparësi fëmijëve të dëshmorëve, invalidëve të luftës, veteranëve dhe kategorive me nevoja të veçanta apo status të cënueshëm social. <ref>{{Cite web |last=Telegrafi |first= |title=Qendra e Studentëve paralajmëron masa ndaj shitjes së vendeve në konvikte - Telegrafi |url=https://telegrafi.com/qendra-e-studenteve-paralajmeron-masa-ndaj-shitjes-se-vendeve-ne-konvikte/ |access-date=2026-10-02 |website=telegrafi.com |language=sq}}</ref> == Shih edhe == * [[Universiteti i Prishtinës]] == Lidhje të jashtme == * {{Official website}} == Referime == [[Kategoria:Universiteti i Prishtinës]] amiqtcoompewg90u7fg8awhpzubcii6 3053190 3053189 2026-10-02T23:09:01Z Edukatori 112234 3053190 wikitext text/x-wiki [[File:Qendra e Studentëve UP.jpg|thumb|Qendra e Studentëve e Universitetit të Prishtinës]] '''Qendra e Studentëve e Universitetit të Prishtinës''' (QSUP) është institucion publik që vepron në kuadër të [[Ministria e Arsimit, Shkencës, Teknologjisë dhe Inovacionit e Kosovës|Ministrisë së Arsimit dhe Shkencës]] të Republikës së Kosovës. Ajo përgjigjet për menaxhimin e infrastrukturës mbështetëse, strehimin, ushqimin dhe mirëqenien e studentëve të Universitetit të Prishtinës. Qendra ndodhet në mes të kampusit universitar më njërën anë dhe lagjes [[Bregu i Diellit]] në anën tjetër ndërsa përbëhet nga disa objekte banimi që sigurojnë strehim për mijëra studentë, si dhe nga [[Mensa e studentëve të Universitetit të Prishtinës|Mensa e Studentëve]], e cila ofron shërbim ushqimor ditor. Pjesë e këtij kompleksit është edhe [[Salla e sporteve "1 Tetori"]], e cila shërben për aktivitete rekreative, ngjarje kulturore dhe manifestime publike. Përveç kësaj, Qendra ofron hapësira leximi dhe biblioteka për përgatitjen akademike. <ref>{{Cite web |last=Tërstena |first=Bujar |date=2026-05-19 |title=Qendra e Studentëve në Prishtinë |url=https://www.evropaelire.org/a/qendra-e-studenteve/33755859.html |access-date=2026-10-02 |website=Radio Evropa e Lirë |language=sq}}</ref> Pranimi i studentëve bëhet çdo vit akademik përmes një konkursi publik transparent. Përzgjedhja bazohet në kritere meritore si nota mesatare dhe largësia e vendbanimit nga [[Prishtina]], si dhe në kritere sociale, duke u dhënë përparësi fëmijëve të dëshmorëve, invalidëve të luftës, veteranëve dhe kategorive me nevoja të veçanta apo status të cënueshëm social. <ref>{{Cite web |last=Telegrafi |first= |title=Qendra e Studentëve paralajmëron masa ndaj shitjes së vendeve në konvikte - Telegrafi |url=https://telegrafi.com/qendra-e-studenteve-paralajmeron-masa-ndaj-shitjes-se-vendeve-ne-konvikte/ |access-date=2026-10-02 |website=telegrafi.com |language=sq}}</ref> == Shih edhe == * [[Universiteti i Prishtinës]] == Lidhje të jashtme == * {{Official website}} == Referime == [[Kategoria:Universiteti i Prishtinës]] 2at4k34l1nojx5fei45nz43nsuhjkog 3053194 3053190 2026-10-02T23:14:01Z Edukatori 112234 3053194 wikitext text/x-wiki [[File:Qendra e Studentëve UP.jpg|thumb|Qendra e Studentëve e Universitetit të Prishtinës]] '''Qendra e Studentëve e Universitetit të Prishtinës''' (QSUP) është institucion publik që vepron në kuadër të [[Ministria e Arsimit, Shkencës, Teknologjisë dhe Inovacionit e Kosovës|Ministrisë së Arsimit dhe Shkencës]] të Republikës së Kosovës. Ajo përgjigjet për menaxhimin e infrastrukturës mbështetëse, strehimin, ushqimin dhe mirëqenien e studentëve të Universitetit të Prishtinës. Qendra ndodhet në mes të kampusit universitar në njërën anë dhe lagjes [[Bregu i Diellit]] në anën tjetër ndërsa përbëhet nga disa objekte banimi që sigurojnë strehim për mijëra studentë, si dhe nga [[Mensa e studentëve të Universitetit të Prishtinës|Mensa e Studentëve]], e cila ofron shërbim ushqimor ditor. Pjesë e këtij kompleksit është edhe [[Salla e sporteve "1 Tetori"]], e cila shërben për aktivitete rekreative, ngjarje kulturore dhe manifestime publike. Përveç kësaj, Qendra ofron hapësira leximi dhe biblioteka për përgatitjen akademike. <ref>{{Cite web |last=Tërstena |first=Bujar |date=2026-05-19 |title=Qendra e Studentëve në Prishtinë |url=https://www.evropaelire.org/a/qendra-e-studenteve/33755859.html |access-date=2026-10-02 |website=Radio Evropa e Lirë |language=sq}}</ref> Pranimi i studentëve bëhet çdo vit akademik përmes një konkursi publik transparent. Përzgjedhja bazohet në kritere meritore si nota mesatare dhe largësia e vendbanimit nga [[Prishtina]], si dhe në kritere sociale, duke u dhënë përparësi fëmijëve të dëshmorëve, invalidëve të luftës, veteranëve dhe kategorive me nevoja të veçanta apo status të cënueshëm social. <ref>{{Cite web |last=Telegrafi |first= |title=Qendra e Studentëve paralajmëron masa ndaj shitjes së vendeve në konvikte - Telegrafi |url=https://telegrafi.com/qendra-e-studenteve-paralajmeron-masa-ndaj-shitjes-se-vendeve-ne-konvikte/ |access-date=2026-10-02 |website=telegrafi.com |language=sq}}</ref> == Shih edhe == * [[Universiteti i Prishtinës]] == Lidhje të jashtme == * {{Official website}} == Referime == [[Kategoria:Universiteti i Prishtinës]] 3e8lvl9vc6yarzjnp5rc4c068w9cjrl Diskutim:Daniel Silva (shkrimtarë) 1 407351 3053202 2026-10-03T02:04:51Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3053202 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Daniel Silva (shkrimtarë)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3053201 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201101092259/https://danielsilvabooks.com/ për lidhjen http://www.danielsilvabooks.com/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150725015210/http://danielsilvabooks.com/about-daniel/ për lidhjen http://danielsilvabooks.com/about-daniel/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 tetor 2026 04:04 (CEST) iqyit2xgi7fozon30rpqdu28vuonyue Përdoruesi diskutim:Rexhep Latifi 3 407352 3053204 2026-10-03T02:37:45Z Komuniteti 117282 Mirëpritje 3053204 wikitext text/x-wiki {{Stampa:Tung|name=Rexhep Latifi}} -- [[Përdoruesi:Komuniteti|Komuniteti]] ([[Përdoruesi diskutim:Komuniteti|diskutimet]]) 3 tetor 2026 04:37 (CEST) 1g5j25g0kwrlecjiabgv7z764hjtux5 Diskutim:Universiteti Hebre i Jeruzalemit/Arkivi 1 1 407353 3053222 2026-10-03T04:20:20Z MajavahBot 122738 U arkivuan 4 diskutime nga faqja [[Diskutim:Universiteti Hebre i Jeruzalemit]] 3053222 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Universiteti Hebraik i Jeruzalemit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2039901 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Gjithashtu aty mund të gjeni informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160307142533/http://www.alanwatson.org/jerusalemlaw.htm për lidhjen http://www.alanwatson.org/jerusalemlaw.htm. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 shtator 2019 15:57 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Universiteti Hebraik i Jeruzalemit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2199718 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://www.webcitation.org/60qXwH4mf?url=http://www.alberteinstein.info/ për lidhjen http://www.alberteinstein.info/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 11 mars 2021 04:17 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Universiteti Hebraik i Jeruzalemit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2465831 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U zëvendësua lidhja e arkivit https://www.webcitation.org/60qXwH4mf?url=http://www.alberteinstein.info/ me https://web.archive.org/web/20110811112756/http://www.alberteinstein.info/ te lidhja http://www.alberteinstein.info/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 korrik 2022 15:45 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Universiteti Hebre i Jeruzalemit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2816819 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130428015302/http://jewish.huji.ac.il/ për lidhjen http://jewish.huji.ac.il/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 korrik 2025 08:45 (CEST) edi57em5inulyxbnqik548q9evs8d9y Pogi 0 407354 3053249 2026-10-03T08:16:44Z PancakeGuy20 188487 Faqja u ridrejtua te [[Tadej Pogačar]] 3053249 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[Tadej Pogačar]] pa69fws5hifkkzdhvyd02owvc5yjauf