Wikipedia sqwiki https://sq.wikipedia.org/wiki/Faqja_kryesore MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Media Speciale Diskutim Përdoruesi Përdoruesi diskutim Wikipedia Wikipedia diskutim Skeda Skeda diskutim MediaWiki MediaWiki diskutim Stampa Stampa diskutim Ndihmë Ndihmë diskutim Kategoria Kategoria diskutim Portal Portal diskutim TimedText TimedText talk Moduli Moduli diskutim Event Event talk 0 1691 3058330 3054452 2026-10-19T23:07:55Z Fallbackintoreality 102113 Refuzoi ndryshimin e fundit të tekstit (nga [[Speciale:Kontributet/~2026-53838-11|~2026-53838-11]]) dhe riktheu versionin 3038084 nga Fallbackintoreality 3058330 wikitext text/x-wiki {{Ky artikull|enciklopedisë në internet|ballinën e Wikipedisë|Faqja kryesore|Wikipedinë e gjuhës shqipe|Wikipedia shqip}}{{Infobox webfaqe | logo = [[Skeda:Wikipedia-v2-logo.svg|150px|Një sferë jo e plotë e përbërë prej copëvetë mëdha të bardha të enigmës. Çdo pjesë e enigmës përmban një glif nga një sistem i ndryshëm shkrimi, me çdo glif të shkruar në të zezë.]]<br />[[Skeda:Wikipedia-logo-textonly.svg|150px|class=skin-invert|Shenja e fjalëve të Wikipedisë që shfaq emrin Wikipedia, të shkruar me shkronja të mëdha. ''W''-ja{{nbsp}}dhe{{nbsp}}''A''-ja kanë të njëjtën lartësi dhe të dyja janë më të mëdha se shkronjat e tjera të cilat janë gjithashtu të gjitha e njëjta lartësi. Shenja gjithashtu shfaq sloganin e Wikipedisë në anglisht: "Enciklopedia e Lirë".]] | logocaption =[[Logoja e Wikipedisë]], një glob me [[glifi|glife]] nga [[sistemi i shkrimit|sisteme të ndryshme të shkrimit]] | screenshot = [[Skeda:Www.wikipedia screenshot (2021).png|300px]] | collapsetext = Screenshot | collapsible = yes |content_license=[[Creative Commons|CC Attribution / Share-Alike]] 4.0<br>Shumica e tekstit është e licensuar edhe nën [[GFDL]]; licensimi i mediave dallon|caption=Ballina e Wikipedisë në kompjuter|author=[[Jimmy Wales]], [[Larry Sanger]]|date_of_launch={{start date and age|2001|01|15|df=yes}}|current_status=Aktive|language_count=257 botime aktive (276 gjithsej)<ref name="meta-wiki" />|programming_language=<ref>{{Cite web|title=Developer hub|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Developer_hub|access-date=9 shtator 2024|website=MediaWiki|language=en}}</ref>|commercial=Jo|url={{URL|http://www.wikipedia.org/}}|type=[[Enciklopedia në internet|Enciklopedi në internet]]|owner=[[Fondacioni Wikimedia]] (prej 2003)|registration=Sipas dëshirës}} '''Wikipedia''' ([[Shqiptimi|sqt.]] Uikipedia; ose Vikipedia) është një [[Enciklopedia|enciklopedi online]] [[Përmbajtja e lirë|falas]] e shkruar dhe e mirëmbajtur nga një komunitet i vullnetarëve, të quajtur si [[Komuniteti Wikipedia|Wikipedianë]], përmes bashkëpunimit të hapur dhe sistemit të redaktimit [[MediaWiki]], që bazohet mbi modelin [[wiki]]. Wikipedia është vepra informative më e madhe dhe më e lexuar në histori,<ref name="Wiki20">{{cite news|date=9 janar 2021|title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher|language=en|newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|url-access=subscription|access-date=25 shkurt 2021|archive-url=https://archive.today/20210107163155/https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|archive-date=7 janar 2021}}</ref><ref name="auto1">{{cite magazine|last=Anderson|first=Chris|date=8 maj 2006|title=Jimmy Wales – The 2006 Time 100|url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html|url-status=live|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221012001311/https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1975813_1975844_1976488,00.html|archive-date=12 tetor 2022|access-date=11 nëntor 2017|language=en}}</ref> dhe renditet vazhdimisht si një ndër [[Lista e faqeve më të vizituara në internet|dhjetë faqet më të vizituara në internet]]; {{As of|2024|12|lc=yes}}, u rendit i pesti nga Semrush dhe i shtati nga Similarweb.<ref>{{cite web|date=dhjetor 2024|title=Most Visited Websites in Worldwide 2024|url=https://www.semrush.com/trending-websites/global/all|access-date=15 janar 2025|publisher=Semrush|language=en}}</ref> Ai u themelua më 15 janar 2001 për gjuhën angleze nga [[Jimmy Wales]] dhe [[Larry Sanger]], dhe që prej 2003-tës strehohet nga [[Fondacioni Wikimedia]], një [[Organizata jofitimprurëse|organizatë jofitimprurëse]] amerikane e financuar nga lexuesit, dhe kompania e saj mëmë.<ref name="WF10.23.23">{{cite web|author=Seitz-Gruwell, Lisa|date=23 tetor 2023|title=7 reasons you should donate to Wikipedia|url=https://wikimediafoundation.org/news/2022/11/03/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/|archive-url=https://archive.today/20231227155753/https://wikimediafoundation.org/news/2023/10/23/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/|archive-date=27 dhjetor 2023|access-date=27 dhjetor 2023|publisher=[[Wikimedia Foundation]]|language=en-US}}</ref> Ajo nisi vetëm në gjuhën angleze, e pastaj u rrit në [[Lista e Wikipedive|më shumë se 300 gjuhë]], duke përfshirë gjuhën shqipe. [[Wikipedia anglisht]] është më e madhja e të gjitha edicioneve, me afro 7 milionë artikuj. Gjithsej Wikipedia përmban mbi 64 milionë artikuj në të gjitha gjuhët, dhe tërheq mbi 1.5 miliardë vizita unike, si dhe 13 milionë redaktime në muaj (rreth 5 redaktime në sekondë) {{As of|2024|4|lc=yes|alt=që prej muajit prill 2024}}.<ref name="Wikimedia_Stats" group="W">{{cite web|title=Wikistats – Statistics For Wikimedia Projects|url=https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200711051858/https://stats.wikimedia.org/#/all-wikipedia-projects|archive-date=11 korrik 2020|access-date=8 gusht 2023|website=[[Wikimedia Foundation]]|language=en}}</ref><!-- QË PREJ PRILLIT 2024, REDAKTONI SIPAS NEVOJËS --> Gjithçka në Wikipedia është nën licencën [[Wikipedia:GNU Free Documentation License|GNU Free Documentation License]] (GFDL), licenca të përputhshme me të, ose materiale të cilat nuk janë nën kushtet e të drejtave të autorit. Redaktorët mbajnë të drejtat e autorit për çfarë shkruajnë, por teksti mbetet i lirë për të tjerë për ta përdorur dhe redaktuar sipas kushteve të GFDL-it ose licencave përkatëse. Wikipedia është lavdëruar për [[Demokratizimi i dijes|demokratizimin e dijes]], gjerësinë e mbulimit të vet, strukturën si dhe kulturën e saj unike. [[Censura e Wikipedisë|Ajo është bllokuar]] prej disa qeverive kombëtare, duke filluar nga artikujt specifikë deri tek faqja e tërë.<ref>{{Cite news|last=Treisman|first=Rachel|date=1 prill 2022|title=Russia threatens to fine Wikipedia if it doesn't remove some details about the war|language=en|work=[[NPR]]|url=https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine|url-status=live|access-date=22 janar 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20221202215844/https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine|archive-date=2 dhjetor 2022}}</ref> Edhe pse redaktorët vullnetarë të Wikipedisë kanë shkruar hollësisht rreth një game të gjerë të temave, enciklopedia është kritikuar për paragjykime sistematike, siç është mosbarazia gjinore kundër grave dhe mosbarazia gjeografike kundër [[Jugu Global|Jugut Global]] ([[Eurocentrizmi]]). Përderisa është kritikuar besueshmëria e Wikipedisë gjatë viteve 2000, ajo është përmirësuar ndër kohë dhe ka marrë lavdata me kalimin e kohës duke u bërë një faqe e rëndësishme për kontrollimin e fakteve. Artikujt rreth lajmeve të fundit qasen shpesh si burime për informatat e aktualizuara shpejt rreth asaj ngjarjeje. == Wikipedia shqip == [[Skeda:Wiki.png|thumb|250px|Wikipedia-Logo Shqip]] {{Kryesor|Wikipedia shqip}} Versioni [[gjuha shqipe|shqip]] i Wikipedia-s, [[Enciklopedia|Enciklopedisë]] së Lirë që quhet '''[[Wikipedia shqip]]''', filloi më [[12 tetor]] [[2003]] dhe sot përmban '''{{NUMBEROFARTICLES}}''' artikuj. Wikipedia shqip mban vendin e '''75-të''' në rangun [[Meta]].<ref name="meta-wiki">[[:meta:List of Wikipedias|Lista e Wikipedia-ve]]</ref> == Referime == <references /> == Lidhje të jashtme == * {{Official website}} {{Wikimedia Foundation}}{{Cung}} [[Kategoria:Wikipedia|!]] [[Kategoria:Wikimedia]] l4v5md27uulbf3r7tppd6jd6y6wy19n 0 2171 3058335 3057595 2026-10-19T23:21:03Z Smallem 126080 U rikthye {{Artikull i mirë}}, që i ndryshoi një redaktim pa një vendim: statusi hiqet vetëm me një [[Wikipedia:Artikuj të mirë/Rivlerësime|rivlerësim]] ([[User:Smallem/Hollësi#mirëmbajtja|hollësi]]) 3058335 wikitext text/x-wiki {{AMR|Përmbajtje shumë e shkurtër.}} {{Short description|Kontinent}} {{Use dmy dates|date=January 2025}} {{Infobox continent | title = Evropa | image = {{Switcher|[[Skeda:Europe orthographic Caucasus Urals boundary (with borders).svg|frameless]]|Shfaq kufijtë kombëtarë|[[Skeda:Europe orthographic Caucasus Urals boundary.svg|frameless]]|Fshih kufijtë kombëtarë|default=1}} | area = {{Rreth}} {{Convert|10186000|km2}} ([[Kontinentet|e 6-ta]])^{[[#footnote a|a]]} | population = {{Rritje}} rreth 745 milionë (2025; [[Kontinentet|e 3-ta]]) | density = 72,9/km² (188/mi katror) (e 2-ta) | GDP_PPP = {{Nowrap|$43,53 trilionë (vlerësim 2025; e 2-ta)<ref>{{Cite web|url=https://www.imf.org/external/datamapper/PPPGDP@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD|title=GDP PPP, current prices|publisher=International Monetary Fund|date=2022|access-date=2022-01-16|archive-date=2021-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122001107/https://www.imf.org/external/datamapper/PPPGDP@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD|url-status=live|language=en}}</ref>}} | GDP_nominal = $28,22 trilionë (vlerësim 2025; e 3-ta)<ref>{{Cite web|title=GDP Nominal, current prices|url=https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPD@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD|publisher=International Monetary Fund|date=2022|access-date=2022-01-16|archive-date=2017-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170225211431/https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPD@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD|url-status=live|language=en}}</ref> | GDP_per_capita = $38.270 (vlerësim 2025; e 3-ta)^{[[#footnote c|c]]}<ref>{{Cite web|url=https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPDPC@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD|title=Nominal GDP per capita|publisher=International Monetary Fund|date=2022|access-date=2022-01-16|archive-date=2020-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200111084550/https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPDPC@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD|url-status=live|language=en}}</ref> | HDI = {{Rritje}} 0,845<ref>{{Cite web|url=http://hdr.undp.org/en/reports/global/hdr2011/|title=Reports|website=Human Development Reports|date=January 2011|access-date=2017-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120709095716/http://hdr.undp.org/en/reports/global/hdr2011/|archive-date=2012-07-09|language=en}}</ref> | religions = {{Unbulleted list | {{ill|Krishtërimi|en|Christianity in Europe|lt=Krishtërimi}} (76,2%)<ref name="Survey" /> | Pa fe (18,3%)<ref name="Survey" /> | [[Islami në Evropë|Islami]] (4,9%)<ref name="Survey" /> | [[Feja në Evropë|Të tjera]] (0,6%)<ref name="Survey" /> }} | demonym = [[Grupet etnike në Evropë|Evropianë]] | countries = [[Lista e shteteve|Sovrane]] ([[Lista e shteteve të Evropës|44–50]])<br />{{ill|De facto|en|List of states with limited recognition}} ([[Lista e shteteve të Evropës|2–5]]) | dependencies = {{ill|Të jashtme|en|Dependent territory}} ([[Lista e shteteve të Evropës|5–6]])<br />Të brendshme ([[Lista e shteteve të Evropës|3]]) | languages = Më të folurat: {{Unbulleted list |[[Gjuha ruse|Rusisht]] |[[Gjuha gjermane|Gjermanisht]] |[[Gjuha frënge|Frëngjisht]] |[[Gjuha angleze|Anglisht]] |[[Gjuha italiane|Italisht]] |[[Gjuha spanjolle|Spanjisht]] |[[Gjuha polake|Polonisht]] |[[Gjuha ukrainase|Ukrainisht]] |[[Gjuha rumune|Rumanisht]] |[[Gjuha holandeze|Holandisht]] |[[Gjuha serbokroate|Serbokroatisht]] }} | time = UTC−1 deri në UTC+5 | cities = Zonat urbane më të mëdha:<ref name="Urban">{{Cite web|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|title=Demographia World Urban Areas|publisher=Demographia|access-date=2020-10-28|archive-date=2018-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20180503021711/http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|url-status=live|language=en}}</ref>{{Unbulleted list |[[Moska]] |[[Stambolli]]^{[[#footnote b|b]]} |[[Londra]] |[[Parisi]] |[[Madridi]] |Essen–[[Dyzeldorfi|Düsseldorf]] |[[Shën Petersburgu]] |[[Milano]] |[[Barcelona]] |[[Berlini]] }} | m = <code>150</code> – Evropa<br /><code>001</code> – [[Bota]] | footnotes = {{Unbulleted list|style=font-size:90%; |a. {{Note|footnote_a}} Shifrat përfshijnë vetëm pjesët evropiane të shteteve ndërkontinentale. |b. {{Note|footnote_b}} Përfshin popullsinë aziatike. Stambolli ndodhet pjesërisht në Azi dhe pjesërisht në Evropë. |c. {{Note|footnote_c}} «Evropa» e përcaktuar sipas Fondit Monetar Ndërkombëtar}} }} '''Evropa''' është një [[Kontinentet|kontinent]]<ref name="cnote-t" group="upper-alpha">Evropa konsiderohet normalisht si kontinent më vete në botën anglishtfolëse, e cila përdor modelin e shtatë kontinenteve. Modele të tjera e konsiderojnë Evropën pjesë të një kontinenti evroaziatik ose afro-evroaziatik. Shih [[Kontinentet]] për më shumë informacion.</ref><ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/europe |title=Europe |dictionary=Oxford Learner's Dictionary |access-date=2023-02-05 |language=en}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Europe |title=Europe |dictionary=Merriam-Webster |access-date=2023-02-05 |language=en}}</ref> që shtrihet tërësisht në [[Hemisfera veriore|Hemisferën veriore]] dhe kryesisht në [[Hemisfera Lindore|Hemisferën Lindore]]. Ajo kufizohet nga [[Oqeani Arktik]] në veri, [[Oqeani Atlantik]] në perëndim, [[Deti Mesdhe]] në jug dhe [[Azia]] në lindje. Evropa e ndan masën tokësore të [[Evroazia|Evroazisë]] me Azinë, dhe atë të {{ill|Afro-Evroazia|en|Afro-Eurasia|lt=Afro-Evroazisë}} me Afrikën dhe Azinë.<ref>{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/place/Europe|title=Europe|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|access-date=2022-07-30|archive-date=2019-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330175836/https://www.britannica.com/place/Europe|url-status=live|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Europe: Human Geography {{!}} National Geographic Society |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/europe-human-geography/ |access-date=2023-02-04 |website=education.nationalgeographic.org |language=en}}</ref> Evropa konsiderohet zakonisht si {{ill|Kufijtë ndërmjet kontinenteve|en|Boundaries between the continents|lt=e ndarë nga Azia}} nga ndarja ujore e [[Malet Urale|Maleve Urale]], [[Lumi i Uralit|lumit Ural]], [[Liqeni Kaspik|Detit Kaspik]], Kaukazit të Madh, [[Deti i Zi|Detit të Zi]] dhe Ngushticave Turke.<ref name="NatlGeoAtlas">{{Cite book|title=National Geographic Atlas of the World|edition=7th|year=1999|location=Washington, DC|publisher=[[National Geographic Society|National Geographic]]|isbn=978-0-7922-7528-2|language=en}} "Europe" (fq. 68–69); "Asia" (fq. 90–91): "Një ndarje e pranuar zakonisht midis Azisë dhe Evropës … formohet nga Malet Urale, lumi Ural, Deti Kaspik, Malet e Kaukazit dhe Deti i Zi me daljet e tij, Bosfori dhe Dardanelet."</ref> Evropa mbulon afërsisht 10.186.000 km², ose 2% të [[Toka|sipërfaqes së Tokës]] (6,8% të sipërfaqes tokësore të Tokës), duke e bërë kontinentin e dytë më të vogël (sipas [[Kontinentet|modelit të shtatë kontinenteve]]). {{ill|Politika e Evropës|en|Politics of Europe|lt=Politikisht}}, Evropa ndahet në rreth [[Lista e shteteve të Evropës|pesëdhjetë shtete sovrane]], nga të cilat [[Rusia]] është më e madhja dhe më e populluara, duke shtrirë 39% të kontinentit dhe duke përfshirë 15% të [[Demografia e Evropës|popullsisë së tij]]. Evropa kishte një popullsi totale prej rreth 744 milionë banorësh (rreth 10% e [[Popullsia botërore|popullsisë botërore]]) në vitin 2024; e treta më e madhe pas Azisë dhe Afrikës. [[Klima e Evropës|Klima evropiane]] ndikohet nga rrymat e ngrohta atlantike, si [[Rryma Golfstrim|Golfstrimi]], të cilat krijojnë një klimë të butë në pjesën më të madhe të kontinentit, duke zbutur dimrat dhe verat. Më larg detit, dallimet sezonale janë më të dukshme, duke krijuar [[klima kontinentale]] më të theksuara. [[Kultura e Evropës]] përbëhet nga një gamë kulturash kombëtare dhe rajonale, të cilat formojnë rrënjët qendrore të [[Kultura perëndimore|qytetërimit perëndimor]] më të gjerë dhe së bashku i referohen zakonisht [[Greqia e Lashtë|Greqisë së Lashtë]] dhe [[Roma e Lashtë|Romës së Lashtë]], veçanërisht përmes {{ill|Krishterimi në Evropë|en|Christianity in Europe|lt=pasardhësve të tyre të krishterë}}, si rrënjë thelbësore dhe të përbashkëta.<ref>{{Harvnb|Lewis|Wigen|1997|p=226}}</ref><ref>{{Cite book|first=Kim|last=Covert|title=Ancient Greece: Birthplace of Democracy|url=https://books.google.com/books?id=KVMYJNvUiYkC&pg=PP5|year=2011|publisher=Capstone|isbn=978-1-4296-6831-6|page=5|quote=Ancient Greece is often called the cradle of western civilization. … Ideas from literature and science also have their roots in ancient Greece.|access-date=2022-07-30|archive-date=2022-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20220727133725/https://books.google.com/books?id=KVMYJNvUiYkC&pg=PP5|url-status=live|language=en}}</ref> Duke filluar me [[Rënia e Perandorisë Romake Perëndimore|rënien e Perandorisë Romake Perëndimore]] në vitin 476 e.s., konsolidimi i krishterë i Evropës pas [[Dyndjet Barbare|Dyndjeve Barbare]] shënoi [[Mesjeta|Mesjetën]] evropiane postklasike. {{ill|Rilindja Italiane|en|Italian Renaissance}} u përhap në shumë vende të [[Evropa Perëndimore|Evropës Perëndimore]], duke u përshtatur me kontekstet lokale dhe duke krijuar shprehje kombëtare të veçanta. Theksi i ri [[Humanizmi i Rilindjes|humanist]] mbi [[Arti i rilindjes|artin]] dhe shkencën ishte ndër faktorët e shumtë që kontribuan në kalimin e gjerë drejt epokës moderne. Që nga [[Epoka e Zbulimeve]], e udhëhequr nga [[Perandoria Spanjolle|Spanja]] dhe [[Perandoria Portugeze|Portugalia]], Evropa luajti një rol mbizotërues në çështjet globale me eksplorime dhe pushtime të shumta në mbarë botën. Midis shekullit të 16-të dhe shekullit të 20-të, fuqitë evropiane kolonizuan në kohë të ndryshme [[Amerika]]t, pothuajse të gjithë [[Afrika|Afrikën]] dhe [[Oqeania|Oqeaninë]], si dhe pjesën më të madhe të [[Azia|Azisë]]. [[Epoka e Iluminizmit]], [[Revolucioni Francez]] dhe [[Luftërat Napoleonike]] e formësuan kontinentin kulturalisht, politikisht dhe ekonomikisht nga fundi i shekullit të 17-të deri në gjysmën e parë të shekullit të 19-të. [[Revolucioni Industrial]], që filloi në [[Mbretëria e Britanisë së Madhe|Britaninë e Madhe]] në fund të shekullit të 18-të, solli ndryshime radikale ekonomike, kulturore dhe shoqërore në Evropën Perëndimore dhe përfundimisht në botën më të gjerë. Të dyja [[Lufta botërore|luftërat botërore]] filluan dhe u zhvilluan kryesisht në Evropë, duke kontribuar në rënien e dominimit të Evropës Perëndimore në çështjet botërore nga mesi i shekullit të 20-të, ndërsa [[Bashkimi Sovjetik]] dhe Shtetet e Bashkuara morën rolin kryesor dhe konkurruan për dominim gjeopolitik në Evropë dhe në mbarë botën.<ref name="natgeo 534">National Geographic, 534.</ref> [[Lufta e Ftohtë]] që pasoi e ndau Evropën përgjatë [[Perdja e Hekurt|Perdes së Hekurt]], me [[NATO]]-n në [[Blloku Perëndimor|Perëndim]] dhe [[Pakti i Varshavës]] në [[Blloku Lindor|Lindje]]. Kjo ndarje përfundoi me [[Revolucionet e 1989-ës]], [[Rënia e Murit të Berlinit|rënien e Murit të Berlinit]] dhe [[Shpërbërja e Bashkimit Sovjetik|shpërbërjen e Bashkimit Sovjetik]], që lejuan përparimin e ndjeshëm të [[Integrimi evropian|integrimit evropian]]. Integrimi evropian ka përparuar në mënyrë institucionale që nga viti 1948 me themelimin e [[Këshilli i Evropës|Këshillit të Evropës]], dhe në mënyrë të ndjeshme përmes realizimit të [[Bashkimi Evropian|Bashkimit Evropian]] (BE), i cili përfaqëson sot pjesën më të madhe të Evropës.<ref name="europaeu 1945-59">{{Cite web |title=History of the European Union 1945–59 |url=https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1945-59_en |access-date=2022-04-16 |website=european-union.europa.eu |language=en |archive-date=2022-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220423212328/https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1945-59_en |url-status=live }}</ref> Bashkimi Evropian është një {{ill|Bashkimi mbinacional|en|Supranational union|lt=entitet}} {{ill|Identiteti politik|en|Political identity|lt=politik}} mbinacional që qëndron midis një [[Konfederata|konfederate]] dhe një [[Federata|federate]] dhe bazohet në një sistem traktatesh evropiane.<ref>{{Cite web|url=http://www.ies.ee/iesp/No11/articles/03_Gabriel_Hazak.pdf|title=The European union—a federation or a confederation?|access-date=2022-07-30|archive-date=2022-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20220319194121/https://www.ies.ee/iesp/No11/articles/03_Gabriel_Hazak.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> BE-ja buron nga Evropa Perëndimore, por [[Zgjerimi i Bashkimit Evropian|po zgjerohet]] drejt lindjes që nga shpërbërja e Bashkimit Sovjetik në vitin 1991. Shumica e anëtarëve të saj kanë miratuar një monedhë të përbashkët, [[euro]]n, dhe marrin pjesë në tregun e përbashkët evropian dhe në [[Bashkimi Doganor i Bashkimit Evropian|një bashkim doganor]]. Një bllok i madh vendesh, [[Zona Shengen]], kanë hequr gjithashtu kontrollet e brendshme kufitare dhe të imigracionit. Zgjedhje të rregullta popullore zhvillohen çdo pesë vjet brenda BE-së; ato konsiderohen zgjedhjet demokratike të dyta më të mëdha në botë pas atyre të Indisë. [[Ekonomia e Bashkimit Evropian|Ekonomia e BE-së]] është e dyta më e madhe në botë sipas PBB-së nominale dhe e treta më e madhe sipas PBB-së të rregulluar sipas barazisë së fuqisë blerëse (PPP). == Etimologjia == {{Anchor|Etymology}} {{Shiko gjithashtu|Europa (mitologji)}} [[Skeda:Anaximander world map (mul).svg|thumb|left|Rindërtim i një [[early world maps|harte të hershme të botës]] të bërë nga [[Anaksimandri]] i shekullit të 6-të p.e.s., që e ndante botën e njohur në tri masa të mëdha tokësore, njëra prej të cilave quhej Evropë]] Në [[Mitologjia greke|mitologjinë klasike greke]], [[Europa (mitologji)|Europa]] (greqisht e lashtë: {{lang|grc|Εὐρώπη}}, {{lang|grc-Latn|Eurṓpē}}) ishte një princeshë [[Fenikasit|fenikase]]. Sipas një pikëpamjeje, emri i saj rrjedh nga elementet e greqishtes së lashtë {{lang|grc|εὐρύς}} ({{lang|grc-Latn|eurús}}) 'i gjerë, i hapur' dhe {{lang|grc|ὤψ}} ({{lang|grc-Latn|ōps}}, [[Rasa gjinore|gjinore]] {{lang|grc|ὠπός}}, {{lang|grc-Latn|ōpós}}) 'sy, fytyrë, pamje', prandaj përbërja e tyre {{lang|grc-Latn|Eurṓpē}} do të nënkuptonte 'me shikim të gjerë' ose 'me pamje të gjerë'.<ref name="WestWest2007">{{cite book|author1=M. L. West|first2=Morris|last2=West|title=Indo-European Poetry and Myth|url=https://books.google.com/books?id=ZXrJA_5LKlYC|date=2007|publisher=OUP Oxford|isbn=978-0-19-928075-9|page=185|access-date=2022-07-30|archive-date=2021-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122123919/https://books.google.com/books?id=ZXrJA_5LKlYC|url-status=live|language=en}}</ref><ref name="FitzRoy2015">{{cite book|first=Charles|last=FitzRoy|title=The Rape of Europa: The Intriguing History of Titian's Masterpiece|url=https://books.google.com/books?id=zhF0BgAAQBAJ&pg=PT52|date=2015|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-1-4081-9211-5|pages=52–|access-date=2022-07-30|archive-date=2022-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220320035838/https://books.google.com/books?id=zhF0BgAAQBAJ&pg=PT52|url-status=live|language=en}}</ref><ref name="Astour1967">{{cite book|first=Michael C.|last=Astour|title=Hellenosemitica: An Ethnic and Cultural Study in West Semitic Impact on Mycenaean Greece|url=https://books.google.com/books?id=NMkUAAAAIAAJ&pg=PA128|year=1967|publisher=Brill Archive|page=128|id=GGKEY:G19ZZ3TSL38|access-date=2022-07-30|archive-date=2022-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220320014449/https://books.google.com/books?id=NMkUAAAAIAAJ&pg=PA128|url-status=live|language=en}}</ref><ref name=etymonline>{{cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=Europe|title=Europe – Origin and meaning of the name Europe by Online Etymology Dictionary|website=etymonline.com|access-date=2022-07-30|archive-date=2017-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20170917144349/http://www.etymonline.com/index.php?term=Europe|url-status=live|language=en}}</ref> ''I gjerë'' ka qenë një [[Epiteti|epitet]] i vetë Tokës në fenë e rindërtuar [[Proto-Indo-European mythology|proto-indo-evropiane]] dhe në poezinë kushtuar asaj.<ref name="WestWest2007" /> Një pikëpamje alternative është ajo e [[Robert S.P. Beekes|Robert Beekes]], i cili ka argumentuar në favor të një origjine para-indo-evropiane për emrin, duke shpjeguar se një rrjedhje nga ''eurus'' do të jepte një [[Toponimia|toponim]] të ndryshëm nga Europa. Beekes ka lokalizuar toponime të lidhura me atë të Europës në territorin e Greqisë së lashtë, si dhe vendbanime si ai i Europosit në [[Maqedonia e Lashtë|Maqedoninë e lashtë]].<ref name="Beekes">{{cite journal |last1=Beekes |first1=Robert |title=Kadmos and Europa, and the Phoenicians |journal=Kadmos |date=2004 |volume=43 |issue=1 |pages=168–69 |doi=10.1515/kadm.43.1.167 |s2cid=162196643 |url=https://www.robertbeekes.nl/wp-content/uploads/2019/08/b118.pdf |access-date=2022-07-30 |archive-date=2021-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101121039/https://www.robertbeekes.nl/wp-content/uploads/2019/08/b118.pdf |url-status=live |issn=0022-7498 |language=en}}</ref> Janë bërë përpjekje për ta lidhur {{lang|grc-Latn|Eurṓpē}} me një term semit për ''perëndim'', qoftë me fjalën [[Gjuha akadiane|akadiane]] {{lang|akk-Latn|erebu}} që do të thotë 'perëndoj, ulem' (për diellin), qoftë me fjalën fenikase {{lang|phn-Latn|'ereb}} 'mbrëmje, perëndim',<ref name=etymonline /> që është në origjinën e fjalës [[Gjuha arabe|arabe]] {{lang|ar-Latn|maghreb}} dhe të [[Gjuha hebreje|hebraishtes]] {{lang|he-Latn|ma'arav}}. Martin Litchfield West ka thënë se "fonologjikisht, përputhja midis emrit të Europës dhe çfarëdo forme të fjalës semite është shumë e dobët",<ref>{{Cite book |author=M. L. West |url=https://books.google.com/books?id=fIp0RYIjazQC&pg=PA451 |title=The east face of Helicon: west Asiatic elements in Greek poetry and myth |publisher=Clarendon Press |year=1997 |isbn=978-0-19-815221-7 |location=Oxford |page=451 |language=en}}</ref> ndërsa Beekes e konsideron të pazakontë një lidhje me gjuhët semite.<ref name="Beekes" /> Shumica e gjuhëve kryesore të botës përdorin fjalë që rrjedhin nga {{lang|grc-Latn|Eurṓpē}} ose ''Europa'' për t'iu referuar kontinentit. Kinezishtja, për shembull, përdor fjalën {{lang|zh-Latn|Ōuzhōu}} ({{lang|zh-Hant|歐洲}}/{{lang|zh-Hans|欧洲}}), që është shkurtim i emrit të transliteruar {{lang|zh-Latn|Ōuluóbā zhōu}} ({{lang|zh|歐羅巴洲}}) ({{lang|zh-Latn|zhōu}} do të thotë "kontinent"); një term i ngjashëm me origjinë kineze, {{lang|ja|欧州}} ({{lang|ja-Latn|Ōshū}}), përdoret ndonjëherë edhe në japonisht, si në emrin japonez të Bashkimit Evropian, {{lang|ja|欧州連合}} ({{lang|ja-Latn|Ōshū Rengō}}), megjithëse [[katakana]] {{lang|ja|ヨーロッパ}} ({{lang|ja-Latn|Yōroppa}}) përdoret më shpesh. Në disa gjuhë turkike, emri fillimisht persian {{lang|fa-Latn|Frangistan}} ("vendi i frankëve") përdoret rëndom për t'iu referuar pjesës më të madhe të Evropës, krahas emrave zyrtarë si {{lang|fa-Latn|Avrupa}} ose {{lang|fa-Latn|Evropa}}.<ref name="davison">{{Cite journal|author=Davidson, Roderic H. |s2cid=157454140|title=Where is the Middle East?|jstor=20029452 |journal=Foreign Affairs |volume=38|issue=4 |pages=665–675 |year=1960|doi=10.2307/20029452 |language=en}}</ref> === Përkufizimi === === Përkufizimi bashkëkohor === <div class="center"> <div class="thumbinner overflowbugx" style="overflow:auto;"> <small>Harta e klikueshme e Evropës, që tregon një nga kufijtë kontinentalë më të përdorur<ref name="cnote-u" group="upper-alpha">Harta tregon një nga përcaktimet më të pranuara të kufijve gjeografikë të Evropës, siç përdoret nga [[National Geographic Society|National Geographic]] dhe [[Encyclopædia Britannica]]. Nëse vendet konsiderohen në Evropë apo në Azi mund të ndryshojë sipas burimeve, për shembull në klasifikimin e CIA World Factbook ose atë të [[BBC]]. Disa vende në Evropë, si Franca, kanë territore që shtrihen gjeografikisht jashtë Evropës, por që megjithatë konsiderohen pjesë përbërëse të atij vendi.</ref> <br />'''Legjenda:''' <span style="color:blue">'''blu'''</span>: {{ill|Shtetet transkontinentale|en|List of transcontinental countries|lt=shtetet që shtrihen në kufirin mes Evropës dhe Azisë}}; <span style="color:green">'''jeshile'''</span>: vende që nuk ndodhen gjeografikisht në Evropë, por që janë ngushtë të lidhura me kontinentin </small> </div> </div> Përkufizimi mbizotërues i Evropës si term gjeografik është në përdorim që nga mesi i shekullit XIX. Evropa konsiderohet e kufizuar nga trupa të mëdhenj ujorë në veri, perëndim dhe jug; kufijtë e Evropës në lindje dhe verilindje merren zakonisht si [[Malet Urale]], [[Lumi i Uralit]] dhe [[Liqeni Kaspik]]; në juglindje, [[Kaukazi|Malet e Kaukazit]], [[Deti i Zi]] dhe rrugët ujore që lidhin Detin e Zi me [[Deti Mesdhe|Detin Mesdhe]].<ref name="Encarta">{{cite encyclopedia |encyclopedia=Microsoft Encarta Online Encyclopaedia 2007 |title=Europe |url=http://encarta.msn.com/encyclopaedia_761570768/Europe.html |access-date=2007-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091028013857/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761570768/Europe.html |archive-date=2009-10-28 |language=en}}</ref> [[Skeda:Possible definitions of the boundary between Europe and Asia.png|thumb|Përkufizimet e përdorura për kufirin mes Azisë dhe Evropës në periudha të ndryshme të historisë. ''B'' ([[Malet Urale|Uralet]]) dhe ''F'' ([[Kaukazi]]) përbëjnë konceptin modern.]] [[Skeda:T and O map Guntherus Ziner 1472.jpg|thumb|Një hartë mesjetare {{ill|Harta T dhe O|en|T and O map}} e shtypur nga Günther Zainer në vitin 1472, që tregon tri kontinentet si zotërime të bijve të [[Noa|Noes]] – Azia për Semin (Shem), Evropa për Jafethin (Japheth) dhe Afrika për Kamin (Ham)]] Ishujt në përgjithësi grupohen me masën kontinentale më të afërt, prandaj [[Islanda]] konsiderohet pjesë e Evropës, ndërsa ishulli aty pranë, Groenlanda, zakonisht i caktohet [[Amerika Veriore|Amerikës Veriore]], megjithëse politikisht i përket Danimarkës. Megjithatë, ka disa përjashtime të bazuara në dallime sociopolitike dhe kulturore. Qiproja është më afër [[Anadolli]]t (ose Azisë së Vogël), por politikisht konsiderohet pjesë e Evropës<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cyprus/ |title=Cyprus |website=The World Factbook |publisher=CIA |access-date=2024-08-13 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109202203/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cyprus/ |archive-date=9 janar 2021 |url-status=dead}}</ref> dhe është shtet anëtar i BE-së. Malta për shekuj me radhë konsiderohej ishull i [[Magrebi|Afrikës Veriperëndimore]], por tani konsiderohet gjithashtu pjesë e Evropës.<ref>Falconer, William; Falconer, Thomas. [https://books.google.com/books?id=B3Q29kWRdtgC&pg=PA50 ''Dissertation on St. Paul's Voyage''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170327020614/https://books.google.com/books?id=B3Q29kWRdtgC&pg=PA50 |date=2017 }}, BiblioLife (BiblioBazaar), 1872. (1817.), p. 50, {{ISBN|1-113-68809-2}} ''These islands Pliny, as well as Strabo and Ptolemy, included in the African sea''</ref> „Evropa", siç përdoret posaçërisht në [[Gjuha angleze britanike|anglishten britanike]], mund t'i referohet edhe vetëm [[Evropa Kontinentale|Evropës Kontinentale]].<ref>{{cite web|url=http://wordnetweb.princeton.edu/perl/webwn?s=europe|title=Europe&nbsp;– Noun|publisher=Princeton University|access-date=2008-06-09|archive-date=2014-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20140715121246/http://wordnetweb.princeton.edu/perl/webwn?s=europe|url-status=live|language=en}}</ref> Termi „kontinent" zakonisht nënkupton [[Gjeografia fizike|gjeografinë fizike]] të një mase të madhe toke të rrethuar plotësisht ose pothuajse plotësisht nga uji në kufijtë e saj. Para miratimit të konventës aktuale që përfshin ndarjet malore, kufiri mes Evropës dhe Azisë ishte ripërcaktuar disa herë që nga koncepti i tij i parë në [[Lashtësia klasike|lashtësinë klasike]], por gjithnjë si një seri lumenjsh, detesh dhe ngushticash që besohej se shtriheshin në një distancë të panjohur drejt lindjes dhe veriut nga Deti Mesdhe, pa përfshirë asnjë vargmal. Kartografi Herman Moll sugjeroi në vitin 1715 se Evropa kufizohej nga një seri rrugësh ujore pjesërisht të bashkuara, të drejtuara drejt ngushticave turke, dhe nga lumi Irtysh që derdhet në pjesën e sipërme të lumit Ob dhe në [[Oqeani Arktik]]. Në të kundërt, kufiri aktual lindor i Evropës ndjek pjesërisht Uralet dhe Kaukazin, çka është disi arbitrare dhe e pakonsistente krahasuar me çdo përkufizim të qartë të termit „kontinent". Ndarja aktuale e Evroazisë në dy kontinente tani pasqyron dallime kulturore, gjuhësore dhe etnike [[East–West dichotomy|Lindje–Perëndim]] që ndryshojnë përgjatë një spektri dhe jo me një vijë ndarëse të mprehtë. Kufiri gjeografik mes Evropës dhe Azisë nuk ndjek asnjë kufi shtetëror dhe tani ndjek vetëm disa trupa ujorë. Turqia konsiderohet përgjithësisht një {{ill|Shtetet transkontinentale|en|List of transcontinental countries|lt=vend transkontinental}} i ndarë tërësisht nga uji, ndërsa Rusia dhe [[Kazakistani]] ndahen vetëm pjesërisht nga rrugët ujore. Franca, Holanda, Portugalia dhe Spanja janë gjithashtu transkontinentale (ose më saktë, ndërkontinentale, kur përfshihen oqeane ose dete të mëdha), pasi sipërfaqet e tyre kryesore tokësore ndodhen në Evropë, ndërsa xhepa të territoreve të tyre ndodhen në kontinente të tjera të ndara nga Evropa me trupa të mëdhenj ujorë. Spanja, për shembull, ka territore ([[Seuta]] dhe [[Melila]]) në jug të [[Deti Mesdhe|Detit Mesdhe]] që janë pjesë e [[Afrika|Afrikës]] dhe kanë kufi me Marokun. Sipas konventës aktuale, Gjeorgjia dhe Azerbajxhani janë vende transkontinentale ku rrugët ujore janë zëvendësuar plotësisht nga male si ndarje mes kontinenteve. === Historia e konceptit === {{Hatnote|Shih edhe: {{ill|Kufiri midis Evropës dhe Azisë|en|Boundary between Europe and Asia}}}} ==== Historia e hershme ==== [[Skeda:Europa Prima Pars Terrae in Forma Virginis.jpg|thumb|270x270px|Paraqitja e ''Europa regina'' («Mbretëresha Evropë») në vitin 1582]] Përdorimi i parë i regjistruar i ''Eurṓpē'' si term gjeografik gjendet në {{ill|Himni homerik për Apolonin e Delit|en|Homeric Hymn}}, ku i referohet bregut perëndimor të [[Deti Egje|Detit Egje]]. Si emër për një pjesë të botës së njohur, ai përdoret për herë të parë në shekullin VI p.e.s. nga [[Anaksimandri]] dhe [[Hekateu i Miletit|Hekateu]]. Anaksimandri e vendosi kufirin midis Azisë dhe Evropës përgjatë lumit Fasis (lumi modern Rioni, në territorin e [[Gjeorgjia|Gjeorgjisë]]) në Kaukaz, një konvencion që e ndoqi ende [[Herodoti]] në shekullin V p.e.s.<ref>''[[Historitë e Herodotit|Historitë]]'' 4.38. Krh. James Rennell, ''The geographical system of Herodotus examined and explained'', Volume 1, Rivington 1830, [https://archive.org/details/bub_gb_enQ-AAAAcAAJ/page/n274 f. 244]</ref> Herodoti përmendi se bota ishte ndarë nga persona të panjohur në tri pjesë — Evropë, Azi dhe Libi (Afrikë) — me [[Nili]]n dhe Fasisin si kufijtë e tyre, megjithëse ai thotë gjithashtu se disa e konsideronin lumin Don, e jo Fasisin, si kufi midis Evropës dhe Azisë.<ref>Herodotus, 4:45</ref> Kufiri lindor i Evropës u përcaktua në shekullin I nga gjeografi [[Straboni]] te lumi Don.<ref>Strabo ''Geography 11.1''</ref> ''Libri i Jubileve'' i përshkroi kontinentet si tokat që Noa ua dha tre bijve të tij; Evropa u përcaktua si e shtrirë nga {{ill|Shtyllat e Herkulit|en|Pillars of Hercules}} në [[Ngushtica e Gjibraltarit|Ngushticën e Gjibraltarit]], që e ndan nga {{ill|Afrika Veriperëndimore|en|Northwest Africa}}, deri te Doni, që e ndan nga Azia.<ref>{{Cite book|title=Genesis and the Jewish antiquities of Flavius Josephus|first= Thomas W.|last= Franxman|publisher=Pontificium Institutum Biblicum|year= 1979|isbn=978-88-7653-335-8|pages=101–102|language=en}}</ref> Konvencioni që e mori [[Mesjeta]] dhe që ka mbijetuar në përdorimin modern është ai i epokës romake, i përdorur nga autorë të asaj kohe si Posidoni,<ref>W. Theiler, ''Posidonios. Die Fragmente'', vol. 1. Berlin: De Gruyter, 1982, fragm. 47a.</ref> [[Straboni]],<ref>I. G. Kidd (ed.), ''Posidonius: The commentary'', Cambridge University Press, 2004, {{ISBN|978-0-521-60443-7}}, [https://books.google.com/books?id=_iXs1aCr1ckC&pg=PA738 f. 738] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200801115807/https://books.google.com/books?id=_iXs1aCr1ckC&pg=PA738 |date=1 August 2020 }}.</ref> dhe [[Ptolemeu]],<ref>''Geographia'' 7.5.6 (ed. Nobbe 1845, [https://books.google.com/books?id=vHMCAAAAQAAJ vol. 2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200524011208/https://books.google.com/books?id=vHMCAAAAQAAJ |date=24 May 2020 }}, f. 178) {{lang|grc|Καὶ τῇ Εὐρώπῃ δὲ συνάπτει διὰ τοῦ μεταξὺ αὐχένος τῆς τε Μαιώτιδος λίμνης καὶ τοῦ Σαρματικοῦ Ὠκεανοῦ ἐπὶ τῆς διαβάσεως τοῦ Τανάϊδος ποταμοῦ. }} «Dhe [Azia] lidhet me Evropën nga ngushtica tokësore midis Liqenit Maiotis dhe Oqeanit Sarmatik, aty ku lumi Tanais e kalon.»</ref> të cilët e morën Tanaisin (lumin modern Don) si kufi. Perandoria Romake nuk i dha një identitet të fortë konceptit të ndarjeve kontinentale. Megjithatë, pas rënies së [[Perandoria Romake Perëndimore|Perandorisë Romake Perëndimore]], [[Kultura perëndimore|kultura që u zhvillua në vend të saj]], e lidhur me latinishten dhe kishën katolike, filloi ta lidhte veten me konceptin e «Evropës».<ref name="Pocock2002">{{cite book |author1=J. G. A. Pocock |author1-link=J. G. A. Pocock |editor1-last=Pagden |editor1-first=Anthony |title=The Idea of Europe From Antiquity to the European Union |date=2002 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-511-49681-3 |chapter=Some Europes in Their History |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/abs/idea-of-europe/some-europes-in-their-history/261CF37C1E49E93280878F816D4483F1 |doi=10.1017/CBO9780511496813.003 |pages=57–61 |access-date=2022-07-30 |archive-date=2022-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220323132907/https://www.cambridge.org/core/books/abs/idea-of-europe/some-europes-in-their-history/261CF37C1E49E93280878F816D4483F1 |url-status=live |language=en}}</ref> Termi «Evropë» përdoret për herë të parë për një sferë kulturore në [[Rilindja Karolinge|Rilindjen Karolinge]] të shekullit IX. Nga ajo kohë, termi shënonte sferën e ndikimit të Kishës Perëndimore, në kundërshtim si me kishat ortodokse lindore, ashtu edhe me [[Bota myslimane|botën myslimane]]. Një përkufizim kulturor i Evropës si tokat e [[Bota e krishterë|botës së krishterë]] latine u formësua në shekullin VIII, duke shënuar kondominiumin e ri kulturor të krijuar nga bashkimi i traditave gjermane me kulturën krishtere-latine, i përcaktuar pjesërisht në kontrast me [[Bizanti]]n dhe [[Islami]]n, dhe i kufizuar në Iberinë veriore, Ishujt Britanikë, Francën, Gjermaninë perëndimore të krishterizuar, rajonet alpine dhe Italinë veriore e qendrore.<ref>Norman F. Cantor, ''The Civilization of the Middle Ages'', 1993, "Culture and Society in the First Europe", pp185ff.</ref><ref>{{Cite book|last1=Dawson|first1=Christopher|title=Crisis in Western Education |year=2010 |orig-date=1961 |isbn=978-0-8132-1683-6|edition=reprint|first2=Glenn|last2=Olsen|page=108|publisher=CUA Press |language=en}}</ref> Koncepti është një nga trashëgimitë e qëndrueshme të Rilindjes Karolinge: ''Europa'' shfaqet shpesh në letrat e dijetarit të oborrit të Karlit të Madh, {{ill|Alkuini|en|Alcuin}}.<ref>Noted by Cantor, 1993:181.</ref> Kalimi i Evropës në një term kulturor, përveç gjeografik, bëri që kufijtë e Evropës të ndikoheshin nga konsiderata kulturore në lindje, sidomos në lidhje me zonat nën ndikimin bizantin, osman dhe rus. Pyetje të tilla ndikoheshin nga konotacionet pozitive që përdoruesit e termit i lidhnin me emrin Evropë. Konsiderata të tilla kulturore nuk u zbatuan për Amerikat, megjithëse ato u pushtuan dhe u koloniziuan nga shtetet evropiane. Në vend të kësaj, koncepti i «civilizimit perëndimor» u shfaq si mënyrë për të grupuar Evropën dhe këto kolonitë.<ref>{{cite web |url=https://www.unaoc.org/repository/9334Western%20Historiography%20and%20Problem%20of%20Western%20History%20-%20JGA%20Pocock.doc.pdf |title=Western historiography and the problem of "Western" history |author=J. G. A. Pocock |author-link=J. G. A. Pocock |publisher=United Nations |pages=5–6 |access-date=2022-07-30 |archive-date=2022-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220613222622/https://www.unaoc.org/repository/9334Western%20Historiography%20and%20Problem%20of%20Western%20History%20-%20JGA%20Pocock.doc.pdf |url-status=live |language=en}}</ref> ==== Përkufizimet moderne ==== {{Shiko gjithashtu|Evropa Kontinentale}} {{Hatnote|Shih edhe: {{ill|Rajonet e Evropës|en|Regions of Europe}}}} [[Skeda:Herman Moll A New Map of Europe According to the Newest Observations 1721.JPG|thumb|270px|''A New Map of Europe According to the Newest Observations'' (1721) nga Hermann Moll e vizaton kufirin lindor të Evropës përgjatë lumit Don, që rrjedh drejt jugperëndimit, dhe lumenjve Tobol, Irtysh dhe Ob, që rrjedhin drejt veriut.]] [[Skeda:1916 political map of Europe.jpg|thumb|270px|right|Harta politike e Evropës e vitit 1916, ku pjesa më e madhe e rrugëve ujore të Mollit është zëvendësuar nga Malet Urale të von Strahlenbergut dhe kreshta e Kaukazit e Freshfieldit, tipare tokësore të llojit që zakonisht përcaktojnë një nënkontinent]] Pyetja e përcaktimit të një kufiri të saktë lindor të Evropës shfaqet në periudhën e Epokës së Re të hershme, kur zgjerimi lindor i {{ill|Mbretërisë Ruse|en|Tsardom of Russia|lt=Moskovisë}} filloi të përfshinte [[Azia Veriore|Azinë Veriore]]. Gjatë Mesjetës dhe deri në shekullin e 18-të, ndarja tradicionale e masës tokësore të [[Evroazia|Evroazisë]] në dy kontinente, Evropë dhe Azi, ndiqte Ptolemeun, me kufirin që kalonte përgjatë Ngushticave Turke, [[Deti i Zi|Detit të Zi]], Ngushticës së Kerçit, [[Deti Azov|Detit Azov]] dhe lumit Don (Tanaisi i lashtë). Megjithatë, hartat e prodhuara gjatë shekujve 16–18 priren të ndryshonin në mënyrën se si e vazhdonin kufirin përtej kthesës së Donit te Kalach-na-Donu (ku ai është më afër Vollgës, tani i bashkuar me të nga Kanali Vollga–Don), në territore që gjeografët e lashtë nuk i kishin përshkruar në ndonjë detaj. Rreth vitit 1715, Herman Moll hartoi një hartë që tregonte pjesën veriore të lumit Ob dhe lumin Irtysh, një degë kryesore e Obit, si pjesë të një serie rrugësh ujore të bashkuara pjesërisht, që e çonin kufirin mes Evropës dhe Azisë nga Ngushticat Turke dhe lumi Don gjithë rrugën deri në Oqeanin Arktik. Në vitin 1721 ai hartoi një hartë më të përditësuar dhe më të lehtë për t'u lexuar. Megjithatë, propozimi i tij për t'u mbështetur te lumenjtë kryesorë si vijë ndarëse nuk u pranua kurrë nga gjeografët e tjerë, të cilët kishin filluar të largoheshin nga ideja se kufijtë ujorë janë ndarjet e vetme legjitime mes Evropës dhe Azisë. Katër vjet më vonë, në vitin 1725, Philip Johan von Strahlenberg ishte i pari që u shkëput nga kufiri klasik i Donit. Ai tërhoqi një vijë të re përgjatë Vollgës, duke ndjekur Vollgën drejt veriut deri te Kthesa e Samarës, përgjatë Obshchy Syrt ({{ill|Ndarja ujore|en|drainage divide|lt=ndarja ujore}} mes Vollgës dhe lumit Ural), pastaj drejt veriut dhe lindjes përgjatë këtij lumi të fundit deri në burimin e tij në [[Malet Urale]]. Në këtë pikë ai propozoi që vargmalet mund të përfshiheshin si kufij mes kontinenteve, si alternativë ndaj rrugëve ujore aty pranë. Prandaj, ai e vizatoi kufirin e ri drejt veriut përgjatë Maleve Urale, në vend të lumenjve Ob dhe Irtysh, që rrjedhin paralelisht aty pranë.<ref>{{Cite book|title=Das Nord-und Ostliche Theil von Europa und Asia|author=Philipp Johann von Strahlenberg|year=1730|language=de|page=106}}</ref> Kjo u mbështet nga Perandoria Ruse dhe prezantoi konventën që në fund do të bëhej e pranuar përgjithësisht. Megjithatë, kjo nuk ndodhi pa kritika. [[Voltaire]], duke shkruar në vitin 1760 për përpjekjet e [[Pjetri i Madh|Pjetrit të Madh]] për ta bërë Rusinë më evropiane, e anashkaloi krejt çështjen e kufirit me pretendimin se as Rusia, as Skandinavia, as Gjermania veriore, as Polonia nuk ishin plotësisht pjesë e Evropës.<ref name="Pocock2002" /> Që atëherë, shumë gjeografë analitikë modernë, si {{ill|Halford Mackinder|en|Halford Mackinder}}, kanë deklaruar se shohin pak vlefshmëri te Malet Urale si kufi mes kontinenteve.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jrVW9W9eiYMC&pg=PA8|title=Europe: A History|page=8|access-date=2010-08-23|isbn=978-0-19-820171-7|date=1996|last1=Davies|first1=Norman|publisher=Oxford University Press|language=en|archive-date=2020-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200801123242/https://books.google.com/books?id=jrVW9W9eiYMC&pg=PA8|url-status=live}}</ref> Hartografët vazhduan të ndryshonin për kufirin mes Donit të poshtëm dhe Samarës deri thellë në shekullin e 19-të. [[:commons:Category:Atlas of Russian Empire. 1745 year|Atlasi i vitit 1745]] i botuar nga Akademia Ruse e Shkencave e ndjek kufirin përgjatë Donit përtej Kalachut deri në Serafimovich para se të priste drejt veriut kah Arkhangelski, ndërsa hartografë të tjerë të shekujve 18–19, si John Cary, ndoqën recetën e Strahlenbergut. Në jug, Depresioni Kuma–Manych u identifikua rreth vitit 1773 nga një natyralist gjerman, Peter Simon Pallas, si një luginë që dikur lidhte Detin e Zi me [[Deti Kaspik|Detin Kaspik]],<ref name="oren-icn.ru">{{cite web|url=http://oren-icn.ru/index.php/discussmenu/retrospectiva/685-eagraniza |title=Boundary of Europe and Asia along Urals |language=ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20120108153922/http://oren-icn.ru/index.php/discussmenu/retrospectiva/685-eagraniza |archive-date=2012-01-08 }}</ref><ref>Peter Simon Pallas, ''Journey through various provinces of the Russian Empire'', vol. 3 (1773)</ref> dhe më pas u propozua si kufi natyror mes kontinenteve. Nga mesi i shekullit të 19-të, kishte tri konventa kryesore: njëra ndiqte Donin, Kanalin Vollga–Don dhe Vollgën, tjetra ndiqte Depresionin Kuma–Manych deri në Kaspik e më pas lumin Ural, dhe e treta e braktiste krejtësisht Donin, duke ndjekur ndarjen e ujërave të Kaukazit të Madh deri në Kaspik. Çështja ende trajtohej si "kontroversë" në literaturën gjeografike të viteve 1860, me Douglas Freshfield-in që mbronte kufirin përgjatë kreshtës së Kaukazit si "më të mirin e mundshëm", duke cituar mbështetjen e "gjeografëve modernë" të ndryshëm.<ref>Douglas W. Freshfield: "[https://books.google.com/books?id=ips8AAAAIAAJ&pg=PA71 Journey in the Caucasus]". {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200801113249/https://books.google.com/books?id=ips8AAAAIAAJ&pg=PA71 |date=2020-08-01 }}". ''Proceedings of the Royal Geographical Society'', volumes 13–14, 1869. Cited as ''[[De fakto|de facto]]'' convention by Baron von Haxthausen, ''Transcaucasia'' (1854); review [https://archive.org/details/bub_gb_SN0EAAAAQAAJ/page/n152 <!-- Nga en.wiki: pg=140 --> Dublin University Magazine].</ref> Në Rusi dhe [[Bashkimi Sovjetik]], kufiri përgjatë Depresionit Kuma–Manych ishte më i përdoruri që në vitin 1906.<ref>[http://dlib.rsl.ru/view.php?path=/rsl01004000000/rsl01004103000/rsl01004103489/rsl01004103489.pdf#?page=163 "Europe"] {{Lidhje e vdekur}}, ''Brockhaus and Efron Encyclopedic Dictionary'', 1906</ref> Në vitin 1958, Shoqëria Gjeografike Sovjetike rekomandoi zyrtarisht që kufiri mes Evropës dhe Azisë të vizatohej në tekstet shkollore nga Gjiri i Baydaratskayas, në [[Deti Kara|Detin Kara]], përgjatë këmbës lindore të Maleve Urale, pastaj duke ndjekur lumin Ural deri te Kodrat Mugodzhar, e më pas lumin Emba; dhe Depresionin Kuma–Manych,<ref>{{cite web|url=http://velikijporog.narod.ru/st_evraz_gran.htm|title=Do we live in Europe or in Asia?|language=ru|access-date=2022-07-30|archive-date=2018-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20180218073322/http://velikijporog.narod.ru/st_evraz_gran.htm|url-status=live}}</ref> duke e vendosur kështu Kaukazin tërësisht në Azi dhe Uralet tërësisht në Evropë.<ref>{{cite web|url=http://www.i-u.ru/biblio/archive/orlenok_fisicheskaja/06.aspx |title=Physical Geography |year=1998 |author=Orlenok V. |language=ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20111016212930/http://www.i-u.ru/biblio/archive/orlenok_fisicheskaja/06.aspx |archive-date=2011-10-16 }}</ref> ''Flora Europaea'' miratoi një kufi përgjatë lumenjve Terek dhe Kuban, pra në jug nga Kuma dhe Manych, por prapë me Kaukazin tërësisht në Azi.<ref>{{Cite book |last1=Tutin |first1=T.G. |last2=Heywood |first2=V.H. |last3=Burges |first3=N.A. |last4=Valentine |first4=D.H. |last5=Walters |first5=S.M. |last6=Webb |first6=D.A. |year=1990 |orig-date=1964 |title=Flora Europaea, Volume 1: Lycopodiaceae to Platanaceae |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-06661-7 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Tutin |first=Thomas Gaskell |date=1993 |title=Flora Europaea, Volume 1: Psilotaceae to Platanaceae |edition=2nd |location=Cambridge, New York, Melbourne [etc.] |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-41007-6 |language=en}}</ref> Megjithatë, shumica e gjeografëve në Bashkimin Sovjetik favorizonin kufirin përgjatë kreshtës së Kaukazit,<ref>E. M. Moores, R. W. Fairbridge, 1997 ''Encyclopedia of European and Asian Regional Geology'', Springer, {{ISBN|978-0-412-74040-4}}, p. 34: "most Soviet geographers took the watershed of the Main Range of the Greater Caucasus as the boundary between Europe and Asia."</ref> dhe kjo u bë konventa e zakonshme në fund të shekullit të 20-të, megjithëse kufiri Kuma–Manych mbeti në përdorim në disa harta të shekullit të 20-të. Martin W. Lewis dhe {{ill|Kären Wigen|en|Kären Wigen}} argumentojnë se ndarja e [[Evroazia|Evroazisë]] në Azi dhe Evropë me përmasa shumë të pabarabarta krijon një përshtypje të rreme barazie mes vendeve evropiane dhe aziatike, si mbetje e {{ill|Eurocentrizmi|en|Eurocentrism|lt=eurocentrizmit}}: "Në diversitetin fizik, kulturor dhe historik, Kina dhe India janë të krahasueshme me të gjithë masën tokësore evropiane, jo me një vend të vetëm evropian."{{sfnp|Lewis|Wigen|1997|p=9,10}} == Historia == {{Kryesor|Historia e Evropës}} === Parahistoria === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Evropa parahistorike|en|Prehistoric Europe}}}} [[Skeda:Europe20000ya.png|thumb|{{ill|Streha e Maksimumit të Fundit Akullnajor|en|Last Glacial Maximum refugia|lt=Strehat e Maksimumit të Fundit Akullnajor}}, rreth 20.000 vjet më parë<br /> Kultura solutreane<br /> Kultura epigravetiane<ref name="Nature-2023" /> ]] [[Skeda:Lascaux painting.jpg|thumb|Pikturat shpellore paleolitike nga [[Lascaux]] në [[Franca|Francë]] (rreth vitit 15.000 p.e.s.)]] [[Skeda:Stonehenge, Condado de Wiltshire, Inglaterra, 2014-08-12, DD 09.JPG|thumb|[[Stonehenge]] në Mbretërinë e Bashkuar (neoliti i vonë, nga viti 3000 deri në 2000 p.e.s.)]] Gjatë 2,5 milionë viteve të [[Pleistoceni]]t ndodhën shumë faza të ftohta, të quajtura periudha akullnajore (epoka e akullnajave të Kuaternarit), ose përparime të rëndësishme të mbulesave kontinentale të akullit në Evropë dhe në Amerikën Veriore, në intervale prej afërsisht 40.000 deri në 100.000 vjet. Periudhat e gjata akullnajore ndaheshin nga periudha ndërakullnajore më të buta dhe më të shkurtra, që zgjatnin rreth 10.000–15.000 vjet. Episodi i fundit i ftohtë i periudhës së fundit akullnajore përfundoi rreth 10.000 vjet më parë.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.nationalgeographic.com/science/prehistoric-world/quaternary|title=Quaternary Period|magazine=National Geographic|date=2017-01-06|access-date=2022-07-30|archive-date=2020-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129042714/https://www.nationalgeographic.com/science/prehistoric-world/quaternary/|language=en}}</ref> Toka ndodhet aktualisht në një periudhë ndërakullnajore të Kuaternarit, të quajtur [[Holoceni|Holocen]].<ref>{{Cite news |title=How long can we expect the present Interglacial period to last? |url=https://www.usgs.gov/faqs/how-long-can-we-expect-present-interglacial-period-last |work=U.S. Department of the Interior |access-date=2022-07-30 |archive-date=2022-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726044340/http://www.usgs.gov/faqs/how-long-can-we-expect-present-interglacial-period-last |url-status=live |language=en}}</ref> ''Homo erectus georgicus'', që jetoi rreth 1,8 milionë vjet më parë në [[Gjeorgjia|Gjeorgji]], është hominini më i hershëm i zbuluar në Evropë.<ref>{{Cite journal|author1=A. Vekua |author2=D. Lordkipanidze |author3=G.P. Rightmire |author4=J. Agusti |author5=R. Ferring |author6=G. Maisuradze |s2cid=32726786 | year = 2002 | title = A new skull of early ''Homo'' from Dmanisi, Georgia | journal = Science | volume = 297 | pages = 85–89 | doi = 10.1126/science.1072953 | pmid = 12098694 | issue = 5578 |display-authors=etal|bibcode=2002Sci...297...85V |language=en}}</ref> Mbetje të tjera hominine, që datojnë rreth 1 milion vjet më parë, janë zbuluar në Atapuerka të [[Spanja|Spanjës]].<ref>{{Cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6256356.stm|title=The million year old tooth from Atapuerca, Spain, found in June 2007|website=BBC News|archive-url=https://web.archive.org/web/20180113104415/http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6256356.stm|archive-date=2018-01-13|language=en}}</ref> Njeriu i Neandertalit (i emërtuar sipas luginës së Neandertalit në [[Gjermania|Gjermani]]) u shfaq në Evropë 150.000 vjet më parë (115.000 vjet më parë gjendet tashmë në territorin e [[Polonia|Polonisë]] së sotme<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2018/10/10/health/neanderthal-child-eaten-by-giant-bird/index.html|title=Bones reveal Neanderthal child was eaten by a giant bird|first=Ashley|last=Strickland|website=CNN|date=2018-10-10|access-date=2022-07-30|archive-date=2022-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220707235740/https://www.cnn.com/2018/10/10/health/neanderthal-child-eaten-by-giant-bird/index.html|url-status=live|language=en}}</ref>) dhe u zhduk nga të dhënat fosile rreth 40.000 vjet më parë,<ref>{{Cite news |title=Neanderthals Died Out 10,000 Years Earlier Than Thought, With Help From Modern Humans |url=https://www.nationalgeographic.com/culture/article/140820-neanderthal-dating-bones-archaeology-science |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218071546/https://www.nationalgeographic.com/culture/article/140820-neanderthal-dating-bones-archaeology-science |archive-date=2021-02-18 |work=National Geographic |date=2014-08-21 |language=en}}</ref> me Gadishullin Iberik si strehën e tyre të fundit. Neandertalët u zëvendësuan nga njerëzit modernë (kromanjonët), të cilët duket se janë shfaqur në Evropë rreth 43.000 deri në 40.000 vjet më parë.<ref name="natgeo 21">National Geographic, 21.</ref> Megjithatë, ka edhe dëshmi se ''Homo sapiens'' arriti në Evropë rreth 54.000 vjet më parë, rreth 10.000 vjet më herët nga sa mendohej më parë.<ref>{{Cite journal | doi=10.1038/d41586-022-01593-3 | title=My work digging up the shelters of our ancestors | year=2022 | last1=Fleming | first1=Nic | journal=Nature | volume=606 | issue=7916 | page=1035 | pmid=35676354 | bibcode=2022Natur.606.1035F | s2cid=249520231 | doi-access=free | language=en}}</ref> Vendbanimet më të hershme në Evropë, të datuara 48.000 vjet më parë, janë {{ill|Riparo Mochi|en|Riparo Mochi}} (Itali), [[:en:Geissenklösterle|Geissenklösterle]] (Gjermani) dhe Isturitz (Francë).<ref name=range>{{Cite journal |last1=Fu |first1=Qiaomei |display-authors=etal|title=The genome sequence of a 45,000-year-old modern human from western Siberia |journal=Nature |volume=514 |issue=7523 |pages=445–449 |date=2014-10-23 |doi=10.1038/nature13810|pmid=25341783 |pmc=4753769 |bibcode=2014Natur.514..445F |hdl=10550/42071 |language=en}}</ref><ref>42,7–41,5 ka (1σ CI). {{Cite journal | last1 = Douka | first1 = Katerina | display-authors = etal | year = 2012| title = A new chronostratigraphic framework for the Upper Palaeolithic of Riparo Mochi (Italy) | journal = Journal of Human Evolution | volume = 62 | issue = 2| pages = 286–299 | doi = 10.1016/j.jhevol.2011.11.009 | pmid = 22189428 | bibcode = 2012JHumE..62..286D |language=en}}</ref> [[Neoliti evropian|Periudha neolitike evropiane]] — e shënuar nga kultivimi i të lashtave dhe mbarështimi i bagëtive, nga rritja e numrit të vendbanimeve dhe nga përdorimi i gjerë i qeramikës — filloi rreth vitit 7000 p.e.s. në [[Greqia|Greqi]] dhe në [[Ballkani|Ballkan]], ndoshta e ndikuar nga praktikat më të hershme bujqësore në [[Anadolli|Anadoll]] dhe në [[Lindja e Afërt|Lindjen e Afërt]].<ref name="Borza">{{Citation | last = Borza | first = E.N. | title = In the Shadow of Olympus: The Emergence of Macedon | page = 58 | url = https://books.google.com/books?id=614pd07OtfQC&pg=PA58 | publisher = Princeton University Press | year = 1992 | isbn = 978-0-691-00880-6 | access-date = 2022-07-30 | archive-date = 2020-08-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200801114047/https://books.google.com/books?id=614pd07OtfQC&pg=PA58 | url-status = live | language = en }}</ref> Ajo u përhap nga Ballkani përgjatë luginave të [[Lumi i Danubit|Danubit]] dhe të [[Lumi i Rinit|Rinit]] ({{ill|Kultura e qeramikës lineare|en|Linear Pottery culture}}), si dhe përgjatë bregdetit mesdhetar (kultura kardiale). Midis viteve 4500 dhe 3000 p.e.s., këto kultura neolitike të Evropës Qendrore u zhvilluan më tej drejt perëndimit dhe veriut, duke përcjellë aftësitë e reja të fituara në prodhimin e artefakteve prej bakri. Në Evropën Perëndimore periudha neolitike karakterizohej jo nga vendbanime të mëdha bujqësore, por nga monumente në terren, si rrethimet me hendeqe të ndërprera, tumat varrore dhe varret megalitike.<ref>{{Cite book|first=Chris|last=Scarre|author-link=Chris Scarre|title=The Oxford Companion to Archaeology|editor-first=Brian M.|editor-last= Fagan|publisher= [[Oxford University Press]]|year=1996|pages=215–216|isbn=978-0-19-507618-9|editor-link=Brian M. Fagan|language=en}}</ref> Horizonti kulturor i qeramikës me spirale ({{lang|en|Corded Ware}}) lulëzoi në kalimin nga neoliti në [[Eneoliti (Periudha e bakrit)|eneolit]]. Gjatë kësaj periudhe, monumente gjigante megalitike, si Tempujt megalitikë të Maltës dhe [[Stonehenge]], u ndërtuan në të gjithë Evropën Perëndimore dhe Jugore.<ref>Atkinson, R.J.C., ''Stonehenge'' (Penguin Books, 1956)</ref><ref>{{Cite book|chapter=European Megalithic|title=Encyclopedia of Prehistory|volume=4|editor1-first=Peter Neal|editor1-last=Peregrine|editor1-link=Peter N. Peregrine|editor2-first=Melvin|editor2-last=Ember|editor2-link=Melvin Ember|publisher=Springer|year=2001|isbn=978-0-306-46258-0|pages=157–184|language=en}}</ref> Popullsitë autoktone moderne të Evropës rrjedhin kryesisht nga tri linja të dallueshme:<ref name="Indo-European" /> gjuetarë-mbledhës mezolitikë, të zbritur nga popullsi të lidhura me kulturën paleolitike {{ill|Epigravetiane|en|Epigravettian}};<ref name="Nature-2023">{{Cite journal |last1=Posth|last2= Yu|last3=Ghalichi|title=Palaeogenomics of Upper Palaeolithic to Neolithic European hunter-gatherers |journal=Nature |date=2023 |volume=615 |issue=2 March 2023 |pages=117–126 |doi=10.1038/s41586-023-05726-0 |pmid=36859578 |pmc=9977688 |bibcode=2023Natur.615..117P |language=en }}</ref> fermerët e hershëm evropianë të neolitit, që migruan nga Anadolli gjatë {{ill|Revolucioni neolitik|en|Neolithic Revolution}} para 9.000 vjetësh;<ref>{{Cite news |title=When the First Farmers Arrived in Europe, Inequality Evolved |url=https://www.scientificamerican.com/article/when-the-first-farmers-arrived-in-europe-inequality-evolved/ |work=Scientific American |date=2020-07-01 |archive-date=2022-05-25 |access-date=2022-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220525055649/https://www.scientificamerican.com/article/when-the-first-farmers-arrived-in-europe-inequality-evolved/ |url-status=live |language=en }}</ref> dhe barinjtë stepikë jamnaja, që u shtrinë në Evropë nga stepa pontiko-kaspike e Ukrainës dhe e Rusisë jugore në kontekstin e migrimeve indo-evropiane para 5.000 vjetësh.<ref name="Indo-European">{{Cite journal|last1=Haak |first1=Wolfgang |last2=Lazaridis |first2=Iosif |last3=Patterson |first3=Nick |last4=Rohland |first4=Nadin |last5=Mallick |first5=Swapan |last6=Llamas |first6=Bastien |last7=Brandt |first7=Guido |last8=Nordenfelt |first8=Susanne |last9=Harney |first9=Eadaoin |last10=Stewardson |first10=Kristin |last11=Fu |first11=Qiaomei |date=2015-06-11 |title=Massive migration from the steppe was a source for Indo-European languages in Europe |journal=Nature |volume=522 |issue=7555 |pages=207–211 |doi=10.1038/nature14317 |issn=0028-0836 |pmc=5048219 |pmid=25731166 |bibcode=2015Natur.522..207H |arxiv=1502.02783 |language=en }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Gibbons |first1=Ann |title=Thousands of horsemen may have swept into Bronze Age Europe, transforming the local population |journal=Science |date=2017-02-21 |url=https://www.science.org/content/article/thousands-horsemen-may-have-swept-bronze-age-europe-transforming-local-population |archive-date=2022-09-25 |access-date=2022-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220925154535/https://www.science.org/content/article/thousands-horsemen-may-have-swept-bronze-age-europe-transforming-local-population |url-status=live |language=en }}</ref> Epoka e bronzit evropiane filloi rreth vitit 3200 p.e.s. në Greqi me [[Qytetërimi minoan|qytetërimin minoan]] në [[Kreta]], qytetërimin e parë të përparuar në Evropë.<ref>{{Cite web|url=https://www.britishmuseum.org/explore/cultures/europe/ancient_greece.aspx |publisher=British Museum |title=Ancient Greece |archive-url=https://web.archive.org/web/20120615141437/http://www.britishmuseum.org/explore/cultures/europe/ancient_greece.aspx |archive-date=2012-06-15 |language=en }}</ref> Minoasit u pasuan nga mikenasit, të cilët u shembën papritur rreth vitit 1200 p.e.s., duke hapur rrugën për epokën e hekurit evropiane.<ref>{{Cite web|url=http://www.arch.ox.ac.uk/classical-archaeology-periods.html|title=Periods – School of Archaeology|publisher=University of Oxford|access-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181119063421/http://www.arch.ox.ac.uk/classical-archaeology-periods.html|archive-date=2018-11-19|language=en}}</ref> Kolonizimi i epokës së hekurit nga [[Grekët e sotëm|grekët]] dhe {{ill|Fenikasit|en|Phoenicians|lt=fenikasit}} krijoi qytetet e hershme [[Deti Mesdhe|mesdhetare]]. Italia e hershme e epokës së hekurit dhe [[Greqia arkaike|Greqia]] nga rreth shekulli i 8-të p.e.s. krijuan gradualisht lashtësinë klasike historike, fillimi i së cilës ndonjëherë datohet në vitin 776 p.e.s., vitin e [[Lojërat e lashta olimpike|Lojërave të para Olimpike]].<ref>{{Citation | first = John R. | last = Short | title = An Introduction to Urban Geography | page = 10 | url = https://books.google.com/books?id=uGE9AAAAIAAJ&pg=PA10 | publisher = Routledge | year = 1987 | isbn = 978-0-7102-0372-4 | access-date = 2022-07-30 | archive-date = 2022-03-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220320034104/https://books.google.com/books?id=uGE9AAAAIAAJ&pg=PA10 | url-status = live | language = en }}</ref> === Lashtësia klasike === {{Kryesor|Lashtësia klasike}} {{Shiko gjithashtu|Greqia e Lashtë|Roma e Lashtë}} [[Skeda:The Parthenon in Athens.jpg|thumb|Partenoni në [[Athina|Athinë]] (432 p.e.s.)]] Greqia e Lashtë ishte kultura themeluese e qytetërimit perëndimor. Kultura [[Demokracia|demokratike]] dhe [[Racionalizmi|racionaliste]] perëndimore shpesh i atribuohen Greqisë së Lashtë.<ref name="Daly2013">{{cite book|first=Jonathan|last=Daly|title=The Rise of Western Power: A Comparative History of Western Civilization|url=https://books.google.com/books?id=9aZPAQAAQBAJ|year=2013|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4411-1851-6|pages=7–9|access-date=2022-07-30|archive-date=2022-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220428191428/https://books.google.com/books?id=9aZPAQAAQBAJ|url-status=live|language=en}}</ref> Qytet-shteti grek, [[polisi]], ishte njësia themelore politike e Greqisë klasike.<ref name="Daly2013" /> Në vitin 508 p.e.s., [[Kleisteni]] themeloi në [[Athina|Athinë]] sistemin e parë [[Demokracia athinase|demokratik]] të qeverisjes në botë.<ref name="BKDunn1992">{{Citation | first = John | last = Dunn | title = Democracy: the unfinished journey 508 BCE&nbsp;– 1993 CE | publisher = Oxford University Press | year = 1994 | isbn = 978-0-19-827934-1 | language = en}}</ref> Idealet politike greke u rizbuluan në fund të shekullit të 18-të nga filozofët dhe idealistët evropianë. Greqia dha gjithashtu shumë kontribute kulturore: në [[Filozofia|filozofi]], [[Humanizmi|humanizëm]] dhe racionalizëm me [[Aristoteli]]n, [[Sokrati]]n dhe [[Platoni]]n; në [[Historiografia|historiografi]] me [[Herodoti]]n dhe [[Tukididi]]n; në poezinë dramatike dhe narrative, duke filluar me poemat epike të [[Homeri]]t;<ref name="natgeo 76">National Geographic, 76.</ref> në dramë me [[Sofokliu]]n dhe [[Euripidi]]n; në mjekësi me [[Hipokrati]]n dhe [[Galeni]]n; dhe në shkencë me [[Pitagora|Pitagorën]], [[Euklidi]]n dhe [[Arkimedi]]n.<ref name="Heath">{{Cite book| first=Thomas Little | last=Heath| author-link= T. L. Heath| title=A History of Greek Mathematics, Volume I| publisher=Dover Publications| year=1981| isbn=978-0-486-24073-2| language=en}}</ref><ref name="Heath_Vol_2">{{Cite book| first=Thomas Little| last=Heath| author-link= T. L. Heath| title=A History of Greek Mathematics, Volume II| publisher=Dover Publications| year=1981| isbn=978-0-486-24074-9| language=en}}</ref><ref>Pedersen, Olaf. ''Early Physics and Astronomy: A Historical Introduction''. Botimi i 2-të. Cambridge: [[Cambridge University Press]], 1993.</ref> Gjatë shekullit të 5-të p.e.s., disa nga qytet-shtetet greke do ta frenonin përfundimisht përparimin e [[Perandoria Akamenide|Persisë Akamenide]] në Evropë përmes [[Luftërat greko-persiane|Luftërave greko-persiane]], të konsideruara një çast kyç në historinë botërore,<ref name="Strauss2005">{{cite book|first=Barry|last=Strauss|title=The Battle of Salamis: The Naval Encounter That Saved Greece – and Western Civilization|url=https://books.google.com/books?id=nQFtMcD5dOsC|year=2005|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-0-7432-7453-1|pages=1–11|access-date=2022-07-30|archive-date=2022-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20220623162126/https://books.google.com/books?id=nQFtMcD5dOsC|url-status=live|language=en}}</ref> ndërsa 50 vitet e paqes që pasuan njihen si Epoka e Artë e Athinës, periudha themelore e Greqisë së lashtë që hodhi shumë nga themelet e qytetërimit perëndimor. [[Skeda:Roman Republic Empire map.gif|thumb|Animacion që tregon rritjen dhe ndarjen e [[Roma e Lashtë|Romës së Lashtë]]]] Greqinë e pasoi [[Roma e Lashtë|Roma]], e cila la gjurmë në [[E drejta romake|të drejtën]], [[Politika|politikën]], [[Gjuha latine|gjuhën]], inxhinierinë, arkitekturën, qeverisjen dhe në shumë aspekte të tjera kyçe të qytetërimit perëndimor.<ref name="Daly2013" /> Deri në vitin 200 p.e.s., Roma kishte pushtuar {{ill|Italia romake|en|Roman Italy|lt=Italinë}} dhe gjatë dy shekujve në vijim pushtoi [[Greqia e Lashtë|Greqinë]], [[Hispania|Hispaninë]] ([[Spanja|Spanjën]] dhe [[Portugalia|Portugalinë]]), bregdetin e [[Afrika veriore|Afrikës Veriore]], pjesën më të madhe të [[Lindja e Mesme|Lindjes së Mesme]], {{ill|Galia|en|Gaul|lt=Galinë}} ([[Franca|Francën]] dhe [[Belgjika|Belgjikën]]) dhe {{ill|Britania romake|en|Roman Britain|lt=Britaninë}} (Anglinë dhe [[Uellsi]]n). Duke u zgjeruar nga baza e tyre në Italinë qendrore që nga shekulli i 3-të p.e.s., romakët u shtrinë gradualisht deri sa sunduan të gjithë pellgun e Mesdheut dhe Evropën Perëndimore në fillim të mijëvjeçarit. [[Republika Romake]] përfundoi në vitin 27 p.e.s., kur [[Augusti]] shpalli [[Perandoria Romake|Perandorinë Romake]]. Dy shekujt që pasuan njihen si ''pax romana'', një periudhë paqeje, begatie dhe stabiliteti politik të pashembullt në pjesën më të madhe të Evropës.<ref name="mieawl">{{Cite book|last=McEvedy|first=Colin|title=The Penguin Atlas of Medieval History|publisher=Penguin Books|year=1961|language=en}}</ref> Perandoria vazhdoi të zgjerohej nën perandorë si [[Antonin Piu]] dhe [[Mark Aureli]], i cili kaloi kohë në kufirin verior të Perandorisë duke luftuar fiset [[Gjermanikët|gjermanike]], {{ill|Piktët|en|Picts|lt=pikte}} dhe skoceze.<ref name="natgeo 123">National Geographic, 123.</ref><ref>Foster, Sally M., ''Picts, Gaels, and Scots: Early Historic Scotland''. Batsford, London, 2004. {{ISBN|0-7134-8874-3}}</ref> [[Krishtërimi]] u legalizua nga {{ill|Kostandini I|en|Constantine I}} në vitin 313 e.s. pas tre shekujsh përndjekjeje perandorake. Kostandini e zhvendosi përgjithmonë edhe kryeqytetin e perandorisë nga Roma në qytetin e [[Bizanti]]t ([[Stambolli]] i sotëm), i cili u riemërua [[Kostandinopoja|Kostandinopojë]] për nder të tij në vitin 330 e.s. Krishtërimi u bë feja e vetme zyrtare e perandorisë në vitin 380 e.s., dhe në vitet 391–392 e.s. perandori [[Teodosi I|Teodosi]] ndaloi fetë pagane.<ref name="FriellWilliams2005">{{cite book|first1=Stephen|last1=Williams|first2=Gerard|last2=Friell|title=Theodosius: The Empire at Bay|url=https://books.google.com/books?id=I8KRAgAAQBAJ|year=2005|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-78262-7|page=105|access-date=2022-07-30|archive-date=2022-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20220530232720/https://books.google.com/books?id=I8KRAgAAQBAJ|url-status=live|language=en}}</ref> Kjo konsiderohet ndonjëherë si fundi i lashtësisë; përndryshe, lashtësia konsiderohet se përfundon me [[Rënia e Perandorisë Romake Perëndimore|rënien e Perandorisë Romake Perëndimore]] në vitin 476 e.s.; me mbylljen e [[Akademia e Platonit|Akademisë pagane platonike]] të Athinës në vitin 529 e.s.;<ref>{{cite book |title=A History of Greek Literature |last=Hadas |first=Moses |year=1950 |publisher=Columbia University Press |isbn=0-231-01767-7 |pages=273, 327 |url=https://books.google.com/books?id=dOht3609JOMC&pg=PA273 |access-date=2022-07-30 |archive-date=2022-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220521051042/https://books.google.com/books?id=dOht3609JOMC&pg=PA273 |url-status=live |language=en}}</ref> ose me ngritjen e Islamit në fillim të shekullit të 7-të e.s. Gjatë pjesës më të madhe të ekzistencës së saj, [[Perandoria Bizantine]] ishte një nga forcat më të fuqishme ekonomike, kulturore dhe ushtarake në Evropë.<ref>{{harvnb|Laiou|Morisson|2007|pp=130–131}}{{harvnb|Pounds|1979|p=124}}</ref> === Mesjeta e hershme === {{Kryesor|Lashtësia e vonë|Mesjeta e hershme}} {{Hatnote|Shih edhe: {{ill|Epoka e errët (historiografia)|en|Dark Ages (historiography)|lt=Epoka e errët}} dhe {{ill|Epoka e Migrimeve|en|Age of Migrations}}}} [[Skeda:Europe around 650.jpg|thumb|left|240px|Evropa rreth vitit 650]] [[Skeda:Frankish Empire 481 to 814-en.svg|thumb|left|240px|Perandoria e Karlit të Madh në vitin 814: Franka (jeshile), degët degët tributare (bezhë)]] Gjatë rënies së Perandorisë Romake, Evropa hyri në një periudhë të gjatë ndryshimesh që rrjedhin nga ajo që historianët e quajnë «Epoka e Migrimeve». Ndodhën shumë pushtime dhe migrime midis [[Ostrogotët|ostrogotëve]], [[Visigotët|visigotëve]], [[Gotët|gotëve]], [[Vandalët|vandalëve]], [[Hunët|hunëve]], frankëve, anglëve, [[Saksonët|saksonëve]], [[Sllavët|sllavëve]], [[Avarët|avarëve]], bullgarëve, [[Vikingët|vikingëve]], peçenegëve, kumanëve dhe magjarëve.<ref name="mieawl" /> Mendimtarët e [[Rilindja|Rilindjes]], si [[Françesko Petrarka|Petrarka]], do ta quanin më vonë këtë periudhë «Epoka e errët».<ref>''Journal of the History of Ideas'', Vol. 4, No. 1. (January 1943), pp. 69–74.</ref> Komunitetet e izoluara monastike ishin vendet e vetme që ruanin dhe përpilonin dijet e shkruara të akumuluara më parë; përveç kësaj, kanë mbijetuar shumë pak dokumente të shkruara. Shumë vepra letrare, filozofi, matematikë dhe mendime të tjera nga periudha klasike u zhdukën nga Evropa Perëndimore, megjithëse u ruajtën në lindje, në [[Perandoria Bizantine|Perandorinë Bizantine]].<ref>Norman F. Cantor, ''The Medieval World 300 to 1300''.</ref> Ndërsa Perandoria Romake në perëndim vazhdonte të binte, traditat romake dhe shteti romak mbetën të forta në territoret me shumicë greqishtfolëse në lindje, të njohura si [[Perandoria Bizantine]]. Gjatë pjesës më të madhe të ekzistencës së saj, Perandoria Bizantine ishte forca më e fuqishme ekonomike, kulturore dhe ushtarake në Evropë. Perandori [[Justiniani I]] udhëhoqi epokën e parë të artë të Kostandinopojës: ai themeloi një [[Kodiku i Justinianit|kod ligjor]] që përbën bazën e shumë sistemeve juridike moderne, financoi ndërtimin e [[Aja Sofia]]s dhe e vuri kishën e krishterë nën kontrollin e shtetit.<ref name="natgeo 135">National Geographic, 135.</ref> Nga shekulli i 7-të e tutje, ndërsa bizantinët dhe persianët sasanidë fqinjë u dobësuan rëndë nga luftërat e shpeshta dhe shekullore bizantino-sasanide, arabët myslimanë filluan të depërtojnë në territoret dikur romake, duke marrë Levantin dhe Afrikën e Veriut dhe duke depërtuar në Azinë e Vogël. Në mesin e shekullit të 7-të, pas pushtimit mysliman të Persisë, Islami depërtoi në rajonin e [[Kaukazi (rajon)|Kaukazit]].<ref>{{cite book |quote=(..) It is difficult to establish exactly when Islam first appeared in Russia because the lands that Islam penetrated early in its expansion were not part of Russia at the time, but were later incorporated into the expanding Russian Empire. Islam reached the Caucasus region in the middle of the seventh century as part of the Arab conquest of the Iranian Sassanian Empire.|title=Islam in Russia: The Politics of Identity and Security|first=Shireen |last= Hunter | publisher= M.E. Sharpe | date = 2004 |page=3 |display-authors=etal |language=en}}</ref> Gjatë shekujve të ardhshëm forcat myslimane pushtuan Qipron, [[Malta|Maltën]], Kretën, Siçilinë dhe pjesë të Italisë jugore.<ref>Kennedy, Hugh (1995). "The Muslims in Europe". In McKitterick, Rosamund, ''The New Cambridge Medieval History: c. 500 – c. 700'', pp. 249–272. Cambridge University Press. 052136292X.</ref> Midis viteve 711 dhe 720, pjesa më e madhe e tokave të Mbretërisë Visigote të [[Gadishulli Iberik|Iberisë]] u vunë nën sundimin mysliman, me përjashtim të zonave të vogla në veriperëndim ([[Asturia]]) dhe rajoneve kryesisht baske në [[Pirenejet]]. Ky territor, nën emrin arab [[Al-Andalus]], u bë pjesë e [[Kalifati umajad|Kalifatit umajad]] në zgjerim. Rrethimi i dytë i pasuksesshëm i Kostandinopojës (717) dobësoi dinastinë umajade dhe ia uli prestigjin. Umajadët u mundën më pas nga udhëheqësi frank Karl Martel në betejën e Puatjesë në vitin 732, e cila e ndali përparimin e tyre drejt veriut. Në rajonet e largëta të Iberisë veriperëndimore dhe të Pirenejeve të mesme, fuqia e myslimanëve në jug ndihej mezi. Pikërisht këtu u hodhën themelet e mbretërive të krishtera të Asturias, Leonit dhe Galicias dhe që këtu do të niste rimarrja e Gadishullit Iberik. Megjithatë, nuk do të bëhej asnjë përpjekje e koordinuar për t'i dëbuar maurët. Mbretëritë e krishtera ishin përqendruar kryesisht në luftërat e tyre të brendshme për pushtet. Si rezultat, [[Ripushtimi i Andaluzisë|Rikonkista]] zgjati pjesën më të madhe të tetëqind viteve, periudhë në të cilën një listë e gjatë Alfonsosh, Sanchosh, Ordoñosh, Ramirosh, Fernandosh dhe Bermudosh do të luftonin rivalët e tyre të krishterë po aq sa pushtuesit myslimanë. [[Skeda:Europe 843ad viking incursions map.png|thumb|left|250px|Sulmet e [[Vikingët|vikingëve]] dhe ndarja e Perandorisë Franke në Traktatin e Verdunit në vitin 843]] [[Skeda:Dürer karl der grosse.jpg|thumb|right|[[Karli i Madh]] quhet «Babai i Evropës» nga shumë historianë për ndikimin e tij në [[Mesjeta|Mesjetën]] dhe në territorin që sundoi në Evropë. Ai shihet si figurë themeluese nga disa [[Lista e shteteve të Evropës|shtete evropiane]] dhe disa [[Dinastia|shtëpi mbretërore]] historike të Evropës e gjurmojnë prejardhjen e tyre tek ai. Karli i Madh ka qenë subjekt i veprave artistike, monumenteve dhe letërsisë gjatë dhe pas periudhës mesjetare.]] Gjatë Epokës së errët, [[Perandoria Romake Perëndimore]] ra nën kontrollin e fiseve të ndryshme. Fiset gjermanike dhe sllave themeluan sundimet e tyre përkatësisht mbi Evropën Perëndimore dhe Lindore.<ref name="natgeo 143">National Geographic, 143–145.</ref> Përfundimisht fiset franke u bashkuan nën Klodvigun I.<ref name="natgeo 162">National Geographic, 162.</ref> [[Karli i Madh]], një mbret frank i dinastisë karolinge, i cili kishte pushtuar pjesën më të madhe të Evropës Perëndimore, u shpall «Perandor i Shenjtë Romak» nga Papa në vitin 800. Kjo çoi në themelimin e [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandorisë së Shenjtë Romake]] në vitin 962, e cila përfundimisht u përqendrua te principatat gjermane të Evropës qendrore.<ref name="natgeo 166">National Geographic, 166.</ref> Evropa Lindore-Qendrore pa krijimin e shteteve të para sllave dhe pranimin e [[Krishtërimi|krishterimit]] ({{Nowrap|rreth vitit 1000 e.s.)}}. Shteti i fuqishëm sllav perëndimor i Moravisë së Madhe shtriu territorin e tij deri në jug në Ballkan, duke arritur përmasat e tij territoriale më të mëdha nën Svatopluk I dhe duke shkaktuar një seri konfliktesh të armatosura me Frankinë Lindore. Më në jug, shtetet e para të [[Sllavët e jugut|sllavëve të jugut]] u shfaqën në fund të shekullit të 7-të dhe në shekullin e 8-të dhe adoptuan krishterimin: Perandoria Bullgare, [[Principata e Serbisë (mesjetare)|Principata Serbe]] (më vonë Mbretëria dhe [[Perandoria Serbe|Perandoria]]) dhe Dukati i Kroacisë (më vonë Mbretëria e Kroacisë). Në lindje, [[Rusi i Kievit]] u zgjerua nga kryeqyteti i tij në Kiev dhe u bë shteti më i madh në Evropë deri në shekullin e 10-të. Në vitin 988, Vladimiri i Madh adoptoi [[Kisha Ortodokse Ruse|krishterimin ortodoks]] si fe shtetërore.{{sfn|Bulliet|Crossley|Headrick|Hirsch|2011|p=250}}{{sfn|Brown|Anatolios|Palmer|2009|p=66}} Më në lindje, Bullgaria e Vollgës u bë shtet islamik në shekullin e 10-të, por përfundimisht u përthith nga Rusia disa shekuj më vonë.<ref>Gerald Mako, "The Islamization of the Volga Bulghars: A Question Reconsidered", Archivum Eurasiae Medii Aevi 18, 2011, 199–223.</ref> === Mesjeta klasike dhe e vonë === {{Kryesor|Mesjeta klasike|Mesjeta e vonë|Mesjeta}} {{Hatnote|Shih edhe: {{ill|Demografia mesjetare|en|Medieval demography}}}} [[Skeda:Maritime republics map - EN.png|thumb|203x203px|[[Republikat detare]] e [[Italia|Italisë]] mesjetare rivendosën kontaktet mes Evropës, Azisë dhe Afrikës me rrjete të gjera tregtare dhe koloni nëpër Mesdhe, dhe patën një rol thelbësor në [[Kryqëzatat|Kryqëzata]].<ref>Marc'Antonio Bragadin, ''Storia delle Repubbliche marinare'', Odoya, Bologna 2010, 240 pp., ISBN 978-88-6288-082-4</ref><ref>G. Benvenuti, ''Le Repubbliche Marinare. Amalfi, Pisa, Genova, Venezia'', Newton & Compton editori, Roma 1989</ref>]] Periudha midis vitit 1000 dhe 1250 njihet si [[Mesjeta klasike]], e ndjekur nga [[Mesjeta e vonë]] deri rreth vitit 1500. Gjatë Mesjetës klasike popullsia e Evropës përjetoi rritje të ndjeshme, që arriti kulmin me {{ill|Rilindjen e shekullit të 12|en|Renaissance of the 12th century}}. Rritja ekonomike, së bashku me mungesën e sigurisë në rrugët tregtare në tokë, bëri të mundur zhvillimin e rrugëve të mëdha tregtare përgjatë bregdetit të [[Deti Mesdhe|Mesdheut]] dhe të [[Deti Baltik|Baltikut]]. Pasuria dhe pavarësia në rritje që fituan disa qytete bregdetare i dhanë republikave detare një rol udhëheqës në skenën evropiane. Mesjeta në tokën kontinentale dominohej nga dy shtresat e sipërme të strukturës shoqërore: fisnikëria dhe klerikët. [[Feudalizmi]] u zhvillua në [[Franca|Francë]] gjatë Mesjetës së hershme dhe shpejt u përhap në të gjithë Evropën.<ref name="natgeo 158">National Geographic, 158.</ref> Një luftë për ndikim midis [[Fisnikëria|fisnikërisë]] dhe [[Monarkia|monarkisë]] në Angli çoi në shkrimin e [[Magna Carta]]s dhe në krijimin e një [[kuvendi]].<ref name="natgeo 186">National Geographic, 186.</ref> Burimi kryesor i kulturës në këtë periudhë vinte nga Kisha Katolike Romake. Përmes manastireve dhe [[Shkollat e katedraleve|shkollave të katedraleve]], Kisha ishte përgjegjëse për arsimin në pjesën më të madhe të Evropës.<ref name="natgeo 158" /> [[Skeda:Philip II and Tancred meeting in Messina - British Library Royal MS 16 G vi f350r (detail).jpg|thumb|left|upright=0.9|Tankredi i Sicilisë dhe {{ill|Filipi II i Francës|en|Philip II of France}} gjatë [[Kryqëzata e Tretë|Kryqëzatës së Tretë]] (1189–1192)]] Papati arriti kulmin e fuqisë së tij gjatë Mesjetës klasike. Një skizmë lindje–perëndim në vitin 1054 e ndau ish-Perandorinë Romake nga ana fetare, me [[Kisha Ortodokse Lindore|Kishën Ortodokse Lindore]] në [[Perandoria Bizantine|Perandorinë Bizantine]] dhe Kishën Katolike Romake në ish-Perandorinë Romake Perëndimore. Në vitin 1095 [[Urbani II|Papa Urban II]] bëri thirrje për një [[Kryqëzatat|kryqëzatë]] kundër [[Myslimanët|myslimanëve]] që e mbanin të pushtuar [[Jeruzalemi]]n dhe [[Toka e Shenjtë|Tokën e Shenjtë]].<ref name="natgeo 192">National Geographic, 192.</ref> Në vetë Evropën, Kisha organizoi [[Inkuizicioni]]n kundër heretikëve. Në [[Gadishulli Iberik|Gadishullin Iberik]], [[Ripushtimi i Andaluzisë|Rikonkuista]] përfundoi me [[Lufta në Granada|rënien e Granadës në vitin 1492]], duke i dhënë fund më shumë se shtatë shekujve sundim islam në pjesën jugperëndimore të gadishullit.<ref name="natgeo 199">National Geographic, 199.</ref> Në lindje, një Perandori Bizantine e ringjallur rimori Kretën dhe Qipron nga myslimanët dhe riushtoi Ballkanin. Konstandinopoja ishte qyteti më i madh dhe më i pasur në Evropë nga shekulli i 9-të deri në të 12-të, me një popullsi prej afërsisht 400.000 banorësh.<ref>Laiou & Morisson (2007), fq. 130–131; Pounds (1979), fq. 124.</ref> Perandoria u dobësua pas disfatës në {{ill|Beteja e Manzikertit|en|Battle of Manzikert}} dhe u dobësua ndjeshëm nga plaçkitja e Konstandinopojës në vitin 1204, gjatë [[Kryqëzata e Katërt|Kryqëzatës së Katërt]]. <ref name="DuikerSpielvogel2010">{{cite book|first1=William J.|last1=Duiker|first2=Jackson J.|last2=Spielvogel|title=The Essential World History|url=https://books.google.com/books?id=UJpI18JaEL0C&pg=PA330|access-date=2013-01-20|year=2010|publisher=Cengage Learning|isbn=978-0-495-90227-0|page=330|language=en|archive-date=2013-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20130511203023/http://books.google.com/books?id=UJpI18JaEL0C&pg=PA330|url-status=live}}</ref><ref name="Findlay2006">{{cite book|first=Ronald|last=Findlay|title=Eli Heckscher, International Trade, And Economic History|url=https://books.google.com/books?id=VOE-sRivB6kC&pg=PA179|access-date=2013-01-20|year=2006|publisher=MIT Press|isbn=978-0-262-06251-0|pages=178–179|language=en|archive-date=2013-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20130511210105/http://books.google.com/books?id=VOE-sRivB6kC&pg=PA179|url-status=live}}</ref><ref name="Browning1992">{{cite book|first=Robert|last=Browning|title=The Byzantine Empire|url=https://archive.org/details/byzantineempire0000brow|url-access=registration|access-date=2013-01-20|year=1992|publisher=CUA Press|isbn=978-0-8132-0754-4|page=253|edition=Revised|language=en}}</ref><ref name="Byfield2008">{{cite book|first=Ted|last=Byfield|title=A Glorious Disaster: A.D. 1100 to 1300: The Crusades: Blood, Valor, Iniquity, Reason, Faith|url=https://books.google.com/books?id=o8hJgj5q5IEC&pg=PA136|access-date=2013-01-20|year=2008|publisher=Christian History Project|isbn=978-0-9689873-7-7|page=136|language=en|archive-date=2013-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20130511204709/http://books.google.com/books?id=o8hJgj5q5IEC&pg=PA136|url-status=live}}</ref><ref name="Golna2004">{{cite book|first=Cornelia|last=Golna|title=City of Man's Desire: A Novel of Constantinople|url=https://books.google.com/books?id=xHXGa8HSQIQC&pg=PA424|access-date=2013-01-20|year=2004|publisher=Go-Bos Press|isbn=978-90-804114-4-9|page=424|language=en|archive-date=2013-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20130511214428/http://books.google.com/books?id=xHXGa8HSQIQC&pg=PA424|url-status=live}}</ref><ref name="Powell2001">{{cite book|first=John|last=Powell|title=Magill's Guide to Military History: A-Cor|url=https://books.google.com/books?id=lBYZAQAAIAAJ|access-date=2013-01-20|year=2001|publisher=Salem Press|isbn=978-0-89356-015-7|language=en|archive-date=2013-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20130511212456/http://books.google.com/books?id=lBYZAQAAIAAJ|url-status=live}}</ref><ref name="Irvin2002">{{cite book|first=Dale T.|last=Irvin|title=History of the World Christian Movement: Volume 1: Earliest Christianity To 1453|url=https://books.google.com/books?id=C2akvQfa-QMC&pg=PA405|access-date=2013-01-20|date=2002|publisher=Continuum International Publishing Group|isbn=978-0-567-08866-6|page=405|language=en|archive-date=2013-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20130511205749/http://books.google.com/books?id=C2akvQfa-QMC&pg=PA405|url-status=live}}</ref><ref name="Frucht2004">{{cite book|first=Richard C.|last=Frucht|title=Eastern Europe: An Introduction to the People, Lands, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=lVBB1a0rC70C&pg=PA856|access-date=2013-01-20|year=2004|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-57607-800-6|page=856|language=en|archive-date=2013-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20130511213734/http://books.google.com/books?id=lVBB1a0rC70C&pg=PA856|url-status=live}}</ref><ref name="DuikerSpielvogel2010v2">{{cite book|first1=William J.|last1=Duiker|first2=Jackson J.|last2=Spielvogel|title=The Essential World History|url=https://books.google.com/books?id=UJpI18JaEL0C&pg=PA386|access-date=2013-01-20|year=2010|publisher=Cengage Learning|isbn=978-0-495-90227-0|page=386|language=en|archive-date=2013-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20130511220210/http://books.google.com/books?id=UJpI18JaEL0C&pg=PA386|url-status=live}}</ref> Megjithëse do ta rimerrte Kostandinopojën në vitin 1261, [[Perandoria Bizantine|Bizanti]] [[Pushtimi i Kostandinopojës|ra në vitin 1453]], kur [[Pushtimi i Kostandinopojës|Kostandinopoja u pushtua]] nga [[Perandoria Osmane]].<ref name="natgeo 211">National Geographic, 211.</ref><ref name="Peters2006">{{cite book|first=Ralph|last=Peters|title=New Glory: Expanding America's Global Supremacy|url=https://archive.org/details/newgloryexpandin00pete|url-access=registration|access-date=2013-01-20|date=2006|publisher=Sentinel|isbn=978-1-59523-030-0|language=en|quote=Western Christians, not Muslims, fatally crippled Byzantine power and opened Islam's path into the West.}}</ref><ref name="Chronicles">{{cite book|title=Chronicles|url=https://books.google.com/books?id=Ay0RAQAAMAAJ|access-date=2013-01-20|year=2005|publisher=Rockford Institute|language=en|quote=two-and-a-half centuries to recover from the Fourth Crusade before the Ottomans finally took Constantinople in 1453,&nbsp;... They fatally wounded Byzantium, which was the main cause of its weakened condition when the Muslim onslaught came. Even on the eve of its final collapse, the precondition for any Western help was submission in Florence.|archive-date=2013-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20130511220240/http://books.google.com/books?id=Ay0RAQAAMAAJ|url-status=live}}</ref> [[Skeda:Mongols suzdal.jpg|thumb|upright|Plaçkitja e [[Suzdal]]it nga [[Batu Khan]] në vitin 1238, gjatë {{ill|Pushtimi mongol i Evropës|en|Mongol invasion of Europe|lt=pushtimit mongol të Evropës}} (vitet 1220–1240)]] Në shekujt XI dhe XII, inkursionet e vazhdueshme të fiseve nomade turke, si pecenegët dhe kuman-kipçakët, shkaktuan një migrim masiv të popullsive sllave drejt rajoneve më të sigurta e të pyllëzuara të veriut dhe e ndaluan përkohësisht zgjerimin e Rusisë së Kievit drejt jugut dhe lindjes.<ref name="Klyuch1">{{Cite book|last=Klyuchevsky|first=Vasily|title=The course of the Russian history|url=http://www.kulichki.com/inkwell/text/special/history/kluch/kluch16.htm|isbn=978-5-244-00072-6|year=1987|publisher="Myslʹ|access-date=2022-07-30|archive-date=2007-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20071024124216/http://www.kulichki.com/inkwell/text/special/history/kluch/kluch16.htm|url-status=live|language=en}}</ref> Mongolët pushtuan Evropën në mesin e shekullit XIII dhe, së bashku me nënshtetasit e tyre kryesisht turq, u njohën si tatarë.<ref>{{cite book |last1=Lane |first1=George |title=A Short History of the Mongols |date=2018-01-25 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-78672-339-0 |page=11 |url=https://www.google.com/books/edition/A_Short_History_of_the_Mongols/sbqKDwAAQBAJ |language=en}}</ref> Këta tatarë sunduan mbi principatat ruse përmes vasalitetit për 200 vitet e ardhshme.<ref>{{cite book |last1=Fennell |first1=John |title=The Crisis of Medieval Russia 1200–1304 |date=2014-10-13 |orig-date=1983 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-87314-3 |url=https://books.google.com/books/about/The_Crisis_of_Medieval_Russia_1200_1304.html?id=h2OuBAAAQBAJ |page=84 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Favereau |first1=Marie |author1-link=Marie Favereau |title=The Horde: How the Mongols Changed the World |date=2021-04-20 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-24421-4 |url=https://books.google.com/books?id=jKMbEAAAQBAJ |language=en |page=300}}</ref> Pas shembjes së sundimeve mongole, shtetet e para rumune (principatat) u shfaqën në shekullin XIV: {{ill|Moldavia|en|Moldavia}} dhe Vllahia. Më parë, këto territore kishin qenë nën kontrollin e njëpasnjëshëm të pecenegëve dhe kumanëve.<ref>Spinei, Victor. The Romanians and the Turkic Nomads North of the Danube Delta from the Tenth to the Mid-Thirteenth Century, Brill, 2009, {{ISBN|978-90-04-17536-5}}</ref> {{ill|Principata e Madhe e Moskës|en|Grand Principality of Moscow}} u bë principata dominuese ruse, duke formuar në këtë proces një shtet rus të centralizuar dhe autokratik nga fundi i shekullit XV.<ref>{{cite book |last1=Wright |first1=Thomas Edmund Farnsworth |title=A Dictionary of World History |date=2015 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-968569-1 |page=574 |url=https://books.google.com/books?id=POAwBwAAQBAJ |language=en}}</ref><ref name="Dukes" /> {{ill|Qëndresa e Madhe në lumin Ugra|en|Great Stand on the Ugra River}} në vitin 1480 shënon tradicionalisht fundin e «zgjedhës tatare» mbi Rusinë.<ref name="Dukes">{{cite book |last1=Dukes |first1=Paul |authorlink1=Paul Dukes (historian) |title=A History of Russia: Medieval, Modern, Contemporary, C. 882–1996 |date=1998 |publisher=Duke University Press |isbn=978-0-8223-2096-8 |pages=42–45 |url=https://books.google.com/books?id=-K56QgAACAAJ |language=en}}</ref> [[Uria e Madhe e 1315–1317|Uria e Madhe e viteve 1315–1317]] ishte «kriza» e parë që do ta godiste Evropën në Mesjetën e vonë.<ref>[http://www.oglethorpe.edu/faculty/%7Eb_smith/ou/bs_foundations_chapter9.htm The Late Middle Ages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151102090226/http://www.oglethorpe.edu/faculty/~b_smith/ou/bs_foundations_chapter9.htm |date=2 November 2015 }}. Oglethorpe University.</ref> Periudha midis viteve 1348 dhe 1420 shënoi humbjet më të rënda. Popullsia e Francës u përgjysmua.<ref>Baumgartner, Frederic J. ''France in the Sixteenth Century.'' London: Macmillan Publishers, 1995. {{ISBN|0-333-62088-7}}.</ref><ref>Don O'Reilly. "[http://www.historynet.com/magazines/military_history/3031536.html Hundred Years' War: Joan of Arc and the Siege of Orléans]". ''TheHistoryNet.com''. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061109043743/http://www.historynet.com/magazines/military_history/3031536.html |date=9 November 2006 }}</ref> Britania mesjetare u godit nga 95 uri,<ref>[https://www.telegraph.co.uk/opinion/main.jhtml?xml=/opinion/2004/08/08/do0809.xml&sSheet=/opinion/2004/08/08/ixop.html Poor studies will always be with us]. By James Bartholomew. Telegraph. 7 August. 2004.</ref> ndërsa Franca vuajti efektet e 75 urive ose më shumë në të njëjtën periudhë.<ref>[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/201392/famine Famine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150507160730/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/201392/famine |date=7 May 2015 }}. Encyclopædia Britannica.</ref> Evropa u shkatërrua në mesin e shekullit XIV nga [[Vdekja e Zezë]], një nga [[Pandemia|pandemitë]] më vdekjeprurëse në historinë njerëzore, e cila vrau rreth 25&nbsp;milionë njerëz vetëm në Evropë — një të tretën e {{ill|Demografia mesjetare|en|Medieval demography|lt=popullsisë evropiane}} të asaj kohe.<ref>{{cite magazine|url=http://science.nationalgeographic.com/science/health-and-human-body/human-diseases/plague-article.html|title=Plague: The Black Death|magazine=National Geographic|access-date=2012-04-01|archive-date=2012-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120216182517/http://science.nationalgeographic.com/science/health-and-human-body/human-diseases/plague-article.html|language=en}}</ref> Murtaja pati një efekt shkatërrues në strukturën shoqërore të Evropës; ajo i shtyu njerëzit të jetonin për çastin, siç e ilustron [[Xhovani Bokaço]] në veprën ''[[Dekameroni]]'' (1353). Ajo ishte një goditje e rëndë për Kishën Katolike Romake dhe çoi në rritjen e [[Përndjekja e judejve|përndjekjes së hebrenjve]], të lypsarëve dhe të lebrozëve.<ref name="natgeo 223">National Geographic, 223.</ref> Mendohet se murtaja është rikthyer çdo brez me virulencë dhe vdekshmëri të ndryshme deri në shekullin XVIII.<ref>{{cite web |url=http://www.infoplease.com/cig/dangerous-diseases-epidemics/bubonic-plague.html |title=Epidemics of the Past: Bubonic Plague|publisher=Infoplease.com |access-date=2008-11-03 |archive-date=2008-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021133412/http://www.infoplease.com/cig/dangerous-diseases-epidemics/bubonic-plague.html |url-status=live |language=en}}</ref> Gjatë kësaj periudhe, më shumë se 100 epidemi murtaje përfshinë Evropën.<ref name="Revill">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/uk/2004/may/16/health.books |title=Black Death blamed on man, not rats &#124; UK news &#124; The Observer |newspaper=The Observer |first=Jo |last=Revill |date=2004-05-16 |access-date=2008-11-03 |location=London |archive-date=2014-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140212100811/http://www.theguardian.com/uk/2004/may/16/health.books |url-status=live |language=en}}</ref> === Periudha e hershme moderne === {{Kryesor|Periudha e hershme moderne}} {{Shiko gjithashtu|Rilindja|Reformimi protestant|Revolucioni shkencor|Epoka e zbulimeve}} [[Skeda:La scuola di Atene.jpg|thumb|upright=1.2|''[[Shkolla e Athinës]]'' (1511) nga [[Rafaelo]]: bashkëkohës të artistit, përfshirë [[Leonardo da Vinçi|Leonardon e Vinçit]] dhe [[Mikelanxhelo]]n, paraqiten në veshje klasike në këtë vepër emblematike të [[Humanizmi i Rilindjes|humanizmit të Rilindjes]].]] Rilindja ishte një periudhë ndryshimesh kulturore që e pati origjinën në [[Firencia|Firencen]] dhe më vonë u përhap në pjesën tjetër të Evropës. Ngritja e një [[Humanizmi i Rilindjes|humanizmi të ri]] u shoqërua me rikthimin e dijes së harruar klasike greke dhe arabe nga bibliotekat [[monastik]]e, shpesh të përkthyera nga arabishtja në latinisht.<ref name="Barrett" /><ref>Weiss, Roberto (1969) ''The Renaissance Discovery of Classical Antiquity'', ISBN 1-59740-150-1</ref><ref>{{Cite book|first=Jacob|last=Burckhardt|orig-date=1878|url=https://archive.org/details/civilizationofre00burc_0|title=The Civilisation of the Renaissance in Italy|translator-first=S. G. C. |translator-last=Middlemore|year=1990|isbn=978-0-14-044534-3|publisher=Penguin|location=London|author-link=Jacob Burckhardt|language=en}}</ref> Rilindja u përhap në të gjithë Evropën midis shekujve XIV dhe XVI: ajo shënoi lulëzimin e [[Arti i rilindjes|artit]], [[Filozofia|filozofisë]], [[Muzika|muzikës]] dhe shkencave, nën mbrojtjen e përbashkët të mbretërve, fisnikërisë, [[Kisha Katolike Romake|Kishës Katolike]] dhe një klase tregtare në ngritje.<ref name="natgeo 254">National Geographic, 254.</ref><ref>Jensen, De Lamar (1992), ''Renaissance Europe'', ISBN 0-395-88947-2</ref><ref>{{Cite book|last=Levey|first=Michael|title=Early Renaissance|publisher=Penguin Books|year=1967|language=en}}</ref> Mbrojtës në Itali, përfshirë familjen [[Medici]] të bankierëve firentinë dhe [[Papa|papët]] në [[Roma|Romë]], financuan artistë të shquar të ''quattrocento''-s dhe ''cinquecento''-s, si [[Rafaelo]], [[Mikelanxhelo]] dhe [[Leonardo da Vinçi]].<ref name="natgeo 292">National Geographic, 292.</ref><ref>{{Cite book|last=Levey|first=Michael|title=High Renaissance|publisher=Penguin|year=1971|language=en}}</ref> Intrigat politike brenda Kishës në mesin e shekullit XIV shkaktuan [[Skizma Perëndimore|Skizmën Perëndimore]]. Gjatë këtij një periudhe 40-vjeçare, dy papë — njëri në [[Avinjoni|Avinjon]] dhe tjetri në Romë — pretendonin sundimin mbi Kishën. Edhese skizma u shërua përfundimisht në vitin 1417, autoriteti shpirtëror i papatit kishte pësuar shumë.<ref name="natgeo 193">National Geographic, 193.</ref> Në shekullin XV, Evropa filloi të shtrihej përtej kufijve të saj gjeografikë. Spanja dhe Portugalia, fuqitë më të mëdha detare të kohës, morën drejtimin në eksplorimin e botës.<ref>{{Cite book|first=John Morris |last=Roberts|title=Penguin History of Europe|year=1997|publisher=Penguin|isbn=978-0-14-026561-3|url=https://archive.org/details/penguinhistoryof00robe_1|language=en}}</ref><ref name="natgeo 296">National Geographic, 296.</ref> Eksplorimi arriti në [[Hemisfera jugore|Hemisferën Jugore]] në Atlantik dhe në majën jugore të Afrikës. [[Kristofor Kolombi]] arriti në [[Bota e Re|Botën e Re]] në vitin 1492, ndërsa [[Vasco da Gama]] hapi rrugën oqeanike drejt Lindjes, duke lidhur Atlantikun dhe [[Oqeani Indian|Oqeanin Indian]] në vitin 1498. Eksploruesi me origjinë portugeze [[Ferdinand Magelani]] arriti në Azi drejt perëndimit përtej Atlantikut dhe [[Oqeani Paqësor|Oqeanit Paqësor]] në një ekspeditë spanjolle, duke sjellë qarkullimin e parë të botës, të përfunduar nga spanjolli Juan Sebastián Elcano (1519–1522). Menjëherë pas kësaj, spanjollët dhe portugezët filluan të ngrinin perandori të mëdha globale në [[Amerika|Amerikë]], Azi, Afrikë dhe Oqeani.<ref name="natgeo 338">National Geographic, 338.</ref> Franca, [[Holanda]] dhe Anglia ndoqën shpejt në ndërtimin e perandorive të mëdha koloniale me zotërime të gjera në Afrikë, Amerikë dhe Azi. Në vitin 1588, [[Armada Spanjolle]] dështoi të pushtonte Anglinë. Një vit më vonë, Anglia u përpoq pa sukses të pushtonte Spanjën, gjë që i lejoi [[Filipi II i Spanjës|Filipit II të Spanjës]] ta ruante aftësinë e tij dominuese luftarake në Evropë. Ky fatkeqësi anglez i lejoi gjithashtu flotës spanjolle të ruante aftësinë për të bërë luftë për dekadat e ardhshme. Megjithatë, edhe dy armada të tjera spanjolle dështuan të pushtonin Anglinë (Armada e dytë Spanjolle dhe Armada e tretë Spanjolle).<ref>Elliott p. 333</ref><ref>Morris, Terence Alan (1998). ''Europe and England in the sixteenth century''. Routledge, p. 335. ISBN 0-415-15041-8</ref><ref>Rowse, A. L. (1969). ''Tudor Cornwall: portrait of a society''. C. Scribner, p. 400</ref><ref>"One decisive action might have forced Philip II to the negotiating table and avoided fourteen years of continuing warfare. Instead the King was able to use the brief respite to rebuild his naval forces and by the end of 1589 Spain once again had an Atlantic fleet strong enough to escort the American treasure ships home." ''The Mariner's Mirror'', Volumes 76–77. Society for Nautical Research., 1990</ref> [[Skeda:Habsburg dominions 1700.png|thumb|upright=1.2|[[Shtëpia e Habsburgëve|Zotërimet e Habsburgëve]] në shekujt pas ndarjes së tyre nga [[Karli V, Perandor i Shenjtë Romak|Karli V]]. Baza kryesore ushtarake e Filipit II në Evropë ishte rruga spanjolle që shtrihej nga Holanda deri te Dukati i Milanos.<ref>{{cite book |last1=Kamen |first1=Henry |title=Spain's Road to Empire: The Making of a World Power, 1492–1763 |page=221 |language=en}}</ref>]] Fuqia e Kishës u dobësua më tej nga [[Reformimi protestant|Reformimi]], i cili filloi në vitin 1517 kur teologu gjerman [[Martin Luteri]] gozhdoi në derën e kishës ''[[Nëntëdhjetë e pesë Tezat|Nëntëdhjetë e pesë tezat]]'' e tij, që kritikonin shitjen e indulgjencave. Më pas ai u shkishërua me bulën papnore ''Exsurge Domine'' në vitin 1520 dhe pasuesit e tij u dënuan në Dietën e Wormsit në vitin 1521, e cila i ndau princat gjermanë midis besimit protestant dhe katolik. <ref name="natgeo 256">National Geographic, 256–257.</ref> [[Luftërat evropiane të fesë|Luftimet dhe luftërat fetare]] u përhapën me protestantizmin.<ref>{{Cite web|url=https://en.wikibooks.org/wiki/European_History/Religious_Wars_in_Europe|title=European History/Religious Wars in Europe – Wikibooks, open books for an open world|website=en.wikibooks.org|access-date=2022-07-30|archive-date=2022-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531224323/https://en.wikibooks.org/wiki/European_History/Religious_Wars_in_Europe|url-status=live|language=en}}</ref> Plaçkitja e perandorive të Amerikave i lejoi Spanjës të financonte [[Inkuizicioni spanjoll|persekutimin fetar]] në Evropë për mbi një shekull.<ref>{{Cite book |last1=Humphreys |first1=Kenneth |title=Jesus Never Existed: An Introduction to the Ultimate Heresy |language=en}}</ref> [[Lufta Tridhjetëvjeçare]] (1618–1648) e dobësoi rëndë Perandorinë e Shenjtë Romake dhe shkatërroi pjesën më të madhe të Gjermanisë, duke vrarë mes 25 dhe 40 për qind të popullsisë së saj.<ref>[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/195896/history-of-Europe/58335/Demographics History of Europe – Demographics] [https://web.archive.org/web/20150101023616/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/195896/history-of-Europe/58335/Demographics Arkivuar] më 2015-01-01. Encyclopædia Britannica.</ref> Pas [[Paqja e Vestfalisë|Paqes së Vestfalisë]], Franca u ngrit në epërsi brenda Evropës.<ref name="natgeo 269">National Geographic, 269.</ref> Disfata e [[Perandoria Osmane|turqve osmanë]] në [[Beteja e Vjenës]] në vitin 1683 shënoi fundin historik të [[Luftërat osmane në Evropë|zgjerimit osman në Evropë]].<ref>Virginia Aksan, Ottoman Wars, 1700–1860: An Empire Besieged, (Pearson Education Limited, 2007), 28.</ref> Në pjesën më të madhe të Evropës Qendrore dhe Lindore, shekulli i 17-të ishte një [[Kriza e Përgjithshme|periudhë rënieje të përgjithshme]];<ref>{{Cite web|url=http://libro.uca.edu/payne1/payne15.htm|title=The Seventeenth-Century Decline|access-date=2008-08-13|publisher=The Library of Iberian resources online|archive-date=2017-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20170327015606/http://libro.uca.edu/payne1/payne15.htm|url-status=live|language=en}}</ref> rajoni përjetoi më shumë se 150 zi buke në një periudhë 200-vjeçare midis viteve 1501 dhe 1700.<ref>"''[https://books.google.com/books?id=juvbIDu9ARIC&pg=PA51 Food, Famine And Fertilisers] [https://web.archive.org/web/20220417115352/https://books.google.com/books?id=juvbIDu9ARIC&pg=PA51 Arkivuar] më 2022-04-17''". Seshadri Kannan (2009). APH Publishing. p. 51. {{ISBN|81-313-0356-X}}</ref> Që nga Bashkimi i Krevës (1385), Evropa lindore-qendrore u dominua nga Mbretëria e Polonisë dhe [[Dukati i Madh i Lituanisë]]. Hegjemonia e [[Komonuelthi Polako-Lituanez|Komonuelthit të gjerë Polako-Lituanez]] përfundoi me shkatërrimin e sjellë nga Lufta e Veriut e viteve 1655–1660 («Përmbytja») dhe konfliktet e mëpasshme;<ref>{{Cite book |last=Frost |first=Robert I. |author-link=Robert I. Frost |year=2004 |title=After the Deluge; Poland-Lithuania and the Second Northern War, 1655–1660 |url=https://books.google.com/books?id=IfIbP8sfC0wC |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-54402-3 |access-date=2022-07-30 |language=en}}</ref> vetë shteti u [[Ndarjet e Polonisë|nda]] dhe pushoi së ekzistuari në fund të shekullit të 18-të.<ref>{{Cite book |last=Lukowski |first=Jerzy |author-link=Jerzy Lukowski |year=2014 |title=The Partitions of Poland 1772, 1793, 1795 |url=https://books.google.com/books?id=Zm3XAwAAQBAJ |location=New York |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-88694-5 |access-date=2022-07-30 |language=en}}</ref> Nga shekulli i 15-të deri në të 18-in, kur hanllëqet në shpërbërje të {{ill|Hordhisë së Artë|en|Golden Horde}} u pushtuan nga {{ill|Mbretërisë Ruse|en|Tsardom of Russia}}, [[Tatarët e Krimesë|tatarët]] e [[Hanllëku e Krimesë|Hanllëkut të Krimesë]] [[Bastisjet e skllevërve krimease-nogaje në Evropën Lindore|bastisnin shpesh Evropën Lindore]] për [[Skllavëria në Perandorinë Osmane|të kapur skllevër]].<ref>W. G. Clarence-Smith (2006). "''[https://books.google.com/books?id=nQbylEdqJKkC Islam And The Abolition Of Slavery] [https://web.archive.org/web/20160429200313/https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=nQbylEdqJKkC&f=false Arkivuar] më 2016-04-29''". Oxford University Press. p. 13. {{ISBN|0-19-522151-6}}&nbsp;– "Lands to the north of the Black Sea probably yielded the most slaves to the Ottomans from 1450. A compilation of estimates indicates that Crimean Tartars seized about 1,750,000 Ukrainians, Poles, and Russians from 1468 to 1694."</ref> Më në lindje, Hordhia Nogai dhe Hanllëku Kazak bastisnin shpesh zonat sllavishtfolëse të Rusisë dhe Ukrainës së sotme për qindra vjet, deri në zgjerimin rus dhe pushtimin e pjesës më të madhe të Euroazisë veriore (d.m.th. Evropa Lindore, Azia Qendrore dhe Siberia). Rilindja dhe Monarkët e Rinj shënuan fillimin e Epokës së Zbulimeve, një periudhë eksplorimi, shpikjesh dhe zhvillimi shkencor.<ref>{{Cite book|last=Hunt|first=Shelby D.|title=Controversy in marketing theory: for reason, realism, truth, and objectivity|url=https://books.google.com/books?id=07lchJbdWGgC&pg=PA18|publisher=M. E. Sharpe|year=2003|page=18|isbn=978-0-7656-0932-8|access-date=2022-07-30|language=en}}</ref> Figura të rëndësishme të [[Revolucioni Shkencor|Revolucionit Shkencor]] gjatë shekujve të 16-të dhe 17-të ishin Kopernik, Kepleri, Galileo dhe [[Isak Njutoni]].<ref>{{Cite web |url=http://users.clas.ufl.edu//ufhatch/pages/03-Sci-Rev/SCI-REV-Home/05-sr-lng-timeline.htm |title=Scientific Revolution: Chronological Timeline: Copernicus to Newton |last=Hatch |first=Robert A. |access-date=2023-03-24 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130723195302/http://web.clas.ufl.edu/users/ufhatch/pages/03-Sci-Rev/SCI-REV-Home/05-sr-lng-timeline.htm |archive-date=2013-07-23 |language=en}}</ref> Sipas Peter Barrett, «pranohet gjerësisht se "shkenca moderne" lindi në Evropën e shekullit të 17-të (drejt fundit të Rilindjes), duke sjellë një kuptim të ri të botës natyrore.»<ref name="Barrett">Peter Barrett (2004), ''[https://books.google.com/books?id=fwxViwX6KuMC&pg=PA14 Science and Theology Since Copernicus: The Search for Understanding] [https://web.archive.org/web/20220422182250/https://books.google.com/books?id=fwxViwX6KuMC&pg=PA14 Arkivuar] më 2022-04-22'', pp. 14–18, Continuum, {{ISBN|0-567-08969-X}}</ref> === Shekujt XVIII dhe XIX === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Historia moderne|en|Modern history}}}} {{Shiko gjithashtu|Revolucioni Industrial|Revolucioni Francez|Epoka e Iluminizmit}} [[Skeda:Europe 1815 map en.png|thumb|Kufijtë kombëtarë brenda Evropës të përcaktuar nga [[Kongresi i Vjenës]]]] [[Lufta e Shtatëvjeçare|Lufta Shtatëvjeçare]] i dha fund "Sistemit të Vjetër" të aleancave në Evropë. Rrjedhimisht, kur [[Lufta Revolucionare Amerikane]] u shndërrua në një luftë globale midis viteve 1778 dhe 1783, Britania u gjend përballë një koalicioni të fortë të fuqive evropiane, pa asnjë aleat të rëndësishëm.<ref>{{Cite journal |jstor=2144276 |title=The American Revolution as an Aftermath of the Great War for the Empire, 1754–1763 |journal=Political Science Quarterly |volume=65 |issue=1 |pages=86–104 |last1=Gipson |first1=Lawrence Henry |year=1950 |doi=10.2307/2144276 |language=en}}</ref> Epoka e Iluminizmit ishte një lëvizje e fuqishme intelektuale gjatë shekullit XVIII, që promovonte mendimin shkencor dhe të bazuar në arsye.<ref>{{Cite book |last1=Goldie |first1=Mark |title=The Cambridge History of Eighteenth-Century Political Thought |last2=Wokler |first2=Robert |publisher=Cambridge University Press |year=2006 |isbn=978-0-521-37422-4 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Cassirer |first=Ernst |url=https://archive.org/details/philosophyofenli0000cass_u2f3 |title=The Philosophy of the Enlightenment |publisher=Princeton University Press |year=1979 |isbn=978-0-691-01963-5 |url-access=registration |language=en}}</ref><ref name="natgeo 255">National Geographic, 255.</ref> Pakënaqësia ndaj monopolit të aristokracisë dhe të klerit mbi pushtetin politik në Francë çoi në Revolucionin Francez dhe në themelimin e [[Republika e Parë Franceze|Republikës së Parë]], si pasojë e së cilës monarkia dhe shumë nga fisnikëria humbën jetën gjatë periudhës fillestare të ''Terrorit''.<ref>{{Cite book|last=Schama|first=Simon|publisher=Knopf|title=Citizens: A Chronicle of the French Revolution|year=1989|isbn=978-0-394-55948-3|language=en}}</ref> [[Napoleon Bonaparti]] erdhi në pushtet pas Revolucionit Francez dhe themeloi [[Perandoria e Parë Franceze|Perandorinë e Parë Franceze]], e cila, gjatë [[Luftërat Napoleonike|Luftërave Napoleonike]], u zgjerua deri në përfshirjen e pjesëve të mëdha të Evropës, përpara se të shembej në vitin 1815 me [[Beteja e Waterloo|Betejën e Waterloos]].<ref name="natgeo 360">National Geographic, 360.</ref><ref>{{Cite book|last=McEvedy|first=Colin|title=The Penguin Atlas of Modern History|publisher=Penguin Books|year=1972|isbn=978-0-14-051153-6|language=en}}</ref> Sundimi napoleonik çoi në përhapjen e mëtejshme të idealeve të Revolucionit Francez, përfshirë atë të [[Shteti kombëtar|shtetit kombëtar]], si dhe në përvetësimin e gjerë të modeleve franceze të administratës, të [[Kodi i Napoleonit|ligjit]] dhe të [[Arsimi në Francë|arsimit]].<ref>{{Cite book|last=Lyons|first=Martyn|publisher=St. Martin's Press|year=1994|isbn=978-0-312-12123-5|title=Napoleon Bonaparte and the legacy of the French Revolution|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Grab|first=Alexander|title=Napoleon and the Transformation of Europe (European History in Perspective)|publisher=Palgrave MacMillan|year=2003|isbn=978-0-333-68275-3|language=en}}</ref><ref name="natgeo 350">National Geographic, 350.</ref> [[Kongresi i Vjenës]], i mbledhur pas rënies së Napoleonit, vendosi një ekuilibër të ri fuqish në Evropë, të përqendruar te pesë "[[Fuqi e madhe (politikë)|fuqitë e mëdha]]": Mbretëria e Bashkuar, Franca, [[Prusia]], [[Perandoria Austriake|Austria]] dhe Rusia.<ref name="natgeo 367">National Geographic, 367.</ref> Ky ekuilibër do të mbetej në fuqi deri në {{ill|Revolucionet e vitit 1848|en|Revolutions of 1848}}, gjatë të cilave kryengritjet liberale prekën gjithë Evropën, përveç Rusisë dhe Mbretërisë së Bashkuar. Këto revolucione u shtypën në fund nga elementët konservatorë dhe rezultuan vetëm pak reforma.<ref name="natgeo 371">National Geographic, 371–373.</ref> Viti 1859 shënoi bashkimin e Rumanisë, si shtet kombëtar, nga principata më të vogla. Në vitin 1867 u formua Perandoria Austro-Hungareze; viti 1871 shënoi bashkimin e Italisë dhe të [[Bashkimi i Gjermanisë|Gjermanisë]] si shtete kombëtare nga principata më të vogla.<ref>{{Cite book|last=Davies|first=Norman|title=Europe: A History|publisher=Oxford University Press|year=1996|isbn=978-0-19-820171-7|url-access=registration|url=https://archive.org/details/europehistory00davi_0|language=en}}</ref> Paralelisht, Çështja Lindore u bë gjithnjë e më komplekse që nga disfata osmane në Luftën Ruso-Turke (1768–1774). Meqë shpërbërja e Perandorisë Osmane dukej e afërt, fuqitë e mëdha luftuan për të mbrojtur interesat e tyre strategjike dhe tregtare në territoret osmane. [[Perandoria Ruse]] pritej të përfitonte nga rënia, ndërsa [[Monarkia Habsburge|Perandoria Habsburge]] dhe Britania e shihnin ruajtjen e Perandorisë Osmane si më të favorshmen për interesat e tyre. Ndërkohë, [[Revolucioni serb]] (1804) dhe [[Lufta Greke për Pavarësi]] (1821) shënuan fillimin e fundit të sundimit osman në [[Ballkani|Ballkan]], i cili përfundoi me [[Luftërat Ballkanike]] në vitet 1912–1913.<ref>[http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?groupid=3044&HistoryID=ac79]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220126020326/http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?groupid=3044&HistoryID=ac79|date=2022-01-26}}. ''Ottoman Empire – 19th century''. Historyworld.</ref> Njohja formale e principatave ''de facto'' të pavarura të [[Mali i Zi|Malit të Zi]], [[Principata e Serbisë|Serbisë]] dhe [[Rumania|Rumanisë]] pasoi në [[Kongresi i Berlinit|Kongresin e Berlinit]] në vitin 1878, kur edhe [[Principata e Bullgarisë|Bullgaria]] fitoi pavarësi ''de facto''. [[Skeda:Marshall's flax-mill, Holbeck, Leeds - interior - c.1800.jpg|thumb|[[Temple Works]] i Marshall-it (1840); [[Revolucioni Industrial]] filloi në [[Mbretëria e Britanisë së Madhe|Britaninë e Madhe]].]] [[Revolucioni Industrial]] filloi në [[Mbretëria e Britanisë së Madhe|Britaninë e Madhe]] në pjesën e fundit të shekullit XVIII dhe u përhap në gjithë Evropën. Shpikja dhe zbatimi i teknologjive të reja çuan në rritje të shpejtë urbane, punësim masiv dhe lindjen e një klase të re punëtore.<ref>{{Cite book|first=George Macaulay|last=Trevelyan|title=A shortened history of England|publisher=Penguin Books|year=1988|isbn=978-0-14-010241-3|url-access=registration|url=https://archive.org/details/shortenedhistory00geor|language=en}}</ref> Pasuan reforma në sferat sociale dhe ekonomike, përfshirë ligjet e para për [[Puna e fëmijëve|punën e fëmijëve]], legalizimin e [[Sindikata e punëtorëve|sindikatave]],<ref>{{Cite book|last=Webb|first=Sidney|title=History of Trade Unionism|publisher=AMS Press|year=1976|isbn=978-0-404-06885-1|language=en}}</ref> dhe heqjen e skllavërisë.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/blackhistory/article-24160|title=Slavery|work=Encyclopædia Britannica|archive-url=https://web.archive.org/web/20141016025606/http://www.britannica.com/blackhistory/article-24160|archive-date=2014-10-16|language=en}}, ''Historical survey – Ways of ending slavery''</ref> Në Britani u miratua Akti i Shëndetit Publik i vitit 1875, i cili përmirësoi ndjeshëm kushtet e jetesës në shumë qytete britanike.<ref>{{Cite book|first=George Macaulay|last=Trevelyan|title=English Social History|publisher=Longmans, Green|year=1942|language=en}}</ref> Popullsia e Evropës u rrit nga rreth 100 milionë në vitin 1700 në 400 milionë deri në vitin 1900.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/387301/modernisation/12022/Population-change|title=Modernisation – Population Change|work=Encyclopædia Britannica|archive-url=https://web.archive.org/web/20220730041936/https://www.britannica.com/topic/modernization|archive-date=2022-07-30|language=en}}</ref> Zija e fundit e madhe e regjistruar në Evropën Perëndimore, [[Zia e Madhe (Irlandë)|Zia e Madhe e Irlandës]], shkaktoi vdekjen dhe emigrimin masiv të miliona irlandezëve.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/history/british/victorians/famine_01.shtml|title=The Irish Famine|work=BBC – History|archive-url=https://web.archive.org/web/20191109095015/http://www.bbc.co.uk/history/british/victorians/famine_01.shtml|archive-date=2019-11-09|language=en}}</ref> Në shekullin XIX, 70&nbsp;milionë njerëz u larguan nga Evropa drejt kolonive të ndryshme evropiane jashtë shtetit dhe drejt Shteteve të Bashkuara.<ref>{{Cite web|url=http://migration.ucdavis.edu/mn/more.php?id=1118_0_5_0|title=The Atlantic: Can the US afford immigration?|work=Migration News|date=December 1996|archive-url=https://web.archive.org/web/20100704173521/http://migration.ucdavis.edu/mn/more.php?id=1118_0_5_0|archive-date=2010-07-04|language=en}}</ref> Revolucioni industrial çoi gjithashtu në rritje të madhe të popullsisë, dhe [[Demografia e botës|pjesa e popullsisë botërore që jetonte në Evropë]] arriti kulmin e saj, pak mbi 25%, rreth vitit 1913.<ref name="ggdc.net">{{Cite web|url=http://www.ggdc.net/maddison/other_books/appendix_B.pdf|title=Growth of World Population, GDP and GDP Per Capita before 1820|author=Maddison|website=University of Groningen|date=2016-07-27|access-date=2024-06-12|archive-date=2021-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212183845/http://www.ggdc.net/maddison/other_books/appendix_B.pdf|language=en}}</ref><ref name="World Population Growth, 1950–2050">{{Cite web|url=http://www.prb.org/Educators/TeachersGuides/HumanPopulation/PopulationGrowth.aspx?p=1|title=World Population Growth, 1950–2050|work=Population Reference Bureau|archive-url=https://web.archive.org/web/20130722202806/http://www.prb.org/Educators/TeachersGuides/HumanPopulation/PopulationGrowth.aspx?p=1|archive-date=2013-07-22|language=en}}</ref> === Shekulli XX deri në ditët e sotme === {{Kryesor|Epoka moderne|Historia e Evropës}} {{Shiko gjithashtu|Lufta e Parë Botërore|Lufta e Dytë Botërore|Lufta e Ftohtë|Historia e Bashkimit Evropian}} {{Hatnote|Shih edhe: {{ill|Depresioni i Madh|en|Great Depression}} dhe {{ill|Periudha ndërmjet dy luftërave|en|Interwar period}}}} [[Skeda:Colonisation 1914.png|thumb|left|upright=1.2|Harta e perandorive koloniale evropiane në botë në vitin 1914]] Dy luftëra botërore dhe një depresion ekonomik dominuan gjysmën e parë të shekullit XX. Lufta e Parë Botërore u zhvillua mes viteve 1914 dhe 1918. Ajo filloi kur arkiduka [[Franc Ferdinandi i Austrisë]] u vra nga nacionalisti jugosllav<ref>{{cite web|url=http://praguepost.com/world-news/39837-assassin-gavrilo-princip-gets-a-statue-in-sarajevo|title=Assassin Gavrilo Princip gets a statue in Sarajevo|access-date=2014-07-11|work=The Prague Post|date=2014-06-28|archive-date=2014-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20140710215557/http://praguepost.com/world-news/39837-assassin-gavrilo-princip-gets-a-statue-in-sarajevo|url-status=live|language=en}}</ref> [[Gavrilo Princip]].<ref name="natgeo 407">National Geographic, 407.</ref> Shumica e kombeve evropiane u përfshinë në luftë, e cila u zhvillua mes Fuqive të Antantës ([[Republika e Tretë Franceze|Franca]], [[Mbretëria e Bashkuar]], [[Perandoria Ruse|Rusia]], [[Belgjika]], [[Serbia]], dhe më vonë [[Italia]], [[Greqia]], [[Rumania]], Portugalia dhe Shtetet e Bashkuara) dhe [[Fuqitë Qendrore]] ([[Austro-Hungaria]], [[Perandoria Gjermane|Gjermania]], [[Bullgaria]] dhe [[Perandoria Osmane]]). Lufta la pas më shumë se 16&nbsp;milionë civilë dhe ushtarë të vdekur.<ref name="natgeo 440">''National Geographic'', 440.</ref> Mbi 60&nbsp;milionë ushtarë evropianë u mobilizuan nga viti 1914 deri në 1918.<ref>{{cite web|url=http://www.jimmyatkinson.com/papers/versaillestreaty.html |title=The Treaty of Versailles and its Consequences |access-date=2008-06-10 |publisher=James Atkinson |archive-url=https://web.archive.org/web/20080512224100/http://www.jimmyatkinson.com/papers/versaillestreaty.html |archive-date=2008-05-12 |language=en}}</ref> [[Skeda:Alliances militaires en Europe 1914-1918-fr.svg|thumb|Harta që paraqet aleancat ushtarake të Luftës së Parë Botërore në vitet 1914–1918]] Rusia u zhyt në [[Revolucioni rus|Revolucionin rus]], i cili rrëzoi monarkinë cariste dhe e zëvendësoi me [[Bashkimi Sovjetik|Bashkimin Sovjetik]] komunist,<ref name="natgeo 480">National Geographic, 480.</ref> duke çuar gjithashtu në pavarësinë e shumë ish-guvernatoreve ruse, si [[Finlanda]], [[Estonia]], [[Letonia]] dhe [[Lituania]], si vende të reja evropiane.<ref>{{cite book|author=Heinrich August Winkler|title=The Age of Catastrophe|chapter=The Struggle for Independence: Estonia, Latvia, Lithuania and Finland|page=110|year=2015|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-20489-6|language=en}}</ref> [[Austro-Hungaria]] dhe Perandoria Osmane u shembën dhe u ndanë në shtete të veçanta, ndërsa shumë kombe të tjera patën kufijtë e tyre të rilinjëzuar. [[Traktati i Versajës]], i cili i dha fund zyrtarisht Luftës së Parë Botërore në vitin 1919, ishte i ashpër ndaj Gjermanisë, mbi të cilën ngarkoi përgjegjësinë e plotë për luftën dhe vendosi sanksione të rënda.<ref name="natgeo 443">''National Geographic'', 443.</ref> Vdekjet e tepërta në Rusi gjatë Luftës së Parë Botërore dhe [[Lufta Civile Ruse|Luftës Civile Ruse]] (përfshirë [[zia e bukës]] pas luftës) arritën në një total të kombinuar prej 18 milionë.<ref>{{cite book| first = Mark| last = Harrison| title = Accounting for War: Soviet Production, Employment, and the Defence Burden, 1940–1945| url = https://books.google.com/books?id=yJcD7_Q_rQ8C&pg=PA167| date = 2002| publisher = Cambridge University Press| isbn = 978-0-521-89424-1| page = 167| access-date = 2022-07-30| archive-date = 2020-06-17| archive-url = https://web.archive.org/web/20200617211223/https://books.google.com/books?id=yJcD7_Q_rQ8C&pg=PA167| url-status = live| language = en}}</ref> Në vitet 1932–1933, nën udhëheqjen e Stalinit, konfiskimet e grurit nga autoritetet sovjetike kontribuan në zinë e dytë të bukës në Bashkimin Sovjetik, e cila shkaktoi miliona vdekje;<ref>"[https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6179818.stm Legacy of famine divides Ukraine] ". BBC News. 24 November 2006.</ref> kulakët e mbijetuar u persekutuan dhe shumë prej tyre u dërguan në [[Gulagu|Gulagë]] për punë të detyruar. Stalini ishte gjithashtu përgjegjës për Spastrimin e Madh të viteve 1937–38, gjatë të cilit NKVD ekzekutoi 681.692 persona;<ref>{{cite book| first = Abbott| last = Gleason| title = A companion to Russian history| url = https://books.google.com/books?id=JyN0hlKcfTcC&pg=PA373| year = 2009| publisher = Wiley-Blackwell| isbn = 978-1-4051-3560-3| page = 373| access-date = 2022-07-30| archive-date = 2015-09-05| archive-url = https://web.archive.org/web/20150905175409/https://books.google.com/books?id=JyN0hlKcfTcC&pg=PA373| url-status = live| language = en}}</ref> miliona njerëz u deportuan dhe u internuan në zona të largëta të Bashkimit Sovjetik.<ref>{{cite book | first = Geoffrey A.| last = Hosking| title = Russia and the Russians: a history| url = https://archive.org/details/russiarussianshi00hosk| url-access = registration| year = 2001| publisher = Harvard University Press| isbn = 978-0-674-00473-3| page = [https://archive.org/details/russiarussianshi00hosk/page/469 469] | language = en}}</ref> [[Skeda:Serbiancolumnretreat1915.jpg|thumb|left|Përpjekjet ushtarake të Serbisë (1914–1918) i kushtuan vendit një të katërtën e popullsisë së tij.<ref>{{cite news |url=https://www.newspapers.com/clip/116535884/fourth-of-serbias-population-dead/ |title=Fourth of Serbia's Population Dead |first=Pierre |last=Loti |newspaper=Los Angeles Times |page=49 |date=1918-06-30 |access-date=2023-01-15 |via=Newspapers.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1918/04/05/102687236.pdf|title=Asserts Serbians Face Extinction; Their Plight in Occupied Districts Worse Than Belgians', Says Labor Envoy |newspaper=The New York Times |location=Washington |page=13 |access-date=2023-01-15|archive-date=2020-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200315165925/https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1918/04/05/102687236.pdf|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1918/11/05/98273895.pdf|title=Serbia Restored|access-date=2017-01-19|archive-date=2018-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180916183845/https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1918/11/05/98273895.pdf|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite news| url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1918/07/28/102728073.pdf| work=The New York Times| title=Serbia and Austria| date=1918-07-28| access-date=2022-07-30| archive-date=2021-04-22| archive-url=https://web.archive.org/web/20210422071451/https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1918/07/28/102728073.pdf| url-status=live| language=en}}</ref><ref>{{cite news| url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1918/07/27/102727338.pdf| work=The New York Times| title=Appeals to Americans to pray for Serbians| date=1918-07-27| access-date=2022-07-30| archive-date=2018-09-16| archive-url=https://web.archive.org/web/20180916183729/https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1918/07/27/102727338.pdf| url-status=live| language=en}}</ref>]] [[Skeda:Mussolini and Hitler 1940 (retouched).jpg|upright=0.75|thumb|left|[[Gjermania naziste]] filloi Luftën e Dytë Botërore shkatërruese në Evropë nën udhëheqjen e liderit të saj, [[Adolf Hitleri]]. Këtu Hitleri, në të djathtë, me aleatin e tij më të ngushtë, diktatorin italian [[Benito Musolini]], në vitin 1940.]] Revolucionet shoqërore që përfshinë Rusinë ndikuan edhe në kombet e tjera evropiane pas [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Madhe]]: në vitin 1919, me [[Republika e Vajmarit]] në Gjermani dhe me Republikën e Parë Austriake; në vitin 1922, me qeverinë fashiste njëpartiake të [[Benito Musolini|Musolinit]] në [[Mbretëria e Italisë|Mbretërinë e Italisë]] dhe me Republikën Turke të Ataturkut, e cila miratoi alfabetin perëndimor dhe [[sekularizmi]]n shtetëror. Paqëndrueshmëria ekonomike, e shkaktuar pjesërisht nga borxhet e krijuara gjatë Luftës së Parë Botërore dhe nga «huatë» për Gjermaninë, shkaktoi trazira të mëdha në Evropë në fund të viteve 1920 dhe në vitet 1930. Kjo, bashkë me krizën e Wall Street-it të vitit 1929, solli [[Depresioni i madh|Depresionin e madh]] botëror. Të ndihmuara nga kriza ekonomike, paqëndrueshmëria shoqërore dhe kërcënimi i komunizmit, lëvizjet [[Fashizmi|fashiste]] u zhvilluan në mbarë Evropën dhe e sollën [[Adolf Hitleri]]n në pushtet në atë që u bë [[Gjermania Naziste]].<ref name="hobsbawn">{{Cite book|last=Hobsbawm|first=Eric|publisher=Vintage|year=1995|isbn=978-0-679-73005-7|title=The Age of Extremes: A history of the world, 1914–1991|url=https://archive.org/details/ageofextremeshis00hobs_0|language=en}}</ref><ref name="natgeo 438">''National Geographic'', 438.</ref> Në vitin 1933, Hitleri u bë udhëheqës i Gjermanisë dhe filloi të punojë drejt synimit të tij për ndërtimin e Gjermanisë së Madhe. Gjermania u zgjerua sërish dhe rimori [[Sarlanda|Sarlandën]] dhe Rhinelandin në vitet 1935 dhe 1936. Në vitin 1938, [[Austria]] u bë pjesë e Gjermanisë pas [[Anshlusi]]t. Pas Marrëveshjes së Mynihut, të nënshkruar nga Gjermania, Franca, Mbretëria e Bashkuar dhe Italia, më vonë në vitin 1938 Gjermania aneksoi Sudetenlandin, një pjesë e [[Çekosllovakia|Çekosllovakisë]] e banuar nga gjermanë etnikë. Në fillim të vitit 1939, pjesa e mbetur e Çekosllovakisë u nda në Protektoratin e Bohemisë dhe Moravisë, të kontrolluar nga Gjermania, dhe në [[Republika Sllovake (1939–1945)|Republikën Sllovake]]. Në atë kohë, Mbretëria e Bashkuar dhe Franca preferonin një politikë qetësimi. Me tensionet në rritje midis Gjermanisë dhe Polonisë për të ardhmen e [[Dancigu]]t, gjermanët iu drejtuan sovjetikëve dhe nënshkruan [[Pakti Molotov-Ribbentrop|Paktin Molotov–Ribbentrop]], i cili i lejoi sovjetikët të pushtonin shtetet baltike dhe pjesë të Polonisë dhe të Rumanisë. Gjermania [[Pushtimi i Polonisë|pushtoi Poloninë]] më 1 shtator 1939, duke e nxitur Francën dhe Mbretërinë e Bashkuar t'i shpallnin luftë Gjermanisë më 3 shtator, çka hapi [[Teatri evropian i Luftës së Dytë Botërore|teatrin evropian të Luftës së Dytë Botërore]].<ref name="reich">{{cite web|url=https://www.history.com/topics/world-war-ii/adolf-hitler-1|title=Adolf Hitler: Rise of Power, Impact & Death|website=History.com|date=2009-10-29|access-date=2020-07-26|archive-date=2018-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20181003111423/https://www.history.com/topics/world-war-ii/adolf-hitler-1|url-status=live|language=en}}</ref><ref name="natgeo 465">National Geographic, 465.</ref><ref>{{Cite book|last=Taylor|first=A. J. P.|title= The Origins of the Second World War|year=1996|publisher=Simon & Schuster| isbn=978-0-684-82947-0|language=en}}</ref> Pushtimi sovjetik i Polonisë filloi më 17 shtator dhe Polonia ra menjëherë pas tij. Më 24 shtator, Bashkimi Sovjetik sulmoi vendet baltike dhe, më 30 nëntor, Finlandën, sulm të cilin e pasoi [[Lufta e Parë Sovjeto-Finlandeze|Lufta e Dimrit]], shkatërrimtare për Ushtrinë e Kuqe.<ref>{{Cite web|url=https://www.warhistoryonline.com/war-articles/winter-war-finland.html|title=The Winter War – When the Finns Humiliated the Russians|first=Ivano|last=Massari|publisher=War History Online|date=2015-08-18|access-date=2021-12-19|archive-date=2021-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20211219185618/https://www.warhistoryonline.com/war-articles/winter-war-finland.html|url-status=live|language=en}}</ref> Britanikët shpresonin të zbarkonin në Narvik dhe të dërgonin trupa për të ndihmuar Finlandën, por objektivi i tyre kryesor me zbarkimin ishte rrethimi i Gjermanisë dhe shkëputja e gjermanëve nga burimet skandinave. Afërsisht në të njëjtën kohë, Gjermania zhvendosi trupa në Danimarkë. «Lufta e Rreme» vazhdoi. Në maj të vitit 1940, Gjermania sulmoi Francën përmes Vendeve të Ulëta. Franca kapitulloi në qershor të vitit 1940. Deri në gusht, Gjermania kishte nisur një ofensivë bombardimesh kundër Mbretërisë së Bashkuar, por nuk arriti t'i bindë britanikët që të dorëzoheshin.<ref name="natgeo 510">''National Geographic'', 510.</ref> Në vitin 1941, Gjermania pushtoi Bashkimin Sovjetik në [[Pushtimi gjerman i Rusisë|Operacionin Barbarossa]].<ref name="natgeo 532">''National Geographic'', 532.</ref> Më 7 dhjetor 1941, [[Sulmi në Pearl Harbor]] nga [[Perandoria e Japonisë|Japonia]] i tërhoqi Shtetet e Bashkuara në konflikt si aleate të [[Perandoria Britanike|Perandorisë Britanike]] dhe të forcave të tjera [[Aleatët e Luftës së Dytë Botërore|aleate]].<ref name="natgeo 511">''National Geographic'', 511.</ref><ref name="natgeo 519">''National Geographic'', 519.</ref> [[Skeda:Yalta Conference (Churchill, Roosevelt, Stalin) (B&W).jpg|thumb|«Të Tre të Mëdhenjtë» ([[Aleatët e Luftës së Dytë Botërore|Big Three]]) në [[Konferenca e Jaltës|Konferencën e Jaltës]] në vitin 1945; ulur (nga e majta): [[Winston Churchill]], [[Franklin D. Roosevelt]] dhe [[Josif Stalini|Josif Stalin]]]] Pas [[Beteja e Stalingradit|Betejës së tmerrshme të Stalingradit]] në vitin 1943, ofensiva gjermane në Bashkimin Sovjetik u shndërrua në tërheqje të vazhdueshme. [[Beteja e Kurskut]], në të cilën u zhvillua beteja tankesh më e madhe në histori, ishte ofensiva e fundit e madhe gjermane në [[Fronti Lindor (Lufta e Dytë Botërore)|Frontin Lindor]]. Në qershor të vitit 1944, forcat britanike dhe amerikane pushtuan Francën në [[Zbarkimet në Normandi|zbarkimet e Ditës D]], duke hapur një front të ri kundër Gjermanisë. Berlini më në fund [[Beteja e Berlinit|ra në vitin 1945]], duke e mbyllur Luftën e Dytë Botërore në Evropë. Lufta ishte më e madhja dhe më shkatërrimtarja në historinë njerëzore, me [[Humbjet në Luftën e Dytë Botërore|60&nbsp;milionë të vdekur në mbarë botën]]. <ref name="natgeo 439">''National Geographic'', 439.</ref> Mbi 40 milionë njerëz në Evropë kishin vdekur si pasojë e Luftës së Dytë Botërore,<ref>{{Cite web |title=Europe honours war dead on VE Day |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4526351.stm |publisher=BBC News |date=2005-05-09 |language=en}}</ref> përfshirë 11 deri në 17 milionë njerëz që humbën jetën gjatë [[Holokausti]]t.<ref>{{Cite book |last1=Niewyk |first1=Donald L. |last2=Nicosia |first2=Francis R. |title=The Columbia Guide to the Holocaust |url=https://books.google.com/books?id=lpDTIUklB2MC&pg=PP1 |publisher=Columbia University Press |year=2000 |pages=45–52 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20220521005722/https://books.google.com/books?id=lpDTIUklB2MC&pg=PP1#PPA45,M1 |archive-date=2022-05-21}}</ref> Bashkimi Sovjetik humbi rreth 27 milionë njerëz (kryesisht civilë) gjatë luftës, domethënë rreth gjysmën e të gjitha viktimave të Luftës së Dytë Botërore.<ref>{{Cite news | url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4530565.stm | title=Leaders mourn Soviet wartime dead | publisher=BBC News | date=2005-05-09 | access-date=2010-01-04 | archive-date=2019-12-22 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191222043852/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4530565.stm | url-status=live | language=en}}</ref> Deri në fund të Luftës së Dytë Botërore, Evropa kishte mbi 40 milionë [[Refugjatët|refugjatë]].<ref>{{Cite book |url=https://www.unhcr.org/3ebf9ba80.html |title=The State of The World's Refugees 2000: Fifty Years of Humanitarian Action |publisher=Oxford University Press |year=2000 |page=13 |language=en |access-date=2022-07-30 |archive-date=2022-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220423195513/https://www.unhcr.org/3ebf9ba80.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Bundy |first=Colin |date=2016 |title=Migrants, refugees, history and precedents &#124; Forced Migration Review |url=https://www.fmreview.org/destination-europe/bundy |access-date=2022-03-09 |website=fmreview.org |language=en |archive-date=2022-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308162932/https://www.fmreview.org/destination-europe/bundy |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Refugees: Save Us! Save Us! |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,920455-2,00.html |website=Time |date=1979-07-09 |language=en |access-date=11 tetor 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110424085534/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,920455-2,00.html |archive-date=24 prill 2011 |url-status=bot: unknown}}</ref> Disa {{ill|Dëbimet pas Luftës së Dytë Botërore|en|World War II evacuation and expulsion|lt=dëbime pas luftës}} në Evropën Qendrore dhe Lindore zhvendosën gjithsej rreth 20 milionë njerëz.<ref>{{Cite journal|last=Schechtman|first=Joseph B.|date=1953|title=Postwar Population Transfers in Europe: A Survey|journal=The Review of Politics|volume=15|issue=2|pages=151–178|jstor=1405220|doi=10.1017/s0034670500008081|s2cid=144307581|language=en}}</ref> Lufta e Parë Botërore, e sidomos Lufta e Dytë Botërore, e zbehën rëndësinë e Evropës Perëndimore në çështjet botërore. Pas Luftës së Dytë Botërore harta e Evropës u rivizatua në [[Konferenca e Jaltës|Konferencën e Jaltës]] dhe u nda në dy blloqe, vendet perëndimore dhe blloku komunist lindor, të ndara nga ajo që më vonë [[Winston Churchill]] e quajti një «[[Perdja e Hekurt|Perde të Hekurt]]». Shtetet e Bashkuara dhe Evropa Perëndimore krijuan aleancën [[NATO]], kurse më vonë Bashkimi Sovjetik dhe Evropa Qendrore krijuan [[Pakti i Varshavës|Paktin e Varshavës]].<ref name="natgeo 530">National Geographic, 530.</ref> Pika të veçanta të nxehta pas Luftës së Dytë Botërore ishin [[Berlini]] dhe [[Triestia]], ku {{ill|Territori i Lirë i Triestes|en|Free Territory of Trieste}}, i themeluar në vitin 1947 me OKB-në, u shpërbë përkatësisht në vitin 1954 dhe 1975. Bllokada e Berlinit në vitet 1948 dhe 1949 dhe ndërtimi i [[Muri i Berlinit|Murit të Berlinit]] në vitin 1961 ishin ndër krizat e mëdha ndërkombëtare të [[Lufta e Ftohtë|Luftës së Ftohtë]].<ref>Jessica Caus "Am Checkpoint Charlie lebt der Kalte Krieg" In: Die Welt 4 gusht 2015. (gjermanisht)</ref><ref>Karlo Ruzicic-Kessler "Togliatti, Tito and the Shadow of Moscow 1944/45–1948: Post-War Territorial Disputes and the Communist World", In: Journal of European Integration History, (2/2014). (anglisht)</ref><ref>Christian Jennings "Flashpoint Trieste: The First Battle of the Cold War", (2017), pp 244. (anglisht)</ref> Dy [[Superfuqia|superfuqitë]] e reja, Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Sovjetik, u përfshinë në një Luftë të Ftohtë pesëdhjetëvjeçare, e përqendruar te përhapja e armëve bërthamore. Në të njëjtën kohë dekolonizimi, që kishte nisur tashmë pas Luftës së Parë Botërore, çoi gradualisht në pavarësinë e shumicës së kolonive evropiane në Azi dhe Afrikë.<ref name="natgeo 534" /> [[Skeda:Flag of Europe.svg|thumb|Flamuri i Evropës, miratuar nga [[Këshilli i Evropës]] në vitin 1955 si flamur për të gjithë Evropën<ref>{{Cite web |title=The European flag |url=http://www.coe.int/en/web/about-us/the-european-flag |publisher=Council of Europe |access-date=2016-10-27 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20220114105640/https://www.coe.int/en/web/about-us/the-european-flag |archive-date=2022-01-14}}</ref>]] Në vitet 1980 [[Glasnost|reformat]] e [[Mihail Gorbaçovi]]t dhe lëvizja {{ill|Solidariteti|en|Solidarity (Polish trade union)}} në Poloni dobësuan sistemin komunist të mëparshëm të ngurtë. Hapja e [[Perdja e Hekurt|Perdes së Hekurt]] në {{ill|Piknikun Paneuropian|en|Pan-European Picnic}} shkaktoi më pas një zinxhir paqësor reagimesh, në fund të të cilit blloku lindor, [[Pakti i Varshavës]] dhe shtetet e tjera komuniste [[Revolucionet e 1989-ës|u shembën]], dhe Lufta e Ftohtë përfundoi.<ref>Thomas Roser: DDR-Massenflucht: Ein Picknick hebt die Welt aus den Angeln (gjermanisht – Ikja masive nga RDGJ: një piknik e shkund botën nga themelet). In: Die Presse 16 gusht 2018.</ref><ref>Der 19. August 1989 war ein Test für Gorbatschows" (gjermanisht – 19 gushti 1989 ishte një provë për Gorbaçovin), In: FAZ 19 gusht 2009.</ref><ref>Michael Frank: Paneuropäisches Picknick – Mit dem Picknickkorb in die Freiheit (gjermanisht: Pikniku paneuropian – Me shportën e piknikut drejt lirisë), in: Süddeutsche Zeitung 17 maj 2010.</ref> Gjermania u ribashkua pas [[Muri i Berlinit|rrëzimit simbolik të Murit të Berlinit]] në vitin 1989 dhe hartat e Evropës Qendrore dhe Lindore u rivizatuan edhe një herë.<ref>Andreas Rödder, Deutschland einig Vaterland – Die Geschichte der Wiedervereinigung (2009). (gjermanisht)</ref> Kjo i dha mundësi marrëdhënieve të vjetra kulturore dhe ekonomike, të ndërprera më parë, dhe qytetet e izoluara më parë si [[Berlini]], [[Praga]], [[Vjena]], [[Budapesti]] dhe [[Triestia]] u ndodhën sërish në qendër të Evropës.<ref name="hobsbawn" /><ref>Padraic Kenney "A Carnival of Revolution: Central Europe 1989" (2002) pp 109. (anglisht)</ref><ref>Michael Gehler "Der alte und der neue Kalte Krieg in Europa" In: Die Presse 19. nëntor 2015. (gjermanisht)</ref><ref>Robert Stradling "Teaching 20th-century European history" (2003), pp 61. (anglisht)</ref> [[Integrimi evropian]] u rrit gjithashtu pas Luftës së Dytë Botërore. Në vitin 1949 u themelua [[Këshilli i Evropës]], pas një fjalimi të Sir Winston Churchillit, me idenë e bashkimit të Evropës<ref name="europaeu 1945-59" /> për të arritur qëllime të përbashkëta. Ai përfshin të gjitha shtetet evropiane përveç [[Bjellorusia|Bjellorusisë]], Rusisë<ref>{{Cite web|url=https://www.themoscowtimes.com/2022/03/10/russia-quits-europes-rule-of-law-body-sparking-questions-over-death-penalty-a76854|title=Russia Quits Europe's Rule of Law Body, Sparking Questions Over Death Penalty|work=The Moscow Times|date=2022-03-10|access-date=2022-03-12|archive-date=2022-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20220312015058/https://www.themoscowtimes.com/2022/03/10/russia-quits-europes-rule-of-law-body-sparking-questions-over-death-penalty-a76854|url-status=live|language=en}}</ref> dhe [[Vatikani]]t. [[Traktati i Romës]] në vitin 1957 themeloi [[Komuniteti Ekonomik Evropian|Komunitetin Ekonomik Evropian]] mes gjashtë shteteve të Evropës Perëndimore me synimin e një politike ekonomike të unifikuar dhe të një tregu të përbashkët.<ref name="natgeo 536">National Geographic, 536.</ref> {{ill|Traktati i Bashkimit|en|Merger Treaty}} i vitit 1967 krijoi një Komision dhe një Këshill të vetëm për Komunitetin Ekonomik Evropian, [[Bashkësia Evropiane e Qymyrit dhe Çelikut|Bashkësinë Evropiane të Qymyrit dhe Çelikut]] dhe [[Komuniteti Evropian i Energjisë Bërthamore|Euratomin]], ndërsa tri komunitetet mbetën ligjërisht të veçanta.<ref>{{Cite web |title=History of the European Union – 1960–69 |url=https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1960-69_en |website=European Union |access-date=2026-08-20 |language=en}}</ref> [[Traktati i Mastrihtit]], i cili hyri në fuqi në vitin 1993, themeloi [[Bashkimi Evropian|Bashkimin Evropian]] dhe e riemëroi Komunitetin Ekonomik Evropian në Komunitet Evropian.<ref>{{Cite web |title=Maastricht Treaty |url=https://www.europarl.europa.eu/about-parliament/en/in-the-past/the-parliament-and-the-treaties/maastricht-treaty |website=European Parliament |access-date=2026-08-20 |language=en}}</ref> BE-ja krijoi [[Kuvendi Evropian|një parlament]], [[Gjykata Evropiane e Drejtësisë|një gjykatë]] dhe [[Banka Qendrore Evropiane|një bankë qendrore]], dhe prezantoi [[Euro]]n si monedhë të unifikuar.<ref name="natgeo 537">National Geographic, 537.</ref> Midis viteve 2004 dhe 2013, më shumë vende të Evropës Qendrore filluan t'i bashkohen, duke [[Zgjerimi i Bashkimit Evropian|zgjeruar BE-në]] në 28 vende evropiane dhe duke e kthyer edhe një herë Evropën në një qendër të madhe pushteti ekonomik dhe politik.<ref name="natgeo 535">National Geographic, 535.</ref> Megjithatë, Mbretëria e Bashkuar u tërhoq nga BE-ja më 31 janar 2020, si rezultat i {{ill|Referendumi i qershorit 2016 për anëtarësimin në BE|en|2016 United Kingdom European Union membership referendum|lt=referendumit të qershorit 2016 për anëtarësimin në BE}}.<ref>{{Cite news |title=UK leaves the European Union |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-51333314 |access-date=2020-07-16 |publisher=BBC News |date=2020-02-01 |language=en |archive-date=2020-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200314050137/https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-51333314 |url-status=live }}</ref> Lufta ruso-ukrainase u përshkallëzua ndjeshëm pas {{ill|Pushtimi rus i Ukrainës në vitin 2022|en|2022 Russian invasion of Ukraine|lt=pushtimit rus të Ukrainës në vitin 2022}} më 24 shkurt 2022, duke shënuar krizën më të madhe humanitare dhe të refugjatëve në Evropë që nga Lufta e Dytë Botërore<ref>{{Cite news |title=Ukrainian exodus could be Europe's biggest refugee crisis since World War II |newspaper=El País |date=2022-03-03 |url=https://english.elpais.com/international/2022-03-03/ukrainian-exodus-could-be-europes-biggest-refugee-crisis-since-world-war-ii.html |access-date=2022-07-30 |language=en |archive-date=2022-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220405100721/https://english.elpais.com/international/2022-03-03/ukrainian-exodus-could-be-europes-biggest-refugee-crisis-since-world-war-ii.html |url-status=live }}</ref> dhe [[Luftërat në Jugosllavi]].<ref>{{Cite web |title=Protecting Ukrainian refugees: What can we learn from the response to Kosovo in the 90s? |date=2022-03-07 |access-date=2022-03-29 |website=British Future |url=https://www.britishfuture.org/protecting-ukrainian-refugees-what-can-we-learn-from-kosovo/ |language=en |archive-date=2022-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307205755/https://www.britishfuture.org/protecting-ukrainian-refugees-what-can-we-learn-from-kosovo/ |url-status=live }}</ref> == Gjeografia == {{Kryesor|Gjeografia e Evropës}} [[Skeda:Europe topographic map 2024.jpg|thumb|Harta e përgjithshme topografike e Evropës, që tregon karakteristikat fizike, politike dhe të popullsisë, sipas vitit 2024]] Evropa përbën një të pestën perëndimore të masës tokësore të [[Evroazia|Evroazisë]].<ref name="Encarta" /> Ajo ka një raport më të lartë të bregdetit me masën tokësore se çdo kontinent ose nënkontinent tjetër.<ref>{{Cite news |last = Cuper |first = Simon |date = 2014-05-23 |title = Why Europe works |url = https://www.ft.com/content/51dd9432-db03-11e3-8273-00144feabdc0 |newspaper = Financial Times |access-date = 2014-05-28 |archive-date = 2016-08-22 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160822231728/http://www.ft.com/cms/s/2/51dd9432-db03-11e3-8273-00144feabdc0.html |url-status = live |language = en }}</ref> Kufijtë e saj detarë përbëhen nga [[Oqeani i Ngrirë i Veriut]] në veri, [[Oqeani Atlantik]] në perëndim dhe detet [[Deti Mesdhe|Mesdhe]], [[Deti i Zi|i Zi]] dhe [[Deti Kaspik|Kaspik]] në jug.<ref>{{Cite web |title = Europe |url = https://www.britannica.com/EBchecked/topic/195686/Europe |website = Encyclopædia Britannica |archive-url = https://web.archive.org/web/20150503113529/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/195686/Europe |archive-date = 2015-05-03 |language = en }}</ref> Reliefi i tokës në Evropë shfaq ndryshueshmëri të madhe brenda zonave relativisht të vogla. Rajonet jugore janë më malore, ndërsa duke u lëvizur drejt veriut terreni zbret nga [[Alpet]], [[Pirenejet]] dhe Karpatet e larta, përmes vargjeve kodrinore, deri në fushat e gjera e të ulëta veriore, të cilat janë të stërmëdha në lindje. Kjo ultësirë e shtrirë njihet si Fusha e Madhe Evropiane dhe në zemër të saj shtrihet {{ill|Fusha e Gjermanisë Veriore|en|North German Plain}}. Një hark vargmalesh shtrihet gjithashtu përgjatë bregdetit verilindor... Reliefi i tokës në Evropë shfaq ndryshueshmëri të madhe brenda zonave relativisht të vogla. Ky përshkrim është i thjeshtuar. Nënrajone si [[Gadishulli Iberik]] dhe [[Gadishulli Apenin|Gadishulli Italik]] përmbajnë tiparet e tyre komplekse, siç ka edhe vetë Evropa Qendrore kontinentale, ku reliefi përmban shumë pllaja, lugina lumenjsh dhe pellgje që e ndërlikojnë prirjen e përgjithshme. Nënrajone si [[Islanda]], Britania dhe Irlanda janë raste të veçanta. E para është një tokë më vete në oqeanin verior që llogaritet pjesë e Evropës, ndërsa të dytat janë zona malore që dikur ishin të bashkuara me kontinentin derisa i shkëputi {{ill|Ngritja e nivelit të detit|en|Sea level rise|lt=ngritja e niveleve të detit}}. [[Lista e liqeneve të Evropës|Liqenet më të mëdhenj evropianë]] ndodhen në veri të kontinentit. [[Lumi i Vollgës|Vollga]] dhe [[Lumi i Danubit|Danubi]] janë dy lumenjtë më të gjatë të Evropës. [[Ujëvara]]'s më e madhe e Evropës (sipas {{ill|Lista e ujëvarave sipas shpejtësisë së rrjedhës|en|List of waterfalls by flow rate|lt=shpejtësisë së rrjedhës}}) janë {{ill|Ujëvarat e Rinit|en|Rhine Falls}} në [[Lumi i Rinit|Rin]]. === Klima === {{Hatnote|Artikulli kryesor: [[Klima e Evropës]]}} [[Skeda:Vegetation Europe.png|thumb|Biomet e Evropës dhe e rajoneve përreth: <br /> <span style="background:#9fd6c9;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> [[Tundra]] <span style="background:#a7bddb;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> tundra alpine <span style="background:#006d64;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> [[Tajga]] <span style="background:#3c9798;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> pyll malor <br /> <span style="background:#a4e05d;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> pyll gjethërgjerë i butë <span style="background:#907699;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> pyll mesdhetar <span style="background:#f7ec6f;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> stepë e butë <span style="background:#9b8447;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> stepë e thatë ]] Evropa shtrihet kryesisht në zonën klimatike të butë të hemisferës veriore, ku drejtimi mbizotërues i erës është nga perëndimi. Klima është më e butë në krahasim me zonat e tjera të së njëjtës gjerësi gjeografike nëpër botë, për shkak të ndikimit të [[Rryma Golfstrim|Golfstrimit]], një rryme oqeanike që bart ujë të ngrohtë nga [[Gjiri i Meksikës]] përtej [[Oqeani Atlantik|Oqeanit Atlantik]] drejt Evropës.<ref name="climate">{{cite web|url=http://www.worldbook.com/wb/Students?content_spotlight/climates/european_climate |title=European Climate |website=World Book |access-date=2008-06-16 |publisher=World Book, Inc |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20061109230709/http://www.worldbook.com/wb/Students?content_spotlight%2Fclimates%2Feuropean_climate |archive-date=2006-11-09 }}</ref> Golfstrimi quhet me nofkën «ngrohja qendrore e Evropës», sepse e bën klimën e Evropës më të ngrohtë dhe më të lagësht sesa do të ishte ndryshe. Golfstrimi jo vetëm që bart ujë të ngrohtë drejt brigjeve të Evropës, por ngroh edhe erërat mbizotëruese perëndimore që fryjnë nëpër kontinent nga Oqeani Atlantik. Prandaj, temperatura mesatare vjetore në Aveiro është 16&nbsp;°C, ndërsa në [[Nju Jork Siti]], që ndodhet pothuajse në të njëjtën gjerësi gjeografike dhe del në të njëjtin oqean, është vetëm 13&nbsp;°C. Berlini (Gjermani), Calgary (Kanada) dhe Irkutsku, në juglindje të largët të Rusisë, ndodhen përafërsisht në të njëjtën gjerësi gjeografike; temperaturat e janarit në Berlin janë mesatarisht rreth 8&nbsp;°C më të larta se ato në Calgary dhe pothuajse 22&nbsp;°C më të larta se temperaturat mesatare në Irkutsk.<ref name="climate" /> Masat e mëdha ujore të [[Deti Mesdhe|Detit Mesdhe]], që barazojnë temperaturat në mesataren vjetore dhe ditore, janë gjithashtu me rëndësi të veçantë. Uji i Mesdheut shtrihet nga Sahara deri te harku i Alpeve, në pjesën e tij më veriore, në [[Deti Adriatik|Detin Adriatik]], pranë [[Triestia|Triestes]].<ref>Josef Wasmayer "Wetter- und Meereskunde der Adria" (1976), f. 5.</ref> Në përgjithësi, Evropa nuk është më e ftohtë vetëm drejt veriut në krahasim me jugun, por ftohet edhe nga perëndimi drejt lindjes. Klima është më oqeanike në perëndim dhe më pak e tillë në lindje. Kjo mund të ilustrohet me tabelën e mëposhtme të temperaturave mesatare në vende që ndjekin përafërsisht paralelet 64, 60, 55, 50, 45 dhe 40 të gjerësisë gjeografike. Asnjëri prej tyre nuk ndodhet në lartësi të madhe; shumica ndodhen pranë detit. [[Skeda:Koppen-Geiger Map Europe present.svg|thumb|650px|Harta e klasifikimit klimatik Köppen-Geiger për Evropën<ref>{{cite journal |last1=Beck |first1=Hylke E. |last2=Zimmermann |first2=Niklaus E. |last3=McVicar |first3=Tim R. |last4=Vergopolan |first4=Noemi |last5=Berg |first5=Alexis |last6=Wood |first6=Eric F. |title=Present and future Köppen-Geiger climate classification maps at 1-km resolution |journal=Scientific Data |date=2018-10-30 |volume=5 |article-number=180214 |doi=10.1038/sdata.2018.214 |doi-access=free|pmid=30375988 |pmc=6207062 |bibcode=2018NatSD...580214B |language=en }}</ref>]] {| class="wikitable" |+Temperaturat në °C |- ! Vendndodhja !! Gjerësia gjeografike !! Gjatësia gjeografike !!Muaji më<br />i ftohtë!!Muaji më<br />i nxehtë!!Mesatarja<br />vjetore |- | [[Rejkjavik]] || 64 V || 22 P || 0,1 || 11,2 || 4,7 |- | [[Umeå]] || 64 V || 20 L || −6,2 || 16,0 || 3,9 |- | [[Oulu]] || 65 V || 25,5 L || −9,6 || 16,5 || 2,7 |- | Arkhangelsk || 64,5 V || 40,5 L || −12,7 || 16,3 || 1,3 |-bgcolor="000000" |colspan=6| |- | Lerwick || 60 V || 1 P || 3,5 || 12,4 || 7,4 |- | [[Stokholmi|Stokholm]] || 59,5 V || 19 L || −1,7 || 18,4 || 7,4 |- | [[Helsinki]] || 60 V || 25 L || −4,7 || 17,8 || 5,9 |- | [[Shën Petersburgu|Shën Petersburg]] || 60 V || 30 L || −5,8 || 18,8 || 5,8 |-bgcolor="000000" |colspan=6| |- | [[Edinburg]] || 55,5 V || 3 P || 4,2 || 15,3 || 9,3 |- | [[Kopenhaga|Kopenhagë]] || 55,5 V || 12 L || 1,4 || 18,1 || 9,1 |- | [[Klaipėda]] || 55,5 V || 21 L || −1,3 || 17,9 || 8,0 |- | [[Moska|Moskë]] || 55,5 V || 30 L || −6,5 || 19,2 || 5,8 |-bgcolor="000000" |colspan=6| |- | Ishujt Scilly || 50 V || 6 P || 7,9 || 16,9 || 11,8 |- | [[Rajoni i Kryeqytetit të Brukselit|Bruksel]] || 50,5 V || 4 L || 3,3 || 18,4 || 10,5 |- | [[Krakovi|Krakov]] || 50 V || 20 L || −2,0 || 19,2 || 8,7 |- | [[Kievi|Kiev]] || 50,5 V || 30 L || −3,5 || 20,5 || 8,4 |-bgcolor="000000" |colspan=6| |- | [[Bordo]] || 45 V || 0 || 6,6 || 21,4 || 13,8 |- | [[Venediku|Venecia]] || 45,5 V || 12 L || 3,3 || 23,0 || 13,0 |- | [[Beogradi|Beograd]] || 45 V || 20 L || 1,4 || 23,0 || 12,5 |- | Astrakhan || 46 V || 48 L || −3,7 || 25,6 || 10,5 |-bgcolor="000000" |colspan=6| |- | [[Coimbra]] || 40 V || 8 P || 10,1 || 22,4 || 16,2 |- | [[Valencia]] || 39,5 V || 0 || 12,1 || 26,5 || 18,6 |- | [[Napoli]] || 40,5 V || 14 L || 9,1 || 26,2 || 17,0 |- | [[Stambolli|Stamboll]] || 41 V || 29 L || 5,9 || 24,2 || 14,4 |} <ref>Tabelat e klimës nga artikujt përkatës, ku mund të gjenden burimet e sakta.</ref> Temperaturat mesatare të muajit më të ftohtë, si dhe mesataret vjetore, bien nga perëndimi drejt lindjes. Për shembull, Edinburgu është më i ngrohtë se Beogradi gjatë muajit më të ftohtë të vitit, megjithëse Beogradi ndodhet rreth 10° gjerësi gjeografike më në jug. === Ndryshimet klimatike === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Ndryshimet klimatike në Evropë|en|Climate change in Europe}}}} === Gjeologjia === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Gjeologjia e Evropës|en|Geology of Europe}}}} {{Hatnote|Shih edhe: {{ill|Historia gjeologjike e Evropës|en|Geological history of Europe}}}} [[Skeda:Europe geological map-en.jpg|thumb|right|upright=1.2|Gjeologjia sipërfaqësore e Evropës]] Historia gjeologjike e Evropës fillon me formimin e {{ill|Shtylla Baltike|en|Baltic Shield}} (Fenoskandia) dhe të kratonit sarmatian, që të dyja rreth 2,25&nbsp;miliardë vjet më parë, e pasuar nga shtylla e Vollga–Uralisë; të tria së bashku çuan te kratoni i Evropës Lindore (≈ {{ill|Baltika|en|Baltica}}), i cili u bë pjesë e superkontinentit Kolumbia. Rreth 1,1&nbsp;miliardë vjet më parë, Baltika dhe Arktika (si pjesë e bllokut të {{ill|Laurencia|en|Laurentia}}) u bashkuan me Rodinian, për t'u ndarë sërish rreth 550&nbsp;milionë vjet më parë dhe për t'u riformuar si Baltika. Rreth 440&nbsp;milionë vjet më parë u formua Euramerika nga Baltika dhe Laurencia; një bashkim i mëtejshëm me Gondvanën çoi në formimin e Pangeas. Rreth 190&nbsp;milionë vjet më parë, Gondvana dhe Laurazia u ndanë për shkak të zgjerimit të Oqeanit Atlantik. Së fundi dhe shumë shpejt pas kësaj, vetë Laurazia u nda sërish, në Laurencinë (Amerikën Veriore) dhe kontinentin euroaziatik. Lidhja tokësore mes të dyve vazhdoi për një kohë të konsiderueshme, përmes [[Grenlanda|Grenlandës]], duke çuar në shkëmbim të llojeve shtazore. Nga rreth 50&nbsp;milionë vjet më parë, ngritja dhe rënia e nivelit të detit kanë përcaktuar formën e vërtetë të Evropës dhe lidhjet e saj me kontinente të tilla si Azia. Forma e tanishme e Evropës daton nga periudha e Tercierit të vonë, rreth pesë milionë vjet më parë.<ref name="Encyclopædia Britannica">{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/eb/article-9106055 |title=Europe |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |year=2007 |access-date=2008-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071204015044/https://www.britannica.com/eb/article-9106055 |archive-date=2007-12-04 |language=en}}</ref> Gjeologjia e Evropës është jashtëzakonisht e larmishme dhe komplekse dhe krijon larminë e madhe të peizazheve që gjenden nëpër kontinent, nga Malësia Skoceze te fushat e valëzuara të Hungarisë.<ref>{{Cite web|url=http://www.soton.ac.uk/~imw/jpg/eurogy.jpg|title=Geology map of Europe|year=1967|publisher=University of Southampton|access-date=2008-06-09|archive-date=2019-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190811131707/http://www.soton.ac.uk/~imw/jpg/eurogy.jpg|url-status=live|language=en}}</ref> Tipari më i rëndësishëm i Evropës është dikotomia mes [[Evropa Jugore|Evropës Jugore]] malore dhe të lartë dhe një fushe të gjerë veriore, pjesërisht nën ujë, që shtrihet nga Irlanda në perëndim deri te [[Malet Urale]] në lindje. Këto dy gjysma ndahen nga vargmalet e [[Pirenejet|Pirenejve]] dhe të [[Alpet|Alpeve]]/[[Karpatet|Karpateve]]. Fushat veriore kufizohen në perëndim nga Malet Skandinave dhe pjesët malore të Ishujve Britanikë. Trupat kryesorë ujorë të cekët që mbulojnë pjesë të fushave veriore janë [[Deti Kelt]], [[Deti i Veriut]], kompleksi i [[Deti Baltik|Detit Baltik]] dhe [[Deti Barents]]. Fusha veriore përmban kontinentin e vjetër gjeologjik të Baltikës dhe prandaj mund të konsiderohet gjeologjikisht si "kontinenti kryesor", ndërsa viset e larta periferike dhe rajonet malore në jug e në perëndim përbëjnë fragmente nga kontinente të tjera gjeologjike. Pjesa më e madhe e gjeologjisë më të vjetër të Evropës Perëndimore ka ekzistuar si pjesë e mikrokontinentit të lashtë Avalonia. === Flora === [[Skeda:Europe land use map.png|thumb|left|upright=1.2|Harta e përdorimit të tokës në Evropë me tokë bujqësore të punueshme (e verdhë), pyje (jeshile e errët), kullota (jeshile e çelët) dhe tundër, ose këneta, në veri (e verdhë e errët)]] Duke jetuar për mijëvjeçarë përkrah popullsive bujqësore, kafshët dhe bimët e Evropës janë ndikuar thellësisht nga prania dhe veprimtaria e njeriut. Me përjashtim të Fenoskandisë dhe Rusisë veriore, sot në Evropë gjenden pak zona të egra të paprekura, përveç disa [[Parku kombëtar|parqeve kombëtare]]. Mbulesa kryesore natyrore bimore në Evropë është [[pylli]] i përzier. Kushtet për rritje janë shumë të favorshme. Në veri, [[Rryma Golfstrim]] dhe Rryma e Atlantikut Verior ngrohin kontinentin. Evropa Jugore ka klimë të ngrohtë por të butë. Në këtë rajon ka thatësira të shpeshta verore. Vargjet malore ndikojnë gjithashtu në kushtet. Disa prej tyre, si [[Alpet]] dhe [[Pirenejet]], janë të orientuara lindje–perëndim dhe e lejojnë erën të bartë masa të mëdha uji nga oqeani në brendësi. Të tjerat janë të orientuara jug–veri (Malet Skandinave, [[Alpet Dinarike|Dinaridet]], [[Karpatet]], [[Malet Apenine|Apeninet]]) dhe, meqenëse shiu bie kryesisht në anën e maleve që është e kthyer nga deti, pyjet rriten mirë në këtë anë, ndërsa në anën tjetër kushtet janë shumë më pak të favorshme. Pak cepa të Evropës kontinentale nuk janë kullotur nga [[bagëtia]] në një moment të caktuar, dhe prerja e habitatit pyjor para bujqësisë shkaktoi çrregullim të ekosistemeve origjinale bimore dhe shtazore. Sipërfaqja e pyjeve primare në Evropë u rrit me një ritëm mesatar vjetor prej 191.000 hektarësh në vitet 1990–2000, 217.000 ha në vitet 2000–2015 dhe 153.000 ha në vitet 2015–2025.<ref>{{Cite book |last=FAO |url=https://openknowledge.fao.org/handle/20.500.14283/cd6709en |title=Global Forest Resources Assessment 2025 |date=2025 |publisher=FAO |isbn=978-92-5-140082-1 |language=en |doi=10.4060/cd6709en}}</ref> [[Skeda:Floristic regions in Europe (english).png|upright=1.2|thumb|Rajonet floristike të Evropës dhe të zonave fqinje, sipas Wolfgang Frey dhe Rainer Lösch]] Ndoshta 80 deri në 90 për qind e Evropës dikur ka qenë e mbuluar me pyje.<ref>{{Cite web|url=http://www.saveamericasforests.org/europages/history&geography.htm|title=History and geography|publisher=Save America's Forest Funds|access-date=2008-06-09|archive-date=2008-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20081006131242/http://www.saveamericasforests.org/europages/history%26geography.htm|url-status=live|language=en}}</ref> Ai shtrihej nga Deti Mesdhe deri te Oqeani i Ngrirë i Veriut. Edhe pse mbi gjysma e pyjeve origjinale të Evropës u zhdukën gjatë shekujve të [[shpyllëzimi]]t, Evropa ka ende mbi një të katërtën e sipërfaqes së saj të mbuluar me pyje, si pyjet gjerështrenjë dhe të përzier, [[tajga]]ja e Skandinavisë dhe e Rusisë, pyjet e përziera tropikale të Kaukazit dhe pyjet e lisit të tapës në Mesdheun perëndimor. Gjatë kohëve të fundit, shpyllëzimi është ngadalësuar dhe janë mbjellë shumë pemë. Megjithatë, në shumë raste plantacionet monokulturore të halorëve kanë zëvendësuar pyllin e përzier natyror origjinal, sepse këta rriten më shpejt. Plantacionet tani mbulojnë sipërfaqe të gjera, por ofrojnë habitate më të varfra për shumë lloje që jetojnë në pyjet evropiane dhe që kërkojnë përzierje llojesh pemësh dhe strukturë të larmishme pyjore. Sasia e pyllit natyror në Evropën Perëndimore është vetëm 2–3% ose më pak, ndërsa në Rusinë Perëndimore është 5–10%. Vendi evropian me [[Lista e vendeve sipas sipërfaqes pyjore|përqindjen më të vogël të sipërfaqes pyjore]] është [[Islanda]] (1%), ndërsa vendi më i pyllëzuar është Finlanda (77%).<ref>{{Cite web|url=http://www.mcpfe.net/system/files/u1/publications/pdf/state_of_europes_forests_2007.pdf |title=State of Europe's Forests 2007: The MCPFE report on sustainable forest management in Europe |publisher=EFI Euroforest Portal |page=182 |access-date=2008-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080624190612/http://www.mcpfe.net/system/files/u1/publications/pdf/state_of_europes_forests_2007.pdf |archive-date=2008-06-24 |language=en}}</ref> Në Evropën e butë dominojnë pyjet e përzier me pemë gjetherënëse dhe halore. Speciet më të rëndësishme në Evropën qendrore e perëndimore janë [[ahu]] dhe [[dushku]]. Në veri, tajgaja është pyll i përzier bredhi–pishe–thupre; më tej në veri brenda Rusisë dhe në veriun ekstrem të Skandinavisë, tajgaja i lë vendin [[Tundra|tundrës]] ndërsa i afrohemi Arktikut. Në Mesdhe janë mbjellë shumë ulliste, të cilat përshtaten shumë mirë me klimën e tij të thatë; [[selvia]] mesdhetare mbillet gjithashtu gjerësisht në Evropën jugore. Rajoni gjysmë i thatë mesdhetar ka shumë pyje shkurrishtore. Një gjuhë e ngushtë lindje–perëndim e kullotave euroaziatike ([[stepa]]) shtrihet drejt perëndimit nga [[Ukraina]] dhe Rusia jugore, përfundon në Hungari dhe në veri kalon në tajga. === Fauna === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Fauna e Evropës|en|Fauna of Europe}}}} [[Skeda:Europe biogeography countries.svg|thumb|left|upright=1.2|Rajonet biogjeografike të Evropës dhe rajonet kufitare]] Akullnaja gjatë [[:en:Quaternary glaciation|epokës më të fundit të akullnajave]] dhe prania e njerëzve ndikuan në shpërndarjen e faunës evropiane. Sa u përket kafshëve, në shumë pjesë të Evropës shumica e kafshëve të mëdha dhe e llojeve të grabitqarëve në krye të zinxhirit ushqimor janë gjuajtur deri në zhdukje. [[Mamuthi leshator]] u zhduk para fundit të periudhës së [[Neoliti]]t. Sot [[Ujku|ujqit]] ([[Mishngrënësit|mishngrënës]]) dhe [[Ariu|arinjtë]] ([[Gjithçkangrënësit|gjithçkangrënës]]) janë të rrezikuar. Dikur ata gjendeshin në shumicën e pjesëve të Evropës. Megjithatë, shpyllëzimi dhe gjuetia i detyruan këto kafshë të tërhiqeshin gjithnjë e më tej. Deri në Mesjetë, habitatet e arinjve ishin kufizuar në male pak a shumë të paarritshme me mbulesë të mjaftueshme pyjore. Sot, ariu i murrmë jeton kryesisht në gadishullin Ballkanik, në Skandinavi dhe në Rusi; një numër i vogël ruhet edhe në vende të tjera të Evropës (Austri, Pirenejtë etj.), por në këto zona popullatat e arinjve të murrmë janë të fragmentuara dhe të margjinalizuara për shkak të shkatërrimit të habitatit të tyre. Përveç kësaj, [[Ariu polar|arinjtë polarë]] mund të gjenden në [[Svalbard]], një arkipelag norvegjez shumë në veri të Skandinavisë. Ujku, grabitqari i dytë më i madh në Evropë pas ariut të murrmë, gjendet kryesisht në Evropën Qendrore e Lindore dhe në Ballkan, me disa tufa të pakta në xhepa të [[Evropa Perëndimore|Evropës Perëndimore]] (Skandinavi, Spanjë etj.). [[Skeda:Neandertal - Wisent.jpg|thumb|right|Dikur endej nëpër pyjet e mëdha të buta të Euroazisë, bizoni evropian tani jeton në rezervate natyrore në Pyllin e Białowieża-s, në kufirin mes [[Polonia|Polonisë]] dhe [[Bjellorusia|Bjellorusisë]].<ref>{{cite web|url=http://www.ultimateungulate.com/artiodactyla/bison_bonasus.html|title=European bison, Wisent|access-date=2017-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20161226095419/http://www.ultimateungulate.com/artiodactyla/bison_bonasus.html|archive-date=2016-12-26|language=en}}</ref><ref>{{cite news | url=https://news.bbc.co.uk/earth/hi/earth_news/newsid_8182000/8182104.stm | publisher=BBC News | first=Matt | last=Walker | title=European bison on 'genetic brink' | date=2009-08-04 | access-date=2022-07-30 | archive-date=2022-07-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220706045354/http://news.bbc.co.uk/earth/hi/earth_news/newsid_8182000/8182104.stm | url-status=live | language=en }}</ref>]] Mishngrënës të tjerë përfshijnë [[Macja e egër|maçokun e egër evropian]], [[Dhelpra e kuqe|dhelprën e kuqe]] dhe [[Dhelpra arktike|dhelprën arktike]], [[Çakalli i artë|çakallin e artë]], lloje të ndryshme [[Shqarthët|shqarthësh]], iriqin evropian, lloje të ndryshme zvarranikësh (si gjarpërinjtë, p.sh. nëpërkat dhe gjarpërinjtë e ujit) dhe amfibësh, si dhe shpendë të ndryshëm (bufat, skifterët dhe shpendë të tjerë grabitqarë). Barngrënësit e rëndësishëm evropianë janë kërmijtë, larvat, peshqit, shpendë të ndryshëm dhe gjitarë, si brejtësit, drerët dhe [[Kaprolli|kaprollët]], derrat e egër dhe, në male, marmotat, cjapat e egër, [[Kamoshi|kamoshët]] dhe të tjerë. Një numër insektesh, si flutura e vogël breshkë (''small tortoiseshell''), shtojnë biodiversitetin.<ref>{{cite journal | last1 = Bryant | first1 = S. | last2 = Thomas | first2 = C. | last3 = Bale | first3 = J. | year = 1997 | title = Nettle-feeding nymphalid butterflies: temperature, development and distribution | journal = Ecological Entomology | volume = 22 | issue = 4| pages = 390–398 | doi = 10.1046/j.1365-2311.1997.00082.x | bibcode = 1997EcoEn..22..390B | s2cid = 84143178 | language=en }}</ref> Krijesat e detit janë gjithashtu pjesë e rëndësishme e florës dhe faunës evropiane. Flora detare është kryesisht fitoplankton. Kafshët e rëndësishme që jetojnë në detet evropiane janë [[zooplanktoni]], molusqet, [[lëkurëgjemborët]], lloje të ndryshme gaforresh e krustaceësh, kallamarët dhe oktapodët, peshqit, [[Delfini|delfinët]] dhe balenat. Biodiversiteti mbrohet në Evropë përmes Konventës së Bernës të Këshillit të Evropës për Ruajtjen e Jetës së Egër dhe Habitateve Natyrore Evropiane, e cila është nënshkruar edhe nga Komuniteti Evropian, si dhe nga shtete joevropiane. {{Anchor|Political geography}} == Politika == {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Politika e Evropës|en|Politics of Europe}}}} {{Shiko gjithashtu|Integrimi evropian}} {{Hatnote|Shih edhe: {{ill|Lista e shteteve sovrane dhe territoreve të varura në Evropë|en|List of sovereign states and dependent territories in Europe}}, {{ill|Organizatat ndërkombëtare në Evropë|en|International organisations in Europe}} dhe {{ill|Rajonet e Evropës|en|Regions of Europe}}}} [[Skeda:V-Dem Electoral Democracy Index 2026 Europe.svg|thumb|upright=1.1|Demokracia në Evropë sipas Indeksit të Demokracisë Zgjedhore V-Dem 2026, ku blu e errët tregon më shumë demokraci dhe e kuqe e errët më pak demokraci<ref name="j496" />]] Harta politike e Evropës rrjedh në masë thelbësore nga riorganizimi i Evropës pas [[Luftërat Napoleonike|Luftërave Napoleonike]] në vitin 1815. Forma mbizotëruese e qeverisjes në Evropë është demokracia parlamentare, në shumicën e rasteve në formën e [[Republika|republikës]]; në vitin 1815, forma mbizotëruese e qeverisjes ishte ende monarkia. Njëmbëdhjetë monarkitë e mbetura të Evropës<ref group="upper-alpha">Pa llogaritur mikroshtetin e [[Vatikani]]t.</ref> janë [[Monarkia kushtetuese|kushtetuese]]. [[Integrimi evropian]] është procesi i integrimit politik, juridik, ekonomik (dhe në disa raste shoqëror e kulturor) të shteteve evropiane, siç është ndjekur nga fuqitë që sponsorizojnë [[Këshilli i Evropës]] që nga fundi i Luftës së Dytë Botërore. [[Bashkimi Evropian]] ka qenë qendra e integrimit ekonomik në kontinent që nga themelimi i tij në vitin 1993. Së fundi, [[Bashkimi Ekonomik Evraziatik]] është krijuar si homolog që përfshin ish-shtete sovjetike. 27 shtete evropiane janë anëtare të Bashkimit Evropian politiko-ekonomik, 29 të [[Zona Shengen|Zonës Shengen]] pa kufij dhe 21 të unionit monetar [[Eurozona|Eurozonës]]. Ndër organizatat më të vogla evropiane janë Këshilli Nordik, [[Beneluksi]], Asambleja Baltike dhe Grupi i Vishegradit. Vendet më pak demokratike në Evropë ishin [[Bjellorusia]], Rusia dhe [[Turqia]] në vitin 2025 sipas indekseve të demokracisë V-Dem.<ref name="j496">{{cite web | title=Democracy Report 2026, Unraveling The Democratic Era? | url=https://v-dem.net/documents/75/V-Dem_Institute_Democracy_Report_2026_lowres.pdf | access-date=2026-03-17 | archive-date=2026-03-17 | archive-url=https://web.archive.org/web/20260317204701/https://v-dem.net/documents/75/V-Dem_Institute_Democracy_Report_2026_lowres.pdf | url-status=live | language=en }}</ref> == Lista e shteteve dhe territoreve == {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Lista e shteteve sovrane dhe territoreve të varura në Evropë|en|List of sovereign states and dependent territories in Europe}}}} {{Hatnote|Shih edhe: {{ill|Sipërfaqja dhe popullsia e vendeve evropiane|en|Area and population of European countries}}}} Kjo listë përfshin të gjitha vendet sovrane të njohura ndërkombëtarisht që bien, qoftë edhe pjesërisht, nën cilindo {{ill|Rajonet e Evropës|en|Regions of Europe|lt=përkufizim të zakonshëm gjeografik ose politik të Evropës}}. {|class="sortable wikitable" |- | style="background:lightcyan; border:1px solid #aaa; width:2em;" | * | = Shtet anëtar i [[Bashkimi Evropian|Bashkimit Evropian]]<ref>{{cite web|url=http://european-union.europa.eu/principles-countries-history/eu-countries_en |title=Member States of the European Union |publisher=Europa |access-date=2024-06-29 |language=en}}</ref> |} {| class="sortable wikitable" ! style="line-height:95%; width:2em" class="unsortable" | [[Flamuri]] ! Emri ! Sipërfaqja<br />(km²) ! Popullsia<br /> ! Cila bashkësi politike qeverisë (në qershor 2026) ! Dendësia e popullsisë<br />(për km²) ! [[Kryeqyteti]] ! Emri(t) në [[Gjuha (komunikim)|gjuhën (gjuhët)]] zyrtare |- | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of Albania.svg|23px|border]] | [[Shqipëria]] | style="text-align:right;"| 28.748 | style="text-align:right;"| 2.876.591 |socialistë (Partia Socialiste e Shqipërisë) | style="text-align:right;" | 98,5 | [[Tirana]] | {{lang|sq|Shqipëria|italic=no}} |- | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of Andorra.svg|23px|border]] | [[Andorra]] | style="text-align:right;"| 468 | style="text-align:right;"| 77.281 |konservatorë (Demokratët për Andorrën) | style="text-align:right;" | 179,8 | [[Andorra la Vella]] | {{lang|ca|Andorra|italic=no}} |- | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of Armenia.svg|23px|border]] | [[Armenia]]<ref name="cnote-j" group="upper-alpha">[[Armenia]] mund të konsiderohet pjesë e Evropës Lindore ose e [[Azia Jugperëndimore|Azisë Jugperëndimore]]; ajo ka lidhje të forta historike dhe shoqërore-politike me Evropën. Shifrat e popullsisë dhe të sipërfaqes përfshijnë përkatësisht të gjithë shtetin.</ref> | style="text-align:right;"| 29.743 | style="text-align:right;"| 2.924.816 |liberalë (Kontrata Civile) | style="text-align:right;" | 101,5 | [[Jerevani]] | {{lang|hy|Հայաստան}} ({{lang|hy-Latn|Hayastan}}) |- style="background:lightcyan;" | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of Austria.svg|23px|border]] | [[Austria]]* | style="text-align:right;"| 83.858 | style="text-align:right;"| 8.823.054 |liberalë dhe socialistë (Partia Popullore Austriake dhe Partia Socialdemokrate e Austrisë) | style="text-align:right;" | 104 | [[Vjena]] | {{lang|de|Österreich|italic=no}} |- | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of Azerbaijan.svg|23px|border]] | [[Azerbajxhani]]<ref name="cnote-k" group="upper-alpha">[[Azerbajxhani]] konsiderohet fiziografikisht një vend transkontinental, kryesisht në Azinë Perëndimore. Një pjesë e vogël e territorit të tij ndodhet në veri të Kaukazit të Madh, i konsideruar pjesë e Evropës Lindore. Megjithatë, shifrat e popullsisë dhe të sipërfaqes janë për të gjithë shtetin. Kjo përfshin ekskllavën e [[Republika Autonome e Nahçivanit|Republikës Autonome të Nahçivanit]] dhe rajonin e [[Nagorno-Karabaku]]t.</ref><ref name="UNstatsandCIAfacts">Departamenti i Statistikave i OKB-së [https://unstats.un.org/unsd/methodology/m49/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241212024547/https://unstats.un.org/unsd/methodology/m49/ |date=12 December 2024 }} e vendos Azerbajxhanin dhe [[Gjeorgjia|Gjeorgjinë]] në [[Azia Jugperëndimore|Azinë Perëndimore]] për lehtësi statistikore ("Caktimi i vendeve ose zonave në grupime të veçanta bëhet për lehtësi statistikore dhe nuk nënkupton asnjë supozim lidhur me përkatësinë politike ose tjetër të vendeve apo territoreve"). CIA World Factbook e vendos Azerbajxhanin dhe Gjeorgjinë në Azinë Jugperëndimore, me një pjesë të vogël në veri të vargmalit të Kaukazit në Evropë. ([https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/azerbaijan/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210127171042/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/azerbaijan/ |date=27 January 2021 }} dhe [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/georgia/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210204222544/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/georgia/ |date=4 February 2021 }}).</ref> | style="text-align:right;"| 86.600 | style="text-align:right;"| 9.911.646 |konservatorë (Partia e Azerbajxhanit të Ri) | style="text-align:right;" | 113 | [[Baku]] | {{lang|az-Latn|Azərbaycan|italic=no}} |- | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of Belarus.svg|23px|border]] | [[Bjellorusia]] | style="text-align:right;"| 207.560 | style="text-align:right;"| 9.504.700 |konservatorë (Belaja Rus) | style="text-align:right;" | 45,8 | [[Minsku]] | {{lang|be|Беларусь}} ({{lang|be-Latn|Belaruś}}) |- style="background:lightcyan;" | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of Belgium.svg|23px|border]] | [[Belgjika]]* | style="text-align:right;"| 30.528 | style="text-align:right;"| 11.358.357 | | style="text-align:right;" | 372,06 | [[Rajoni i Kryeqytetit të Brukselit|Brukseli]] | {{lang|nl|België|italic=no}}/{{lang|fr|Belgique|italic=no}}/{{lang|de|Belgien|italic=no}} |- | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|23px|border]] | [[Bosnja dhe Hercegovina]] | style="text-align:right;"| 51.129 | style="text-align:right;"| 3.531.159 |socialistë (Aleanca e Socialdemokratëve të Pavarur) | style="text-align:right;" | 68,97 | [[Sarajeva]] | {{lang|bs|Bosna i Hercegovina|italic=no}}/{{lang|bs-Cyrl|Боснa и Херцеговина}} |- style="background:lightcyan;" | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of Bulgaria.svg|23px|border]] | [[Bullgaria]]* | style="text-align:right;"| 110.910 | style="text-align:right;"| 7.101.859 | | style="text-align:right;" | 64,9 | [[Sofja]] | {{lang|bg|България}} ({{lang|bg-Latn|Bǎlgariya}}) |- style="background:lightcyan;" | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of Croatia.svg|23px|border]] | [[Kroacia]]* | style="text-align:right;"| 56.594 | style="text-align:right;"| 3.871.833 |konservatorë (Bashkimi Demokratik Kroat) | style="text-align:right;" | 68,4 | [[Zagrebi]] | {{lang|hr|Hrvatska|italic=no}} |- style="background:lightcyan;" | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of Cyprus.svg|23px|border]] | [[Qipro]]* | style="text-align:right;"| 9.251 | style="text-align:right;"| 1.170.125 | | style="text-align:right;" | 123,4 | [[Nikozia]] | {{lang|el|Κύπρος}} ({{lang|el-Latn|Kýpros}})/{{lang|tr|Kıbrıs|italic=no}} |- style="background:lightcyan;" | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of the Czech Republic.svg|23px|border]] | [[Republika Çeke]]* | style="text-align:right;"| 78.866 | style="text-align:right;"| 10.610.947 |konservatorë (Aksioni i Qytetarëve të Pakënaqur) | style="text-align:right;" | 134 | [[Praga]] | {{lang|cs|Česko|italic=no}} |- style="background:lightcyan;" | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of Denmark.svg|23px|border]] | {{ill|Danimarka|en|Denmark}}* | style="text-align:right;"| 43.094 | style="text-align:right;"| 6.001.008 |socialistë (Socialdemokratët) | style="text-align:right;" | 139,25 | [[Kopenhaga]] | {{lang|da|Danmark|italic=no}} |- style="background:lightcyan;" | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of Estonia.svg|23px|border]] | [[Estonia]]* | style="text-align:right;"| 45.226 | style="text-align:right;"| 1.328.439 |liberalë (Partia Reformiste Estoneze) | style="text-align:right;" | 30,5 | [[Talini]] | {{lang|et|Eesti|italic=no}} |- style="background:lightcyan;" | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of Finland.svg|23px|border]] | [[Finlanda]]* | style="text-align:right;"| 338.455 | style="text-align:right;"| 5.509.717 |konservatorë (Partia e Koalicionit Kombëtar) | style="text-align:right;" | 16 | [[Helsinki]] | {{lang|fi|Suomi|italic=no}}/{{lang|sv|Finland|italic=no}} |- style="background:lightcyan;" | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of France.svg|23px|border]] | [[Franca]]*<ref name="cnote-g" group="upper-alpha">Shifrat për [[Franca|Francën]] përfshijnë vetëm [[Franca metropolitane|Francën metropolitane]]: disa [[Njësitë administrative të Francës|pjesë politikisht integrale të Francës]] ndodhen gjeografikisht jashtë Evropës.</ref> | style="text-align:right;"| 547.030 | style="text-align:right;"| 67.348.000 |liberalë (Grupi Së bashku për Republikën) | style="text-align:right;" | 116 | [[Parisi]] | {{lang|fr|France|italic=no}} |- | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of Georgia.svg|23px|border]] | [[Gjeorgjia]]<ref name="cnote-l" group="upper-alpha">[[Gjeorgjia]] mund të konsiderohet pjesë e Evropës Lindore ose e [[Azia Jugperëndimore|Azisë Perëndimore]]; ajo ka lidhje të forta historike dhe shoqërore-politike me Evropën. Shifrat e popullsisë dhe të sipërfaqes përfshijnë vlerësimet gjeorgjiane për [[Abkazia|Abkazinë]] dhe [[Osetia e Jugut|Osetinë e Jugut]], dy rajone që kanë deklaruar dhe ''[[de fakto]]'' {{ill|Lista e shteteve me njohje të kufizuar|en|List of states with limited recognition|lt=arritur}} pavarësinë. {{ill|Njohja ndërkombëtare|en|International recognition of Abkhazia and South Ossetia|lt=Njohja ndërkombëtare}}, megjithatë, është e kufizuar.</ref><ref name="UNstatsandCIAfacts" /><ref>[[Këshilli i Evropës]] {{cite web |title=47 countries, one Europe |url=http://www.coe.int/aboutCoe/index.asp?page%3D47pays1europe%26l%3Den |access-date=2011-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110108003938/http://www.coe.int/aboutCoe/index.asp?l=en&page=47pays1europe |archive-date=2011-01-08 |language=en}}, Zyra Britanike e Punëve të Jashtme dhe e Komonuelthit {{cite web |title=Country profiles ' Europe ' Georgia |url=http://www.fco.gov.uk/en/travel-and-living-abroad/travel-advice-by-country/country-profile/europe/georgia/ |access-date=2011-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101231082215/http://www.fco.gov.uk/en/travel-and-living-abroad/travel-advice-by-country/country-profile/europe/georgia |archive-date=2010-12-31 |language=en}}, [[Organizata Botërore e Shëndetësisë]] [http://www.euro.who.int/en/where-we-work] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110112060752/http://www.euro.who.int/en/where-we-work |date=12 January 2011 }}, Organizata Botërore e Turizmit [http://unwto.org/europe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101226022941/http://unwto.org/europe |date=26 December 2010 }}, [[UNESCO]] [http://www.unesco.org/new/en/unesco/worldwide/europe-and-north-america/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181102075359/http://www.unesco.org/new/en/unesco/worldwide/europe-and-north-america/ |date=2 November 2018 }}, [[UNICEF]] [http://www.unicef.org/infobycountry/index.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131205015818/http://www.unicef.org/infobycountry/index.html |date=5 December 2013 }}, UNHCR [http://www.unhcr.org/pages/4a02d9346.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220702183319/https://www.unhcr.org/pages/4a02d9346.html |date=2 July 2022 }}, Konferenca Evropiane e Aviacionit Civil {{cite web |title=Member States |url=https://www.ecac-ceac.org//about_ecac/ecac_member_states |access-date=2011-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130723024001/https://www.ecac-ceac.org//about_ecac/ecac_member_states |archive-date=2013-07-23 |language=en}}, Euronews [http://www.euronews.net/weather/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210509184812/http://www.euronews.net/weather |date=9 May 2021 }}, [[BBC]] [https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-17301647], [[NATO]] [http://www.nato.int/cps/en/natolive/official_texts_8443.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220726150643/https://www.nato.int/cps/en/natolive/official_texts_8443.htm |date=26 July 2022 }}, Ministria e Jashtme e Rusisë [http://www.mid.ru/ns-reuro.nsf/strana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220121082628/https://mid.ru/ns-reuro.nsf/strana |date=21 January 2022 }}, Banka Botërore {{cite web |url=http://data.worldbank.org/region/ECA |title=Europe & Central Asia &#124; Data |access-date=2011-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110219144231/http://data.worldbank.org/region/ECA |archive-date=2011-02-19 |language=en}}.</ref> | style="text-align:right;"| 69.700 | style="text-align:right;"| 3.718.200 |konservatorë (Ëndrra Gjeorgjiane) | style="text-align:right;" | 53,5 | [[Tbilisi]] | {{lang|ka|საქართველო}} ({{lang|ka-Latn|Sakartvelo}}) |- style="background:lightcyan;" | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of Germany.svg|23px|border]] | [[Gjermania]]* | style="text-align:right;"| 357.168 | style="text-align:right;"| 82.800.000 |konservatorë (Bashkimi Demokristian i Gjermanisë) | style="text-align:right;" | 232 | [[Berlini]] | {{lang|de|Deutschland|italic=no}} |- style="background:lightcyan;" | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of Greece.svg|23px|border]] | [[Greqia]]* | style="text-align:right;"| 131.957 | style="text-align:right;"| 10.297.760 |konservatorë (Demokracia e Re) | style="text-align:right;" | 82 | [[Athina]] | {{lang|el|Ελλάδα}} ({{lang|el-Latn|Elláda}}) |- style="background:lightcyan;" | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of Hungary.svg|23px|border]] | [[Hungaria]]* | style="text-align:right;"| 93.030 | style="text-align:right;"| 9.797.561 |liberalë (Partia Respekt dhe Liri) | style="text-align:right;" | 105,3 | [[Budapesti]] | {{lang|hu|Magyarország|italic=no}} |- | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of Iceland.svg|23px|border]] | [[Islanda]] | style="text-align:right;"| 103.000 | style="text-align:right;"| 350.710 |socialistë (Aleanca Socialdemokrate) | style="text-align:right;" | 3,2 | [[Rejkjavik]] | {{lang|is|Ísland|italic=no}} |- style="background:lightcyan;" | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of Ireland.svg|23px|border]] | [[Republika e Irlandës|Irlanda]]* | style="text-align:right;"| 70.280 | style="text-align:right;"| 4.761.865 |konservatorë (Fianna Fáil) | style="text-align:right;" | 67,7 | [[Dublini]] | {{lang|ga|Éire|italic=no}}/{{lang|en|Ireland}} |- style="background:lightcyan;" | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of Italy.svg|23px|border]] | [[Italia]]* | style="text-align:right;"| 301.338 | style="text-align:right;"| 58.968.501 |konservatorë (Vëllezërit e Italisë) | style="text-align:right;" | 195,7 | [[Roma]] | {{lang|it|Italia|italic=no}} |- | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of Kazakhstan.svg|23px|border]] | [[Kazakistani]]<ref name="cnote-i" group="upper-alpha">[[Kazakistani]] konsiderohet fiziografikisht një vend transkontinental, kryesisht në Azinë Qendrore (rajoni i OKB-së), pjesërisht në Evropën Lindore, me territor evropian në perëndim të [[Malet Urale|Maleve Urale]] dhe të lumit Ural. Megjithatë, vetëm shifra e popullsisë i referohet të gjithë vendit.</ref> | style="text-align:right;"| 148.000 | style="text-align:right;"| 20.075.271 |konservatorë (Amanat) | style="text-align:right;" | 7 | [[Astanaja]] | {{lang|kk|Қазақстан}} ({{lang|kk-Latn|Qazaqstan}}) |- | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of Kosovo.svg|23px|border]] | [[Kosova]]<ref name="cnote-o" group="upper-alpha">[[Kosova]] shpalli pavarësinë nga [[Serbia]] më 17 shkurt 2008. Popullsia është nga regjistrimi i vitit 2024.</ref> | style="text-align:right;"| 10.887 | style="text-align:right;"| 1.585.566 |socialdemokratë (Lëvizja Vetëvendosje) | style="text-align:right;" | 146 | [[Prishtina]] | {{lang|sq|Kosova|italic=no}}/{{lang|sr-Latn|Kosovo|italic=no}}/{{lang|sr-Cyrl|Косово}} |- style="background:lightcyan;" | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of Latvia.svg|23px|border]] | [[Letonia]]* | style="text-align:right;"| 64.589 | style="text-align:right;"| 1.862.700 |konservatorë (Uniteti i Ri) | style="text-align:right;" | 29 | [[Riga]] | {{lang|lv|Latvija|italic=no}} |- | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of Liechtenstein.svg|23px|border]] | [[Lihtenshtajni]] | style="text-align:right;"| 160 | style="text-align:right;"| 38.111 | | style="text-align:right;" | 227 | [[Vaduzi]] | {{lang|de|Liechtenstein|italic=no}} |- style="background:lightcyan;" | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of Lithuania.svg|23px|border]] | [[Lituania]]* | style="text-align:right;"| 65.300 | style="text-align:right;"| 2.800.667 |socialistë (Partia Socialdemokrate e Lituanisë) | style="text-align:right;" | 45,8 | [[Vilniusi]] | {{lang|lt|Lietuva|italic=no}} |- style="background:lightcyan;" | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of Luxembourg.svg|23px|border]] | [[Luksemburgu]]* | style="text-align:right;"| 2.586 | style="text-align:right;"| 602.005 | | style="text-align:right;" | 233,7 | [[Luksemburgu (qyteti)|Qyteti i Luksemburgut]] | {{lang|lb|Lëtzebuerg|italic=no}}/{{lang|de|Luxemburg|italic=no}}/{{lang|fr|Luxembourg|italic=no}} |- style="background:lightcyan;" | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of Malta.svg|23px|border]] | [[Malta]]* | style="text-align:right;"| 316 | style="text-align:right;"| 445.426 |socialistë (Partia Laburiste Malteze) | style="text-align:right;" | 1.410 | [[Valeta]] | {{lang|mt|Malta|italic=no}} |- | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of Moldova.svg|23px|border]] | [[Moldavia]]<ref name="cnote-a" group="upper-alpha">[[Transnistria]], e njohur ndërkombëtarisht si pjesë ligjore e [[Moldavia|Republikës së Moldavisë]], megjithëse kontrolli ''de fakto'' ushtrohet nga qeveria e saj e panjohur ndërkombëtarisht, e cila shpalli pavarësinë nga Moldavia në vitin 1990</ref> | style="text-align:right;"| 33.846 | style="text-align:right;"| 3.434.547 |konservatorë (Partia e Veprimit dhe Solidaritetit) | style="text-align:right;" | 101,5 | [[Kishinau]] | {{lang|ro|Moldova|italic=no}} |- | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of Monaco.svg|23px|border]] | [[Monako]] | style="text-align:right;"| 2,020 | style="text-align:right;"| 38.400 | | style="text-align:right;" | 18.713 | [[Monako]] | {{lang|fr|Monaco|italic=no}} |- | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of Montenegro.svg|23px|border]] | [[Mali i Zi]] | style="text-align:right;"| 13.812 | style="text-align:right;"| 642.550 |konservatorë (Për të Ardhmen e Malit të Zi, Mali i Zi Demokratik) | style="text-align:right;" | 45,0 | [[Podgorica]] | {{lang|cnr-Latn|Crna Gora|italic=no}}/{{lang|cnr-Cyrl|Црна Гора}} |- style="background:lightcyan;" | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of the Netherlands.svg|23px|border]] | [[Holanda]]*<ref name="cnote-h" group="upper-alpha">Popullsia e [[Holanda|Holandës]] për nëntor 2014. Të dhënat e popullsisë dhe të sipërfaqes përfshijnë vetëm pjesën evropiane: Holanda dhe tri entitete jashtë Evropës ([[Aruba]], [[Curaçao]] dhe Sint Maarten, në [[Karaibet|Karaibe]]) përbëjnë [[Mbretëria e Holandës|Mbretërinë e Holandës]]. [[Amsterdami]] është kryeqyteti zyrtar, ndërsa [[Haga]] është selia administrative.</ref> | style="text-align:right;"| 41.543 | style="text-align:right;"| 17.271.990 | | style="text-align:right;" | 414,9 | [[Amsterdami]] | {{lang|nl|Nederland|italic=no}} |- | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of North Macedonia.svg|23px|border]] | [[Maqedonia e Veriut]] | style="text-align:right;"| 25.713 | style="text-align:right;"| 2.103.721 | | style="text-align:right;" | 80,1 | [[Shkupi]] | {{lang|mk|Северна Македонија}} ({{lang|mk-Latn|Severna Makedonija}}) |- | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of Norway.svg|23px|border]] | [[Norvegjia]] | style="text-align:right;"| 385.203 | style="text-align:right;"| 5.295.619 |socialistë (Partia Laburiste) | style="text-align:right;" | 15,8 | [[Oslo]] | {{lang|nb|Norge|italic=no}}/{{lang|nn|Noreg|italic=no}}/{{lang|se|Norga|italic=no}} |- style="background:lightcyan;" | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of Poland.svg|23px|border]] | [[Polonia]]* | style="text-align:right;"| 312.685 | style="text-align:right;"| 38.422.346 |liberalë (Koalicioni Qytetar) | style="text-align:right;" | 123,5 | [[Varshava]] | {{lang|pl|Polska|italic=no}} |- style="background:lightcyan;" | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of Portugal.svg|23px|border]] | [[Portugalia]]*<ref name="cnote-e" group="upper-alpha">Shifrat për [[Portugalia|Portugalinë]] përfshijnë arkipelagët e [[Ishujt Azore|Azoreve]] dhe të [[Ishujt Madeira|Madeirës]], që të dy në Atlantikun Verior.</ref> | style="text-align:right;"| 92.212 | style="text-align:right;"| 10.379.537 | | style="text-align:right;" | 115 | [[Lisbona]] | {{lang|pt|Portugal|italic=no}} |- style="background:lightcyan;" | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of Romania.svg|23px|border]] | [[Rumania]]* | style="text-align:right;"| 238.397 | style="text-align:right;"| 18.999.642 |liberalë (Partia Kombëtare Liberale) | style="text-align:right;" | 84,4 | [[Bukureshti]] | {{lang|ro|România|italic=no}} |- | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of Russia.svg|23px|border]] | [[Rusia]]<ref name="cnote-b" group="upper-alpha">Rusia është një {{ill|Shtetet transkontinentale|en|List of transcontinental countries|lt=vend transkontinental}} që shtrihet në Evropën Lindore dhe [[Azia Veriore|Azinë Veriore]]. Shumica dërrmuese e popullsisë së saj (80%) jeton në pjesën e saj evropiane. Megjithatë, vetëm shifra e popullsisë përfshin të gjithë shtetin.</ref><ref name="Vishnevsky">{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/popdecline/vishnevsky.pdf |title=Replacement Migration: Is it a solution for Russia? |access-date=2008-01-14 |last=Vishnevsky |first=Anatoly |date=2000-08-15 |publisher=United Nations Population Division, Department of Economic and Social Affairs |website=Expert Group Meeting on Policy Responses to Population Ageing and Population Decline /UN/POP/PRA/2000/14 |pages=6, 10 |archive-date=2017-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170829152839/http://www.un.org/esa/population/publications/popdecline//vishnevsky.pdf |url-status=live |language=en}}</ref> | style="text-align:right;"| 3.969.100 | style="text-align:right;"| 144.526.636 |konservatorë (Rusia e Bashkuar) | style="text-align:right;" | 8,4 | [[Moska]] | {{lang|ru|Россия}} ({{lang|ru-Latn|Rossiya}}) |- | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of San Marino.svg|23px|border]] | [[San Marino]] | style="text-align:right;"| 61,2 | style="text-align:right;"| 33.285 | | style="text-align:right;" | 520 | [[San Marino (qytet)|San Marino]] | {{lang|it|San Marino|italic=no}} |- | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of Serbia.svg|23px|border]] | [[Serbia]]<ref name="cnote-f" group="upper-alpha">Shifrat e sipërfaqes, të popullsisë dhe të dendësisë për [[Serbia|Serbinë]] jepen pa [[Kosova|Kosovën]].</ref> | style="text-align:right;"| 77.589 | style="text-align:right;"| 6.532.019 |konservatorë (Serbia Nuk Duhet të Ndalet) | style="text-align:right;" | 84 | [[Beogradi]] | {{lang|sr-Latn|Srbija|italic=no}}/{{lang|sr-Cyrl|Србија}} |- style="background:lightcyan;" | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of Slovakia.svg|23px|border]] | [[Sllovakia]]* | style="text-align:right;"| 49.035 | style="text-align:right;"| 5.435.343 |socialistë (Drejtimi – Socialdemokracia) | style="text-align:right;" | 111,0 | [[Bratisllava]] | {{lang|sk|Slovensko|italic=no}} |- style="background:lightcyan;" | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of Slovenia.svg|23px|border]] | [[Sllovenia]]* | style="text-align:right;"| 20.273 | style="text-align:right;"| 2.066.880 |konservatorë (Partia Demokratike Slovene) | style="text-align:right;" | 101,8 | [[Lubjana]] | {{lang|sl|Slovenija|italic=no}} |- style="background:lightcyan;" | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of Spain.svg|23px|border]] | [[Spanja]]* | style="text-align:right;"| 505.990 | style="text-align:right;"| 49.442.844 |socialistë (Partia Socialiste e Punëtorëve të Spanjës) | style="text-align:right;" | 97 | [[Madridi]] | {{lang|es|España|italic=no}} |- style="background:lightcyan;" | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of Sweden.svg|23px|border]] | [[Suedia]]* | style="text-align:right;"| 450.295 | style="text-align:right;"| 10.151.588 |konservatorë (Partia e Moderuar) | style="text-align:right;" | 22,5 | [[Stokholmi]] | {{lang|sv|Sverige|italic=no}} |- | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of Switzerland.svg|23px|border]] | [[Zvicra]] | style="text-align:right;"| 41.285 | style="text-align:right;"| 8.401.120 | | style="text-align:right;" | 202 | [[Berna]] | {{lang|de|Schweiz|italic=no}}/{{lang|fr|Suisse|italic=no}}/{{lang|it|Svizzera|italic=no}}/{{lang|rm|Svizra|italic=no}} |- | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of Turkey.svg|23px|border]] | [[Turqia]]<ref name="cnote-m" group="upper-alpha">[[Turqia]] konsiderohet fiziografikisht një vend transkontinental, kryesisht në Azinë Perëndimore (Lindjen e Mesme). Turqia ka një pjesë të vogël të territorit të saj (3%) në Evropën Juglindore, të quajtur [[Trakia Lindore]]. Megjithatë, vetëm shifra e popullsisë përfshin të gjithë shtetin.</ref><ref>{{cite web|author=FAO|author-link=FAO|publisher=FAO|url=http://www.fao.org/docrep/009/t0377e/t0377e27.htm|title=Inland fisheries of Europe|access-date=2011-03-26|archive-date=2012-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20120126124249/http://www.fao.org/docrep/009/t0377e/t0377e27.htm|url-status=live|language=en}}</ref> | style="text-align:right;"| 23.764 | style="text-align:right;"| 84.680.273 |konservatorë (Partia e Drejtësisë dhe Zhvillimit) | style="text-align:right;" | 106,7 | [[Ankaraja]] | {{lang|tr|Türkiye|italic=no}} |- | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of Ukraine.svg|23px|border]] | [[Ukraina]]<ref name="cnote-s" group="upper-alpha">[[Republika Popullore e Doneckut]] dhe [[Republika Popullore e Luhanskut]] njihen ndërkombëtarisht si pjesë ligjore e [[Ukraina|Ukrainës]], megjithëse kontrolli ''de fakto'' ushtrohet nga qeveri që shpallën pavarësinë nga Ukraina në vitin 2014.</ref> | style="text-align:right;"| 603.628 | style="text-align:right;"| 42.418.235 |liberalë (Shërbëtori i Popullit) | style="text-align:right;" | 73,8 | [[Kievi]] | {{lang|uk|Україна}} ({{lang|uk-Latn|Ukraina}}) |- | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of the United Kingdom.svg|23px|border]] | [[Mbretëria e Bashkuar]]<ref>{{cite web|url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/annualmidyearpopulationestimates/latest|title=ONS Population Estimates|access-date=2025-05-02|archive-date=2020-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200412102237/https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/annualmidyearpopulationestimates/latest|url-status=live|language=en}}</ref> | style="text-align:right;"| 244.376 | style="text-align:right;"| 68.265.209 |socialistë (Partia Laburiste) | style="text-align:right;" | 281 | [[Londra]] | {{lang|en|United Kingdom|italic=no}} |- | style="text-align:center;"| [[Skeda:Flag of the Vatican City.svg|23px|border]] | [[Vatikani]] | style="text-align:right;"| 0,44 | style="text-align:right;"| 1.000 | | style="text-align:right;" | 2.272 | [[Vatikani]] | {{lang|it|Città del Vaticano|italic=no}}/{{lang|la|Civitas Vaticana|italic=no}} |- class="sortbottom" style="font-weight:bold;" | Gjithsej | style="text-align:right;"| 50 | style="text-align:right;"| 10.180.000 | style="text-align:right;"| 743.000.000 | | style="text-align:right;" | 73 | | |} Brenda shteteve të lartpërmendura ka disa vende [[de fakto]] të pavarura me [[:en:List of states with limited recognition|njohje ndërkombëtare të kufizuar]] ose pa asnjë njohje. Asnjëra prej tyre nuk është anëtare e OKB-së: {| class="sortable wikitable" ! Emri ! Sipërfaqja<br />(km²) ! Popullsia<br /> ! Densiteti i popullsisë<br />(për km²) ! Kryeqyteti |- | [[Abkazia]] | style="text-align:right;"| 8.660 | style="text-align:right;"| 243.206 | style="text-align:right;"| 28 | Sukhumi |- | [[Qiproja Veriore]] | style="text-align:right;"| 3.355 | style="text-align:right;"| 313.626 | style="text-align:right;"| 93 | [[Nikozia]] ([[Nikozia e Veriut|pjesa veriore]]) |- | [[Osetia e Jugut]] | style="text-align:right;"| 3.900 | style="text-align:right;"| 53.532 | style="text-align:right;"| 13,7 | [[Chinvali]] |- | [[Transnistria]] | style="text-align:right;"| 4.163 | style="text-align:right;"| 475.665 | style="text-align:right;"| 114 | Tiraspoli |} Brenda ose pranë Evropës gjenden gjithashtu disa territore të varura dhe territore të ngjashme me autonomi të gjerë. Këtu përfshihen [[Ishujt Oland]] (Åland) (një krahinë autonome e Finlandës), dy [[Mbretëria e Danimarkës|territore autonome të Mbretërisë së Danimarkës]] (përveç Danimarkës në vetvete), tri [[Varësitë e Kurorës]] dhe dy [[Territoret e Jashtme Britanike]]. [[Svalbard]]i është përfshirë gjithashtu për shkak të statusit të tij unik brenda Norvegjisë, megjithëse nuk është autonom. Nuk janë përfshirë tri [[vendet e Mbretërisë së Bashkuar]] me kompetenca të decentralizuara dhe dy Rajonet Autonome të Portugalisë, të cilat, megjithëse kanë një shkallë unike autonomie, nuk vetëqeverisen kryesisht në çështje të ndryshme nga ato ndërkombëtare. Zonat me pak më shumë se një status unik tatimor, si [[Ishujt Kanarie]] dhe [[Helgoland]], nuk përfshihen gjithashtu për këtë arsye. {|class="sortable wikitable" |- | style="background:lightcyan; border:1px solid #aaa; width:2em;" | * | = Pjesë e [[Bashkimi Evropian|BE-së]] |} {| class="sortable wikitable" |- ! Emri ! Shteti<br />sovran ! Sipërfaqja<br />(km²) ! Popullsia ! Densiteti<br />i popullsisë<br />(për km²) ! Kryeqyteti |- | [[Akrotiri dhe Dhekelia]] | MB | style="text-align:right;"| 255 | style="text-align:right;"| 7.700 | style="text-align:right;"| 30,2 | Episkopi Cantonment |- style="background:lightcyan;" | [[Ishujt Oland|Åland]]* | Finlanda | style="text-align:right;"| 1.580 | style="text-align:right;"| 29.489 | style="text-align:right;"| 18,36 | [[Mariehamn]] |- | [[Guernsey|Bailiwick i Guernsey-t]] | MB | style="text-align:right;"| 78 | style="text-align:right;"| 65.849 | style="text-align:right;"| 844,0 | St. Peter Port |- | [[Xhersi|Bailiwick i Xhersit]] | MB | style="text-align:right;"| 118,2 | style="text-align:right;"| 100.080 | style="text-align:right;"| 819 | Saint Helier |- | [[Ishujt Faroe]] | Danimarka | style="text-align:right;"| 1.399 | style="text-align:right;"| 50.778 | style="text-align:right;"| 35,2 | [[Tórshavn]] |- | [[Gjibraltari|Gjibraltar]] | MB | style="text-align:right;"| 6,7 | style="text-align:right;"| 32.194 | style="text-align:right;"| 4.328 | [[Gjibraltari|Gjibraltar]] |- | [[Grenlanda]] | Danimarka | style="text-align:right;"| 2.166.086 | style="text-align:right;"| 55.877 | style="text-align:right;"| 0,028 | [[Nuuk]] |- | [[Ishulli i Manit]] | MB | style="text-align:right;"| 572 | style="text-align:right;"| 83.314 | style="text-align:right;"| 148 | [[Douglas]] |- | [[Svalbard]] | Norvegjia | style="text-align:right;"| 61.022 | style="text-align:right;"| 2.667 | style="text-align:right;"| 0,044 | Longyearbyen |} == Ekonomia == {{Kryesor|Ekonomia e Evropës}} {{Hatnote|Shih edhe: {{ill|Lista e shteteve sovrane në Evropë sipas PBB (nominale)|en|List of sovereign states in Europe by GDP (nominal)}} dhe {{ill|Lista e shteteve sovrane në Evropë sipas PBB (PPP)|en|List of sovereign states in Europe by GDP (PPP)}}}} [[Skeda:Map of European countries by GDP (PPP) per capita.svg|thumb|300x300px|PBB (PPP) për frymë e vendeve evropiane (në dollarë amerikanë): mbi 60.000 $ (blu e errët), 50.000–60.000 $ (jeshile e errët), 40.000–50.000 $ (jeshile), 30.000–40.000 $ (jeshile e hapur), 20.000–30.000 $ (e verdhë-jeshile), 10.000–20.000 $ (e verdhë)]] Si kontinent, ekonomia e Evropës është aktualisht më e madhja në Tokë dhe ajo është rajoni më i pasur i matur sipas aktiveve nën administrim, me mbi 32,7&nbsp;trilionë dollarë, krahasuar me 27,1&nbsp;trilionë dollarë të Amerikës Veriore në vitin 2008.<ref>{{Cite news|last=Fineman |first=Josh |url=https://www.bloomberg.com/news/world |title=Bloomberg.com |publisher=Bloomberg News |date=2009-09-15 |access-date=2010-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150128110049/http://www.bloomberg.com/news/world |archive-date=2015-01-28 |language=en}}</ref> Në vitin 2009 Evropa mbeti rajoni më i pasur. Aktivet e saj nën administrim prej 37,1 trilionë dollarësh përfaqësonin një të tretën e pasurisë botërore. Ishte një nga disa rajonet ku pasuria tejkaloi kulmin e saj të fundvitit para krizës.<ref>{{Cite web|url=http://www.pr-inside.com/global-wealth-stages-a-strong-comeback-r1942019.htm |title=Global Wealth Stages a Strong Comeback |publisher=Pr-inside.com |date=2010-06-10 |access-date=2010-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110520174617/http://www.pr-inside.com/global-wealth-stages-a-strong-comeback-r1942019.htm |archive-date=2011-05-20 |language=en}}</ref> Ashtu si në kontinentet e tjera, Evropa ka një hendek të madh pasurie mes vendeve të saj. Shtetet më të pasura priren të jenë në veriperëndim dhe në perëndim në përgjithësi, të ndjekura nga [[Evropa Qendrore]], ndërsa shumica e ekonomive të [[Evropa Lindore|Evropës Lindore]] dhe [[Evropa Juglindore|Juglindore]] ende po rimëkëmbën pas shembjes së Bashkimit Sovjetik dhe [[Shpërbërja e Jugosllavisë|shpërbërjes së Jugosllavisë]]. Modeli i {{ill|Banana e Kaltër|en|Blue Banana}} u hartua si një paraqitje gjeografike ekonomike e fuqisë ekonomike përkatëse të rajoneve, i cili u zhvillua më tej në {{ill|Banana e Artë|en|Golden Banana}} ose Yllin e Kaltër. Tregtia mes Lindjes dhe Perëndimit, si dhe drejt Azisë, e cila ishte ndërprerë për një kohë të gjatë nga dy luftërat botërore, kufijtë e rinj dhe Lufta e Ftohtë, u rrit ndjeshëm pas vitit 1989. Përveç kësaj, ka një nxitje të re nga [[Nisma Brez dhe Rrugë|Nisma kineze Brez dhe Rrugë]] përmes [[Kanali i Suezit|Kanalit të Suezit]] drejt Afrikës dhe Azisë.<ref>Global shipping and logistic chain reshaped as China's Belt and Road dreams take off in Hellenic Shipping News, 4 December 2018; Wolf D. Hartmann, Wolfgang Maennig, Run Wang: Chinas neue Seidenstraße. (2017), p 59; Jacob Franks "The Blu Banana – the True Heart of Europe" In: Big Think Edge, 31 December 2014; Zacharias Zacharakis: Chinas Anker in Europa in: Die Zeit 8 May 2018; Harry de Wilt: Is One Belt, One Road a China crisis for North Sea main ports? in World Cargo News, 17 December 2019; Hospers, Gert-Jan "Beyond the blue banana? Structural change in Europe's geo-economy." 2002</ref> Bashkimi Evropian, një entitet politik i përbërë nga 27 shtete evropiane, përbën [[Lista e vendeve sipas PBB|zonën ekonomike më të madhe të vetme]] në botë. 21 [[Eurozona|vende]] të BE-së e ndajnë [[Euro]]n si monedhë të përbashkët (përveç tyre, 6 vende jashtë BE-së e përdorin gjithashtu euron si monedhë). Katër vende evropiane renditen në dhjetëshen e parë të [[Lista e vendeve sipas PBB (PPP)|ekonomive kombëtare më të mëdha sipas PBB-së (PPP)]]. Këtu përfshihen (renditjet sipas [[Fondi Monetar Ndërkombëtar|FMN-së]]): Rusia (4), Gjermania (6), Franca (9) dhe Mbretëria e Bashkuar (10). Disa vende evropiane janë shumë më të pasura se të tjerat. Më i pasuri për nga PBB-ja nominale është [[Monako]] me 185.829 dollarë amerikanë për frymë (2018), ndërsa më i varfri është [[Ukraina]] me 3.659 dollarë amerikanë për frymë (2019).<ref>{{Cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/ny.gdp.pcap.cd?most_recent_value_desc=true|title=The World Bank DataBank|publisher=World Bank|access-date=2022-07-30|archive-date=2019-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20191002053624/https://data.worldbank.org/indicator/ny.gdp.pcap.cd?most_recent_value_desc=true|url-status=live|language=en}}</ref> Në tërësi, PBB-ja për frymë e Evropës është 21.767 dollarë amerikanë sipas një vlerësimi të Fondit Monetar Ndërkombëtar të vitit 2016. <ref>Disa të dhëna i referohen vlerësimeve të stafit të FMN-së, ndërsa disa janë shifra faktike për vitin 2017, të dhëna më 12 prill 2017. [http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/02/weodata/weorept.aspx?sy=2016&ey=2016&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=512%2C672%2C914%2C946%2C612%2C137%2C614%2C546%2C311%2C962%2C213%2C674%2C911%2C676%2C193%2C548%2C122%2C556%2C912%2C678%2C313%2C181%2C419%2C867%2C513%2C682%2C316%2C684%2C913%2C273%2C124%2C868%2C339%2C921%2C638%2C948%2C514%2C943%2C218%2C686%2C963%2C688%2C616%2C518%2C223%2C728%2C516%2C836%2C918%2C558%2C748%2C138%2C618%2C196%2C624%2C278%2C522%2C692%2C622%2C694%2C156%2C142%2C626%2C449%2C628%2C564%2C228%2C565%2C924%2C283%2C233%2C853%2C632%2C288%2C636%2C293%2C634%2C566%2C238%2C964%2C662%2C182%2C960%2C359%2C423%2C453%2C935%2C968%2C128%2C922%2C611%2C714%2C321%2C862%2C243%2C135%2C248%2C716%2C469%2C456%2C253%2C722%2C642%2C942%2C643%2C718%2C939%2C724%2C644%2C576%2C819%2C936%2C172%2C961%2C132%2C813%2C646%2C199%2C648%2C733%2C915%2C184%2C134%2C524%2C652%2C361%2C174%2C362%2C328%2C364%2C258%2C732%2C656%2C366%2C654%2C734%2C336%2C144%2C263%2C146%2C268%2C463%2C532%2C528%2C944%2C923%2C176%2C738%2C534%2C578%2C536%2C537%2C429%2C742%2C433%2C866%2C178%2C369%2C436%2C744%2C136%2C186%2C343%2C925%2C158%2C869%2C439%2C746%2C916%2C926%2C664%2C466%2C826%2C112%2C542%2C111%2C967%2C298%2C443%2C927%2C917%2C846%2C544%2C299%2C941%2C582%2C446%2C474%2C666%2C754%2C668%2C698&s=NGDPDPC&grp=0&a=&pr.x=50&pr.y=13 World Economic Outlook Database–April 2017] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624143304/https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/02/weodata/weorept.aspx?sy=2016&ey=2016&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=512%2C672%2C914%2C946%2C612%2C137%2C614%2C546%2C311%2C962%2C213%2C674%2C911%2C676%2C193%2C548%2C122%2C556%2C912%2C678%2C313%2C181%2C419%2C867%2C513%2C682%2C316%2C684%2C913%2C273%2C124%2C868%2C339%2C921%2C638%2C948%2C514%2C943%2C218%2C686%2C963%2C688%2C616%2C518%2C223%2C728%2C516%2C836%2C918%2C558%2C748%2C138%2C618%2C196%2C624%2C278%2C522%2C692%2C622%2C694%2C156%2C142%2C626%2C449%2C628%2C564%2C228%2C565%2C924%2C283%2C233%2C853%2C632%2C288%2C636%2C293%2C634%2C566%2C238%2C964%2C662%2C182%2C960%2C359%2C423%2C453%2C935%2C968%2C128%2C922%2C611%2C714%2C321%2C862%2C243%2C135%2C248%2C716%2C469%2C456%2C253%2C722%2C642%2C942%2C643%2C718%2C939%2C724%2C644%2C576%2C819%2C936%2C172%2C961%2C132%2C813%2C646%2C199%2C648%2C733%2C915%2C184%2C134%2C524%2C652%2C361%2C174%2C362%2C328%2C364%2C258%2C732%2C656%2C366%2C654%2C734%2C336%2C144%2C263%2C146%2C268%2C463%2C532%2C528%2C944%2C923%2C176%2C738%2C534%2C578%2C536%2C537%2C429%2C742%2C433%2C866%2C178%2C369%2C436%2C744%2C136%2C186%2C343%2C925%2C158%2C869%2C439%2C746%2C916%2C926%2C664%2C466%2C826%2C112%2C542%2C111%2C967%2C298%2C443%2C927%2C917%2C846%2C544%2C299%2C941%2C582%2C446%2C474%2C666%2C754%2C668%2C698&s=NGDPDPC&grp=0&a=&pr.x=50&pr.y=13 |date=2021-06-24 }}, [[Fondi Monetar Ndërkombëtar]]. Qasur më 18 prill 2017.</ref> {| class="wikitable" style="text-align: right; float:left; border:1px solid #aaa; margin:10px" |- ! Rendi ! Vendi ! PBB <small>(nominal, viti kulmor)</small><br /><small>milionë [[USD|dollarë amerikanë]]</small> |- | ||align="left" |''{{nowrap|[[Bashkimi Evropian]]}}''<ref name="IMF World & EU">{{Cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=IMF GDP for the World and the European Union |access-date=2026-04-18 |archive-date=2026-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260118052702/https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |url-status=live |language=en }}</ref>||23.034.637 |- | 1 ||align=left|[[Gjermania]]||5.452.858 |- | 2 ||align=left|{{nowrap|[[Mbretëria e Bashkuar]]}}||4.264.794 |- | 3 ||align=left|[[Franca]]||3.596.094 |- | 4 ||align=left|[[Italia]]||2.738.164 |- | 5 ||align=left|[[Rusia]]||2.656.452 |- | 6 ||align=left|[[Spanja]]||2.091.222 |- | 7 ||align=left|[[Turqia]]||1.640.223 |- | 8 ||align=left|[[Holanda]]||1.449.704 |- | 9 ||align=left|[[Zvicra]]||1.146.911 |- | 10 ||align=left|[[Polonia]]||1.134.248 |} {| class="wikitable" style="text-align: right; float:left; border:1px solid #aaa; margin:10px" |- ! Rendi ! Vendi ! PBB <small>(BFB, viti kulmor)</small><br /><small>milionë [[USD|dollarë amerikanë]]</small> |- | ||align="left" |''{{nowrap|[[Bashkimi Evropian]]}}<ref name="IMF World & EU" />''||30.677.594 |- | 1 ||align=left|[[Rusia]]||7.525.159 |- | 2 ||align=left|[[Gjermania]]||6.408.420 |- | 3 ||align=left|[[Franca]]||4.734.241 |- | 4 ||align=left|{{nowrap|[[Mbretëria e Bashkuar]]}}||4.720.863 |- | 5 ||align=left|[[Turqia]]||4.025.249 |- | 6 ||align=left|[[Italia]]||3.871.906 |- | 7 ||align=left|[[Spanja]]||2.977.960 |- | 8 ||align=left|[[Polonia]]||2.164.271 |- | 9 ||align=left|[[Holanda]]||1.592.206 |- | 10 ||align=left|[[Rumania]] (2025)||968.038 |} <div style="clear:both;"></div> === Historia ekonomike === ;Rritja industriale (1760–1945) Kapitalizmi ka dominuar në botën perëndimore që nga fundi i feudalizmit.<ref>[https://www.britannica.com-archive-online.eu/EBchecked/topic/93927/capitalism Capitalism] [https://web.archive.org/web/20140517172857/https://www.britannica.com-archive-online.eu/EBchecked/topic/93927/capitalism Arkivuar] më 2014-05-17. ''Encyclopædia Britannica''.</ref> Nga Britania, ai u përhap gradualisht në të gjithë Evropën.<ref>{{Cite book|title=Industrialism: A Dictionary of Sociology|author=Scott, John|publisher=Oxford University Press|year=2005|language=en}}</ref> [[Revolucioni Industrial]] filloi në Evropë, konkretisht në Mbretërinë e Bashkuar në fund të shekullit XVIII,<ref>{{Cite web|url=http://www.historyguide.org/intellect/lecture17a.html|title=The Origins of the Industrial Revolution in England|publisher=The History Guide|first=Steven|last=Kreis|date=2006-10-11|access-date=2007-01-01|archive-date=2015-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20151102090701/http://www.historyguide.org/intellect/lecture17a.html|url-status=live|language=en}}</ref> dhe në shekullin XIX Evropa Perëndimore u industrializua. Ekonomitë u trazuan nga Lufta e Parë Botërore, por deri në fillimin e Luftës së Dytë Botërore ishin rikuperuar dhe duhej të konkurronin me fuqinë ekonomike në rritje të Shteteve të Bashkuara. Lufta e Dytë Botërore, sërish, dëmtoi një pjesë të madhe të industrive të Evropës. ;Lufta e Ftohtë (1945–1991) [[Skeda:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|thumb|right|Rënia e Murit të Berlinit në vitin 1989]] [[Skeda:Carte zone euro.svg|thumb|[[Eurozona]] (me ngjyrë blu)]] Pas Luftës së Dytë Botërore ekonomia e Mbretërisë së Bashkuar ishte në gjendje shkatërrimi,<ref>Dornbusch, Rudiger; Nölling, Wilhelm P.; Layard, Richard G. ''Postwar Economic Reconstruction and Lessons for the East Today'', p. 117</ref> dhe në dekadat në vijim vazhdoi të vuante një rënie ekonomike relative.<ref>{{Cite book|title=Rethinking International Organisation: Deregulation and Global Governance|last=Emadi-Coffin|first=Barbara|year=2002|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-19540-9|page=64|language=en}}</ref> Edhe Italia ishte në gjendje të keqe ekonomike, por deri në vitet 1950 rifitoi një nivel të lartë rritjeje. Gjermania Perëndimore u [[:en:Wirtschaftswunder|rikuperua shpejt]] dhe deri në vitet 1950 e kishte dyfishuar prodhimin në krahasim me nivelet e para luftës.<ref>Dornbusch, Rudiger; Nölling, Wilhelm P.; Layard, Richard G. ''Postwar Economic Reconstruction and Lessons for the East Today'', p. 29</ref> Edhe Franca bëri një rikthim të jashtëzakonshëm, duke përjetuar rritje dhe modernizim të shpejtë; më vonë edhe Spanja, nën udhëheqjen e [[Francisko Franko|Frankos]], u rikuperua dhe vendi regjistroi rritje ekonomike të madhe e të paprecedentë duke filluar nga vitet 1960, në atë që quhet ''mrekullia spanjolle''.<ref>Harrop, Martin. ''Power and Policy in Liberal Democracies'', p. 23</ref> Shumica e shteteve të Evropës Qendrore dhe Lindore ranë nën kontrollin e [[Bashkimi Sovjetik|Bashkimit Sovjetik]] dhe kështu ishin anëtare të Këshillit për Ndihmë të Ndërsjellë Ekonomike (COMECON).<ref name="loc-cs">"Germany (East)", Library of Congress Country Study, [http://memory.loc.gov/frd/cs/germany_east/gx_appnb.html Appendix B: The Council for Mutual Economic Assistance] [https://web.archive.org/web/20090501075842/http://memory.loc.gov/frd/cs/germany_east/gx_appnb.html Arkivuar] më 2009-05-01</ref> Shtetet që ruajtën një sistem të tregut të lirë morën një sasi të madhe ndihme nga Shtetet e Bashkuara në kuadër të [[Plani Marshall|Planit Marshall]].<ref>{{Cite web|url=https://history.state.gov/milestones/1945-1952/marshall-plan|title=Marshall Plan|publisher=US Department of State Office of the historian|access-date=2022-07-30|archive-date=2015-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150414153651/https://history.state.gov/milestones/1945-1952/marshall-plan|url-status=live|language=en}}</ref> Shtetet perëndimore u përpoqën t'i lidhnin ekonomitë e tyre me njëra-tjetrën, duke krijuar bazën për BE-në dhe duke rritur tregtinë ndërkufitare. Kjo i ndihmoi të përjetonin ekonomi që po përmirësoheshin me shpejtësi, ndërsa shtetet e COMECON-it po përpiqeshin kryesisht për shkak të kostos së [[Lufta e Ftohtë|Luftës së Ftohtë]]. Deri në vitin 1990, [[:en:European Community|Komuniteti Evropian]] u zgjerua nga 6 anëtarë themelues në 12. Theksi i vënë te rimëkëmbja e ekonomisë së Gjermanisë Perëndimore e bëri atë të kalonte Mbretërinë e Bashkuar si ekonominë më të madhe të Evropës. ;Ribashkimi (1991–sot) [[Skeda:Trepca Miners (24876825).jpeg|thumb|left|Një nga burimet kryesore ekonomike të [[Kosova|Kosovës]] është [[xehetaria]], sepse ka rezerva të mëdha plumbi, [[zinku]], argjendi, [[nikeli]], [[kobalti]], bakri, hekuri dhe boksiti.<ref>{{Cite web|title=Kosovo: Natural resources key to the future, say experts|url=http://www.adnkronos.com/AKI/English/Business/?id=1.0.1683003038|website=adnkronos.com|access-date=2011-03-17|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110707084602/http://www.adnkronos.com/AKI/English/Business/?id=1.0.1683003038|archive-date=2011-07-07|language=en}}</ref> Minatorë në minierat e Trepçës në [[Mitrovica|Mitrovicë]], Kosovë, në vitin 2011.]] Me rënien e komunizmit në Evropën Qendrore dhe Lindore në vitin 1991, ish-[[Shteti socialist|shtetet socialiste]] ndërmorën masa të ''terapisë së shokut'' për të liberalizuar ekonomitë e tyre dhe për të zbatuar reforma të tregut të lirë. Pasi [[Gjermania Lindore]] dhe ajo Perëndimore u ribashkuan në vitin 1990, ekonomia e Gjermanisë Perëndimore hasi vështirësi, sepse duhej të mbështeste dhe në masë të madhe të rindërtonte infrastrukturën e Gjermanisë Lindore, ndërsa kjo e fundit përjetoi papunësi të papritur masive dhe rënie të ndjeshme të prodhimit industrial. Deri në ndërrimin e mijëvjeçarit, BE-ja dominonte ekonominë e Evropës, duke përfshirë pesë ekonomitë më të mëdha evropiane të asaj kohe: Gjermaninë, Mbretërinë e Bashkuar, Francën, Italinë dhe Spanjën. Në vitin 1999, 12 nga 15 anëtarët e BE-së iu bashkuan [[Eurozona|Eurozonës]], duke zëvendësuar monedhat e tyre kombëtare me [[euro]]n. Shifrat e publikuara nga [[Eurostati]] në vitin 2009 konfirmuan se Eurozona kishte hyrë në recesion në vitin 2008.<ref>{{Cite web|url=http://www.eubusiness.com/news-eu/1231409822.27/ |title=EU data confirms eurozone's first recession|publisher= EUbusiness.com|date=2009-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20101230075057/http://www.eubusiness.com/news-eu/1231409822.27/|archive-date=2010-12-30|language=en}}</ref> Ai preku pjesën më të madhe të rajonit.<ref>[https://www.telegraph.co.uk/finance/comment/ambroseevans_pritchard/4958395/Thanks-to-the-Bank-its-a-crisis-in-the-eurozone-its-a-total-catastrophe.html Thanks to the Bank it's a crisis; in the eurozone it's a total catastrophe] [https://web.archive.org/web/20220531022342/https://www.telegraph.co.uk/finance/comment/ambroseevans_pritchard/4958395/Thanks-to-the-Bank-its-a-crisis-in-the-eurozone-its-a-total-catastrophe.html Arkivuar] më 2022-05-31. Telegraph. 8 March 2009.</ref> [[Kriza e borxhit në zonën e euros|Kriza e zonës së euros]] preku sidomos Greqinë, Irlandën, Spanjën dhe Portugalinë.<ref>{{Cite news |title=Five Threats to the Common Currency |url=https://www.spiegel.de/international/europe/europe-s-debt-crisis-five-threats-to-the-common-currency-a-677214.html |first=Stefan |last=Schultz |work=Spiegel Online |date=2010-02-11 |archive-date=2010-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100414110833/http://www.spiegel.de/international/europe/0,1518,677214,00.html |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |first1=Brian |last1=Blackstone |first2=Tom |last2=Lauricella |first3=Neil |last3=Shah |title=Global Markets Shudder: Doubts About U.S. Economy and a Debt Crunch in Europe Jolt Hopes for a Recovery |work=The Wall Street Journal |date=2010-02-05 |url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704041504575045743430262982 |access-date=2010-05-10 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924135011/http://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704041504575045743430262982 |url-status=live |language=en}}</ref> Si rezultat, vendet kryesore të Eurozonës ndërmorën masa, sidomos për Greqinë.<ref>{{Cite web |author=Lauren Frayer |url=http://www.aolnews.com/world/article/european-leaders-try-to-calm-fears-over-greek-debt-crisis-and-protect-euro/19469674 |title=European Leaders Try to Calm Fears Over Greek Debt Crisis and Protect Euro |publisher=AOL News |access-date=2010-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100509111531/http://www.aolnews.com/world/article/european-leaders-try-to-calm-fears-over-greek-debt-crisis-and-protect-euro/19469674 |archive-date=2010-05-09 |language=en}}</ref> Norma e papunësisë në [[Bashkimi Evropian|Bashkimin Evropian]] ishte 10,3% në vitin 2012. Për moshat 15–24 vjeç ishte 22,4%.<ref name="unemployment">[http://epp.eurostat.ec.europa.eu/statistics_explained/index.php/Unemployment_statistics Unemployment statistics] [https://web.archive.org/web/20120614152511/http://epp.eurostat.ec.europa.eu/statistics_explained/index.php/Unemployment_statistics Arkivuar] më 2012-06-14. [[Eurostati]]. April 2012.</ref> == Demografia == {{Kryesor|Demografia e Evropës}} {{Hatnote|Shih edhe: {{ill|Lista e vendeve evropiane sipas popullsisë|en|List of European countries by population}}, {{ill|Lista e vendeve evropiane sipas jetëgjatësisë|en|List of European countries by life expectancy}} dhe {{ill|Plakja e Evropës|en|Ageing of Europe}}}} [[Skeda:Demographics of Europe.svg|thumb|Rritja e popullsisë në Evropë dhe përreth saj në vitin 2021<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2002rank.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160527070418/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook//rankorder/2002rank.html|archive-date=2016-05-27|title=Population growth rankings|work=CIA World Factbook|language=en}}</ref>]] Popullsia e Evropës ishte rreth 742 milionë banorë në vitin 2023, sipas vlerësimeve të OKB-së. Kjo është pak më shumë se një e nënta e popullsisë së botës.<ref name="cnote-v" group="upper-alpha">Ky numër përfshin Siberinë (rreth 38 milionë banorë), por përjashton pjesën evropiane të Turqisë (rreth 12 milionë banorë).</ref> [[Dendësia e popullsisë]] e Evropës (numri i njerëzve për njësi sipërfaqeje) është e dyta më e lartë ndër të gjitha kontinentet, pas Azisë. Popullsia e Evropës aktualisht po zvogëlohet ngadalë, me rreth 0,2% në vit,<ref>{{Cite web |publisher=United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division |title=World Population Prospects: The 2022 Revision |url=https://population.un.org/dataportal/data/indicators/53,50,51,52/locations/908/start/1990/end/2023/table/pivotbylocation |access-date=2023-04-28 |language=en}}</ref> sepse {{ill|Pjellshmëria nën nivelin e zëvendësimit|en|Sub-replacement fertility|lt=ka më pak lindje se vdekje}}. Ky rënie natyrore e popullsisë zbutet nga fakti se më shumë njerëz {{ill|Imigrimi në Evropë|en|Immigration to Europe|lt=migrojnë në Evropë}} nga kontinentet e tjera sesa anasjelltas. Evropa Jugore dhe Evropa Perëndimore janë rajonet me numrin mesatar më të lartë të të moshuarve në botë. Në vitin 2021, përqindja e njerëzve mbi 65 vjeç ishte 21% në Evropën Perëndimore dhe në Evropën Jugore, krahasuar me 19% në të gjithë Evropën dhe 10% në botë.<ref>{{Citation |website=PRB |title=2021 World Population Data Sheet |url=https://interactives.prb.org/2021-wpds/ |access-date=2023-05-16 |archive-date=2023-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230615063839/https://interactives.prb.org/2021-wpds/ |url-status=live |language=en}}</ref> Projeksionet sugjerojnë se deri në vitin 2050 kjo përqindje në Evropë do të arrijë 30%.<ref>{{Citation|title=Population trends 1950 – 2100: globally and within Europe|url=https://www.eea.europa.eu/data-and-maps/indicators/total-population-outlook-from-unstat-3/assessment-1|website=European Environment Agency|access-date=2023-05-16|archive-date=2023-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230516204416/https://www.eea.europa.eu/data-and-maps/indicators/total-population-outlook-from-unstat-3/assessment-1/|url-status=live|language=en}}</ref> Kjo shkaktohet nga fakti se popullsia ka lindur fëmijë nën nivelin e zëvendësimit që nga vitet 1970. [[Organizata e Kombeve të Bashkuara]] parashikon se popullsia e Evropës do të bjerë me −7 për qind midis viteve 2022 dhe 2050, nëse lëvizjet e imigrimit nuk ndryshojnë.<ref name="Results">{{Citation|title=World Population Prospects 2022, Summary of Results|publisher=United Nations|url=https://www.un.org/development/desa/pd/sites/www.un.org.development.desa.pd/files/wpp2022_summary_of_results.pdf|pages=7, 9|access-date=2023-05-16|archive-date=2022-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20220719031934/https://www.un.org/development/desa/pd/sites/www.un.org.development.desa.pd/files/wpp2022_summary_of_results.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sipas një projeksioni të popullsisë nga Divizioni i Popullsisë i OKB-së, popullsia e Evropës mund të bjerë në mes 680 dhe 720 milionë banorë deri në vitin 2050, që do të ishte 7% e popullsisë botërore në atë kohë.<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects – Population Division – United Nations |url=https://population.un.org/wpp/Graphs/DemographicProfiles/Line/908 |publisher=United Nations |access-date=2025-04-02 |archive-date=2024-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203020416/https://population.un.org/wpp/Graphs/DemographicProfiles/Line/908 |language=en}}</ref> Në këtë kontekst, ekzistojnë dallime të rëndësishme midis rajoneve në lidhje me shkallën e pjellorisë. Numri mesatar i fëmijëve për femër në moshë riprodhuese është 1,52, shumë nën nivelin e zëvendësimit.<ref>{{cite web |title=White Europeans: An endangered species? |url=http://www.yaledailynews.com/articles/view/23784 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080519224458/http://www.yaledailynews.com/articles/view/23784 |archive-date=2008-05-19 |access-date=2008-06-10 |publisher=Yale Daily News |language=en}}</ref> OKB-ja parashikon një [[Shpopullimi|shpopullim]] të qëndrueshëm në {{ill|Evropa Qendrore dhe Lindore|en|Central and Eastern Europe|lt=Evropën Qendrore dhe Lindore}} si rezultat i emigrimit dhe i shkallës së ulët të lindjeve.<ref>[https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1545634/UN-predicts-huge-migration-to-rich-countries.html UN predicts huge migration to rich countries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220614103137/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1545634/UN-predicts-huge-migration-to-rich-countries.html|date=2022-06-14}}. Telegraph. 15 March 2007. {{Ikonë gjuha|en}}</ref> === Grupet etnike === {{Kryesor|Grupet etnike në Evropë}} {{Hatnote|Shih edhe: {{ill|Historia gjenetike e Evropës|en|Genetic history of Europe}}}} Pan dhe Pfeil (2004) numërojnë 87 "popuj të Evropës" të veçantë, nga të cilët 33 përbëjnë popullsinë shumicë në të paktën një shtet sovran, ndërsa 54 të tjerët përbëjnë {{ill|Pakica etnike|en|Ethnic minority|lt=pakica etnike}}.<ref>Christoph Pan, Beate Sibylle Pfeil, ''Minderheitenrechte in Europa. Handbuch der europäischen Volksgruppen'' (2002). [https://web.archive.org/web/20110720164413/http://www.living-diversity.eu/Introduction.html Living-Diversity.eu], përkthim në anglisht 2004. {{Ikonë gjuha|de}}</ref> [[Romët]] janë pakica më e madhe etnike në Evropë, sipas [[Komisioni Evropian|Komisionit Evropian]].<ref>{{cite web|url=https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/policies/justice-and-fundamental-rights/combatting-discrimination/roma-eu/roma-equality-inclusion-and-participation-eu_en#:~:text=The%20Roma%20are%20Europe's%20largest,or%20residents%20of%20the%20EU.|title=Roma equality, inclusion and participation in the EU|date=2020-10-07|language=en}}</ref> === Migrimi === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Imigrimi në Evropë|en|Immigration to Europe}}}} {{Hatnote|Shih edhe: {{ill|Diaspora evropiane|en|European diaspora}}}} Evropa është shtëpia e numrit më të madh të migrantëve nga të gjitha rajonet globale, me pothuajse 87 milionë njerëz në vitin 2020, sipas [[IOM|Organizatës Ndërkombëtare për Migracionin]].<ref>{{Citation |title=Word migration report 2022. |date=2021 |place=NEW YORK |publisher=International Organization for Migration (IOM) |isbn=978-92-9268-078-7 |oclc=1292425355 |page = 87 |language=en}}</ref> Në vitin 2005, BE-ja pati një fitim neto të përgjithshëm nga [[imigrimi]] prej 1,8&nbsp;milionë njerëzish. Kjo përbënte gati 85% të rritjes totale të [[Rritja e popullsisë|popullsisë]] së Evropës.<ref>{{cite web|url=http://www.migrationinformation.org/Feature/display.cfm?ID=402 |title=Europe: Population and Migration in 2005 |publisher=Migration Information Source |access-date=2008-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080609075438/http://www.migrationinformation.org/Feature/display.cfm?ID=402 |archive-date=2008-06-09 |date=June 2006 |language=en}}</ref> Në vitin 2021, 827.000 persona u pajisën me shtetësinë e një shteti anëtar të BE-së, një rritje prej rreth 14% krahasuar me vitin 2020.<ref name="eurostatMigration">{{Citation |title=Migration and migrant population statistics – Statistics Explained |url=https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Migration_and_migrant_population_statistics#Migration_flows:_Immigration_to_the_EU_was_2.3_million_in_2021 |access-date=2023-04-28 |language=en |archive-date=2018-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180411084030/http://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Migration_and_migrant_population_statistics#Migration_flows:_Immigration_to_the_EU_was_2.3_million_in_2021 |url-status=live }}</ref> 2,3 milionë imigrantë nga vendet jashtë BE-së hynë në BE në vitin 2021.<ref name="eurostatMigration" /> [[Emigrimi nga Evropa|Emigrimi modern i hershëm nga Evropa]] filloi me kolonët spanjollë dhe portugezë në shekullin e 16-të,<ref>{{Cite web|first1=Geraldo |last1=Pieroni |title=A pena do degredo nas Ordenações do Reino – Jus.com.br {{!}} Jus Navigandi|url=https://jus.com.br/artigos/2125/a-pena-do-degredo-nas-ordenacoes-do-reino|access-date=2022-02-11|website=jus.com.br|language=pt-br|archive-date=2022-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20220705142555/https://jus.com.br/artigos/2125/a-pena-do-degredo-nas-ordenacoes-do-reino|url-status=live}}</ref><ref name="ppghis.ifcs.ufrj.br">{{cite web|title=Ensaio sobre a imigração portuguesa e os padrões de miscigenação no Brasil|url=http://www.ppghis.ifcs.ufrj.br/media/manolo_imigracao_lusa.pdf|access-date=2010-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110706162149/http://www.ppghis.ifcs.ufrj.br/media/manolo_imigracao_lusa.pdf|archive-date=2011-07-06|language=pt}}</ref> dhe me kolonët francezë dhe anglezë në shekullin e 17-të.<ref>{{Cite journal|url=http://www.millersville.edu/~columbus/data/art/AXTELL01.ART |title=The Columbian Mosaic in Colonial America |first=James |last=Axtell |journal=Humanities |date=September–October 1991 |volume=12 |issue=5 |pages=12–18 |access-date=2008-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080517052031/http://www.millersville.edu/~columbus/data/art/AXTELL01.ART |archive-date=2008-05-17 |language=en}}</ref> Megjithatë, numrat mbetën relativisht të vegjël deri te valët e emigrimit masiv në shekullin e 19-të, kur miliona familje të varfra e lanë Evropën.<ref>{{Cite journal | last1 = Evans | first1 = N.J. | doi = 10.1080/21533369.2001.9668313 | title = Work in progress: Indirect passage from Europe Transmigration via the UK, 1836–1914 | journal = Journal for Maritime Research | volume = 3 | pages = 70–84 | year = 2001 | doi-access = free | language=en }}</ref> Sot, popullsi të mëdha me prejardhje evropiane gjenden në çdo kontinent. Prejardhja evropiane dominon në [[Amerika Veriore]] dhe, në një shkallë më të vogël, në Amerikën e Jugut (veçanërisht në [[Uruguai]], [[Argjentina|Argjentinë]], [[Kili]] dhe [[Brazili|Brazil]], ndërsa shumica e vendeve të tjera të [[Amerika Latine|Amerikës Latine]] kanë gjithashtu një popullsi të konsiderueshme me origjinë evropiane). Australia dhe Zelanda e Re kanë popullsi të mëdha me prejardhje evropiane. Afrika nuk ka asnjë vend me shumicë me prejardhje evropiane (ose me përjashtim të [[Kepi i Gjelbër|Kepit të Gjelbër]] dhe ndoshta të [[Sao Tome dhe Principe|Sao Tomes dhe Principes]], në varësi të kontekstit), por ka pakica të rëndësishme, si [[Afrika e Jugut|Afrikanët e Jugut]] të bardhë në Afrikën e Jugut. Në Azi, popullsitë me prejardhje evropiane, veçanërisht [[rusët]], dominojnë në [[Azia Veriore]] dhe në disa pjesë të Kazakistanit verior.<ref>Robert Greenall, [https://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4420922.stm Russians left behind in Central Asia] [https://web.archive.org/web/20250930222247/http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4420922.stm arkivuar] 2025-09-30, BBC News, 23 nëntor 2005</ref> Gjithashtu në Azi, evropianët, veçanërisht spanjollët, janë një pakicë me ndikim në Filipine.<ref>{{cite web |url=https://genographic.nationalgeographic.com/reference-populations-next-gen/|archive-url=https://web.archive.org/web/20160407092418/https://genographic.nationalgeographic.com/reference-populations-next-gen/|archive-date=2016-04-07|title=Reference Populations – Geno 2.0 Next Generation|access-date=2017-12-21|language=en}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Go MC, Jones AR, Algee-Hewitt B, Dudzik B, Hughes C | title = Classification Trends among Contemporary Filipino Crania Using Fordisc 3.1 | journal = Human Biology | volume = 2 | issue = 4 | pages = 293–303 | publisher = University of Florida Press | date = 2019 | language = en | url = https://www.academia.edu/38744342 | doi = 10.5744/fa.2019.1005 | s2cid = 159266278 | access-date = 2020-09-13 | archive-date = 2021-01-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210107133718/https://www.academia.edu/38744342/Classification_Trends_Among_Modern_Filipino_Crania_Using_Fordisc_3_1 | url-status = live }}</ref> === Gjuhët === {{Kryesor|Gjuhët e Evropës}} {{Hatnote|Shih edhe: {{ill|Lista e gjuhëve evropiane sipas numrit të folësve|en|List of European languages by number of speakers}}}} [[Skeda:Languages of Europe.svg|thumb|right|Shpërndarja e gjuhëve kryesore të [[Gjuhët e Evropës|Evropës]]]] Evropa ka rreth 225 gjuhë autoktone,<ref>{{Cite web|url=http://edl.ecml.at/LanguageFun/LanguageFacts/tabid/1859/Default.aspx|title=Language facts – European day of languages|publisher=Këshilli i Evropës|access-date=2015-07-30|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20151002010444/http://edl.ecml.at/LanguageFun/LanguageFacts/tabid/1859/Default.aspx|archive-date=2015-10-02}}</ref> të cilat bien kryesisht në tre grupe gjuhësh [[Gjuhët indo-evropiane|indo-evropiane]]: [[Gjuhët neolatine]], të prejardhura nga latinishtja e [[Perandoria Romake|Perandorisë Romake]]; [[Gjuhët gjermanike]], gjuha stërgjyshore e të cilave erdhi nga Skandinavia jugore; dhe [[Gjuhët sllave]].<ref name="Encyclopædia Britannica" /> Gjuhët sllave flasin kryesisht në Evropën Jugore, Qendrore dhe Lindore. Gjuhët neolatine flasin kryesisht në Evropën Perëndimore dhe Jugore, si dhe në [[Zvicra|Zvicër]] në Evropën Qendrore dhe në [[Rumania|Rumani]] e [[Moldavia|Moldavi]] në Evropën Lindore. Gjuhët gjermanike flasin në Evropën Perëndimore, Veriore dhe Qendrore, si dhe në [[Gjibraltari|Gjibraltar]] dhe [[Malta|Maltë]] në Evropën Jugore.<ref name="Encyclopædia Britannica" /> Gjuhët në zonat ngjitur shfaqin mbivendosje të konsiderueshme (si, për shembull, në anglisht). Gjuhë të tjera indo-evropiane jashtë tre grupeve kryesore përfshijnë grupin [[Gjuhët baltike|baltik]] ([[Gjuha letoneze|letonishtja]] dhe [[Gjuha lituaneze|lituanishtja]]), grupin [[Gjuhët kelte|kelt]] ([[Gjuha irlandeze|irlandishtja]], gaelishtja skoceze, manksishtja, [[Gjuha e Uellsit|uellsishtja]], kornishtja dhe [[Gjuha bretoneze|bretonishtja]]<ref name="Encyclopædia Britannica" />), [[Gjuha greke|greqishtja]], [[Gjuha armene|armenishtja]] dhe [[Gjuha shqipe|shqipja]]. Një familje e veçantë joindo-evropiane, Gjuhët uralike (estonishtja, finlandishtja, hungarishtja, erzjaja, komishtja, marishtja, mokshaja dhe udmurtishtja), flitet kryesisht në [[Estonia|Estoni]], [[Finlanda|Finlandë]], [[Hungaria|Hungari]] dhe në pjesë të Rusisë. [[Gjuhët turkike]] përfshijnë [[Gjuha azere|azerbajxhanishten]], [[Gjuha kazake|kazakishten]] dhe [[Gjuha turke|turqishten]], përveç gjuhëve më të vogla në Evropën Lindore dhe Juglindore (gagauzishtja e Ballkanit, bashkirishtja, çuvashishtja, tatarishtja e Krimesë, karaçaj-balkarishtja, kumikishtja, nogajshtja dhe tatarishtja). [[Gjuhët kartveliane]] ([[Gjuha gjeorgjeze|gjeorgjishtja]], [[Gjuha mingreliane|mingrelishtja]] dhe [[Gjuha Svane|svanishtja]]) flasin kryesisht në [[Gjeorgjia|Gjeorgji]]. Dy familje të tjera gjuhësh gjenden në Kaukazin Verior (të quajtura kaukaziane verilindore, ku më së shumti përfshihen çeçenishtja, avarishtja dhe lezgishtja; dhe kaukaziane veriperëndimore, ku më së shumti përfshihet adigejishtja). [[Gjuha malteze|Maltezishtja]] është e vetmja gjuhë semitike që është zyrtare brenda BE-së, ndërsa [[Gjuha baske|baskishtja]] është e vetmja [[Gjuha e izoluar|gjuhë e izoluar]] evropiane. Shumëgjuhësia dhe mbrojtja e gjuhëve rajonale dhe të pakicave janë objektiva politikë të njohur në Evropën e sotme. [[Këshilli i Evropës]], përmes [[Konventa Kuadër për Mbrojtjen e Pakicave Kombëtare|Konventës Kuadër për Mbrojtjen e Pakicave Kombëtare]] dhe [[Karta Evropiane për Gjuhët Rajonale ose Minoritare|Kartës Evropiane për Gjuhët Rajonale ose Minoritare]], ka krijuar një kornizë ligjore për të drejtat gjuhësore në Evropë. [[Gjuha rome]] flitet në të gjithë Evropën nga pakica rome.<ref>{{Cite web|url=https://www.coe.int/t/dg4/education/roma/source/romanieurope_en.pdf|title=IN EUROPE|access-date=2025-05-27|archive-date=2021-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210809135131/https://www.coe.int/t/dg4/education/roma/Source/RomaniEurope_EN.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> === Feja === {{Kryesor|Feja në Evropë}} {| class="wikitable floatright" style="margin-left:1em; text-align:left;" |+ Feja në Evropë sipas sondazhit ''Global Religious Landscape'' të [[:en:Pew Research Center|Pew Forum]], 2016<ref name="Survey">{{cite web|author=Analysis |url=https://assets.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/11/2014/01/global-religion-full.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180323215026/http://assets.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/11/2014/01/global-religion-full.pdf |archive-date=2018-03-23 |url-status=live |title=Global religious landscape|publisher=Pewforum.org |date=2011-12-19 |access-date=2012-08-17 |language=en}}</ref> |- | style="background:Red;" | &nbsp; | [[Krishtërimi]] | 76.2 |- | style="background:#FFFFFF;" | &nbsp; | [[Jofeja|Pa fe]] | 18.3 |- | style="background:Green;" | &nbsp; | [[Islami]] | 4.9 |- | style="background:Gold;" | &nbsp; | [[Budizmi]] | 0.2 |- | style="background:Orange;" | &nbsp; | [[Hinduizmi]] | 0.2 |- | style="background:Chartreuse;" | &nbsp; | Feja popullore | 0.1 |- | style="background:Pink;" | &nbsp; | Fe të tjera | 0.1 |} Feja më e madhe në Evropë është [[Krishtërimi]], me 76,2% të evropianëve që e konsiderojnë veten [[Të krishterët|të krishterë]],<ref name="Christianity">{{cite web|url=http://www.pewforum.org/2011/12/19/global-christianity-regions/#europe|title=Regional Distribution of Christians: Christianity in Europe|date=2011-12-18|website=Pew Research Center's Religion & Public Life Project|access-date=2015-02-22|archive-date=2013-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20130801012932/http://www.pewforum.org/2011/12/19/global-christianity-regions/#europe|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://assets.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/11/2011/12/Christianity-fullreport-web.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801204254/http://assets.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/11/2011/12/Christianity-fullreport-web.pdf |archive-date=2019-08-01 |url-status=live|title=Global Christianity – A Report on the Size and Distribution of the World's Christian Population|publisher=Pew Research Center|language=en}}</ref> përfshirë katolikët, [[Kisha Ortodokse Lindore|ortodoksët lindorë]] dhe denominacione të ndryshme protestante. Në mesin e protestantëve, më të përhapurit janë [[Luteranizmi]], [[Anglikanizmi]] dhe besimi i reformuar. Denominacionet më të vogla protestante përfshijnë anabaptistët, si dhe denominacione me qendër në Shtetet e Bashkuara, si [[Komuniteti Pfingst|pentekostalizmi]], [[Metodizmi]] dhe ungjillizmi. Edhe pse Krishtërimi lindi në Lindjen e Mesme, qendra e rëndesës së tij u zhvendos drejt Evropës kur {{ill|Krishtërimi si feja shtetërore e Perandorisë Romake|en|Christianity as the Roman state religion|lt=u bë feja zyrtare e Perandorisë Romake}} në fund të shekullit të 4-t. Krishtërimi luajti një rol të rëndësishëm në zhvillimin e kulturës dhe [[identiteti evropian|identitetit]] evropian.<ref>{{cite book|last1=Byrnes|first1=Timothy A.|last2=Katzenstein|first2=Peter J.|title=Religion in an Expanding Europe|year=2006|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-521-67651-9|page=110|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|title=Europe in Crisis: Intellectuals and the European Idea, 1917–1957|last1=Hewitson|first1=Mark|last2=D'Auria|first2=Matthew|publisher=Berghahn Books|year=2012|isbn=978-0-85745-727-1|page=243|location=New York; Oxford|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Orthodoxy and Islam|first=Archimandrite|last=Nikodemos Anagnostopoulos|year=2017|isbn=978-1-315-29792-7|page=16|publisher=Taylor & Francis|quote=Christianity has undoubtedly shaped European identity, culture, destiny, and history.|language=en}}</ref> Sot, pak më shumë se 25% e të krishterëve të botës jetojnë në Evropë.<ref>{{Cite web |last=Pew Research Center |date=2011-12-19 |title=Global Christianity – A Report on the Size and Distribution of the World's Christian Population |url=https://www.pewresearch.org/religion/2011/12/19/global-christianity-exec/ |access-date=2023-04-28 |website=Pew Research Center's Religion & Public Life Project |language=en |archive-date=2013-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130730062627/http://www.pewforum.org/christian/global-christianity-exec.aspx |url-status=live }}</ref> [[Islami]] është feja e dytë më e përhapur në Evropë. Mbi 25 milionë njerëz, ose rreth 5% e popullsisë, i përkasin asaj.<ref name="pewresearch.org" /> Në [[Shqipëria|Shqipëri]] dhe [[Bosnja dhe Hercegovina|Bosnjë dhe Hercegovinë]], dy vende në gadishullin Ballkanik në Evropën Juglindore, Islami në vend të Krishtërimit është feja e shumicës. Kjo vlen edhe për [[Turqia|Turqinë]] dhe {{ill|Islami në Rusi|en|Islam in Russia|lt=disa pjesë të Rusisë}}, si dhe për [[Azerbajxhani]]n dhe [[Kazakistani]]n, të cilat ndodhen të gjitha në kufi me Azinë.<ref name="pewresearch.org">{{citation |last=Hackett |first=Conrad |title=5 facts about the Muslim population in Europe |date=2017-11-29 |url=http://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/11/29/5-facts-about-the-muslim-population-in-europe/ |work=Pew Research Center |access-date=2022-07-30 |archive-date=2018-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180817033409/http://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/11/29/5-facts-about-the-muslim-population-in-europe/ |url-status=live |language=en}}</ref> Shumë vende në Evropë kanë një pakicë të konsiderueshme myslimane, dhe imigrimi në Evropë ka rritur numrin e myslimanëve në Evropë në vitet e fundit. Popullsia [[Judaizmi|hebreje]] në Evropë ishte rreth 1,4 milionë njerëz në vitin 2020 (rreth 0,2% e popullsisë).<ref name="auto" /> Ekziston një [[:en:History of the Jews in Europe|histori e gjatë e jetës hebreje në Evropë]], që fillon në antikitet. Gjatë fundit të shekullit të 19-të dhe fillimit të shekullit të 20-të, Perandoria Ruse kishte shumicën e hebrenjve të botës që jetonin brenda kufijve të saj.<ref>''The Pittsburgh Press'', 25 tetor 1915, f. 11</ref> Në vitin 1897, sipas regjistrimit rus të vitit 1897, popullsia e përgjithshme hebreje e Rusisë ishte 5,1 milionë njerëz, që përbënte 4,13% të popullsisë totale. Nga ky total, shumica dërrmuese jetonte brenda Zonës së Vendosjes.<ref>{{cite journal|last1=Grosfeld|first1=Irena|last2=Rodnyansky|first2=Alexander|last3=Zhuravskaya|first3=Ekaterina|title=Persistent Antimarket Culture: A Legacy of the Pale of Settlement after the Holocaust|journal=American Economic Journal: Economic Policy|date=August 2013|volume=5|number=3|pages=189–226|publisher=American Economic Association|doi=10.1257/pol.5.3.189 |jstor=43189345|language=en}}</ref> Në vitin 1933, ishin rreth 9,5 milionë hebrenj në Evropë, që përbënin 1,7% të popullsisë,<ref>{{Cite web |last=United States Holocaust Memorial Museum |title=Jewish Population of Europe in 1933: Population Data by Country |url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/jewish-population-of-europe-in-1933-population-data-by-country |access-date=2023-04-29 |website=encyclopedia.ushmm.org |language=en}}</ref> por shumica u vranë, dhe shumica e të tjerëve u zhvendosën, gjatë [[Holokausti]]t.<ref>{{Cite web |last=Sherwood |first=Harriet |date=2020-10-25 |title=Europe's Jewish population has dropped 60% in last 50 years |url=https://www.theguardian.com/world/2020/oct/25/europes-jewish-population-has-dropped-60-in-last-50-years |access-date=2023-04-28 |website=The Guardian |language=en}}</ref><ref name="auto">{{Cite web |last=Lipka |first=Michael |title=The continuing decline of Europe's Jewish population |url=https://www.pewresearch.org/short-reads/2015/02/09/europes-jewish-population/ |access-date=2023-04-28 |publisher=Pew Research Center |date=2015-02-09 |language=en}}</ref> Në shekullin e 21-të, [[Franca]] ka popullsinë më të madhe hebreje në Evropë, e ndjekur nga Mbretëria e Bashkuar, [[Gjermania]] dhe Rusia.<ref name="Survey" /> Fe të tjera që praktikohen në Evropë përfshijnë [[Hinduizmi]]n dhe [[Budizmi]]n, të cilat janë fe të pakicës, përveç Republikës së Kalmikisë në Rusi, ku Budizmi tibetian është feja e shumicës. Një numër i madh dhe në rritje njerëzish në Evropë janë [[Jofeja|jofetarë]], [[Ateizmi|ateistë]] dhe [[Agnosticizmi|agnostikë]]. Vlerësohet se ata përbëjnë aktualisht rreth 18,3% të popullsisë së Evropës.<ref name="Survey" /> === Qytetet dhe zonat urbane kryesore === {{Shih|Lista e qyteteve evropiane sipas popullsisë brenda kufijve të qytetit}} Tri [[List of urban areas in Europe|zonat urbane më të mëdha të Evropës]] janë [[Moska]], [[Londra]] dhe [[Parisi]]. Të gjitha kanë mbi 10 milionë banorë,<ref name="UN WUP 2016">{{cite web|title=The World's Cities in 2016|url=http://www.un.org/en/development/desa/population/publications/pdf/urbanization/the_worlds_cities_in_2016_data_booklet.pdf|publisher=[[Organizata e Kombeve të Bashkuara]]|page=11|date=2016-07-30|access-date=2022-07-30|archive-date=2017-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20171001173328/http://www.un.org/en/development/desa/population/publications/pdf/urbanization/the_worlds_cities_in_2016_data_booklet.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> dhe si të tilla janë përshkruar si megaqytete.<ref>{{cite news|title=Istanbul one of four anchor megacities of Europe: Research|url=http://www.hurriyetdailynews.com/istanbul-one-of-four-anchor-megacities-of-europe-research--92496|work=Hürriyet Daily News|date=2015-12-14|language=en|access-date=2022-07-30|archive-date=2022-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20220319194120/https://www.hurriyetdailynews.com/istanbul-one-of-four-anchor-megacities-of-europe-research--92496|url-status=live}}</ref> Megjithëse [[Stambolli]] ka popullsinë totale më të madhe të qytetit, ai shtrihet pjesërisht në [[Azia|Azi]]. 64,9% e banorëve jetojnë në pjesën evropiane dhe 35,1% në pjesën aziatike. Qytetet e tjera më të mëdha sipas popullsisë janë [[Madridi]], [[Shën Petersburgu]], [[Milano]], [[Barcelona]], [[Berlini]] dhe [[Roma]], secili me mbi tre milionë banorë.<ref name="UN WUP 2016" /> Kur merren parasysh brezat e udhëtarëve të përditshëm ose [[Lista e zonave metropolitane në Evropë|zonat metropolitane në Evropë]] (për të cilat ka të dhëna të krahasueshme), Moska ka popullsinë më të madhe, e ndjekur me radhë nga Stambolli, Londra, Parisi, Madridi, Milano, Zona e Ruhrit, Shën Petersburgu, Rhein-Süd, Barcelona dhe Berlini.<ref>{{Cite web|title=Major Agglomerations of the World – Population Statistics and Maps|url=https://www.citypopulation.de/en/world/agglomerations/|access-date=2020-09-10|website=citypopulation.de|archive-date=2018-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612140057/https://www.citypopulation.de/world/Agglomerations.html|url-status=live|language=en}}</ref> <gallery mode="packed" heights="200" caption="Megaqytete evropiane"> Business Centre of Moscow 2.jpg|[[Moska]]|alt=Qendra Ndërkombëtare e Biznesit e Moskës Super moon over City of London from Tate Modern 2018-01-31 4.jpg|[[Londra]]|alt=City of London GrandeArche.jpg|[[Parisi]] View of Levent financial district from Istanbul Sapphire.jpg|[[Stambolli]]^b|alt=Levent </gallery> == Kultura == {{Kryesor|Kultura e Evropës}} {{Shih|Folklori evropian|Arti evropian}} [[Skeda:Grossgliederung Europas-en.svg|thumb|upright=1.3|Hartë që supozohet të paraqesë kontinentin evropian të ndarë sipas kufijve kulturorë dhe shtetërorë, siç propozohet nga organizata gjermane [[:de:Ständiger Ausschuss für geographische Namen|Ständiger Ausschuss für geographische Namen]] (StAGN)]] «Evropa» si koncept kulturor rrjedh në masë të madhe nga trashëgimia e përbashkët e [[Greqia e Lashtë|Greqisë së Lashtë]] dhe [[Perandoria Romake|Perandorisë Romake]] si dhe kulturave të tyre. Kufijtë e Evropës janë kuptuar historikisht si kufijtë e [[Bota e krishterë|botës së krishterë]] (ose më konkretisht të botës së krishterë latine), siç u përcaktuan ose u mbrojtën gjatë historisë mesjetare dhe të hershme moderne të Evropës, veçanërisht [[Ekspansioni islam|kundër Islamit]], si në [[Ripushtimi i Andaluzisë|Rikonkuistë]] dhe [[luftërat osmane në Evropë]].<ref>Hilaire Belloc, [http://www.gutenberg.org/ebooks/8442 Europe and the Faith] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180316121024/http://www.gutenberg.org/ebooks/8442 |date=2018-03-16 }}, Kapitulli I</ref> Kjo trashëgimi e përbashkët kulturore kombinohet me kultura dhe folklore kombëtare autoktone që ndërthuren, të ndara përafërsisht në sllave, latine (romane) dhe gjermanike, por me disa përbërës që nuk i përkasin asnjërit prej këtyre grupeve (veçanërisht greke, baske dhe keltike). Historikisht, shembuj të veçantë me kultura që ndërthuren janë [[Strasburg]]u me elementin latin (roman) dhe gjermanik, ose [[Triestia|Triestja]] me rrënjë latine, sllave dhe gjermanike. Kontaktet dhe përzierjet kulturore formësojnë një pjesë të madhe të kulturave rajonale të Evropës. Evropa përshkruhet shpesh si «diversitet maksimal kulturor me distanca minimale gjeografike». Në Evropë organizohen ngjarje të ndryshme kulturore, me synimin për t'i afruar kulturat e ndryshme dhe për të rritur ndërgjegjësimin për rëndësinë e tyre, si [[:en:European Capital of Culture|Kryeqyteti Evropian i Kulturës]], Rajoni Evropian i Gastronomisë, Kryeqyteti Evropian i Rinisë dhe Kryeqyteti Evropian i Sportit. === Sporti === {{Kryesor|Sporti në Evropë}} Sporti në Evropë priret të jetë shumë i organizuar, me shumë sporte që kanë liga profesioniste. Origjina e shumë sporteve më të njohura në botë sot qëndron në kodifikimin e shumë lojërave tradicionale, veçanërisht në Mbretërinë e Bashkuar. Megjithatë, një veçori paradoksale e sportit evropian është shkalla në të cilën vazhdojnë të ekzistojnë variacione lokale, rajonale dhe kombëtare, dhe në disa raste madje të mbizotërojnë.<ref>{{Cite book |last1=Dine |first1=Philip |title=Sport, Representation and Evolving Identities in Europe |last2=Crosson |first2=Seán |publisher=Peter Lang |year=2010 |isbn=978-3-03911-977-6 |location=Bern |page=2 |language=en}}</ref> === Dimensioni shoqëror === Në Evropë, shumë njerëz nuk kanë mundësi të arrijnë kushtet bazë shoqërore, gjë që e bën më të vështirë për ta të lulëzojnë dhe të zhvillohen. Qasja në nevojat themelore mund të cenohet; për shembull, 10% e evropianëve shpenzojnë të paktën 40% të të ardhurave të familjes për strehim. 75 milionë evropianë ndihen të [[Izolimi shoqëror|izoluar shoqërisht]]. Që nga vitet 1980 pabarazia e të ardhurave është rritur dhe pjesët e pagave kanë rënë. Në vitin 2016, 20% e familjeve më të pasura fituan mbi pesë herë më shumë se 20% e familjeve më të varfra. Shumë punëtorë përjetojnë pagat reale të stanjnuara dhe puna e pasigurt është e zakonshme edhe për punëtorët thelbësorë.<ref name=SustainableProsperity>{{Cite web|url=https://sustainable-prosperity.eu/story/|title=Sustainable Prosperity – Made in Europe|website=sustainable-prosperity.eu|language=en}}</ref> == Shiko edhe == {{Div col}} * {{ill|Evropa e hershme moderne|en|Early modern Europe}} * {{ill|Eurodistrikti|en|Eurodistrict}} * {{ill|Lojërat Evropiane|en|European Games}} * {{ill|Bashkimi Evropian si superfuqi e mundshme|en|European Union as a potential superpower}} * {{ill|Euroregjioni|en|Euroregion}} * {{ill|Renditjet financiare dhe sociale të shteteve sovrane në Evropë|en|Financial and social rankings of sovereign states in Europe}} * {{ill|Flamujt e Evropës|en|Flags of Europe}} * {{ill|Kujdesi shëndetësor në Evropë|en|Healthcare in Europe}} * {{ill|Lista e stacioneve televizive evropiane|en|List of European television stations}} * {{ill|Lista e emrave të qyteteve evropiane në gjuhë të ndryshme|en|List of names of European cities in different languages}} * {{ill|Lista e shteteve sovrane në Evropë sipas PBB-së (nominale)|en|List of sovereign states in Europe by GDP (nominal)}} * {{ill|Lista e fshatrave në Evropë|en|List of villages in Europe}} * {{ill|Listat e qyteteve në Evropë|en|Lists of cities in Europe}} * {{ill|Moderniteti|en|Modernity}} * {{ill|Statistikat e vendeve të OSBE-së|en|Organization for Security and Co-operation in Europe statistics}} * {{ill|Identiteti paneuropian|en|Pan-European identity}} * {{ill|Transporti hekurudhor në Evropë|en|Rail transport in Europe}} * {{ill|Transporti në Evropë|en|Transport in Europe}} {{Div col end}} == Shënime == {{Reflist|group=upper-alpha}} == Referime == {{Reflist}} == Burimet == * {{cite book |last1=Brown |first1=Stephen F. |last2=Anatolios |first2=Khaled |last3=Palmer |first3=Martin |year=2009 |editor-last=O'Brien |editor-first=Joanne |title=Catholicism & Orthodox Christianity |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-1-60413-106-2 |language=en}} * {{cite book |last1=Bulliet |first1=Richard |last2=Crossley |first2=Pamela |last3=Headrick |first3=Daniel |last4=Hirsch |first4=Steven |last5=Johnson |first5=Lyman |year=2011 |title=The Earth and Its Peoples, Brief Edition |volume=1 |publisher=Cengage Learning |isbn=978-0-495-91311-5 |language=en}} * {{cite book |last1=Laiou |first1=Angeliki E. |last2=Morisson |first2=Cécile |date=2007 |title=The Byzantine Economy |location=Cambridge, England |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-84978-4 |language=en}} * {{cite book |last1=Lewis |first1=Martin W. |last2=Wigen |first2=Kären |date=1997 |title=The Myth of Continents: A Critique of Metageography |url=https://books.google.com/books?id=C2as0sWxFBAC |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-20743-1 |language=en}} * [[National Geographic Society]] (2005). ''National Geographic Visual History of the World''. Washington, DC: National Geographic Society. {{ISBN|0-7922-3695-5}}. * {{cite book |last=Pounds |first=Norman John Greville |url=https://archive.org/details/historicalgeogra0000poun |title=An Historical Geography of Europe, 1500–1840 |publisher=Cambridge University Press |date=1979 |isbn=978-0-521-22379-9 |location=Cambridge, England |language=en}} * ''Global Forest Resources Assessment 2025''. [[Organizata e Ushqimit dhe Bujqësisë]] e Kombeve të Bashkuara (FAO). Licencuar nën CC BY 4.0. [https://openknowledge.fao.org/bitstreams/2dee6e93-1988-4659-aa89-30dd20b43b15/download Teksti] {{ikonë gjuha|en}}; [https://openknowledge.fao.org/items/090d2fbb-32a6-412b-a3b8-1ce5c5905df2 deklarata e licencës]. == Lidhje të jashtme == {{Sister project links|auto=1}} * [https://education.nationalgeographic.org/resource/europe-human-geography/ Europe: Human Geography] pranë [[National Geographic Society]] {{ikonë gjuha|en}} * [https://www.loc.gov/rr/european/ European Reading Room] nga {{ill|Biblioteka e Kongresit|en|Library of Congress}} e Shteteve të Bashkuara {{ikonë gjuha|en}} * {{Cite EB1911 |wstitle=Europe |volume=9 |pages=907–953 |short=1}} * ''[http://www.columbiagazetteer.org/ The Columbia Gazetteer of the World Online]'', Columbia University Press {{ikonë gjuha|en}} '''Harta historike''' * [http://geacron.com/home-en/?&sid=GeaCron747702 Kufijtë në Evropë nga viti 3000 p.e.s. deri në ditët e sotme] – Geacron, atlas historik {{ikonë gjuha|en}} * [http://www.euratlas.net/history/europe/index.html Historia online e Evropës në 21 harta] {{ikonë gjuha|en}} {{Authority control}} {{Artikull i mirë|dita=3|muaj=09|viti=2008}} [[Kategoria:Evropa| ]] [[Kategoria:Kontinentet]] dmc0h17hf5gccy52o33fioszk3hr9o7 0 2333 3058307 2940776 2026-10-19T21:15:55Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3058307 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = Gjuha boshnjake | name origjinal = Bosanski jezik | name tjetër = | pronunciation = |krahina = | region = [[Bosnja dhe Hercegovina|Bosnjë dhe Hercegovinë]], [[Kosova|Kosovë]], [[Serbia|Serbi]], [[Mali i Zi|Mal të Zi]], [[Kroacia|Kroaci]] dhe [[Turqia|Turqi]] | era = <!--Folësit--> | speakers = 3 milion |renditja = <!--Filogjeneza (vetëm ato që duhën)--> |fam1 = [[Gjuhët indo-evropiane]] |fam2 = [[Gjuhët sllave]] |fam3 = Gjuhët sllave jugore |fam4 = |fam... = |dia1 = |dia2 = |dia3 = |dia4 = |dia... = |sub1 = |sub2 = |sub3 = |sub4 = |sub... = | scipt = <!--Statusi zyrtar--> | nation = [[Bosnja dhe Hercegovina|Bosnjë dhe Hercegovinë]] | minoritare = [[Kosova|Kosovë]], [[Serbia|Serbi]], [[Mali i Zi|Mal të Zi]], [[Kroacia|Kroaci]] | agency = <!--Kodet e klasifikimit gjuhësor--> |iso1 = <!--bs--> |iso2 = <!--bos--> |iso3 = |glotto = |linguasphere = | image = | imagecaption = }} '''Gjuha boshnjake''' (ose [[Gjuha shqipe|shqip]]: ''boshnjakisht'', boshnjakisht: ''Bosanski jezik'') është [[Gjuhët indo-evropiane|gjuhë indoevropiane]] dhe i takon familjes së gjuhëve sllave. == Kundërthëniet == Ne gjuhet e huaja, ashtu si termi "boshnjak", gjuha boshnjake do te perkthehej si "gjuha bosnjane", e cila është një çështje e debatueshme për disa kroatë dhe serbë, të cilët gjithashtu i referohen asaj si gjuha "boshnjake" (serbo-kroatisht ''bošnjački''/бошњачки). Megjithatë, ne gjuhet e huaja gjuhëtarët boshnjakë këmbëngulin se emri i vetëm legjitim është gjuha "bosnjane" (bosanski, bosnian), dhe se ky është emri që duhet të përdorin edhe kroatët e serbët. Polemika vazhdon sepse emri "bosnjan" mund të duket se nënkupton që është gjuha e të gjithë “bosnjanëve”, ndërkohë që kroatët dhe serbët e kundërshtojnë atë caktim për idiomat e tyre. Sipas Marrëveshjes së Dejtonit [[1995]] gjuha zyrtare quhet "gjuha bosnjane" (bosnjakisht Bosanski jezik.<ref>{{cite book|title=Bosnian, Croatian, Serbian, a Grammar: With Sociolinguistic Commentary|url=https://books.google.com/books?id=6HTdZ5rxJ-cC&pg=PA409|last=Alexander|first=Ronelle|year=2006|publisher=Univ of Wisconsin Press|page=409}}</ref> dhe si e tillë është konstatuar edhe nga vëzhguesit që kanë marrë legjitimitetin dhe njohjen ndërkombëtare në atë kohë.<ref>{{cite book|title=Language and Identity in the Balkans: Serbo-Croatian and Its Disintegration|url=https://books.google.com/books?id=_lNjHgr3QioC&pg=PA136|last=Greenberg|first=Robert D.|year=2004|publisher=Oxford University Press|page=136}}</ref> [[Organizata Ndërkombëtare për Standardizim]] (ISO),<ref>{{cite web|url=http://www.loc.gov/standards/iso639-2|title=ISO 639-2 Registration Authority – Library of Congress|work=loc.gov}}</ref> Bordi i Shteteve të Bashkuara për Emrat Gjeografik - United States Board on Geographic Names (BGN) dhe Komiteti i Përhershëm për Emrat Gjeografik - Permanent Committee on Geographical Names (PCGN) e njohin gjuhën bosnjane. Për më tepër, statusi i gjuhës bosnjane njihet edhe nga organizma të tillë si [[United Nations]], [[UNESCO]], si dhe agjencitë e përkthimeve dhe interpretimeve,<ref>{{cite book|last=Sussex|first=Roland|title=The Slavic Languages|url=https://archive.org/details/slaviclanguagesc00suss|year=2006|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-22315-6|pages=[https://archive.org/details/slaviclanguagesc00suss/page/n98 76]}}</ref> duke përfshirë edhe shërbimin e përkthimeve në internet. Shumica e enciklopedive të gjuhës angleze (Routledge, Glottolog,<ref>{{cite web|url=http://glottolog.org/resource/languoid/id/bosn1245|title=Glottolog 2.5 – Bosnian|work=glottolog.org}}</ref> Ethnologue,<ref>{{cite web|url=https://www.ethnologue.com/language/bos|title=Bosnian|work=Ethnologue}}</ref> etj.<ref>Bernard Comrie (ed.): The World's Major Languages. Second Edition. Routledge, New York/London, 2009</ref> e regjistrojnë gjuhën vetëm si gjuhë "bosnjane". [[Biblioteka e Kongresit]] e regjistroi gjuhën si "Bosnjane" dhe i dha asaj një numër ISO. Institutet e gjuhës sllave në shtetet anglishtfolëse ofrojnë kurse vetëm në gjuhën "bosnjane" ose "bosnjane / kroate / serbe", e jo në gjuhën "boshnjake" (p.sh. Columbia,<ref>{{Cite web|url=http://www.columbia.edu/cu/bulletin/uwb/subj/BCRS/W1202-20161-001/|title=Kopje e arkivuar|url-status=dead|access-date=16 shtator 2017|archive-date=28 janar 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160128123421/http://www.columbia.edu/cu/bulletin/uwb/subj/BCRS/W1202-20161-001/}}</ref> Cornell,<ref>{{cite web|url=http://courses.cornell.edu/preview_course_nopop.php?catoid=14&coid=159062|title=BCS 1133 – Continuing Bosnian-Croatian-Serbian I – Acalog ACMS™|work=cornell.edu|access-date=16 shtator 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925125249/http://courses.cornell.edu/preview_course_nopop.php?catoid=14&coid=159062|archive-date=25 shtator 2015|url-status=dead}}</ref> Chicago,<ref>{{cite web|url=http://slavic.uchicago.edu/courses?f&#91;0&#93;=field_section%3A5|title=Courses|work=uchicago.edu}}</ref> Washington,<ref>{{cite web|url=https://slavic.washington.edu/fields/bosnian-croatian-serbian|title=Bosnian Croatian Serbian|work=washington.edu|access-date=16 shtator 2017|archive-date=11 tetor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011121137/https://slavic.washington.edu/fields/bosnian-croatian-serbian|url-status=dead}}</ref> Kansas<ref>{{cite web|url=https://slavic.ku.edu/why-study-bosniancroatianserbian-bcs-ku-slavic-department|title=Why Study Bosnian, Croatian, Serbian (BCS) with the KU Slavic Department?|work=ku.edu}}</ref>). E njëjta gjë ndodh në vendet gjermanofone, ku gjuha mësohet nën emrin '' Bosnisch '' dhe jo '' boshnjakisht '' (p.sh. Vjenë,<ref>{{cite web|url=https://slawistik.univie.ac.at/studium/curricula/|title=Institut für Slawistik » Curricula|work=univie.ac.at}}</ref> Graz,<ref>{{cite web|url=http://translationswissenschaft.uni-graz.at/de/studieren/studienangebot-am-itat/ba-transkulturelle-kommunikation/bosnischkroatischserbisch/|title=Bosnisch/Kroatisch/Serbisch|work=uni-graz.at|access-date=16 shtator 2017|archive-date=3 korrik 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160703104144/http://translationswissenschaft.uni-graz.at/de/studieren/studienangebot-am-itat/ba-transkulturelle-kommunikation/bosnischkroatischserbisch/|url-status=dead}}</ref> Trier<ref>{{cite web|url=https://www.uni-trier.de/index.php?id=55477|title=Universität Trier: Slavistik – Bosnisch-Kroatisch-Montenegrinisch-Serbisch|date=28 korrik 2015|work=uni-trier.de|access-date=16 shtator 2017|archive-date=4 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304064301/https://www.uni-trier.de/index.php?id=55477|url-status=dead}}</ref> etj.). == Alfabeti == [[File:Azbuka BH.JPG|parapamje|800px|center|Alfabeti i vjetër bosnjan i njohur si ''"bosançica"'']] == Referime == {{reflist}} == Shiko dhe këtë == * [[Sarajeva]] [[Kategoria:Gjuhë sllave|Boshnjake]] [[Kategoria:Gjuha boshnjake| ]] [[Kategoria:Gjuhë]] khdtk04b6bsdsa4x599quhtu9fa4rok 0 2344 3058278 3056069 2026-10-19T17:14:32Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3058278 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = Republika e Finlandës | native_name = {{lang|fi|Suomen tasavalta}}<br />{{lang|sv|Republiken Finland}} | common_name = Finlanda | image_flag = Flag of Finland.svg | flag = Flamuri i Finlandës | flag_type = Flamuri | image_coat = Coat of arms of Finland.svg | symbol = Stema e Finlandës | symbol_type = Stema | image_map = EU-Finland.svg | map_caption = Vendndodhja e Finlandës në Evropë | national_anthem = "[[Maamme]]"<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:United States Navy Band - Maamme.ogg|center]]</div> | official_languages = [[Gjuha finlandeze|Finlandishtja]] dhe [[Gjuha suedeze|suedishtja]] | demonym = finlandez, finlandeze | capital = [[Helsinki]] | coordinates = {{Coord|60|10|N|24|56|E|type:city|display=inline}} | largest_city = kryeqyteti | government_type = [[Republikë parlamentare]] unitare | leader_title1 = Presidenti | leader_name1 = [[Alexander Stubb]]<ref name="JointStatementbetweenIndiaandFinlan">{{cite web|title=Joint Statement between India and Finland during the State Visit of President of the Republic of Finland Alexander Stubb|url=https://www.presidentti.fi/en/joint-statement-between-india-and-finland-during-the-state-visit-of-president-of-the-republic-of-finland-alexander-stubb-on-4-7-march-2026/|website=President of the Republic of Finland|date=7 mars 2026|access-date=12 maj 2026|language=en}}</ref> | leader_title2 = Kryeministri | leader_name2 = [[Petteri Orpo]]<ref name="JointStatementbetweenIndiaandFinlan" /> | legislature = [[Parlamenti i Finlandës]] | established_event1 = Autonomia brenda Perandorisë Ruse | established_date1 = 29 mars 1809 | established_event2 = Shpallja e pavarësisë | established_date2 = 6 dhjetor 1917 | established_event3 = Njohja e pavarësisë | established_date3 = 4 janar 1918 | established_event4 = Anëtarësimi në [[Bashkimi Evropian|Bashkimin Evropian]] | established_date4 = 1 janar 1995 | established_event5 = Anëtarësimi në [[NATO]] | established_date5 = 4 prill 2023 | area_km2 = 338462 | area_rank = 65 | percent_water = 10.0 | population_estimate = 5.652.881<ref>{{cite web|title=Population growth slowed down in 2025|url=https://stat.fi/en/publication/cmg6f46k91y0e07w0qtdt6yl7|website=Statistics Finland|date=1 prill 2026|access-date=12 maj 2026|language=en}}</ref> | population_estimate_year = 2025 | population_density_km2 = 16.7 | GDP_PPP_year = 2025 | GDP_PPP = rreth $360 miliardë | GDP_PPP_per_capita = rreth $64.000 | GDP_nominal_year = 2025 | GDP_nominal = $337,67 miliardë<ref name="IMFDataMapper-Finland">{{cite web|title=IMF DataMapper - Finland|url=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/FIN|website=International Monetary Fund|access-date=12 maj 2026|language=en}}</ref> | GDP_nominal_per_capita = $60.130<ref name="IMFDataMapper-Finland" /> | HDI_year = 2023 | HDI = 0.948 | HDI_rank = 12 | HDI_ref =<ref>{{cite web|title=Human Development Index and its components|url=https://hdr.undp.org/sites/default/files/2025_HDR/HDR25_Statistical_Annex_HDI_Table.pdf|website=UNDP Human Development Reports|access-date=12 maj 2026|language=en}}</ref> | currency = [[Euro]] | currency_code = EUR | time_zone = [[Koha e Evropës Lindore]] | utc_offset = +2 | utc_offset_DST = +3 | drives_on = djathtas | calling_code = [[+358]] | iso3166code = FI | cctld = [[.fi]] | date_format = dd.mm.yyyy }} '''Finlanda''' ([[Gjuha finlandeze|Finlandisht]]: ''Suomi''; [[Gjuha suedeze|suedisht]]: ''Finland''), zyrtarisht '''Republika e Finlandës''' ([[Gjuha Finlandeze|finlandisht]]: ''Suomen tasavalta''; [[Gjuha Suedeze|suedisht]]: ''Republiken Finland'') është një [[Vendet Nordike|vend nordik]] në [[Evropa Veriore|Evropën Veriore]]. Kufizohet me [[Suedia|Suedinë]] në veriperëndim, [[Norvegjia|Norvegjinë]] në veri dhe [[Rusia|Rusinë]] në lindje, me [[Gjiri i Bothnias|Gjirin e Bothnias]] në perëndim dhe [[Gjiri i Finlandës|Gjirin e Finlandës]] në jug, përballë [[Estonia|Estonisë]]. Finlanda mbulon një sipërfaqe prej 338,455 kilometra katrorë me një popullsi prej 5.6 milionë banorësh. [[Helsinki]] është kryeqyteti dhe qyteti më i madh. Shumica dërrmuese e popullsisë janë [[Finlandezët|finlandezë etnikë]]. [[Finlandishtja]] dhe [[suedishtja]] janë gjuhët zyrtare, suedishtja është gjuha amtare e 5.2% të popullsisë.<ref>{{cite web|url=https://www.sprakinstitutet.fi/sv/om_sprak/sprak_i_finland|language=sv|title=Språk i Finland|trans-title=Gjuha në Finlandë|website=Institute for the Languages of Finland|access-date=21 maj 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230104021948/https://www.sprakinstitutet.fi/sv/om_sprak/sprak_i_finland|archive-date=4 janar 2023|url-status=dead}}</ref> Finlanda u banua për herë të parë rreth vitit 9000 p.e.s. pas [[Periudha e Fundit e Akullanjave|Periudhës së Fundit të Akullnajave]].<ref>{{harvnb|Haggren|Halinen|Lavento|Raninen|2015|p=23}}</ref> [[Epoka e Gurit]] prezantoi disa stile dhe kultura të ndryshme qeramike. [[Epoka e bronzit]] dhe [[epoka e hekurit]] u karakterizuan nga kontaktet me kulturat e tjera në [[Fennoscandia]] dhe [[Rajoni i Baltikut|rajonin e Baltikut]].<ref>{{harvnb|Haggren|Halinen|Lavento|Raninen|2015|p=339}}</ref> Nga fundi i shekullit të 13-të, Finlanda u bë pjesë e Suedisë si pasojë e [[Kryqëzatat Veriore|Kryqëzatave Veriore]]. Në vitin 1809, si rezultat i [[Lufta finlandeze|Luftës Finlandeze]], Finlanda u bë pjesë e [[Perandoria Ruse|Perandorisë Ruse]] si [[Dukati i Madh i Finlandës]], gjatë së cilës [[Epoka e Artë e Artit Finlandez|arti finlandez lulëzoi]] dhe filloi të përhapet ideja e [[Pavarësia e Finlandës|pavarësisë]]. Në vitin 1906, Finlanda u bë shteti i parë evropian që dha të drejtën universale të votës dhe i pari në botë që u dha të gjithë qytetarëve të rritur të drejtën për të kandiduar për poste publike.<ref name="eduskunta">{{cite web|url=http://web.eduskunta.fi/Resource.phx/parliament/aboutparliament/presentation/history.htx|work=eduskunta.fi|url-status=dead|archive-date=6 dhjetor 2015|author=Parliament of Finland|title=History of the Finnish Parliament|language=en|archive-url=http://archive.wikiwix.com/cache/20151206184816/http://web.eduskunta.fi/Resource.phx/parliament/aboutparliament/presentation/history.htx}}</ref>{{refn|group=note|name="full suffrage"|Finlanda ishte vendi i parë në botë që u dha të gjithë qytetarëve (të rritur) të drejtën e votës së plotë, me fjalë të tjera të drejtën për të votuar dhe për të kandiduar për poste, në vitin 1906. Zelanda e Re ishte vendi i parë në botë që u dha të gjithë qytetarëve (të rritur) e drejta e votës, në 1893. Por gratë nuk patën të drejtën për të kandiduar për legjislaturën e Zelandës së Re, deri në vitin 1919.}} Pas [[Revolucioni rus|Revolucionit Rus]] të vitit 1917, Finlanda [[Deklarata e Pavarësisë së Finlandës|shpalli pavarësinë nga Rusia]]. Në vitin 1918, shteti i ri u nda nga [[Lufta Civile Finlandeze]]. Gjatë [[Finlanda në Luftën e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]], Finlanda luftoi [[Bashkimi Sovjetik|Bashkimin Sovjetik]] në [[Lufta e Dimrit|Luftën e Dimrit]] dhe [[Lufta e Vazhdimit|Luftën e Vazhdimit]], dhe [[Gjermania Naziste|Gjermaninë Naziste]] në [[Lufta e Laplandës|Luftën e Laplandës]]. Më pas humbi pjesë të territorit të saj, por ruajti pavarësinë e saj. Finlanda mbeti kryesisht një [[Shoqëria agrare|vend agrar]] deri në vitet 1950. Pas Luftës së Dytë Botërore, ajo u industrializua me shpejtësi dhe zhvilloi një ekonomi të përparuar, ndërkohë që ndërtoi një [[Shteti i mirëqenies|shtet të mirëqenies]] së gjerë të bazuar në [[Modeli nordik|modelin nordik]]; Vendi shpejt gëzoi një prosperitet të gjerë dhe [[Lista e vendeve sipas PBB për banorë|të ardhura të larta për frymë]].<ref name="imf2">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2013/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=65&pr.y=7&sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=172&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=|title=Finland|publisher=Fondi Monetar Ndërkombëtar|language=en|access-date=17 prill 2013}}</ref> Gjatë [[Lufta e ftohtë|Luftës së Ftohtë]], Finlanda miratoi një politikë zyrtare neutraliteti. Finlanda u bashkua me [[Bashkimi Evropian|Bashkimin Evropian]] më 1995, [[Eurozona]] në fillimin e saj më 1999 dhe [[NATO]] më 2023. Finlanda performon shumë në metrikë të performancës kombëtare, duke përfshirë [[Arsimi në Finlandë|arsimin]], konkurrencën ekonomike, liritë civile, cilësinë e jetës dhe zhvillimin njerëzor.<ref name="World Audit">{{cite web|url=http://www.worldaudit.org/countries/finland.htm|title=Finland: World Audit Democracy Profile|work=WorldAudit.org|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20131030113921/http://www.worldaudit.org/countries/finland.htm|archive-date=30 tetor 2013}}</ref><ref>{{Cite journal|url=http://www.oecd-ilibrary.org/education/tertiary-education-graduation-rates_20755120-table1|title=Tertiary education graduation rates—Education: Key Tables from OECD|doi=10.1787/20755120-table1|journal=OECD iLibrary|date=14 qershor 2010|access-date=6 mars 2011|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20110430055650/http://www.oecd-ilibrary.org/education/tertiary-education-graduation-rates_20755120-table1|archive-date=30 prill 2011|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://e24.no/makro-og-politikk/article3803493.ece|title=Her er verdens mest konkurransedyktige land—Makro og politikk|publisher=E24.no|date=9 shtator 2010|access-date=6 mars 2011|language=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101014010931/http://e24.no/makro-og-politikk/article3803493.ece|archive-date=14 tetor 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.prosperity.com/country.aspx?id=FI|title=The 2009 Legatum Prosperity Index|publisher=Prosperity.com|language=en|access-date=4 shkurt 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20091029140547/http://www.prosperity.com/country.aspx?id=FI|archive-date=29 tetor 2009}}</ref> == Historia == {{Kryesor|Historia e Finlandës}} Para historia e Finlandës është e lidhur ngushtë me ato të tokave veriore. Sipas arkeologëve finlandezë, këto vise janë banuar pas shkrirjes së akullit (akullnajat e veriut), ndërsa mitet më të reja që vijnë nga viset perëndimore të Skandinavisë shkojnë edhe më larg. Kjo pjesë e rruzullit në botën e Mesdheut (si duket edhe më gjerë), nuk ka pasur ndonjë emërtim të posaçëm deri në kohërat e reja ([[shekulli XIX]]). Në përgjithësi këto vise kanë hyrë në pjesën e vendeve veriore, Skandinavisë apo më vonë edhe [[Rusi]]së. Perandori rusë, [[Aleksandri I]], për herë të parë këto vise i bashkon në një truall i ngjeshur në vitin [[1808]];Duka i Madh i Finlandës. Pas revolucionit bolshevik në [[Perandorinë Ruse]] kjo krahinë u shpall e pavarur. Bolshevikët e pranojnë shpalljen e saj më [[6 dhjetor]] [[1917]] dhe nënshkruajnë ndarjen e kufirit. Gjatë luftës së II-ë botërore ajo merë pjesë aktive kundër Gjermanisë dhe zhvillon luftën në Lapland. Me forcimin e [[BRSS]]-së, ajo kërkoi të bëhet shqyrtimi i kufijve dhe disa të drejtave politike të sovjetikëve mbi këtë territor. Kështu ata ndër të tjera, sovjetët marrin të drejtën e mbrojtjes nga ky territor në raste sulmi nga Gjermania (bëhet fjalë për Gjermanin Federale të ndarë në Sektorë të shteteve perëndimore). Pas shkatërrimit të BRSS, Finlandezët të ballafaquar me problemet e reja ekonomike, por të lumtur për fundin e mirë ju afrohen shteteve perëndimore duke u anëtarësuar në [[NATO]] e më vonë edhe në [[Bashkimi Evropian|BE]]. Diplomatët Finlandezë kanë pasur marrëdhënie të ngushta me Rusinë dhe tani, shpesh luajnë rolin e ndërmjetësuesit në mes të vendeve perëndimore dhe Rusisë. == Gjeografia == {{Kryesor|Gjeografia e Finlandës}} Finlanda është një nga vendet më veriore në botë. Nga kryeqytetet botërore, vetëm [[Reykjavík]] shtrihet më shumë në veri sesa Helsinki. Distanca nga pika më jugore - [[Hanko]] në Uusimaa - deri në atë veriore - [[Nuorgam]] në Lapland - është 1,160 kilometra (720 mi). Finlanda ka rreth 168,000 liqene (me sipërfaqe më të madhe se 500 m²) dhe 179,000 ishuj.<ref>{{cite web|url=http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_alue_en.html|title=Statistics Finland, Environment and Natural Resources|language=en|access-date=4 prill 2013|archive-date=8 mars 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170308174735/http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_alue_en.html|url-status=dead}}</ref> Liqeni i tij më i madh, [[Saimaa]], është i katërti më i madh në Evropë. [[Liqeni Finlandez]] është zona me më shumë liqene në vend; shumë nga qytetet kryesore në zonë, veçanërisht [[Tampere]], [[Jyväskylä]] dhe [[Kuopio]], ndodhen pranë liqeneve të mëdhenj. Përqendrimi më i madh i ishujve gjendet në jugperëndim, në [[Deti i Arkipelagut|Detin e Arkipelagut]] midis Finlandës kontinentale dhe ishullit kryesor të Åland. Pjesa më e madhe e gjeografisë së Finlandës është rezultat i Epokës së Akullnajave. Akullnajat ishin më të trasha dhe zgjatën më gjatë në Fennoscandia krahasuar me pjesën tjetër të Evropës. Efektet e tyre gërryese e kanë lënë peizazhin finlandez kryesisht të sheshtë me pak kodra dhe më pak male. Pika e saj më e lartë, [[Halti]] me 1,324 metra, gjendet në veriun ekstrem të Laplandës në kufirin midis Finlandës dhe Norvegjisë. Mali më i lartë, maja e të cilit është tërësisht në Finlandë është [[Ridnitšohkka]] në 1,316 m, drejtpërdrejt ngjitur me Haltin. === Klima === {{Kryesor|Klima e Finlandës}} Faktori kryesor që ndikon në klimën e Finlandës është pozicioni gjeografik i vendit midis paraleleve të [[Paralelja e 60-të veriore|60-ta]] dhe [[Paralelja e 70-të veriore|70-ta veriore]] në zonën bregdetare të kontinentit [[Euroazia|Euroaziatik]]. Në [[Klasifikimi i klimës Köppen|klasifikimin e klimës Köppen]], e gjithë Finlanda shtrihet në [[Klima subarktike|zonën boreale]], e karakterizuar nga vera të ngrohta dhe dimra të ngrirë. Brenda vendit, butësia ndryshon në mënyrë të konsiderueshme midis rajoneve bregdetare jugore dhe veriut ekstrem, duke treguar karakteristika të një [[Klima oqeanike|klime detare]] dhe [[Klima kontinentale|kontinentale]]. Finlanda është mjaft afër [[Oqeani Atlantik|Oqeanit Atlantik]] për t'u ngrohur vazhdimisht nga [[Rryma e Golfit]]. Rrjedha e Gjirit kombinohet me efektet e moderuara të Detit Baltik dhe liqeneve të shumta në brendësi për të shpjeguar klimën jashtëzakonisht të ngrohtë krahasuar me rajone të tjera që ndajnë të njëjtën gjerësi gjeografike, si [[Alaska]], [[Siberia]] dhe [[Grenlanda]] jugore.<ref name="Finland's climate">{{cite web|title=Finland's climate|url=http://www.fmi.fi/weather/climate.html|publisher=Finnish Meteorological Institute|language=en|access-date=3 dhjetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20100721105549/http://www.fmi.fi/weather/climate.html|archive-date=21 korrik 2010|url-status=dead}}</ref> Dimrat në Finlandën jugore (kur temperatura mesatare ditore mbetet nën 0 °C) zakonisht zgjat rreth 100 ditë, dhe në brendësi bora zakonisht mbulon tokën nga fundi i nëntorit deri në prill, dhe në zonat bregdetare si p.sh. Helsinki, bora shpesh mbulon tokën nga fundi i dhjetorit deri në fund të marsit. Edhe në jug, netët më të ashpra të dimrit mund të shohin që temperaturat të bien deri në -30 °C megjithëse në zonat bregdetare si Helsinki, temperaturat nën -30 °C janë të rralla. Vera klimatike (kur temperatura mesatare ditore mbetet mbi 10 °C) në Finlandën jugore zgjasin nga fundi i majit deri në mes të shtatorit, dhe në brendësi, ditët më të ngrohta të korrikut mund të arrijnë mbi 35 °C.<ref name="Finland's climate" /> Edhe pse pjesa më e madhe e Finlandës shtrihet në brezin e [[Tajga|taigës]], rajonet më jugore bregdetare ndonjëherë klasifikohen si [[hemiborale]].<ref name="Havas">{{cite web|url=http://www.oulu.fi/northnature/finnish/Suomi/luma1.html|title=Pohjoiset alueet / yleiskuvaus|last=Havas|first=Paavo|language=fi|access-date=3 dhjetor 2012}}</ref> Në Finlandën veriore, veçanërisht në Lapland, dimrat janë të gjatë dhe të ftohtë, ndërsa verat janë relativisht të ngrohta, por të shkurtra. Në ditët më të rënda të dimrit në Laplandë, temperatura mund të bjerë në -45 °C. Dimri i veriut zgjat rreth 200 ditë me mbulesë të përhershme bore nga mesi i tetorit deri në fillim të majit. Verat në veri janë mjaft të shkurtra, vetëm dy deri në tre muaj, por ende mund të shihen temperatura maksimale ditore mbi 25 °C (77 °F) gjatë valëve të të nxehtit.<ref name="Finland's climate" /> Asnjë pjesë e Finlandës nuk ka tundra arktike, por tundra alpine mund të gjendet në zonat e Laplandës.<ref name="Havas" /> Klima finlandeze është e përshtatshme për kultivimin e drithërave vetëm në rajonet më jugore, ndërsa rajonet veriore janë të përshtatshme për [[Blegtoria|blegtori]].<ref>{{cite web|url=http://www.mmm.fi/attachments/mmm/julkaisut/esitteet/5HIspFLpC/45920_LFA_esite.pdf|title=Finland's Northern Conditions: Challenges and Opportunities for Agriculture|publisher=Ministry of Agriculture and Forestry, Finland|pages=1–4|access-date=3 dhjetor 2012|language=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120407022547/http://www.mmm.fi/attachments/mmm/julkaisut/esitteet/5HIspFLpC/45920_LFA_esite.pdf|archive-date=7 prill 2012}}</ref> Një e katërta e territorit të Finlandës shtrihet brenda Rrethit Arktik dhe dielli i mesnatës mund të përjetohet për më shumë ditë sa më larg që udhëton në veri. Në pikën më veriore të Finlandës, dielli nuk perëndon për 73 ditë rresht gjatë verës dhe nuk lind fare për 51 ditë gjatë dimrit.<ref name="Finland's climate" /> === Rajonet === {{Kryesor|Rajonet e Finlandës}} Finlanda përbëhet nga 19 rajone (''maakunta''). Qarqet drejtohen nga këshillat e qarkut të cilët shërbejnë si forume bashkëpunimi për [[Komunat e Finlandës|komunat]] e një qarku. Detyrat kryesore të qarqeve janë planifikimi rajonal dhe zhvillimi i sipërmarrjes dhe arsimit. Përveç kësaj, shërbimet shëndetësore publike zakonisht organizohen në bazë të qarqeve. Këshillat e qarkut zgjidhen nga këshillat bashkiakë, ku secila bashki dërgon përfaqësues në proporcion me popullsinë e saj. Përveç bashkëpunimit ndërkomunal, i cili është përgjegjësi e këshillave të qarkut, çdo qark ka një Qendër shtetërore të Punësimit dhe Zhvillimit Ekonomik, e cila është përgjegjëse për administrimin vendor të punës, bujqësisë, peshkimit, pylltarisë dhe çështjeve të sipërmarrjes. Historikisht, qarqet janë ndarje të [[Provincat historike të Finlandës|provincave historike të Finlandës]], zona që përfaqësojnë dialektet dhe kulturën lokale më saktë. === Njësitë administrative === {{Kryesor|Njësitë administrative të Finlandës}} Ndarjet themelore administrative të vendit janë [[Komunat e Finlandës|komuna]], të cilat mund ta quajnë veten edhe qytete ose qyteze. Ato përbëjnë gjysmën e shpenzimeve publike. Shpenzimet financohen nga tatimi mbi të ardhurat komunale, subvencionet shtetërore dhe të hyra të tjera. Që nga viti 2021, ka 309 komuna,<ref name="Suomen Kuntaliitto">{{cite web|title=Kaupunkien ja kuntien lukumäärät ja väestötiedot|url=https://www.kuntaliitto.fi/tilastot-ja-julkaisut/kaupunkien-ja-kuntien-lukumaarat-ja-vaestotiedot|access-date=7 mars 2021|publisher=Suomen Kuntaliitto – Association of Finnish Municipalities|language=fi}}</ref> dhe shumica kanë më pak se 6,000 banorë. Përveç komunave, janë përcaktuar edhe dy nivele të ndërmjetme. Komunat bashkëpunojnë në shtatëdhjetë [[Nënrajonet e Finlandës|nënrajone]] dhe nëntëmbëdhjetë [[Rajonet e Finlandës|qarqe]]. Këto qeverisen nga komunat anëtare dhe kanë vetëm kompetenca të kufizuara. Provinca autonome e Åland ka një këshill rajonal të përhershëm të zgjedhur në mënyrë demokratike. [[Samët|Populli Sàmi]] ka një rajon gjysmë autonom amtar në Lapland për çështjet e gjuhës dhe kulturës. == Politika == {{Kryesor|Sistemi shtetëror në Finlandë}} {{multiple image | align = right | direction = horizontal | total_width = 220 | caption_align = center | image1 = President Trump Meets with the President of the Republic of Finland (48834234637) (cropped).jpg | caption1 = [[Skeda:Flag of the President of Finland.svg|15px]] [[Sauli Niinistö]],<br /><small>[[Presidenti i Finlandës|Presidenti]] i 12-të<br />që nga 1 marsi 2012</small> | image2 = Prime Minister of Finland Sanna Marin 2019 (cropped).jpg | caption2 = [[Skeda:Logo of the Prime Minister of Finland.svg|15px]] [[Sanna Marin]],<br /><small>[[Kryeministri i Finlandës|Kryeministre]] e 46-të<br />që nga 10 dhjetori 2019</small> }} [[Skeda:BlueEurozone.svg|parapamje|Finlanda është anëtare e:<br /> {{legend2|#039|[[Eurozona|Eurozonës]]}} {{legend2|#039}}{{legend2|#36C|[[Bashkimi Evropian|Bashkimit Evropian]]}}]] === Kushtetuta === [[Kushtetuta e Finlandës]] përcakton sistemin politik; Finlanda është një [[republikë parlamentare]] në kuadrin e një [[Demokracia përfaqësuese|demokracie përfaqësuese]]. [[Kryeministri i Finlandës|Kryeministri]] është njeriu më i fuqishëm i vendit. Qytetarët mund të kandidojnë dhe votojnë në zgjedhjet parlamentare, komunale, presidenciale dhe të Bashkimit Evropian. === Presidenti === {{Kryesor|Presidenti i Finlandës}} [[Kreu i shtetit]] të Finlandës është [[Presidenti i Finlandës|Presidenti i Republikës]]. Finlanda ka pasur për pjesën më të madhe të pavarësisë së saj një [[Republika gjysmë-presidenciale|sistem gjysmë-presidenciale]], por në dekadat e fundit kompetencat e presidentit janë zvogëluar dhe vendi tani konsiderohet një [[republikë parlamentare]].<ref name="Parliamentary">{{Cite journal|last=Nousiainen|first=Jaakko|date=qershor 2001|title=From semi-presidentialism to parliamentary government: political and constitutional developments in Finland|url=https://archive.org/details/sim_scandinavian-political-studies_2001-06_24_2/page/n2|journal=Scandinavian Political Studies|volume=24|issue=2|language=en|pages=95–109|doi=10.1111/1467-9477.00048}}</ref> Një kushtetutë e re e miratuar në vitin 2000, e ka bërë presidencën një zyrë kryesisht ceremoniale që emëron [[Kryeministri i Finlandës|Kryeministrin]] si të zgjedhur nga [[Parlamenti i Finlandës|Parlamenti]], emëron dhe shkarkon ministrat e tjerë të [[Qeveia e Finlandës|qeverisë finlandeze]] me rekomandimin e Kryeministrit, hap seancat parlamentare dhe i jep shtetit nderon. Megjithatë, Presidenti mbetet përgjegjës për [[marrëdhëniet e jashtme të Finlandës]], duke përfshirë luftën dhe paqen, por duke përjashtuar çështjet që lidhen me Bashkimin Evropian. Për më tepër, Presidenti ushtron komandën supreme mbi [[Forcat e Mbrojtjes Finlandeze]] si komandant i përgjithshëm. Gjatë ushtrimit të kompetencave të tij/saj të jashtme dhe të mbrojtjes, Presidentit i kërkohet të konsultohet me Qeverinë Finlandeze, por këshilla e Qeverisë nuk është e detyrueshme. Përveç kësaj, Presidenti ka disa kompetenca rezervë të brendshme, duke përfshirë autoritetin për të vënë veton ndaj legjislacionit, për të dhënë falje dhe për të emëruar disa zyrtarë publikë. Presidenti gjithashtu kërkohet me Kushtetutë që të shkarkojë ministra individualë ose të gjithë Qeverinë pas votimit të mosbesimit nga parlamenti.<ref>{{Cite web|url=https://constituteproject.org/constitution/Finland_2011?lang=en|title=Constitution of Finland, 1999 (rev. 2011)|publisher=Constitute Project|language=em|access-date=5 mars 2022}}</ref> Presidenti zgjidhet drejtpërdrejt përmes balotazhit të votimit për një maksimum prej dy mandatesh 6-vjeçare radhazi. Presidenti aktual është [[Sauli Niinistö]]; ai mori detyrën më 1 mars 2012. Presidentët e mëparshëm ishin [[Kaarlo Juho Ståhlberg|K. J. Ståhlberg]] (1919–1925), [[Lauri Kristian Relander|L. K. Relander]] (1925–1931), [[Pehr Evind Svinhufvud|P. E. Svinhufvud]] (1931–1937), [[Kyösti Kallio]] (1937–1940), [[Risto Ryti]] (1940–1944), [[Carl Gustaf Emil Mannerheim|C. G. E. Mannerheim]] (1944–1946), [[Juho Kusti Paasikivi|J. K. Paasikivi]] (1946–1956), [[Urho Kekkonen]] (1956–1982), [[Mauno Koivisto]] (1982–1994), [[Martti Ahtisaari]] (1994–2000), dhe [[Tarja Halonen]] (2000–2012).<!-- mos e shtoni këtu Sauli Niinistö, se nuk është ish-president --> === Parlamenti === {{Kryesor|Parlamenti i Finlandës}} {{multiple image | direction = vertical | width = 220 | image1 = Eduskuntatalo 2 2020-03-23.jpg | caption1 = Ndërtesa e [[Parlamenti i Finlandës|Parlamentit të Finlandës]] | image2 = Eduskunta istuntosali.jpg | caption2 = Salla e seancave e Parlamentit të Finlandës }} Parlamenti [[Njëdhomësia|njëdhomësh]] i Finlandës prej 200 anëtarësh ushtron autoritetin suprem legjislativ në vend. Mund të ndryshojë kushtetutën dhe ligjet e zakonshme, të shkarkojë kabinetin dhe të anashkalojë veton presidenciale. Aktet e tij nuk i nënshtrohen shqyrtimit gjyqësor; kushtetutshmëria e ligjeve të reja vlerësohet nga [[Parlamenti i Finlandës#Komisioni|komisioni ligjor kushtetues]] i parlamentit. Parlamenti zgjidhet për një mandat katër vjeçar duke përdorur metodën proporcionale D'Hondt brenda disa zonave zgjedhore me shumë mandate përmes zonave me shumë anëtarë të listës më të hapur. Komisione të ndryshme parlamentare dëgjojnë ekspertët dhe përgatisin legjislacionin. [[Lista e partive politike në Finlandë|Partitë]] e rëndësishme parlamentare janë [[Partia e Qendrës (Finlandë)|Partia e Qendrës]], [[Kristian Demokratët (Finlandë)|Kristian Demokratët]], [[Partia Finlandeze]], [[Lidhja e Gjelbër]], [[Aleanca e Majtë (Finlandë)|Aleanca e Majtë]], [[Partia e Koalicionit Kombëtar]], [[Partia Socialdemokratike e Finlandës|Socialdemokratët]] dhe [[Partia Popullore Suedeze e Finlandës|Partia Popullore Suedeze]]. == Ekonomia == {{kryesor|Ekonomia e Finlandës}} Finlanda ka një ekonomi të tregut të lirë, tejet të industrializuar me të ardhura për kokë banori të barabarta me ato të vendeve të perëndimit si [[Franca]], [[Gjermania]], [[Suedia]] ose [[Britania e Madhe]]. Sektori më i madh i ekonomisë është shërbimi me 65,7 përqind, e pasuar nga rafineria me 31,4 përqind. Prodhimi primar përbën 2,9 përqind.<ref>{{cite web|url=http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_kansantalous_en.html|title=Finland in Figures – National Accounts|work=Statistics Finland|accessdate=2007-04-26|archive-date=22 gusht 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190822190524/http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_kansantalous_en.html|url-status=dead}}</ref> Duke iu falënderuar tregtimit të jashtëm, çelësi i ekonomisë është prodhimi. Industritë më të mëdha<ref>{{cite web|url=http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_teollisuus_en.html|title=Finland in Figures – Manufacturing|work=Statistics Finland|accessdate=2007-04-26|archive-date=16 gusht 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160816220900/http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_teollisuus_en.html|url-status=dead}}</ref> janë [[elektronika]] (21,6 %), makineria, automjetet dhe produkte tjera inxhinierike të metalit (21,1 %), industria e pyllit (13,1 %), dhe kemikalet (10,9 %). Finlanda ka resurse të drurit, mineraleve, dhe ujit të freskët. [[Pylltaria]], fabrikat e letrës, dhe sektori i [[Agrikultura|agrikulturës]] (në të cilën paguesit e taksave shpenzojnë rreth 2 miliardë [[euro]] çdo vit) janë të ndjeshme politikisht tek banorët rural. ''Greater Helsinki'' përbën rreth një të tretën e GDP-së. Në një krahasim të OECD në vitin [[2004]], prodhimi i teknologjisë së lartë renditej i dyti me radhë, pas [[Irlandë]]s. Sidoqoftë, shërbimet e diturisë intensive u renditën më të voglat dhe sektorët e rritjes së ngadalshme, sidomos agrikultura dhe teknologjia e ulët, u renditën të dytat. Investimet ishin më të vogla se që ishte parashikuar.<ref name="oecd2004">Finland Economy 2004, OECD</ref>. Një numër i konsiderueshëm i inxhinierëve të trajnuar dhe profesionistë të tjerë banojnë në [[Finlandë]], duke prodhuar kështu kompani lidere në Botë. ''Indeksi i Lirisë Ekonomike'' duke e renditur atë në vendin e 16të në Botë dhe të 9-tin në [[Evropë]] tregon se sa e lirë është ekonomia e Finlandës, edhe pse taksat ndikojnë negativisht.<ref name="economicfreedom">{{Cite web|url=http://www.heritage.org/index/country.cfm?ID=Finland|title=Economic freedom: Finland|access-date=10 maj 2008|archive-date=19 dhjetor 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081219015536/http://www.heritage.org/Index/country.cfm?id=Finland|url-status=dead}}</ref> Kurse sektori i prodhimtarisë është një ndër më eficientët në Botë. [[OECD]] tregon se sektori i shërbimit mund të përfitojë shumë nga përmirësimet politike.<ref>[http://www.kilpailuvirasto.fi/cgi-bin/suomi.cgi?sivu=uut/u-2005-3-1 OECD:n raportti suosittelee kilpailun lisäämistä palvelualoilla - Kilpailuvirasto<!-- Roboti gjeneroi titull për referencën -->]</ref> Raporti i ''Forumit Ekonomik Botëror'', i bazuar në sondazhet e opinionit, e ka renditur [[Finlandë]]n si vendin me konkurrencën më të madhe në Botë.<ref>{{cite web|url=http://www.weforum.org/en/initiatives/gcp/Global%20Competitiveness%20Report/index.htm|title=Global Competitiveness Report|work=[[World Economic Forum]]|accessdate=2007-01-22}}</ref> Finlanda eshte nje nga shtetet me te mira ne bot, dhe me ekonomi te larte dhe shkollat jane nje nga me te mirat ne bot. == Demografia == [[Skeda:Finland demography.png|thumb|300px|Lëvizja e popullsisë]] {{kryesor|Demografia e Finlandës}} Popullsia e Finlandës aktualisht është rreth 5.5 milion. Finlanda ka një dendësi mesatare të popullsisë prej 18 banorësh për kilometër katror. Kjo është dendësia e tretë më e ulët e popullsisë së çdo vendi evropian, pas atyre të [[Norvegjia|Norvegjisë]] dhe [[Islanda|Islandës]], dhe dendësia më e ulët e popullsisë nga çdo vend anëtar i Bashkimit Evropian. Popullsia e Finlandës ka qenë gjithmonë e përqendruar në pjesët jugore të vendit, një fenomen që u bë edhe më i theksuar gjatë urbanizimit të shekullit të 20-të. Dy nga tre qytetet më të mëdha në Finlandë ndodhen në [[Zona metropolitane|zonën metropolitane]] të [[Helsinki i Madh|Helsinkit të Madh]]—Helsinki dhe [[Espoo]].<ref>[http://www.kirkkonummensanomat.fi/neo/?app=NeoDirect&com=6/159/55218/ab3d2d5ebf Kirkkonummen Sanomat: Nurmijärvi – ilmiö voimistui heinäkuussa – Kirkkonummella väkiluvun kasvu 1,2 %] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200930155959/http://www.kirkkonummensanomat.fi/neo/?app=NeoDirect&com=6/159/55218/ab3d2d5ebf |date=30 shtator 2020 }} (në finlandisht).</ref> Në qytetet më të mëdha të Finlandës, [[Tampere]] mban vendin e tretë pas Helsinkit dhe Espoo, ndërsa [[Vantaa]]ja fqinje e Helsinkit është e katërta. Qytete të tjera me popullsi mbi 100,000 janë [[Turku]], [[Oulu]], [[Jyväskylä]], [[Kuopio]], dhe [[Lahti]]. Që nga viti 2021, kishte 469,633 njerëz me një prejardhje të huaj që jetonin në Finlandë (8.5% e popullsisë), shumica e të cilëve janë nga ish-Bashkimi Sovjetik, Estonia, Somalia, Iraku dhe ish-Jugosllavia.<ref>{{Cite web|title=Ulkomaalaistaustaiset|publisher=Tilastokeskus|access-date=25 prill 2021|url=https://www.stat.fi/tup/maahanmuutto/maahanmuuttajat-vaestossa/ulkomaalaistaustaiset.html|language=fi|archive-date=15 prill 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415235308/https://www.stat.fi/tup/maahanmuutto/maahanmuuttajat-vaestossa/ulkomaalaistaustaiset.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Population|publisher=Statistics Finland|date=23 prill 2021|access-date=25 prill 2021|language=en|url=https://www.tilastokeskus.fi/tup/suoluk/suoluk_vaesto_en.html|archive-date=10 korrik 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060710143515/https://www.tilastokeskus.fi/tup/suoluk/suoluk_vaesto_en.html|url-status=dead}}</ref> Fëmijëve të të huajve nuk u jepet automatikisht shtetësia finlandeze, pasi ligji i kombësisë finlandeze praktikon dhe ruan politikën ''[[jus sanguinis]]'' ku vetëm fëmijët e lindur nga të paktën një prind finlandez u jepet shtetësia. Nëse ata kanë lindur në Finlandë dhe nuk mund të marrin nënshtetësinë e ndonjë vendi tjetër, ata bëhen shtetas.<ref>{{Cite web|title=Child born in Finland|publisher=Finnish Immigration Service|language=en|access-date=25 prill 2021|url=https://migri.fi/en/child-born-in-finland|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505223359/https://migri.fi/en/child-born-in-finland|archive-date=5 maj 2021|url-status=dead}}</ref> Për më tepër, disa persona me prejardhje finlandeze që banojnë në vendet që dikur ishin pjesë e Bashkimit Sovjetik, ruajnë të drejtën e kthimit, të drejtën për të vendosur qëndrim të përhershëm në vend, gjë që përfundimisht do t'u jepte të drejtën për t'u kualifikuar për shtetësi.<ref>{{cite web|url=http://www.migri.fi/netcomm/content.asp?path=8,2475|title=Finnish Directorate of Immigration|date=10 nëntor 2011|language=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111110122502/http://www.migri.fi/netcomm/content.asp?path=8,2475|archive-date=10 nëntor 2011}}</ref> 442,290 njerëz në Finlandë në vitin 2021 kanë lindur në një vend tjetër, që përfaqëson 8% të popullsisë. === Gjuha === [[Skeda:Languages of Finnish municipalities (2016).svg|parapamje|Komunat e Finlandës: {{legend|#EEEEC1|Finlandishtja njëgjuhëshe}}{{legend|#37ABC8|Finlandishtja si gjuhë shumicë dhe suedishtja si gjuhë pakicë}}{{legend|#0055D4|Suedishtja si gjuhë e shumicës, finlandishtja si gjuhë e pakicës}}{{legend|#000080|Suedishtja njëgjuhëshe}}{{legend|#800033|Finlandishtja si gjuhë e shumicës, samishtja si gjuhë e pakicës}}]] [[Finlandishtja]] dhe [[suedishtja]] janë gjuhët zyrtare të Finlandës. Finlandishtja mbizotëron në mbarë vendin ndërsa suedishtja flitet në disa zona bregdetare në perëndim dhe jug (me qytete të tilla si [[Ekenäs]],<ref>{{Cite web|url=https://theculturetrip.com/europe/finland/articles/the-10-most-beautiful-towns-in-finland/|title=The 10 Most Beautiful Towns in Finland|first=Lani|last=Seelinger|website=Culture Trip|date=16 qershor 2015|language=en|access-date=25 maj 2023|archive-date=23 prill 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210423195917/https://theculturetrip.com/europe/finland/articles/the-10-most-beautiful-towns-in-finland/|url-status=dead}}</ref> [[Pargas]],<ref name="auto1">{{Cite web|url=https://www.helsinkitimes.fi/finland/finland-news/domestic/18417-twice-a-minority-foreign-immigration-to-swedish-speaking-communities-in-finland.html|title=Twice a minority: foreign immigration to Swedish-speaking communities in Finland|website=helsinkitimes.fi|date=12 dhjetor 2020|language=en}}</ref> [[Närpes]],<ref name="auto1"/> [[Kristinestad]],<ref>{{Cite web|url=https://www.helsinkitimes.fi/themes/themes/travel/12675-discovering-swedish-speaking-municipalities-kristinestad.html|title=Discovering Swedish-speaking municipalities: Kristinestad|website=helsinkitimes.fi|date=8 nëntor 2014|language=en}}</ref> [[Jakobstad]]<ref>{{Cite web|url=https://www.helsinkitimes.fi/themes/themes/travel/13124-discovering-swedish-speaking-municipalities-jakobstad.html|title=Discovering Swedish-speaking municipalities: Jakobstad|website=helsinkitimes.fi|date=8 janar 2015|language=en}}</ref> dhe [[Nykarleby]].<ref>{{Cite web|url=https://www.helsinkitimes.fi/themes/themes/travel/12953-discovering-swedish-speaking-municipalities-nykarleby.html|title=Discovering Swedish-speaking municipalities: Nykarleby|website=helsinkitimes.fi|date=4 dhjetor 2014|language=en}}</ref>) dhe në rajonin autonom të [[Åland]], i cili është i vetmi rajon njëgjuhësh suedisht-folës në Finlandë.<ref>{{Cite web|url=https://www.norden.org/en/info-norden/swedish-language-courses-foreigners-aland|title=Swedish language courses for foreigners in Åland &#124; Nordic cooperation|website=norden.org|language=en}}</ref> [[Gjuha amtare]] e 87.3% të popullsisë është finlandishtja,<ref name="Population according to language">{{cite web|url=http://www.stat.fi/til/vaerak/2015/vaerak_2015_2016-04-01_tau_002_en.html|title=Appendix table 2. Population according to language 1980–2015|work=Official Statistics of Finland (OSF): Population structure|language=en|access-date=27 nëntor 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.stat.fi/tup/julkaisut/tiedostot/julkaisuluettelo/yyti_fif_201900_2019_21461_net.pdf|title=Finland in Figures 2019|work=Statistics Finland|date=qershor 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190711184650/https://www.stat.fi/tup/julkaisut/tiedostot/julkaisuluettelo/yyti_fif_201900_2019_21461_net.pdf|archive-date=11 korrik 2019|url-status=live}}</ref> e cila është pjesë e nëngrupit finnik të [[Gjuhët uralike|gjuhës uralike]]. Gjuha është një nga vetëm katër [[Gjuhët e Bashkimit Evropian|gjuhët zyrtare të BE-së]] jo me origjinë [[Gjuhët indo-evropiane|indo-evropiane]] dhe nuk ka asnjë lidhje nëpërmjet prejardhjes me [[Gjuhët veriore gjermanike|gjuhët e tjera kombëtare]] të [[Vendet Nordike|nordikëve]]. Anasjelltas, finlandishtja është e lidhur ngushtë me [[Gjuha estoneze|estonishten]] dhe [[Gjuha kareliane|karelianishten]], dhe më larg me [[Gjuha hungareze|hungarishten]] dhe [[Gjuhët sàmi|samishten]]. Suedishtja është gjuha amtare e 5,2% të popullsisë ([[Popullsia suedisht-folëse e Finlandës|finlandezët që flasin suedisht]])..<ref name="population-2016">[http://www.tilastokeskus.fi/tup/suoluk/suoluk_vaesto_en.html Statistics Finland, Population] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171018134205/http://www.tilastokeskus.fi/tup/suoluk/suoluk_vaesto_en.html |date=18 tetor 2017 }} Retrieved on 18 October 2017.</ref> Suedishtja është një lëndë shkollore e detyrueshme dhe njohuritë e përgjithshme të gjuhës janë të mira në mesin e shumë folësve joamtare.<ref>{{cite web|url=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_243_en.pdf|title=Europeans and their languages, the situation in 2005|publisher=European Commission|language=en|access-date=5 janar 2021}}</ref> Po kështu, shumica e jo-Ålandezëve që flasin suedisht mund të flasin finlandisht.<ref>{{cite web|url=https://www.hbl.fi/artikel/finlandssvenska-ungdomar-talar-sallan-finska-sarskilt-pa-natet-ar-finskan-ovanlig/|title=Finlandssvenska ungdomar talar sällan finska – särskilt på nätet är finskan ovanlig|publisher=Hufvudstadsbladet|last=Piippo|first=Mikael|date=12 dhjetor 2018|access-date=5 janar 2021|language=sv|archive-date=8 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308121149/https://www.hbl.fi/artikel/finlandssvenska-ungdomar-talar-sallan-finska-sarskilt-pa-natet-ar-finskan-ovanlig/|url-status=dead}}</ref><!-- the complete report at http://magma.fi/wp-content/uploads/2019/06/111.pdf --> Ana finlandeze e kufirit tokësor me Suedinë flet një gjuhë finlandeze. Suedishtja përtej kufirit është e dallueshme nga suedishtja e folur në Finlandë. Ekziston një dallim i konsiderueshëm në shqiptim midis varieteteve të suedishtes që fliten në të dy vendet, megjithëse kuptueshmëria e tyre reciproke është pothuajse universale.<ref>{{cite web|url=https://www.infofinland.fi/sv/livet-i-finland/finska-och-svenska-spraket/det-svenska-spraket-i-finland|title=Det svenska språket i Finland|publisher=InfoFinland|language=sv|access-date=5 janar 2021|archive-date=6 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210106222638/https://www.infofinland.fi/sv/livet-i-finland/finska-och-svenska-spraket/det-svenska-spraket-i-finland|url-status=dead}}</ref> [[Gjuha kalo finlandeze|Romani finlandeze]] flitet nga rreth 5000–6000 njerëz; Gjuha e shenjave rome dhe [[Gjuha e shenjave finlandeze|finlandeze]] e shenjave njihen gjithashtu në kushtetutë. Ekzistojnë dy gjuhë të shenjave: Gjuha finlandeze e shenjave, e folur në vend nga 4,000–5,000 njerëz,<ref>{{cite web|title=Forskningscentralen för de inhemska språken—Teckenspråken i Finland|language=sv|url=http://www.kotus.fi/index.phtml?l=sv&s=206|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150318084839/http://www.kotus.fi/index.phtml?l=sv&s=206|archive-date=18 mars 2015}}</ref> dhe [[gjuha e shenjave suedeze e Finlandës]], e folur në vend nga rreth 150 njerëz. [[Dialekti mishar tatar|Tatarishtja]] flitet nga një pakicë [[Tatarët finlandezë|tatare finlandeze]] prej rreth 800 personash, paraardhësit e të cilëve u shpërngulën në Finlandë kryesisht gjatë sundimit rus nga vitet 1870 deri në vitet 1920.<ref>{{cite web|url=http://forum.hunturk.net/national-minorities-of-finland-the-tatars-2491.html|title=National Minorities of Finland, The Tatars|publisher=Forum.hunturk.net|language=en|access-date=6 dhjetor 2011}}</ref> [[Gjuhët sàmi]] kanë një status zyrtar në pjesë të Laplandës, ku [[samët]], që numërojnë rreth 7,000,<ref>According to the Finnish Population Registry Centre and the Finnish Sami parliament, the Sami population living in Finland was 7,371 in 2003. See [https://web.archive.org/web/20080306223521/http://www.samediggi.fi/vanha/suomi/toimieli/vaali/lukumaara_vuoden_2003_vaaleissa.pdf Regional division of Sami people in Finland by age in 2003] (në finlandisht).</ref> njihen si popull autokton. Rreth një e katërta e tyre flasin gjuhën sàmi si gjuhë amtare.<ref name="Population 2006-12-31">{{cite web|url=http://tilastokeskus.fi/til/vaerak/2006/vaerak_2006_2007-03-23_tie_001_en.html|title=The population of Finland in 2006|work=Statistics Finland|language=en|date=31 dhjetor 2006|access-date=4 shtator 2007}}</ref> Gjuhët sàmi që fliten në Finlandë janë [[samishtja veriore]], [[samishtja inari]] dhe [[samishtja skolt]]. Të drejtat e grupeve minoritare (në veçanti Sami, folësit suedez dhe romë) mbrohen nga kushtetuta.<ref>{{cite web|url=http://www.finlex.fi/fi/laki/kaannokset/1999/en19990731.pdf|title=The Constitution of Finland, 17 § and 121 §|work=FINLEX Data Bank|language=en|access-date=4 shtator 2007|archive-date=13 nëntor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131113222833/http://www.finlex.fi/fi/laki/kaannokset/1999/en19990731.pdf|url-status=dead}}</ref> Gjuhët nordike dhe kareliane njihen gjithashtu posaçërisht në pjesë të Finlandës. Gjuhët më të mëdha të emigrantëve janë rusishtja (1.6%), estonishtja (0.9%), arabishtja (0.7%), anglishtja (0.5%) dhe somalishtja (0.4%).<ref>{{Cite web|url=https://pxdata.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11rl.px/|title=11rl -- Language according to age and sex by region, 1990-2022|website=stat.fi|language=en|access-date=2023-05-13|archive-date=11 mars 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250311152251/https://pxdata.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11rl.px/|url-status=dead}}</ref> Anglishtja studiohet nga shumica e nxënësve si lëndë e detyrueshme që nga klasa e parë (në moshën shtatëvjeçare), më parë nga klasa e tretë ose e pestë, në shkollën gjithëpërfshirëse (në disa shkolla mund të zgjidhen gjuhë të tjera në vend të tyre). Gjermanishtja, frëngjishtja, spanjishtja dhe rusishtja mund të studiohen si gjuhë të huaja të dyta që nga klasa e katërt (në moshën 10 vjeçare; disa shkolla mund të ofrojnë mundësi të tjera).<ref>{{Cite conference|last=Nuolijärvi|first=Pirkko|date=2011|title=Language education policy and practice in Finland|language=en|url=http://www.efnil.org/documents/conference-publications/london-2011/the-role-of-language-education-in-creating-a/15-Pirkko-Nuolijarvi.pdf|conference=European Federation of National Institutions for Language|access-date=25 maj 2023|archive-date=22 dhjetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221222175213/http://efnil.org/documents/conference-publications/london-2011/the-role-of-language-education-in-creating-a/15-Pirkko-Nuolijarvi.pdf|url-status=dead}}</ref> == Kultura == {{Kryesor|Kultura e Finlandës}} {{Shiko gjithashtu|Simbolet kombëtare të Finlandës}} === Letërsia === {{Kryesor|Letërsia e Finlandës}} [[Skeda:Mikael Agricola by Albert Edelfelt.jpg|parapamje|upright|Vizatimi i [[Mikael Agricola]] nga [[Albert Edelfelt]] (1854-1900)]] Finlandishtja e shkruar mund të thuhet se ka ekzistuar që kur [[Mikael Agricola]] përktheu [[Besëlidhja e Re|Testamentin e Ri]] në finlandisht gjatë [[Reformat protestante|Reformës Protestante]], por pak vepra të dukshme letrare u shkruan deri në shekullin e 19-të dhe fillimin e një [[Romanticizmi|Lëvizjeje Romanticizimi]] Kombëtare Finlandeze. Kjo e shtyu [[Elias Lönnrot]] të mblidhte poezi popullore finlandeze dhe kareliane dhe t'i rregullonte dhe botonte si ''[[Kalevala]]'', [[epika kombëtare]] finlandeze. Epoka pa një rritje të poetëve dhe romancierëve që shkruanin në finlandisht, veçanërisht shkrimtari kombëtar i Finlandës, [[Aleksis Kivi]] (''[[Shtatë Vëllezërit]]''), [[Minna Canth]], [[Eino Leino]], dhe [[Juhani Aho]]. Shumë shkrimtarë të zgjimit kombëtar shkruan në suedisht, si poeti kombëtar [[J. L. Runeberg]] (''[[The Tales of Ensign Stål]]'') dhe [[Zachris Topelius]]. Pasi Finlanda u bë e pavarur, pati një rritje të [[Modernizmi letrar|shkrimtarëve modernistë]], më e famshmja poetja suedisht-folëse [[Edith Södergran]]. Autorët finlandisht-folës eksploruan tema kombëtare dhe historike. Më të famshmit prej tyre ishin [[Frans Eemil Sillanpää]], i cili u nderua me [[Çmimi Nobel për Letërsi|Çmimin Nobel për Letërsi]] në vitin 1939, romancieri historik [[Mika Waltari]] dhe [[Väinö Linna]] me trilogjinë e tij ''[[Ushtari i Panjohur (roman)|Ushtari i Panjohur]]'' dhe ''[[Nën Yllin e Veriut]]''. Duke filluar me [[Paavo Haavikko]], poezia finlandeze adoptoi modernizmin. Përveç ''Kalevala'' të Lönrot dhe Waltari, [[Tove Jansson]], më e njohur si krijuesja e ''[[Moomins]]'', është shkrimtarja finlandeze më e përkthyer;<ref>[https://yle.fi/uutiset/osasto/news/finnish_post_honours_moomin_creator_jansson/7061316 Finnish post honours Moomin creator Jansson] – YLE News</ref> librat e saj janë përkthyer në më shumë se 40 gjuhë.<ref>{{Cite web|url=https://finland.fi/arts-culture/tove-jansson-and-the-moomin-story/|title=Finland's Tove Jansson and the Moomin story|website=thisisFINLAND|language=en|date=11 mars 2014}}</ref> === Sauna === {{Kryesor|Sauna finlandeze}} [[Skeda:Smoke sauna.JPG|parapamje|majtas|Një [[Sauna finlandeze#Sauna e tymit|saunë e tymit]] në [[Enonkoski]], Savonia Jugore]] Dashuria e finlandezëve për [[Sauna finlandeze|saunat]] në përgjithësi lidhet me traditën kulturore finlandeze në botë. Sauna është një lloj banjosh me avull të thatë që praktikohet gjerësisht në Finlandë, e cila është veçanërisht e dukshme në traditën e fortë rreth [[Midsummer]] dhe [[Krishtlindjet|Krishtlindjeve]]. Fjala sauna është me prejardhje proto-finlandeze (e gjetur në gjuhët finlandeze dhe sami) që daton 7000 vjet më parë.<ref>{{Cite web|title=Sauna – A Finnish national institution|last1=Helamaa|first1=Erkki|last2=Pentikäinen|first2=Juha|work=Virtual Finland|date=nëntor 2001|language=en|url=http://virtual.finland.fi/netcomm/news/showarticle.asp?intNWSAID=26074|archive-url=https://web.archive.org/web/20080209130410/http://virtual.finland.fi/netcomm/news/showarticle.asp?intNWSAID=26074|archive-date=9 shkurt 2008}}</ref> Banjat me avull kanë qenë pjesë e traditës evropiane edhe gjetkë, por sauna ka mbijetuar më së miri në Finlandë, përveç Suedisë, Estonisë, Letonisë, Rusisë, Norvegjisë dhe pjesëve të Shteteve të Bashkuara dhe Kanadasë. Për më tepër, pothuajse të gjitha shtëpitë finlandeze kanë ose saunën e tyre ose në shtëpitë e apartamenteve shumëkatëshe, një sauna me kohë të përbashkët. Sallat komunale të notit dhe hotelet kanë shpesh saunat e tyre. Kultura e saunës finlandeze është e regjistruar në [[Listat e Trashëgimisë Kulturore Jomateriale të UNESCO-s|Listën e Trashëgimisë Kulturore Jomateriale të UNESCO-s]].<ref>{{cite web|title=Sauna culture in Finland|url=https://ich.unesco.org/en/RL/sauna-culture-in-finland-01596|publisher=UNESCO|language=en|access-date=18 dhjetor 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=Finnish sauna culture steams up UNESCO Heritage List|url=https://yle.fi/uutiset/osasto/news/finnish_sauna_culture_steams_up_unesco_heritage_list/11703917|publisher=[[YLE]]|language=en|date=17 dhjetor 2020|access-date=18 dhjetor 2020}}</ref> === Kuzhina === {{Kryesor|Kuzhina finlandeze}} [[Skeda:Karjalanpiirakka-20060227.jpg|parapamje|[[Karjalanpiirakat|Pirogë kareliane]] (''karjalanpiirakka'') është një pjatë tradicionale finlandeze e bërë nga një kore e hollë thekre me një mbushje orizi.]] Kuzhina finlandeze në përgjithësi kombinon ushqimet tradicionale të vendit dhe gatimin e stilit bashkëkohor. Patatet, mishi dhe peshku luajnë një rol të rëndësishëm në gatimet tradicionale finlandeze. Ushqimet finlandeze shpesh përdorin produkte me [[miell integral]] ([[thekër]], [[elb]], [[tërshërë]]) dhe manaferra (të tilla si boronicat, manaferrat, manaferrat dhe buka e detit). Qumështi dhe derivatet e tij si [[dhallë]] përdoren zakonisht si ushqim dhe pije. Ushqimi më i popullarizuar i peshkut në Finlandë është [[salmoni]].<ref>[https://www.mtvuutiset.fi/makuja/artikkeli/kalat-joita-suomalaiset-syovat-nyt-eniten-yksi-ylivoimainen-suosikki/6471418 "Kalat, joita suomalaiset syövät nyt eniten: Yksi ylivoimainen suosikki"]. ''MTV Uutiset'' (në finlandisht).</ref><ref>[https://www.helsinkitimes.fi/index.php/eat-and-drink/4487-salmon-soup-is-one-of-many-lappish-wonders "Salmon soup is one of many Lappish wonders"]. ''[[Helsinki Times]]''.</ref> Finlanda ka konsumin e dytë më të lartë në botë të [[Kafeja|kafesë]] për frymë.<ref>{{cite web|url=https://www.statista.com/chart/8602/top-coffee-drinking-nations/|title=The Countries Most Addicted to Coffee|website=statista.com|language=en}}</ref> Konsumi i qumështit është gjithashtu i lartë, mesatarisht rreth 112 litra për person, në vit,<ref>{{cite web|url=https://www.luke.fi/en/news/what-was-eaten-in-finland-in-2017|title=What was eaten in Finland in 2017|website=Luonnonvarakeskus|language=en|access-date=5 gusht 2019|archive-date=20 nëntor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120123050/https://www.luke.fi/en/news/what-was-eaten-in-finland-in-2017/|url-status=dead}}</ref> edhe pse 17% e finlandezëve janë [[Intoleranca ndaj laktozës|intolerantë ndaj laktozës]].<ref>{{cite web|url=https://www.edunation.co/studyinfinland/blog/5-odd-facts-finland/|title=Odd Facts about Finland|website=edunation.co|date=19 shtator 2017|access-date=17 nëntor 2018|language=en|archive-date=17 nëntor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181117153004/https://www.edunation.co/studyinfinland/blog/5-odd-facts-finland/|url-status=dead}}</ref> == Shênime == {{reflist|group=note}} == Referime == {{Reflist|30em}} == Bibliografia == * {{Cite book|title=Muinaisuutemme jäljet|first1=Georg|last1=Haggren|first2=Petri|last2=Halinen|first3=Mika|last3=Lavento|first4=Sami|last4=Raninen|first5=Anna|last5=Wessman|publisher=Gaudeamus|year=2015|isbn=978-952-495-363-4|location=Helsinki|language=fi}} ==Lidhje të jashtme== {{Commonskat}} * [https://web.archive.org/web/20100222144836/http://www.finnguide.fi/ Finnguide.fi] * [https://web.archive.org/web/20080906140404/http://virtual.finland.fi/ Virtual Finland] * [https://web.archive.org/web/20050206225440/http://connectedtofinland.com/index.htm Connectedtofinland.com] {{Rajonet e Finlandës}} {{VendeEvropa}} {{BE}} [[Kategoria:Finlandë| ]] [[Kategoria:Shtete në Evropën Veriore]] [[Kategoria:Anëtarë të Këshillit Nordik]] [[Kategoria:Shtete anëtare të Bashkimit Evropian]] [[Kategoria:Shtete anëtare të Bashkimit për Mesdheun]] [[Kategoria:Shtete anëtare të Kombeve të Bashkuara]] [[Kategoria:Shtete anëtare të NATO-s]] [[Kategoria:Shtete pas Perandorisë Ruse]] [[Kategoria:Republika]] [[Kategoria:Shtete dhe territore të themeluara më 1917]] [[Kategoria:Vende dhe territore suedishtfolëse]] [[Kategoria:Fennoscandia]] [[Kategoria:Vende në Evropë]] [[Kategoria:Vende skandinave]] [[Kategoria:Faqe që përdorin shumë imazhe me imazhe të shkallëzuara automatikisht]] 1gfa8m4ilj2y47j07en1pdoadd41kvx 1 3406 3058392 3053796 2026-10-20T04:19:45Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Presheva/Arkivi 1]] 3058392 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Presheva/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} k71chdxsc7xeqvs6pi32p2t2q8elfzp 10 4458 3058309 3039014 2026-10-19T21:24:54Z TedQ06 102779 3058309 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = FSHF/Burrat | title = [[Federata Shqiptare e Futbollit]] (Meshkujt) | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = [[Kategoria Superiore]] | list1 = * [[KF Bylis|Bylis Ballsh]] * [[FC Dinamo City|Dinamo City]] * [[KS Egnatia|Egnatia Rrogozhinë]] * [[AF Elbasani|Elbasani]] * [[KF Laçi|Laçi]] * [[FK Partizani Tirana|Partizani Tirana]] * [[KF Skënderbeu|Skënderbeu Korçë]] * [[KF Teuta Durrës|Teuta Durrës]] * [[KF Tirana|Tirana]] * [[FK Vora|Vora]] * [[KF Vllaznia|Vllaznia Shkodër]] | group2 = [[Kategoria e Parë]] | list2 = * [[KS Besa|Besa Kavajë]] * [[KS Besëlidhja|Besëlidhja Lezhë]] * [[KS Burreli|Burreli]] * [[KF Bylis|Bylis Ballsh]] * [[Flamurtari FC|Flamurtari Vlorë]] * [[KF Iliria|Iliria Fushë-Krujë]] * [[KS Kastrioti|Kastrioti Krujë]] * [[KS Korabi|Korabi Peshkopi]] * [[FK Kukësi|Kukësi]] * [[KF Oriku|Oriku]] * [[KS Pogradeci|Pogradeci]] * [[KF Sopoti|Sopoti Librazhd]] | group3 = [[Kategoria e Dytë|Kategoria e Dytë Grupi A]] | list3 = * [[Basania FC|Basania Bushat]] * [[Eagle FA]] * [[KF Erzeni|Erzeni Shijak]] * [[KF Gramshi|Gramshi]] * [[KS Lushnja|Lushnja]] * [[KF Luzi 2008|Luz i Vogël]] * [[KS Naftëtari|Naftëtari Kuçovë]] * [[FK Partizani Tirana B|Partizani Tiranë B]] * [[KF Shiroka|Shiroka]] * [[KF Tërbuni|Tërbuni Pukë]] * [[KF Veleçiku|Veleçiku Koplik]] * [[KF Vllaznia Shkodër B|Vllaznia B]] | group4 = [[Kategoria e Dytë|Kategoria e Dytë Grupi B]] | list4 = * [[KF Albpetrol|Albpetrol Patos]] * [[KF Apolonia|Apolonia Fier]] * [[KS Butrinti|Butrinti Sarandë]] * [[KF Bylis B|Bylis Ballsh B]] * [[KS Delvina|Delvina]] * [[KS Devolli|Devolli]] * [[KF Këlcyra|Këlcyra]] * [[AF Luftëtari|Luftëtari Gjirokastër]] * [[KF Maliqi|Maliqi]] * [[KF Memaliaj|Memaliaj]] * [[KF Tomori|Tomori Berat]] | group5 = [[Kategoria e Tretë|Kategoria e Tretë Grupi A]] | list5 = * [[KF Adriatiku 2012|Adriatiku 2012]] * [[KF Bulqiza|Bulqiza]] * [[KS Dinamo|Dinamo City B]] * [[KF Klosi|Klosi]] * [[KS Korabi|Korabi B]] * [[FK Kukësi|Kukësi B]] * [[KF Miloti|Miloti]] * [[KF Mirdita|Mirdita]] * [[KF Shënkolli|Shënkolli]] * [[KF Shkodra]] * [[KF Tirana B|Tirana B]] * [[KF T-Kamza|T-Kamza]] | group6 = [[Kategoria e Tretë|Kategoria e Tretë Grupi B]] | list6 = * [[KF Besa Elite|Besa Elite]] * [[KS Egnatia|Egnatia B]] * [[KF Gramozi|Gramozi Ersekë]] * [[KF Kinostudio|Kinostudio]] * [[AS Lefter Millo|Lefter Millo]] * [[KF Osumi|Osumi]] * [[KF Përmeti|Përmeti]] * [[FK Skrapari|Skrapari]] * [[KF Sopoti B|Sopoti B]] * [[KS Shkumbini|Shkumbini Peqin]] * [[KF Tepelena|Tepelena]] * [[KF Turbina|Turbina Cërrik]] | group7 = Të shpërbëra | list7 = * [[KS Ada|Ada Velipojë]] * [[KF Adriatiku Mamurras|Adriatiku Mamurras]] * [[Alfavita Shëngjin]] * [[KF Apolonia|Apolonia B]] * [[KS Arnisa|Arnisa]] * [[KF Rinia EL-18|BEKSAT - Rinia EL]] * [[FK Belshi|Belshi]] * [[KF Cakrani|Cakrani]] * [[KF Çerma|Çerma]] * [[KF Çlirimi|Çlirimi]] * [[KF Dajti|Dajti Kamza]] * [[KF Divjaka|Divjaka]] * [[Dinamo Shkodër]] * [[Dinamo Vlorë]] * [[KF Djelmnia Shkodrane|Djelmnia Shkodër]] * [[KF Domosdova|Domosdova Prrenjas]] * [[Drini FK 2004|Drini Zdojan]] * [[FC Eagles|Eagles Tiranë]] * [[KF Elbasani|KF Elbasani (i vjetri)]] * [[UET Sport Club|Europiani FC]] * [[KF Flabina|Flabina]] * [[KF Fushëmbreti|Fushëmbreti]] * [[KF Golemi|Golemi]] * [[FK Gostima|Gostima]] * [[AS Himara|AS Himara]] * [[KF Himara|KF Himara]] * [[IDS Tirana|IDS (Spartaku)]] * [[FC Internacional Tirana|Internacional Tiranë]] * [[Internacionale Tirana FC|Internacionale Tiranë]] * [[KF Jehona Kozare|Jehona Kozare]] * [[FC Kamza|Kamza]] * [[Kamza Sport]] * [[FC Kevitan|Kevitan]] * [[Labëria FC|Labëria Vlorë]] * [[KF Luftëtari|Luftëtari Gjirokastër (i vjetri)]] * [[Luftëtari i Sh.B.O. "Enver Hoxha"|Luftëtari Tiranë]] * [[KF Murlani|Murlani Vau i Dejës]] * [[Olimpik Tirana|Olimpiku Plug]] * [[Olimpik Tirana|Olimpiku Tiranë]] * [[FK Pajova|Pajova]] * [[KF Pirust|Pirust]] * [[KF Pojani|Pojan]] * [[KF Poliçani|Poliçani]] * [[Prestige MFC|Prestige]] * [[KF Selenica|Selenica]] * [[Shkëndija Durrës]] * [[Shkëndija Tiranë]] * [[KF Shkodra|Shkodra]] * [[KF Spartaku Tiranë|Spartak Tirana]] * [[KS Studenti|Studenti Tiranë]] * [[KF Sukthi|Sukth]] * [[Sporting Tirana]] * [[KF Tekstilisti Stalin|Tekstilisti Yzberisht]] * [[KF Term|Term]] * [[KS Studenti|Studenti Tiranë]] * [[KF Suçi|Suçi Mat]] * [[KF Sukthi|Sukth]] * [[KF Shënkolli|Shënkolli]] * [[KF Valbona|Valbona Tropojë]] * [[KF Vlora|Vlora]] * [[KF Young Boys FA|Young Boys FA Korçë]] * [[FC Young Boys Tirana|Young Boys Tirana]] | group8 = [[Skuadrat B]] | list8 = * [[KS Dinamo|Dinamo City B]] * [[KS Egnatia|Egnatia B]] * [[FK Partizani Tirana B|Partizani B]] * [[KS Korabi|Korabi B]] * [[FK Kukësi|Kukësi B]] * [[KF Sopoti B|Sopoti B]] * [[KF Tirana B|Tirana B]] * [[KF Vllaznia Shkodër B|Vllaznia B]] | group9 = [[Kupa e futbollit e Shqipërisë|Kupa e Shqipërisë]] | list9 = *[[KF Adriatiku 2012|Adriatiku 2012]] *[[KKS Albanët|Albanët]] *[[KF Apolonia|Apolonia Fier]] *[[Basania FC|Basania Bushat]] *[[KS Besa|Besa Kavajë]] *[[KS Besëlidhja|Besëlidhja Lezhë]] *[[KF Bylis|Bylis Ballsh]] *[[KS Burreli|Burreli]] *[[KS Butrinti|Butrinti Sarandë]] *[[KS Devolli|Devolli]] *[[KS Dinamo|Dinamo City]] *[[KS Egnatia|Egnatia Rrogozhinë]] *[[KF Erzeni|Erzeni Shijak]] *[[AF Elbasani|Elbasani]] *[[Flamurtari FC|Flamurtari Vlorë]] *[[KF Gramshi|Gramshi]] *[[KF Iliria|Iliria Fushë-Krujë]] *[[KS Kastrioti|Kastrioti Krujë]] *[[KF Këlcyra|Këlcyra]] *[[KS Korabi|Korabi Peshkopi]] *[[FK Kukësi|Kukësi]] *[[KS Lushnja|Lushnja]] *[[AF Luftëtari|Luftëtari Gjirokastër]] *[[KF Luzi 2008|Luz i Vogël]] *[[KF Laçi|Laçi]] *[[KS Naftëtari|Naftëtari Kuçovë]] *[[KF Oriku|Oriku]] *[[FK Partizani Tirana|Partizani Tirana]] *[[KS Pogradeci|Pogradeci]] *[[KS Shkumbini|Shkumbini Peqin]] *[[KF Skënderbeu|Skënderbeu Korçë]] *[[KF Sopoti|Sopoti Librazhd]] *[[KS Teuta|Teuta Durrës]] *[[KF Tërbuni|Tërbuni Pukë]] *[[KF Tirana|Tirana]] *[[KF Tomori|Tomori Berat]] *[[KF Veleçiku|Veleçiku Koplik]] *[[KF Vllaznia|Vllaznia Shkodër]] *[[FK Vora|Vora]] }}<noinclude> [[Kategoria:Stampa futbolli]] </noinclude> lbbjobyb61a7jqletp4qbuoa79sjez5 0 4688 3058484 2842430 2026-10-20T10:17:36Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3058484 wikitext text/x-wiki {{Njësit| sistemi = [[Sistemi SI|SI]] | Madhësia = [[Masa]] | simboliM = <math>m</math> | Njësia = kilogrami | simboliNj = kg |||| formula = [[Sistemi SI|përkufizimi]] | rez = - | |}} '''Kilogrami''' është njësi matëse e masës që rrjedhë nga [[Sistemi SI]], është njëmijë fishi i gramit dhe shkruhet me simbolin '''kg'''. Në të gjithë botën punohet për të nxjerrur një përkufizim për kilogramin, i tillë që të rrjedhë nga një konsonante bazë e sistemit. Kjo iniciativë merë hovë edhe më të madh pas njohurive që 40 kopjet e prototipit nëndërkohë janë më të rënda për 50 mikrogram se prototipi. Shkaqet për rritjen së peshesë së kopjeve ende nuk janë gjetur. Pasi që kopjet janë të përpunuara nga i njëjti material sikurse prototipi supozohet se vetë prototipi ka humbur në peshë dhe se kopjet kanë ende të njëjtën peshë. Orientimet më të njohura në iniciativën për ri-përkufizimin e kilogramit, janë: * Konstruktimi i një sfere nga një numër i caktuar i atomeve të Siliciumi patër. Një sferë e tillë është prodhuar dhe përdoret për krahasime në prodhim të nivelit [[nanometri|nanometer]]. Në praktikë përdorimi i kësaj sfere në këtë nivel tregoj që ka si pasojë diferenca shumë të vogla. Kjo diferencë llogaritet të jetë si pasojë e matjeve jo korrekte gjatë vendosjes të izotopeve të siliciumit në sferë. Siliciumi në natyrë mundë të gjendet me tri izotope me masa të atomeve 28,29 dhe 30. Tani shikohet për prodhimin e sferës nga siliciumi me izotope të pastra Silicim-28, çka në praktik do të thotë një punë e rëndë diturie si dhe financiare. * Matja të bëhet me një Vat-peshore, gjatë të cilit proces do të bëhej krahasimi madhësisë mekanike me atë elektrike. Kjo ndodhë në dy hapa : Kalimi i rrymës në një bobinë do të shkaktonte krijimin e fushës magnetike, me një inezitet të caktuar 2) Lëvizja e bobinës në këtë fushë magnetike do të krijonte rrymën induktive. Po ashtu duhet matur shpejtësia dhe nxitimi i lëvizjes së bobinës dhe pesha që krijon pesha e trupit që duhet matur. * Matja e masës së një atomi me ndihmën e rrezatuesit të joneve dhe mbledhja e joneve në një masë (trup fizik). Duke matur intensitetin e rrymës së rrezatuesit të joneve dhe kohën mund të matet masa e atomit në njësinë kilogram. Të gjitha këto ide e iniciativa janë në zhvillim e disa nga to edhe praktikohen, por ende nuk është vendosur se cila nga këto apo ide të reja do të zëvendësoj prototipin e tashëm të kilogramit. == Përkufizimi i tanishëm == Që nga 1898 prototipi internacional i kilogramit në Paris është vlera krahasuese ndërkombëtare e kilogramit. Masa e prototipit është e përkufizuar si 1 kg. Ruhet në byron internacionale për masa dhe pesha (Bureau International des Poids et Mesures (BIPM) [1] (http://www.bipm.fr/)) në Sevres afër [[Paris]]it. Prototipi është një cilindër i konstruktuar nga legura 90 % [[platin]] dhe 10 % [[iridium]] me lartësi dhe rreze prej 39 mm. Vendet nënshkruese të kësaj marrëveshje kanë kopje nga ky prototip. Komiteti internacional për masa dhe pesha vendos se kur duhet krahasuar kopjet me prototipin. Deri më tani këso lloj krahasime të prototipit me kopjet ka pasur më 1950 dhe së fundi më 1990. Shteti anëtarë i këtij komiteti mund të krahasoj kopjen e vet me prototipin në çdo kohë, këtë krahasim zakonisht shtete e bëjnë çdo 10 vite. == Përkufizimi i vjetër == Përkufizimi i vjetër i kilogramit ishte masa e kubit (dm³) prej një decimetri të mbushur me ujë me dendësinë maksimale (në temperaturën 4&nbsp;°C). == Kilogrami dhe Sistemi SI == : shiko [[Parashtesat e njësive në Sistemit SI]] * [[mikrogrami]] = 10^-9kg * [[miligrami]] = 0,000 001 kg - e milionta pjes e kilogramit * [[grami]] = 0,001 kg - e njëmijta pjesë e kilogramit * [[tonelata]] = 1000 kg == Përmasa krahasuese në natyrë == === Masat më të vogla se 1 µg === <small>'''< 1&nbsp;·&nbsp;10^-9 kg'''</small> * < 4&nbsp;·&nbsp;10^-36 kg - Masa e një [[Neutroni]] * 9,11&nbsp;·&nbsp;10^-31 kg - Masa e një [[Elektroni]] * 1,67&nbsp;·&nbsp;10^-27 kg - Masa e një [[Protoni]] === 1 µg deri 10 µg === <small>'''≡ 1&nbsp;·&nbsp;10^-9 kg deri 1&nbsp;·&nbsp;10^-8 kg'''</small> * < 1 µg - sasia e substancave më helmuese vdekjepruese - [[Botulinumtoxin]] ([[LD50]] = 0,03 µg/100kg) und [[Tetanustoxin]] ([[LD50]] = 0,01 µg/100kg) === 10 µg deri 100 µg === <small>'''≡ 1&nbsp;·&nbsp;10^-8 kg deri 1&nbsp;·&nbsp;10^-7 kg'''</small> * 21 µg - plankmasa === 100 µg deri 1 mg === <small>'''≡ 1&nbsp;·&nbsp;10^-7 kg deri 1&nbsp;·&nbsp;10^-6 kg'''</small> * 100–1000 µg - sasia [[Nikotini]]t në një cigare === 1 mg deri 10 mg === <small>'''≡ 1&nbsp;·&nbsp;10^-6 kg deri 1&nbsp;·&nbsp;10^-5 kg'''</small> * ≈10 mg - Masa e një milingonje (bubërecit) === 10 mg deri 100 mg === <small>'''≡ 1&nbsp;·&nbsp;10^-5 kg deri 1&nbsp;·&nbsp;10^-4 kg'''</small> * (35–)70 mg - sasia vedekjepruese e [[Nikotini]]t për njeriun me peshë prej 70 kg === 100 mg deri 1 g === <small>'''≡ 1&nbsp;·&nbsp;10^-4 kg deri 1&nbsp;·&nbsp;10^-3 kg'''</small> * 200 mg - 1 [[Karati|Karat]] == Masat mbi një gram == === 1 g deri 10 g === <small>'''≡ 1&nbsp;·&nbsp;10^-3 kg deri 1&nbsp;·&nbsp;10^-2 kg'''</small> * 2 g - gjitari më i vogël i njohu në natyrë * 2 g - shpendi më i vogël i njohu në natyrë === 10 g deri 100 g === <small>'''≡ 1&nbsp;·&nbsp;10^-2 kg deri 1&nbsp;·&nbsp;10^-1 kg'''</small> * 15–16 g - Masa e një [[Kompakt Disku|CD]]-je pa kopertinë === 100 g deri 1 kg === <small>'''≡ 1&nbsp;·&nbsp;10^-1 kg deri 1&nbsp;·&nbsp;10⁰ kg'''</small> * 110 g - Pesha e insektit më të rëndë të njohur në natyrë. * 453,59237 g - funta == Masat mbi një kilogram == === 1 kg deri 10 kg === <small>'''≡ 1&nbsp;·&nbsp;10⁰ kg deri 1&nbsp;·&nbsp;10¹ kg'''</small> * ca. 1300 g - Masa mesatare e trurit të njeriut të rritur. === 10 kg deri 100 kg === <small>'''≡ 1&nbsp;·&nbsp;10¹ kg deri 1&nbsp;·&nbsp;10² kg'''</small> === 100 kg deri 1000 kg (1 t) === <small>'''≡ 1&nbsp;·&nbsp;10² kg deri 1&nbsp;·&nbsp;10³ kg'''</small> * ca. 250 kg - [[Luani]] i rritur * ca. 700 kg - [[Lopa]] * 907,18474 kg = 1 Tonelatë amerikane == Masat mbi një tonelatë == === 1 t deri 10 t === <small>'''≡ 1&nbsp;·&nbsp;10³ kg deri 1&nbsp;·&nbsp;10⁴ kg'''</small> * 1 t - Masa e 1 m³ (1000 Litra) [[Uji]] në temperaturë 20&nbsp;°C * 1016,0469088 kg = 1 Tonelata britanike * 1095 kg - Masa e një Mercedesi A140 * 3–7 t - Masa e një [[Elefanti]]t të rritur === 10 t deri 100 t === <small>'''≡ 1&nbsp;·&nbsp;10⁴ kg deri 1&nbsp;·&nbsp;10⁵ kg'''</small> * 12 t - [[Elefanti]] më i madhë të njohur * 14 t - Kambana e kullës [[Big Ben]] në Londër * 78,7 t - Masa e një aeroplani të tipit [[Concorde]] === 100 t deri 1000 t === <small>'''≡ 1&nbsp;·&nbsp;10⁵ kg deri 1&nbsp;·&nbsp;10⁶ kg'''</small> * 181 t - aeroplani Jumbo-Jet ([[Boeing 747]]-400) * 185 t - pesha maksimale e lejueshme për startim e një aeroplani të tipit [[Concorde]] * 397 t - pesha maksimale e lejueshme për startim e një aeroplani të tipit Jumbo-Jet ([[Boeing 747]]-400) == Masat e nivelit planetar dhe më të mëdha == === Masat mbi 1000 t === <small>'''> 1&nbsp;·&nbsp;10⁶ kg'''</small> * 2900 t (≡ 2,9&nbsp;·&nbsp;10⁶ kg) - Pesha startuese e [[Saturn V]], raketës startuese të [[Projekti Apollo|Apollos]] - misioni në hënë (2550 t nga kjo ishin lëndë djegëse) * 564.736 t (˜ 5,65&nbsp;·&nbsp;10⁸ kg) - anija më e madhe e botës, Naftëmbajtsja '''Jahre Viking''' (e mbushur plot) * 1,5&nbsp;·&nbsp;10¹⁸ kg - pesha e atmosferës së Tokës * 3,3&nbsp;·&nbsp;10²⁰ kg - sasia e ujit të të gjitha Oqeaneve * 7,35&nbsp;·&nbsp;10²² kg - Hëna * 5,98&nbsp;·&nbsp;10²⁴ kg - Toka * 1,9&nbsp;·&nbsp;10²⁷ kg - Jupiteri * 1,99&nbsp;·&nbsp;10³⁰ kg - Dielli * 3,6&nbsp;·&nbsp;10⁴¹ kg - Udha e kulloshtes * ≈ 10⁵³ kg - Gjithësia == Shiko dhe këtë == == Lidhje të jashtme == * [https://web.archive.org/web/20050622074449/http://www.npl.co.uk/mass/faqs/kilogram.html National Physical Laboratory FAQ on kilogram definition, the need for a new definition, and some alternatives] * [http://www.ex.ac.uk/trol/scol/index.htm Conversion Calculator for Units of MASS (& Weight)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041031011903/http://www.ex.ac.uk/trol/scol/index.htm |date=31 tetor 2004 }} * [https://web.archive.org/web/20070616134042/http://nvl.nist.gov/pub/nistpubs/jres/106/4/j64schw.pdf More on the NIST Watt Balance] * [https://web.archive.org/web/20050901054016/http://www.npl.co.uk/mass/avogadro.html More on the Avogadro project] * [http://www.ex.ac.uk/trol/scol/ccmass.htm Conversion: Units of Weight] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041010102102/http://www.ex.ac.uk/trol/scol/ccmass.htm |date=10 tetor 2004 }} * [http://www.bipm.fr Le Bureau International des Poids et Mesures] * [https://web.archive.org/web/20040422154701/http://www.hgc.cornell.edu/Nems%20Folder/Attogram%20Sensitivity%20Using%20Nanoelectromechanical.html Attogram Detection] [[Kategoria:Njësi matëse]] [[Kategoria:Njësi të masës]] [[Kategoria:Sistemi Ndërkombëtar i Njësive]] m7jfw7ct69wze3mvu2bsuw3k1ummo4u 0 5811 3058255 3058081 2026-10-19T12:22:52Z Sadsadas 51943 /* Prost Grand Prix */ 3058255 wikitext text/x-wiki {{Ish F1 pilot | Name = Alain Prost | Image = Festival automobile international 2015 - Photocall - 065 (cropped3).jpg | Nationality = {{flagicon|France}} [[franca|francez]] | Years = [[Rezultatet e F1 1980|1980]]–[[Rezultatet e F1 1991|1991]], [[Rezultatet e F1 1993|1993]] | Team(s) = [[Team McLaren|McLaren]], [[Renault F1|Renault]], [[Scuderia Ferrari|Ferrari]], [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]] | Races = 202 | Championships = 4 ([[Rezultatet e F1 1985|1985]], [[Rezultatet e F1 1986|1986]], [[Rezultatet e F1 1989|1989]], [[Rezultatet e F1 1993|1993]]) | Wins = 51 | Podiums = 106 | Points = 768.5 | Poles = 33 | Fastest laps = 41 | First race = [[Çmimi i madh i Argjentinës 1980]] | First win = [[Çmimi i madh i Francës 1981]] | Last win = [[Çmimi i madh i Gjermanisë 1993]] | Last race = [[Çmimi i madh i Australisë 1993]] | Last position = 1ri (99 pikë) }} '''Alain Prost''' (lindur më [[24 shkurt]] [[1955]]) është një ish pilot garash francez dhe zyrtar i sporteve motorrike. Ai garoi në [[Formula Një]] nga viti 1980 e deri në 1993, duke fituar katër tituj botëror për pilot. Në kohën e pensionimit të tij, Prost mbante rekordin për numrin e fitoreve (51), pol pozitave (41) dhe podiumeve (106). Prost lindi në [[Lorette, Loire]] të [[Francës]] dhe filloi karting në moshën 14 vjeç, duke fituar Kampionatin Botëror të të rinjëve katër vite më vonë. Në vitin 1976, ai u bë pjesë e Formulës Renault, duke fituar Kampionatin Evropian me Ecurie Elf. Një vit më pas ai fitoi Challenge de Formule Renault Europe. Pas kësaj, ky kompeticion filloi të njihej si Formula Tre franceze; Prost e mbrojti titullin e tij në vitet 1978 dhe 1979. Kulmi i karrierës së tij në karting arriti me suksesin në Formula Tre Evropiane. Në vitin 1980, Prost firmosi me [[Team McLaren|McLaren]] në Formula Një dhe bëri debutimin e tij në [[Çmimi i madh i Argjentinës 1980|Çmimin e madh të Argjentinës]], duke u renditur në vendin e gjashtë. Në sezonin e ardhshëm ai firmosi me [[Renault në Formula Një|Renault]], duke fituar Çmimin e madh të parë në karrierë në Francë, e cila u ndoq nga sukseset në Holandë dhe Itali. Pas disa fitoreve në sezonin 1982, Prost e mbylli sezonin 1983 në vend të dytë mbrapa fituesit [[Nelson Piquet]]; ai u tërhoq për shkak të problemeve me turbon në garën e fundit vendimtare për titullin. Prost u shkarkua nga Renault dy ditë pas garës për disa komente që bëri, dhe ai u rikthye te McLaren për sezonin 1984, aty ku përfundoi sërisht i dyti, këtë herë mbrapa shokut të ekipit [[Nikki Lauda]] për gjysëm pike. Në vitin 1985, Prost fitoi titullin e parë për pilot, duke u bërë francezi i parë kampion në Formula Një. Ai u shpall kampion edhe në vitin 1986 pas një dueli të ngushtë me Piquet dhe [[Nigel Mansell]]. Pasi fitoi disa gara në sezonin 1987, Prost u bë shok ekipi me pilotin brazilian [[Ayrton Senna]]. Sëbashku, ata fituan 15 nga 16 garat e sezonit 1988, duke ngarë McLarenin me motorr Honda MP4/4; Senna në fund u shpall kampion me tre pikë më shumë. Rivaliteti i tyre i ashpër kulmoi me aksidentet në garat vendimtare për titull në [[Suzuka]] të Japonisë në vitet 1989 dhe 1990; Prost fitoi titullin e vitit 1989 kurse Senna atë të 1990. Prost firmosi me [[Scuderia Ferrari|Ferrarin]] në vitin 1990 kurse në vitin 1991 u shkarkua në përfundim të sezonit pas komenteve të bëra për modelin 643, me të cilën ai nuk fitoi asnjë garë. Pas një viti mungesë, Prost u rikthye në sezonin 1993 me [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]], duke fituar titullin e katërt kampion bote. Ai vendosi disa rekorde gjatë sezonit para se të pensionohej në përfundim të tij. Ai u rikthye në Formula Një si pronar i ekipit [[Prost Grand Prix]] në vitin 1997 pasi bleu [[Équipe Ligier]]. Ekipi u shpërbë në vitin 2001. ==Formula Një== ===McLaren=== Prost fitoi titullin e Formula Tre në vitin 1979, duke tërhequr interesin e disa ekipeve të [[Formula Një]] si [[Team McLaren|McLaren]], [[Brabham]], dhe [[Équipe Ligier|Ligier]].<ref name=":10">{{Cite web|title=McLaren Racing – Alain Prost Biography {{!}} Extract 1|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/driver/alain-prost/alain-prost-extract-1/|access-date=13 shkurt 2021|website=Mclaren|language=en|archive-date=2 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302023507/https://www.mclaren.com/racing/heritage/driver/alain-prost/alain-prost-extract-1/|url-status=live}}</ref> Ai firmosi një kontratë me McLaren pasi i la mbresa shefit [[Teddy Mayer]] pas një prove me makinë. Ai ishte shok ekipi me [[John Watson (pilot garash)|John Watson]] në sezonin e tij debutues.<ref name=":2">{{Cite web|author=Gerald Donaldson|date=30 janar 2015|title=Alain Prost|url=https://www.formula1.com/en/drivers/hall-of-fame/Alain_Prost.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240417020310/https://www.formula1.com/en/drivers/hall-of-fame/Alain_Prost.html|archive-date=17 prill 2024|access-date=27 nëntor 2024|publisher=[[Formula Një]]|language=en}}</ref> Karriera e Prost në Formula Një nisi në mënyrë të mirë. Në debutimin e tij në [[Buenos Aires]], ai u rendit në vendin e gjashtë, duke marrë pikën e tij të parë në Formula Një.<ref name="mcbride_nyt_p3">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1987/11/08/magazine/racing-s-record-breaker.html|title=Racing's Record Breaker|author=Stewart McBride|date=8 nëntor 1987|publisher=The New York Times|language=en|access-date=11 shkurt 2011|archive-date=14 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130514092617/http://www.nytimes.com/1987/11/08/magazine/racing-s-record-breaker.html|url-status=live}}</ref> Në 20 vitet e fundit, vetëm [[Johnny Herbert]] dhe [[Jean Alesi]] kishin marrë pikë në garën e tyre debutuese. Ai e mbylli kampionatin me pesë pikë, një më pak se Watson, duke shënuar pikë në garat në Buenos Aires, Interlagos, Brands Hatch dhe Zandvoort. Gjatë këtij sezoni, Prost pati disa aksidente: ai theu kyçin e dorës në [[Çmimi i madh i Afrikës së Jugut 1980|Çmimin e madh të Afrikës së Jugut]] si dhe pësoi një tronditje gjatë provave të lira në Shtetet e Bashkuara. Ai gjithashtu u tërhoq nga [[Çmimi i madh i Kanadasë 1980|Çmimi i madh i Kanadasë]] për shkak të problemeve me armotizatorët e gomave të mbrapme. Në përfundim të sezonit, pavarësisht se kishte edhe dy vite kontratë, Prost u largua nga McLaren dhe firmosi me [[Renault në Formula Një|Renault]]. Ai më pas shpjegoi se makina McLaren ishte difektoze dhe prishej shpesh, duke shtuar se ai besonte se ekipi fajsontë atë për aksidentet e shumta që ai pati në sezonin e tij debutues.{{sfn|Roebuck|1986|p=126}}<ref>{{Cite web|last=Melsher|first=David|date=7 July 2014|title=Alain Prost – McLaren (1980)|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2000/28/alain-prost-mclaren|access-date=8 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=9 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210209004746/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2000/28/alain-prost-mclaren|url-status=live}}</ref> Sipas Watson, shefi i ekipit Mayer fillimisht dëshironte të firmoste me [[Kevin Cogan]], por më pas zgjodhi Prost pas këmbënguljes së sponsorit [[Marlboro]].<ref>{{Cite book|author=Maurice Hamilton|title=Alain Prost|date=24 shtator 2015|publisher=Bonnier Publishing Ltd.|language=en|isbn=978-1905825981|page=49}}</ref> ===Renault=== Prost do të garonte si shok skuadre me francezin tjetër [[René Arnoux]] për sezonin 1981. Autori sportiv [[Nigel Roebuck]] raportoi se marrëdhnja e Prost me Arnoux u prish menjëherë, pasi Prost ishte më i shpejtë se kolegu i tij me përvojë.{{sfn|Roebuck|1986|p=129}} Ai nuk i përfundoi dy garat e para të sezonit pasi u përplas me [[Andrea de Cesaris]] në [[Çmimi i madh i Shteteve të Bashkuara 1981|Çmimin e madh të Shteteve të Bashkuara]] si dhe me [[Didier Pironi]]n në [[Çmimi i madh i Brazilit 1981|Çmimin e madh të Brazilit]]. Në garën e tretë në Argjentinë, ai shënoi pikët dhe podiumin e parë të sezonit. Prost më pas nuk i përfundoi katër garat e ardhshme, por fitoi në Francë duke përfunduar dy sekonda para ish shokut të tij te McLaren, Watson.<ref>{{cite news|author=John A. Callcott|date=5 korrik 1981|title=Alain Prost of France won the French Formula 1|url=https://www.upi.com/Archives/1981/07/05/Alain-Prost-of-France-won-the-French-Formula-1/9010363153600/|publisher=United Press International|language=en|access-date=9 shkurt 2021|archive-date=11 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250411143455/https://www.upi.com/Archives/1981/07/05/Alain-Prost-of-France-won-the-French-Formula-1/9010363153600/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/2375138-5-great-moments-from-alain-prosts-formula-1-career|title=5 Great Moments from Alain Prost's Formula 1 Career|author=Neil James|date=24 shkurt 2015|publisher=Bleacher Report|language=en|access-date=27 shkurt 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227101031/https://bleacherreport.com/articles/2375138-5-great-moments-from-alain-prosts-formula-1-career|archive-date=27 shkurt 2015}}</ref> Fitorja në Francë ishte e paharrueshme për Prost, i cili deklaroi se pas këtij suksesi mentaliteti i tij ndryshoi plotësisht. "Përpara, ti mendoje se mund t'a bëje", tha ai, "por tani ti e di që e bën". Prost i nisi pesë garat e rradhës nga vija e parë, duke arritur dy pol pozita dhe dy fitore të tjera, në Holandë dhe Itali. Ai e mbylli sezonin me në vendin e pestë, shtatë pikë më pak se fituesi Piquet.<ref>{{cite web|url=http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/98415.html|title=Prost wins as Piquet erases gap|date=30 gusht 1981|publisher=ESPN UK|language=en|access-date=26 maj 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526070721/http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/98415.html|archive-date=26 maj 2019}}</ref> Prost e nisi sezonin 1982 duke fituar dy garat e para në Afrikën e Jugut dhe Brazil. Në garën e parë në Afrikën e Jugut, ai u rikuperua pasi humbi një nga gomat e makinës.<ref>{{Cite web|author=Denis Jenkinson|date=mars 1982|title=1982 South African Grand Prix race report|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/march-1982/36/south-african-grand-prix-14|access-date=9 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=16 qershor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210616205357/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/march-1982/36/south-african-grand-prix-14|url-status=live}}</ref> Në Brazil, Prost fillimisht u rendit i treti por u shpall fitues pasi Piquet (i pari) dhe [[Keke Rosberg]] (i dyti) u skualifikuan.<ref>{{Cite web|last=Grandprix.com|date=21 mars 1982|title=Brazilian GP, 1982|url=http://www.grandprix.com//races/brazilian-gp-1982.html|access-date=9 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en|archive-date=13 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213060002/https://www.grandprix.com//races/brazilian-gp-1982.html|url-status=live}}</ref> Ai më pas mori pikë në katër garat e rradhës. Gjatë sezonit Prost u tërhoq në shtatë gara por arriti ta mbyllte kampionatin në vendin e 4të, duke mbledhur nëntë pikë më pak se sezoni i kaluar.<ref name=":3">{{Cite web|title=Alain Prost • Career & Character Info {{!}} Motorsport Database|url=https://www.motorsportmagazine.com/database/drivers/alain-prost/|access-date=9 shkurt 2021|website=Motorsport Database – Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=9 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210209163239/https://www.motorsportmagazine.com/database/drivers/alain-prost/|url-status=live}}</ref> Gjatë këtij sezoni, marrëdhënja e tij me shokun e ekipit Arnoux pësoi një të mëtejshme, duke arritur fundin në [[Çmimi i madh i Francës 1982|Çmimin e madh të Francës]]; Prost besonte se Arnoux, i cili fitoi garën, nuk zbatoi një marrëveshje të arritur para fillimit të garës për të mbështetur Prost.<ref>{{Cite web|last=ESPN Staff|date=25 korrik 1982|title=Rene Arnoux defies team orders to win at Paul Ricard for Renault|url=http://en.espnf1.com/f1/motorsport/story/111547.html|access-date=9 shkurt 2021|publisher=ESPN UK|language=en|archive-date=14 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141214151426/http://en.espnf1.com/f1/motorsport/story/111547.html|url-status=live}}</ref> Ai gjithashtu pati një marrëdhënje negative edhe me median franceze, duke deklaruar: "Kur shkova te Renault, gazetarët shkruan gjëra të mira për mua, por në vitin 1982 isha bërë djali i keq. Mendoj, për të qenë i sinqertë, se kisha bërë gabimin e të fituarit! Francezëve nuk u pëlqejnë shumë fituesit.”{{sfn|Roebuck|1986|p=129}} Ai shtoi se “Është e vështirë të shpjegohet, por francezët preferojnë martirët që humbasin me lavdi."<ref name="mcbride_nyt_p3" /> Në nëntor 1982, Prost, sëbashku me [[Jacques Laffite]] dhe Nelson Piquet, udhëtuan në [[Melbourne]] të [[Australia|Australisë]] për të garuar në cirkuitin e shkurtër [[Calder Park Raceway]] (1.69 km). Kjo pistë u bë pjesë e kalendarit të Formula Një në vitin 1985. Prost garoi me makinën [[Ralt RT4]] me motorr 1.6 litër të [[Ford]]it. Ai arriti pol pozitë duke regjistruar kohën 39.18 sekonda. Prost udhëhoqi garën nga xhiro e parë dhe deri në të fundit, duke u shpallur fitues. Ai e mbylli garën me 15.32 sekonda para vendit të dytë Lattife, i cili kishte fituar edicionin e vitit të kaluar. Në vendin e tretë u rendit piloti i ri brazilian [[Roberto Moreno]].<ref>{{Cite web|title=Calder, 7 Nov 1982 « Australian Formula Pacific « OldRacingCars.com|url=https://www.oldracingcars.com/results/result.php?RaceID=AU82#note1|access-date=9 shkurt 2021|website=oldracingcars.com|language=en|archive-date=12 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212232221/https://www.oldracingcars.com/results/result.php?RaceID=AU82#note1|url-status=live}}</ref> Arnoux u largua nga Renaulti në sezonin 1983 dhe u zëvëndësua nga piloti amerikan [[Eddie Cheever]], i cili u bë shoku i ri i ekipit i Prost. Kjo lëvizje u bë me qëllim për të shitur më shumë makina Renault në Amerikën e Veriut. Gjatë këtij sezoni, Prost fitoi katër gara dhe e mbylli kampionatin në vendin e dytë, dy pikë më pak se fituesi Piquet. Piquet dhe [[Brabham]] e dominuan kampionatin në garat e fundit kurse Prost u tërhoq në tre nga katër garat e fundit.<ref>{{Cite web|url=https://gparchive.com/formula-1/1983-south-african-grand-prix/|title=1983 South African Grand Prix - Race Results & History - GP Archive|website=GPArchive.com|language=en|date=15 tetor 1983|access-date=23 tetor 2021}}</ref> Marrëdhja e Prost me Renault pësoi një rënje të ndjeshme: ai besoi se ekipi nuk kishte bërë një punë të mirë në përmirësimin e makinës kurse Renault besonte se Prost ishte fajtori i mosfitimit të kampionatit. Prost gjithashtu i prishi marrëdhënjet me tifozët francez të Renaultit, të cilët fajsuan atë për largimin e Arnoux nga ekipi. Prost deklaroi në garën e fundit se makina e tij "nuk ishte konkuruese" dhe dhe humbja nuk erdhi për faj të tij. Renaulti e shkarkoi Prostin dy ditë pas garës së Afrikës së Jugut.<ref>{{cite web|url=https://www.upi.com/amp/Archives/1983/10/24/Frenchman-Alain-Prost-dismissed-by-Renault-after-finishing-second/9901435816000/|title=Frenchman Alain Prost, dismissed by Renault after finishing second...|website=upi.com|language=en|date=24 tetor 1983|access-date=11 tetor 2026}}</ref> Ai dhe familja e tij u zhvendosën në [[Zvicra|Zvicër]] disa ditë pas këtij vendimi pasi puntorët e fabrikës së Renaultit dogjën një nga makinst e tij, e cila ishte një [[Mercedes-Benz]].{{sfn|Roebuck|1986|p=129}} ===Rikthimi te McLaren=== ====1984–1986: Dy herë kampion bote==== Prost firmosi me McLaren për sezonin 1984, duke u rikthyer te ekipi britanik pas tre vitesh. Ai kishte si shok ekipi dy herë kampionin e botës Nikki Lauda kurse makina e tij [[McLaren MP4/2]] kishte një motorr 1.5 litër V6 nga [[TAG]]-[[Porsche]]. Prost e humbi kampionatin ndaj Laudas për gjysëm pike në garën e fundit të sezonit; ai fitoi shtatë gara gjatë sezonit kurse Lauda pesë, përfshirë edhe [[Çmimi i madh i Portugalisë 1984|Çmimin e madh të Portugalisë]], e cila ishte gara e fundit e sezonit.<ref>{{Cite web|title=Portuguese GP, 1984|url=https://www.grandprix.com/gpe/rr404.html|access-date=9 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en|archive-date=14 prill 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414140959/https://www.grandprix.com/gpe/rr404.html|url-status=live}}</ref> Gjysma e pikës që ishte vendimtare ndodhi në [[Çmimi i madh i Monakos 1984|Çmimin e madh të Monakos]], garë të cilën Prost po e kryesonte dhe po ndiqej nga afër nga [[Ayrton Senna]] ([[Toleman]]) dhe [[Stefan Bellof]] ([[Tyrrell Racing|Tyrrell]]). Në xhiron e 32të, kujdestari i garës [[Jacky Ickx]] ngriti flamurin e kuq dhe i dha fund garës për shkak të shiut të dëndur. Vendimi i Ickx shkaktoi polemika pasi e mori këtë vendim pa u konsultuar me zyrtarët e garës.<ref>{{Cite web|title=Prost wins under a cloud of controversy|url=http://www.gpracing.net192.com/races/reports/394.cfm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125182722/http://www.gpracing.net192.com/races/reports/394.cfm |archive-date=25 nëntor 2006|access-date=27 nëntor 2024|website=GPRacing.net|language=en}}</ref> Sipas rregullave të Formula Një. Prost mori vetëm gjysmën e nëntë pikëve që jepeshin për fituesin e garës. Shtatë fitoret e Prost në këtë sezon barazuar rekordin e të gjitha kohërave të vendosur nga [[Jim Clark]] në sezonin 1963.<ref>{{Cite web|author=Dave Toynton|date=24 tetor 2020|title=Formula 1's Curious Statistical History In Portugal|url=https://worldinsport.com/formula-1s-history-in-portugal/|access-date=9 shkurt 2021|language=en|archive-date=25 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125042230/https://worldinsport.com/formula-1s-history-in-portugal/|url-status=live}}</ref> Fitorja e kampionatit nga Lauda për vetëm gjysëm pike ishte diferenca më e shkurtër në historinë e Formula Një.<ref name=":17">{{Cite web|date=15 gusht 2015|title=The Professor nearly an eight times F1 world champion|url=https://www.grandprix247.com/2015/08/15/the-professor-nearly-an-eight-times-f1-world-champion/|access-date=27 shtator 2024|website=GRANDPRIX247.com|language=en|archive-date=11 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250411143355/https://www.grandprix247.com/2015/08/15/the-professor-nearly-an-eight-times-f1-world-champion/|url-status=live}}</ref> Në sezonin 1985, Prost u bë piloti i parë francez kampion bote. Ai fitoi pesë nga gjashtëmbëdhjetë garat e sezonit. Ai gjithashtu fitoi edhe [[Çmimi i madh i San Marinos 1985|Çmimin e madh të San Marinos]] por u skualifikua pasi makina e tij ishte 2 kilogram më e lehtë pas një kontrolli të ushtruar pas mbarimit të garës.<ref name=":3" /><ref name=":4">{{cite web|title=1985 San Marino Grand Prix|url=http://www.gpracing.net192.com/races/reports/407.cfm|website=GPRacing.net192.com|language=en|access-date=7 tetor 2006|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060722110141/http://www.gpracing.net192.com/races/reports/407.cfm|archive-date=22 korrik 2006}}</ref> Prost e mbylli kampionatin me 20 pikë më shumë se [[Michele Alboreto]], i cili u rendit i dyti.<ref>{{cite web|title=1985 F1 World Championship|publisher=Motor Sport Magazine|language=en|url=https://database.motorsportmagazine.com/database/championships/f1/1985-f1-world-championship|access-date=27 janar 2021|archive-date=1 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201195144/https://database.motorsportmagazine.com/database/championships/f1/1985-f1-world-championship|url-status=live}}</ref> Suksesi i tij në këtë sezoni bëri që ai të nderohej me dekoratën [[Legjioni i Nderit]], e cila është dekorata më e lartë në Francë.<ref name="mcbride_nyt_p3" /><ref name=":9">{{Cite web|last=Ina.fr|first=Institut National de l’Audiovisuel-|date=21 janar 1986|title=Remises légion d'honneur|url=http://www.ina.fr/video/CAB86001865|access-date=13 February 2021|website=Ina.fr|language=fr-FR|archive-date=28 qershor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240628084927/https://www.ina.fr/ina-eclaire-actu/video/cab86001865/remises-legion-d-honneur|url-status=live}}</ref> Pas përfundimit të sezonit, shoku i tij i ekipit Lauda njoftoi tërheqjen nga sporti, duke i dhënë meritë edhe Prostit: "Unë kisha një makinë të përkryer dhe pastaj vjen ky francezi dhe më mposht. Po të mos kishte ardhur, do të vazhdoja edhe për disa vite."<ref name=":21">{{Cite web|date=7 korrik 2014|title=Alain Prost: too good to be true?|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/august-2001/26/too-good-be-true/|access-date=2 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091305/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/august-2001/26/too-good-be-true/|url-status=live}}</ref> Pas tërheqjes së Laudas, [[Keke Rosberg]], kampion i vitit 1982, u bë shoku i ri i ekipit të Prost për sezonin 1986. Prost arriti të mbronte titullin e tij kampion edhe pse vuajti ndaj dyshes së Williams, Nelson Piquet dhe [[Nigel Mansell]].<ref name=Motorsport>{{cite web|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-1986/15/formula-one-mexican-grand-prix-australian-grand-prix|title=Prost's end of term surprise!|website=[[Motor Sport (magazine)|Motor Sport]]|language=en|date=dhjetor 1986|pages=1295–1299|author=Denis Jenkinson|access-date=15 dhjetor 2022}}</ref> Para nisjes së garës së fundit të sezonit, Prost renditej në vendin e dytë mbrapa Mansell. Ai kishte të njëjtën numër fitoresh me Piquet, por kishte katër vende të dyta kurse braziliani tre, duke e vendosur atë në vendin e dytë në renditje. [[Çmimi i madh i Australisë 1986|Çmimi i madh i Australisë]] ishte gara e fundit e sezonit, të cilën Prost e nisi nga vendi i katërt kurse Mansell nga pol pozita. Në xhiron e 63të, Mansell, i cili ishte në vendin e tretë, pozitë që i siguronte kampionatin, u tërhoq nga gara pasi goma mbrapa u prish ndërkoh që ai po voziste me 300 kmh.<ref>{{cite web|url=http://www.f1fanatic.co.uk/2007/10/18/grand-prix-flashback-australia-1986/|title=Heartbreak for Mansell in dramatic Adelaide finale|publisher=F1Fanatic|language=en|date=18 tetor 2007|access-date=13 nëntor 2014}}</ref> Piquet më pas u thirr në pit stop nga Williams për të ndryshuar gomat si masë sigurie. Kjo gjë bëri që Prost të merrte kryesimin e garës. Ai kishte hyrë më parë në pit stop për shkak të një çarje në gomë dhe ishte me goma të reja.<ref>{{Cite web|title=1986 Australian Grand Prix – Race Results & History – GP Archive|url=https://gparchive.com/formula-1/1986-australian-grand-prix/|website=GPArchive.com|language=en|date=26 tetor 1986|access-date=26 nëntor 2021}}</ref> Prost e kryesori garën deri në fund dhe u bë piloti i parë që nga [[Jack Brabham]] në vitin 1960 që fiton dy tituj rresht. ====1987: Një sezon i vështirë==== Rosberg u tërhoq nga Formula Një në fund të vitit 1986 dhe u zëvëndësua nga piloti suedez [[Stefan Johansson]], i cili u bë kolegu i ri i Prost për sezonin 1987. Edhe pse McLaren kishte prezantuar shasinë e re [[McLaren MP4/3|MP4/3]], pas tre sezonesh me MP4/2, motorrët TAG nuk kishin forcë mjaftueshëm për të konkuruar për trofe si dhe shfaqën defektë të pa para. Pavarësisht me një makinë jo në nivelet e rivalëve të tij, Prost arriti të garojë për titullin kampion deri në fazën e fundit të sezonit, duke fituar tre gara. Suksesi i tij në Portugali bëri që të kalonte britanikun [[Jackie Stewart]] si piloti me më shumë gara të fituara në historinë e Formula Një (28). I pyetur për këtë fakt, Stewart deklaroi: "Njerëzit mund të mos më besojnë, por jam i lumtur që Alain e theu rekordin tim. Jam i lumtur që ishte ai që e theu sepse vetëm ai e meriton. Nuk kam asnjë dyshim që ai është piloti më i mirë i gjeneratës së tij." Prost e konsideron fitoren e tij në garën hapëse në Brazil si më shpërblyesen e karrierës së tij. Ai i mbylli provat zyrtare në vendin e 5të, më shumë se tre sekonda më i ngadaltë se Mansell, i cili e nisi garën nga pol pozita. Prost e dinte se makina e tij nuk kishte shpejtësi të mjaftueshme për provat zyrtare dhe zgjodhi të punonte me strategjinë e garës. Ndërkohë që të gjithë rivalët e tij zgjodhën paketën downforcë të lartë, ai bëri të kundërtën, duke zgjedhur të ishte më i shpejtë në vijë të drejtë dhe më i ngadaltë në kthesa. Kjo strategji bëri që gomat e tij të zgjasnin më shumë se ato të rivalëve të tij, duke bërë që ai të kryente 61 xhiro në cirkuitin e ashpër Jacarepaguá me vetëm dy pit stope, kurse të tjerët bënë nga tre ose më shumë (Piquet bëri tre pit stope në 40 xhiro). Prost e mbylli garën 40 sekonda para Piquet, i cili u rendit i dyti. Johansson u rendit i treti, 56 sekonda mbrapa Prost. ====1988: Mbërritja e Ayrton Sennës si shok ekipi==== Sezoni 1988 prodhoi një moment të rëndësishëm në historinë e Formula Një pasi [[Honda]] i dha fund kontratës me Williams, ekipi kampion për kontruktorë, dhe i solli motorrët e tyre dominues RA16 te McLareni i Prost.<ref name=":15">{{Cite web|author=Maurice Hamilton|date=1 shtator 2017|title=30 years later: Honda's awkward Italian Grand Prix|url=https://www.espn.com/f1/story/_/id/20530902/30-years-later-honda-awkward-italian-grand-prix|access-date=10 shkurt 2021|publisher=ESPN F1|language=en|archive-date=19 gusht 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190819103023/https://www.espn.com/f1/story/_/id/20530902/30-years-later-honda-awkward-italian-grand-prix|url-status=live}}</ref> Para nisjes së sezonit 1988, u bë e qartë se nëse një ekip donte motorrët e Hondës, ata duhej të firmosnin me një nga dy pilotët brazilian të pëlqyer nga Honda (të cilët mbulonin tregun e makinave të Amerikës së Jugut):<ref name=":14">{{Cite web|date=7 korrik 2014|title=Honda and Formula One|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/october-1987/13/honda-and-formula-one/|access-date=30 shtator 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=12 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241212014212/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/october-1987/13/honda-and-formula-one/|url-status=live}}</ref> tre herë kampionin e botës Nelson Piquet, ose ylli në ngritje [[Ayrton Senna]].<ref name=":20">{{Cite news|author=Brad Spurgeon|date=18 shtator 2015|title=A Driver's Greatness, in the Words of Others|url=https://www.nytimes.com/2015/09/19/sports/autoracing/a-drivers-greatness-in-the-words-of-others-alain-prost-singapore-grand-prix-formula-one.html|access-date=30 shtator 2024|publisher=The New York Times|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090844/https://www.nytimes.com/2015/09/19/sports/autoracing/a-drivers-greatness-in-the-words-of-others-alain-prost-singapore-grand-prix-formula-one.html|url-status=live}}</ref> Kur McLaren pyeti Prost për mendimin e tij, francezi sygjeroi Sennën, duke vënë në dukje moshën e re dhe talentin e tij. Ky ishte një vendim për të cilën Prost do të pendohej më vonë. Pas mbërritjes së Sennës, McLaren deklaroi se të dy pilotët do të ishin të barabartë dhe do të lejoheshin të garonin ndaj njëri-tjetrit.<ref name=":14" /> Sipas shefit [[Ron Dennis]], Prost ishte në rregull me konkurencën por kishte shumë dyshime.<ref name=":16">{{Cite web|title=Ron Dennis on Senna - Part one: the early years|url=https://www.formula1.com/en/latest/features/2014/4/Ron-Dennis-on-Senna---Part-one-the-early-years.html|access-date=30 shtator 2024|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en}}</ref> Partneriteti McLaren-Honda i dha Prostit një makinë shumë të shpejtë dhe një mundësi të artë për të fituar një tjetër titull kampion për pilot, si dhe nisi një nga [[Rivaliteti Prost-Senna|rivalitetet më të ashpra në historinë e Formula Një]]. McLaren-Honda e dominoi sezonin 1988 duke fituar 15 nga 16 garat e sezonit, një rekord që qëndroi deri në sezonin [[Kampionati Botëror i Formula Një 2023|2023]], aty ku [[Red Bull Racing|Red Bull]]-Honda fitoi 21 nga 22 garat e kalendarit. McLaren e mbylli sezonin me titullin për konstruktor, duke mbledhur tre fishin e pikëve të [[Scuderia Ferrari|Ferrarit]], që u rendit në vendin e dytë. Pavarësisht një dueli të ngushtë, Senna u shpall kampion bote, duke mbledhur tre pikë më shumë se Prost. Braziliani gjithashtu fitoi tetë gara, një më shumë se Prost.<ref>{{cite web|url=https://www.racefans.net/2009/12/22/think-the-new-f1-points-system-is-weird-weve-seen-much-stranger-than-that/|title=From 8 points for a win to 25: Every F1 scoring system|author=Keith Collantine|date=22 dhjetor 2009|website=RaceFans|language=en|access-date=22 qershor 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210622070750/https://www.racefans.net/2009/12/22/think-the-new-f1-points-system-is-weird-weve-seen-much-stranger-than-that/|archive-date=22 qershor 2021}}</ref><ref name=":3" /> Ky sezon ishte pa polemika për të dy rivalët, me përjashtim të një momenti në [[Estoril]] ku Senna gati sa nuk e përplasi në mur Prostin që po e parakalonte.<ref>{{Cite web|title=Alain Prost on Senna {{!}} Ayrton Senna da Silva - Legacy Matters|url=https://www.ayrton-senna-dasilva.com/alain-on-senna/|access-date=2 tetor 2024|website=ayrton-senna-dasilva.com|language=en|archive-date=27 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240927103921/https://www.ayrton-senna-dasilva.com/alain-on-senna/|url-status=live}}</ref> Përgjatë këtij sezoni, Prost filloi të dyshonte se Honda po mundohej ta bënte Sennën pilotin e parë të McLaren, në kundërshtim me marrëveshjen e arritur në fillim të sezonit të barazi. Ai u takua me shefin e Hondës, [[Nobuhiko Kawamoto]], për t'i treguar këto shqetsime. Kawamoto pranoi se inxhinierët e Hondës ishin më të emocionuar për të punuar me Sennën por shtoi se të dy pilotët do të kishin makina të barabarta. ====1989: Titulli i tretë kampion bote==== McLaren vazhdoi të dominonte edhe në sezonin 1989, kurse rivaliteti midis Prost dhe Sennës u rrit ndjeshëm. Francezi akuzoi Sennën për vozitje të rreshikshme dhe jo të ndershme.<ref name=":8">{{Cite web|author=Tom Rubython|title=Atlas F1 Magazine: The Life of Senna: Six years of continual conflict|url=https://www.atlasf1.com/2004/apr14/rubython.html|access-date=30 shtator 2024|website=atlasf1.com|language=en|archive-date=7 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207232038/https://www.atlasf1.com/2004/apr14/rubython.html|url-status=live}}</ref><ref name=":82">{{Cite web|date=23 prill 2018|title=McLaren Racing – A 1–2 at San Marino|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/on-this-day-1-2-san-marino-2172059/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302023439/https://www.mclaren.com/racing/heritage/on-this-day-1-2-san-marino-2172059/|archive-date=2 mars 2021|access-date=12 shkurt 2021|publisher=Mclaren|language=en}}</ref> Pas [[Çmimi i madh i San Marinos 1989|Çmimit të madh të San Marinos]], të dy pilotët nuk flisnin më me njëri-tjetrin.<ref name="auto1">{{Cite web|author=Simon Arron|date=24 nëntor 2021|title=Racing's toxic rivals|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-2022/70/racings-toxic-rivals/|access-date=2 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207051521/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-2022/70/racings-toxic-rivals/|url-status=live}}</ref> Prost gjithashtu akuzoi brazilianin se ai ishte piloti i preferuar i McLaren. Këto akuza erdhën kur Honda i dërgoi McLarenit një motorr të ri në të cilën shkruhej: "Speciale – Për Ayrtonin".<ref>{{Cite web|author=Will Buxton|date=3 shkurt 2019|title=BUXTON: The 2019 team mate battle I'm most excited about {{!}} Formula 1®|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/buxton-the-2019-team-mate-battle-im-most-excited-about.2Ys3NYI5xuODTh9nATMEnt|access-date=30 shtator 2024|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en|archive-date=12 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240912150448/https://www.formula1.com/en/latest/article/buxton-the-2019-team-mate-battle-im-most-excited-about.2Ys3NYI5xuODTh9nATMEnt|url-status=live}}</ref> Pasi Prost (i cili ishte në vitin e fundit të kontratës me McLaren) kërcënoi se do të kalonte në një ekip rival për sezonin e ardhshëm, Ron Dennis i doli në mbrojtje publikisht francezit, duke deklaruar se ekipi vazhdimisht kishte gjetur diferenca në motorrët që i'u dhanë Prostit dhe Sennës.<ref name=":212">{{cite news|title=Honda power casts doubts over Senna|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1300&dat=19890714&id=hclUAAAAIBAJ&pg=4917%2C2115752|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201123447/https://news.google.com/newspapers?nid=1300&dat=19890714&id=hclUAAAAIBAJ&sjid=aZEDAAAAIBAJ&pg=4917%2C2115752|archive-date=1 dhjetor 2020|access-date=1 nëntor 2020|newspaper=The Age|language=en|page=27}}</ref> Për t’iu përgjigjur shqetësimeve të Prostit, Dennis u përpoq t’i caktonte motorët në mënyrë të rastësishme, si p.sh. duke hedhur një monedhë ose duke tërhequr numra nga një kapele.<ref name=":16"/><ref>{{Cite web|author=Keith Collantine|date=10 janar 2009|title=Ron Dennis on how the Hamilton-Alonso row compared to Senna and Prost|url=https://www.racefans.net/2009/01/10/ron-dennis-on-how-the-hamilton-alonso-row-compared-to-senna-and-prost/|access-date=30 shtator 2024|website=RaceFans|language=en|archive-date=13 nëntor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241113210337/https://www.racefans.net/2009/01/10/ron-dennis-on-how-the-hamilton-alonso-row-compared-to-senna-and-prost/|url-status=live}}</ref> Marrëdhënja e Prost dhe McLaren-Honda u prish tërësisht në [[Çmimi i madh i Italisë 1989|Çmimin e madh të Italisë]], aty ku francezi njoftoi publikisht se do t'i bashkohej Ferrarit në sezonin e ardhshëm. Pas këtij njoftimi, McLaren i dha mbështetje të plotë Sennës në garën për titullin kampion, pavarësisht se Prost kishte një avantazh prej 11 pikësh para nisjes së garës. Në [[Monza]], McLareni i dha përparësi Sennës, duke i dhënë 2 makina dhe 20 mekanikë dhe ndihmës, kurse Prost mori vetëm një makinë dhe katër ndihmës.<ref name=":5" /> Edhe pse pronësia e re e Hondës deklaroi se të dy pilotët kishin motorra të njëjtë, Prost nuk i besoi, dhe dyshimi i tij erdhi nga provat zyrtare ku Senna ishte plot 1.7 sekonda më i shpejtë se ai.<ref>{{cite web|url=http://www.formula1.com/results/season/1989/242/|title=1989 Italian Grand Prix|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en|access-date=23 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150118225755/http://www.formula1.com/results/season/1989/242/|archive-date=18 janar 2015}}</ref> Kjo bëri që Prost të ankohej sërisht për Hondën, që si kundërpërgjigje deklaroi se do nuk do t'a furnizonte makinën e Prost me motorra nëse ai nuk kërkonte falje. Prost në fund kërkoi falje për komentet e tij.<ref name=":19">{{Cite web|author=David Milloy|date=9 prill 2018|title=Alain Prost: the Other Edge of Genius?|url=https://www.adrianflux.co.uk/influx/people/alain-prost/|access-date=30 shtator 2024|website=Influx Magazine|language=en|archive-date=12 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241212143309/https://www.adrianflux.co.uk/influx/people/alain-prost/|url-status=live}}</ref> Prost arriti të triumfoj në garë dhe e rriti diferencën në renditje me 20 pikë nga Senna, i cili u tërhoq me probleme në motorr. Prost bëri një tjetër veprim që u pa negativisht nga McLareni pasi e hodhi trofeun e fituesit te tifozët, të cilët e prishën, duke bërë që Dennis të largohej i nervozuar nga podiumi. Pas këtij veprimi, McLareni bëri një rregull të ri ku të gjithë trofetë e fituar nga pilotët ishin pronë e ekipit, kurse pilotët kishin të drejtë të kërkonin një kopje të çdo trofeu që fitonin.<ref>{{Cite web|author=Tanya Kumar|date=4 korrik 2018|title=F1: Top 5 Unusual F1 Podium Ceremonies, bet you never knew!|url=https://www.sportskeeda.com/f1/f1-top-5-unusual-f1-podium-ceremonies/5|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201123507/https://www.sportskeeda.com/f1/f1-top-5-unusual-f1-podium-ceremonies/5|archive-date=1 dhjetor 2020|access-date=12 nëntor 2020|website=sportskeeda|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Six of the best – Unusual podium ceremonies|url=https://www.formula1.com/en/latest/features/2015/9/six-of-the-best---unusual-podium-ceremonies.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108122207/https://www.formula1.com/en/latest/features/2015/9/six-of-the-best---unusual-podium-ceremonies.html|archive-date=8 nëntor 2020|access-date=12 nëntor 2020|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en}}</ref> Pas garës së Italisë, Senna shtyu drejtuesit e McLaren për t'a shkarkuar Prost menjëherë. Ferrari ofroi pilotin e tyre [[Gerhard Berger]] në këmbim të Prost për katër garat e fundit të sezonit. Në fund nuk u mor asnjë vendim drastik dhe Prost u lejua t'a përfundonte sezonin me ekipin pasi kërkoi falje publike. Vite më vonë, Prost mori një kopje zyrtare të trofeut të Çmimit të madh të Italisë dhe j'a dhuroi Dennis.<ref name=":18">{{cite web|date=janar 1990|title=Alain Prost Interview|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-1990/57/alain-prost-2?v=7516fd43adaa|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230112191729/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-1990/57/alain-prost-2?v=7516fd43adaa|archive-date=12 janar 2023|access-date=11 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en}}</ref> Prost siguroi titullin kampion në garën e parafundit në [[Suzuka]] të Japonisë. Ai e nisi garën me një avantazh prej 16 pikësh nga Senna dhe të dy pilotët u përplasën me njëri-tjetrin shtatë xhiro nga fundi.<ref name=":5" /> Prost, i cili deri në atë moment ishte në kryesim të garës, u fajsua gjerësisht si shkaktari i aksidentit.<ref name=":18" /> Prost refuzoi të linte hapsirë kur të dy pilotët ishin krah për krah në vijën e drejtë. Kjo, sëbashku me stilin e të ngarit të Sennës, i cili e vendoste makinën e tij në pozita të mundshme për aksident me qëllim që pilotët e tjerë të zbrapseshin, shkaktuan aksidentin.<ref>{{Cite web|date=22 maj 2024|title=How good actually was Ayrton Senna? Hint: Exceptionally|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/ayrton-senna/how-good-actually-was-ayrton-senna-hint-exceptionally/|access-date=11 tetor 2024|website=Mclaren|language=en|archive-date=17 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240917132814/https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/ayrton-senna/how-good-actually-was-ayrton-senna-hint-exceptionally/|url-status=live}}</ref><ref name=":18" /> Senna arriti të rikthehej në garën dhe në fund doli në vendin e parë, por u skualifikua nga FIA, me në krye francezin [[Jean-Marie Balestre]], të cilin Senna nuk e pëlqente, për shkak se humbi shikanin në momentin e rihyrjes në garë. Senna gjithashtu u gjobit me 100,000$ si dhe u denua me gjashtë muaj për "vozitje të rrezikshme", një dënim që ngeli i pezulluar.<ref>{{cite web|title=Grand Prix Results: Japanese GP, 1989|url=http://www.grandprix.com/gpe/rr483.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20060620101901/http://www.grandprix.com/gpe/rr483.html|archive-date=20 qershor 2006|access-date=16 gusht 2006|website=GrandPrix.com|language=en}}</ref> Prost kërkoi falje për mënyrën se si e fitoi kampionatin, por shtoi se ishte një aksident të cilën ai nuk mundi t'a shmangte.<ref>{{cite news|date=23 tetor 1989|title=MOTOR SPORTS ROUNDUP : Senna Is Disqualified in Japan|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-10-23-sp-300-story.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110172542/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-10-23-sp-300-story.html|archive-date=10 nëntor 2020|access-date=9 shkurt 2021|publisher=Los Angeles Times|language=en}}</ref> McLaren apeloi vendimin e marrë ndaj Sennës por pa sukses. ''[[Sports Illustrated]]'' komentoi për këtë veprim, duke thënë: "Ron Dennis është kundër pilotit të tij dhe nuk do që ai ta fitoj kampionatin."<ref>{{Cite web|author=Sam Moses|date=19 mars 1990|title=Fireworks in Formula One|url=https://vault.si.com/vault/1990/03/19/fireworks-in-formula-one-amid-acrimony-ayrton-senna-won-the-us-grand-prix|access-date=30 shtator 2024|publisher=Sports Illustrated|language=en|archive-date=11 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250411143430/https://vault.si.com/vault/1990/03/19/fireworks-in-formula-one-amid-acrimony-ayrton-senna-won-the-us-grand-prix|url-status=dead}}</ref> ===Ferrari=== Në vitin 1990, Prost u bë piloti i parë që firmos me Ferrarin që nga vdekja e themeluesit [[Enzo Ferrari]] dy vite më parë. Ferrari kishte marrë disa inxhinjerë dhe arkitekt të McLarenit, përfshirë emra si [[John Barnard]] dhe [[Steve Nichols]].<ref name=":23">{{Cite news|author=Edd Straw|date=29 dhjetor 2017|title=Why the Ferrari 641 should have won a Formula 1 title in 1990|url=https://www.autosport.com/f1/news/why-the-ferrari-641-should-have-won-a-formula-1-title-in-1990-4988738/4988738/|access-date=1 tetor 2024|publisher=Autosport|language=en}}</ref> [[Ferrari 641]] ishte kandidati kryesor për të mposhtur McLarenin për titullin për konstruktor, duke humbur për vetëm 11 pikë. Gjatë këtij sezoni, Prost fitoi pesë gara, në Brazil, Meksikë, Francë, Britani dhe Spanjë. Në Meksikë, ai zhvilloi një nga performancat më të mira të karrierës së tij, duke fituar pasi e nisi garën nga vendi i 13të.<ref>{{Cite web|date=27 May 2020|title=Race of my life: Alain Prost on the 1990 Mexican GP|url=https://www.autosport.com/f1/news/149648/race-of-my-life-alain-prost-on-mexico-1990|access-date=10 shkurt 2021|website=Autosport.com|language=en|archive-date=28 tetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028020359/https://www.autosport.com/f1/news/149648/race-of-my-life-alain-prost-on-mexico-1990|url-status=live}}</ref> Fati i kampionatit u vendos sërisht në garën e parafundit në Suzuka, por këtë herë Prost kishte 9 pikë më pak se Senna. Ashtu si në vitin e kaluar, të dy pilotët u përplasën sërisht me njëri-tjetrin.<ref name=":3" /> Në kthesën e parë pas nisjes së garës, Senna qëllimit u përplas te Prost, duke i nxjerrë të dy pilotët nga gara dhe duke vulosur titullin në favor të tij. Dennis menjëherë e dinte që Senna e shkaktoi aksidentin qëllimisht, edhe pse i'u desh një vit për t'a pranuar:<ref name=":16" /> ai deklaroi në vitin 1991 se Senna u hakmorr ndaj Prost për aksidentin e tyre në vitin 1989.<ref name=":112">{{Cite web|author=David Tremayne|date=7 korrik 2014|title=The other side of Senna — his rage at Prost and Suzuka 1990|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-1991/6/the-other-side-of-senna/|access-date=3 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 shkurt 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240207210511/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-1991/6/the-other-side-of-senna/|url-status=live}}</ref> Edhe pse Prost u ankua për këtë aksident, duke thënë se Senna nuk ka vlera si njeri, braziliani nuk u pezullua.<ref name=":112" /> Prost e mbylli kampionatin në vendin e dytë, shtatë pikë mbrapa Sennës, kurse Ferrari u rendit në vendin e dytë mbrapa McLaren.<ref>{{cite web|url=https://www.motorsportmagazine.com/database/championships/1990-f1-world-championship/|title=1990 F1 World Championship|website=Motor Sport Magazine|language=en|access-date=27 janar 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301231913/https://www.motorsportmagazine.com/database/championships/1990-f1-world-championship/|archive-date=1 mars 2021}}</ref> Pas përfundimit të sezonit, Nigel Mansell, shoku i ekipit të Prost, u largua nga Ferrari për t'u rikthyer te Williams.<ref>{{Cite book|author=Murray Walker|title=Murray Walker's Formula One Heroes|date=2001|publisher=[[Virgin Books]]|language=en|isbn=1-85227-918-4|page=108}}Murray Walker & Simon Taylor ''Murray Walker's Formula One Heroes'' p. 108, paragrafi 2. Virgin Books,{{ISBN|1-85227-918-4}}</ref><ref name=":7">{{Cite web|author=Simon Taylor|date=dhjetor 2009|title=Lunch with... Nigel Mansell|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2009/60/lunch-nigel-mansell|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230713202624/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2009/60/lunch-nigel-mansell/|archive-date=13 korrik 2023|access-date=11 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en}}</ref> Ai tha se marrëdhënja e tij me Prost nuk ishte e mirë, pavarësisht se britaniku e kishte mbështetur atë për incidentin me Sennën në garën e Japonisë në vitin 1989. Një tjetër faktor i marrëdhënjes së keqe ishte mbërritja e Prost si piloti i parë i Ferrarit, edhe pse kontrata e Mansell kishte një klauzolë që e bënte atë pilotin e parë.<ref>{{Cite web|author=Jamie Woodhouse|date=20 gusht 2022|title=Nigel Mansell now realises why his team-mates didn't like him too much|url=https://www.planetf1.com/news/nigel-mansell-realises-reason-team-mate-dislike|access-date=1 tetor 2024|website=PlanetF1|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090810/https://www.planetf1.com/news/nigel-mansell-realises-reason-team-mate-dislike|url-status=live}}</ref> Mansell tregoi se pasi ai mori pol pozitën në garën e Francës, Prost i kërkoi Ferrarit që t'i jepnin makinën e tij për garën e rradhës në Britani.<ref>{{Cite book|author=Nigel Mansell|title=My Autobiography|date=1995 |page=222|publisher=Collins Willow|language=en|isbn=0-00-218497-4}}</ref> Ai u zëvëndësua nga francezi [[Jean Alesi]].<ref name=":7" /> Ferrari pësoi rënje në sezonin 1991. Makina e tyre "Ferrari 642" nuk ishte e aftë të mbante ritmin e McLarenit dhe Williamsit. Prost nuk përfundoi asnjë garë më poshtë se vendi i pestë, por nuk fitoi asnjë garë. Ai gjithashtu mori pesë podiume dhe përfundoi vetëm tetë gara; kolegu i tij Alesi përfundoi vetëm shtatë gara. Sipas raportimeve, motorri V12 i Ferrarit nuk ishte aq konkurues sa motorrët V10 të rivalëve të tyre, të cilët ishin më të shpejtë, më të lehtë dhe harxhonin benzinë më pak.<ref name=":23" /> Prost, i cili pati vështirësi gjatë sezonit, shpërtheu në garën e parafundit, duke thënë se makina e tij ecte " si një kamion".<ref>{{cite book|title=Formula Ferrari|author=Umberto Zapelloni|isbn=0-340-83471-4|publisher=[[Hodder & Stoughton]]|language=en|date=April 2004|page=17}}</ref><ref name=":19" /> Ferrari u kundërpërgjigj menjëherë duke shkarkuar Prostin. Ai u zëvëndësua nga piloti italian [[Gianni Morbidelli]] për [[Çmimi i madh i Australisë 1991|Çmimin e madh të Australisë 1991]], si dhe nga [[Ivan Capelli]] për sezonin e ardhshëm.<ref>{{Cite book|author1=Murray Walker|author2=Simon Taylor|title=Murray Walker's Formula One Heroes|date=2001|page=115|publisher=Virgin Books|language=en|isbn=1-85227-918-4}}</ref> ===Williams=== Prost nuk garoi në sezonin 1992.<ref name=":2" /> Pavarësisht kontakteve me Ligier, ekip me të cilin ai garoi në fazën parasezonale, ai qëndroi jashtë për këtë sezon pasi Ferrari i ofroi një shumë të madhe parash.<ref name="8w">{{cite web|author1=Mattijs Diepraam|author2=Rainer Nyberg|date=maj 2001|language=en|title=Subtlety redefined|url=http://8w.forix.com/prost.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121015073811/http://8w.forix.com/prost.html|archive-date=15 tetor 2012|access-date=18 tetor 2012 |publisher=8w.forix}}</ref> Gjatë këtij sezoni, Mansell dhe Williams-Renault thyen dominimin e McLaren-Hondës: britaniku fitoi titullin e parë kampion kurse Honda u tërhoq nga Formula Një për shkak të krrizës ekonomike në Japoni.<ref>{{Cite web|date=16 mars 2022|title=Honda's Bittersweet F1 Legacy|url=https://www.nippon.com/en/japan-topics/g02026/|access-date=1 tetor 2024|website=nippon.com|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090953/https://www.nippon.com/en/japan-topics/g02026/|url-status=live}}</ref> Kjo gjë bëri që Williams të ishte ekipi dominues si dhe njëri prej pilotëve të tyre pritej të shpallej sërisht kampion për sezonin 1993. Prost e shfrytëzoi këtë mundësi dhe filloi të negocionte me [[Frank Williams]] për t'u bërë pjesë e ekipit që nga gara e dytë e sezonit 1993.<ref name=":242">{{Cite web|author=Adam Cooper|date=7 korrik 2024|title=The Domination Game: How Mansell and Williams made 1992 their own|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/july-2002/30/the-domination-game/|access-date=1 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091110/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/july-2002/30/the-domination-game/|url-status=live}}</ref> Negociatat ishin të suksesshme dhe ai firmosi për dy vite.<ref>{{cite web|date=15 dhjetor 2012|title=The History of Williams - 1993|url=https://www.williamsdb.com/the-history-of-williams/the-history-of-williams-1993/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191216163106/https://www.williamsdb.com/the-history-of-williams/the-history-of-williams-1993/|archive-date=16 dhjetor 2019|access-date=16 dhjetor 2019|website=The Williams Database|language=en}}</ref> Piloti i dytë i Williams, [[Riccardo Patrese]], ndjeu se vendi i tij ishte në rrezik dhe firmosi me [[Benetton Formula|Benetton]]. Prost pritej të ishte sërisht shok ekipi me Mansellin, por britaniku nuk arriti të rinovonte kontratën me ekipin për shkak të kërkesave të larta financiare.<ref name=":242" /> Pas largimit të Mansell, Williams kërkoi të sillte në ekip Sennën, por kjo nuk u arrit pasi kontrata e Prost kishte një klauzolë që e ndalonte brazilianin t'i bashkohej Williamsit për sa kohë që ai ishte atje.{{sfn|Ménard|Vassal|2003|p=138}} Senna e quajti Prostin "frikacak" për këtë klauzolë, por në fund vazhdoi të garonte me McLarenin.{{sfn|Ménard|Vassal|2003|p=138}}<ref>{{cite web|url=https://www.f1oversteer.com/throwbacks/ayrton-senna-once-called-alain-prost-a-coward-for-refusing-to-be-his-teammate/|title=Ayrton Senna once called Alain Prost a ‘coward’ for refusing to be his teammate|website=f1oversteer.com|language=en|date=28 gusht 2026|access-date=10 tetor 2026}}</ref> Prost fitoi titullin e katërt kampion bote në sezonin 1993.<ref name=":12">{{cite news|date=11 dhjetor 1994|title=Briefly |url=http://link.galegroup.com/apps/doc/A296056825/GPS?u=wikipedia&sid=GPS|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201123443/https://go.gale.com/ps/i.do?p=GPS&u=wikipedia&id=GALE%7CA296056825&v=2.1&it=r&sid=GPS&asid=5b88d3e4|archive-date=1 dhjetor 2020|access-date=17 prill 2019|publisher=[[The Age|Sunday Age]]|language=en|page=4|via=Infotrac Newsstand}}</ref> Ai ishte shok ekipi me pilotin 32 vjeçar [[Damon Hill]]. Williams dominoi sërisht garën për konstruktor, duke marrë dyfishin e pikëve krahasuar me vendin e dytë McLaren. Prost fitoi shtatë nga dhjetë garat e para të sezonit si dhe mori pol pozita në 13 nga 16 garat e sezonit. Edhe pse gjatë sezonit ai u përball me konkurencën e Hill dhe Sennës, Prost u shpall kampion në Portugali dhe dy gara nga fundi. Pak para fitimit të titullit, Prost njoftoi tërheqjen nga sporti në përfundim të sezonit.<ref name="la">{{Cite web|author=Shav Glick|date=25 shtator 1993|title=Prost, 38, Announces Retirement|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-09-25-sp-38901-story.html|access-date=18 shtator 2024|website=Los Angeles Times|language=en|archive-date=12 qershor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230612151224/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-09-25-sp-38901-story.html|url-status=live}}</ref> Duke qënë se ai do të tërhiqej, Williams mori Sennën si pilot për sezonin e ardhshëm, pavarësisht klauzolës së Prost. Pavarësisht se klauzola e tij ishte në fuqi edhe për vitin 1994, Renault i kërkoi Williams për t'a bindur Prostin për të hequr dorë nga ky kusht.<ref>{{Cite web|date=11 tetor 1993|title=Senna signs with Williams |url=https://www.upi.com/Archives/1993/10/11/Senna-signs-with-Williams/9005750312000/|access-date=18 shtator 2024|website=UPI|language=en|archive-date=24 janar 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124015818/https://www.upi.com/Archives/1993/10/11/Senna-signs-with-Williams/9005750312000/|url-status=live}}</ref> Francezi u tërhoq në fund të sezonit 1993 me kusht që Williams t'i paguante rrogën e plotë për sezonin 1994.<ref name=":22">[[Senna (film)|''Senna'' (film)]] (edicioni i zgjatur), te minuta 1:47-1:50.</ref> Prost e mbylli me podium garën e fundit të karrierës në [[Çmimi i madh i Australisë 1993|Australi]]. Pas përfundimit të garës, Prost u përfaqua nga Senna, duke u surprizuar nga veprimi i brazilianit.<ref name=":5" /> McLaren, të cilët sapo kishin firmosur një marrëveshje për t'u furnizuar me motorrë nga [[Peugeot]],<ref>{{cite web|url=https://www.classicdriver.com/en/article/auctions/peugeot-powered-mclaren-a-smoking-hot-symbol-f1s-golden-era|title=This Peugeot-powered McLaren is a smoking-hot symbol of F1’s golden era|publisher=Classic Driver|language=en|date=15 tetor 2022|access-date=14 tetor 2026}}</ref> u përpoqën për të bindur Prost të zinte vendin e Sennës për sezonin 1994.<ref name="auto">{{Cite web|author=Jamie Woodhouse|date=24 dhjetor 2021|title=Ayrton Senna called Alain Prost 'begging' him to stay in F1 in 1994|url=https://www.planetf1.com/news/ayrton-senna-begged-alain-prost-return|access-date=18 shtator 2024|website=PlanetF1|language=en}}</ref> Senna vetë e inkurajoi francezin për të pranuar ofertën, por Prost refuzoi, duke u tërhequr një herë e përgjithmonë.<ref name="auto2">{{Cite web|date=30 shtator 2018|title=Martin Brundle at McLaren in 1994|url=https://www.unracedf1.com/martin-brundle-at-mclaren-in-1994/|access-date=18 shtator 2024|website=UnracedF1.com|language=en|archive-date=3 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241003033825/https://www.unracedf1.com/martin-brundle-at-mclaren-in-1994/|url-status=live}}</ref> ==Profili i pilotit== ===Stili i të voziturit=== Gjatë karrierës së tij, Prost fitoi pseudonimin "Profesori" për intelektualitetin e tij në pistë. Edhe pse fillimisht ai tha se ky pseudonim nuk i bënte përshtypje, me kalimin e kohës ai tha se pseudonimi karakterizonte stilin e tij të të voziturit. Prost ishte shumë i aftë të përgatiste strategjinë e tij para fillimit të një gare: ai zakonisht i kursente frenat dhe gomat në fazat e para të garës, duke i lënë të freskëta për pjesën e fundit.<ref name=":2" /> Motoja e tij ishte "Fito sa më ngadalë të jetë e mundur",<ref name="mcbride_nyt_p3" /><ref>{{Cite web|title=On this week #8: A masterclass from The Professor|url=https://www.pirelli.com/global/en-ww/race/racingspot/formula-1/a-masterclass-from-the-professor-119946/|access-date=2 tetor 2024|website=pirelli.com|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091306/https://www.pirelli.com/global/en-ww/race/racingspot/formula-1/a-masterclass-from-the-professor-119946/|url-status=live}}</ref> një moto që ai mund t'a ketë marrë nga [[Niki Lauda]] ose [[Juan Manuel Fangio]].<ref name=":24">{{Cite web|author=Clive James|title=Niki Lauda Wins Going Slowly|url=https://www.clivejames.com/niki-lauda-wins-going-slowly.html|access-date=2 tetor 2024|website=CliveJames.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|author=Will Buxton|date=3 qershor 2016|title=BUXTON: The Secret|url=https://racer.com/2016/06/03/buxton-the-secret-130356/|access-date=2 tetor 2024|website=RACER|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091338/https://racer.com/2016/06/03/buxton-the-secret-130356/|url-status=live}}</ref><ref name=":27" /> Shefi i Hondës, [[Nobuhiko Kawamoto]], kur u pyet për dy pilotët e McLarenit, tha: Senna është si një samurai kurse Prost është si një kompjuter.<ref name=":5" /> Ndryshe nga Senna, i cili ecte gjithmon me ritëm të lartë,<ref name=":2" /> Prost garonte më me elegancë dhe qetësi, duke kopjuar idhujt e tij [[Jackie Stewart]] dhe [[Jim Clark]].{{sfn|Roebuck|1986|p=131}} Edhe pse Prost mund të mos ketë garuar me aq stil sa bashkëkohësit e tij – Nigel Mansell dikur tha se Prost thjesht kishte makinën më të mirë në pistë – Stewart e lavdëroi Prostin për butësinë e tij pas timonit, duke shpjeguar: “Për disa, kjo është e mërzitshme; për mua, është mjeshtëri – dhe shumë më e vështirë sesa thjesht të shëtisësh me makinën përreth.”<ref name=":27" /><ref name=":28" /> Qetësia e Prostit i lejoi atij të nxirrte maksimumin nga një motorr pa e çuar atë drejt prishjes. Clive James shkroi se Prost "konsiderohej i çuditshëm edhe nga pilotët e tjerë për mënyrën se si makinat e tij qëndronin bashkë: ishte sikur ai mund të dëgjonte se çfarë po ndodhte në motorr. Prost ishte shoku i makinës. Pilotët e tjerë nuk e trajtonin makinën me më shumë takt sesa trajtonin gratë e tyre".<ref name=":24" /> Megjithatë, qasja e tij pati disa kritikë, përfshirë Ron Dennis, i cili u mërzit që Prost refuzoi të garonte për fitoren në Spa në vitin 1985. Prost u përgjigj se "E kam humbur kampionatin në momentin e fundit aq shumë herë sa nuk po rrezikoj".<ref name=":26">{{Cite web|title=Alain Prost|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/alain-prost/|access-date=2 tetor 2024|website=Mclaren.com|language=en|archive-date=29 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240929000643/https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/alain-prost|url-status=live}}</ref> Prost u prek nga kritikat, të cilat i përmblodhi si "kur fiton... është normale, kur humb, je budalla".<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/full-transcript-read-every-word-from-four-time-world-champion-alain-prosts.24IUj5h536Ih9IwT09FgjG|title=FULL TRANSCRIPT: Read every word from four-time world champion Alain Prost's insightful Beyond the Grid interview|author=Tom Clark|publisher=Formula Një|language=en|date=17 mars 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007113432/https://www.formula1.com/en/latest/article/full-transcript-read-every-word-from-four-time-world-champion-alain-prosts.24IUj5h536Ih9IwT09FgjG|archive-date=7 tetor 2024|access-date=28 korrik 2026}}</ref> Stili i qetë i Prostit ndonjëherë maskonte ritmin e tij të ashpër në pistë. [[Steve Nichols]], projektuesi i makinave të Prostit te McLaren dhe Ferrari, tha se në Çmimin e madh të Belgjikës 1985, ai e pa Prostin të bënte tre xhiro me qetësi në pistë dhe nuk e kuptoi që Prost kishte marrë pol pozitë deri pasi u kthye në garazh.<ref>{{Cite web|author=Dan Prosser|date=2 gusht 2023|title=McLaren designer Steve Nichols on Prost, Senna and Lauda|url=https://www.the-intercooler.com/library/blog/mclaren-designer-steve-nichols-on-prost-senna-and-lauda/|access-date=2 tetor 2024|website=The Intercooler|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091441/https://www.the-intercooler.com/library/blog/mclaren-designer-steve-nichols-on-prost-senna-and-lauda/|url-status=live}}</ref> [[Nigel Roebuck]] tregoi një histori të ngjashme në lidhje me pol pozitën e Prostit në [[Monako]].<ref name=":28">{{Cite web|author=Graham Keilloh|date=24 korrik 2011|title=In defence of Alain Prost|url=http://www.talkingaboutf1.com/2011/07/in-defence-of-alain-prost.html|access-date=3 tetor 2024|website=Talking About F1|language=en|archive-date=11 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210211030202/http://www.talkingaboutf1.com/2011/07/in-defence-of-alain-prost.html|url-status=live}}</ref> [[Adrian Newey]], projektuesi i makinave të Prostit te Williams, tha se Prost ndonjëherë e acaronte në praktika sepse Prost rrallë e shtynte makinën deri në limit, duke e bërë më të vështirë për Newey të kuptonte nëse makina ishte mjaftueshëm e shpejtë.<ref>{{Cite web|date=2 tetor 2023|title=Prost's final fling|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/november-2023/71/prosts-final-fling/|access-date=2 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091128/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/november-2023/71/prosts-final-fling/|url-status=live}}</ref> Newey shtoi se "kur donte, mund të ecte vërtet shpejtë".<ref>{{Cite web|author=Lucrezia Costa|date=11 gusht 2024|title=Adrian Newey on the champions he has worked with: "Very different characters, but all phenomenal"|url=https://pitdebrief.com/post/adrian-newey-on-the-champions-he-has-worked-with-very-different-characters-but-all-phenomenal/|access-date=2 tetor 2024|website=Motorsport {{!}} Pit Debrief|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091323/https://pitdebrief.com/post/adrian-newey-on-the-champions-he-has-worked-with-very-different-characters-but-all-phenomenal/|url-status=live}}</ref> Edhe pse Senna e dominoi Prostin në provat zyrtarr gjatë 32 garave si shok ekipi, duke marrë 26 pol pozita kundrejt 4 të Prostit, në ditën e garës Prost shënoi 12 xhiro më të shpejta kundrejt 6 të Sennës.<ref name=":21" /> Edhe pse Senna ishte më i shpejtë në provat zyrtare, Prost ishte i nënvlersuar në këtë kategori: Niki Lauda vuri në dukje se kur Prost u bashkua me McLaren në vitin 1984, Prost ishte aq i shpejtë sa Lauda hoqi dorë nga përpjekja për t'u barazuar me Prost në provat zyrtare dhe e përdori kohën e tij në pistë për të përgatitur makinën e tij për garën. Prost i përvetësoi këto mësime dhe i përdori kundër Sennës në vitet 1988 dhe 1989.<ref name=":21" /> ===Trashëgimia=== Prost konsiderohet një nga pilotët më të mirë të të gjitha kohërave në Formula Një. Ai ka fituar katër tituj botëror, po aq sa [[Sebastian Vettel]] dhe [[Max Verstappen]]. Vetëm [[Lewis Hamilton]], [[Michael Schumacher]], dhe Juan Manuel Fangio kanë fituar më shumë tituj se ai.<ref name=":20"/> Përveç kësaj, Prost humbi mundësinë për të fituar edhe katër tituj të tjerë për vetëm 12.5 pikë.<ref name=":17"/> Në kohën e pensionimit të tij, Prost mbante rekordin për garat e fituara (51),<ref>{{cite web|title=Grand Prix Results: Portuguese GP, 1993|url=http://www.grandprix.com/gpe/rr546.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20061030022713/http://www.grandprix.com/gpe/rr546.html|archive-date=30 tetor 2006|access-date=7 nëntor 2006|website=GrandPrix.com|language=en}}</ref><ref name=":2" /> e cila qëndroi për 14 vite; rekordi i tij u thye nga Schumacher në vitin 2001.<ref name=":0">{{cite news|author=Alan Henry|date=4 shtator 2001|title=Schumacher rubs salt into Prost wounds|url=https://www.theguardian.com/sport/2001/sep/04/formulaone.formulaone2001|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417055456/https://www.theguardian.com/sport/2001/sep/04/formulaone.formulaone2001|archive-date=17 prill 2019|access-date=17 prill 2019|publisher=[[The Guardian]]|language=en}}</ref><ref name=":13" /> Prost besonte se nëse Senna nuk do ndërronte jetë në vitin 1994, do t'ja thyente rekordin e fitoreve francezit.<ref name=":0" /> Prost gjithashtu kishte rekordin për numrin e xhirove të shpejta (41) deri në vitin 2001; Schumacher ishte sërisht piloti që i theu rekordin.<ref name=":27">{{Cite news|date=1 qershor 1993|title=Alain Prost retires|url=https://www.autosport.com/f1/news/alain-prost-retires-5053020/5053020/|access-date=3 tetor 2024|publisher=Autosport|language=en}}</ref> Prost aktualisht ndan rekordin për përqindjen më të lartë të garave të nisura nga rreshti i parë në një sezon të vetëm (16 nga 16 në vitin 1993) me Ayrton Sennën (1989) dhe Damon Hill (1996).<ref>{{cite web|author=Steven Lynch|date=1 korrik 2011|title=Front row regulars|url=http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/53088.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190501082158/http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/53088.html|archive-date=1 maj 2019|access-date=1 maj 2019|publisher=ESPN UK|language=en}}</ref> Deri në vitin 2026, ai është francezi i fundit që ka fituar [[Çmimi i madh i Francës|Çmimin e madh të Francës]].<ref>{{cite web|author=Nicky Haldenby|date=8 qershor 2021|title=France's Home Race Heroes|url=https://f1destinations.com/france-home-race-f1-heroes/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210614214908/https://f1destinations.com/france-home-race-f1-heroes/|archive-date=14 qershor 2021|access-date=14 qershor 2021|website=F1Destinations|language=en}}</ref> ===Lëvizjet dhe marrëdhënjet me ekipet=== Prost gjithashtu e kuptoi rëndësinë e të garuarit me makinën më të mirë; uebfaqja zyrtare e McLarenit komenton se ai "e ndërtoi karrierën e tij të gjatë duke bërë lëvizjen e duhur në kohën e duhur". Megjithatë, pasi Prost gjeti rrugën e tij drejt një ekipi fitues, ai nuk ishte gjithmonë i shkathët në marrëdhëniet e tij me ekipet dhe furnizuesit e motorrëve. Faqja e internetit e [[Formula Një]] vëren se ndërsa Prost "bëri që fitoret e tij të dukeshin të lehta", ai "ishte më pak i suksesshëm në politikën në të cilën ishte gjithmonë i përfshirë" dhe ai "i la ekipet në mënyrë negative në katër raste". Shoku i ekipit të Prostit te Ferrari, Nigel Mansell, kujton një incident ku në [[Çmimi i madh i Britanisë 1990|Çmimin e madh të Britanisë 1990]], makina që ai garoi nuk ecte njësoj si në garën e mëparshme ku ai kishte marrë pol pozitë. Kur u përball me mekanikët, Prost doli në përfundimin se Mansell kishte makinë superiore krahasuar me francezin. Makinat e tyre u ndërruan pa djeninë e Mansell dhe me kërkesë të Prost. Prost gjithashtu fliste rrjedhshëm italisht, ndërsa italishtja e Mansell ishte vetëm bisedore në rastin më të mirë, duke i dhënë Prostit ndikim më të madh brenda ekipit me bazë në [[Maranello]]. Sipas Prost, Mansell mori pjesë vetëm në dy ose tre takime informuese mekanike gjatë gjithë sezonit, duke preferuar të luante [[golf]].<ref>Mansell, Nigel ''My Autobiography'' faqja 222 Collins Willow {{ISBN|0-00-218497-4}}</ref> Prost e përshpejtoi shkarkimin e tij nga Ferrari në vitin 1991 duke kritikuar hapur makinën si dhe nuk mori pjesë në sezonin 1992 (duke pranuar një shumë të konsiderueshme parash nga Ferrari) në vend që të garonte me Ligier të nivelit të dytë.<ref name="8w"/> Në garën e dytë të sezonit 1992, Prost e dalloi menjëherë potencialin e kombinimit Williams-Renault dhe negocioi për një vend për sezonet 1993 dhe 1994.<ref name=":242"/> Pasi njoftoi daljen e tij në pension në fund të sezonit 1993 (duke mos dashur të ishte partner me Sennën në vitin 1994, me Williams që pranoi të paguante pagën e Prostit për vitin 1994), Prost vendosi të mos dilte nga pensioni pasi nuk u impresionua nga një provë e McLaren-Peugeot për sezonin 1994.<ref name="auto"/><ref name="auto2"/><ref name=":13" /> Pasi Senna humbi jetën në Çmimin e madh të San Marinos në vitin 1994, Prost ishte kandidati i dukshëm për të zënë vendin bosh te Williams, por Prost tha se nga respekti për Sennën nuk do të garonte më në Formula Një.<ref name="NZHerald">{{Cite web|author=Don Kennedy|date=9 tetor 2024|title=Formula One: Prost reminisces ahead of return to Imola|url=https://www.nzherald.co.nz/hawkes-bay-today/news/formula-one-prost-reminisces-ahead-of-return-to-imola/DTEDCRZLPWQYLWWEUQ4UMOERSQ/|access-date=11 tetor 2024|website=The New Zealand Herald|language=en|archive-date=26 qershor 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250626125859/https://www.nzherald.co.nz/hawkes-bay-today/news/formula-one-prost-reminisces-ahead-of-return-to-imola/DTEDCRZLPWQYLWWEUQ4UMOERSQ/|url-status=live}}</ref> ===Vlerësimet nga bashkëkohësit=== Në vitin 2009, një sondazh i [[Autosport]] i kryer nga 217 pilotë të Formula Një e nxori Prostin të votuar si piloti i katërt më i madh i të gjitha kohërave në Formula Një, pas Sennës, Schumacherit dhe Fangios.<ref>{{Cite web|date=2009|title=Formula 1's Greatest Drivers – AUTOSPORT.com – Alain Prost|url=http://f1greatestdrivers.autosport.com/?driver=4|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210517231624/https://f1greatestdrivers.autosport.com/?driver=4|archive-date=17 maj 2021|access-date=19 shkurt 2021|website=f1greatestdrivers.autosport.com|language=en}}</ref> Shoku i skuadrës së Prostit, Keke Rosberg, tha se "Ai është më i miri që kam njohur ndonjëherë, pa dyshim. Si një pilot garash i gjithanshëm, ai është kokë e këmbë përpara kujtdo tjetër."<ref name=":28" /> Drejtori ekzekutiv i Formula Një, [[Bernie Ecclestone]], tha se Prost ishte piloti më i madh i të gjitha kohërave, pasi Prost rrallë gëzonte trajtimin e pilotit numër një, ndryshe nga Senna ose Schumacher.<ref>{{Cite web|last=NewsDesk|date=13 shtator 2016|title=Ecclestone: Prost was better than Schumacher or Senna|url=https://www.grandprix247.com/2016/09/13/ecclestone-prost-was-better-than-schumacher-or-senna/|access-date=1 tetor 2024|website=GRANDPRIX247.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017|title=Bernie Ecclestone says Alain Prost best ever F1 driver|url=https://www.sportsmole.co.uk/fb_281199.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240628085026/https://www.sportsmole.co.uk/formula-1/news/ecclestone-says-prost-best-ever-f1-driver_281199.html|archive-date=28 qershor 2024|access-date=19 shkurt 2021|website=Sports Mole|language=en}}</ref> Në vitin 2023, Ecclestone tha se Max Verstappen e kishte tejkaluar Prostin.<ref>{{Cite web|author=Jamie Woodhouse|date=23 shtator 2023|title=Bernie Ecclestone snubs Lewis Hamilton to hand F1 GOAT title to former title rival|url=https://www.planetf1.com/news/bernie-ecclestone-max-verstappen-f1-greatest|access-date=1 tetor 2024|website=PlanetF1|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090600/https://www.planetf1.com/news/bernie-ecclestone-max-verstappen-f1-greatest|url-status=live}}</ref> Shefi i ekipit Jordan, [[Eddie Jordan]], ndante mendimin e Ecclestone, duke vlerësuar që Prost "nuk e vriste mendjen kurrë se kush ishte shoku i tij i skuadrës" (Senna ishte një përjashtim i dukshëm).<ref>{{Cite web|author=Mark Scott|date=16 prill 2020|title=Jordan: 'Prost the greatest, not Schumi or Senna'|url=https://www.planetf1.com/news/greatest-formula-1-driver|access-date=1 tetor 2024|website=PlanetF1|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090758/https://www.planetf1.com/news/greatest-formula-1-driver|url-status=live}}</ref> Shefi i stafit mjekësor i Formula Një, Sid Watkins, tha se Prost dhe Niki Lauda ishin pilotët më inteligjentë me të cilët kishte punuar, duke vënë në dukje se ai mund të kujtonte vetëm një aksident të rrezikshëm që përfshinte Prostin në karrierën e tij.<ref>{{Cite book|author=Sid Watkins|title=Life at the Limit|publisher=Pan Macmillan|language=en|year=2013|isbn=9781447241010|location=Londër|pages=110}}</ref> ===Rivaliteti me Ayrton Sennën=== Piloti brazilian [[Ayrton Senna]] ishte rivali më i madh i Prostit. Rivaliteti midis tyre konsiderohet një nga më të mëdhenjt në historinë e sporteve.<ref>{{cite web|url=https://www.autoevolution.com/news/senna-vs-prost-one-of-the-most-fiercest-rivalries-in-the-history-of-motorsport-139075.html|title=Senna vs Prost: One of the Fiercest Rivalries in the History of Motorsport|website=autoevolution.com|language=en|date=9 dhjetor 2019|access-date=15 tetor 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.goodwood.com/grr/f1/prost-vs-senna-a-friendship-after-bitter-rivalry/|title=Prost vs. Senna: A friendship after bitter rivalry|website=goodwood.com|language=en|date=12 janar 2026|access-date=15 tetor 2026}}</ref> Betejat e Prostit me Ayrton Sennën u mbuluan gjerësisht nga media. Të dy pilotët ishin konkurrentë të fortë dhe kontribuan në disa incidente në pistë: *[[Çmimi i madh i Portugalisë 1988|Estoril 1988]] (Senna u përpoq ta ndalonte Prostin që ta kalonte duke e kërcënuar se do ta shtynte anash në murin e boksit)<ref name="auto1"/> *[[Çmimi i madh i San Marinos 1989|Imola 1989]] (Senna dhe Prost ranë dakord të shmangnin garimin shumë të ngushtë me njëri-tjetrin në xhiron e parë, por nuk ranë dakord për kushtet e sakta të marrëveshjes, pas së cilës Prost u ankua në media)<ref name=":8" /> *[[Çmimi i madh i Japonisë 1989|Suzuka 1989]] (duke garuar krah për krah me Sennën, Prost fitoi titullin kampion duke ecur në rrugën e Sennës në vijën e brendshme dhe duke e sfiduar atë të frenonte ose të përplasej. Ata u përplasën)<ref name=":18" /> *[[Çmimi i madh i Japonisë 1990|Suzuka 1990]] (duke garuar krah për krah me Prostin, Senna fitoi titullin kampion duke e nxjerrë qëllimisht Prostin nga gara në formë hakmarrje për incidentin e vitit 1989)<ref name=":6">{{Cite web|author=Joe Saward|date=1 tetor 1991|title=Ayrton Senna attacks Jean-Marie Balestre|url=http://www.grandprix.com//features/joe-saward/news-feature-ayrton-senna-attacks-jean-marie-balestre.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121174811/https://www.grandprix.com/features/joe-saward/news-feature-ayrton-senna-attacks-jean-marie-balestre.html|archive-date=21 janar 2021|access-date=10 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en}}</ref> *[[Çmimi i madh i Gjermanisë 1989|Hockenheim 1991]] (Senna e nxori Prostin jashtë pistës dhe në rrugën e daljes nga bokset).<ref>{{Cite web|last=Grandprix.com|date=28 korrik 1991|title=German GP, 1991|url=http://www.grandprix.com//races/german-gp-1991.html|access-date=12 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en|archive-date=4 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304180439/https://www.grandprix.com/races/german-gp-1991.html|url-status=live}}</ref> Pas incidentit të Hockenheim të vitit 1991, [[FISA]] urdhëroi një takim midis dy pilotëve për të ulur tensionet dhe për të parandaluar incidente të mëtejshme.<ref>{{cite web|author=David Tremayne|date=shtator 1991|title=Formula One: 1991 Hungarian Grand Prix|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/september-1991/13/formula-one-hungarian-grand-prix?v=7516fd43adaa|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229202513/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/september-1991/13/formula-one-hungarian-grand-prix?v=7516fd43adaa|archive-date=29 dhjetor 2022|access-date=12 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en}}</ref> Përveç kësaj, të dy pilotët e gjetën veten duke ndjekur të njëjtin ekip pas sezonit 1992, pasi performanca e Ferrarit kishte rënë dhe Honda u largua nga Formula Një, duke e lënë Williams-Renault si sundimtarin e padiskutueshëm të Formula Një. Prost nënshkroi për Williams me kusht që Senna të mos bëhej pjesë e ekipit, duke bërë që braziliani të ankohej publikisht se Prost po "sillej si frikacak".<ref name=":25">{{cite web|title=Ayrton Senna Calls Prost A Coward.mpg|date=5 dhjetor 2011|url=https://www.youtube.com/watch?v=qFZKkK6odgY|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130218163814/http://www.youtube.com/watch?v=qFZKkK6odgY&gl=US&hl=en|archive-date=18 shkurt 2013|access-date=28 qershor 2013|publisher=Youtube.com|language=en}}</ref> Tifozët brazilianë të Sennës u tërbuan aq shumë nga refuzimi i Prostit për të garuar me Sennën në kushte të barabarta, saqë Prost mori një eskortë policore për [[Çmimi i madh i Brazilit 1993|Çmimin e Madh të Brazilit 1993]].<ref>{{cite book|author=Derick Allsop|title=Designs on Victory: On the Grand Prix Trail With Benetton|publisher=Hutchinson|language=en|year=1993|isbn=0-09-178311-9}}</ref> Prost fitoi lehtësisht titullin e vitit 1993 dhe u tërhoq në fund të sezonit, duke i lejuar Sennës të merrte kryesimin në Williams për sezonin 1994. Pasi nuk ishin më konkurrentë, dy rivalët filluan të përmirësonin marrëdhënien e tyre. Në garën e fundit të Prostit, Çmimin e madh të Australisë 1993, Senna e tërhoqi atë në shkallën më të lartë të podiumit dhe e përqafoi.<ref>{{cite web|title=Fan review of Grand Prix with image of pair on podium|url=http://www.farzadsf1gallery.com/features/adel93.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20061025173536/http://www.farzadsf1gallery.com/features/adel93.html|archive-date=25 tetor 2006|access-date=28 janar 2007|website=farzadsf1gallery.com|language=en}}</ref><ref name=":5" /> Vetëm disa ditë para vdekjes së parakohshme të Sennës në Imola, ndërsa po filmonte një xhiro më makinë në pistën e Imolës për kanalin televiziv francez [[TF1]], ai përshëndeti Prostin, i cili në atë kohë ishte një komentator i këtij kanali televiziv: "Një përshëndetje e veçantë për mikun tim... mikun tonë të dashur, Alain. Na mungon të gjithëve Alain." Prosti tha se ishte i habitur dhe shumë i prekur nga komenti.<ref name="Hamilton">{{cite book|author=Maurice Hamilton|title=Frank Williams |publisher=Macmillan|language=en|year=1998|isbn=0-333-71716-3|page=234}}</ref><ref name=":5" /> Prost mori pjesë në funeralin e Sennës, duke qënë një nga njerëzit që mbajti arkivolin e tij,<ref>{{cite web|title=Open Warfare|url=http://www.gpracing.net192.com/drivers/prost-senna.cfm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070702171047/http://www.gpracing.net192.com/drivers/prost-senna.cfm|archive-date=2 korrik 2007|access-date=30 gusht 2015|website=GPRacing.net192.com|language=en}}</ref> dhe komentoi se kur Senna vdiq "një pjesë e tij kishte vdekur gjithashtu", sepse karrierat e tyre kishin qenë shumë të lidhura me njëra-tjetrën. Senna ndihej ashtu si francezu, duke i thënë një miku të ngushtë se pasi Prosti u tërhoq, ai e kuptoi se sa shumë nga motivimi i tij kishte ardhur nga rivaliteti me Prostin.<ref name=":5" /> ===Vlerësimet=== Media të ndryshme janë përpjekur të zhvillojnë modele që matin në mënyrë objektive aftësitë e pilotëve në lidhje me cilësinë e makinës. Prost përgjithësisht renditet lart në këto krahasime. *[[Universiteti i Sheffield]] (2016): I dyti i të gjitha kohërave<ref>{{Cite web|date=14 prill 2016|title=University research reveals greatest Formula One driver of all time|url=http://www.sheffield.ac.uk/news/nr/greatest-formula-one-driver-ever-1.567358|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160416020912/http://www.sheffield.ac.uk/news/nr/greatest-formula-one-driver-ever-1.567358|archive-date=16 prill 2016|access-date=30 shtator 2024|website=University of Sheffield|language=en}}</ref> *[[The Economist]] (2020): I treti i të gjitha kohërave<ref>{{Cite news|date=17 tetor 2020|title=Engineers, not racers, are the true drivers of success in motor sport|url=https://www.economist.com/graphic-detail/2020/10/17/engineers-not-racers-are-the-true-drivers-of-success-in-motor-sport|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120194230/https://www.economist.com/graphic-detail/2020/10/17/engineers-not-racers-are-the-true-drivers-of-success-in-motor-sport|archive-date=20 nëntor 2020|access-date=19 shkurt 2021|newspaper=The Economist|language=en|issn=}}</ref> *[[Carteret Analytics]] (2020): I teti i të gjitha kohërave<ref>{{Cite web|author=Frank Dalleres|date=15 nëntor 2020|title=Why Juan Manuel Fangio, not Lewis Hamilton or Michael Schumacher, is the greatest Formula 1 driver ever|url=https://www.cityam.com/why-juan-manuel-fangio-not-lewis-hamilton-or-michael-schumacher-is-the-greatest-formula-1-driver-ever/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120141605/https://www.cityam.com/why-juan-manuel-fangio-not-lewis-hamilton-or-michael-schumacher-is-the-greatest-formula-1-driver-ever/|archive-date=20 nëntor 2020|access-date=19 shkurt 2021|website=CityAM|language=en}}</ref> *[[F1-Analysis.com]] (2022): I katërti i të gjitha kohërave; i dyti i të gjitha kohërave pas korrigjimit të ndryshimeve në epokë.<ref>{{cite web|date=31 maj 2022|title=A History of F1: Who is the GOAT? |url=http://f1-analysis.com/2022/05/31/who-is-the-f1-goat/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220705091012/https://f1-analysis.com/2022/05/31/who-is-the-f1-goat/|archive-date=5 korrik 2022 |access-date=1 shtator 2022|language=en}}</ref> ==Jeta e mëvonshme== Gjatë viteve 1994 dhe 1995, Prost punoi si komentator për kanalin televiziv francez TF1.<ref>{{cite book|title=Sport et Télé: Les Liaisons Secrètes|page=379|author=Eric Maitrot|publisher=Flammarion|language=fr|year=1995}}</ref> Ai gjithashtu punoi për Renault duke bërë marrëdhënie me publikun dhe promovime.<ref>Hamilton 2015, f. 306.</ref> Pas kësaj, Prost u kthye në ekipin e tij të vjetër McLaren, duke punuar si këshilltar teknik;<ref name=":2" /> ai gjithashtu përfundoi [[L'Étape du Tour]], një udhëtim vjetor me biçikleta me pjesëmarrje masive që zhvillohet në një fazë të [[Tour de France]].<ref>{{Cite web|last=Cycling News 19|date=11 February 2011|title=Prost trades pedal strokes with Merckx in Oman|url=https://www.cyclingnews.com/news/prost-trades-pedal-strokes-with-merckx-in-oman/|access-date=12 shkurt 2021|website=cyclingnews.com|language=en|archive-date=25 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125074709/https://www.cyclingnews.com/news/prost-trades-pedal-strokes-with-merckx-in-oman/|url-status=live}}</ref> Në vitin 2024, Prost shprehu publikisht shqetësime në lidhje me trendin në rritje të ekipeve të Formula Një që i nënshtrohen ndryshimeve të shpeshta të emrave për shkak të ndryshimeve në pronësi dhe sponsorizim. Ai argumentoi se, ndërsa partneritetet tregtare janë një pjesë integrale e Formula Një moderne, ndryshimi i vazhdueshëm i markës rrezikon të dëmtojë ndjenjën e traditës dhe vazhdimësisë së sportit. Duke përmendur shembullin e Sauber, i cili kaloi nga [[Alfa Romeo]] në Stake dhe më pas në [[Audi]] në vitin 2026, si dhe ndryshimin e markës së AlphaTauri në Visa Cash App RB, Prost sugjeroi që praktika të tilla dobësojnë identitetin historik dhe lidhjen emocionale që tifozët kanë me ekipet e vjetra. Ai theksoi se trashëgimia e Formula Njê është ndërtuar jo vetëm mbi pilotët dhe prodhuesit e saj, por edhe mbi trashëgiminë e qëndrueshme të ekipeve të saj, dhe paralajmëroi se prioritizimi i fitimeve tregtare afatshkurtra mbi stabilitetin mund të dëmtojë strukturën kulturore të sportit.<ref>{{Cite web|author=Lydia Mee|title=Former champion highlights the importance of keeping lega...|url=https://www.newsweek.com/sports/f1-news-alain-prost-some-new-team-names-are-losing-tradition-our-sport-1891621|access-date=18 shtator 2025|website=Newsweek|date=23 prill 2024|language=en}}</ref> ===Prost Grand Prix=== {{main|Prost Grand Prix}} Gjatë vitit 1989, Prost filloi të mendonte të krijonte ekipin e tij, pasi marrëdhënia e tij me shokun e tij të ekipit në McLaren, Ayrton Senna, ishte prishur. Prost dhe [[John Barnard]], ish-projektuesi kryesor në McLaren, ishin pranë themelimit të një ekipi në vitin 1990. Megjithatë, mungesa e sponsorizimit nënkuptonte se kjo nuk ishte e mundur, kështu që Prost u transferua te Ferrari dhe Barnard u largua nga Ferrari për t'u bashkuar me Benetton. Pasi u grind me ekipin italian në fund të vitit 1991, Prost e gjeti veten pa ekip për vitin 1992; pas dështimit të negociatave të gjera me [[Guy Ligier]] për blerjen e ekipit të tij Ligier, Prost vendosi të bashkohej me Williams për vitin 1993.<ref name="Prost Renault">{{Cite web|author=Joe Saward|date=1 shtator 1995|title=Team Prost - a dream or reality?|url=http://www.grandprix.com/ft/ft00198.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140605084146/http://www.grandprix.com/ft/ft00198.html|archive-date=5 qershor 2014|access-date=27 nëntor 2024|website=Grandprix.com|language=en}}</ref> Deri në vitin 1995, kur Prost punonte për Renault, njerëzit kishin supozuar se do të formohej një ekip Prost-Renault. Renault refuzoi kërkesën e Prost për të furnizuar motorrë për ekipin e tij, duke i dhënë fund spekulimeve.<ref name="Prost Renault" /> Më 13 shkurt 1997, Prost bleu ekipin Ligier nga [[Flavio Briatore]] dhe e riemëroi atë në "Prost Grand Prix".<ref name="Prost GP">{{cite web|url=http://www.grandprix.com/gpe/con-prost.html|title=GP Encyclopedia – Constructor – Prost Grand Prix|publisher=GrandPrix.com|language=en|access-date=8 shtator 2006|date=16 gusht 2006}}</ref> Një ditë pasi bleu ekipin, Prost nënshkroi një marrëveshje tre-vjeçare me prodhuesin francez të makinave Peugeot, i cili do të furnizonte ekipin me motorrë nga viti 1998 deri në vitin 2000.<ref name="Prost GP" /> Për sezonin e parë të ekipit, Prost mbajti një nga pilotët e Ligier të vitit 1996, [[Olivier Panis]], i cili kishte fituar [[Çmimi i madh i Monakos 1996|Çmimin e madh të Monakos 1996]]; ekipi gjithashtu firmosi një kontratë me pilotin japonez [[Shinji Nakano]]. Ekipi garoi me motorrët Mugen-Honda të përdorur nga Ligier sezonin e kaluar, ndërsa makina ishte në fakt Ligier JS45 i menduar fillimisht, por u riemërua [[Prost JS45]]. Gjërat dukeshin premtuese në fillim të sezonit, pasi ekipi mori dy pikë në garën debutuese në Australi falë një vendi të pestë nga Olivier Panis. Ekipi shënoi edhe 13 pikë të tjera përpara se Panis të thyente këmbën në një aksident gjatë Çmimit të madh të Kanadasë. Ai u zëvendësua nga [[Jarno Trulli]] i Minardit. Pas kësaj, gjërat filluan të përkeqësoheshin pak dhe ekipi mblodhi vetëm pesë pikë gjatë rikuperimit të Panis. Ai u rikthye në fund të sezonit për të garuar në tre garat e fundit. Prost GP përfundoi i gjashti në kampionatin e konstruktorëve me 21 pikë.<ref>{{cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/analysis-prosts-dream-of-french-team-in-jeopardy-5058532/5058532/|title=Analysis: Prost's Dream of French Team in Jeopardy|author=Francois Thomazeau|date=22 nëntor 2001|website=Autosport.com|language=en|access-date=23 janar 2007|archive-date=29 dhjetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229202510/https://www.autosport.com/f1/news/analysis-prosts-dream-of-french-team-in-jeopardy-5058532/5058532/|url-status=live}}</ref><ref name="essaar">{{cite web|url=http://essaar.co.uk/f1-prost-grand-prix-went-wrong/|title=F1: Prost Grand Prix – What went wrong?|author=Aaron Collins|date=3 shtator 2018|website=Essaar Motorsport|language=en|access-date=15 gusht 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190815013921/http://essaar.co.uk/f1-prost-grand-prix-went-wrong/|archive-date=15 gusht 2019}}</ref> == Statistikat == ([[:Template:F1 Rezultatet e Pilotëve|Sqarim i tabelës]]) (Garat me '''*''' mbrapa nënkuptojnë pjesmarrjen në pol pozicion) (Viti me * është viti kur ka fituar titull) <div style="float:left;"> {| border="1" cellpadding="1" cellspacing="0" style="margin: 1em 0 0 0; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size:95%" ! Viti ! Ekipi ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! Ekipi ! Vendi ! Pikë |- | [[Rezultatet e F1 1980|1980]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 Argentine Grand Prix|ARG]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFFF"| [[1980 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>DNS</small> || [[1980 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>DNP</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1980 German Grand Prix|GER]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1980 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1980 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFFF"| [[1980 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>DNS</small> | | ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] ! 16ti ! 5 |- | [[Rezultatet e F1 1981|1981]] ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1981 Argentine Grand Prix|ARG]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1981 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| '''[[1981 German Grand Prix|GER]]'''<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1981 Dutch Grand Prix|DUT]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1981 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1981 Las Vegas Grand Prix|LVG]]<br /><small>2</small> | ! [[Renault F1|Renault]] ! 5ti ! 43 |- | [[Rezultatet e F1 1982|1982]] ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1982 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1982 Brazilian Grand Prix|BRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1982 Belgian Grand Prix|BEL]]'''<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1982 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1982 United States Grand Prix East|USE]]'''<br /><small>NC</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1982 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1982 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 German Grand Prix|GER]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1982 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#DFDFDF"| '''[[1982 Swiss Grand Prix|SUI]]'''<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| '''[[1982 Las Vegas Grand Prix|LVG]]'''<br /><small>4</small> ! [[Renault F1|Renault]] ! 4ti ! 34 |- | [[Rezultatet e F1 1983|1983]] ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#CFCFFF"| [[1983 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1983 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1983 French Grand Prix|FRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1983 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[1983 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1983 Belgian Grand Prix|BEL]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1983 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1983 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1983 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1983 German Grand Prix|GER]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1983 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1983 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1983 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1983 Evropean Grand Prix|EUR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1983 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>Ret</small> | ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#DFDFDF"| '''2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| '''57''' |- | [[Rezultatet e F1 1984|1984]] ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1984 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1984 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1984 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1984 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1984 United States Grand Prix East|USE]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1984 German Grand Prix|GER]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1984 Dutch Grand Prix|DUT]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 Evropean Grand Prix|EUR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>1</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#DFDFDF"| ''' 2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| ''' 71.5''' |- | [[Rezultatet e F1 1985|1985]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1985 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#000000" style="color: #ffffff"| [[1985 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>DSQ</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1985 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1985 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1985 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1985 German Grand Prix|GER]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1985 Austrian Grand Prix|AUT]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1985 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[1985 Belgian Grand Prix|BEL]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1985 Evropean Grand Prix|EUR]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1985 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1985 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>Ret</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ti''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''73''' |- | [[Rezultatet e F1 1986|1986]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#EFCFFF"| [[1986 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1986 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1986 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1986 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1986 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1986 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1986 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1986 German Grand Prix|GER]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1986 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1986 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#000000" style="color: #ffffff"| [[1986 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>DSQ</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1986 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>1</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ti''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''72''' |- | [[Rezultatet e F1 1987|1987]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1987 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1987 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1987 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1987 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 German Grand Prix|GER]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1987 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1987 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1987 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1987 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>Ret</small> ! [[Mclaren|McLaren]] ! 4ti ! 46 |- | [[Rezultatet e F1 1988|1988]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1988 French Grand Prix|FRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1988 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 German Grand Prix|GER]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1988 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1988 Portuguese Grand Prix|POR]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>1</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#DFDFDF"| '''2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| '''87 (105)''' |- | [[Rezultatet e F1 1989|1989]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1989 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1989 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1989 Canadian Grand Prix|CAN]]'''<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1989 French Grand Prix|FRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1989 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 German Grand Prix|GER]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1989 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1989 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1989 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1989 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1989 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>Ret</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ri''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''76''' |- | [[Rezultatet e F1 1990|1990]] ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1990 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1990 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1990 German Grand Prix|GER]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[F1 Belgjika - 1990|BEL]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1990 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1990 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1990 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>3</small> ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |bgcolor="#DFDFDF"| '''2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| '''71 (73)''' |- | [[Rezultatet e F1 1991|1991]] ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |bgcolor="#DFDFDF"| [[1991 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1991 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1991 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1991 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1991 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 German Grand Prix|GER]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[F1 Belgjika - 1991|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1991 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1991 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1991 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>4</small> || [[1991 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNP</small> ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] ! 5ti ! 34 |- | [[Rezultatet e F1 1993|1993]] ! [[WilliamsF1|Williams]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 South African Grand Prix|RSA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1993 Brazilian Grand Prix|BRA]]'''<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[1993 Evropean Grand Prix|EUR]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[F1 San Marino - 1993|SMR]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 Spanish Grand Prix|ESP]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| '''[[1993 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>4</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 Canadian Grand Prix|CAN]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1993 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 British Grand Prix|GBR]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 German Grand Prix|GER]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| '''[[1993 Hungarian Grand Prix|HUN]]'''<br /><small>12</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[F1 Belgjika - 1993|BEL]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#CFCFFF"| '''[[1993 Italian Grand Prix|ITA]]'''<br /><small>12</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1993 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| '''[[1993 Japanese Grand Prix|JPN]]'''<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1993 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>2</small> ! [[WilliamsF1|Williams]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ri''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''99''' |} </div> ==Referime== {{Reflist|2}} == Lidhje të jashtme == * [http://www.prostfan.com/ prostfan.com - Alain Prost fansite] * [http://www.prostfan.com/senna2.htm Interview with Alain Prost about Ayrton Senna] * [http://www.ddavid.com/formula1/shu_bio.htm Top lista Formula 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050903004816/http://www.ddavid.com/formula1/shu_bio.htm |date=3 shtator 2005 }} {{F1 kampionët}} [[Kategoria:Sportistë francezë]] [[Kategoria:F1 pilotë]] [[Kategoria:Lindje 1955]] [[Kategoria:Pilotë francezë në Formula Një]] {{sport-cung}} 5tad8izl29n125tlgz1rban2g6fndzv 3058270 3058255 2026-10-19T14:22:43Z Sadsadas 51943 /* Prost Grand Prix */ 3058270 wikitext text/x-wiki {{Ish F1 pilot | Name = Alain Prost | Image = Festival automobile international 2015 - Photocall - 065 (cropped3).jpg | Nationality = {{flagicon|France}} [[franca|francez]] | Years = [[Rezultatet e F1 1980|1980]]–[[Rezultatet e F1 1991|1991]], [[Rezultatet e F1 1993|1993]] | Team(s) = [[Team McLaren|McLaren]], [[Renault F1|Renault]], [[Scuderia Ferrari|Ferrari]], [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]] | Races = 202 | Championships = 4 ([[Rezultatet e F1 1985|1985]], [[Rezultatet e F1 1986|1986]], [[Rezultatet e F1 1989|1989]], [[Rezultatet e F1 1993|1993]]) | Wins = 51 | Podiums = 106 | Points = 768.5 | Poles = 33 | Fastest laps = 41 | First race = [[Çmimi i madh i Argjentinës 1980]] | First win = [[Çmimi i madh i Francës 1981]] | Last win = [[Çmimi i madh i Gjermanisë 1993]] | Last race = [[Çmimi i madh i Australisë 1993]] | Last position = 1ri (99 pikë) }} '''Alain Prost''' (lindur më [[24 shkurt]] [[1955]]) është një ish pilot garash francez dhe zyrtar i sporteve motorrike. Ai garoi në [[Formula Një]] nga viti 1980 e deri në 1993, duke fituar katër tituj botëror për pilot. Në kohën e pensionimit të tij, Prost mbante rekordin për numrin e fitoreve (51), pol pozitave (41) dhe podiumeve (106). Prost lindi në [[Lorette, Loire]] të [[Francës]] dhe filloi karting në moshën 14 vjeç, duke fituar Kampionatin Botëror të të rinjëve katër vite më vonë. Në vitin 1976, ai u bë pjesë e Formulës Renault, duke fituar Kampionatin Evropian me Ecurie Elf. Një vit më pas ai fitoi Challenge de Formule Renault Europe. Pas kësaj, ky kompeticion filloi të njihej si Formula Tre franceze; Prost e mbrojti titullin e tij në vitet 1978 dhe 1979. Kulmi i karrierës së tij në karting arriti me suksesin në Formula Tre Evropiane. Në vitin 1980, Prost firmosi me [[Team McLaren|McLaren]] në Formula Një dhe bëri debutimin e tij në [[Çmimi i madh i Argjentinës 1980|Çmimin e madh të Argjentinës]], duke u renditur në vendin e gjashtë. Në sezonin e ardhshëm ai firmosi me [[Renault në Formula Një|Renault]], duke fituar Çmimin e madh të parë në karrierë në Francë, e cila u ndoq nga sukseset në Holandë dhe Itali. Pas disa fitoreve në sezonin 1982, Prost e mbylli sezonin 1983 në vend të dytë mbrapa fituesit [[Nelson Piquet]]; ai u tërhoq për shkak të problemeve me turbon në garën e fundit vendimtare për titullin. Prost u shkarkua nga Renault dy ditë pas garës për disa komente që bëri, dhe ai u rikthye te McLaren për sezonin 1984, aty ku përfundoi sërisht i dyti, këtë herë mbrapa shokut të ekipit [[Nikki Lauda]] për gjysëm pike. Në vitin 1985, Prost fitoi titullin e parë për pilot, duke u bërë francezi i parë kampion në Formula Një. Ai u shpall kampion edhe në vitin 1986 pas një dueli të ngushtë me Piquet dhe [[Nigel Mansell]]. Pasi fitoi disa gara në sezonin 1987, Prost u bë shok ekipi me pilotin brazilian [[Ayrton Senna]]. Sëbashku, ata fituan 15 nga 16 garat e sezonit 1988, duke ngarë McLarenin me motorr Honda MP4/4; Senna në fund u shpall kampion me tre pikë më shumë. Rivaliteti i tyre i ashpër kulmoi me aksidentet në garat vendimtare për titull në [[Suzuka]] të Japonisë në vitet 1989 dhe 1990; Prost fitoi titullin e vitit 1989 kurse Senna atë të 1990. Prost firmosi me [[Scuderia Ferrari|Ferrarin]] në vitin 1990 kurse në vitin 1991 u shkarkua në përfundim të sezonit pas komenteve të bëra për modelin 643, me të cilën ai nuk fitoi asnjë garë. Pas një viti mungesë, Prost u rikthye në sezonin 1993 me [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]], duke fituar titullin e katërt kampion bote. Ai vendosi disa rekorde gjatë sezonit para se të pensionohej në përfundim të tij. Ai u rikthye në Formula Një si pronar i ekipit [[Prost Grand Prix]] në vitin 1997 pasi bleu [[Équipe Ligier]]. Ekipi u shpërbë në vitin 2001. ==Formula Një== ===McLaren=== Prost fitoi titullin e Formula Tre në vitin 1979, duke tërhequr interesin e disa ekipeve të [[Formula Një]] si [[Team McLaren|McLaren]], [[Brabham]], dhe [[Équipe Ligier|Ligier]].<ref name=":10">{{Cite web|title=McLaren Racing – Alain Prost Biography {{!}} Extract 1|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/driver/alain-prost/alain-prost-extract-1/|access-date=13 shkurt 2021|website=Mclaren|language=en|archive-date=2 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302023507/https://www.mclaren.com/racing/heritage/driver/alain-prost/alain-prost-extract-1/|url-status=live}}</ref> Ai firmosi një kontratë me McLaren pasi i la mbresa shefit [[Teddy Mayer]] pas një prove me makinë. Ai ishte shok ekipi me [[John Watson (pilot garash)|John Watson]] në sezonin e tij debutues.<ref name=":2">{{Cite web|author=Gerald Donaldson|date=30 janar 2015|title=Alain Prost|url=https://www.formula1.com/en/drivers/hall-of-fame/Alain_Prost.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240417020310/https://www.formula1.com/en/drivers/hall-of-fame/Alain_Prost.html|archive-date=17 prill 2024|access-date=27 nëntor 2024|publisher=[[Formula Një]]|language=en}}</ref> Karriera e Prost në Formula Një nisi në mënyrë të mirë. Në debutimin e tij në [[Buenos Aires]], ai u rendit në vendin e gjashtë, duke marrë pikën e tij të parë në Formula Një.<ref name="mcbride_nyt_p3">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1987/11/08/magazine/racing-s-record-breaker.html|title=Racing's Record Breaker|author=Stewart McBride|date=8 nëntor 1987|publisher=The New York Times|language=en|access-date=11 shkurt 2011|archive-date=14 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130514092617/http://www.nytimes.com/1987/11/08/magazine/racing-s-record-breaker.html|url-status=live}}</ref> Në 20 vitet e fundit, vetëm [[Johnny Herbert]] dhe [[Jean Alesi]] kishin marrë pikë në garën e tyre debutuese. Ai e mbylli kampionatin me pesë pikë, një më pak se Watson, duke shënuar pikë në garat në Buenos Aires, Interlagos, Brands Hatch dhe Zandvoort. Gjatë këtij sezoni, Prost pati disa aksidente: ai theu kyçin e dorës në [[Çmimi i madh i Afrikës së Jugut 1980|Çmimin e madh të Afrikës së Jugut]] si dhe pësoi një tronditje gjatë provave të lira në Shtetet e Bashkuara. Ai gjithashtu u tërhoq nga [[Çmimi i madh i Kanadasë 1980|Çmimi i madh i Kanadasë]] për shkak të problemeve me armotizatorët e gomave të mbrapme. Në përfundim të sezonit, pavarësisht se kishte edhe dy vite kontratë, Prost u largua nga McLaren dhe firmosi me [[Renault në Formula Një|Renault]]. Ai më pas shpjegoi se makina McLaren ishte difektoze dhe prishej shpesh, duke shtuar se ai besonte se ekipi fajsontë atë për aksidentet e shumta që ai pati në sezonin e tij debutues.{{sfn|Roebuck|1986|p=126}}<ref>{{Cite web|last=Melsher|first=David|date=7 July 2014|title=Alain Prost – McLaren (1980)|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2000/28/alain-prost-mclaren|access-date=8 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=9 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210209004746/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2000/28/alain-prost-mclaren|url-status=live}}</ref> Sipas Watson, shefi i ekipit Mayer fillimisht dëshironte të firmoste me [[Kevin Cogan]], por më pas zgjodhi Prost pas këmbënguljes së sponsorit [[Marlboro]].<ref>{{Cite book|author=Maurice Hamilton|title=Alain Prost|date=24 shtator 2015|publisher=Bonnier Publishing Ltd.|language=en|isbn=978-1905825981|page=49}}</ref> ===Renault=== Prost do të garonte si shok skuadre me francezin tjetër [[René Arnoux]] për sezonin 1981. Autori sportiv [[Nigel Roebuck]] raportoi se marrëdhnja e Prost me Arnoux u prish menjëherë, pasi Prost ishte më i shpejtë se kolegu i tij me përvojë.{{sfn|Roebuck|1986|p=129}} Ai nuk i përfundoi dy garat e para të sezonit pasi u përplas me [[Andrea de Cesaris]] në [[Çmimi i madh i Shteteve të Bashkuara 1981|Çmimin e madh të Shteteve të Bashkuara]] si dhe me [[Didier Pironi]]n në [[Çmimi i madh i Brazilit 1981|Çmimin e madh të Brazilit]]. Në garën e tretë në Argjentinë, ai shënoi pikët dhe podiumin e parë të sezonit. Prost më pas nuk i përfundoi katër garat e ardhshme, por fitoi në Francë duke përfunduar dy sekonda para ish shokut të tij te McLaren, Watson.<ref>{{cite news|author=John A. Callcott|date=5 korrik 1981|title=Alain Prost of France won the French Formula 1|url=https://www.upi.com/Archives/1981/07/05/Alain-Prost-of-France-won-the-French-Formula-1/9010363153600/|publisher=United Press International|language=en|access-date=9 shkurt 2021|archive-date=11 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250411143455/https://www.upi.com/Archives/1981/07/05/Alain-Prost-of-France-won-the-French-Formula-1/9010363153600/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/2375138-5-great-moments-from-alain-prosts-formula-1-career|title=5 Great Moments from Alain Prost's Formula 1 Career|author=Neil James|date=24 shkurt 2015|publisher=Bleacher Report|language=en|access-date=27 shkurt 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227101031/https://bleacherreport.com/articles/2375138-5-great-moments-from-alain-prosts-formula-1-career|archive-date=27 shkurt 2015}}</ref> Fitorja në Francë ishte e paharrueshme për Prost, i cili deklaroi se pas këtij suksesi mentaliteti i tij ndryshoi plotësisht. "Përpara, ti mendoje se mund t'a bëje", tha ai, "por tani ti e di që e bën". Prost i nisi pesë garat e rradhës nga vija e parë, duke arritur dy pol pozita dhe dy fitore të tjera, në Holandë dhe Itali. Ai e mbylli sezonin me në vendin e pestë, shtatë pikë më pak se fituesi Piquet.<ref>{{cite web|url=http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/98415.html|title=Prost wins as Piquet erases gap|date=30 gusht 1981|publisher=ESPN UK|language=en|access-date=26 maj 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526070721/http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/98415.html|archive-date=26 maj 2019}}</ref> Prost e nisi sezonin 1982 duke fituar dy garat e para në Afrikën e Jugut dhe Brazil. Në garën e parë në Afrikën e Jugut, ai u rikuperua pasi humbi një nga gomat e makinës.<ref>{{Cite web|author=Denis Jenkinson|date=mars 1982|title=1982 South African Grand Prix race report|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/march-1982/36/south-african-grand-prix-14|access-date=9 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=16 qershor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210616205357/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/march-1982/36/south-african-grand-prix-14|url-status=live}}</ref> Në Brazil, Prost fillimisht u rendit i treti por u shpall fitues pasi Piquet (i pari) dhe [[Keke Rosberg]] (i dyti) u skualifikuan.<ref>{{Cite web|last=Grandprix.com|date=21 mars 1982|title=Brazilian GP, 1982|url=http://www.grandprix.com//races/brazilian-gp-1982.html|access-date=9 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en|archive-date=13 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213060002/https://www.grandprix.com//races/brazilian-gp-1982.html|url-status=live}}</ref> Ai më pas mori pikë në katër garat e rradhës. Gjatë sezonit Prost u tërhoq në shtatë gara por arriti ta mbyllte kampionatin në vendin e 4të, duke mbledhur nëntë pikë më pak se sezoni i kaluar.<ref name=":3">{{Cite web|title=Alain Prost • Career & Character Info {{!}} Motorsport Database|url=https://www.motorsportmagazine.com/database/drivers/alain-prost/|access-date=9 shkurt 2021|website=Motorsport Database – Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=9 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210209163239/https://www.motorsportmagazine.com/database/drivers/alain-prost/|url-status=live}}</ref> Gjatë këtij sezoni, marrëdhënja e tij me shokun e ekipit Arnoux pësoi një të mëtejshme, duke arritur fundin në [[Çmimi i madh i Francës 1982|Çmimin e madh të Francës]]; Prost besonte se Arnoux, i cili fitoi garën, nuk zbatoi një marrëveshje të arritur para fillimit të garës për të mbështetur Prost.<ref>{{Cite web|last=ESPN Staff|date=25 korrik 1982|title=Rene Arnoux defies team orders to win at Paul Ricard for Renault|url=http://en.espnf1.com/f1/motorsport/story/111547.html|access-date=9 shkurt 2021|publisher=ESPN UK|language=en|archive-date=14 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141214151426/http://en.espnf1.com/f1/motorsport/story/111547.html|url-status=live}}</ref> Ai gjithashtu pati një marrëdhënje negative edhe me median franceze, duke deklaruar: "Kur shkova te Renault, gazetarët shkruan gjëra të mira për mua, por në vitin 1982 isha bërë djali i keq. Mendoj, për të qenë i sinqertë, se kisha bërë gabimin e të fituarit! Francezëve nuk u pëlqejnë shumë fituesit.”{{sfn|Roebuck|1986|p=129}} Ai shtoi se “Është e vështirë të shpjegohet, por francezët preferojnë martirët që humbasin me lavdi."<ref name="mcbride_nyt_p3" /> Në nëntor 1982, Prost, sëbashku me [[Jacques Laffite]] dhe Nelson Piquet, udhëtuan në [[Melbourne]] të [[Australia|Australisë]] për të garuar në cirkuitin e shkurtër [[Calder Park Raceway]] (1.69 km). Kjo pistë u bë pjesë e kalendarit të Formula Një në vitin 1985. Prost garoi me makinën [[Ralt RT4]] me motorr 1.6 litër të [[Ford]]it. Ai arriti pol pozitë duke regjistruar kohën 39.18 sekonda. Prost udhëhoqi garën nga xhiro e parë dhe deri në të fundit, duke u shpallur fitues. Ai e mbylli garën me 15.32 sekonda para vendit të dytë Lattife, i cili kishte fituar edicionin e vitit të kaluar. Në vendin e tretë u rendit piloti i ri brazilian [[Roberto Moreno]].<ref>{{Cite web|title=Calder, 7 Nov 1982 « Australian Formula Pacific « OldRacingCars.com|url=https://www.oldracingcars.com/results/result.php?RaceID=AU82#note1|access-date=9 shkurt 2021|website=oldracingcars.com|language=en|archive-date=12 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212232221/https://www.oldracingcars.com/results/result.php?RaceID=AU82#note1|url-status=live}}</ref> Arnoux u largua nga Renaulti në sezonin 1983 dhe u zëvëndësua nga piloti amerikan [[Eddie Cheever]], i cili u bë shoku i ri i ekipit i Prost. Kjo lëvizje u bë me qëllim për të shitur më shumë makina Renault në Amerikën e Veriut. Gjatë këtij sezoni, Prost fitoi katër gara dhe e mbylli kampionatin në vendin e dytë, dy pikë më pak se fituesi Piquet. Piquet dhe [[Brabham]] e dominuan kampionatin në garat e fundit kurse Prost u tërhoq në tre nga katër garat e fundit.<ref>{{Cite web|url=https://gparchive.com/formula-1/1983-south-african-grand-prix/|title=1983 South African Grand Prix - Race Results & History - GP Archive|website=GPArchive.com|language=en|date=15 tetor 1983|access-date=23 tetor 2021}}</ref> Marrëdhja e Prost me Renault pësoi një rënje të ndjeshme: ai besoi se ekipi nuk kishte bërë një punë të mirë në përmirësimin e makinës kurse Renault besonte se Prost ishte fajtori i mosfitimit të kampionatit. Prost gjithashtu i prishi marrëdhënjet me tifozët francez të Renaultit, të cilët fajsuan atë për largimin e Arnoux nga ekipi. Prost deklaroi në garën e fundit se makina e tij "nuk ishte konkuruese" dhe dhe humbja nuk erdhi për faj të tij. Renaulti e shkarkoi Prostin dy ditë pas garës së Afrikës së Jugut.<ref>{{cite web|url=https://www.upi.com/amp/Archives/1983/10/24/Frenchman-Alain-Prost-dismissed-by-Renault-after-finishing-second/9901435816000/|title=Frenchman Alain Prost, dismissed by Renault after finishing second...|website=upi.com|language=en|date=24 tetor 1983|access-date=11 tetor 2026}}</ref> Ai dhe familja e tij u zhvendosën në [[Zvicra|Zvicër]] disa ditë pas këtij vendimi pasi puntorët e fabrikës së Renaultit dogjën një nga makinst e tij, e cila ishte një [[Mercedes-Benz]].{{sfn|Roebuck|1986|p=129}} ===Rikthimi te McLaren=== ====1984–1986: Dy herë kampion bote==== Prost firmosi me McLaren për sezonin 1984, duke u rikthyer te ekipi britanik pas tre vitesh. Ai kishte si shok ekipi dy herë kampionin e botës Nikki Lauda kurse makina e tij [[McLaren MP4/2]] kishte një motorr 1.5 litër V6 nga [[TAG]]-[[Porsche]]. Prost e humbi kampionatin ndaj Laudas për gjysëm pike në garën e fundit të sezonit; ai fitoi shtatë gara gjatë sezonit kurse Lauda pesë, përfshirë edhe [[Çmimi i madh i Portugalisë 1984|Çmimin e madh të Portugalisë]], e cila ishte gara e fundit e sezonit.<ref>{{Cite web|title=Portuguese GP, 1984|url=https://www.grandprix.com/gpe/rr404.html|access-date=9 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en|archive-date=14 prill 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414140959/https://www.grandprix.com/gpe/rr404.html|url-status=live}}</ref> Gjysma e pikës që ishte vendimtare ndodhi në [[Çmimi i madh i Monakos 1984|Çmimin e madh të Monakos]], garë të cilën Prost po e kryesonte dhe po ndiqej nga afër nga [[Ayrton Senna]] ([[Toleman]]) dhe [[Stefan Bellof]] ([[Tyrrell Racing|Tyrrell]]). Në xhiron e 32të, kujdestari i garës [[Jacky Ickx]] ngriti flamurin e kuq dhe i dha fund garës për shkak të shiut të dëndur. Vendimi i Ickx shkaktoi polemika pasi e mori këtë vendim pa u konsultuar me zyrtarët e garës.<ref>{{Cite web|title=Prost wins under a cloud of controversy|url=http://www.gpracing.net192.com/races/reports/394.cfm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125182722/http://www.gpracing.net192.com/races/reports/394.cfm |archive-date=25 nëntor 2006|access-date=27 nëntor 2024|website=GPRacing.net|language=en}}</ref> Sipas rregullave të Formula Një. Prost mori vetëm gjysmën e nëntë pikëve që jepeshin për fituesin e garës. Shtatë fitoret e Prost në këtë sezon barazuar rekordin e të gjitha kohërave të vendosur nga [[Jim Clark]] në sezonin 1963.<ref>{{Cite web|author=Dave Toynton|date=24 tetor 2020|title=Formula 1's Curious Statistical History In Portugal|url=https://worldinsport.com/formula-1s-history-in-portugal/|access-date=9 shkurt 2021|language=en|archive-date=25 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125042230/https://worldinsport.com/formula-1s-history-in-portugal/|url-status=live}}</ref> Fitorja e kampionatit nga Lauda për vetëm gjysëm pike ishte diferenca më e shkurtër në historinë e Formula Një.<ref name=":17">{{Cite web|date=15 gusht 2015|title=The Professor nearly an eight times F1 world champion|url=https://www.grandprix247.com/2015/08/15/the-professor-nearly-an-eight-times-f1-world-champion/|access-date=27 shtator 2024|website=GRANDPRIX247.com|language=en|archive-date=11 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250411143355/https://www.grandprix247.com/2015/08/15/the-professor-nearly-an-eight-times-f1-world-champion/|url-status=live}}</ref> Në sezonin 1985, Prost u bë piloti i parë francez kampion bote. Ai fitoi pesë nga gjashtëmbëdhjetë garat e sezonit. Ai gjithashtu fitoi edhe [[Çmimi i madh i San Marinos 1985|Çmimin e madh të San Marinos]] por u skualifikua pasi makina e tij ishte 2 kilogram më e lehtë pas një kontrolli të ushtruar pas mbarimit të garës.<ref name=":3" /><ref name=":4">{{cite web|title=1985 San Marino Grand Prix|url=http://www.gpracing.net192.com/races/reports/407.cfm|website=GPRacing.net192.com|language=en|access-date=7 tetor 2006|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060722110141/http://www.gpracing.net192.com/races/reports/407.cfm|archive-date=22 korrik 2006}}</ref> Prost e mbylli kampionatin me 20 pikë më shumë se [[Michele Alboreto]], i cili u rendit i dyti.<ref>{{cite web|title=1985 F1 World Championship|publisher=Motor Sport Magazine|language=en|url=https://database.motorsportmagazine.com/database/championships/f1/1985-f1-world-championship|access-date=27 janar 2021|archive-date=1 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201195144/https://database.motorsportmagazine.com/database/championships/f1/1985-f1-world-championship|url-status=live}}</ref> Suksesi i tij në këtë sezoni bëri që ai të nderohej me dekoratën [[Legjioni i Nderit]], e cila është dekorata më e lartë në Francë.<ref name="mcbride_nyt_p3" /><ref name=":9">{{Cite web|last=Ina.fr|first=Institut National de l’Audiovisuel-|date=21 janar 1986|title=Remises légion d'honneur|url=http://www.ina.fr/video/CAB86001865|access-date=13 February 2021|website=Ina.fr|language=fr-FR|archive-date=28 qershor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240628084927/https://www.ina.fr/ina-eclaire-actu/video/cab86001865/remises-legion-d-honneur|url-status=live}}</ref> Pas përfundimit të sezonit, shoku i tij i ekipit Lauda njoftoi tërheqjen nga sporti, duke i dhënë meritë edhe Prostit: "Unë kisha një makinë të përkryer dhe pastaj vjen ky francezi dhe më mposht. Po të mos kishte ardhur, do të vazhdoja edhe për disa vite."<ref name=":21">{{Cite web|date=7 korrik 2014|title=Alain Prost: too good to be true?|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/august-2001/26/too-good-be-true/|access-date=2 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091305/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/august-2001/26/too-good-be-true/|url-status=live}}</ref> Pas tërheqjes së Laudas, [[Keke Rosberg]], kampion i vitit 1982, u bë shoku i ri i ekipit të Prost për sezonin 1986. Prost arriti të mbronte titullin e tij kampion edhe pse vuajti ndaj dyshes së Williams, Nelson Piquet dhe [[Nigel Mansell]].<ref name=Motorsport>{{cite web|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-1986/15/formula-one-mexican-grand-prix-australian-grand-prix|title=Prost's end of term surprise!|website=[[Motor Sport (magazine)|Motor Sport]]|language=en|date=dhjetor 1986|pages=1295–1299|author=Denis Jenkinson|access-date=15 dhjetor 2022}}</ref> Para nisjes së garës së fundit të sezonit, Prost renditej në vendin e dytë mbrapa Mansell. Ai kishte të njëjtën numër fitoresh me Piquet, por kishte katër vende të dyta kurse braziliani tre, duke e vendosur atë në vendin e dytë në renditje. [[Çmimi i madh i Australisë 1986|Çmimi i madh i Australisë]] ishte gara e fundit e sezonit, të cilën Prost e nisi nga vendi i katërt kurse Mansell nga pol pozita. Në xhiron e 63të, Mansell, i cili ishte në vendin e tretë, pozitë që i siguronte kampionatin, u tërhoq nga gara pasi goma mbrapa u prish ndërkoh që ai po voziste me 300 kmh.<ref>{{cite web|url=http://www.f1fanatic.co.uk/2007/10/18/grand-prix-flashback-australia-1986/|title=Heartbreak for Mansell in dramatic Adelaide finale|publisher=F1Fanatic|language=en|date=18 tetor 2007|access-date=13 nëntor 2014}}</ref> Piquet më pas u thirr në pit stop nga Williams për të ndryshuar gomat si masë sigurie. Kjo gjë bëri që Prost të merrte kryesimin e garës. Ai kishte hyrë më parë në pit stop për shkak të një çarje në gomë dhe ishte me goma të reja.<ref>{{Cite web|title=1986 Australian Grand Prix – Race Results & History – GP Archive|url=https://gparchive.com/formula-1/1986-australian-grand-prix/|website=GPArchive.com|language=en|date=26 tetor 1986|access-date=26 nëntor 2021}}</ref> Prost e kryesori garën deri në fund dhe u bë piloti i parë që nga [[Jack Brabham]] në vitin 1960 që fiton dy tituj rresht. ====1987: Një sezon i vështirë==== Rosberg u tërhoq nga Formula Një në fund të vitit 1986 dhe u zëvëndësua nga piloti suedez [[Stefan Johansson]], i cili u bë kolegu i ri i Prost për sezonin 1987. Edhe pse McLaren kishte prezantuar shasinë e re [[McLaren MP4/3|MP4/3]], pas tre sezonesh me MP4/2, motorrët TAG nuk kishin forcë mjaftueshëm për të konkuruar për trofe si dhe shfaqën defektë të pa para. Pavarësisht me një makinë jo në nivelet e rivalëve të tij, Prost arriti të garojë për titullin kampion deri në fazën e fundit të sezonit, duke fituar tre gara. Suksesi i tij në Portugali bëri që të kalonte britanikun [[Jackie Stewart]] si piloti me më shumë gara të fituara në historinë e Formula Një (28). I pyetur për këtë fakt, Stewart deklaroi: "Njerëzit mund të mos më besojnë, por jam i lumtur që Alain e theu rekordin tim. Jam i lumtur që ishte ai që e theu sepse vetëm ai e meriton. Nuk kam asnjë dyshim që ai është piloti më i mirë i gjeneratës së tij." Prost e konsideron fitoren e tij në garën hapëse në Brazil si më shpërblyesen e karrierës së tij. Ai i mbylli provat zyrtare në vendin e 5të, më shumë se tre sekonda më i ngadaltë se Mansell, i cili e nisi garën nga pol pozita. Prost e dinte se makina e tij nuk kishte shpejtësi të mjaftueshme për provat zyrtare dhe zgjodhi të punonte me strategjinë e garës. Ndërkohë që të gjithë rivalët e tij zgjodhën paketën downforcë të lartë, ai bëri të kundërtën, duke zgjedhur të ishte më i shpejtë në vijë të drejtë dhe më i ngadaltë në kthesa. Kjo strategji bëri që gomat e tij të zgjasnin më shumë se ato të rivalëve të tij, duke bërë që ai të kryente 61 xhiro në cirkuitin e ashpër Jacarepaguá me vetëm dy pit stope, kurse të tjerët bënë nga tre ose më shumë (Piquet bëri tre pit stope në 40 xhiro). Prost e mbylli garën 40 sekonda para Piquet, i cili u rendit i dyti. Johansson u rendit i treti, 56 sekonda mbrapa Prost. ====1988: Mbërritja e Ayrton Sennës si shok ekipi==== Sezoni 1988 prodhoi një moment të rëndësishëm në historinë e Formula Një pasi [[Honda]] i dha fund kontratës me Williams, ekipi kampion për kontruktorë, dhe i solli motorrët e tyre dominues RA16 te McLareni i Prost.<ref name=":15">{{Cite web|author=Maurice Hamilton|date=1 shtator 2017|title=30 years later: Honda's awkward Italian Grand Prix|url=https://www.espn.com/f1/story/_/id/20530902/30-years-later-honda-awkward-italian-grand-prix|access-date=10 shkurt 2021|publisher=ESPN F1|language=en|archive-date=19 gusht 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190819103023/https://www.espn.com/f1/story/_/id/20530902/30-years-later-honda-awkward-italian-grand-prix|url-status=live}}</ref> Para nisjes së sezonit 1988, u bë e qartë se nëse një ekip donte motorrët e Hondës, ata duhej të firmosnin me një nga dy pilotët brazilian të pëlqyer nga Honda (të cilët mbulonin tregun e makinave të Amerikës së Jugut):<ref name=":14">{{Cite web|date=7 korrik 2014|title=Honda and Formula One|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/october-1987/13/honda-and-formula-one/|access-date=30 shtator 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=12 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241212014212/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/october-1987/13/honda-and-formula-one/|url-status=live}}</ref> tre herë kampionin e botës Nelson Piquet, ose ylli në ngritje [[Ayrton Senna]].<ref name=":20">{{Cite news|author=Brad Spurgeon|date=18 shtator 2015|title=A Driver's Greatness, in the Words of Others|url=https://www.nytimes.com/2015/09/19/sports/autoracing/a-drivers-greatness-in-the-words-of-others-alain-prost-singapore-grand-prix-formula-one.html|access-date=30 shtator 2024|publisher=The New York Times|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090844/https://www.nytimes.com/2015/09/19/sports/autoracing/a-drivers-greatness-in-the-words-of-others-alain-prost-singapore-grand-prix-formula-one.html|url-status=live}}</ref> Kur McLaren pyeti Prost për mendimin e tij, francezi sygjeroi Sennën, duke vënë në dukje moshën e re dhe talentin e tij. Ky ishte një vendim për të cilën Prost do të pendohej më vonë. Pas mbërritjes së Sennës, McLaren deklaroi se të dy pilotët do të ishin të barabartë dhe do të lejoheshin të garonin ndaj njëri-tjetrit.<ref name=":14" /> Sipas shefit [[Ron Dennis]], Prost ishte në rregull me konkurencën por kishte shumë dyshime.<ref name=":16">{{Cite web|title=Ron Dennis on Senna - Part one: the early years|url=https://www.formula1.com/en/latest/features/2014/4/Ron-Dennis-on-Senna---Part-one-the-early-years.html|access-date=30 shtator 2024|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en}}</ref> Partneriteti McLaren-Honda i dha Prostit një makinë shumë të shpejtë dhe një mundësi të artë për të fituar një tjetër titull kampion për pilot, si dhe nisi një nga [[Rivaliteti Prost-Senna|rivalitetet më të ashpra në historinë e Formula Një]]. McLaren-Honda e dominoi sezonin 1988 duke fituar 15 nga 16 garat e sezonit, një rekord që qëndroi deri në sezonin [[Kampionati Botëror i Formula Një 2023|2023]], aty ku [[Red Bull Racing|Red Bull]]-Honda fitoi 21 nga 22 garat e kalendarit. McLaren e mbylli sezonin me titullin për konstruktor, duke mbledhur tre fishin e pikëve të [[Scuderia Ferrari|Ferrarit]], që u rendit në vendin e dytë. Pavarësisht një dueli të ngushtë, Senna u shpall kampion bote, duke mbledhur tre pikë më shumë se Prost. Braziliani gjithashtu fitoi tetë gara, një më shumë se Prost.<ref>{{cite web|url=https://www.racefans.net/2009/12/22/think-the-new-f1-points-system-is-weird-weve-seen-much-stranger-than-that/|title=From 8 points for a win to 25: Every F1 scoring system|author=Keith Collantine|date=22 dhjetor 2009|website=RaceFans|language=en|access-date=22 qershor 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210622070750/https://www.racefans.net/2009/12/22/think-the-new-f1-points-system-is-weird-weve-seen-much-stranger-than-that/|archive-date=22 qershor 2021}}</ref><ref name=":3" /> Ky sezon ishte pa polemika për të dy rivalët, me përjashtim të një momenti në [[Estoril]] ku Senna gati sa nuk e përplasi në mur Prostin që po e parakalonte.<ref>{{Cite web|title=Alain Prost on Senna {{!}} Ayrton Senna da Silva - Legacy Matters|url=https://www.ayrton-senna-dasilva.com/alain-on-senna/|access-date=2 tetor 2024|website=ayrton-senna-dasilva.com|language=en|archive-date=27 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240927103921/https://www.ayrton-senna-dasilva.com/alain-on-senna/|url-status=live}}</ref> Përgjatë këtij sezoni, Prost filloi të dyshonte se Honda po mundohej ta bënte Sennën pilotin e parë të McLaren, në kundërshtim me marrëveshjen e arritur në fillim të sezonit të barazi. Ai u takua me shefin e Hondës, [[Nobuhiko Kawamoto]], për t'i treguar këto shqetsime. Kawamoto pranoi se inxhinierët e Hondës ishin më të emocionuar për të punuar me Sennën por shtoi se të dy pilotët do të kishin makina të barabarta. ====1989: Titulli i tretë kampion bote==== McLaren vazhdoi të dominonte edhe në sezonin 1989, kurse rivaliteti midis Prost dhe Sennës u rrit ndjeshëm. Francezi akuzoi Sennën për vozitje të rreshikshme dhe jo të ndershme.<ref name=":8">{{Cite web|author=Tom Rubython|title=Atlas F1 Magazine: The Life of Senna: Six years of continual conflict|url=https://www.atlasf1.com/2004/apr14/rubython.html|access-date=30 shtator 2024|website=atlasf1.com|language=en|archive-date=7 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207232038/https://www.atlasf1.com/2004/apr14/rubython.html|url-status=live}}</ref><ref name=":82">{{Cite web|date=23 prill 2018|title=McLaren Racing – A 1–2 at San Marino|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/on-this-day-1-2-san-marino-2172059/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302023439/https://www.mclaren.com/racing/heritage/on-this-day-1-2-san-marino-2172059/|archive-date=2 mars 2021|access-date=12 shkurt 2021|publisher=Mclaren|language=en}}</ref> Pas [[Çmimi i madh i San Marinos 1989|Çmimit të madh të San Marinos]], të dy pilotët nuk flisnin më me njëri-tjetrin.<ref name="auto1">{{Cite web|author=Simon Arron|date=24 nëntor 2021|title=Racing's toxic rivals|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-2022/70/racings-toxic-rivals/|access-date=2 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207051521/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-2022/70/racings-toxic-rivals/|url-status=live}}</ref> Prost gjithashtu akuzoi brazilianin se ai ishte piloti i preferuar i McLaren. Këto akuza erdhën kur Honda i dërgoi McLarenit një motorr të ri në të cilën shkruhej: "Speciale – Për Ayrtonin".<ref>{{Cite web|author=Will Buxton|date=3 shkurt 2019|title=BUXTON: The 2019 team mate battle I'm most excited about {{!}} Formula 1®|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/buxton-the-2019-team-mate-battle-im-most-excited-about.2Ys3NYI5xuODTh9nATMEnt|access-date=30 shtator 2024|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en|archive-date=12 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240912150448/https://www.formula1.com/en/latest/article/buxton-the-2019-team-mate-battle-im-most-excited-about.2Ys3NYI5xuODTh9nATMEnt|url-status=live}}</ref> Pasi Prost (i cili ishte në vitin e fundit të kontratës me McLaren) kërcënoi se do të kalonte në një ekip rival për sezonin e ardhshëm, Ron Dennis i doli në mbrojtje publikisht francezit, duke deklaruar se ekipi vazhdimisht kishte gjetur diferenca në motorrët që i'u dhanë Prostit dhe Sennës.<ref name=":212">{{cite news|title=Honda power casts doubts over Senna|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1300&dat=19890714&id=hclUAAAAIBAJ&pg=4917%2C2115752|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201123447/https://news.google.com/newspapers?nid=1300&dat=19890714&id=hclUAAAAIBAJ&sjid=aZEDAAAAIBAJ&pg=4917%2C2115752|archive-date=1 dhjetor 2020|access-date=1 nëntor 2020|newspaper=The Age|language=en|page=27}}</ref> Për t’iu përgjigjur shqetësimeve të Prostit, Dennis u përpoq t’i caktonte motorët në mënyrë të rastësishme, si p.sh. duke hedhur një monedhë ose duke tërhequr numra nga një kapele.<ref name=":16"/><ref>{{Cite web|author=Keith Collantine|date=10 janar 2009|title=Ron Dennis on how the Hamilton-Alonso row compared to Senna and Prost|url=https://www.racefans.net/2009/01/10/ron-dennis-on-how-the-hamilton-alonso-row-compared-to-senna-and-prost/|access-date=30 shtator 2024|website=RaceFans|language=en|archive-date=13 nëntor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241113210337/https://www.racefans.net/2009/01/10/ron-dennis-on-how-the-hamilton-alonso-row-compared-to-senna-and-prost/|url-status=live}}</ref> Marrëdhënja e Prost dhe McLaren-Honda u prish tërësisht në [[Çmimi i madh i Italisë 1989|Çmimin e madh të Italisë]], aty ku francezi njoftoi publikisht se do t'i bashkohej Ferrarit në sezonin e ardhshëm. Pas këtij njoftimi, McLaren i dha mbështetje të plotë Sennës në garën për titullin kampion, pavarësisht se Prost kishte një avantazh prej 11 pikësh para nisjes së garës. Në [[Monza]], McLareni i dha përparësi Sennës, duke i dhënë 2 makina dhe 20 mekanikë dhe ndihmës, kurse Prost mori vetëm një makinë dhe katër ndihmës.<ref name=":5" /> Edhe pse pronësia e re e Hondës deklaroi se të dy pilotët kishin motorra të njëjtë, Prost nuk i besoi, dhe dyshimi i tij erdhi nga provat zyrtare ku Senna ishte plot 1.7 sekonda më i shpejtë se ai.<ref>{{cite web|url=http://www.formula1.com/results/season/1989/242/|title=1989 Italian Grand Prix|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en|access-date=23 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150118225755/http://www.formula1.com/results/season/1989/242/|archive-date=18 janar 2015}}</ref> Kjo bëri që Prost të ankohej sërisht për Hondën, që si kundërpërgjigje deklaroi se do nuk do t'a furnizonte makinën e Prost me motorra nëse ai nuk kërkonte falje. Prost në fund kërkoi falje për komentet e tij.<ref name=":19">{{Cite web|author=David Milloy|date=9 prill 2018|title=Alain Prost: the Other Edge of Genius?|url=https://www.adrianflux.co.uk/influx/people/alain-prost/|access-date=30 shtator 2024|website=Influx Magazine|language=en|archive-date=12 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241212143309/https://www.adrianflux.co.uk/influx/people/alain-prost/|url-status=live}}</ref> Prost arriti të triumfoj në garë dhe e rriti diferencën në renditje me 20 pikë nga Senna, i cili u tërhoq me probleme në motorr. Prost bëri një tjetër veprim që u pa negativisht nga McLareni pasi e hodhi trofeun e fituesit te tifozët, të cilët e prishën, duke bërë që Dennis të largohej i nervozuar nga podiumi. Pas këtij veprimi, McLareni bëri një rregull të ri ku të gjithë trofetë e fituar nga pilotët ishin pronë e ekipit, kurse pilotët kishin të drejtë të kërkonin një kopje të çdo trofeu që fitonin.<ref>{{Cite web|author=Tanya Kumar|date=4 korrik 2018|title=F1: Top 5 Unusual F1 Podium Ceremonies, bet you never knew!|url=https://www.sportskeeda.com/f1/f1-top-5-unusual-f1-podium-ceremonies/5|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201123507/https://www.sportskeeda.com/f1/f1-top-5-unusual-f1-podium-ceremonies/5|archive-date=1 dhjetor 2020|access-date=12 nëntor 2020|website=sportskeeda|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Six of the best – Unusual podium ceremonies|url=https://www.formula1.com/en/latest/features/2015/9/six-of-the-best---unusual-podium-ceremonies.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108122207/https://www.formula1.com/en/latest/features/2015/9/six-of-the-best---unusual-podium-ceremonies.html|archive-date=8 nëntor 2020|access-date=12 nëntor 2020|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en}}</ref> Pas garës së Italisë, Senna shtyu drejtuesit e McLaren për t'a shkarkuar Prost menjëherë. Ferrari ofroi pilotin e tyre [[Gerhard Berger]] në këmbim të Prost për katër garat e fundit të sezonit. Në fund nuk u mor asnjë vendim drastik dhe Prost u lejua t'a përfundonte sezonin me ekipin pasi kërkoi falje publike. Vite më vonë, Prost mori një kopje zyrtare të trofeut të Çmimit të madh të Italisë dhe j'a dhuroi Dennis.<ref name=":18">{{cite web|date=janar 1990|title=Alain Prost Interview|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-1990/57/alain-prost-2?v=7516fd43adaa|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230112191729/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-1990/57/alain-prost-2?v=7516fd43adaa|archive-date=12 janar 2023|access-date=11 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en}}</ref> Prost siguroi titullin kampion në garën e parafundit në [[Suzuka]] të Japonisë. Ai e nisi garën me një avantazh prej 16 pikësh nga Senna dhe të dy pilotët u përplasën me njëri-tjetrin shtatë xhiro nga fundi.<ref name=":5" /> Prost, i cili deri në atë moment ishte në kryesim të garës, u fajsua gjerësisht si shkaktari i aksidentit.<ref name=":18" /> Prost refuzoi të linte hapsirë kur të dy pilotët ishin krah për krah në vijën e drejtë. Kjo, sëbashku me stilin e të ngarit të Sennës, i cili e vendoste makinën e tij në pozita të mundshme për aksident me qëllim që pilotët e tjerë të zbrapseshin, shkaktuan aksidentin.<ref>{{Cite web|date=22 maj 2024|title=How good actually was Ayrton Senna? Hint: Exceptionally|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/ayrton-senna/how-good-actually-was-ayrton-senna-hint-exceptionally/|access-date=11 tetor 2024|website=Mclaren|language=en|archive-date=17 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240917132814/https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/ayrton-senna/how-good-actually-was-ayrton-senna-hint-exceptionally/|url-status=live}}</ref><ref name=":18" /> Senna arriti të rikthehej në garën dhe në fund doli në vendin e parë, por u skualifikua nga FIA, me në krye francezin [[Jean-Marie Balestre]], të cilin Senna nuk e pëlqente, për shkak se humbi shikanin në momentin e rihyrjes në garë. Senna gjithashtu u gjobit me 100,000$ si dhe u denua me gjashtë muaj për "vozitje të rrezikshme", një dënim që ngeli i pezulluar.<ref>{{cite web|title=Grand Prix Results: Japanese GP, 1989|url=http://www.grandprix.com/gpe/rr483.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20060620101901/http://www.grandprix.com/gpe/rr483.html|archive-date=20 qershor 2006|access-date=16 gusht 2006|website=GrandPrix.com|language=en}}</ref> Prost kërkoi falje për mënyrën se si e fitoi kampionatin, por shtoi se ishte një aksident të cilën ai nuk mundi t'a shmangte.<ref>{{cite news|date=23 tetor 1989|title=MOTOR SPORTS ROUNDUP : Senna Is Disqualified in Japan|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-10-23-sp-300-story.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110172542/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-10-23-sp-300-story.html|archive-date=10 nëntor 2020|access-date=9 shkurt 2021|publisher=Los Angeles Times|language=en}}</ref> McLaren apeloi vendimin e marrë ndaj Sennës por pa sukses. ''[[Sports Illustrated]]'' komentoi për këtë veprim, duke thënë: "Ron Dennis është kundër pilotit të tij dhe nuk do që ai ta fitoj kampionatin."<ref>{{Cite web|author=Sam Moses|date=19 mars 1990|title=Fireworks in Formula One|url=https://vault.si.com/vault/1990/03/19/fireworks-in-formula-one-amid-acrimony-ayrton-senna-won-the-us-grand-prix|access-date=30 shtator 2024|publisher=Sports Illustrated|language=en|archive-date=11 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250411143430/https://vault.si.com/vault/1990/03/19/fireworks-in-formula-one-amid-acrimony-ayrton-senna-won-the-us-grand-prix|url-status=dead}}</ref> ===Ferrari=== Në vitin 1990, Prost u bë piloti i parë që firmos me Ferrarin që nga vdekja e themeluesit [[Enzo Ferrari]] dy vite më parë. Ferrari kishte marrë disa inxhinjerë dhe arkitekt të McLarenit, përfshirë emra si [[John Barnard]] dhe [[Steve Nichols]].<ref name=":23">{{Cite news|author=Edd Straw|date=29 dhjetor 2017|title=Why the Ferrari 641 should have won a Formula 1 title in 1990|url=https://www.autosport.com/f1/news/why-the-ferrari-641-should-have-won-a-formula-1-title-in-1990-4988738/4988738/|access-date=1 tetor 2024|publisher=Autosport|language=en}}</ref> [[Ferrari 641]] ishte kandidati kryesor për të mposhtur McLarenin për titullin për konstruktor, duke humbur për vetëm 11 pikë. Gjatë këtij sezoni, Prost fitoi pesë gara, në Brazil, Meksikë, Francë, Britani dhe Spanjë. Në Meksikë, ai zhvilloi një nga performancat më të mira të karrierës së tij, duke fituar pasi e nisi garën nga vendi i 13të.<ref>{{Cite web|date=27 May 2020|title=Race of my life: Alain Prost on the 1990 Mexican GP|url=https://www.autosport.com/f1/news/149648/race-of-my-life-alain-prost-on-mexico-1990|access-date=10 shkurt 2021|website=Autosport.com|language=en|archive-date=28 tetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028020359/https://www.autosport.com/f1/news/149648/race-of-my-life-alain-prost-on-mexico-1990|url-status=live}}</ref> Fati i kampionatit u vendos sërisht në garën e parafundit në Suzuka, por këtë herë Prost kishte 9 pikë më pak se Senna. Ashtu si në vitin e kaluar, të dy pilotët u përplasën sërisht me njëri-tjetrin.<ref name=":3" /> Në kthesën e parë pas nisjes së garës, Senna qëllimit u përplas te Prost, duke i nxjerrë të dy pilotët nga gara dhe duke vulosur titullin në favor të tij. Dennis menjëherë e dinte që Senna e shkaktoi aksidentin qëllimisht, edhe pse i'u desh një vit për t'a pranuar:<ref name=":16" /> ai deklaroi në vitin 1991 se Senna u hakmorr ndaj Prost për aksidentin e tyre në vitin 1989.<ref name=":112">{{Cite web|author=David Tremayne|date=7 korrik 2014|title=The other side of Senna — his rage at Prost and Suzuka 1990|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-1991/6/the-other-side-of-senna/|access-date=3 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 shkurt 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240207210511/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-1991/6/the-other-side-of-senna/|url-status=live}}</ref> Edhe pse Prost u ankua për këtë aksident, duke thënë se Senna nuk ka vlera si njeri, braziliani nuk u pezullua.<ref name=":112" /> Prost e mbylli kampionatin në vendin e dytë, shtatë pikë mbrapa Sennës, kurse Ferrari u rendit në vendin e dytë mbrapa McLaren.<ref>{{cite web|url=https://www.motorsportmagazine.com/database/championships/1990-f1-world-championship/|title=1990 F1 World Championship|website=Motor Sport Magazine|language=en|access-date=27 janar 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301231913/https://www.motorsportmagazine.com/database/championships/1990-f1-world-championship/|archive-date=1 mars 2021}}</ref> Pas përfundimit të sezonit, Nigel Mansell, shoku i ekipit të Prost, u largua nga Ferrari për t'u rikthyer te Williams.<ref>{{Cite book|author=Murray Walker|title=Murray Walker's Formula One Heroes|date=2001|publisher=[[Virgin Books]]|language=en|isbn=1-85227-918-4|page=108}}Murray Walker & Simon Taylor ''Murray Walker's Formula One Heroes'' p. 108, paragrafi 2. Virgin Books,{{ISBN|1-85227-918-4}}</ref><ref name=":7">{{Cite web|author=Simon Taylor|date=dhjetor 2009|title=Lunch with... Nigel Mansell|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2009/60/lunch-nigel-mansell|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230713202624/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2009/60/lunch-nigel-mansell/|archive-date=13 korrik 2023|access-date=11 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en}}</ref> Ai tha se marrëdhënja e tij me Prost nuk ishte e mirë, pavarësisht se britaniku e kishte mbështetur atë për incidentin me Sennën në garën e Japonisë në vitin 1989. Një tjetër faktor i marrëdhënjes së keqe ishte mbërritja e Prost si piloti i parë i Ferrarit, edhe pse kontrata e Mansell kishte një klauzolë që e bënte atë pilotin e parë.<ref>{{Cite web|author=Jamie Woodhouse|date=20 gusht 2022|title=Nigel Mansell now realises why his team-mates didn't like him too much|url=https://www.planetf1.com/news/nigel-mansell-realises-reason-team-mate-dislike|access-date=1 tetor 2024|website=PlanetF1|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090810/https://www.planetf1.com/news/nigel-mansell-realises-reason-team-mate-dislike|url-status=live}}</ref> Mansell tregoi se pasi ai mori pol pozitën në garën e Francës, Prost i kërkoi Ferrarit që t'i jepnin makinën e tij për garën e rradhës në Britani.<ref>{{Cite book|author=Nigel Mansell|title=My Autobiography|date=1995 |page=222|publisher=Collins Willow|language=en|isbn=0-00-218497-4}}</ref> Ai u zëvëndësua nga francezi [[Jean Alesi]].<ref name=":7" /> Ferrari pësoi rënje në sezonin 1991. Makina e tyre "Ferrari 642" nuk ishte e aftë të mbante ritmin e McLarenit dhe Williamsit. Prost nuk përfundoi asnjë garë më poshtë se vendi i pestë, por nuk fitoi asnjë garë. Ai gjithashtu mori pesë podiume dhe përfundoi vetëm tetë gara; kolegu i tij Alesi përfundoi vetëm shtatë gara. Sipas raportimeve, motorri V12 i Ferrarit nuk ishte aq konkurues sa motorrët V10 të rivalëve të tyre, të cilët ishin më të shpejtë, më të lehtë dhe harxhonin benzinë më pak.<ref name=":23" /> Prost, i cili pati vështirësi gjatë sezonit, shpërtheu në garën e parafundit, duke thënë se makina e tij ecte " si një kamion".<ref>{{cite book|title=Formula Ferrari|author=Umberto Zapelloni|isbn=0-340-83471-4|publisher=[[Hodder & Stoughton]]|language=en|date=April 2004|page=17}}</ref><ref name=":19" /> Ferrari u kundërpërgjigj menjëherë duke shkarkuar Prostin. Ai u zëvëndësua nga piloti italian [[Gianni Morbidelli]] për [[Çmimi i madh i Australisë 1991|Çmimin e madh të Australisë 1991]], si dhe nga [[Ivan Capelli]] për sezonin e ardhshëm.<ref>{{Cite book|author1=Murray Walker|author2=Simon Taylor|title=Murray Walker's Formula One Heroes|date=2001|page=115|publisher=Virgin Books|language=en|isbn=1-85227-918-4}}</ref> ===Williams=== Prost nuk garoi në sezonin 1992.<ref name=":2" /> Pavarësisht kontakteve me Ligier, ekip me të cilin ai garoi në fazën parasezonale, ai qëndroi jashtë për këtë sezon pasi Ferrari i ofroi një shumë të madhe parash.<ref name="8w">{{cite web|author1=Mattijs Diepraam|author2=Rainer Nyberg|date=maj 2001|language=en|title=Subtlety redefined|url=http://8w.forix.com/prost.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121015073811/http://8w.forix.com/prost.html|archive-date=15 tetor 2012|access-date=18 tetor 2012 |publisher=8w.forix}}</ref> Gjatë këtij sezoni, Mansell dhe Williams-Renault thyen dominimin e McLaren-Hondës: britaniku fitoi titullin e parë kampion kurse Honda u tërhoq nga Formula Një për shkak të krrizës ekonomike në Japoni.<ref>{{Cite web|date=16 mars 2022|title=Honda's Bittersweet F1 Legacy|url=https://www.nippon.com/en/japan-topics/g02026/|access-date=1 tetor 2024|website=nippon.com|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090953/https://www.nippon.com/en/japan-topics/g02026/|url-status=live}}</ref> Kjo gjë bëri që Williams të ishte ekipi dominues si dhe njëri prej pilotëve të tyre pritej të shpallej sërisht kampion për sezonin 1993. Prost e shfrytëzoi këtë mundësi dhe filloi të negocionte me [[Frank Williams]] për t'u bërë pjesë e ekipit që nga gara e dytë e sezonit 1993.<ref name=":242">{{Cite web|author=Adam Cooper|date=7 korrik 2024|title=The Domination Game: How Mansell and Williams made 1992 their own|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/july-2002/30/the-domination-game/|access-date=1 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091110/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/july-2002/30/the-domination-game/|url-status=live}}</ref> Negociatat ishin të suksesshme dhe ai firmosi për dy vite.<ref>{{cite web|date=15 dhjetor 2012|title=The History of Williams - 1993|url=https://www.williamsdb.com/the-history-of-williams/the-history-of-williams-1993/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191216163106/https://www.williamsdb.com/the-history-of-williams/the-history-of-williams-1993/|archive-date=16 dhjetor 2019|access-date=16 dhjetor 2019|website=The Williams Database|language=en}}</ref> Piloti i dytë i Williams, [[Riccardo Patrese]], ndjeu se vendi i tij ishte në rrezik dhe firmosi me [[Benetton Formula|Benetton]]. Prost pritej të ishte sërisht shok ekipi me Mansellin, por britaniku nuk arriti të rinovonte kontratën me ekipin për shkak të kërkesave të larta financiare.<ref name=":242" /> Pas largimit të Mansell, Williams kërkoi të sillte në ekip Sennën, por kjo nuk u arrit pasi kontrata e Prost kishte një klauzolë që e ndalonte brazilianin t'i bashkohej Williamsit për sa kohë që ai ishte atje.{{sfn|Ménard|Vassal|2003|p=138}} Senna e quajti Prostin "frikacak" për këtë klauzolë, por në fund vazhdoi të garonte me McLarenin.{{sfn|Ménard|Vassal|2003|p=138}}<ref>{{cite web|url=https://www.f1oversteer.com/throwbacks/ayrton-senna-once-called-alain-prost-a-coward-for-refusing-to-be-his-teammate/|title=Ayrton Senna once called Alain Prost a ‘coward’ for refusing to be his teammate|website=f1oversteer.com|language=en|date=28 gusht 2026|access-date=10 tetor 2026}}</ref> Prost fitoi titullin e katërt kampion bote në sezonin 1993.<ref name=":12">{{cite news|date=11 dhjetor 1994|title=Briefly |url=http://link.galegroup.com/apps/doc/A296056825/GPS?u=wikipedia&sid=GPS|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201123443/https://go.gale.com/ps/i.do?p=GPS&u=wikipedia&id=GALE%7CA296056825&v=2.1&it=r&sid=GPS&asid=5b88d3e4|archive-date=1 dhjetor 2020|access-date=17 prill 2019|publisher=[[The Age|Sunday Age]]|language=en|page=4|via=Infotrac Newsstand}}</ref> Ai ishte shok ekipi me pilotin 32 vjeçar [[Damon Hill]]. Williams dominoi sërisht garën për konstruktor, duke marrë dyfishin e pikëve krahasuar me vendin e dytë McLaren. Prost fitoi shtatë nga dhjetë garat e para të sezonit si dhe mori pol pozita në 13 nga 16 garat e sezonit. Edhe pse gjatë sezonit ai u përball me konkurencën e Hill dhe Sennës, Prost u shpall kampion në Portugali dhe dy gara nga fundi. Pak para fitimit të titullit, Prost njoftoi tërheqjen nga sporti në përfundim të sezonit.<ref name="la">{{Cite web|author=Shav Glick|date=25 shtator 1993|title=Prost, 38, Announces Retirement|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-09-25-sp-38901-story.html|access-date=18 shtator 2024|website=Los Angeles Times|language=en|archive-date=12 qershor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230612151224/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-09-25-sp-38901-story.html|url-status=live}}</ref> Duke qënë se ai do të tërhiqej, Williams mori Sennën si pilot për sezonin e ardhshëm, pavarësisht klauzolës së Prost. Pavarësisht se klauzola e tij ishte në fuqi edhe për vitin 1994, Renault i kërkoi Williams për t'a bindur Prostin për të hequr dorë nga ky kusht.<ref>{{Cite web|date=11 tetor 1993|title=Senna signs with Williams |url=https://www.upi.com/Archives/1993/10/11/Senna-signs-with-Williams/9005750312000/|access-date=18 shtator 2024|website=UPI|language=en|archive-date=24 janar 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124015818/https://www.upi.com/Archives/1993/10/11/Senna-signs-with-Williams/9005750312000/|url-status=live}}</ref> Francezi u tërhoq në fund të sezonit 1993 me kusht që Williams t'i paguante rrogën e plotë për sezonin 1994.<ref name=":22">[[Senna (film)|''Senna'' (film)]] (edicioni i zgjatur), te minuta 1:47-1:50.</ref> Prost e mbylli me podium garën e fundit të karrierës në [[Çmimi i madh i Australisë 1993|Australi]]. Pas përfundimit të garës, Prost u përfaqua nga Senna, duke u surprizuar nga veprimi i brazilianit.<ref name=":5" /> McLaren, të cilët sapo kishin firmosur një marrëveshje për t'u furnizuar me motorrë nga [[Peugeot]],<ref>{{cite web|url=https://www.classicdriver.com/en/article/auctions/peugeot-powered-mclaren-a-smoking-hot-symbol-f1s-golden-era|title=This Peugeot-powered McLaren is a smoking-hot symbol of F1’s golden era|publisher=Classic Driver|language=en|date=15 tetor 2022|access-date=14 tetor 2026}}</ref> u përpoqën për të bindur Prost të zinte vendin e Sennës për sezonin 1994.<ref name="auto">{{Cite web|author=Jamie Woodhouse|date=24 dhjetor 2021|title=Ayrton Senna called Alain Prost 'begging' him to stay in F1 in 1994|url=https://www.planetf1.com/news/ayrton-senna-begged-alain-prost-return|access-date=18 shtator 2024|website=PlanetF1|language=en}}</ref> Senna vetë e inkurajoi francezin për të pranuar ofertën, por Prost refuzoi, duke u tërhequr një herë e përgjithmonë.<ref name="auto2">{{Cite web|date=30 shtator 2018|title=Martin Brundle at McLaren in 1994|url=https://www.unracedf1.com/martin-brundle-at-mclaren-in-1994/|access-date=18 shtator 2024|website=UnracedF1.com|language=en|archive-date=3 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241003033825/https://www.unracedf1.com/martin-brundle-at-mclaren-in-1994/|url-status=live}}</ref> ==Profili i pilotit== ===Stili i të voziturit=== Gjatë karrierës së tij, Prost fitoi pseudonimin "Profesori" për intelektualitetin e tij në pistë. Edhe pse fillimisht ai tha se ky pseudonim nuk i bënte përshtypje, me kalimin e kohës ai tha se pseudonimi karakterizonte stilin e tij të të voziturit. Prost ishte shumë i aftë të përgatiste strategjinë e tij para fillimit të një gare: ai zakonisht i kursente frenat dhe gomat në fazat e para të garës, duke i lënë të freskëta për pjesën e fundit.<ref name=":2" /> Motoja e tij ishte "Fito sa më ngadalë të jetë e mundur",<ref name="mcbride_nyt_p3" /><ref>{{Cite web|title=On this week #8: A masterclass from The Professor|url=https://www.pirelli.com/global/en-ww/race/racingspot/formula-1/a-masterclass-from-the-professor-119946/|access-date=2 tetor 2024|website=pirelli.com|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091306/https://www.pirelli.com/global/en-ww/race/racingspot/formula-1/a-masterclass-from-the-professor-119946/|url-status=live}}</ref> një moto që ai mund t'a ketë marrë nga [[Niki Lauda]] ose [[Juan Manuel Fangio]].<ref name=":24">{{Cite web|author=Clive James|title=Niki Lauda Wins Going Slowly|url=https://www.clivejames.com/niki-lauda-wins-going-slowly.html|access-date=2 tetor 2024|website=CliveJames.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|author=Will Buxton|date=3 qershor 2016|title=BUXTON: The Secret|url=https://racer.com/2016/06/03/buxton-the-secret-130356/|access-date=2 tetor 2024|website=RACER|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091338/https://racer.com/2016/06/03/buxton-the-secret-130356/|url-status=live}}</ref><ref name=":27" /> Shefi i Hondës, [[Nobuhiko Kawamoto]], kur u pyet për dy pilotët e McLarenit, tha: Senna është si një samurai kurse Prost është si një kompjuter.<ref name=":5" /> Ndryshe nga Senna, i cili ecte gjithmon me ritëm të lartë,<ref name=":2" /> Prost garonte më me elegancë dhe qetësi, duke kopjuar idhujt e tij [[Jackie Stewart]] dhe [[Jim Clark]].{{sfn|Roebuck|1986|p=131}} Edhe pse Prost mund të mos ketë garuar me aq stil sa bashkëkohësit e tij – Nigel Mansell dikur tha se Prost thjesht kishte makinën më të mirë në pistë – Stewart e lavdëroi Prostin për butësinë e tij pas timonit, duke shpjeguar: “Për disa, kjo është e mërzitshme; për mua, është mjeshtëri – dhe shumë më e vështirë sesa thjesht të shëtisësh me makinën përreth.”<ref name=":27" /><ref name=":28" /> Qetësia e Prostit i lejoi atij të nxirrte maksimumin nga një motorr pa e çuar atë drejt prishjes. Clive James shkroi se Prost "konsiderohej i çuditshëm edhe nga pilotët e tjerë për mënyrën se si makinat e tij qëndronin bashkë: ishte sikur ai mund të dëgjonte se çfarë po ndodhte në motorr. Prost ishte shoku i makinës. Pilotët e tjerë nuk e trajtonin makinën me më shumë takt sesa trajtonin gratë e tyre".<ref name=":24" /> Megjithatë, qasja e tij pati disa kritikë, përfshirë Ron Dennis, i cili u mërzit që Prost refuzoi të garonte për fitoren në Spa në vitin 1985. Prost u përgjigj se "E kam humbur kampionatin në momentin e fundit aq shumë herë sa nuk po rrezikoj".<ref name=":26">{{Cite web|title=Alain Prost|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/alain-prost/|access-date=2 tetor 2024|website=Mclaren.com|language=en|archive-date=29 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240929000643/https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/alain-prost|url-status=live}}</ref> Prost u prek nga kritikat, të cilat i përmblodhi si "kur fiton... është normale, kur humb, je budalla".<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/full-transcript-read-every-word-from-four-time-world-champion-alain-prosts.24IUj5h536Ih9IwT09FgjG|title=FULL TRANSCRIPT: Read every word from four-time world champion Alain Prost's insightful Beyond the Grid interview|author=Tom Clark|publisher=Formula Një|language=en|date=17 mars 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007113432/https://www.formula1.com/en/latest/article/full-transcript-read-every-word-from-four-time-world-champion-alain-prosts.24IUj5h536Ih9IwT09FgjG|archive-date=7 tetor 2024|access-date=28 korrik 2026}}</ref> Stili i qetë i Prostit ndonjëherë maskonte ritmin e tij të ashpër në pistë. [[Steve Nichols]], projektuesi i makinave të Prostit te McLaren dhe Ferrari, tha se në Çmimin e madh të Belgjikës 1985, ai e pa Prostin të bënte tre xhiro me qetësi në pistë dhe nuk e kuptoi që Prost kishte marrë pol pozitë deri pasi u kthye në garazh.<ref>{{Cite web|author=Dan Prosser|date=2 gusht 2023|title=McLaren designer Steve Nichols on Prost, Senna and Lauda|url=https://www.the-intercooler.com/library/blog/mclaren-designer-steve-nichols-on-prost-senna-and-lauda/|access-date=2 tetor 2024|website=The Intercooler|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091441/https://www.the-intercooler.com/library/blog/mclaren-designer-steve-nichols-on-prost-senna-and-lauda/|url-status=live}}</ref> [[Nigel Roebuck]] tregoi një histori të ngjashme në lidhje me pol pozitën e Prostit në [[Monako]].<ref name=":28">{{Cite web|author=Graham Keilloh|date=24 korrik 2011|title=In defence of Alain Prost|url=http://www.talkingaboutf1.com/2011/07/in-defence-of-alain-prost.html|access-date=3 tetor 2024|website=Talking About F1|language=en|archive-date=11 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210211030202/http://www.talkingaboutf1.com/2011/07/in-defence-of-alain-prost.html|url-status=live}}</ref> [[Adrian Newey]], projektuesi i makinave të Prostit te Williams, tha se Prost ndonjëherë e acaronte në praktika sepse Prost rrallë e shtynte makinën deri në limit, duke e bërë më të vështirë për Newey të kuptonte nëse makina ishte mjaftueshëm e shpejtë.<ref>{{Cite web|date=2 tetor 2023|title=Prost's final fling|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/november-2023/71/prosts-final-fling/|access-date=2 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091128/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/november-2023/71/prosts-final-fling/|url-status=live}}</ref> Newey shtoi se "kur donte, mund të ecte vërtet shpejtë".<ref>{{Cite web|author=Lucrezia Costa|date=11 gusht 2024|title=Adrian Newey on the champions he has worked with: "Very different characters, but all phenomenal"|url=https://pitdebrief.com/post/adrian-newey-on-the-champions-he-has-worked-with-very-different-characters-but-all-phenomenal/|access-date=2 tetor 2024|website=Motorsport {{!}} Pit Debrief|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091323/https://pitdebrief.com/post/adrian-newey-on-the-champions-he-has-worked-with-very-different-characters-but-all-phenomenal/|url-status=live}}</ref> Edhe pse Senna e dominoi Prostin në provat zyrtarr gjatë 32 garave si shok ekipi, duke marrë 26 pol pozita kundrejt 4 të Prostit, në ditën e garës Prost shënoi 12 xhiro më të shpejta kundrejt 6 të Sennës.<ref name=":21" /> Edhe pse Senna ishte më i shpejtë në provat zyrtare, Prost ishte i nënvlersuar në këtë kategori: Niki Lauda vuri në dukje se kur Prost u bashkua me McLaren në vitin 1984, Prost ishte aq i shpejtë sa Lauda hoqi dorë nga përpjekja për t'u barazuar me Prost në provat zyrtare dhe e përdori kohën e tij në pistë për të përgatitur makinën e tij për garën. Prost i përvetësoi këto mësime dhe i përdori kundër Sennës në vitet 1988 dhe 1989.<ref name=":21" /> ===Trashëgimia=== Prost konsiderohet një nga pilotët më të mirë të të gjitha kohërave në Formula Një. Ai ka fituar katër tituj botëror, po aq sa [[Sebastian Vettel]] dhe [[Max Verstappen]]. Vetëm [[Lewis Hamilton]], [[Michael Schumacher]], dhe Juan Manuel Fangio kanë fituar më shumë tituj se ai.<ref name=":20"/> Përveç kësaj, Prost humbi mundësinë për të fituar edhe katër tituj të tjerë për vetëm 12.5 pikë.<ref name=":17"/> Në kohën e pensionimit të tij, Prost mbante rekordin për garat e fituara (51),<ref>{{cite web|title=Grand Prix Results: Portuguese GP, 1993|url=http://www.grandprix.com/gpe/rr546.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20061030022713/http://www.grandprix.com/gpe/rr546.html|archive-date=30 tetor 2006|access-date=7 nëntor 2006|website=GrandPrix.com|language=en}}</ref><ref name=":2" /> e cila qëndroi për 14 vite; rekordi i tij u thye nga Schumacher në vitin 2001.<ref name=":0">{{cite news|author=Alan Henry|date=4 shtator 2001|title=Schumacher rubs salt into Prost wounds|url=https://www.theguardian.com/sport/2001/sep/04/formulaone.formulaone2001|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417055456/https://www.theguardian.com/sport/2001/sep/04/formulaone.formulaone2001|archive-date=17 prill 2019|access-date=17 prill 2019|publisher=[[The Guardian]]|language=en}}</ref><ref name=":13" /> Prost besonte se nëse Senna nuk do ndërronte jetë në vitin 1994, do t'ja thyente rekordin e fitoreve francezit.<ref name=":0" /> Prost gjithashtu kishte rekordin për numrin e xhirove të shpejta (41) deri në vitin 2001; Schumacher ishte sërisht piloti që i theu rekordin.<ref name=":27">{{Cite news|date=1 qershor 1993|title=Alain Prost retires|url=https://www.autosport.com/f1/news/alain-prost-retires-5053020/5053020/|access-date=3 tetor 2024|publisher=Autosport|language=en}}</ref> Prost aktualisht ndan rekordin për përqindjen më të lartë të garave të nisura nga rreshti i parë në një sezon të vetëm (16 nga 16 në vitin 1993) me Ayrton Sennën (1989) dhe Damon Hill (1996).<ref>{{cite web|author=Steven Lynch|date=1 korrik 2011|title=Front row regulars|url=http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/53088.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190501082158/http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/53088.html|archive-date=1 maj 2019|access-date=1 maj 2019|publisher=ESPN UK|language=en}}</ref> Deri në vitin 2026, ai është francezi i fundit që ka fituar [[Çmimi i madh i Francës|Çmimin e madh të Francës]].<ref>{{cite web|author=Nicky Haldenby|date=8 qershor 2021|title=France's Home Race Heroes|url=https://f1destinations.com/france-home-race-f1-heroes/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210614214908/https://f1destinations.com/france-home-race-f1-heroes/|archive-date=14 qershor 2021|access-date=14 qershor 2021|website=F1Destinations|language=en}}</ref> ===Lëvizjet dhe marrëdhënjet me ekipet=== Prost gjithashtu e kuptoi rëndësinë e të garuarit me makinën më të mirë; uebfaqja zyrtare e McLarenit komenton se ai "e ndërtoi karrierën e tij të gjatë duke bërë lëvizjen e duhur në kohën e duhur". Megjithatë, pasi Prost gjeti rrugën e tij drejt një ekipi fitues, ai nuk ishte gjithmonë i shkathët në marrëdhëniet e tij me ekipet dhe furnizuesit e motorrëve. Faqja e internetit e [[Formula Një]] vëren se ndërsa Prost "bëri që fitoret e tij të dukeshin të lehta", ai "ishte më pak i suksesshëm në politikën në të cilën ishte gjithmonë i përfshirë" dhe ai "i la ekipet në mënyrë negative në katër raste". Shoku i ekipit të Prostit te Ferrari, Nigel Mansell, kujton një incident ku në [[Çmimi i madh i Britanisë 1990|Çmimin e madh të Britanisë 1990]], makina që ai garoi nuk ecte njësoj si në garën e mëparshme ku ai kishte marrë pol pozitë. Kur u përball me mekanikët, Prost doli në përfundimin se Mansell kishte makinë superiore krahasuar me francezin. Makinat e tyre u ndërruan pa djeninë e Mansell dhe me kërkesë të Prost. Prost gjithashtu fliste rrjedhshëm italisht, ndërsa italishtja e Mansell ishte vetëm bisedore në rastin më të mirë, duke i dhënë Prostit ndikim më të madh brenda ekipit me bazë në [[Maranello]]. Sipas Prost, Mansell mori pjesë vetëm në dy ose tre takime informuese mekanike gjatë gjithë sezonit, duke preferuar të luante [[golf]].<ref>Mansell, Nigel ''My Autobiography'' faqja 222 Collins Willow {{ISBN|0-00-218497-4}}</ref> Prost e përshpejtoi shkarkimin e tij nga Ferrari në vitin 1991 duke kritikuar hapur makinën si dhe nuk mori pjesë në sezonin 1992 (duke pranuar një shumë të konsiderueshme parash nga Ferrari) në vend që të garonte me Ligier të nivelit të dytë.<ref name="8w"/> Në garën e dytë të sezonit 1992, Prost e dalloi menjëherë potencialin e kombinimit Williams-Renault dhe negocioi për një vend për sezonet 1993 dhe 1994.<ref name=":242"/> Pasi njoftoi daljen e tij në pension në fund të sezonit 1993 (duke mos dashur të ishte partner me Sennën në vitin 1994, me Williams që pranoi të paguante pagën e Prostit për vitin 1994), Prost vendosi të mos dilte nga pensioni pasi nuk u impresionua nga një provë e McLaren-Peugeot për sezonin 1994.<ref name="auto"/><ref name="auto2"/><ref name=":13" /> Pasi Senna humbi jetën në Çmimin e madh të San Marinos në vitin 1994, Prost ishte kandidati i dukshëm për të zënë vendin bosh te Williams, por Prost tha se nga respekti për Sennën nuk do të garonte më në Formula Një.<ref name="NZHerald">{{Cite web|author=Don Kennedy|date=9 tetor 2024|title=Formula One: Prost reminisces ahead of return to Imola|url=https://www.nzherald.co.nz/hawkes-bay-today/news/formula-one-prost-reminisces-ahead-of-return-to-imola/DTEDCRZLPWQYLWWEUQ4UMOERSQ/|access-date=11 tetor 2024|website=The New Zealand Herald|language=en|archive-date=26 qershor 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250626125859/https://www.nzherald.co.nz/hawkes-bay-today/news/formula-one-prost-reminisces-ahead-of-return-to-imola/DTEDCRZLPWQYLWWEUQ4UMOERSQ/|url-status=live}}</ref> ===Vlerësimet nga bashkëkohësit=== Në vitin 2009, një sondazh i [[Autosport]] i kryer nga 217 pilotë të Formula Një e nxori Prostin të votuar si piloti i katërt më i madh i të gjitha kohërave në Formula Një, pas Sennës, Schumacherit dhe Fangios.<ref>{{Cite web|date=2009|title=Formula 1's Greatest Drivers – AUTOSPORT.com – Alain Prost|url=http://f1greatestdrivers.autosport.com/?driver=4|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210517231624/https://f1greatestdrivers.autosport.com/?driver=4|archive-date=17 maj 2021|access-date=19 shkurt 2021|website=f1greatestdrivers.autosport.com|language=en}}</ref> Shoku i skuadrës së Prostit, Keke Rosberg, tha se "Ai është më i miri që kam njohur ndonjëherë, pa dyshim. Si një pilot garash i gjithanshëm, ai është kokë e këmbë përpara kujtdo tjetër."<ref name=":28" /> Drejtori ekzekutiv i Formula Një, [[Bernie Ecclestone]], tha se Prost ishte piloti më i madh i të gjitha kohërave, pasi Prost rrallë gëzonte trajtimin e pilotit numër një, ndryshe nga Senna ose Schumacher.<ref>{{Cite web|last=NewsDesk|date=13 shtator 2016|title=Ecclestone: Prost was better than Schumacher or Senna|url=https://www.grandprix247.com/2016/09/13/ecclestone-prost-was-better-than-schumacher-or-senna/|access-date=1 tetor 2024|website=GRANDPRIX247.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017|title=Bernie Ecclestone says Alain Prost best ever F1 driver|url=https://www.sportsmole.co.uk/fb_281199.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240628085026/https://www.sportsmole.co.uk/formula-1/news/ecclestone-says-prost-best-ever-f1-driver_281199.html|archive-date=28 qershor 2024|access-date=19 shkurt 2021|website=Sports Mole|language=en}}</ref> Në vitin 2023, Ecclestone tha se Max Verstappen e kishte tejkaluar Prostin.<ref>{{Cite web|author=Jamie Woodhouse|date=23 shtator 2023|title=Bernie Ecclestone snubs Lewis Hamilton to hand F1 GOAT title to former title rival|url=https://www.planetf1.com/news/bernie-ecclestone-max-verstappen-f1-greatest|access-date=1 tetor 2024|website=PlanetF1|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090600/https://www.planetf1.com/news/bernie-ecclestone-max-verstappen-f1-greatest|url-status=live}}</ref> Shefi i ekipit Jordan, [[Eddie Jordan]], ndante mendimin e Ecclestone, duke vlerësuar që Prost "nuk e vriste mendjen kurrë se kush ishte shoku i tij i skuadrës" (Senna ishte një përjashtim i dukshëm).<ref>{{Cite web|author=Mark Scott|date=16 prill 2020|title=Jordan: 'Prost the greatest, not Schumi or Senna'|url=https://www.planetf1.com/news/greatest-formula-1-driver|access-date=1 tetor 2024|website=PlanetF1|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090758/https://www.planetf1.com/news/greatest-formula-1-driver|url-status=live}}</ref> Shefi i stafit mjekësor i Formula Një, Sid Watkins, tha se Prost dhe Niki Lauda ishin pilotët më inteligjentë me të cilët kishte punuar, duke vënë në dukje se ai mund të kujtonte vetëm një aksident të rrezikshëm që përfshinte Prostin në karrierën e tij.<ref>{{Cite book|author=Sid Watkins|title=Life at the Limit|publisher=Pan Macmillan|language=en|year=2013|isbn=9781447241010|location=Londër|pages=110}}</ref> ===Rivaliteti me Ayrton Sennën=== Piloti brazilian [[Ayrton Senna]] ishte rivali më i madh i Prostit. Rivaliteti midis tyre konsiderohet një nga më të mëdhenjt në historinë e sporteve.<ref>{{cite web|url=https://www.autoevolution.com/news/senna-vs-prost-one-of-the-most-fiercest-rivalries-in-the-history-of-motorsport-139075.html|title=Senna vs Prost: One of the Fiercest Rivalries in the History of Motorsport|website=autoevolution.com|language=en|date=9 dhjetor 2019|access-date=15 tetor 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.goodwood.com/grr/f1/prost-vs-senna-a-friendship-after-bitter-rivalry/|title=Prost vs. Senna: A friendship after bitter rivalry|website=goodwood.com|language=en|date=12 janar 2026|access-date=15 tetor 2026}}</ref> Betejat e Prostit me Ayrton Sennën u mbuluan gjerësisht nga media. Të dy pilotët ishin konkurrentë të fortë dhe kontribuan në disa incidente në pistë: *[[Çmimi i madh i Portugalisë 1988|Estoril 1988]] (Senna u përpoq ta ndalonte Prostin që ta kalonte duke e kërcënuar se do ta shtynte anash në murin e boksit)<ref name="auto1"/> *[[Çmimi i madh i San Marinos 1989|Imola 1989]] (Senna dhe Prost ranë dakord të shmangnin garimin shumë të ngushtë me njëri-tjetrin në xhiron e parë, por nuk ranë dakord për kushtet e sakta të marrëveshjes, pas së cilës Prost u ankua në media)<ref name=":8" /> *[[Çmimi i madh i Japonisë 1989|Suzuka 1989]] (duke garuar krah për krah me Sennën, Prost fitoi titullin kampion duke ecur në rrugën e Sennës në vijën e brendshme dhe duke e sfiduar atë të frenonte ose të përplasej. Ata u përplasën)<ref name=":18" /> *[[Çmimi i madh i Japonisë 1990|Suzuka 1990]] (duke garuar krah për krah me Prostin, Senna fitoi titullin kampion duke e nxjerrë qëllimisht Prostin nga gara në formë hakmarrje për incidentin e vitit 1989)<ref name=":6">{{Cite web|author=Joe Saward|date=1 tetor 1991|title=Ayrton Senna attacks Jean-Marie Balestre|url=http://www.grandprix.com//features/joe-saward/news-feature-ayrton-senna-attacks-jean-marie-balestre.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121174811/https://www.grandprix.com/features/joe-saward/news-feature-ayrton-senna-attacks-jean-marie-balestre.html|archive-date=21 janar 2021|access-date=10 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en}}</ref> *[[Çmimi i madh i Gjermanisë 1989|Hockenheim 1991]] (Senna e nxori Prostin jashtë pistës dhe në rrugën e daljes nga bokset).<ref>{{Cite web|last=Grandprix.com|date=28 korrik 1991|title=German GP, 1991|url=http://www.grandprix.com//races/german-gp-1991.html|access-date=12 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en|archive-date=4 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304180439/https://www.grandprix.com/races/german-gp-1991.html|url-status=live}}</ref> Pas incidentit të Hockenheim të vitit 1991, [[FISA]] urdhëroi një takim midis dy pilotëve për të ulur tensionet dhe për të parandaluar incidente të mëtejshme.<ref>{{cite web|author=David Tremayne|date=shtator 1991|title=Formula One: 1991 Hungarian Grand Prix|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/september-1991/13/formula-one-hungarian-grand-prix?v=7516fd43adaa|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229202513/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/september-1991/13/formula-one-hungarian-grand-prix?v=7516fd43adaa|archive-date=29 dhjetor 2022|access-date=12 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en}}</ref> Përveç kësaj, të dy pilotët e gjetën veten duke ndjekur të njëjtin ekip pas sezonit 1992, pasi performanca e Ferrarit kishte rënë dhe Honda u largua nga Formula Një, duke e lënë Williams-Renault si sundimtarin e padiskutueshëm të Formula Një. Prost nënshkroi për Williams me kusht që Senna të mos bëhej pjesë e ekipit, duke bërë që braziliani të ankohej publikisht se Prost po "sillej si frikacak".<ref name=":25">{{cite web|title=Ayrton Senna Calls Prost A Coward.mpg|date=5 dhjetor 2011|url=https://www.youtube.com/watch?v=qFZKkK6odgY|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130218163814/http://www.youtube.com/watch?v=qFZKkK6odgY&gl=US&hl=en|archive-date=18 shkurt 2013|access-date=28 qershor 2013|publisher=Youtube.com|language=en}}</ref> Tifozët brazilianë të Sennës u tërbuan aq shumë nga refuzimi i Prostit për të garuar me Sennën në kushte të barabarta, saqë Prost mori një eskortë policore për [[Çmimi i madh i Brazilit 1993|Çmimin e Madh të Brazilit 1993]].<ref>{{cite book|author=Derick Allsop|title=Designs on Victory: On the Grand Prix Trail With Benetton|publisher=Hutchinson|language=en|year=1993|isbn=0-09-178311-9}}</ref> Prost fitoi lehtësisht titullin e vitit 1993 dhe u tërhoq në fund të sezonit, duke i lejuar Sennës të merrte kryesimin në Williams për sezonin 1994. Pasi nuk ishin më konkurrentë, dy rivalët filluan të përmirësonin marrëdhënien e tyre. Në garën e fundit të Prostit, Çmimin e madh të Australisë 1993, Senna e tërhoqi atë në shkallën më të lartë të podiumit dhe e përqafoi.<ref>{{cite web|title=Fan review of Grand Prix with image of pair on podium|url=http://www.farzadsf1gallery.com/features/adel93.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20061025173536/http://www.farzadsf1gallery.com/features/adel93.html|archive-date=25 tetor 2006|access-date=28 janar 2007|website=farzadsf1gallery.com|language=en}}</ref><ref name=":5" /> Vetëm disa ditë para vdekjes së parakohshme të Sennës në Imola, ndërsa po filmonte një xhiro më makinë në pistën e Imolës për kanalin televiziv francez [[TF1]], ai përshëndeti Prostin, i cili në atë kohë ishte një komentator i këtij kanali televiziv: "Një përshëndetje e veçantë për mikun tim... mikun tonë të dashur, Alain. Na mungon të gjithëve Alain." Prosti tha se ishte i habitur dhe shumë i prekur nga komenti.<ref name="Hamilton">{{cite book|author=Maurice Hamilton|title=Frank Williams |publisher=Macmillan|language=en|year=1998|isbn=0-333-71716-3|page=234}}</ref><ref name=":5" /> Prost mori pjesë në funeralin e Sennës, duke qënë një nga njerëzit që mbajti arkivolin e tij,<ref>{{cite web|title=Open Warfare|url=http://www.gpracing.net192.com/drivers/prost-senna.cfm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070702171047/http://www.gpracing.net192.com/drivers/prost-senna.cfm|archive-date=2 korrik 2007|access-date=30 gusht 2015|website=GPRacing.net192.com|language=en}}</ref> dhe komentoi se kur Senna vdiq "një pjesë e tij kishte vdekur gjithashtu", sepse karrierat e tyre kishin qenë shumë të lidhura me njëra-tjetrën. Senna ndihej ashtu si francezu, duke i thënë një miku të ngushtë se pasi Prosti u tërhoq, ai e kuptoi se sa shumë nga motivimi i tij kishte ardhur nga rivaliteti me Prostin.<ref name=":5" /> ===Vlerësimet=== Media të ndryshme janë përpjekur të zhvillojnë modele që matin në mënyrë objektive aftësitë e pilotëve në lidhje me cilësinë e makinës. Prost përgjithësisht renditet lart në këto krahasime. *[[Universiteti i Sheffield]] (2016): I dyti i të gjitha kohërave<ref>{{Cite web|date=14 prill 2016|title=University research reveals greatest Formula One driver of all time|url=http://www.sheffield.ac.uk/news/nr/greatest-formula-one-driver-ever-1.567358|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160416020912/http://www.sheffield.ac.uk/news/nr/greatest-formula-one-driver-ever-1.567358|archive-date=16 prill 2016|access-date=30 shtator 2024|website=University of Sheffield|language=en}}</ref> *[[The Economist]] (2020): I treti i të gjitha kohërave<ref>{{Cite news|date=17 tetor 2020|title=Engineers, not racers, are the true drivers of success in motor sport|url=https://www.economist.com/graphic-detail/2020/10/17/engineers-not-racers-are-the-true-drivers-of-success-in-motor-sport|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120194230/https://www.economist.com/graphic-detail/2020/10/17/engineers-not-racers-are-the-true-drivers-of-success-in-motor-sport|archive-date=20 nëntor 2020|access-date=19 shkurt 2021|newspaper=The Economist|language=en|issn=}}</ref> *[[Carteret Analytics]] (2020): I teti i të gjitha kohërave<ref>{{Cite web|author=Frank Dalleres|date=15 nëntor 2020|title=Why Juan Manuel Fangio, not Lewis Hamilton or Michael Schumacher, is the greatest Formula 1 driver ever|url=https://www.cityam.com/why-juan-manuel-fangio-not-lewis-hamilton-or-michael-schumacher-is-the-greatest-formula-1-driver-ever/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120141605/https://www.cityam.com/why-juan-manuel-fangio-not-lewis-hamilton-or-michael-schumacher-is-the-greatest-formula-1-driver-ever/|archive-date=20 nëntor 2020|access-date=19 shkurt 2021|website=CityAM|language=en}}</ref> *[[F1-Analysis.com]] (2022): I katërti i të gjitha kohërave; i dyti i të gjitha kohërave pas korrigjimit të ndryshimeve në epokë.<ref>{{cite web|date=31 maj 2022|title=A History of F1: Who is the GOAT? |url=http://f1-analysis.com/2022/05/31/who-is-the-f1-goat/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220705091012/https://f1-analysis.com/2022/05/31/who-is-the-f1-goat/|archive-date=5 korrik 2022 |access-date=1 shtator 2022|language=en}}</ref> ==Jeta e mëvonshme== Gjatë viteve 1994 dhe 1995, Prost punoi si komentator për kanalin televiziv francez TF1.<ref>{{cite book|title=Sport et Télé: Les Liaisons Secrètes|page=379|author=Eric Maitrot|publisher=Flammarion|language=fr|year=1995}}</ref> Ai gjithashtu punoi për Renault duke bërë marrëdhënie me publikun dhe promovime.<ref>Hamilton 2015, f. 306.</ref> Pas kësaj, Prost u kthye në ekipin e tij të vjetër McLaren, duke punuar si këshilltar teknik;<ref name=":2" /> ai gjithashtu përfundoi [[L'Étape du Tour]], një udhëtim vjetor me biçikleta me pjesëmarrje masive që zhvillohet në një fazë të [[Tour de France]].<ref>{{Cite web|last=Cycling News 19|date=11 February 2011|title=Prost trades pedal strokes with Merckx in Oman|url=https://www.cyclingnews.com/news/prost-trades-pedal-strokes-with-merckx-in-oman/|access-date=12 shkurt 2021|website=cyclingnews.com|language=en|archive-date=25 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125074709/https://www.cyclingnews.com/news/prost-trades-pedal-strokes-with-merckx-in-oman/|url-status=live}}</ref> Në vitin 2024, Prost shprehu publikisht shqetësime në lidhje me trendin në rritje të ekipeve të Formula Një që i nënshtrohen ndryshimeve të shpeshta të emrave për shkak të ndryshimeve në pronësi dhe sponsorizim. Ai argumentoi se, ndërsa partneritetet tregtare janë një pjesë integrale e Formula Një moderne, ndryshimi i vazhdueshëm i markës rrezikon të dëmtojë ndjenjën e traditës dhe vazhdimësisë së sportit. Duke përmendur shembullin e Sauber, i cili kaloi nga [[Alfa Romeo]] në Stake dhe më pas në [[Audi]] në vitin 2026, si dhe ndryshimin e markës së AlphaTauri në Visa Cash App RB, Prost sugjeroi që praktika të tilla dobësojnë identitetin historik dhe lidhjen emocionale që tifozët kanë me ekipet e vjetra. Ai theksoi se trashëgimia e Formula Njê është ndërtuar jo vetëm mbi pilotët dhe prodhuesit e saj, por edhe mbi trashëgiminë e qëndrueshme të ekipeve të saj, dhe paralajmëroi se prioritizimi i fitimeve tregtare afatshkurtra mbi stabilitetin mund të dëmtojë strukturën kulturore të sportit.<ref>{{Cite web|author=Lydia Mee|title=Former champion highlights the importance of keeping lega...|url=https://www.newsweek.com/sports/f1-news-alain-prost-some-new-team-names-are-losing-tradition-our-sport-1891621|access-date=18 shtator 2025|website=Newsweek|date=23 prill 2024|language=en}}</ref> ===Prost Grand Prix=== {{main|Prost Grand Prix}} Gjatë vitit 1989, Prost filloi të mendonte të krijonte ekipin e tij, pasi marrëdhënia e tij me shokun e tij të ekipit në McLaren, Ayrton Senna, ishte prishur. Prost dhe [[John Barnard]], ish-projektuesi kryesor në McLaren, ishin pranë themelimit të një ekipi në vitin 1990. Megjithatë, mungesa e sponsorizimit nënkuptonte se kjo nuk ishte e mundur, kështu që Prost u transferua te Ferrari dhe Barnard u largua nga Ferrari për t'u bashkuar me Benetton. Pasi u grind me ekipin italian në fund të vitit 1991, Prost e gjeti veten pa ekip për vitin 1992; pas dështimit të negociatave të gjera me [[Guy Ligier]] për blerjen e ekipit të tij Ligier, Prost vendosi të bashkohej me Williams për vitin 1993.<ref name="Prost Renault">{{Cite web|author=Joe Saward|date=1 shtator 1995|title=Team Prost - a dream or reality?|url=http://www.grandprix.com/ft/ft00198.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140605084146/http://www.grandprix.com/ft/ft00198.html|archive-date=5 qershor 2014|access-date=27 nëntor 2024|website=Grandprix.com|language=en}}</ref> Deri në vitin 1995, kur Prost punonte për Renault, njerëzit kishin supozuar se do të formohej një ekip Prost-Renault. Renault refuzoi kërkesën e Prost për të furnizuar motorrë për ekipin e tij, duke i dhënë fund spekulimeve.<ref name="Prost Renault" /> Më 13 shkurt 1997, Prost bleu ekipin Ligier nga [[Flavio Briatore]] dhe e riemëroi atë në "Prost Grand Prix".<ref name="Prost GP">{{cite web|url=http://www.grandprix.com/gpe/con-prost.html|title=GP Encyclopedia – Constructor – Prost Grand Prix|publisher=GrandPrix.com|language=en|access-date=8 shtator 2006|date=16 gusht 2006}}</ref> Një ditë pasi bleu ekipin, Prost nënshkroi një marrëveshje tre-vjeçare me prodhuesin francez të makinave Peugeot, i cili do të furnizonte ekipin me motorrë nga viti 1998 deri në vitin 2000.<ref name="Prost GP" /> Për sezonin e parë të ekipit, Prost mbajti një nga pilotët e Ligier të vitit 1996, [[Olivier Panis]], i cili kishte fituar [[Çmimi i madh i Monakos 1996|Çmimin e madh të Monakos 1996]]; ekipi gjithashtu firmosi një kontratë me pilotin japonez [[Shinji Nakano]]. Ekipi garoi me motorrët Mugen-Honda të përdorur nga Ligier sezonin e kaluar, ndërsa makina ishte në fakt Ligier JS45 i menduar fillimisht, por u riemërua [[Prost JS45]]. Gjërat dukeshin premtuese në fillim të sezonit, pasi ekipi mori dy pikë në garën debutuese në Australi falë një vendi të pestë nga Olivier Panis. Ekipi shënoi edhe 13 pikë të tjera përpara se Panis të thyente këmbën në një aksident gjatë Çmimit të madh të Kanadasë. Ai u zëvendësua nga [[Jarno Trulli]] i Minardit. Pas kësaj, gjërat filluan të përkeqësoheshin pak dhe ekipi mblodhi vetëm pesë pikë gjatë rikuperimit të Panis. Ai u rikthye në fund të sezonit për të garuar në tre garat e fundit. Prost GP përfundoi i gjashti në kampionatin e konstruktorëve me 21 pikë.<ref>{{cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/analysis-prosts-dream-of-french-team-in-jeopardy-5058532/5058532/|title=Analysis: Prost's Dream of French Team in Jeopardy|author=Francois Thomazeau|date=22 nëntor 2001|website=Autosport.com|language=en|access-date=23 janar 2007|archive-date=29 dhjetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229202510/https://www.autosport.com/f1/news/analysis-prosts-dream-of-french-team-in-jeopardy-5058532/5058532/|url-status=live}}</ref><ref name="essaar">{{cite web|url=http://essaar.co.uk/f1-prost-grand-prix-went-wrong/|title=F1: Prost Grand Prix – What went wrong?|author=Aaron Collins|date=3 shtator 2018|website=Essaar Motorsport|language=en|access-date=15 gusht 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190815013921/http://essaar.co.uk/f1-prost-grand-prix-went-wrong/|archive-date=15 gusht 2019}}</ref> Prost u bë president i Prost Grand Prix në fillim të vitit 1998. Pas mbërritjes së Peugeot si furnizues motorrësh për ekipin, Mugen-Honda vendosi të furnizonte ekipin Jordan. Prost GP shënoi një pikë të vetme gjatë sezonit kur Jarno Trulli përfundoi i gjashti në Belgjikë. Sezini 1999 ishte vendimtar për Prost GP. Prost punësoi [[John Barnard]] si konsulent teknik. Kompania e Barnard, B3 Technologies, ndihmoi [[Loïc Bigois]] me projektimin e modelit Prost AP02. Panis dhe Trulli ranë dakord të qëndronin me ekipin për këtë sezon. Makina nuk ishte një shqetësim i madh, por motori Peugeot V10 doli të ishte i rëndë dhe i paqëndrueshëm. == Statistikat == ([[:Template:F1 Rezultatet e Pilotëve|Sqarim i tabelës]]) (Garat me '''*''' mbrapa nënkuptojnë pjesmarrjen në pol pozicion) (Viti me * është viti kur ka fituar titull) <div style="float:left;"> {| border="1" cellpadding="1" cellspacing="0" style="margin: 1em 0 0 0; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size:95%" ! Viti ! Ekipi ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! Ekipi ! Vendi ! Pikë |- | [[Rezultatet e F1 1980|1980]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 Argentine Grand Prix|ARG]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFFF"| [[1980 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>DNS</small> || [[1980 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>DNP</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1980 German Grand Prix|GER]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1980 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1980 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFFF"| [[1980 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>DNS</small> | | ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] ! 16ti ! 5 |- | [[Rezultatet e F1 1981|1981]] ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1981 Argentine Grand Prix|ARG]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1981 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| '''[[1981 German Grand Prix|GER]]'''<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1981 Dutch Grand Prix|DUT]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1981 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1981 Las Vegas Grand Prix|LVG]]<br /><small>2</small> | ! [[Renault F1|Renault]] ! 5ti ! 43 |- | [[Rezultatet e F1 1982|1982]] ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1982 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1982 Brazilian Grand Prix|BRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1982 Belgian Grand Prix|BEL]]'''<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1982 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1982 United States Grand Prix East|USE]]'''<br /><small>NC</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1982 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1982 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 German Grand Prix|GER]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1982 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#DFDFDF"| '''[[1982 Swiss Grand Prix|SUI]]'''<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| '''[[1982 Las Vegas Grand Prix|LVG]]'''<br /><small>4</small> ! [[Renault F1|Renault]] ! 4ti ! 34 |- | [[Rezultatet e F1 1983|1983]] ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#CFCFFF"| [[1983 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1983 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1983 French Grand Prix|FRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1983 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[1983 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1983 Belgian Grand Prix|BEL]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1983 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1983 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1983 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1983 German Grand Prix|GER]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1983 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1983 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1983 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1983 Evropean Grand Prix|EUR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1983 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>Ret</small> | ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#DFDFDF"| '''2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| '''57''' |- | [[Rezultatet e F1 1984|1984]] ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1984 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1984 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1984 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1984 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1984 United States Grand Prix East|USE]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1984 German Grand Prix|GER]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1984 Dutch Grand Prix|DUT]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 Evropean Grand Prix|EUR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>1</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#DFDFDF"| ''' 2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| ''' 71.5''' |- | [[Rezultatet e F1 1985|1985]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1985 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#000000" style="color: #ffffff"| [[1985 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>DSQ</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1985 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1985 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1985 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1985 German Grand Prix|GER]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1985 Austrian Grand Prix|AUT]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1985 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[1985 Belgian Grand Prix|BEL]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1985 Evropean Grand Prix|EUR]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1985 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1985 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>Ret</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ti''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''73''' |- | [[Rezultatet e F1 1986|1986]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#EFCFFF"| [[1986 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1986 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1986 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1986 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1986 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1986 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1986 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1986 German Grand Prix|GER]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1986 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1986 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#000000" style="color: #ffffff"| [[1986 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>DSQ</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1986 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>1</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ti''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''72''' |- | [[Rezultatet e F1 1987|1987]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1987 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1987 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1987 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1987 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 German Grand Prix|GER]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1987 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1987 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1987 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1987 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>Ret</small> ! [[Mclaren|McLaren]] ! 4ti ! 46 |- | [[Rezultatet e F1 1988|1988]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1988 French Grand Prix|FRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1988 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 German Grand Prix|GER]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1988 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1988 Portuguese Grand Prix|POR]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>1</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#DFDFDF"| '''2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| '''87 (105)''' |- | [[Rezultatet e F1 1989|1989]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1989 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1989 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1989 Canadian Grand Prix|CAN]]'''<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1989 French Grand Prix|FRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1989 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 German Grand Prix|GER]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1989 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1989 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1989 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1989 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1989 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>Ret</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ri''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''76''' |- | [[Rezultatet e F1 1990|1990]] ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1990 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1990 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1990 German Grand Prix|GER]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[F1 Belgjika - 1990|BEL]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1990 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1990 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1990 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>3</small> ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |bgcolor="#DFDFDF"| '''2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| '''71 (73)''' |- | [[Rezultatet e F1 1991|1991]] ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |bgcolor="#DFDFDF"| [[1991 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1991 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1991 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1991 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1991 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 German Grand Prix|GER]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[F1 Belgjika - 1991|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1991 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1991 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1991 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>4</small> || [[1991 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNP</small> ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] ! 5ti ! 34 |- | [[Rezultatet e F1 1993|1993]] ! [[WilliamsF1|Williams]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 South African Grand Prix|RSA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1993 Brazilian Grand Prix|BRA]]'''<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[1993 Evropean Grand Prix|EUR]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[F1 San Marino - 1993|SMR]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 Spanish Grand Prix|ESP]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| '''[[1993 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>4</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 Canadian Grand Prix|CAN]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1993 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 British Grand Prix|GBR]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 German Grand Prix|GER]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| '''[[1993 Hungarian Grand Prix|HUN]]'''<br /><small>12</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[F1 Belgjika - 1993|BEL]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#CFCFFF"| '''[[1993 Italian Grand Prix|ITA]]'''<br /><small>12</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1993 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| '''[[1993 Japanese Grand Prix|JPN]]'''<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1993 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>2</small> ! [[WilliamsF1|Williams]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ri''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''99''' |} </div> ==Referime== {{Reflist|2}} == Lidhje të jashtme == * [http://www.prostfan.com/ prostfan.com - Alain Prost fansite] * [http://www.prostfan.com/senna2.htm Interview with Alain Prost about Ayrton Senna] * [http://www.ddavid.com/formula1/shu_bio.htm Top lista Formula 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050903004816/http://www.ddavid.com/formula1/shu_bio.htm |date=3 shtator 2005 }} {{F1 kampionët}} [[Kategoria:Sportistë francezë]] [[Kategoria:F1 pilotë]] [[Kategoria:Lindje 1955]] [[Kategoria:Pilotë francezë në Formula Një]] {{sport-cung}} 6gknekpj1cpufg8jr9n8551je4o9nze 3058271 3058270 2026-10-19T14:24:55Z Sadsadas 51943 /* Prost Grand Prix */ 3058271 wikitext text/x-wiki {{Ish F1 pilot | Name = Alain Prost | Image = Festival automobile international 2015 - Photocall - 065 (cropped3).jpg | Nationality = {{flagicon|France}} [[franca|francez]] | Years = [[Rezultatet e F1 1980|1980]]–[[Rezultatet e F1 1991|1991]], [[Rezultatet e F1 1993|1993]] | Team(s) = [[Team McLaren|McLaren]], [[Renault F1|Renault]], [[Scuderia Ferrari|Ferrari]], [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]] | Races = 202 | Championships = 4 ([[Rezultatet e F1 1985|1985]], [[Rezultatet e F1 1986|1986]], [[Rezultatet e F1 1989|1989]], [[Rezultatet e F1 1993|1993]]) | Wins = 51 | Podiums = 106 | Points = 768.5 | Poles = 33 | Fastest laps = 41 | First race = [[Çmimi i madh i Argjentinës 1980]] | First win = [[Çmimi i madh i Francës 1981]] | Last win = [[Çmimi i madh i Gjermanisë 1993]] | Last race = [[Çmimi i madh i Australisë 1993]] | Last position = 1ri (99 pikë) }} '''Alain Prost''' (lindur më [[24 shkurt]] [[1955]]) është një ish pilot garash francez dhe zyrtar i sporteve motorrike. Ai garoi në [[Formula Një]] nga viti 1980 e deri në 1993, duke fituar katër tituj botëror për pilot. Në kohën e pensionimit të tij, Prost mbante rekordin për numrin e fitoreve (51), pol pozitave (41) dhe podiumeve (106). Prost lindi në [[Lorette, Loire]] të [[Francës]] dhe filloi karting në moshën 14 vjeç, duke fituar Kampionatin Botëror të të rinjëve katër vite më vonë. Në vitin 1976, ai u bë pjesë e Formulës Renault, duke fituar Kampionatin Evropian me Ecurie Elf. Një vit më pas ai fitoi Challenge de Formule Renault Europe. Pas kësaj, ky kompeticion filloi të njihej si Formula Tre franceze; Prost e mbrojti titullin e tij në vitet 1978 dhe 1979. Kulmi i karrierës së tij në karting arriti me suksesin në Formula Tre Evropiane. Në vitin 1980, Prost firmosi me [[Team McLaren|McLaren]] në Formula Një dhe bëri debutimin e tij në [[Çmimi i madh i Argjentinës 1980|Çmimin e madh të Argjentinës]], duke u renditur në vendin e gjashtë. Në sezonin e ardhshëm ai firmosi me [[Renault në Formula Një|Renault]], duke fituar Çmimin e madh të parë në karrierë në Francë, e cila u ndoq nga sukseset në Holandë dhe Itali. Pas disa fitoreve në sezonin 1982, Prost e mbylli sezonin 1983 në vend të dytë mbrapa fituesit [[Nelson Piquet]]; ai u tërhoq për shkak të problemeve me turbon në garën e fundit vendimtare për titullin. Prost u shkarkua nga Renault dy ditë pas garës për disa komente që bëri, dhe ai u rikthye te McLaren për sezonin 1984, aty ku përfundoi sërisht i dyti, këtë herë mbrapa shokut të ekipit [[Nikki Lauda]] për gjysëm pike. Në vitin 1985, Prost fitoi titullin e parë për pilot, duke u bërë francezi i parë kampion në Formula Një. Ai u shpall kampion edhe në vitin 1986 pas një dueli të ngushtë me Piquet dhe [[Nigel Mansell]]. Pasi fitoi disa gara në sezonin 1987, Prost u bë shok ekipi me pilotin brazilian [[Ayrton Senna]]. Sëbashku, ata fituan 15 nga 16 garat e sezonit 1988, duke ngarë McLarenin me motorr Honda MP4/4; Senna në fund u shpall kampion me tre pikë më shumë. Rivaliteti i tyre i ashpër kulmoi me aksidentet në garat vendimtare për titull në [[Suzuka]] të Japonisë në vitet 1989 dhe 1990; Prost fitoi titullin e vitit 1989 kurse Senna atë të 1990. Prost firmosi me [[Scuderia Ferrari|Ferrarin]] në vitin 1990 kurse në vitin 1991 u shkarkua në përfundim të sezonit pas komenteve të bëra për modelin 643, me të cilën ai nuk fitoi asnjë garë. Pas një viti mungesë, Prost u rikthye në sezonin 1993 me [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]], duke fituar titullin e katërt kampion bote. Ai vendosi disa rekorde gjatë sezonit para se të pensionohej në përfundim të tij. Ai u rikthye në Formula Një si pronar i ekipit [[Prost Grand Prix]] në vitin 1997 pasi bleu [[Équipe Ligier]]. Ekipi u shpërbë në vitin 2001. ==Formula Një== ===McLaren=== Prost fitoi titullin e Formula Tre në vitin 1979, duke tërhequr interesin e disa ekipeve të [[Formula Një]] si [[Team McLaren|McLaren]], [[Brabham]], dhe [[Équipe Ligier|Ligier]].<ref name=":10">{{Cite web|title=McLaren Racing – Alain Prost Biography {{!}} Extract 1|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/driver/alain-prost/alain-prost-extract-1/|access-date=13 shkurt 2021|website=Mclaren|language=en|archive-date=2 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302023507/https://www.mclaren.com/racing/heritage/driver/alain-prost/alain-prost-extract-1/|url-status=live}}</ref> Ai firmosi një kontratë me McLaren pasi i la mbresa shefit [[Teddy Mayer]] pas një prove me makinë. Ai ishte shok ekipi me [[John Watson (pilot garash)|John Watson]] në sezonin e tij debutues.<ref name=":2">{{Cite web|author=Gerald Donaldson|date=30 janar 2015|title=Alain Prost|url=https://www.formula1.com/en/drivers/hall-of-fame/Alain_Prost.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240417020310/https://www.formula1.com/en/drivers/hall-of-fame/Alain_Prost.html|archive-date=17 prill 2024|access-date=27 nëntor 2024|publisher=[[Formula Një]]|language=en}}</ref> Karriera e Prost në Formula Një nisi në mënyrë të mirë. Në debutimin e tij në [[Buenos Aires]], ai u rendit në vendin e gjashtë, duke marrë pikën e tij të parë në Formula Një.<ref name="mcbride_nyt_p3">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1987/11/08/magazine/racing-s-record-breaker.html|title=Racing's Record Breaker|author=Stewart McBride|date=8 nëntor 1987|publisher=The New York Times|language=en|access-date=11 shkurt 2011|archive-date=14 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130514092617/http://www.nytimes.com/1987/11/08/magazine/racing-s-record-breaker.html|url-status=live}}</ref> Në 20 vitet e fundit, vetëm [[Johnny Herbert]] dhe [[Jean Alesi]] kishin marrë pikë në garën e tyre debutuese. Ai e mbylli kampionatin me pesë pikë, një më pak se Watson, duke shënuar pikë në garat në Buenos Aires, Interlagos, Brands Hatch dhe Zandvoort. Gjatë këtij sezoni, Prost pati disa aksidente: ai theu kyçin e dorës në [[Çmimi i madh i Afrikës së Jugut 1980|Çmimin e madh të Afrikës së Jugut]] si dhe pësoi një tronditje gjatë provave të lira në Shtetet e Bashkuara. Ai gjithashtu u tërhoq nga [[Çmimi i madh i Kanadasë 1980|Çmimi i madh i Kanadasë]] për shkak të problemeve me armotizatorët e gomave të mbrapme. Në përfundim të sezonit, pavarësisht se kishte edhe dy vite kontratë, Prost u largua nga McLaren dhe firmosi me [[Renault në Formula Një|Renault]]. Ai më pas shpjegoi se makina McLaren ishte difektoze dhe prishej shpesh, duke shtuar se ai besonte se ekipi fajsontë atë për aksidentet e shumta që ai pati në sezonin e tij debutues.{{sfn|Roebuck|1986|p=126}}<ref>{{Cite web|last=Melsher|first=David|date=7 July 2014|title=Alain Prost – McLaren (1980)|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2000/28/alain-prost-mclaren|access-date=8 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=9 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210209004746/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2000/28/alain-prost-mclaren|url-status=live}}</ref> Sipas Watson, shefi i ekipit Mayer fillimisht dëshironte të firmoste me [[Kevin Cogan]], por më pas zgjodhi Prost pas këmbënguljes së sponsorit [[Marlboro]].<ref>{{Cite book|author=Maurice Hamilton|title=Alain Prost|date=24 shtator 2015|publisher=Bonnier Publishing Ltd.|language=en|isbn=978-1905825981|page=49}}</ref> ===Renault=== Prost do të garonte si shok skuadre me francezin tjetër [[René Arnoux]] për sezonin 1981. Autori sportiv [[Nigel Roebuck]] raportoi se marrëdhnja e Prost me Arnoux u prish menjëherë, pasi Prost ishte më i shpejtë se kolegu i tij me përvojë.{{sfn|Roebuck|1986|p=129}} Ai nuk i përfundoi dy garat e para të sezonit pasi u përplas me [[Andrea de Cesaris]] në [[Çmimi i madh i Shteteve të Bashkuara 1981|Çmimin e madh të Shteteve të Bashkuara]] si dhe me [[Didier Pironi]]n në [[Çmimi i madh i Brazilit 1981|Çmimin e madh të Brazilit]]. Në garën e tretë në Argjentinë, ai shënoi pikët dhe podiumin e parë të sezonit. Prost më pas nuk i përfundoi katër garat e ardhshme, por fitoi në Francë duke përfunduar dy sekonda para ish shokut të tij te McLaren, Watson.<ref>{{cite news|author=John A. Callcott|date=5 korrik 1981|title=Alain Prost of France won the French Formula 1|url=https://www.upi.com/Archives/1981/07/05/Alain-Prost-of-France-won-the-French-Formula-1/9010363153600/|publisher=United Press International|language=en|access-date=9 shkurt 2021|archive-date=11 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250411143455/https://www.upi.com/Archives/1981/07/05/Alain-Prost-of-France-won-the-French-Formula-1/9010363153600/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/2375138-5-great-moments-from-alain-prosts-formula-1-career|title=5 Great Moments from Alain Prost's Formula 1 Career|author=Neil James|date=24 shkurt 2015|publisher=Bleacher Report|language=en|access-date=27 shkurt 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227101031/https://bleacherreport.com/articles/2375138-5-great-moments-from-alain-prosts-formula-1-career|archive-date=27 shkurt 2015}}</ref> Fitorja në Francë ishte e paharrueshme për Prost, i cili deklaroi se pas këtij suksesi mentaliteti i tij ndryshoi plotësisht. "Përpara, ti mendoje se mund t'a bëje", tha ai, "por tani ti e di që e bën". Prost i nisi pesë garat e rradhës nga vija e parë, duke arritur dy pol pozita dhe dy fitore të tjera, në Holandë dhe Itali. Ai e mbylli sezonin me në vendin e pestë, shtatë pikë më pak se fituesi Piquet.<ref>{{cite web|url=http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/98415.html|title=Prost wins as Piquet erases gap|date=30 gusht 1981|publisher=ESPN UK|language=en|access-date=26 maj 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526070721/http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/98415.html|archive-date=26 maj 2019}}</ref> Prost e nisi sezonin 1982 duke fituar dy garat e para në Afrikën e Jugut dhe Brazil. Në garën e parë në Afrikën e Jugut, ai u rikuperua pasi humbi një nga gomat e makinës.<ref>{{Cite web|author=Denis Jenkinson|date=mars 1982|title=1982 South African Grand Prix race report|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/march-1982/36/south-african-grand-prix-14|access-date=9 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=16 qershor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210616205357/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/march-1982/36/south-african-grand-prix-14|url-status=live}}</ref> Në Brazil, Prost fillimisht u rendit i treti por u shpall fitues pasi Piquet (i pari) dhe [[Keke Rosberg]] (i dyti) u skualifikuan.<ref>{{Cite web|last=Grandprix.com|date=21 mars 1982|title=Brazilian GP, 1982|url=http://www.grandprix.com//races/brazilian-gp-1982.html|access-date=9 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en|archive-date=13 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213060002/https://www.grandprix.com//races/brazilian-gp-1982.html|url-status=live}}</ref> Ai më pas mori pikë në katër garat e rradhës. Gjatë sezonit Prost u tërhoq në shtatë gara por arriti ta mbyllte kampionatin në vendin e 4të, duke mbledhur nëntë pikë më pak se sezoni i kaluar.<ref name=":3">{{Cite web|title=Alain Prost • Career & Character Info {{!}} Motorsport Database|url=https://www.motorsportmagazine.com/database/drivers/alain-prost/|access-date=9 shkurt 2021|website=Motorsport Database – Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=9 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210209163239/https://www.motorsportmagazine.com/database/drivers/alain-prost/|url-status=live}}</ref> Gjatë këtij sezoni, marrëdhënja e tij me shokun e ekipit Arnoux pësoi një të mëtejshme, duke arritur fundin në [[Çmimi i madh i Francës 1982|Çmimin e madh të Francës]]; Prost besonte se Arnoux, i cili fitoi garën, nuk zbatoi një marrëveshje të arritur para fillimit të garës për të mbështetur Prost.<ref>{{Cite web|last=ESPN Staff|date=25 korrik 1982|title=Rene Arnoux defies team orders to win at Paul Ricard for Renault|url=http://en.espnf1.com/f1/motorsport/story/111547.html|access-date=9 shkurt 2021|publisher=ESPN UK|language=en|archive-date=14 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141214151426/http://en.espnf1.com/f1/motorsport/story/111547.html|url-status=live}}</ref> Ai gjithashtu pati një marrëdhënje negative edhe me median franceze, duke deklaruar: "Kur shkova te Renault, gazetarët shkruan gjëra të mira për mua, por në vitin 1982 isha bërë djali i keq. Mendoj, për të qenë i sinqertë, se kisha bërë gabimin e të fituarit! Francezëve nuk u pëlqejnë shumë fituesit.”{{sfn|Roebuck|1986|p=129}} Ai shtoi se “Është e vështirë të shpjegohet, por francezët preferojnë martirët që humbasin me lavdi."<ref name="mcbride_nyt_p3" /> Në nëntor 1982, Prost, sëbashku me [[Jacques Laffite]] dhe Nelson Piquet, udhëtuan në [[Melbourne]] të [[Australia|Australisë]] për të garuar në cirkuitin e shkurtër [[Calder Park Raceway]] (1.69 km). Kjo pistë u bë pjesë e kalendarit të Formula Një në vitin 1985. Prost garoi me makinën [[Ralt RT4]] me motorr 1.6 litër të [[Ford]]it. Ai arriti pol pozitë duke regjistruar kohën 39.18 sekonda. Prost udhëhoqi garën nga xhiro e parë dhe deri në të fundit, duke u shpallur fitues. Ai e mbylli garën me 15.32 sekonda para vendit të dytë Lattife, i cili kishte fituar edicionin e vitit të kaluar. Në vendin e tretë u rendit piloti i ri brazilian [[Roberto Moreno]].<ref>{{Cite web|title=Calder, 7 Nov 1982 « Australian Formula Pacific « OldRacingCars.com|url=https://www.oldracingcars.com/results/result.php?RaceID=AU82#note1|access-date=9 shkurt 2021|website=oldracingcars.com|language=en|archive-date=12 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212232221/https://www.oldracingcars.com/results/result.php?RaceID=AU82#note1|url-status=live}}</ref> Arnoux u largua nga Renaulti në sezonin 1983 dhe u zëvëndësua nga piloti amerikan [[Eddie Cheever]], i cili u bë shoku i ri i ekipit i Prost. Kjo lëvizje u bë me qëllim për të shitur më shumë makina Renault në Amerikën e Veriut. Gjatë këtij sezoni, Prost fitoi katër gara dhe e mbylli kampionatin në vendin e dytë, dy pikë më pak se fituesi Piquet. Piquet dhe [[Brabham]] e dominuan kampionatin në garat e fundit kurse Prost u tërhoq në tre nga katër garat e fundit.<ref>{{Cite web|url=https://gparchive.com/formula-1/1983-south-african-grand-prix/|title=1983 South African Grand Prix - Race Results & History - GP Archive|website=GPArchive.com|language=en|date=15 tetor 1983|access-date=23 tetor 2021}}</ref> Marrëdhja e Prost me Renault pësoi një rënje të ndjeshme: ai besoi se ekipi nuk kishte bërë një punë të mirë në përmirësimin e makinës kurse Renault besonte se Prost ishte fajtori i mosfitimit të kampionatit. Prost gjithashtu i prishi marrëdhënjet me tifozët francez të Renaultit, të cilët fajsuan atë për largimin e Arnoux nga ekipi. Prost deklaroi në garën e fundit se makina e tij "nuk ishte konkuruese" dhe dhe humbja nuk erdhi për faj të tij. Renaulti e shkarkoi Prostin dy ditë pas garës së Afrikës së Jugut.<ref>{{cite web|url=https://www.upi.com/amp/Archives/1983/10/24/Frenchman-Alain-Prost-dismissed-by-Renault-after-finishing-second/9901435816000/|title=Frenchman Alain Prost, dismissed by Renault after finishing second...|website=upi.com|language=en|date=24 tetor 1983|access-date=11 tetor 2026}}</ref> Ai dhe familja e tij u zhvendosën në [[Zvicra|Zvicër]] disa ditë pas këtij vendimi pasi puntorët e fabrikës së Renaultit dogjën një nga makinst e tij, e cila ishte një [[Mercedes-Benz]].{{sfn|Roebuck|1986|p=129}} ===Rikthimi te McLaren=== ====1984–1986: Dy herë kampion bote==== Prost firmosi me McLaren për sezonin 1984, duke u rikthyer te ekipi britanik pas tre vitesh. Ai kishte si shok ekipi dy herë kampionin e botës Nikki Lauda kurse makina e tij [[McLaren MP4/2]] kishte një motorr 1.5 litër V6 nga [[TAG]]-[[Porsche]]. Prost e humbi kampionatin ndaj Laudas për gjysëm pike në garën e fundit të sezonit; ai fitoi shtatë gara gjatë sezonit kurse Lauda pesë, përfshirë edhe [[Çmimi i madh i Portugalisë 1984|Çmimin e madh të Portugalisë]], e cila ishte gara e fundit e sezonit.<ref>{{Cite web|title=Portuguese GP, 1984|url=https://www.grandprix.com/gpe/rr404.html|access-date=9 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en|archive-date=14 prill 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414140959/https://www.grandprix.com/gpe/rr404.html|url-status=live}}</ref> Gjysma e pikës që ishte vendimtare ndodhi në [[Çmimi i madh i Monakos 1984|Çmimin e madh të Monakos]], garë të cilën Prost po e kryesonte dhe po ndiqej nga afër nga [[Ayrton Senna]] ([[Toleman]]) dhe [[Stefan Bellof]] ([[Tyrrell Racing|Tyrrell]]). Në xhiron e 32të, kujdestari i garës [[Jacky Ickx]] ngriti flamurin e kuq dhe i dha fund garës për shkak të shiut të dëndur. Vendimi i Ickx shkaktoi polemika pasi e mori këtë vendim pa u konsultuar me zyrtarët e garës.<ref>{{Cite web|title=Prost wins under a cloud of controversy|url=http://www.gpracing.net192.com/races/reports/394.cfm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125182722/http://www.gpracing.net192.com/races/reports/394.cfm |archive-date=25 nëntor 2006|access-date=27 nëntor 2024|website=GPRacing.net|language=en}}</ref> Sipas rregullave të Formula Një. Prost mori vetëm gjysmën e nëntë pikëve që jepeshin për fituesin e garës. Shtatë fitoret e Prost në këtë sezon barazuar rekordin e të gjitha kohërave të vendosur nga [[Jim Clark]] në sezonin 1963.<ref>{{Cite web|author=Dave Toynton|date=24 tetor 2020|title=Formula 1's Curious Statistical History In Portugal|url=https://worldinsport.com/formula-1s-history-in-portugal/|access-date=9 shkurt 2021|language=en|archive-date=25 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125042230/https://worldinsport.com/formula-1s-history-in-portugal/|url-status=live}}</ref> Fitorja e kampionatit nga Lauda për vetëm gjysëm pike ishte diferenca më e shkurtër në historinë e Formula Një.<ref name=":17">{{Cite web|date=15 gusht 2015|title=The Professor nearly an eight times F1 world champion|url=https://www.grandprix247.com/2015/08/15/the-professor-nearly-an-eight-times-f1-world-champion/|access-date=27 shtator 2024|website=GRANDPRIX247.com|language=en|archive-date=11 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250411143355/https://www.grandprix247.com/2015/08/15/the-professor-nearly-an-eight-times-f1-world-champion/|url-status=live}}</ref> Në sezonin 1985, Prost u bë piloti i parë francez kampion bote. Ai fitoi pesë nga gjashtëmbëdhjetë garat e sezonit. Ai gjithashtu fitoi edhe [[Çmimi i madh i San Marinos 1985|Çmimin e madh të San Marinos]] por u skualifikua pasi makina e tij ishte 2 kilogram më e lehtë pas një kontrolli të ushtruar pas mbarimit të garës.<ref name=":3" /><ref name=":4">{{cite web|title=1985 San Marino Grand Prix|url=http://www.gpracing.net192.com/races/reports/407.cfm|website=GPRacing.net192.com|language=en|access-date=7 tetor 2006|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060722110141/http://www.gpracing.net192.com/races/reports/407.cfm|archive-date=22 korrik 2006}}</ref> Prost e mbylli kampionatin me 20 pikë më shumë se [[Michele Alboreto]], i cili u rendit i dyti.<ref>{{cite web|title=1985 F1 World Championship|publisher=Motor Sport Magazine|language=en|url=https://database.motorsportmagazine.com/database/championships/f1/1985-f1-world-championship|access-date=27 janar 2021|archive-date=1 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201195144/https://database.motorsportmagazine.com/database/championships/f1/1985-f1-world-championship|url-status=live}}</ref> Suksesi i tij në këtë sezoni bëri që ai të nderohej me dekoratën [[Legjioni i Nderit]], e cila është dekorata më e lartë në Francë.<ref name="mcbride_nyt_p3" /><ref name=":9">{{Cite web|last=Ina.fr|first=Institut National de l’Audiovisuel-|date=21 janar 1986|title=Remises légion d'honneur|url=http://www.ina.fr/video/CAB86001865|access-date=13 February 2021|website=Ina.fr|language=fr-FR|archive-date=28 qershor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240628084927/https://www.ina.fr/ina-eclaire-actu/video/cab86001865/remises-legion-d-honneur|url-status=live}}</ref> Pas përfundimit të sezonit, shoku i tij i ekipit Lauda njoftoi tërheqjen nga sporti, duke i dhënë meritë edhe Prostit: "Unë kisha një makinë të përkryer dhe pastaj vjen ky francezi dhe më mposht. Po të mos kishte ardhur, do të vazhdoja edhe për disa vite."<ref name=":21">{{Cite web|date=7 korrik 2014|title=Alain Prost: too good to be true?|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/august-2001/26/too-good-be-true/|access-date=2 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091305/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/august-2001/26/too-good-be-true/|url-status=live}}</ref> Pas tërheqjes së Laudas, [[Keke Rosberg]], kampion i vitit 1982, u bë shoku i ri i ekipit të Prost për sezonin 1986. Prost arriti të mbronte titullin e tij kampion edhe pse vuajti ndaj dyshes së Williams, Nelson Piquet dhe [[Nigel Mansell]].<ref name=Motorsport>{{cite web|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-1986/15/formula-one-mexican-grand-prix-australian-grand-prix|title=Prost's end of term surprise!|website=[[Motor Sport (magazine)|Motor Sport]]|language=en|date=dhjetor 1986|pages=1295–1299|author=Denis Jenkinson|access-date=15 dhjetor 2022}}</ref> Para nisjes së garës së fundit të sezonit, Prost renditej në vendin e dytë mbrapa Mansell. Ai kishte të njëjtën numër fitoresh me Piquet, por kishte katër vende të dyta kurse braziliani tre, duke e vendosur atë në vendin e dytë në renditje. [[Çmimi i madh i Australisë 1986|Çmimi i madh i Australisë]] ishte gara e fundit e sezonit, të cilën Prost e nisi nga vendi i katërt kurse Mansell nga pol pozita. Në xhiron e 63të, Mansell, i cili ishte në vendin e tretë, pozitë që i siguronte kampionatin, u tërhoq nga gara pasi goma mbrapa u prish ndërkoh që ai po voziste me 300 kmh.<ref>{{cite web|url=http://www.f1fanatic.co.uk/2007/10/18/grand-prix-flashback-australia-1986/|title=Heartbreak for Mansell in dramatic Adelaide finale|publisher=F1Fanatic|language=en|date=18 tetor 2007|access-date=13 nëntor 2014}}</ref> Piquet më pas u thirr në pit stop nga Williams për të ndryshuar gomat si masë sigurie. Kjo gjë bëri që Prost të merrte kryesimin e garës. Ai kishte hyrë më parë në pit stop për shkak të një çarje në gomë dhe ishte me goma të reja.<ref>{{Cite web|title=1986 Australian Grand Prix – Race Results & History – GP Archive|url=https://gparchive.com/formula-1/1986-australian-grand-prix/|website=GPArchive.com|language=en|date=26 tetor 1986|access-date=26 nëntor 2021}}</ref> Prost e kryesori garën deri në fund dhe u bë piloti i parë që nga [[Jack Brabham]] në vitin 1960 që fiton dy tituj rresht. ====1987: Një sezon i vështirë==== Rosberg u tërhoq nga Formula Një në fund të vitit 1986 dhe u zëvëndësua nga piloti suedez [[Stefan Johansson]], i cili u bë kolegu i ri i Prost për sezonin 1987. Edhe pse McLaren kishte prezantuar shasinë e re [[McLaren MP4/3|MP4/3]], pas tre sezonesh me MP4/2, motorrët TAG nuk kishin forcë mjaftueshëm për të konkuruar për trofe si dhe shfaqën defektë të pa para. Pavarësisht me një makinë jo në nivelet e rivalëve të tij, Prost arriti të garojë për titullin kampion deri në fazën e fundit të sezonit, duke fituar tre gara. Suksesi i tij në Portugali bëri që të kalonte britanikun [[Jackie Stewart]] si piloti me më shumë gara të fituara në historinë e Formula Një (28). I pyetur për këtë fakt, Stewart deklaroi: "Njerëzit mund të mos më besojnë, por jam i lumtur që Alain e theu rekordin tim. Jam i lumtur që ishte ai që e theu sepse vetëm ai e meriton. Nuk kam asnjë dyshim që ai është piloti më i mirë i gjeneratës së tij." Prost e konsideron fitoren e tij në garën hapëse në Brazil si më shpërblyesen e karrierës së tij. Ai i mbylli provat zyrtare në vendin e 5të, më shumë se tre sekonda më i ngadaltë se Mansell, i cili e nisi garën nga pol pozita. Prost e dinte se makina e tij nuk kishte shpejtësi të mjaftueshme për provat zyrtare dhe zgjodhi të punonte me strategjinë e garës. Ndërkohë që të gjithë rivalët e tij zgjodhën paketën downforcë të lartë, ai bëri të kundërtën, duke zgjedhur të ishte më i shpejtë në vijë të drejtë dhe më i ngadaltë në kthesa. Kjo strategji bëri që gomat e tij të zgjasnin më shumë se ato të rivalëve të tij, duke bërë që ai të kryente 61 xhiro në cirkuitin e ashpër Jacarepaguá me vetëm dy pit stope, kurse të tjerët bënë nga tre ose më shumë (Piquet bëri tre pit stope në 40 xhiro). Prost e mbylli garën 40 sekonda para Piquet, i cili u rendit i dyti. Johansson u rendit i treti, 56 sekonda mbrapa Prost. ====1988: Mbërritja e Ayrton Sennës si shok ekipi==== Sezoni 1988 prodhoi një moment të rëndësishëm në historinë e Formula Një pasi [[Honda]] i dha fund kontratës me Williams, ekipi kampion për kontruktorë, dhe i solli motorrët e tyre dominues RA16 te McLareni i Prost.<ref name=":15">{{Cite web|author=Maurice Hamilton|date=1 shtator 2017|title=30 years later: Honda's awkward Italian Grand Prix|url=https://www.espn.com/f1/story/_/id/20530902/30-years-later-honda-awkward-italian-grand-prix|access-date=10 shkurt 2021|publisher=ESPN F1|language=en|archive-date=19 gusht 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190819103023/https://www.espn.com/f1/story/_/id/20530902/30-years-later-honda-awkward-italian-grand-prix|url-status=live}}</ref> Para nisjes së sezonit 1988, u bë e qartë se nëse një ekip donte motorrët e Hondës, ata duhej të firmosnin me një nga dy pilotët brazilian të pëlqyer nga Honda (të cilët mbulonin tregun e makinave të Amerikës së Jugut):<ref name=":14">{{Cite web|date=7 korrik 2014|title=Honda and Formula One|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/october-1987/13/honda-and-formula-one/|access-date=30 shtator 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=12 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241212014212/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/october-1987/13/honda-and-formula-one/|url-status=live}}</ref> tre herë kampionin e botës Nelson Piquet, ose ylli në ngritje [[Ayrton Senna]].<ref name=":20">{{Cite news|author=Brad Spurgeon|date=18 shtator 2015|title=A Driver's Greatness, in the Words of Others|url=https://www.nytimes.com/2015/09/19/sports/autoracing/a-drivers-greatness-in-the-words-of-others-alain-prost-singapore-grand-prix-formula-one.html|access-date=30 shtator 2024|publisher=The New York Times|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090844/https://www.nytimes.com/2015/09/19/sports/autoracing/a-drivers-greatness-in-the-words-of-others-alain-prost-singapore-grand-prix-formula-one.html|url-status=live}}</ref> Kur McLaren pyeti Prost për mendimin e tij, francezi sygjeroi Sennën, duke vënë në dukje moshën e re dhe talentin e tij. Ky ishte një vendim për të cilën Prost do të pendohej më vonë. Pas mbërritjes së Sennës, McLaren deklaroi se të dy pilotët do të ishin të barabartë dhe do të lejoheshin të garonin ndaj njëri-tjetrit.<ref name=":14" /> Sipas shefit [[Ron Dennis]], Prost ishte në rregull me konkurencën por kishte shumë dyshime.<ref name=":16">{{Cite web|title=Ron Dennis on Senna - Part one: the early years|url=https://www.formula1.com/en/latest/features/2014/4/Ron-Dennis-on-Senna---Part-one-the-early-years.html|access-date=30 shtator 2024|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en}}</ref> Partneriteti McLaren-Honda i dha Prostit një makinë shumë të shpejtë dhe një mundësi të artë për të fituar një tjetër titull kampion për pilot, si dhe nisi një nga [[Rivaliteti Prost-Senna|rivalitetet më të ashpra në historinë e Formula Një]]. McLaren-Honda e dominoi sezonin 1988 duke fituar 15 nga 16 garat e sezonit, një rekord që qëndroi deri në sezonin [[Kampionati Botëror i Formula Një 2023|2023]], aty ku [[Red Bull Racing|Red Bull]]-Honda fitoi 21 nga 22 garat e kalendarit. McLaren e mbylli sezonin me titullin për konstruktor, duke mbledhur tre fishin e pikëve të [[Scuderia Ferrari|Ferrarit]], që u rendit në vendin e dytë. Pavarësisht një dueli të ngushtë, Senna u shpall kampion bote, duke mbledhur tre pikë më shumë se Prost. Braziliani gjithashtu fitoi tetë gara, një më shumë se Prost.<ref>{{cite web|url=https://www.racefans.net/2009/12/22/think-the-new-f1-points-system-is-weird-weve-seen-much-stranger-than-that/|title=From 8 points for a win to 25: Every F1 scoring system|author=Keith Collantine|date=22 dhjetor 2009|website=RaceFans|language=en|access-date=22 qershor 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210622070750/https://www.racefans.net/2009/12/22/think-the-new-f1-points-system-is-weird-weve-seen-much-stranger-than-that/|archive-date=22 qershor 2021}}</ref><ref name=":3" /> Ky sezon ishte pa polemika për të dy rivalët, me përjashtim të një momenti në [[Estoril]] ku Senna gati sa nuk e përplasi në mur Prostin që po e parakalonte.<ref>{{Cite web|title=Alain Prost on Senna {{!}} Ayrton Senna da Silva - Legacy Matters|url=https://www.ayrton-senna-dasilva.com/alain-on-senna/|access-date=2 tetor 2024|website=ayrton-senna-dasilva.com|language=en|archive-date=27 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240927103921/https://www.ayrton-senna-dasilva.com/alain-on-senna/|url-status=live}}</ref> Përgjatë këtij sezoni, Prost filloi të dyshonte se Honda po mundohej ta bënte Sennën pilotin e parë të McLaren, në kundërshtim me marrëveshjen e arritur në fillim të sezonit të barazi. Ai u takua me shefin e Hondës, [[Nobuhiko Kawamoto]], për t'i treguar këto shqetsime. Kawamoto pranoi se inxhinierët e Hondës ishin më të emocionuar për të punuar me Sennën por shtoi se të dy pilotët do të kishin makina të barabarta. ====1989: Titulli i tretë kampion bote==== McLaren vazhdoi të dominonte edhe në sezonin 1989, kurse rivaliteti midis Prost dhe Sennës u rrit ndjeshëm. Francezi akuzoi Sennën për vozitje të rreshikshme dhe jo të ndershme.<ref name=":8">{{Cite web|author=Tom Rubython|title=Atlas F1 Magazine: The Life of Senna: Six years of continual conflict|url=https://www.atlasf1.com/2004/apr14/rubython.html|access-date=30 shtator 2024|website=atlasf1.com|language=en|archive-date=7 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207232038/https://www.atlasf1.com/2004/apr14/rubython.html|url-status=live}}</ref><ref name=":82">{{Cite web|date=23 prill 2018|title=McLaren Racing – A 1–2 at San Marino|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/on-this-day-1-2-san-marino-2172059/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302023439/https://www.mclaren.com/racing/heritage/on-this-day-1-2-san-marino-2172059/|archive-date=2 mars 2021|access-date=12 shkurt 2021|publisher=Mclaren|language=en}}</ref> Pas [[Çmimi i madh i San Marinos 1989|Çmimit të madh të San Marinos]], të dy pilotët nuk flisnin më me njëri-tjetrin.<ref name="auto1">{{Cite web|author=Simon Arron|date=24 nëntor 2021|title=Racing's toxic rivals|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-2022/70/racings-toxic-rivals/|access-date=2 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207051521/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-2022/70/racings-toxic-rivals/|url-status=live}}</ref> Prost gjithashtu akuzoi brazilianin se ai ishte piloti i preferuar i McLaren. Këto akuza erdhën kur Honda i dërgoi McLarenit një motorr të ri në të cilën shkruhej: "Speciale – Për Ayrtonin".<ref>{{Cite web|author=Will Buxton|date=3 shkurt 2019|title=BUXTON: The 2019 team mate battle I'm most excited about {{!}} Formula 1®|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/buxton-the-2019-team-mate-battle-im-most-excited-about.2Ys3NYI5xuODTh9nATMEnt|access-date=30 shtator 2024|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en|archive-date=12 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240912150448/https://www.formula1.com/en/latest/article/buxton-the-2019-team-mate-battle-im-most-excited-about.2Ys3NYI5xuODTh9nATMEnt|url-status=live}}</ref> Pasi Prost (i cili ishte në vitin e fundit të kontratës me McLaren) kërcënoi se do të kalonte në një ekip rival për sezonin e ardhshëm, Ron Dennis i doli në mbrojtje publikisht francezit, duke deklaruar se ekipi vazhdimisht kishte gjetur diferenca në motorrët që i'u dhanë Prostit dhe Sennës.<ref name=":212">{{cite news|title=Honda power casts doubts over Senna|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1300&dat=19890714&id=hclUAAAAIBAJ&pg=4917%2C2115752|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201123447/https://news.google.com/newspapers?nid=1300&dat=19890714&id=hclUAAAAIBAJ&sjid=aZEDAAAAIBAJ&pg=4917%2C2115752|archive-date=1 dhjetor 2020|access-date=1 nëntor 2020|newspaper=The Age|language=en|page=27}}</ref> Për t’iu përgjigjur shqetësimeve të Prostit, Dennis u përpoq t’i caktonte motorët në mënyrë të rastësishme, si p.sh. duke hedhur një monedhë ose duke tërhequr numra nga një kapele.<ref name=":16"/><ref>{{Cite web|author=Keith Collantine|date=10 janar 2009|title=Ron Dennis on how the Hamilton-Alonso row compared to Senna and Prost|url=https://www.racefans.net/2009/01/10/ron-dennis-on-how-the-hamilton-alonso-row-compared-to-senna-and-prost/|access-date=30 shtator 2024|website=RaceFans|language=en|archive-date=13 nëntor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241113210337/https://www.racefans.net/2009/01/10/ron-dennis-on-how-the-hamilton-alonso-row-compared-to-senna-and-prost/|url-status=live}}</ref> Marrëdhënja e Prost dhe McLaren-Honda u prish tërësisht në [[Çmimi i madh i Italisë 1989|Çmimin e madh të Italisë]], aty ku francezi njoftoi publikisht se do t'i bashkohej Ferrarit në sezonin e ardhshëm. Pas këtij njoftimi, McLaren i dha mbështetje të plotë Sennës në garën për titullin kampion, pavarësisht se Prost kishte një avantazh prej 11 pikësh para nisjes së garës. Në [[Monza]], McLareni i dha përparësi Sennës, duke i dhënë 2 makina dhe 20 mekanikë dhe ndihmës, kurse Prost mori vetëm një makinë dhe katër ndihmës.<ref name=":5" /> Edhe pse pronësia e re e Hondës deklaroi se të dy pilotët kishin motorra të njëjtë, Prost nuk i besoi, dhe dyshimi i tij erdhi nga provat zyrtare ku Senna ishte plot 1.7 sekonda më i shpejtë se ai.<ref>{{cite web|url=http://www.formula1.com/results/season/1989/242/|title=1989 Italian Grand Prix|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en|access-date=23 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150118225755/http://www.formula1.com/results/season/1989/242/|archive-date=18 janar 2015}}</ref> Kjo bëri që Prost të ankohej sërisht për Hondën, që si kundërpërgjigje deklaroi se do nuk do t'a furnizonte makinën e Prost me motorra nëse ai nuk kërkonte falje. Prost në fund kërkoi falje për komentet e tij.<ref name=":19">{{Cite web|author=David Milloy|date=9 prill 2018|title=Alain Prost: the Other Edge of Genius?|url=https://www.adrianflux.co.uk/influx/people/alain-prost/|access-date=30 shtator 2024|website=Influx Magazine|language=en|archive-date=12 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241212143309/https://www.adrianflux.co.uk/influx/people/alain-prost/|url-status=live}}</ref> Prost arriti të triumfoj në garë dhe e rriti diferencën në renditje me 20 pikë nga Senna, i cili u tërhoq me probleme në motorr. Prost bëri një tjetër veprim që u pa negativisht nga McLareni pasi e hodhi trofeun e fituesit te tifozët, të cilët e prishën, duke bërë që Dennis të largohej i nervozuar nga podiumi. Pas këtij veprimi, McLareni bëri një rregull të ri ku të gjithë trofetë e fituar nga pilotët ishin pronë e ekipit, kurse pilotët kishin të drejtë të kërkonin një kopje të çdo trofeu që fitonin.<ref>{{Cite web|author=Tanya Kumar|date=4 korrik 2018|title=F1: Top 5 Unusual F1 Podium Ceremonies, bet you never knew!|url=https://www.sportskeeda.com/f1/f1-top-5-unusual-f1-podium-ceremonies/5|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201123507/https://www.sportskeeda.com/f1/f1-top-5-unusual-f1-podium-ceremonies/5|archive-date=1 dhjetor 2020|access-date=12 nëntor 2020|website=sportskeeda|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Six of the best – Unusual podium ceremonies|url=https://www.formula1.com/en/latest/features/2015/9/six-of-the-best---unusual-podium-ceremonies.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108122207/https://www.formula1.com/en/latest/features/2015/9/six-of-the-best---unusual-podium-ceremonies.html|archive-date=8 nëntor 2020|access-date=12 nëntor 2020|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en}}</ref> Pas garës së Italisë, Senna shtyu drejtuesit e McLaren për t'a shkarkuar Prost menjëherë. Ferrari ofroi pilotin e tyre [[Gerhard Berger]] në këmbim të Prost për katër garat e fundit të sezonit. Në fund nuk u mor asnjë vendim drastik dhe Prost u lejua t'a përfundonte sezonin me ekipin pasi kërkoi falje publike. Vite më vonë, Prost mori një kopje zyrtare të trofeut të Çmimit të madh të Italisë dhe j'a dhuroi Dennis.<ref name=":18">{{cite web|date=janar 1990|title=Alain Prost Interview|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-1990/57/alain-prost-2?v=7516fd43adaa|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230112191729/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-1990/57/alain-prost-2?v=7516fd43adaa|archive-date=12 janar 2023|access-date=11 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en}}</ref> Prost siguroi titullin kampion në garën e parafundit në [[Suzuka]] të Japonisë. Ai e nisi garën me një avantazh prej 16 pikësh nga Senna dhe të dy pilotët u përplasën me njëri-tjetrin shtatë xhiro nga fundi.<ref name=":5" /> Prost, i cili deri në atë moment ishte në kryesim të garës, u fajsua gjerësisht si shkaktari i aksidentit.<ref name=":18" /> Prost refuzoi të linte hapsirë kur të dy pilotët ishin krah për krah në vijën e drejtë. Kjo, sëbashku me stilin e të ngarit të Sennës, i cili e vendoste makinën e tij në pozita të mundshme për aksident me qëllim që pilotët e tjerë të zbrapseshin, shkaktuan aksidentin.<ref>{{Cite web|date=22 maj 2024|title=How good actually was Ayrton Senna? Hint: Exceptionally|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/ayrton-senna/how-good-actually-was-ayrton-senna-hint-exceptionally/|access-date=11 tetor 2024|website=Mclaren|language=en|archive-date=17 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240917132814/https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/ayrton-senna/how-good-actually-was-ayrton-senna-hint-exceptionally/|url-status=live}}</ref><ref name=":18" /> Senna arriti të rikthehej në garën dhe në fund doli në vendin e parë, por u skualifikua nga FIA, me në krye francezin [[Jean-Marie Balestre]], të cilin Senna nuk e pëlqente, për shkak se humbi shikanin në momentin e rihyrjes në garë. Senna gjithashtu u gjobit me 100,000$ si dhe u denua me gjashtë muaj për "vozitje të rrezikshme", një dënim që ngeli i pezulluar.<ref>{{cite web|title=Grand Prix Results: Japanese GP, 1989|url=http://www.grandprix.com/gpe/rr483.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20060620101901/http://www.grandprix.com/gpe/rr483.html|archive-date=20 qershor 2006|access-date=16 gusht 2006|website=GrandPrix.com|language=en}}</ref> Prost kërkoi falje për mënyrën se si e fitoi kampionatin, por shtoi se ishte një aksident të cilën ai nuk mundi t'a shmangte.<ref>{{cite news|date=23 tetor 1989|title=MOTOR SPORTS ROUNDUP : Senna Is Disqualified in Japan|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-10-23-sp-300-story.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110172542/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-10-23-sp-300-story.html|archive-date=10 nëntor 2020|access-date=9 shkurt 2021|publisher=Los Angeles Times|language=en}}</ref> McLaren apeloi vendimin e marrë ndaj Sennës por pa sukses. ''[[Sports Illustrated]]'' komentoi për këtë veprim, duke thënë: "Ron Dennis është kundër pilotit të tij dhe nuk do që ai ta fitoj kampionatin."<ref>{{Cite web|author=Sam Moses|date=19 mars 1990|title=Fireworks in Formula One|url=https://vault.si.com/vault/1990/03/19/fireworks-in-formula-one-amid-acrimony-ayrton-senna-won-the-us-grand-prix|access-date=30 shtator 2024|publisher=Sports Illustrated|language=en|archive-date=11 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250411143430/https://vault.si.com/vault/1990/03/19/fireworks-in-formula-one-amid-acrimony-ayrton-senna-won-the-us-grand-prix|url-status=dead}}</ref> ===Ferrari=== Në vitin 1990, Prost u bë piloti i parë që firmos me Ferrarin që nga vdekja e themeluesit [[Enzo Ferrari]] dy vite më parë. Ferrari kishte marrë disa inxhinjerë dhe arkitekt të McLarenit, përfshirë emra si [[John Barnard]] dhe [[Steve Nichols]].<ref name=":23">{{Cite news|author=Edd Straw|date=29 dhjetor 2017|title=Why the Ferrari 641 should have won a Formula 1 title in 1990|url=https://www.autosport.com/f1/news/why-the-ferrari-641-should-have-won-a-formula-1-title-in-1990-4988738/4988738/|access-date=1 tetor 2024|publisher=Autosport|language=en}}</ref> [[Ferrari 641]] ishte kandidati kryesor për të mposhtur McLarenin për titullin për konstruktor, duke humbur për vetëm 11 pikë. Gjatë këtij sezoni, Prost fitoi pesë gara, në Brazil, Meksikë, Francë, Britani dhe Spanjë. Në Meksikë, ai zhvilloi një nga performancat më të mira të karrierës së tij, duke fituar pasi e nisi garën nga vendi i 13të.<ref>{{Cite web|date=27 May 2020|title=Race of my life: Alain Prost on the 1990 Mexican GP|url=https://www.autosport.com/f1/news/149648/race-of-my-life-alain-prost-on-mexico-1990|access-date=10 shkurt 2021|website=Autosport.com|language=en|archive-date=28 tetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028020359/https://www.autosport.com/f1/news/149648/race-of-my-life-alain-prost-on-mexico-1990|url-status=live}}</ref> Fati i kampionatit u vendos sërisht në garën e parafundit në Suzuka, por këtë herë Prost kishte 9 pikë më pak se Senna. Ashtu si në vitin e kaluar, të dy pilotët u përplasën sërisht me njëri-tjetrin.<ref name=":3" /> Në kthesën e parë pas nisjes së garës, Senna qëllimit u përplas te Prost, duke i nxjerrë të dy pilotët nga gara dhe duke vulosur titullin në favor të tij. Dennis menjëherë e dinte që Senna e shkaktoi aksidentin qëllimisht, edhe pse i'u desh një vit për t'a pranuar:<ref name=":16" /> ai deklaroi në vitin 1991 se Senna u hakmorr ndaj Prost për aksidentin e tyre në vitin 1989.<ref name=":112">{{Cite web|author=David Tremayne|date=7 korrik 2014|title=The other side of Senna — his rage at Prost and Suzuka 1990|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-1991/6/the-other-side-of-senna/|access-date=3 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 shkurt 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240207210511/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-1991/6/the-other-side-of-senna/|url-status=live}}</ref> Edhe pse Prost u ankua për këtë aksident, duke thënë se Senna nuk ka vlera si njeri, braziliani nuk u pezullua.<ref name=":112" /> Prost e mbylli kampionatin në vendin e dytë, shtatë pikë mbrapa Sennës, kurse Ferrari u rendit në vendin e dytë mbrapa McLaren.<ref>{{cite web|url=https://www.motorsportmagazine.com/database/championships/1990-f1-world-championship/|title=1990 F1 World Championship|website=Motor Sport Magazine|language=en|access-date=27 janar 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301231913/https://www.motorsportmagazine.com/database/championships/1990-f1-world-championship/|archive-date=1 mars 2021}}</ref> Pas përfundimit të sezonit, Nigel Mansell, shoku i ekipit të Prost, u largua nga Ferrari për t'u rikthyer te Williams.<ref>{{Cite book|author=Murray Walker|title=Murray Walker's Formula One Heroes|date=2001|publisher=[[Virgin Books]]|language=en|isbn=1-85227-918-4|page=108}}Murray Walker & Simon Taylor ''Murray Walker's Formula One Heroes'' p. 108, paragrafi 2. Virgin Books,{{ISBN|1-85227-918-4}}</ref><ref name=":7">{{Cite web|author=Simon Taylor|date=dhjetor 2009|title=Lunch with... Nigel Mansell|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2009/60/lunch-nigel-mansell|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230713202624/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2009/60/lunch-nigel-mansell/|archive-date=13 korrik 2023|access-date=11 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en}}</ref> Ai tha se marrëdhënja e tij me Prost nuk ishte e mirë, pavarësisht se britaniku e kishte mbështetur atë për incidentin me Sennën në garën e Japonisë në vitin 1989. Një tjetër faktor i marrëdhënjes së keqe ishte mbërritja e Prost si piloti i parë i Ferrarit, edhe pse kontrata e Mansell kishte një klauzolë që e bënte atë pilotin e parë.<ref>{{Cite web|author=Jamie Woodhouse|date=20 gusht 2022|title=Nigel Mansell now realises why his team-mates didn't like him too much|url=https://www.planetf1.com/news/nigel-mansell-realises-reason-team-mate-dislike|access-date=1 tetor 2024|website=PlanetF1|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090810/https://www.planetf1.com/news/nigel-mansell-realises-reason-team-mate-dislike|url-status=live}}</ref> Mansell tregoi se pasi ai mori pol pozitën në garën e Francës, Prost i kërkoi Ferrarit që t'i jepnin makinën e tij për garën e rradhës në Britani.<ref>{{Cite book|author=Nigel Mansell|title=My Autobiography|date=1995 |page=222|publisher=Collins Willow|language=en|isbn=0-00-218497-4}}</ref> Ai u zëvëndësua nga francezi [[Jean Alesi]].<ref name=":7" /> Ferrari pësoi rënje në sezonin 1991. Makina e tyre "Ferrari 642" nuk ishte e aftë të mbante ritmin e McLarenit dhe Williamsit. Prost nuk përfundoi asnjë garë më poshtë se vendi i pestë, por nuk fitoi asnjë garë. Ai gjithashtu mori pesë podiume dhe përfundoi vetëm tetë gara; kolegu i tij Alesi përfundoi vetëm shtatë gara. Sipas raportimeve, motorri V12 i Ferrarit nuk ishte aq konkurues sa motorrët V10 të rivalëve të tyre, të cilët ishin më të shpejtë, më të lehtë dhe harxhonin benzinë më pak.<ref name=":23" /> Prost, i cili pati vështirësi gjatë sezonit, shpërtheu në garën e parafundit, duke thënë se makina e tij ecte " si një kamion".<ref>{{cite book|title=Formula Ferrari|author=Umberto Zapelloni|isbn=0-340-83471-4|publisher=[[Hodder & Stoughton]]|language=en|date=April 2004|page=17}}</ref><ref name=":19" /> Ferrari u kundërpërgjigj menjëherë duke shkarkuar Prostin. Ai u zëvëndësua nga piloti italian [[Gianni Morbidelli]] për [[Çmimi i madh i Australisë 1991|Çmimin e madh të Australisë 1991]], si dhe nga [[Ivan Capelli]] për sezonin e ardhshëm.<ref>{{Cite book|author1=Murray Walker|author2=Simon Taylor|title=Murray Walker's Formula One Heroes|date=2001|page=115|publisher=Virgin Books|language=en|isbn=1-85227-918-4}}</ref> ===Williams=== Prost nuk garoi në sezonin 1992.<ref name=":2" /> Pavarësisht kontakteve me Ligier, ekip me të cilin ai garoi në fazën parasezonale, ai qëndroi jashtë për këtë sezon pasi Ferrari i ofroi një shumë të madhe parash.<ref name="8w">{{cite web|author1=Mattijs Diepraam|author2=Rainer Nyberg|date=maj 2001|language=en|title=Subtlety redefined|url=http://8w.forix.com/prost.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121015073811/http://8w.forix.com/prost.html|archive-date=15 tetor 2012|access-date=18 tetor 2012 |publisher=8w.forix}}</ref> Gjatë këtij sezoni, Mansell dhe Williams-Renault thyen dominimin e McLaren-Hondës: britaniku fitoi titullin e parë kampion kurse Honda u tërhoq nga Formula Një për shkak të krrizës ekonomike në Japoni.<ref>{{Cite web|date=16 mars 2022|title=Honda's Bittersweet F1 Legacy|url=https://www.nippon.com/en/japan-topics/g02026/|access-date=1 tetor 2024|website=nippon.com|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090953/https://www.nippon.com/en/japan-topics/g02026/|url-status=live}}</ref> Kjo gjë bëri që Williams të ishte ekipi dominues si dhe njëri prej pilotëve të tyre pritej të shpallej sërisht kampion për sezonin 1993. Prost e shfrytëzoi këtë mundësi dhe filloi të negocionte me [[Frank Williams]] për t'u bërë pjesë e ekipit që nga gara e dytë e sezonit 1993.<ref name=":242">{{Cite web|author=Adam Cooper|date=7 korrik 2024|title=The Domination Game: How Mansell and Williams made 1992 their own|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/july-2002/30/the-domination-game/|access-date=1 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091110/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/july-2002/30/the-domination-game/|url-status=live}}</ref> Negociatat ishin të suksesshme dhe ai firmosi për dy vite.<ref>{{cite web|date=15 dhjetor 2012|title=The History of Williams - 1993|url=https://www.williamsdb.com/the-history-of-williams/the-history-of-williams-1993/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191216163106/https://www.williamsdb.com/the-history-of-williams/the-history-of-williams-1993/|archive-date=16 dhjetor 2019|access-date=16 dhjetor 2019|website=The Williams Database|language=en}}</ref> Piloti i dytë i Williams, [[Riccardo Patrese]], ndjeu se vendi i tij ishte në rrezik dhe firmosi me [[Benetton Formula|Benetton]]. Prost pritej të ishte sërisht shok ekipi me Mansellin, por britaniku nuk arriti të rinovonte kontratën me ekipin për shkak të kërkesave të larta financiare.<ref name=":242" /> Pas largimit të Mansell, Williams kërkoi të sillte në ekip Sennën, por kjo nuk u arrit pasi kontrata e Prost kishte një klauzolë që e ndalonte brazilianin t'i bashkohej Williamsit për sa kohë që ai ishte atje.{{sfn|Ménard|Vassal|2003|p=138}} Senna e quajti Prostin "frikacak" për këtë klauzolë, por në fund vazhdoi të garonte me McLarenin.{{sfn|Ménard|Vassal|2003|p=138}}<ref>{{cite web|url=https://www.f1oversteer.com/throwbacks/ayrton-senna-once-called-alain-prost-a-coward-for-refusing-to-be-his-teammate/|title=Ayrton Senna once called Alain Prost a ‘coward’ for refusing to be his teammate|website=f1oversteer.com|language=en|date=28 gusht 2026|access-date=10 tetor 2026}}</ref> Prost fitoi titullin e katërt kampion bote në sezonin 1993.<ref name=":12">{{cite news|date=11 dhjetor 1994|title=Briefly |url=http://link.galegroup.com/apps/doc/A296056825/GPS?u=wikipedia&sid=GPS|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201123443/https://go.gale.com/ps/i.do?p=GPS&u=wikipedia&id=GALE%7CA296056825&v=2.1&it=r&sid=GPS&asid=5b88d3e4|archive-date=1 dhjetor 2020|access-date=17 prill 2019|publisher=[[The Age|Sunday Age]]|language=en|page=4|via=Infotrac Newsstand}}</ref> Ai ishte shok ekipi me pilotin 32 vjeçar [[Damon Hill]]. Williams dominoi sërisht garën për konstruktor, duke marrë dyfishin e pikëve krahasuar me vendin e dytë McLaren. Prost fitoi shtatë nga dhjetë garat e para të sezonit si dhe mori pol pozita në 13 nga 16 garat e sezonit. Edhe pse gjatë sezonit ai u përball me konkurencën e Hill dhe Sennës, Prost u shpall kampion në Portugali dhe dy gara nga fundi. Pak para fitimit të titullit, Prost njoftoi tërheqjen nga sporti në përfundim të sezonit.<ref name="la">{{Cite web|author=Shav Glick|date=25 shtator 1993|title=Prost, 38, Announces Retirement|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-09-25-sp-38901-story.html|access-date=18 shtator 2024|website=Los Angeles Times|language=en|archive-date=12 qershor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230612151224/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-09-25-sp-38901-story.html|url-status=live}}</ref> Duke qënë se ai do të tërhiqej, Williams mori Sennën si pilot për sezonin e ardhshëm, pavarësisht klauzolës së Prost. Pavarësisht se klauzola e tij ishte në fuqi edhe për vitin 1994, Renault i kërkoi Williams për t'a bindur Prostin për të hequr dorë nga ky kusht.<ref>{{Cite web|date=11 tetor 1993|title=Senna signs with Williams |url=https://www.upi.com/Archives/1993/10/11/Senna-signs-with-Williams/9005750312000/|access-date=18 shtator 2024|website=UPI|language=en|archive-date=24 janar 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124015818/https://www.upi.com/Archives/1993/10/11/Senna-signs-with-Williams/9005750312000/|url-status=live}}</ref> Francezi u tërhoq në fund të sezonit 1993 me kusht që Williams t'i paguante rrogën e plotë për sezonin 1994.<ref name=":22">[[Senna (film)|''Senna'' (film)]] (edicioni i zgjatur), te minuta 1:47-1:50.</ref> Prost e mbylli me podium garën e fundit të karrierës në [[Çmimi i madh i Australisë 1993|Australi]]. Pas përfundimit të garës, Prost u përfaqua nga Senna, duke u surprizuar nga veprimi i brazilianit.<ref name=":5" /> McLaren, të cilët sapo kishin firmosur një marrëveshje për t'u furnizuar me motorrë nga [[Peugeot]],<ref>{{cite web|url=https://www.classicdriver.com/en/article/auctions/peugeot-powered-mclaren-a-smoking-hot-symbol-f1s-golden-era|title=This Peugeot-powered McLaren is a smoking-hot symbol of F1’s golden era|publisher=Classic Driver|language=en|date=15 tetor 2022|access-date=14 tetor 2026}}</ref> u përpoqën për të bindur Prost të zinte vendin e Sennës për sezonin 1994.<ref name="auto">{{Cite web|author=Jamie Woodhouse|date=24 dhjetor 2021|title=Ayrton Senna called Alain Prost 'begging' him to stay in F1 in 1994|url=https://www.planetf1.com/news/ayrton-senna-begged-alain-prost-return|access-date=18 shtator 2024|website=PlanetF1|language=en}}</ref> Senna vetë e inkurajoi francezin për të pranuar ofertën, por Prost refuzoi, duke u tërhequr një herë e përgjithmonë.<ref name="auto2">{{Cite web|date=30 shtator 2018|title=Martin Brundle at McLaren in 1994|url=https://www.unracedf1.com/martin-brundle-at-mclaren-in-1994/|access-date=18 shtator 2024|website=UnracedF1.com|language=en|archive-date=3 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241003033825/https://www.unracedf1.com/martin-brundle-at-mclaren-in-1994/|url-status=live}}</ref> ==Profili i pilotit== ===Stili i të voziturit=== Gjatë karrierës së tij, Prost fitoi pseudonimin "Profesori" për intelektualitetin e tij në pistë. Edhe pse fillimisht ai tha se ky pseudonim nuk i bënte përshtypje, me kalimin e kohës ai tha se pseudonimi karakterizonte stilin e tij të të voziturit. Prost ishte shumë i aftë të përgatiste strategjinë e tij para fillimit të një gare: ai zakonisht i kursente frenat dhe gomat në fazat e para të garës, duke i lënë të freskëta për pjesën e fundit.<ref name=":2" /> Motoja e tij ishte "Fito sa më ngadalë të jetë e mundur",<ref name="mcbride_nyt_p3" /><ref>{{Cite web|title=On this week #8: A masterclass from The Professor|url=https://www.pirelli.com/global/en-ww/race/racingspot/formula-1/a-masterclass-from-the-professor-119946/|access-date=2 tetor 2024|website=pirelli.com|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091306/https://www.pirelli.com/global/en-ww/race/racingspot/formula-1/a-masterclass-from-the-professor-119946/|url-status=live}}</ref> një moto që ai mund t'a ketë marrë nga [[Niki Lauda]] ose [[Juan Manuel Fangio]].<ref name=":24">{{Cite web|author=Clive James|title=Niki Lauda Wins Going Slowly|url=https://www.clivejames.com/niki-lauda-wins-going-slowly.html|access-date=2 tetor 2024|website=CliveJames.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|author=Will Buxton|date=3 qershor 2016|title=BUXTON: The Secret|url=https://racer.com/2016/06/03/buxton-the-secret-130356/|access-date=2 tetor 2024|website=RACER|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091338/https://racer.com/2016/06/03/buxton-the-secret-130356/|url-status=live}}</ref><ref name=":27" /> Shefi i Hondës, [[Nobuhiko Kawamoto]], kur u pyet për dy pilotët e McLarenit, tha: Senna është si një samurai kurse Prost është si një kompjuter.<ref name=":5" /> Ndryshe nga Senna, i cili ecte gjithmon me ritëm të lartë,<ref name=":2" /> Prost garonte më me elegancë dhe qetësi, duke kopjuar idhujt e tij [[Jackie Stewart]] dhe [[Jim Clark]].{{sfn|Roebuck|1986|p=131}} Edhe pse Prost mund të mos ketë garuar me aq stil sa bashkëkohësit e tij – Nigel Mansell dikur tha se Prost thjesht kishte makinën më të mirë në pistë – Stewart e lavdëroi Prostin për butësinë e tij pas timonit, duke shpjeguar: “Për disa, kjo është e mërzitshme; për mua, është mjeshtëri – dhe shumë më e vështirë sesa thjesht të shëtisësh me makinën përreth.”<ref name=":27" /><ref name=":28" /> Qetësia e Prostit i lejoi atij të nxirrte maksimumin nga një motorr pa e çuar atë drejt prishjes. Clive James shkroi se Prost "konsiderohej i çuditshëm edhe nga pilotët e tjerë për mënyrën se si makinat e tij qëndronin bashkë: ishte sikur ai mund të dëgjonte se çfarë po ndodhte në motorr. Prost ishte shoku i makinës. Pilotët e tjerë nuk e trajtonin makinën me më shumë takt sesa trajtonin gratë e tyre".<ref name=":24" /> Megjithatë, qasja e tij pati disa kritikë, përfshirë Ron Dennis, i cili u mërzit që Prost refuzoi të garonte për fitoren në Spa në vitin 1985. Prost u përgjigj se "E kam humbur kampionatin në momentin e fundit aq shumë herë sa nuk po rrezikoj".<ref name=":26">{{Cite web|title=Alain Prost|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/alain-prost/|access-date=2 tetor 2024|website=Mclaren.com|language=en|archive-date=29 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240929000643/https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/alain-prost|url-status=live}}</ref> Prost u prek nga kritikat, të cilat i përmblodhi si "kur fiton... është normale, kur humb, je budalla".<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/full-transcript-read-every-word-from-four-time-world-champion-alain-prosts.24IUj5h536Ih9IwT09FgjG|title=FULL TRANSCRIPT: Read every word from four-time world champion Alain Prost's insightful Beyond the Grid interview|author=Tom Clark|publisher=Formula Një|language=en|date=17 mars 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007113432/https://www.formula1.com/en/latest/article/full-transcript-read-every-word-from-four-time-world-champion-alain-prosts.24IUj5h536Ih9IwT09FgjG|archive-date=7 tetor 2024|access-date=28 korrik 2026}}</ref> Stili i qetë i Prostit ndonjëherë maskonte ritmin e tij të ashpër në pistë. [[Steve Nichols]], projektuesi i makinave të Prostit te McLaren dhe Ferrari, tha se në Çmimin e madh të Belgjikës 1985, ai e pa Prostin të bënte tre xhiro me qetësi në pistë dhe nuk e kuptoi që Prost kishte marrë pol pozitë deri pasi u kthye në garazh.<ref>{{Cite web|author=Dan Prosser|date=2 gusht 2023|title=McLaren designer Steve Nichols on Prost, Senna and Lauda|url=https://www.the-intercooler.com/library/blog/mclaren-designer-steve-nichols-on-prost-senna-and-lauda/|access-date=2 tetor 2024|website=The Intercooler|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091441/https://www.the-intercooler.com/library/blog/mclaren-designer-steve-nichols-on-prost-senna-and-lauda/|url-status=live}}</ref> [[Nigel Roebuck]] tregoi një histori të ngjashme në lidhje me pol pozitën e Prostit në [[Monako]].<ref name=":28">{{Cite web|author=Graham Keilloh|date=24 korrik 2011|title=In defence of Alain Prost|url=http://www.talkingaboutf1.com/2011/07/in-defence-of-alain-prost.html|access-date=3 tetor 2024|website=Talking About F1|language=en|archive-date=11 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210211030202/http://www.talkingaboutf1.com/2011/07/in-defence-of-alain-prost.html|url-status=live}}</ref> [[Adrian Newey]], projektuesi i makinave të Prostit te Williams, tha se Prost ndonjëherë e acaronte në praktika sepse Prost rrallë e shtynte makinën deri në limit, duke e bërë më të vështirë për Newey të kuptonte nëse makina ishte mjaftueshëm e shpejtë.<ref>{{Cite web|date=2 tetor 2023|title=Prost's final fling|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/november-2023/71/prosts-final-fling/|access-date=2 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091128/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/november-2023/71/prosts-final-fling/|url-status=live}}</ref> Newey shtoi se "kur donte, mund të ecte vërtet shpejtë".<ref>{{Cite web|author=Lucrezia Costa|date=11 gusht 2024|title=Adrian Newey on the champions he has worked with: "Very different characters, but all phenomenal"|url=https://pitdebrief.com/post/adrian-newey-on-the-champions-he-has-worked-with-very-different-characters-but-all-phenomenal/|access-date=2 tetor 2024|website=Motorsport {{!}} Pit Debrief|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091323/https://pitdebrief.com/post/adrian-newey-on-the-champions-he-has-worked-with-very-different-characters-but-all-phenomenal/|url-status=live}}</ref> Edhe pse Senna e dominoi Prostin në provat zyrtarr gjatë 32 garave si shok ekipi, duke marrë 26 pol pozita kundrejt 4 të Prostit, në ditën e garës Prost shënoi 12 xhiro më të shpejta kundrejt 6 të Sennës.<ref name=":21" /> Edhe pse Senna ishte më i shpejtë në provat zyrtare, Prost ishte i nënvlersuar në këtë kategori: Niki Lauda vuri në dukje se kur Prost u bashkua me McLaren në vitin 1984, Prost ishte aq i shpejtë sa Lauda hoqi dorë nga përpjekja për t'u barazuar me Prost në provat zyrtare dhe e përdori kohën e tij në pistë për të përgatitur makinën e tij për garën. Prost i përvetësoi këto mësime dhe i përdori kundër Sennës në vitet 1988 dhe 1989.<ref name=":21" /> ===Trashëgimia=== Prost konsiderohet një nga pilotët më të mirë të të gjitha kohërave në Formula Një. Ai ka fituar katër tituj botëror, po aq sa [[Sebastian Vettel]] dhe [[Max Verstappen]]. Vetëm [[Lewis Hamilton]], [[Michael Schumacher]], dhe Juan Manuel Fangio kanë fituar më shumë tituj se ai.<ref name=":20"/> Përveç kësaj, Prost humbi mundësinë për të fituar edhe katër tituj të tjerë për vetëm 12.5 pikë.<ref name=":17"/> Në kohën e pensionimit të tij, Prost mbante rekordin për garat e fituara (51),<ref>{{cite web|title=Grand Prix Results: Portuguese GP, 1993|url=http://www.grandprix.com/gpe/rr546.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20061030022713/http://www.grandprix.com/gpe/rr546.html|archive-date=30 tetor 2006|access-date=7 nëntor 2006|website=GrandPrix.com|language=en}}</ref><ref name=":2" /> e cila qëndroi për 14 vite; rekordi i tij u thye nga Schumacher në vitin 2001.<ref name=":0">{{cite news|author=Alan Henry|date=4 shtator 2001|title=Schumacher rubs salt into Prost wounds|url=https://www.theguardian.com/sport/2001/sep/04/formulaone.formulaone2001|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417055456/https://www.theguardian.com/sport/2001/sep/04/formulaone.formulaone2001|archive-date=17 prill 2019|access-date=17 prill 2019|publisher=[[The Guardian]]|language=en}}</ref><ref name=":13" /> Prost besonte se nëse Senna nuk do ndërronte jetë në vitin 1994, do t'ja thyente rekordin e fitoreve francezit.<ref name=":0" /> Prost gjithashtu kishte rekordin për numrin e xhirove të shpejta (41) deri në vitin 2001; Schumacher ishte sërisht piloti që i theu rekordin.<ref name=":27">{{Cite news|date=1 qershor 1993|title=Alain Prost retires|url=https://www.autosport.com/f1/news/alain-prost-retires-5053020/5053020/|access-date=3 tetor 2024|publisher=Autosport|language=en}}</ref> Prost aktualisht ndan rekordin për përqindjen më të lartë të garave të nisura nga rreshti i parë në një sezon të vetëm (16 nga 16 në vitin 1993) me Ayrton Sennën (1989) dhe Damon Hill (1996).<ref>{{cite web|author=Steven Lynch|date=1 korrik 2011|title=Front row regulars|url=http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/53088.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190501082158/http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/53088.html|archive-date=1 maj 2019|access-date=1 maj 2019|publisher=ESPN UK|language=en}}</ref> Deri në vitin 2026, ai është francezi i fundit që ka fituar [[Çmimi i madh i Francës|Çmimin e madh të Francës]].<ref>{{cite web|author=Nicky Haldenby|date=8 qershor 2021|title=France's Home Race Heroes|url=https://f1destinations.com/france-home-race-f1-heroes/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210614214908/https://f1destinations.com/france-home-race-f1-heroes/|archive-date=14 qershor 2021|access-date=14 qershor 2021|website=F1Destinations|language=en}}</ref> ===Lëvizjet dhe marrëdhënjet me ekipet=== Prost gjithashtu e kuptoi rëndësinë e të garuarit me makinën më të mirë; uebfaqja zyrtare e McLarenit komenton se ai "e ndërtoi karrierën e tij të gjatë duke bërë lëvizjen e duhur në kohën e duhur". Megjithatë, pasi Prost gjeti rrugën e tij drejt një ekipi fitues, ai nuk ishte gjithmonë i shkathët në marrëdhëniet e tij me ekipet dhe furnizuesit e motorrëve. Faqja e internetit e [[Formula Një]] vëren se ndërsa Prost "bëri që fitoret e tij të dukeshin të lehta", ai "ishte më pak i suksesshëm në politikën në të cilën ishte gjithmonë i përfshirë" dhe ai "i la ekipet në mënyrë negative në katër raste". Shoku i ekipit të Prostit te Ferrari, Nigel Mansell, kujton një incident ku në [[Çmimi i madh i Britanisë 1990|Çmimin e madh të Britanisë 1990]], makina që ai garoi nuk ecte njësoj si në garën e mëparshme ku ai kishte marrë pol pozitë. Kur u përball me mekanikët, Prost doli në përfundimin se Mansell kishte makinë superiore krahasuar me francezin. Makinat e tyre u ndërruan pa djeninë e Mansell dhe me kërkesë të Prost. Prost gjithashtu fliste rrjedhshëm italisht, ndërsa italishtja e Mansell ishte vetëm bisedore në rastin më të mirë, duke i dhënë Prostit ndikim më të madh brenda ekipit me bazë në [[Maranello]]. Sipas Prost, Mansell mori pjesë vetëm në dy ose tre takime informuese mekanike gjatë gjithë sezonit, duke preferuar të luante [[golf]].<ref>Mansell, Nigel ''My Autobiography'' faqja 222 Collins Willow {{ISBN|0-00-218497-4}}</ref> Prost e përshpejtoi shkarkimin e tij nga Ferrari në vitin 1991 duke kritikuar hapur makinën si dhe nuk mori pjesë në sezonin 1992 (duke pranuar një shumë të konsiderueshme parash nga Ferrari) në vend që të garonte me Ligier të nivelit të dytë.<ref name="8w"/> Në garën e dytë të sezonit 1992, Prost e dalloi menjëherë potencialin e kombinimit Williams-Renault dhe negocioi për një vend për sezonet 1993 dhe 1994.<ref name=":242"/> Pasi njoftoi daljen e tij në pension në fund të sezonit 1993 (duke mos dashur të ishte partner me Sennën në vitin 1994, me Williams që pranoi të paguante pagën e Prostit për vitin 1994), Prost vendosi të mos dilte nga pensioni pasi nuk u impresionua nga një provë e McLaren-Peugeot për sezonin 1994.<ref name="auto"/><ref name="auto2"/><ref name=":13" /> Pasi Senna humbi jetën në Çmimin e madh të San Marinos në vitin 1994, Prost ishte kandidati i dukshëm për të zënë vendin bosh te Williams, por Prost tha se nga respekti për Sennën nuk do të garonte më në Formula Një.<ref name="NZHerald">{{Cite web|author=Don Kennedy|date=9 tetor 2024|title=Formula One: Prost reminisces ahead of return to Imola|url=https://www.nzherald.co.nz/hawkes-bay-today/news/formula-one-prost-reminisces-ahead-of-return-to-imola/DTEDCRZLPWQYLWWEUQ4UMOERSQ/|access-date=11 tetor 2024|website=The New Zealand Herald|language=en|archive-date=26 qershor 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250626125859/https://www.nzherald.co.nz/hawkes-bay-today/news/formula-one-prost-reminisces-ahead-of-return-to-imola/DTEDCRZLPWQYLWWEUQ4UMOERSQ/|url-status=live}}</ref> ===Vlerësimet nga bashkëkohësit=== Në vitin 2009, një sondazh i [[Autosport]] i kryer nga 217 pilotë të Formula Një e nxori Prostin të votuar si piloti i katërt më i madh i të gjitha kohërave në Formula Një, pas Sennës, Schumacherit dhe Fangios.<ref>{{Cite web|date=2009|title=Formula 1's Greatest Drivers – AUTOSPORT.com – Alain Prost|url=http://f1greatestdrivers.autosport.com/?driver=4|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210517231624/https://f1greatestdrivers.autosport.com/?driver=4|archive-date=17 maj 2021|access-date=19 shkurt 2021|website=f1greatestdrivers.autosport.com|language=en}}</ref> Shoku i skuadrës së Prostit, Keke Rosberg, tha se "Ai është më i miri që kam njohur ndonjëherë, pa dyshim. Si një pilot garash i gjithanshëm, ai është kokë e këmbë përpara kujtdo tjetër."<ref name=":28" /> Drejtori ekzekutiv i Formula Një, [[Bernie Ecclestone]], tha se Prost ishte piloti më i madh i të gjitha kohërave, pasi Prost rrallë gëzonte trajtimin e pilotit numër një, ndryshe nga Senna ose Schumacher.<ref>{{Cite web|last=NewsDesk|date=13 shtator 2016|title=Ecclestone: Prost was better than Schumacher or Senna|url=https://www.grandprix247.com/2016/09/13/ecclestone-prost-was-better-than-schumacher-or-senna/|access-date=1 tetor 2024|website=GRANDPRIX247.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017|title=Bernie Ecclestone says Alain Prost best ever F1 driver|url=https://www.sportsmole.co.uk/fb_281199.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240628085026/https://www.sportsmole.co.uk/formula-1/news/ecclestone-says-prost-best-ever-f1-driver_281199.html|archive-date=28 qershor 2024|access-date=19 shkurt 2021|website=Sports Mole|language=en}}</ref> Në vitin 2023, Ecclestone tha se Max Verstappen e kishte tejkaluar Prostin.<ref>{{Cite web|author=Jamie Woodhouse|date=23 shtator 2023|title=Bernie Ecclestone snubs Lewis Hamilton to hand F1 GOAT title to former title rival|url=https://www.planetf1.com/news/bernie-ecclestone-max-verstappen-f1-greatest|access-date=1 tetor 2024|website=PlanetF1|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090600/https://www.planetf1.com/news/bernie-ecclestone-max-verstappen-f1-greatest|url-status=live}}</ref> Shefi i ekipit Jordan, [[Eddie Jordan]], ndante mendimin e Ecclestone, duke vlerësuar që Prost "nuk e vriste mendjen kurrë se kush ishte shoku i tij i skuadrës" (Senna ishte një përjashtim i dukshëm).<ref>{{Cite web|author=Mark Scott|date=16 prill 2020|title=Jordan: 'Prost the greatest, not Schumi or Senna'|url=https://www.planetf1.com/news/greatest-formula-1-driver|access-date=1 tetor 2024|website=PlanetF1|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090758/https://www.planetf1.com/news/greatest-formula-1-driver|url-status=live}}</ref> Shefi i stafit mjekësor i Formula Një, Sid Watkins, tha se Prost dhe Niki Lauda ishin pilotët më inteligjentë me të cilët kishte punuar, duke vënë në dukje se ai mund të kujtonte vetëm një aksident të rrezikshëm që përfshinte Prostin në karrierën e tij.<ref>{{Cite book|author=Sid Watkins|title=Life at the Limit|publisher=Pan Macmillan|language=en|year=2013|isbn=9781447241010|location=Londër|pages=110}}</ref> ===Rivaliteti me Ayrton Sennën=== Piloti brazilian [[Ayrton Senna]] ishte rivali më i madh i Prostit. Rivaliteti midis tyre konsiderohet një nga më të mëdhenjt në historinë e sporteve.<ref>{{cite web|url=https://www.autoevolution.com/news/senna-vs-prost-one-of-the-most-fiercest-rivalries-in-the-history-of-motorsport-139075.html|title=Senna vs Prost: One of the Fiercest Rivalries in the History of Motorsport|website=autoevolution.com|language=en|date=9 dhjetor 2019|access-date=15 tetor 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.goodwood.com/grr/f1/prost-vs-senna-a-friendship-after-bitter-rivalry/|title=Prost vs. Senna: A friendship after bitter rivalry|website=goodwood.com|language=en|date=12 janar 2026|access-date=15 tetor 2026}}</ref> Betejat e Prostit me Ayrton Sennën u mbuluan gjerësisht nga media. Të dy pilotët ishin konkurrentë të fortë dhe kontribuan në disa incidente në pistë: *[[Çmimi i madh i Portugalisë 1988|Estoril 1988]] (Senna u përpoq ta ndalonte Prostin që ta kalonte duke e kërcënuar se do ta shtynte anash në murin e boksit)<ref name="auto1"/> *[[Çmimi i madh i San Marinos 1989|Imola 1989]] (Senna dhe Prost ranë dakord të shmangnin garimin shumë të ngushtë me njëri-tjetrin në xhiron e parë, por nuk ranë dakord për kushtet e sakta të marrëveshjes, pas së cilës Prost u ankua në media)<ref name=":8" /> *[[Çmimi i madh i Japonisë 1989|Suzuka 1989]] (duke garuar krah për krah me Sennën, Prost fitoi titullin kampion duke ecur në rrugën e Sennës në vijën e brendshme dhe duke e sfiduar atë të frenonte ose të përplasej. Ata u përplasën)<ref name=":18" /> *[[Çmimi i madh i Japonisë 1990|Suzuka 1990]] (duke garuar krah për krah me Prostin, Senna fitoi titullin kampion duke e nxjerrë qëllimisht Prostin nga gara në formë hakmarrje për incidentin e vitit 1989)<ref name=":6">{{Cite web|author=Joe Saward|date=1 tetor 1991|title=Ayrton Senna attacks Jean-Marie Balestre|url=http://www.grandprix.com//features/joe-saward/news-feature-ayrton-senna-attacks-jean-marie-balestre.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121174811/https://www.grandprix.com/features/joe-saward/news-feature-ayrton-senna-attacks-jean-marie-balestre.html|archive-date=21 janar 2021|access-date=10 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en}}</ref> *[[Çmimi i madh i Gjermanisë 1989|Hockenheim 1991]] (Senna e nxori Prostin jashtë pistës dhe në rrugën e daljes nga bokset).<ref>{{Cite web|last=Grandprix.com|date=28 korrik 1991|title=German GP, 1991|url=http://www.grandprix.com//races/german-gp-1991.html|access-date=12 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en|archive-date=4 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304180439/https://www.grandprix.com/races/german-gp-1991.html|url-status=live}}</ref> Pas incidentit të Hockenheim të vitit 1991, [[FISA]] urdhëroi një takim midis dy pilotëve për të ulur tensionet dhe për të parandaluar incidente të mëtejshme.<ref>{{cite web|author=David Tremayne|date=shtator 1991|title=Formula One: 1991 Hungarian Grand Prix|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/september-1991/13/formula-one-hungarian-grand-prix?v=7516fd43adaa|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229202513/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/september-1991/13/formula-one-hungarian-grand-prix?v=7516fd43adaa|archive-date=29 dhjetor 2022|access-date=12 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en}}</ref> Përveç kësaj, të dy pilotët e gjetën veten duke ndjekur të njëjtin ekip pas sezonit 1992, pasi performanca e Ferrarit kishte rënë dhe Honda u largua nga Formula Një, duke e lënë Williams-Renault si sundimtarin e padiskutueshëm të Formula Një. Prost nënshkroi për Williams me kusht që Senna të mos bëhej pjesë e ekipit, duke bërë që braziliani të ankohej publikisht se Prost po "sillej si frikacak".<ref name=":25">{{cite web|title=Ayrton Senna Calls Prost A Coward.mpg|date=5 dhjetor 2011|url=https://www.youtube.com/watch?v=qFZKkK6odgY|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130218163814/http://www.youtube.com/watch?v=qFZKkK6odgY&gl=US&hl=en|archive-date=18 shkurt 2013|access-date=28 qershor 2013|publisher=Youtube.com|language=en}}</ref> Tifozët brazilianë të Sennës u tërbuan aq shumë nga refuzimi i Prostit për të garuar me Sennën në kushte të barabarta, saqë Prost mori një eskortë policore për [[Çmimi i madh i Brazilit 1993|Çmimin e Madh të Brazilit 1993]].<ref>{{cite book|author=Derick Allsop|title=Designs on Victory: On the Grand Prix Trail With Benetton|publisher=Hutchinson|language=en|year=1993|isbn=0-09-178311-9}}</ref> Prost fitoi lehtësisht titullin e vitit 1993 dhe u tërhoq në fund të sezonit, duke i lejuar Sennës të merrte kryesimin në Williams për sezonin 1994. Pasi nuk ishin më konkurrentë, dy rivalët filluan të përmirësonin marrëdhënien e tyre. Në garën e fundit të Prostit, Çmimin e madh të Australisë 1993, Senna e tërhoqi atë në shkallën më të lartë të podiumit dhe e përqafoi.<ref>{{cite web|title=Fan review of Grand Prix with image of pair on podium|url=http://www.farzadsf1gallery.com/features/adel93.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20061025173536/http://www.farzadsf1gallery.com/features/adel93.html|archive-date=25 tetor 2006|access-date=28 janar 2007|website=farzadsf1gallery.com|language=en}}</ref><ref name=":5" /> Vetëm disa ditë para vdekjes së parakohshme të Sennës në Imola, ndërsa po filmonte një xhiro më makinë në pistën e Imolës për kanalin televiziv francez [[TF1]], ai përshëndeti Prostin, i cili në atë kohë ishte një komentator i këtij kanali televiziv: "Një përshëndetje e veçantë për mikun tim... mikun tonë të dashur, Alain. Na mungon të gjithëve Alain." Prosti tha se ishte i habitur dhe shumë i prekur nga komenti.<ref name="Hamilton">{{cite book|author=Maurice Hamilton|title=Frank Williams |publisher=Macmillan|language=en|year=1998|isbn=0-333-71716-3|page=234}}</ref><ref name=":5" /> Prost mori pjesë në funeralin e Sennës, duke qënë një nga njerëzit që mbajti arkivolin e tij,<ref>{{cite web|title=Open Warfare|url=http://www.gpracing.net192.com/drivers/prost-senna.cfm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070702171047/http://www.gpracing.net192.com/drivers/prost-senna.cfm|archive-date=2 korrik 2007|access-date=30 gusht 2015|website=GPRacing.net192.com|language=en}}</ref> dhe komentoi se kur Senna vdiq "një pjesë e tij kishte vdekur gjithashtu", sepse karrierat e tyre kishin qenë shumë të lidhura me njëra-tjetrën. Senna ndihej ashtu si francezu, duke i thënë një miku të ngushtë se pasi Prosti u tërhoq, ai e kuptoi se sa shumë nga motivimi i tij kishte ardhur nga rivaliteti me Prostin.<ref name=":5" /> ===Vlerësimet=== Media të ndryshme janë përpjekur të zhvillojnë modele që matin në mënyrë objektive aftësitë e pilotëve në lidhje me cilësinë e makinës. Prost përgjithësisht renditet lart në këto krahasime. *[[Universiteti i Sheffield]] (2016): I dyti i të gjitha kohërave<ref>{{Cite web|date=14 prill 2016|title=University research reveals greatest Formula One driver of all time|url=http://www.sheffield.ac.uk/news/nr/greatest-formula-one-driver-ever-1.567358|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160416020912/http://www.sheffield.ac.uk/news/nr/greatest-formula-one-driver-ever-1.567358|archive-date=16 prill 2016|access-date=30 shtator 2024|website=University of Sheffield|language=en}}</ref> *[[The Economist]] (2020): I treti i të gjitha kohërave<ref>{{Cite news|date=17 tetor 2020|title=Engineers, not racers, are the true drivers of success in motor sport|url=https://www.economist.com/graphic-detail/2020/10/17/engineers-not-racers-are-the-true-drivers-of-success-in-motor-sport|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120194230/https://www.economist.com/graphic-detail/2020/10/17/engineers-not-racers-are-the-true-drivers-of-success-in-motor-sport|archive-date=20 nëntor 2020|access-date=19 shkurt 2021|newspaper=The Economist|language=en|issn=}}</ref> *[[Carteret Analytics]] (2020): I teti i të gjitha kohërave<ref>{{Cite web|author=Frank Dalleres|date=15 nëntor 2020|title=Why Juan Manuel Fangio, not Lewis Hamilton or Michael Schumacher, is the greatest Formula 1 driver ever|url=https://www.cityam.com/why-juan-manuel-fangio-not-lewis-hamilton-or-michael-schumacher-is-the-greatest-formula-1-driver-ever/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120141605/https://www.cityam.com/why-juan-manuel-fangio-not-lewis-hamilton-or-michael-schumacher-is-the-greatest-formula-1-driver-ever/|archive-date=20 nëntor 2020|access-date=19 shkurt 2021|website=CityAM|language=en}}</ref> *[[F1-Analysis.com]] (2022): I katërti i të gjitha kohërave; i dyti i të gjitha kohërave pas korrigjimit të ndryshimeve në epokë.<ref>{{cite web|date=31 maj 2022|title=A History of F1: Who is the GOAT? |url=http://f1-analysis.com/2022/05/31/who-is-the-f1-goat/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220705091012/https://f1-analysis.com/2022/05/31/who-is-the-f1-goat/|archive-date=5 korrik 2022 |access-date=1 shtator 2022|language=en}}</ref> ==Jeta e mëvonshme== Gjatë viteve 1994 dhe 1995, Prost punoi si komentator për kanalin televiziv francez TF1.<ref>{{cite book|title=Sport et Télé: Les Liaisons Secrètes|page=379|author=Eric Maitrot|publisher=Flammarion|language=fr|year=1995}}</ref> Ai gjithashtu punoi për Renault duke bërë marrëdhënie me publikun dhe promovime.<ref>Hamilton 2015, f. 306.</ref> Pas kësaj, Prost u kthye në ekipin e tij të vjetër McLaren, duke punuar si këshilltar teknik;<ref name=":2" /> ai gjithashtu përfundoi [[L'Étape du Tour]], një udhëtim vjetor me biçikleta me pjesëmarrje masive që zhvillohet në një fazë të [[Tour de France]].<ref>{{Cite web|last=Cycling News 19|date=11 February 2011|title=Prost trades pedal strokes with Merckx in Oman|url=https://www.cyclingnews.com/news/prost-trades-pedal-strokes-with-merckx-in-oman/|access-date=12 shkurt 2021|website=cyclingnews.com|language=en|archive-date=25 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125074709/https://www.cyclingnews.com/news/prost-trades-pedal-strokes-with-merckx-in-oman/|url-status=live}}</ref> Në vitin 2024, Prost shprehu publikisht shqetësime në lidhje me trendin në rritje të ekipeve të Formula Një që i nënshtrohen ndryshimeve të shpeshta të emrave për shkak të ndryshimeve në pronësi dhe sponsorizim. Ai argumentoi se, ndërsa partneritetet tregtare janë një pjesë integrale e Formula Një moderne, ndryshimi i vazhdueshëm i markës rrezikon të dëmtojë ndjenjën e traditës dhe vazhdimësisë së sportit. Duke përmendur shembullin e Sauber, i cili kaloi nga [[Alfa Romeo]] në Stake dhe më pas në [[Audi]] në vitin 2026, si dhe ndryshimin e markës së AlphaTauri në Visa Cash App RB, Prost sugjeroi që praktika të tilla dobësojnë identitetin historik dhe lidhjen emocionale që tifozët kanë me ekipet e vjetra. Ai theksoi se trashëgimia e Formula Njê është ndërtuar jo vetëm mbi pilotët dhe prodhuesit e saj, por edhe mbi trashëgiminë e qëndrueshme të ekipeve të saj, dhe paralajmëroi se prioritizimi i fitimeve tregtare afatshkurtra mbi stabilitetin mund të dëmtojë strukturën kulturore të sportit.<ref>{{Cite web|author=Lydia Mee|title=Former champion highlights the importance of keeping lega...|url=https://www.newsweek.com/sports/f1-news-alain-prost-some-new-team-names-are-losing-tradition-our-sport-1891621|access-date=18 shtator 2025|website=Newsweek|date=23 prill 2024|language=en}}</ref> ===Prost Grand Prix=== {{main|Prost Grand Prix}} Gjatë vitit 1989, Prost filloi të mendonte të krijonte ekipin e tij, pasi marrëdhënia e tij me shokun e tij të ekipit në McLaren, Ayrton Senna, ishte prishur. Prost dhe [[John Barnard]], ish-projektuesi kryesor në McLaren, ishin pranë themelimit të një ekipi në vitin 1990. Megjithatë, mungesa e sponsorizimit nënkuptonte se kjo nuk ishte e mundur, kështu që Prost u transferua te Ferrari dhe Barnard u largua nga Ferrari për t'u bashkuar me Benetton. Pasi u grind me ekipin italian në fund të vitit 1991, Prost e gjeti veten pa ekip për vitin 1992; pas dështimit të negociatave të gjera me [[Guy Ligier]] për blerjen e ekipit të tij Ligier, Prost vendosi të bashkohej me Williams për vitin 1993.<ref name="Prost Renault">{{Cite web|author=Joe Saward|date=1 shtator 1995|title=Team Prost - a dream or reality?|url=http://www.grandprix.com/ft/ft00198.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140605084146/http://www.grandprix.com/ft/ft00198.html|archive-date=5 qershor 2014|access-date=27 nëntor 2024|website=Grandprix.com|language=en}}</ref> Deri në vitin 1995, kur Prost punonte për Renault, njerëzit kishin supozuar se do të formohej një ekip Prost-Renault. Renault refuzoi kërkesën e Prost për të furnizuar motorrë për ekipin e tij, duke i dhënë fund spekulimeve.<ref name="Prost Renault" /> Më 13 shkurt 1997, Prost bleu ekipin Ligier nga [[Flavio Briatore]] dhe e riemëroi atë në "Prost Grand Prix".<ref name="Prost GP">{{cite web|url=http://www.grandprix.com/gpe/con-prost.html|title=GP Encyclopedia – Constructor – Prost Grand Prix|publisher=GrandPrix.com|language=en|access-date=8 shtator 2006|date=16 gusht 2006}}</ref> Një ditë pasi bleu ekipin, Prost nënshkroi një marrëveshje tre-vjeçare me prodhuesin francez të makinave Peugeot, i cili do të furnizonte ekipin me motorrë nga viti 1998 deri në vitin 2000.<ref name="Prost GP" /> Për sezonin e parë të ekipit, Prost mbajti një nga pilotët e Ligier të vitit 1996, [[Olivier Panis]], i cili kishte fituar [[Çmimi i madh i Monakos 1996|Çmimin e madh të Monakos 1996]]; ekipi gjithashtu firmosi një kontratë me pilotin japonez [[Shinji Nakano]]. Ekipi garoi me motorrët Mugen-Honda të përdorur nga Ligier sezonin e kaluar, ndërsa makina ishte në fakt Ligier JS45 i menduar fillimisht, por u riemërua [[Prost JS45]]. Gjërat dukeshin premtuese në fillim të sezonit, pasi ekipi mori dy pikë në garën debutuese në Australi falë një vendi të pestë nga Olivier Panis. Ekipi shënoi edhe 13 pikë të tjera përpara se Panis të thyente këmbën në një aksident gjatë Çmimit të madh të Kanadasë. Ai u zëvendësua nga [[Jarno Trulli]] i Minardit. Pas kësaj, gjërat filluan të përkeqësoheshin pak dhe ekipi mblodhi vetëm pesë pikë gjatë rikuperimit të Panis. Ai u rikthye në fund të sezonit për të garuar në tre garat e fundit. Prost GP përfundoi i gjashti në kampionatin e konstruktorëve me 21 pikë.<ref>{{cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/analysis-prosts-dream-of-french-team-in-jeopardy-5058532/5058532/|title=Analysis: Prost's Dream of French Team in Jeopardy|author=Francois Thomazeau|date=22 nëntor 2001|website=Autosport.com|language=en|access-date=23 janar 2007|archive-date=29 dhjetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229202510/https://www.autosport.com/f1/news/analysis-prosts-dream-of-french-team-in-jeopardy-5058532/5058532/|url-status=live}}</ref><ref name="essaar">{{cite web|url=http://essaar.co.uk/f1-prost-grand-prix-went-wrong/|title=F1: Prost Grand Prix – What went wrong?|author=Aaron Collins|date=3 shtator 2018|website=Essaar Motorsport|language=en|access-date=15 gusht 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190815013921/http://essaar.co.uk/f1-prost-grand-prix-went-wrong/|archive-date=15 gusht 2019}}</ref> Prost u bë president i Prost Grand Prix në fillim të vitit 1998.<ref name="essaar"/> Pas mbërritjes së Peugeot si furnizues motorrësh për ekipin, Mugen-Honda vendosi të furnizonte ekipin Jordan. Prost GP shënoi një pikë të vetme gjatë sezonit kur Jarno Trulli përfundoi i gjashti në Belgjikë. Sezini 1999 ishte vendimtar për Prost GP.<ref>Jean-Michel Desnoues; Patrick Camus & Jean-Marc Loubat <u>Formula 1 99</u> . Queen Anne Press. {{ISBN|1-85291-606-0}}</ref> Prost punësoi [[John Barnard]] si konsulent teknik.<ref name="Prost GP" /> Kompania e Barnard, B3 Technologies, ndihmoi [[Loïc Bigois]] me projektimin e modelit Prost AP02. Panis dhe Trulli ranë dakord të qëndronin me ekipin për këtë sezon. Makina nuk ishte një shqetësim i madh, por motori Peugeot V10 doli të ishte i rëndë dhe i paqëndrueshëm. == Statistikat == ([[:Template:F1 Rezultatet e Pilotëve|Sqarim i tabelës]]) (Garat me '''*''' mbrapa nënkuptojnë pjesmarrjen në pol pozicion) (Viti me * është viti kur ka fituar titull) <div style="float:left;"> {| border="1" cellpadding="1" cellspacing="0" style="margin: 1em 0 0 0; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size:95%" ! Viti ! Ekipi ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! Ekipi ! Vendi ! Pikë |- | [[Rezultatet e F1 1980|1980]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 Argentine Grand Prix|ARG]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFFF"| [[1980 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>DNS</small> || [[1980 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>DNP</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1980 German Grand Prix|GER]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1980 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1980 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFFF"| [[1980 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>DNS</small> | | ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] ! 16ti ! 5 |- | [[Rezultatet e F1 1981|1981]] ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1981 Argentine Grand Prix|ARG]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1981 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| '''[[1981 German Grand Prix|GER]]'''<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1981 Dutch Grand Prix|DUT]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1981 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1981 Las Vegas Grand Prix|LVG]]<br /><small>2</small> | ! [[Renault F1|Renault]] ! 5ti ! 43 |- | [[Rezultatet e F1 1982|1982]] ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1982 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1982 Brazilian Grand Prix|BRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1982 Belgian Grand Prix|BEL]]'''<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1982 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1982 United States Grand Prix East|USE]]'''<br /><small>NC</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1982 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1982 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 German Grand Prix|GER]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1982 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#DFDFDF"| '''[[1982 Swiss Grand Prix|SUI]]'''<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| '''[[1982 Las Vegas Grand Prix|LVG]]'''<br /><small>4</small> ! [[Renault F1|Renault]] ! 4ti ! 34 |- | [[Rezultatet e F1 1983|1983]] ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#CFCFFF"| [[1983 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1983 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1983 French Grand Prix|FRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1983 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[1983 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1983 Belgian Grand Prix|BEL]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1983 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1983 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1983 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1983 German Grand Prix|GER]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1983 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1983 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1983 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1983 Evropean Grand Prix|EUR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1983 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>Ret</small> | ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#DFDFDF"| '''2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| '''57''' |- | [[Rezultatet e F1 1984|1984]] ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1984 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1984 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1984 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1984 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1984 United States Grand Prix East|USE]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1984 German Grand Prix|GER]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1984 Dutch Grand Prix|DUT]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 Evropean Grand Prix|EUR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>1</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#DFDFDF"| ''' 2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| ''' 71.5''' |- | [[Rezultatet e F1 1985|1985]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1985 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#000000" style="color: #ffffff"| [[1985 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>DSQ</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1985 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1985 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1985 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1985 German Grand Prix|GER]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1985 Austrian Grand Prix|AUT]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1985 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[1985 Belgian Grand Prix|BEL]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1985 Evropean Grand Prix|EUR]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1985 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1985 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>Ret</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ti''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''73''' |- | [[Rezultatet e F1 1986|1986]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#EFCFFF"| [[1986 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1986 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1986 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1986 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1986 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1986 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1986 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1986 German Grand Prix|GER]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1986 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1986 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#000000" style="color: #ffffff"| [[1986 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>DSQ</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1986 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>1</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ti''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''72''' |- | [[Rezultatet e F1 1987|1987]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1987 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1987 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1987 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1987 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 German Grand Prix|GER]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1987 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1987 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1987 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1987 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>Ret</small> ! [[Mclaren|McLaren]] ! 4ti ! 46 |- | [[Rezultatet e F1 1988|1988]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1988 French Grand Prix|FRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1988 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 German Grand Prix|GER]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1988 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1988 Portuguese Grand Prix|POR]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>1</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#DFDFDF"| '''2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| '''87 (105)''' |- | [[Rezultatet e F1 1989|1989]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1989 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1989 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1989 Canadian Grand Prix|CAN]]'''<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1989 French Grand Prix|FRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1989 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 German Grand Prix|GER]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1989 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1989 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1989 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1989 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1989 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>Ret</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ri''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''76''' |- | [[Rezultatet e F1 1990|1990]] ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1990 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1990 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1990 German Grand Prix|GER]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[F1 Belgjika - 1990|BEL]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1990 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1990 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1990 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>3</small> ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |bgcolor="#DFDFDF"| '''2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| '''71 (73)''' |- | [[Rezultatet e F1 1991|1991]] ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |bgcolor="#DFDFDF"| [[1991 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1991 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1991 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1991 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1991 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 German Grand Prix|GER]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[F1 Belgjika - 1991|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1991 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1991 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1991 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>4</small> || [[1991 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNP</small> ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] ! 5ti ! 34 |- | [[Rezultatet e F1 1993|1993]] ! [[WilliamsF1|Williams]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 South African Grand Prix|RSA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1993 Brazilian Grand Prix|BRA]]'''<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[1993 Evropean Grand Prix|EUR]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[F1 San Marino - 1993|SMR]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 Spanish Grand Prix|ESP]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| '''[[1993 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>4</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 Canadian Grand Prix|CAN]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1993 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 British Grand Prix|GBR]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 German Grand Prix|GER]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| '''[[1993 Hungarian Grand Prix|HUN]]'''<br /><small>12</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[F1 Belgjika - 1993|BEL]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#CFCFFF"| '''[[1993 Italian Grand Prix|ITA]]'''<br /><small>12</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1993 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| '''[[1993 Japanese Grand Prix|JPN]]'''<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1993 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>2</small> ! [[WilliamsF1|Williams]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ri''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''99''' |} </div> ==Referime== {{Reflist|2}} == Lidhje të jashtme == * [http://www.prostfan.com/ prostfan.com - Alain Prost fansite] * [http://www.prostfan.com/senna2.htm Interview with Alain Prost about Ayrton Senna] * [http://www.ddavid.com/formula1/shu_bio.htm Top lista Formula 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050903004816/http://www.ddavid.com/formula1/shu_bio.htm |date=3 shtator 2005 }} {{F1 kampionët}} [[Kategoria:Sportistë francezë]] [[Kategoria:F1 pilotë]] [[Kategoria:Lindje 1955]] [[Kategoria:Pilotë francezë në Formula Një]] {{sport-cung}} qmrm7527ehp7y8jy0c1lhvfur6pks0m 3058272 3058271 2026-10-19T14:26:51Z Sadsadas 51943 /* Prost Grand Prix */ 3058272 wikitext text/x-wiki {{Ish F1 pilot | Name = Alain Prost | Image = Festival automobile international 2015 - Photocall - 065 (cropped3).jpg | Nationality = {{flagicon|France}} [[franca|francez]] | Years = [[Rezultatet e F1 1980|1980]]–[[Rezultatet e F1 1991|1991]], [[Rezultatet e F1 1993|1993]] | Team(s) = [[Team McLaren|McLaren]], [[Renault F1|Renault]], [[Scuderia Ferrari|Ferrari]], [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]] | Races = 202 | Championships = 4 ([[Rezultatet e F1 1985|1985]], [[Rezultatet e F1 1986|1986]], [[Rezultatet e F1 1989|1989]], [[Rezultatet e F1 1993|1993]]) | Wins = 51 | Podiums = 106 | Points = 768.5 | Poles = 33 | Fastest laps = 41 | First race = [[Çmimi i madh i Argjentinës 1980]] | First win = [[Çmimi i madh i Francës 1981]] | Last win = [[Çmimi i madh i Gjermanisë 1993]] | Last race = [[Çmimi i madh i Australisë 1993]] | Last position = 1ri (99 pikë) }} '''Alain Prost''' (lindur më [[24 shkurt]] [[1955]]) është një ish pilot garash francez dhe zyrtar i sporteve motorrike. Ai garoi në [[Formula Një]] nga viti 1980 e deri në 1993, duke fituar katër tituj botëror për pilot. Në kohën e pensionimit të tij, Prost mbante rekordin për numrin e fitoreve (51), pol pozitave (41) dhe podiumeve (106). Prost lindi në [[Lorette, Loire]] të [[Francës]] dhe filloi karting në moshën 14 vjeç, duke fituar Kampionatin Botëror të të rinjëve katër vite më vonë. Në vitin 1976, ai u bë pjesë e Formulës Renault, duke fituar Kampionatin Evropian me Ecurie Elf. Një vit më pas ai fitoi Challenge de Formule Renault Europe. Pas kësaj, ky kompeticion filloi të njihej si Formula Tre franceze; Prost e mbrojti titullin e tij në vitet 1978 dhe 1979. Kulmi i karrierës së tij në karting arriti me suksesin në Formula Tre Evropiane. Në vitin 1980, Prost firmosi me [[Team McLaren|McLaren]] në Formula Një dhe bëri debutimin e tij në [[Çmimi i madh i Argjentinës 1980|Çmimin e madh të Argjentinës]], duke u renditur në vendin e gjashtë. Në sezonin e ardhshëm ai firmosi me [[Renault në Formula Një|Renault]], duke fituar Çmimin e madh të parë në karrierë në Francë, e cila u ndoq nga sukseset në Holandë dhe Itali. Pas disa fitoreve në sezonin 1982, Prost e mbylli sezonin 1983 në vend të dytë mbrapa fituesit [[Nelson Piquet]]; ai u tërhoq për shkak të problemeve me turbon në garën e fundit vendimtare për titullin. Prost u shkarkua nga Renault dy ditë pas garës për disa komente që bëri, dhe ai u rikthye te McLaren për sezonin 1984, aty ku përfundoi sërisht i dyti, këtë herë mbrapa shokut të ekipit [[Nikki Lauda]] për gjysëm pike. Në vitin 1985, Prost fitoi titullin e parë për pilot, duke u bërë francezi i parë kampion në Formula Një. Ai u shpall kampion edhe në vitin 1986 pas një dueli të ngushtë me Piquet dhe [[Nigel Mansell]]. Pasi fitoi disa gara në sezonin 1987, Prost u bë shok ekipi me pilotin brazilian [[Ayrton Senna]]. Sëbashku, ata fituan 15 nga 16 garat e sezonit 1988, duke ngarë McLarenin me motorr Honda MP4/4; Senna në fund u shpall kampion me tre pikë më shumë. Rivaliteti i tyre i ashpër kulmoi me aksidentet në garat vendimtare për titull në [[Suzuka]] të Japonisë në vitet 1989 dhe 1990; Prost fitoi titullin e vitit 1989 kurse Senna atë të 1990. Prost firmosi me [[Scuderia Ferrari|Ferrarin]] në vitin 1990 kurse në vitin 1991 u shkarkua në përfundim të sezonit pas komenteve të bëra për modelin 643, me të cilën ai nuk fitoi asnjë garë. Pas një viti mungesë, Prost u rikthye në sezonin 1993 me [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]], duke fituar titullin e katërt kampion bote. Ai vendosi disa rekorde gjatë sezonit para se të pensionohej në përfundim të tij. Ai u rikthye në Formula Një si pronar i ekipit [[Prost Grand Prix]] në vitin 1997 pasi bleu [[Équipe Ligier]]. Ekipi u shpërbë në vitin 2001. ==Formula Një== ===McLaren=== Prost fitoi titullin e Formula Tre në vitin 1979, duke tërhequr interesin e disa ekipeve të [[Formula Një]] si [[Team McLaren|McLaren]], [[Brabham]], dhe [[Équipe Ligier|Ligier]].<ref name=":10">{{Cite web|title=McLaren Racing – Alain Prost Biography {{!}} Extract 1|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/driver/alain-prost/alain-prost-extract-1/|access-date=13 shkurt 2021|website=Mclaren|language=en|archive-date=2 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302023507/https://www.mclaren.com/racing/heritage/driver/alain-prost/alain-prost-extract-1/|url-status=live}}</ref> Ai firmosi një kontratë me McLaren pasi i la mbresa shefit [[Teddy Mayer]] pas një prove me makinë. Ai ishte shok ekipi me [[John Watson (pilot garash)|John Watson]] në sezonin e tij debutues.<ref name=":2">{{Cite web|author=Gerald Donaldson|date=30 janar 2015|title=Alain Prost|url=https://www.formula1.com/en/drivers/hall-of-fame/Alain_Prost.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240417020310/https://www.formula1.com/en/drivers/hall-of-fame/Alain_Prost.html|archive-date=17 prill 2024|access-date=27 nëntor 2024|publisher=[[Formula Një]]|language=en}}</ref> Karriera e Prost në Formula Një nisi në mënyrë të mirë. Në debutimin e tij në [[Buenos Aires]], ai u rendit në vendin e gjashtë, duke marrë pikën e tij të parë në Formula Një.<ref name="mcbride_nyt_p3">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1987/11/08/magazine/racing-s-record-breaker.html|title=Racing's Record Breaker|author=Stewart McBride|date=8 nëntor 1987|publisher=The New York Times|language=en|access-date=11 shkurt 2011|archive-date=14 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130514092617/http://www.nytimes.com/1987/11/08/magazine/racing-s-record-breaker.html|url-status=live}}</ref> Në 20 vitet e fundit, vetëm [[Johnny Herbert]] dhe [[Jean Alesi]] kishin marrë pikë në garën e tyre debutuese. Ai e mbylli kampionatin me pesë pikë, një më pak se Watson, duke shënuar pikë në garat në Buenos Aires, Interlagos, Brands Hatch dhe Zandvoort. Gjatë këtij sezoni, Prost pati disa aksidente: ai theu kyçin e dorës në [[Çmimi i madh i Afrikës së Jugut 1980|Çmimin e madh të Afrikës së Jugut]] si dhe pësoi një tronditje gjatë provave të lira në Shtetet e Bashkuara. Ai gjithashtu u tërhoq nga [[Çmimi i madh i Kanadasë 1980|Çmimi i madh i Kanadasë]] për shkak të problemeve me armotizatorët e gomave të mbrapme. Në përfundim të sezonit, pavarësisht se kishte edhe dy vite kontratë, Prost u largua nga McLaren dhe firmosi me [[Renault në Formula Një|Renault]]. Ai më pas shpjegoi se makina McLaren ishte difektoze dhe prishej shpesh, duke shtuar se ai besonte se ekipi fajsontë atë për aksidentet e shumta që ai pati në sezonin e tij debutues.{{sfn|Roebuck|1986|p=126}}<ref>{{Cite web|last=Melsher|first=David|date=7 July 2014|title=Alain Prost – McLaren (1980)|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2000/28/alain-prost-mclaren|access-date=8 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=9 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210209004746/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2000/28/alain-prost-mclaren|url-status=live}}</ref> Sipas Watson, shefi i ekipit Mayer fillimisht dëshironte të firmoste me [[Kevin Cogan]], por më pas zgjodhi Prost pas këmbënguljes së sponsorit [[Marlboro]].<ref>{{Cite book|author=Maurice Hamilton|title=Alain Prost|date=24 shtator 2015|publisher=Bonnier Publishing Ltd.|language=en|isbn=978-1905825981|page=49}}</ref> ===Renault=== Prost do të garonte si shok skuadre me francezin tjetër [[René Arnoux]] për sezonin 1981. Autori sportiv [[Nigel Roebuck]] raportoi se marrëdhnja e Prost me Arnoux u prish menjëherë, pasi Prost ishte më i shpejtë se kolegu i tij me përvojë.{{sfn|Roebuck|1986|p=129}} Ai nuk i përfundoi dy garat e para të sezonit pasi u përplas me [[Andrea de Cesaris]] në [[Çmimi i madh i Shteteve të Bashkuara 1981|Çmimin e madh të Shteteve të Bashkuara]] si dhe me [[Didier Pironi]]n në [[Çmimi i madh i Brazilit 1981|Çmimin e madh të Brazilit]]. Në garën e tretë në Argjentinë, ai shënoi pikët dhe podiumin e parë të sezonit. Prost më pas nuk i përfundoi katër garat e ardhshme, por fitoi në Francë duke përfunduar dy sekonda para ish shokut të tij te McLaren, Watson.<ref>{{cite news|author=John A. Callcott|date=5 korrik 1981|title=Alain Prost of France won the French Formula 1|url=https://www.upi.com/Archives/1981/07/05/Alain-Prost-of-France-won-the-French-Formula-1/9010363153600/|publisher=United Press International|language=en|access-date=9 shkurt 2021|archive-date=11 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250411143455/https://www.upi.com/Archives/1981/07/05/Alain-Prost-of-France-won-the-French-Formula-1/9010363153600/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/2375138-5-great-moments-from-alain-prosts-formula-1-career|title=5 Great Moments from Alain Prost's Formula 1 Career|author=Neil James|date=24 shkurt 2015|publisher=Bleacher Report|language=en|access-date=27 shkurt 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227101031/https://bleacherreport.com/articles/2375138-5-great-moments-from-alain-prosts-formula-1-career|archive-date=27 shkurt 2015}}</ref> Fitorja në Francë ishte e paharrueshme për Prost, i cili deklaroi se pas këtij suksesi mentaliteti i tij ndryshoi plotësisht. "Përpara, ti mendoje se mund t'a bëje", tha ai, "por tani ti e di që e bën". Prost i nisi pesë garat e rradhës nga vija e parë, duke arritur dy pol pozita dhe dy fitore të tjera, në Holandë dhe Itali. Ai e mbylli sezonin me në vendin e pestë, shtatë pikë më pak se fituesi Piquet.<ref>{{cite web|url=http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/98415.html|title=Prost wins as Piquet erases gap|date=30 gusht 1981|publisher=ESPN UK|language=en|access-date=26 maj 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526070721/http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/98415.html|archive-date=26 maj 2019}}</ref> Prost e nisi sezonin 1982 duke fituar dy garat e para në Afrikën e Jugut dhe Brazil. Në garën e parë në Afrikën e Jugut, ai u rikuperua pasi humbi një nga gomat e makinës.<ref>{{Cite web|author=Denis Jenkinson|date=mars 1982|title=1982 South African Grand Prix race report|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/march-1982/36/south-african-grand-prix-14|access-date=9 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=16 qershor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210616205357/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/march-1982/36/south-african-grand-prix-14|url-status=live}}</ref> Në Brazil, Prost fillimisht u rendit i treti por u shpall fitues pasi Piquet (i pari) dhe [[Keke Rosberg]] (i dyti) u skualifikuan.<ref>{{Cite web|last=Grandprix.com|date=21 mars 1982|title=Brazilian GP, 1982|url=http://www.grandprix.com//races/brazilian-gp-1982.html|access-date=9 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en|archive-date=13 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213060002/https://www.grandprix.com//races/brazilian-gp-1982.html|url-status=live}}</ref> Ai më pas mori pikë në katër garat e rradhës. Gjatë sezonit Prost u tërhoq në shtatë gara por arriti ta mbyllte kampionatin në vendin e 4të, duke mbledhur nëntë pikë më pak se sezoni i kaluar.<ref name=":3">{{Cite web|title=Alain Prost • Career & Character Info {{!}} Motorsport Database|url=https://www.motorsportmagazine.com/database/drivers/alain-prost/|access-date=9 shkurt 2021|website=Motorsport Database – Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=9 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210209163239/https://www.motorsportmagazine.com/database/drivers/alain-prost/|url-status=live}}</ref> Gjatë këtij sezoni, marrëdhënja e tij me shokun e ekipit Arnoux pësoi një të mëtejshme, duke arritur fundin në [[Çmimi i madh i Francës 1982|Çmimin e madh të Francës]]; Prost besonte se Arnoux, i cili fitoi garën, nuk zbatoi një marrëveshje të arritur para fillimit të garës për të mbështetur Prost.<ref>{{Cite web|last=ESPN Staff|date=25 korrik 1982|title=Rene Arnoux defies team orders to win at Paul Ricard for Renault|url=http://en.espnf1.com/f1/motorsport/story/111547.html|access-date=9 shkurt 2021|publisher=ESPN UK|language=en|archive-date=14 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141214151426/http://en.espnf1.com/f1/motorsport/story/111547.html|url-status=live}}</ref> Ai gjithashtu pati një marrëdhënje negative edhe me median franceze, duke deklaruar: "Kur shkova te Renault, gazetarët shkruan gjëra të mira për mua, por në vitin 1982 isha bërë djali i keq. Mendoj, për të qenë i sinqertë, se kisha bërë gabimin e të fituarit! Francezëve nuk u pëlqejnë shumë fituesit.”{{sfn|Roebuck|1986|p=129}} Ai shtoi se “Është e vështirë të shpjegohet, por francezët preferojnë martirët që humbasin me lavdi."<ref name="mcbride_nyt_p3" /> Në nëntor 1982, Prost, sëbashku me [[Jacques Laffite]] dhe Nelson Piquet, udhëtuan në [[Melbourne]] të [[Australia|Australisë]] për të garuar në cirkuitin e shkurtër [[Calder Park Raceway]] (1.69 km). Kjo pistë u bë pjesë e kalendarit të Formula Një në vitin 1985. Prost garoi me makinën [[Ralt RT4]] me motorr 1.6 litër të [[Ford]]it. Ai arriti pol pozitë duke regjistruar kohën 39.18 sekonda. Prost udhëhoqi garën nga xhiro e parë dhe deri në të fundit, duke u shpallur fitues. Ai e mbylli garën me 15.32 sekonda para vendit të dytë Lattife, i cili kishte fituar edicionin e vitit të kaluar. Në vendin e tretë u rendit piloti i ri brazilian [[Roberto Moreno]].<ref>{{Cite web|title=Calder, 7 Nov 1982 « Australian Formula Pacific « OldRacingCars.com|url=https://www.oldracingcars.com/results/result.php?RaceID=AU82#note1|access-date=9 shkurt 2021|website=oldracingcars.com|language=en|archive-date=12 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212232221/https://www.oldracingcars.com/results/result.php?RaceID=AU82#note1|url-status=live}}</ref> Arnoux u largua nga Renaulti në sezonin 1983 dhe u zëvëndësua nga piloti amerikan [[Eddie Cheever]], i cili u bë shoku i ri i ekipit i Prost. Kjo lëvizje u bë me qëllim për të shitur më shumë makina Renault në Amerikën e Veriut. Gjatë këtij sezoni, Prost fitoi katër gara dhe e mbylli kampionatin në vendin e dytë, dy pikë më pak se fituesi Piquet. Piquet dhe [[Brabham]] e dominuan kampionatin në garat e fundit kurse Prost u tërhoq në tre nga katër garat e fundit.<ref>{{Cite web|url=https://gparchive.com/formula-1/1983-south-african-grand-prix/|title=1983 South African Grand Prix - Race Results & History - GP Archive|website=GPArchive.com|language=en|date=15 tetor 1983|access-date=23 tetor 2021}}</ref> Marrëdhja e Prost me Renault pësoi një rënje të ndjeshme: ai besoi se ekipi nuk kishte bërë një punë të mirë në përmirësimin e makinës kurse Renault besonte se Prost ishte fajtori i mosfitimit të kampionatit. Prost gjithashtu i prishi marrëdhënjet me tifozët francez të Renaultit, të cilët fajsuan atë për largimin e Arnoux nga ekipi. Prost deklaroi në garën e fundit se makina e tij "nuk ishte konkuruese" dhe dhe humbja nuk erdhi për faj të tij. Renaulti e shkarkoi Prostin dy ditë pas garës së Afrikës së Jugut.<ref>{{cite web|url=https://www.upi.com/amp/Archives/1983/10/24/Frenchman-Alain-Prost-dismissed-by-Renault-after-finishing-second/9901435816000/|title=Frenchman Alain Prost, dismissed by Renault after finishing second...|website=upi.com|language=en|date=24 tetor 1983|access-date=11 tetor 2026}}</ref> Ai dhe familja e tij u zhvendosën në [[Zvicra|Zvicër]] disa ditë pas këtij vendimi pasi puntorët e fabrikës së Renaultit dogjën një nga makinst e tij, e cila ishte një [[Mercedes-Benz]].{{sfn|Roebuck|1986|p=129}} ===Rikthimi te McLaren=== ====1984–1986: Dy herë kampion bote==== Prost firmosi me McLaren për sezonin 1984, duke u rikthyer te ekipi britanik pas tre vitesh. Ai kishte si shok ekipi dy herë kampionin e botës Nikki Lauda kurse makina e tij [[McLaren MP4/2]] kishte një motorr 1.5 litër V6 nga [[TAG]]-[[Porsche]]. Prost e humbi kampionatin ndaj Laudas për gjysëm pike në garën e fundit të sezonit; ai fitoi shtatë gara gjatë sezonit kurse Lauda pesë, përfshirë edhe [[Çmimi i madh i Portugalisë 1984|Çmimin e madh të Portugalisë]], e cila ishte gara e fundit e sezonit.<ref>{{Cite web|title=Portuguese GP, 1984|url=https://www.grandprix.com/gpe/rr404.html|access-date=9 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en|archive-date=14 prill 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414140959/https://www.grandprix.com/gpe/rr404.html|url-status=live}}</ref> Gjysma e pikës që ishte vendimtare ndodhi në [[Çmimi i madh i Monakos 1984|Çmimin e madh të Monakos]], garë të cilën Prost po e kryesonte dhe po ndiqej nga afër nga [[Ayrton Senna]] ([[Toleman]]) dhe [[Stefan Bellof]] ([[Tyrrell Racing|Tyrrell]]). Në xhiron e 32të, kujdestari i garës [[Jacky Ickx]] ngriti flamurin e kuq dhe i dha fund garës për shkak të shiut të dëndur. Vendimi i Ickx shkaktoi polemika pasi e mori këtë vendim pa u konsultuar me zyrtarët e garës.<ref>{{Cite web|title=Prost wins under a cloud of controversy|url=http://www.gpracing.net192.com/races/reports/394.cfm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125182722/http://www.gpracing.net192.com/races/reports/394.cfm |archive-date=25 nëntor 2006|access-date=27 nëntor 2024|website=GPRacing.net|language=en}}</ref> Sipas rregullave të Formula Një. Prost mori vetëm gjysmën e nëntë pikëve që jepeshin për fituesin e garës. Shtatë fitoret e Prost në këtë sezon barazuar rekordin e të gjitha kohërave të vendosur nga [[Jim Clark]] në sezonin 1963.<ref>{{Cite web|author=Dave Toynton|date=24 tetor 2020|title=Formula 1's Curious Statistical History In Portugal|url=https://worldinsport.com/formula-1s-history-in-portugal/|access-date=9 shkurt 2021|language=en|archive-date=25 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125042230/https://worldinsport.com/formula-1s-history-in-portugal/|url-status=live}}</ref> Fitorja e kampionatit nga Lauda për vetëm gjysëm pike ishte diferenca më e shkurtër në historinë e Formula Një.<ref name=":17">{{Cite web|date=15 gusht 2015|title=The Professor nearly an eight times F1 world champion|url=https://www.grandprix247.com/2015/08/15/the-professor-nearly-an-eight-times-f1-world-champion/|access-date=27 shtator 2024|website=GRANDPRIX247.com|language=en|archive-date=11 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250411143355/https://www.grandprix247.com/2015/08/15/the-professor-nearly-an-eight-times-f1-world-champion/|url-status=live}}</ref> Në sezonin 1985, Prost u bë piloti i parë francez kampion bote. Ai fitoi pesë nga gjashtëmbëdhjetë garat e sezonit. Ai gjithashtu fitoi edhe [[Çmimi i madh i San Marinos 1985|Çmimin e madh të San Marinos]] por u skualifikua pasi makina e tij ishte 2 kilogram më e lehtë pas një kontrolli të ushtruar pas mbarimit të garës.<ref name=":3" /><ref name=":4">{{cite web|title=1985 San Marino Grand Prix|url=http://www.gpracing.net192.com/races/reports/407.cfm|website=GPRacing.net192.com|language=en|access-date=7 tetor 2006|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060722110141/http://www.gpracing.net192.com/races/reports/407.cfm|archive-date=22 korrik 2006}}</ref> Prost e mbylli kampionatin me 20 pikë më shumë se [[Michele Alboreto]], i cili u rendit i dyti.<ref>{{cite web|title=1985 F1 World Championship|publisher=Motor Sport Magazine|language=en|url=https://database.motorsportmagazine.com/database/championships/f1/1985-f1-world-championship|access-date=27 janar 2021|archive-date=1 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201195144/https://database.motorsportmagazine.com/database/championships/f1/1985-f1-world-championship|url-status=live}}</ref> Suksesi i tij në këtë sezoni bëri që ai të nderohej me dekoratën [[Legjioni i Nderit]], e cila është dekorata më e lartë në Francë.<ref name="mcbride_nyt_p3" /><ref name=":9">{{Cite web|last=Ina.fr|first=Institut National de l’Audiovisuel-|date=21 janar 1986|title=Remises légion d'honneur|url=http://www.ina.fr/video/CAB86001865|access-date=13 February 2021|website=Ina.fr|language=fr-FR|archive-date=28 qershor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240628084927/https://www.ina.fr/ina-eclaire-actu/video/cab86001865/remises-legion-d-honneur|url-status=live}}</ref> Pas përfundimit të sezonit, shoku i tij i ekipit Lauda njoftoi tërheqjen nga sporti, duke i dhënë meritë edhe Prostit: "Unë kisha një makinë të përkryer dhe pastaj vjen ky francezi dhe më mposht. Po të mos kishte ardhur, do të vazhdoja edhe për disa vite."<ref name=":21">{{Cite web|date=7 korrik 2014|title=Alain Prost: too good to be true?|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/august-2001/26/too-good-be-true/|access-date=2 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091305/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/august-2001/26/too-good-be-true/|url-status=live}}</ref> Pas tërheqjes së Laudas, [[Keke Rosberg]], kampion i vitit 1982, u bë shoku i ri i ekipit të Prost për sezonin 1986. Prost arriti të mbronte titullin e tij kampion edhe pse vuajti ndaj dyshes së Williams, Nelson Piquet dhe [[Nigel Mansell]].<ref name=Motorsport>{{cite web|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-1986/15/formula-one-mexican-grand-prix-australian-grand-prix|title=Prost's end of term surprise!|website=[[Motor Sport (magazine)|Motor Sport]]|language=en|date=dhjetor 1986|pages=1295–1299|author=Denis Jenkinson|access-date=15 dhjetor 2022}}</ref> Para nisjes së garës së fundit të sezonit, Prost renditej në vendin e dytë mbrapa Mansell. Ai kishte të njëjtën numër fitoresh me Piquet, por kishte katër vende të dyta kurse braziliani tre, duke e vendosur atë në vendin e dytë në renditje. [[Çmimi i madh i Australisë 1986|Çmimi i madh i Australisë]] ishte gara e fundit e sezonit, të cilën Prost e nisi nga vendi i katërt kurse Mansell nga pol pozita. Në xhiron e 63të, Mansell, i cili ishte në vendin e tretë, pozitë që i siguronte kampionatin, u tërhoq nga gara pasi goma mbrapa u prish ndërkoh që ai po voziste me 300 kmh.<ref>{{cite web|url=http://www.f1fanatic.co.uk/2007/10/18/grand-prix-flashback-australia-1986/|title=Heartbreak for Mansell in dramatic Adelaide finale|publisher=F1Fanatic|language=en|date=18 tetor 2007|access-date=13 nëntor 2014}}</ref> Piquet më pas u thirr në pit stop nga Williams për të ndryshuar gomat si masë sigurie. Kjo gjë bëri që Prost të merrte kryesimin e garës. Ai kishte hyrë më parë në pit stop për shkak të një çarje në gomë dhe ishte me goma të reja.<ref>{{Cite web|title=1986 Australian Grand Prix – Race Results & History – GP Archive|url=https://gparchive.com/formula-1/1986-australian-grand-prix/|website=GPArchive.com|language=en|date=26 tetor 1986|access-date=26 nëntor 2021}}</ref> Prost e kryesori garën deri në fund dhe u bë piloti i parë që nga [[Jack Brabham]] në vitin 1960 që fiton dy tituj rresht. ====1987: Një sezon i vështirë==== Rosberg u tërhoq nga Formula Një në fund të vitit 1986 dhe u zëvëndësua nga piloti suedez [[Stefan Johansson]], i cili u bë kolegu i ri i Prost për sezonin 1987. Edhe pse McLaren kishte prezantuar shasinë e re [[McLaren MP4/3|MP4/3]], pas tre sezonesh me MP4/2, motorrët TAG nuk kishin forcë mjaftueshëm për të konkuruar për trofe si dhe shfaqën defektë të pa para. Pavarësisht me një makinë jo në nivelet e rivalëve të tij, Prost arriti të garojë për titullin kampion deri në fazën e fundit të sezonit, duke fituar tre gara. Suksesi i tij në Portugali bëri që të kalonte britanikun [[Jackie Stewart]] si piloti me më shumë gara të fituara në historinë e Formula Një (28). I pyetur për këtë fakt, Stewart deklaroi: "Njerëzit mund të mos më besojnë, por jam i lumtur që Alain e theu rekordin tim. Jam i lumtur që ishte ai që e theu sepse vetëm ai e meriton. Nuk kam asnjë dyshim që ai është piloti më i mirë i gjeneratës së tij." Prost e konsideron fitoren e tij në garën hapëse në Brazil si më shpërblyesen e karrierës së tij. Ai i mbylli provat zyrtare në vendin e 5të, më shumë se tre sekonda më i ngadaltë se Mansell, i cili e nisi garën nga pol pozita. Prost e dinte se makina e tij nuk kishte shpejtësi të mjaftueshme për provat zyrtare dhe zgjodhi të punonte me strategjinë e garës. Ndërkohë që të gjithë rivalët e tij zgjodhën paketën downforcë të lartë, ai bëri të kundërtën, duke zgjedhur të ishte më i shpejtë në vijë të drejtë dhe më i ngadaltë në kthesa. Kjo strategji bëri që gomat e tij të zgjasnin më shumë se ato të rivalëve të tij, duke bërë që ai të kryente 61 xhiro në cirkuitin e ashpër Jacarepaguá me vetëm dy pit stope, kurse të tjerët bënë nga tre ose më shumë (Piquet bëri tre pit stope në 40 xhiro). Prost e mbylli garën 40 sekonda para Piquet, i cili u rendit i dyti. Johansson u rendit i treti, 56 sekonda mbrapa Prost. ====1988: Mbërritja e Ayrton Sennës si shok ekipi==== Sezoni 1988 prodhoi një moment të rëndësishëm në historinë e Formula Një pasi [[Honda]] i dha fund kontratës me Williams, ekipi kampion për kontruktorë, dhe i solli motorrët e tyre dominues RA16 te McLareni i Prost.<ref name=":15">{{Cite web|author=Maurice Hamilton|date=1 shtator 2017|title=30 years later: Honda's awkward Italian Grand Prix|url=https://www.espn.com/f1/story/_/id/20530902/30-years-later-honda-awkward-italian-grand-prix|access-date=10 shkurt 2021|publisher=ESPN F1|language=en|archive-date=19 gusht 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190819103023/https://www.espn.com/f1/story/_/id/20530902/30-years-later-honda-awkward-italian-grand-prix|url-status=live}}</ref> Para nisjes së sezonit 1988, u bë e qartë se nëse një ekip donte motorrët e Hondës, ata duhej të firmosnin me një nga dy pilotët brazilian të pëlqyer nga Honda (të cilët mbulonin tregun e makinave të Amerikës së Jugut):<ref name=":14">{{Cite web|date=7 korrik 2014|title=Honda and Formula One|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/october-1987/13/honda-and-formula-one/|access-date=30 shtator 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=12 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241212014212/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/october-1987/13/honda-and-formula-one/|url-status=live}}</ref> tre herë kampionin e botës Nelson Piquet, ose ylli në ngritje [[Ayrton Senna]].<ref name=":20">{{Cite news|author=Brad Spurgeon|date=18 shtator 2015|title=A Driver's Greatness, in the Words of Others|url=https://www.nytimes.com/2015/09/19/sports/autoracing/a-drivers-greatness-in-the-words-of-others-alain-prost-singapore-grand-prix-formula-one.html|access-date=30 shtator 2024|publisher=The New York Times|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090844/https://www.nytimes.com/2015/09/19/sports/autoracing/a-drivers-greatness-in-the-words-of-others-alain-prost-singapore-grand-prix-formula-one.html|url-status=live}}</ref> Kur McLaren pyeti Prost për mendimin e tij, francezi sygjeroi Sennën, duke vënë në dukje moshën e re dhe talentin e tij. Ky ishte një vendim për të cilën Prost do të pendohej më vonë. Pas mbërritjes së Sennës, McLaren deklaroi se të dy pilotët do të ishin të barabartë dhe do të lejoheshin të garonin ndaj njëri-tjetrit.<ref name=":14" /> Sipas shefit [[Ron Dennis]], Prost ishte në rregull me konkurencën por kishte shumë dyshime.<ref name=":16">{{Cite web|title=Ron Dennis on Senna - Part one: the early years|url=https://www.formula1.com/en/latest/features/2014/4/Ron-Dennis-on-Senna---Part-one-the-early-years.html|access-date=30 shtator 2024|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en}}</ref> Partneriteti McLaren-Honda i dha Prostit një makinë shumë të shpejtë dhe një mundësi të artë për të fituar një tjetër titull kampion për pilot, si dhe nisi një nga [[Rivaliteti Prost-Senna|rivalitetet më të ashpra në historinë e Formula Një]]. McLaren-Honda e dominoi sezonin 1988 duke fituar 15 nga 16 garat e sezonit, një rekord që qëndroi deri në sezonin [[Kampionati Botëror i Formula Një 2023|2023]], aty ku [[Red Bull Racing|Red Bull]]-Honda fitoi 21 nga 22 garat e kalendarit. McLaren e mbylli sezonin me titullin për konstruktor, duke mbledhur tre fishin e pikëve të [[Scuderia Ferrari|Ferrarit]], që u rendit në vendin e dytë. Pavarësisht një dueli të ngushtë, Senna u shpall kampion bote, duke mbledhur tre pikë më shumë se Prost. Braziliani gjithashtu fitoi tetë gara, një më shumë se Prost.<ref>{{cite web|url=https://www.racefans.net/2009/12/22/think-the-new-f1-points-system-is-weird-weve-seen-much-stranger-than-that/|title=From 8 points for a win to 25: Every F1 scoring system|author=Keith Collantine|date=22 dhjetor 2009|website=RaceFans|language=en|access-date=22 qershor 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210622070750/https://www.racefans.net/2009/12/22/think-the-new-f1-points-system-is-weird-weve-seen-much-stranger-than-that/|archive-date=22 qershor 2021}}</ref><ref name=":3" /> Ky sezon ishte pa polemika për të dy rivalët, me përjashtim të një momenti në [[Estoril]] ku Senna gati sa nuk e përplasi në mur Prostin që po e parakalonte.<ref>{{Cite web|title=Alain Prost on Senna {{!}} Ayrton Senna da Silva - Legacy Matters|url=https://www.ayrton-senna-dasilva.com/alain-on-senna/|access-date=2 tetor 2024|website=ayrton-senna-dasilva.com|language=en|archive-date=27 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240927103921/https://www.ayrton-senna-dasilva.com/alain-on-senna/|url-status=live}}</ref> Përgjatë këtij sezoni, Prost filloi të dyshonte se Honda po mundohej ta bënte Sennën pilotin e parë të McLaren, në kundërshtim me marrëveshjen e arritur në fillim të sezonit të barazi. Ai u takua me shefin e Hondës, [[Nobuhiko Kawamoto]], për t'i treguar këto shqetsime. Kawamoto pranoi se inxhinierët e Hondës ishin më të emocionuar për të punuar me Sennën por shtoi se të dy pilotët do të kishin makina të barabarta. ====1989: Titulli i tretë kampion bote==== McLaren vazhdoi të dominonte edhe në sezonin 1989, kurse rivaliteti midis Prost dhe Sennës u rrit ndjeshëm. Francezi akuzoi Sennën për vozitje të rreshikshme dhe jo të ndershme.<ref name=":8">{{Cite web|author=Tom Rubython|title=Atlas F1 Magazine: The Life of Senna: Six years of continual conflict|url=https://www.atlasf1.com/2004/apr14/rubython.html|access-date=30 shtator 2024|website=atlasf1.com|language=en|archive-date=7 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207232038/https://www.atlasf1.com/2004/apr14/rubython.html|url-status=live}}</ref><ref name=":82">{{Cite web|date=23 prill 2018|title=McLaren Racing – A 1–2 at San Marino|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/on-this-day-1-2-san-marino-2172059/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302023439/https://www.mclaren.com/racing/heritage/on-this-day-1-2-san-marino-2172059/|archive-date=2 mars 2021|access-date=12 shkurt 2021|publisher=Mclaren|language=en}}</ref> Pas [[Çmimi i madh i San Marinos 1989|Çmimit të madh të San Marinos]], të dy pilotët nuk flisnin më me njëri-tjetrin.<ref name="auto1">{{Cite web|author=Simon Arron|date=24 nëntor 2021|title=Racing's toxic rivals|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-2022/70/racings-toxic-rivals/|access-date=2 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207051521/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-2022/70/racings-toxic-rivals/|url-status=live}}</ref> Prost gjithashtu akuzoi brazilianin se ai ishte piloti i preferuar i McLaren. Këto akuza erdhën kur Honda i dërgoi McLarenit një motorr të ri në të cilën shkruhej: "Speciale – Për Ayrtonin".<ref>{{Cite web|author=Will Buxton|date=3 shkurt 2019|title=BUXTON: The 2019 team mate battle I'm most excited about {{!}} Formula 1®|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/buxton-the-2019-team-mate-battle-im-most-excited-about.2Ys3NYI5xuODTh9nATMEnt|access-date=30 shtator 2024|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en|archive-date=12 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240912150448/https://www.formula1.com/en/latest/article/buxton-the-2019-team-mate-battle-im-most-excited-about.2Ys3NYI5xuODTh9nATMEnt|url-status=live}}</ref> Pasi Prost (i cili ishte në vitin e fundit të kontratës me McLaren) kërcënoi se do të kalonte në një ekip rival për sezonin e ardhshëm, Ron Dennis i doli në mbrojtje publikisht francezit, duke deklaruar se ekipi vazhdimisht kishte gjetur diferenca në motorrët që i'u dhanë Prostit dhe Sennës.<ref name=":212">{{cite news|title=Honda power casts doubts over Senna|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1300&dat=19890714&id=hclUAAAAIBAJ&pg=4917%2C2115752|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201123447/https://news.google.com/newspapers?nid=1300&dat=19890714&id=hclUAAAAIBAJ&sjid=aZEDAAAAIBAJ&pg=4917%2C2115752|archive-date=1 dhjetor 2020|access-date=1 nëntor 2020|newspaper=The Age|language=en|page=27}}</ref> Për t’iu përgjigjur shqetësimeve të Prostit, Dennis u përpoq t’i caktonte motorët në mënyrë të rastësishme, si p.sh. duke hedhur një monedhë ose duke tërhequr numra nga një kapele.<ref name=":16"/><ref>{{Cite web|author=Keith Collantine|date=10 janar 2009|title=Ron Dennis on how the Hamilton-Alonso row compared to Senna and Prost|url=https://www.racefans.net/2009/01/10/ron-dennis-on-how-the-hamilton-alonso-row-compared-to-senna-and-prost/|access-date=30 shtator 2024|website=RaceFans|language=en|archive-date=13 nëntor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241113210337/https://www.racefans.net/2009/01/10/ron-dennis-on-how-the-hamilton-alonso-row-compared-to-senna-and-prost/|url-status=live}}</ref> Marrëdhënja e Prost dhe McLaren-Honda u prish tërësisht në [[Çmimi i madh i Italisë 1989|Çmimin e madh të Italisë]], aty ku francezi njoftoi publikisht se do t'i bashkohej Ferrarit në sezonin e ardhshëm. Pas këtij njoftimi, McLaren i dha mbështetje të plotë Sennës në garën për titullin kampion, pavarësisht se Prost kishte një avantazh prej 11 pikësh para nisjes së garës. Në [[Monza]], McLareni i dha përparësi Sennës, duke i dhënë 2 makina dhe 20 mekanikë dhe ndihmës, kurse Prost mori vetëm një makinë dhe katër ndihmës.<ref name=":5" /> Edhe pse pronësia e re e Hondës deklaroi se të dy pilotët kishin motorra të njëjtë, Prost nuk i besoi, dhe dyshimi i tij erdhi nga provat zyrtare ku Senna ishte plot 1.7 sekonda më i shpejtë se ai.<ref>{{cite web|url=http://www.formula1.com/results/season/1989/242/|title=1989 Italian Grand Prix|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en|access-date=23 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150118225755/http://www.formula1.com/results/season/1989/242/|archive-date=18 janar 2015}}</ref> Kjo bëri që Prost të ankohej sërisht për Hondën, që si kundërpërgjigje deklaroi se do nuk do t'a furnizonte makinën e Prost me motorra nëse ai nuk kërkonte falje. Prost në fund kërkoi falje për komentet e tij.<ref name=":19">{{Cite web|author=David Milloy|date=9 prill 2018|title=Alain Prost: the Other Edge of Genius?|url=https://www.adrianflux.co.uk/influx/people/alain-prost/|access-date=30 shtator 2024|website=Influx Magazine|language=en|archive-date=12 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241212143309/https://www.adrianflux.co.uk/influx/people/alain-prost/|url-status=live}}</ref> Prost arriti të triumfoj në garë dhe e rriti diferencën në renditje me 20 pikë nga Senna, i cili u tërhoq me probleme në motorr. Prost bëri një tjetër veprim që u pa negativisht nga McLareni pasi e hodhi trofeun e fituesit te tifozët, të cilët e prishën, duke bërë që Dennis të largohej i nervozuar nga podiumi. Pas këtij veprimi, McLareni bëri një rregull të ri ku të gjithë trofetë e fituar nga pilotët ishin pronë e ekipit, kurse pilotët kishin të drejtë të kërkonin një kopje të çdo trofeu që fitonin.<ref>{{Cite web|author=Tanya Kumar|date=4 korrik 2018|title=F1: Top 5 Unusual F1 Podium Ceremonies, bet you never knew!|url=https://www.sportskeeda.com/f1/f1-top-5-unusual-f1-podium-ceremonies/5|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201123507/https://www.sportskeeda.com/f1/f1-top-5-unusual-f1-podium-ceremonies/5|archive-date=1 dhjetor 2020|access-date=12 nëntor 2020|website=sportskeeda|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Six of the best – Unusual podium ceremonies|url=https://www.formula1.com/en/latest/features/2015/9/six-of-the-best---unusual-podium-ceremonies.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108122207/https://www.formula1.com/en/latest/features/2015/9/six-of-the-best---unusual-podium-ceremonies.html|archive-date=8 nëntor 2020|access-date=12 nëntor 2020|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en}}</ref> Pas garës së Italisë, Senna shtyu drejtuesit e McLaren për t'a shkarkuar Prost menjëherë. Ferrari ofroi pilotin e tyre [[Gerhard Berger]] në këmbim të Prost për katër garat e fundit të sezonit. Në fund nuk u mor asnjë vendim drastik dhe Prost u lejua t'a përfundonte sezonin me ekipin pasi kërkoi falje publike. Vite më vonë, Prost mori një kopje zyrtare të trofeut të Çmimit të madh të Italisë dhe j'a dhuroi Dennis.<ref name=":18">{{cite web|date=janar 1990|title=Alain Prost Interview|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-1990/57/alain-prost-2?v=7516fd43adaa|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230112191729/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-1990/57/alain-prost-2?v=7516fd43adaa|archive-date=12 janar 2023|access-date=11 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en}}</ref> Prost siguroi titullin kampion në garën e parafundit në [[Suzuka]] të Japonisë. Ai e nisi garën me një avantazh prej 16 pikësh nga Senna dhe të dy pilotët u përplasën me njëri-tjetrin shtatë xhiro nga fundi.<ref name=":5" /> Prost, i cili deri në atë moment ishte në kryesim të garës, u fajsua gjerësisht si shkaktari i aksidentit.<ref name=":18" /> Prost refuzoi të linte hapsirë kur të dy pilotët ishin krah për krah në vijën e drejtë. Kjo, sëbashku me stilin e të ngarit të Sennës, i cili e vendoste makinën e tij në pozita të mundshme për aksident me qëllim që pilotët e tjerë të zbrapseshin, shkaktuan aksidentin.<ref>{{Cite web|date=22 maj 2024|title=How good actually was Ayrton Senna? Hint: Exceptionally|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/ayrton-senna/how-good-actually-was-ayrton-senna-hint-exceptionally/|access-date=11 tetor 2024|website=Mclaren|language=en|archive-date=17 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240917132814/https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/ayrton-senna/how-good-actually-was-ayrton-senna-hint-exceptionally/|url-status=live}}</ref><ref name=":18" /> Senna arriti të rikthehej në garën dhe në fund doli në vendin e parë, por u skualifikua nga FIA, me në krye francezin [[Jean-Marie Balestre]], të cilin Senna nuk e pëlqente, për shkak se humbi shikanin në momentin e rihyrjes në garë. Senna gjithashtu u gjobit me 100,000$ si dhe u denua me gjashtë muaj për "vozitje të rrezikshme", një dënim që ngeli i pezulluar.<ref>{{cite web|title=Grand Prix Results: Japanese GP, 1989|url=http://www.grandprix.com/gpe/rr483.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20060620101901/http://www.grandprix.com/gpe/rr483.html|archive-date=20 qershor 2006|access-date=16 gusht 2006|website=GrandPrix.com|language=en}}</ref> Prost kërkoi falje për mënyrën se si e fitoi kampionatin, por shtoi se ishte një aksident të cilën ai nuk mundi t'a shmangte.<ref>{{cite news|date=23 tetor 1989|title=MOTOR SPORTS ROUNDUP : Senna Is Disqualified in Japan|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-10-23-sp-300-story.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110172542/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-10-23-sp-300-story.html|archive-date=10 nëntor 2020|access-date=9 shkurt 2021|publisher=Los Angeles Times|language=en}}</ref> McLaren apeloi vendimin e marrë ndaj Sennës por pa sukses. ''[[Sports Illustrated]]'' komentoi për këtë veprim, duke thënë: "Ron Dennis është kundër pilotit të tij dhe nuk do që ai ta fitoj kampionatin."<ref>{{Cite web|author=Sam Moses|date=19 mars 1990|title=Fireworks in Formula One|url=https://vault.si.com/vault/1990/03/19/fireworks-in-formula-one-amid-acrimony-ayrton-senna-won-the-us-grand-prix|access-date=30 shtator 2024|publisher=Sports Illustrated|language=en|archive-date=11 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250411143430/https://vault.si.com/vault/1990/03/19/fireworks-in-formula-one-amid-acrimony-ayrton-senna-won-the-us-grand-prix|url-status=dead}}</ref> ===Ferrari=== Në vitin 1990, Prost u bë piloti i parë që firmos me Ferrarin që nga vdekja e themeluesit [[Enzo Ferrari]] dy vite më parë. Ferrari kishte marrë disa inxhinjerë dhe arkitekt të McLarenit, përfshirë emra si [[John Barnard]] dhe [[Steve Nichols]].<ref name=":23">{{Cite news|author=Edd Straw|date=29 dhjetor 2017|title=Why the Ferrari 641 should have won a Formula 1 title in 1990|url=https://www.autosport.com/f1/news/why-the-ferrari-641-should-have-won-a-formula-1-title-in-1990-4988738/4988738/|access-date=1 tetor 2024|publisher=Autosport|language=en}}</ref> [[Ferrari 641]] ishte kandidati kryesor për të mposhtur McLarenin për titullin për konstruktor, duke humbur për vetëm 11 pikë. Gjatë këtij sezoni, Prost fitoi pesë gara, në Brazil, Meksikë, Francë, Britani dhe Spanjë. Në Meksikë, ai zhvilloi një nga performancat më të mira të karrierës së tij, duke fituar pasi e nisi garën nga vendi i 13të.<ref>{{Cite web|date=27 May 2020|title=Race of my life: Alain Prost on the 1990 Mexican GP|url=https://www.autosport.com/f1/news/149648/race-of-my-life-alain-prost-on-mexico-1990|access-date=10 shkurt 2021|website=Autosport.com|language=en|archive-date=28 tetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028020359/https://www.autosport.com/f1/news/149648/race-of-my-life-alain-prost-on-mexico-1990|url-status=live}}</ref> Fati i kampionatit u vendos sërisht në garën e parafundit në Suzuka, por këtë herë Prost kishte 9 pikë më pak se Senna. Ashtu si në vitin e kaluar, të dy pilotët u përplasën sërisht me njëri-tjetrin.<ref name=":3" /> Në kthesën e parë pas nisjes së garës, Senna qëllimit u përplas te Prost, duke i nxjerrë të dy pilotët nga gara dhe duke vulosur titullin në favor të tij. Dennis menjëherë e dinte që Senna e shkaktoi aksidentin qëllimisht, edhe pse i'u desh një vit për t'a pranuar:<ref name=":16" /> ai deklaroi në vitin 1991 se Senna u hakmorr ndaj Prost për aksidentin e tyre në vitin 1989.<ref name=":112">{{Cite web|author=David Tremayne|date=7 korrik 2014|title=The other side of Senna — his rage at Prost and Suzuka 1990|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-1991/6/the-other-side-of-senna/|access-date=3 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 shkurt 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240207210511/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-1991/6/the-other-side-of-senna/|url-status=live}}</ref> Edhe pse Prost u ankua për këtë aksident, duke thënë se Senna nuk ka vlera si njeri, braziliani nuk u pezullua.<ref name=":112" /> Prost e mbylli kampionatin në vendin e dytë, shtatë pikë mbrapa Sennës, kurse Ferrari u rendit në vendin e dytë mbrapa McLaren.<ref>{{cite web|url=https://www.motorsportmagazine.com/database/championships/1990-f1-world-championship/|title=1990 F1 World Championship|website=Motor Sport Magazine|language=en|access-date=27 janar 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301231913/https://www.motorsportmagazine.com/database/championships/1990-f1-world-championship/|archive-date=1 mars 2021}}</ref> Pas përfundimit të sezonit, Nigel Mansell, shoku i ekipit të Prost, u largua nga Ferrari për t'u rikthyer te Williams.<ref>{{Cite book|author=Murray Walker|title=Murray Walker's Formula One Heroes|date=2001|publisher=[[Virgin Books]]|language=en|isbn=1-85227-918-4|page=108}}Murray Walker & Simon Taylor ''Murray Walker's Formula One Heroes'' p. 108, paragrafi 2. Virgin Books,{{ISBN|1-85227-918-4}}</ref><ref name=":7">{{Cite web|author=Simon Taylor|date=dhjetor 2009|title=Lunch with... Nigel Mansell|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2009/60/lunch-nigel-mansell|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230713202624/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2009/60/lunch-nigel-mansell/|archive-date=13 korrik 2023|access-date=11 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en}}</ref> Ai tha se marrëdhënja e tij me Prost nuk ishte e mirë, pavarësisht se britaniku e kishte mbështetur atë për incidentin me Sennën në garën e Japonisë në vitin 1989. Një tjetër faktor i marrëdhënjes së keqe ishte mbërritja e Prost si piloti i parë i Ferrarit, edhe pse kontrata e Mansell kishte një klauzolë që e bënte atë pilotin e parë.<ref>{{Cite web|author=Jamie Woodhouse|date=20 gusht 2022|title=Nigel Mansell now realises why his team-mates didn't like him too much|url=https://www.planetf1.com/news/nigel-mansell-realises-reason-team-mate-dislike|access-date=1 tetor 2024|website=PlanetF1|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090810/https://www.planetf1.com/news/nigel-mansell-realises-reason-team-mate-dislike|url-status=live}}</ref> Mansell tregoi se pasi ai mori pol pozitën në garën e Francës, Prost i kërkoi Ferrarit që t'i jepnin makinën e tij për garën e rradhës në Britani.<ref>{{Cite book|author=Nigel Mansell|title=My Autobiography|date=1995 |page=222|publisher=Collins Willow|language=en|isbn=0-00-218497-4}}</ref> Ai u zëvëndësua nga francezi [[Jean Alesi]].<ref name=":7" /> Ferrari pësoi rënje në sezonin 1991. Makina e tyre "Ferrari 642" nuk ishte e aftë të mbante ritmin e McLarenit dhe Williamsit. Prost nuk përfundoi asnjë garë më poshtë se vendi i pestë, por nuk fitoi asnjë garë. Ai gjithashtu mori pesë podiume dhe përfundoi vetëm tetë gara; kolegu i tij Alesi përfundoi vetëm shtatë gara. Sipas raportimeve, motorri V12 i Ferrarit nuk ishte aq konkurues sa motorrët V10 të rivalëve të tyre, të cilët ishin më të shpejtë, më të lehtë dhe harxhonin benzinë më pak.<ref name=":23" /> Prost, i cili pati vështirësi gjatë sezonit, shpërtheu në garën e parafundit, duke thënë se makina e tij ecte " si një kamion".<ref>{{cite book|title=Formula Ferrari|author=Umberto Zapelloni|isbn=0-340-83471-4|publisher=[[Hodder & Stoughton]]|language=en|date=April 2004|page=17}}</ref><ref name=":19" /> Ferrari u kundërpërgjigj menjëherë duke shkarkuar Prostin. Ai u zëvëndësua nga piloti italian [[Gianni Morbidelli]] për [[Çmimi i madh i Australisë 1991|Çmimin e madh të Australisë 1991]], si dhe nga [[Ivan Capelli]] për sezonin e ardhshëm.<ref>{{Cite book|author1=Murray Walker|author2=Simon Taylor|title=Murray Walker's Formula One Heroes|date=2001|page=115|publisher=Virgin Books|language=en|isbn=1-85227-918-4}}</ref> ===Williams=== Prost nuk garoi në sezonin 1992.<ref name=":2" /> Pavarësisht kontakteve me Ligier, ekip me të cilin ai garoi në fazën parasezonale, ai qëndroi jashtë për këtë sezon pasi Ferrari i ofroi një shumë të madhe parash.<ref name="8w">{{cite web|author1=Mattijs Diepraam|author2=Rainer Nyberg|date=maj 2001|language=en|title=Subtlety redefined|url=http://8w.forix.com/prost.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121015073811/http://8w.forix.com/prost.html|archive-date=15 tetor 2012|access-date=18 tetor 2012 |publisher=8w.forix}}</ref> Gjatë këtij sezoni, Mansell dhe Williams-Renault thyen dominimin e McLaren-Hondës: britaniku fitoi titullin e parë kampion kurse Honda u tërhoq nga Formula Një për shkak të krrizës ekonomike në Japoni.<ref>{{Cite web|date=16 mars 2022|title=Honda's Bittersweet F1 Legacy|url=https://www.nippon.com/en/japan-topics/g02026/|access-date=1 tetor 2024|website=nippon.com|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090953/https://www.nippon.com/en/japan-topics/g02026/|url-status=live}}</ref> Kjo gjë bëri që Williams të ishte ekipi dominues si dhe njëri prej pilotëve të tyre pritej të shpallej sërisht kampion për sezonin 1993. Prost e shfrytëzoi këtë mundësi dhe filloi të negocionte me [[Frank Williams]] për t'u bërë pjesë e ekipit që nga gara e dytë e sezonit 1993.<ref name=":242">{{Cite web|author=Adam Cooper|date=7 korrik 2024|title=The Domination Game: How Mansell and Williams made 1992 their own|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/july-2002/30/the-domination-game/|access-date=1 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091110/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/july-2002/30/the-domination-game/|url-status=live}}</ref> Negociatat ishin të suksesshme dhe ai firmosi për dy vite.<ref>{{cite web|date=15 dhjetor 2012|title=The History of Williams - 1993|url=https://www.williamsdb.com/the-history-of-williams/the-history-of-williams-1993/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191216163106/https://www.williamsdb.com/the-history-of-williams/the-history-of-williams-1993/|archive-date=16 dhjetor 2019|access-date=16 dhjetor 2019|website=The Williams Database|language=en}}</ref> Piloti i dytë i Williams, [[Riccardo Patrese]], ndjeu se vendi i tij ishte në rrezik dhe firmosi me [[Benetton Formula|Benetton]]. Prost pritej të ishte sërisht shok ekipi me Mansellin, por britaniku nuk arriti të rinovonte kontratën me ekipin për shkak të kërkesave të larta financiare.<ref name=":242" /> Pas largimit të Mansell, Williams kërkoi të sillte në ekip Sennën, por kjo nuk u arrit pasi kontrata e Prost kishte një klauzolë që e ndalonte brazilianin t'i bashkohej Williamsit për sa kohë që ai ishte atje.{{sfn|Ménard|Vassal|2003|p=138}} Senna e quajti Prostin "frikacak" për këtë klauzolë, por në fund vazhdoi të garonte me McLarenin.{{sfn|Ménard|Vassal|2003|p=138}}<ref>{{cite web|url=https://www.f1oversteer.com/throwbacks/ayrton-senna-once-called-alain-prost-a-coward-for-refusing-to-be-his-teammate/|title=Ayrton Senna once called Alain Prost a ‘coward’ for refusing to be his teammate|website=f1oversteer.com|language=en|date=28 gusht 2026|access-date=10 tetor 2026}}</ref> Prost fitoi titullin e katërt kampion bote në sezonin 1993.<ref name=":12">{{cite news|date=11 dhjetor 1994|title=Briefly |url=http://link.galegroup.com/apps/doc/A296056825/GPS?u=wikipedia&sid=GPS|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201123443/https://go.gale.com/ps/i.do?p=GPS&u=wikipedia&id=GALE%7CA296056825&v=2.1&it=r&sid=GPS&asid=5b88d3e4|archive-date=1 dhjetor 2020|access-date=17 prill 2019|publisher=[[The Age|Sunday Age]]|language=en|page=4|via=Infotrac Newsstand}}</ref> Ai ishte shok ekipi me pilotin 32 vjeçar [[Damon Hill]]. Williams dominoi sërisht garën për konstruktor, duke marrë dyfishin e pikëve krahasuar me vendin e dytë McLaren. Prost fitoi shtatë nga dhjetë garat e para të sezonit si dhe mori pol pozita në 13 nga 16 garat e sezonit. Edhe pse gjatë sezonit ai u përball me konkurencën e Hill dhe Sennës, Prost u shpall kampion në Portugali dhe dy gara nga fundi. Pak para fitimit të titullit, Prost njoftoi tërheqjen nga sporti në përfundim të sezonit.<ref name="la">{{Cite web|author=Shav Glick|date=25 shtator 1993|title=Prost, 38, Announces Retirement|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-09-25-sp-38901-story.html|access-date=18 shtator 2024|website=Los Angeles Times|language=en|archive-date=12 qershor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230612151224/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-09-25-sp-38901-story.html|url-status=live}}</ref> Duke qënë se ai do të tërhiqej, Williams mori Sennën si pilot për sezonin e ardhshëm, pavarësisht klauzolës së Prost. Pavarësisht se klauzola e tij ishte në fuqi edhe për vitin 1994, Renault i kërkoi Williams për t'a bindur Prostin për të hequr dorë nga ky kusht.<ref>{{Cite web|date=11 tetor 1993|title=Senna signs with Williams |url=https://www.upi.com/Archives/1993/10/11/Senna-signs-with-Williams/9005750312000/|access-date=18 shtator 2024|website=UPI|language=en|archive-date=24 janar 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124015818/https://www.upi.com/Archives/1993/10/11/Senna-signs-with-Williams/9005750312000/|url-status=live}}</ref> Francezi u tërhoq në fund të sezonit 1993 me kusht që Williams t'i paguante rrogën e plotë për sezonin 1994.<ref name=":22">[[Senna (film)|''Senna'' (film)]] (edicioni i zgjatur), te minuta 1:47-1:50.</ref> Prost e mbylli me podium garën e fundit të karrierës në [[Çmimi i madh i Australisë 1993|Australi]]. Pas përfundimit të garës, Prost u përfaqua nga Senna, duke u surprizuar nga veprimi i brazilianit.<ref name=":5" /> McLaren, të cilët sapo kishin firmosur një marrëveshje për t'u furnizuar me motorrë nga [[Peugeot]],<ref>{{cite web|url=https://www.classicdriver.com/en/article/auctions/peugeot-powered-mclaren-a-smoking-hot-symbol-f1s-golden-era|title=This Peugeot-powered McLaren is a smoking-hot symbol of F1’s golden era|publisher=Classic Driver|language=en|date=15 tetor 2022|access-date=14 tetor 2026}}</ref> u përpoqën për të bindur Prost të zinte vendin e Sennës për sezonin 1994.<ref name="auto">{{Cite web|author=Jamie Woodhouse|date=24 dhjetor 2021|title=Ayrton Senna called Alain Prost 'begging' him to stay in F1 in 1994|url=https://www.planetf1.com/news/ayrton-senna-begged-alain-prost-return|access-date=18 shtator 2024|website=PlanetF1|language=en}}</ref> Senna vetë e inkurajoi francezin për të pranuar ofertën, por Prost refuzoi, duke u tërhequr një herë e përgjithmonë.<ref name="auto2">{{Cite web|date=30 shtator 2018|title=Martin Brundle at McLaren in 1994|url=https://www.unracedf1.com/martin-brundle-at-mclaren-in-1994/|access-date=18 shtator 2024|website=UnracedF1.com|language=en|archive-date=3 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241003033825/https://www.unracedf1.com/martin-brundle-at-mclaren-in-1994/|url-status=live}}</ref> ==Profili i pilotit== ===Stili i të voziturit=== Gjatë karrierës së tij, Prost fitoi pseudonimin "Profesori" për intelektualitetin e tij në pistë. Edhe pse fillimisht ai tha se ky pseudonim nuk i bënte përshtypje, me kalimin e kohës ai tha se pseudonimi karakterizonte stilin e tij të të voziturit. Prost ishte shumë i aftë të përgatiste strategjinë e tij para fillimit të një gare: ai zakonisht i kursente frenat dhe gomat në fazat e para të garës, duke i lënë të freskëta për pjesën e fundit.<ref name=":2" /> Motoja e tij ishte "Fito sa më ngadalë të jetë e mundur",<ref name="mcbride_nyt_p3" /><ref>{{Cite web|title=On this week #8: A masterclass from The Professor|url=https://www.pirelli.com/global/en-ww/race/racingspot/formula-1/a-masterclass-from-the-professor-119946/|access-date=2 tetor 2024|website=pirelli.com|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091306/https://www.pirelli.com/global/en-ww/race/racingspot/formula-1/a-masterclass-from-the-professor-119946/|url-status=live}}</ref> një moto që ai mund t'a ketë marrë nga [[Niki Lauda]] ose [[Juan Manuel Fangio]].<ref name=":24">{{Cite web|author=Clive James|title=Niki Lauda Wins Going Slowly|url=https://www.clivejames.com/niki-lauda-wins-going-slowly.html|access-date=2 tetor 2024|website=CliveJames.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|author=Will Buxton|date=3 qershor 2016|title=BUXTON: The Secret|url=https://racer.com/2016/06/03/buxton-the-secret-130356/|access-date=2 tetor 2024|website=RACER|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091338/https://racer.com/2016/06/03/buxton-the-secret-130356/|url-status=live}}</ref><ref name=":27" /> Shefi i Hondës, [[Nobuhiko Kawamoto]], kur u pyet për dy pilotët e McLarenit, tha: Senna është si një samurai kurse Prost është si një kompjuter.<ref name=":5" /> Ndryshe nga Senna, i cili ecte gjithmon me ritëm të lartë,<ref name=":2" /> Prost garonte më me elegancë dhe qetësi, duke kopjuar idhujt e tij [[Jackie Stewart]] dhe [[Jim Clark]].{{sfn|Roebuck|1986|p=131}} Edhe pse Prost mund të mos ketë garuar me aq stil sa bashkëkohësit e tij – Nigel Mansell dikur tha se Prost thjesht kishte makinën më të mirë në pistë – Stewart e lavdëroi Prostin për butësinë e tij pas timonit, duke shpjeguar: “Për disa, kjo është e mërzitshme; për mua, është mjeshtëri – dhe shumë më e vështirë sesa thjesht të shëtisësh me makinën përreth.”<ref name=":27" /><ref name=":28" /> Qetësia e Prostit i lejoi atij të nxirrte maksimumin nga një motorr pa e çuar atë drejt prishjes. Clive James shkroi se Prost "konsiderohej i çuditshëm edhe nga pilotët e tjerë për mënyrën se si makinat e tij qëndronin bashkë: ishte sikur ai mund të dëgjonte se çfarë po ndodhte në motorr. Prost ishte shoku i makinës. Pilotët e tjerë nuk e trajtonin makinën me më shumë takt sesa trajtonin gratë e tyre".<ref name=":24" /> Megjithatë, qasja e tij pati disa kritikë, përfshirë Ron Dennis, i cili u mërzit që Prost refuzoi të garonte për fitoren në Spa në vitin 1985. Prost u përgjigj se "E kam humbur kampionatin në momentin e fundit aq shumë herë sa nuk po rrezikoj".<ref name=":26">{{Cite web|title=Alain Prost|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/alain-prost/|access-date=2 tetor 2024|website=Mclaren.com|language=en|archive-date=29 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240929000643/https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/alain-prost|url-status=live}}</ref> Prost u prek nga kritikat, të cilat i përmblodhi si "kur fiton... është normale, kur humb, je budalla".<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/full-transcript-read-every-word-from-four-time-world-champion-alain-prosts.24IUj5h536Ih9IwT09FgjG|title=FULL TRANSCRIPT: Read every word from four-time world champion Alain Prost's insightful Beyond the Grid interview|author=Tom Clark|publisher=Formula Një|language=en|date=17 mars 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007113432/https://www.formula1.com/en/latest/article/full-transcript-read-every-word-from-four-time-world-champion-alain-prosts.24IUj5h536Ih9IwT09FgjG|archive-date=7 tetor 2024|access-date=28 korrik 2026}}</ref> Stili i qetë i Prostit ndonjëherë maskonte ritmin e tij të ashpër në pistë. [[Steve Nichols]], projektuesi i makinave të Prostit te McLaren dhe Ferrari, tha se në Çmimin e madh të Belgjikës 1985, ai e pa Prostin të bënte tre xhiro me qetësi në pistë dhe nuk e kuptoi që Prost kishte marrë pol pozitë deri pasi u kthye në garazh.<ref>{{Cite web|author=Dan Prosser|date=2 gusht 2023|title=McLaren designer Steve Nichols on Prost, Senna and Lauda|url=https://www.the-intercooler.com/library/blog/mclaren-designer-steve-nichols-on-prost-senna-and-lauda/|access-date=2 tetor 2024|website=The Intercooler|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091441/https://www.the-intercooler.com/library/blog/mclaren-designer-steve-nichols-on-prost-senna-and-lauda/|url-status=live}}</ref> [[Nigel Roebuck]] tregoi një histori të ngjashme në lidhje me pol pozitën e Prostit në [[Monako]].<ref name=":28">{{Cite web|author=Graham Keilloh|date=24 korrik 2011|title=In defence of Alain Prost|url=http://www.talkingaboutf1.com/2011/07/in-defence-of-alain-prost.html|access-date=3 tetor 2024|website=Talking About F1|language=en|archive-date=11 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210211030202/http://www.talkingaboutf1.com/2011/07/in-defence-of-alain-prost.html|url-status=live}}</ref> [[Adrian Newey]], projektuesi i makinave të Prostit te Williams, tha se Prost ndonjëherë e acaronte në praktika sepse Prost rrallë e shtynte makinën deri në limit, duke e bërë më të vështirë për Newey të kuptonte nëse makina ishte mjaftueshëm e shpejtë.<ref>{{Cite web|date=2 tetor 2023|title=Prost's final fling|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/november-2023/71/prosts-final-fling/|access-date=2 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091128/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/november-2023/71/prosts-final-fling/|url-status=live}}</ref> Newey shtoi se "kur donte, mund të ecte vërtet shpejtë".<ref>{{Cite web|author=Lucrezia Costa|date=11 gusht 2024|title=Adrian Newey on the champions he has worked with: "Very different characters, but all phenomenal"|url=https://pitdebrief.com/post/adrian-newey-on-the-champions-he-has-worked-with-very-different-characters-but-all-phenomenal/|access-date=2 tetor 2024|website=Motorsport {{!}} Pit Debrief|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091323/https://pitdebrief.com/post/adrian-newey-on-the-champions-he-has-worked-with-very-different-characters-but-all-phenomenal/|url-status=live}}</ref> Edhe pse Senna e dominoi Prostin në provat zyrtarr gjatë 32 garave si shok ekipi, duke marrë 26 pol pozita kundrejt 4 të Prostit, në ditën e garës Prost shënoi 12 xhiro më të shpejta kundrejt 6 të Sennës.<ref name=":21" /> Edhe pse Senna ishte më i shpejtë në provat zyrtare, Prost ishte i nënvlersuar në këtë kategori: Niki Lauda vuri në dukje se kur Prost u bashkua me McLaren në vitin 1984, Prost ishte aq i shpejtë sa Lauda hoqi dorë nga përpjekja për t'u barazuar me Prost në provat zyrtare dhe e përdori kohën e tij në pistë për të përgatitur makinën e tij për garën. Prost i përvetësoi këto mësime dhe i përdori kundër Sennës në vitet 1988 dhe 1989.<ref name=":21" /> ===Trashëgimia=== Prost konsiderohet një nga pilotët më të mirë të të gjitha kohërave në Formula Një. Ai ka fituar katër tituj botëror, po aq sa [[Sebastian Vettel]] dhe [[Max Verstappen]]. Vetëm [[Lewis Hamilton]], [[Michael Schumacher]], dhe Juan Manuel Fangio kanë fituar më shumë tituj se ai.<ref name=":20"/> Përveç kësaj, Prost humbi mundësinë për të fituar edhe katër tituj të tjerë për vetëm 12.5 pikë.<ref name=":17"/> Në kohën e pensionimit të tij, Prost mbante rekordin për garat e fituara (51),<ref>{{cite web|title=Grand Prix Results: Portuguese GP, 1993|url=http://www.grandprix.com/gpe/rr546.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20061030022713/http://www.grandprix.com/gpe/rr546.html|archive-date=30 tetor 2006|access-date=7 nëntor 2006|website=GrandPrix.com|language=en}}</ref><ref name=":2" /> e cila qëndroi për 14 vite; rekordi i tij u thye nga Schumacher në vitin 2001.<ref name=":0">{{cite news|author=Alan Henry|date=4 shtator 2001|title=Schumacher rubs salt into Prost wounds|url=https://www.theguardian.com/sport/2001/sep/04/formulaone.formulaone2001|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417055456/https://www.theguardian.com/sport/2001/sep/04/formulaone.formulaone2001|archive-date=17 prill 2019|access-date=17 prill 2019|publisher=[[The Guardian]]|language=en}}</ref><ref name=":13" /> Prost besonte se nëse Senna nuk do ndërronte jetë në vitin 1994, do t'ja thyente rekordin e fitoreve francezit.<ref name=":0" /> Prost gjithashtu kishte rekordin për numrin e xhirove të shpejta (41) deri në vitin 2001; Schumacher ishte sërisht piloti që i theu rekordin.<ref name=":27">{{Cite news|date=1 qershor 1993|title=Alain Prost retires|url=https://www.autosport.com/f1/news/alain-prost-retires-5053020/5053020/|access-date=3 tetor 2024|publisher=Autosport|language=en}}</ref> Prost aktualisht ndan rekordin për përqindjen më të lartë të garave të nisura nga rreshti i parë në një sezon të vetëm (16 nga 16 në vitin 1993) me Ayrton Sennën (1989) dhe Damon Hill (1996).<ref>{{cite web|author=Steven Lynch|date=1 korrik 2011|title=Front row regulars|url=http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/53088.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190501082158/http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/53088.html|archive-date=1 maj 2019|access-date=1 maj 2019|publisher=ESPN UK|language=en}}</ref> Deri në vitin 2026, ai është francezi i fundit që ka fituar [[Çmimi i madh i Francës|Çmimin e madh të Francës]].<ref>{{cite web|author=Nicky Haldenby|date=8 qershor 2021|title=France's Home Race Heroes|url=https://f1destinations.com/france-home-race-f1-heroes/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210614214908/https://f1destinations.com/france-home-race-f1-heroes/|archive-date=14 qershor 2021|access-date=14 qershor 2021|website=F1Destinations|language=en}}</ref> ===Lëvizjet dhe marrëdhënjet me ekipet=== Prost gjithashtu e kuptoi rëndësinë e të garuarit me makinën më të mirë; uebfaqja zyrtare e McLarenit komenton se ai "e ndërtoi karrierën e tij të gjatë duke bërë lëvizjen e duhur në kohën e duhur". Megjithatë, pasi Prost gjeti rrugën e tij drejt një ekipi fitues, ai nuk ishte gjithmonë i shkathët në marrëdhëniet e tij me ekipet dhe furnizuesit e motorrëve. Faqja e internetit e [[Formula Një]] vëren se ndërsa Prost "bëri që fitoret e tij të dukeshin të lehta", ai "ishte më pak i suksesshëm në politikën në të cilën ishte gjithmonë i përfshirë" dhe ai "i la ekipet në mënyrë negative në katër raste". Shoku i ekipit të Prostit te Ferrari, Nigel Mansell, kujton një incident ku në [[Çmimi i madh i Britanisë 1990|Çmimin e madh të Britanisë 1990]], makina që ai garoi nuk ecte njësoj si në garën e mëparshme ku ai kishte marrë pol pozitë. Kur u përball me mekanikët, Prost doli në përfundimin se Mansell kishte makinë superiore krahasuar me francezin. Makinat e tyre u ndërruan pa djeninë e Mansell dhe me kërkesë të Prost. Prost gjithashtu fliste rrjedhshëm italisht, ndërsa italishtja e Mansell ishte vetëm bisedore në rastin më të mirë, duke i dhënë Prostit ndikim më të madh brenda ekipit me bazë në [[Maranello]]. Sipas Prost, Mansell mori pjesë vetëm në dy ose tre takime informuese mekanike gjatë gjithë sezonit, duke preferuar të luante [[golf]].<ref>Mansell, Nigel ''My Autobiography'' faqja 222 Collins Willow {{ISBN|0-00-218497-4}}</ref> Prost e përshpejtoi shkarkimin e tij nga Ferrari në vitin 1991 duke kritikuar hapur makinën si dhe nuk mori pjesë në sezonin 1992 (duke pranuar një shumë të konsiderueshme parash nga Ferrari) në vend që të garonte me Ligier të nivelit të dytë.<ref name="8w"/> Në garën e dytë të sezonit 1992, Prost e dalloi menjëherë potencialin e kombinimit Williams-Renault dhe negocioi për një vend për sezonet 1993 dhe 1994.<ref name=":242"/> Pasi njoftoi daljen e tij në pension në fund të sezonit 1993 (duke mos dashur të ishte partner me Sennën në vitin 1994, me Williams që pranoi të paguante pagën e Prostit për vitin 1994), Prost vendosi të mos dilte nga pensioni pasi nuk u impresionua nga një provë e McLaren-Peugeot për sezonin 1994.<ref name="auto"/><ref name="auto2"/><ref name=":13" /> Pasi Senna humbi jetën në Çmimin e madh të San Marinos në vitin 1994, Prost ishte kandidati i dukshëm për të zënë vendin bosh te Williams, por Prost tha se nga respekti për Sennën nuk do të garonte më në Formula Një.<ref name="NZHerald">{{Cite web|author=Don Kennedy|date=9 tetor 2024|title=Formula One: Prost reminisces ahead of return to Imola|url=https://www.nzherald.co.nz/hawkes-bay-today/news/formula-one-prost-reminisces-ahead-of-return-to-imola/DTEDCRZLPWQYLWWEUQ4UMOERSQ/|access-date=11 tetor 2024|website=The New Zealand Herald|language=en|archive-date=26 qershor 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250626125859/https://www.nzherald.co.nz/hawkes-bay-today/news/formula-one-prost-reminisces-ahead-of-return-to-imola/DTEDCRZLPWQYLWWEUQ4UMOERSQ/|url-status=live}}</ref> ===Vlerësimet nga bashkëkohësit=== Në vitin 2009, një sondazh i [[Autosport]] i kryer nga 217 pilotë të Formula Një e nxori Prostin të votuar si piloti i katërt më i madh i të gjitha kohërave në Formula Një, pas Sennës, Schumacherit dhe Fangios.<ref>{{Cite web|date=2009|title=Formula 1's Greatest Drivers – AUTOSPORT.com – Alain Prost|url=http://f1greatestdrivers.autosport.com/?driver=4|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210517231624/https://f1greatestdrivers.autosport.com/?driver=4|archive-date=17 maj 2021|access-date=19 shkurt 2021|website=f1greatestdrivers.autosport.com|language=en}}</ref> Shoku i skuadrës së Prostit, Keke Rosberg, tha se "Ai është më i miri që kam njohur ndonjëherë, pa dyshim. Si një pilot garash i gjithanshëm, ai është kokë e këmbë përpara kujtdo tjetër."<ref name=":28" /> Drejtori ekzekutiv i Formula Një, [[Bernie Ecclestone]], tha se Prost ishte piloti më i madh i të gjitha kohërave, pasi Prost rrallë gëzonte trajtimin e pilotit numër një, ndryshe nga Senna ose Schumacher.<ref>{{Cite web|last=NewsDesk|date=13 shtator 2016|title=Ecclestone: Prost was better than Schumacher or Senna|url=https://www.grandprix247.com/2016/09/13/ecclestone-prost-was-better-than-schumacher-or-senna/|access-date=1 tetor 2024|website=GRANDPRIX247.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017|title=Bernie Ecclestone says Alain Prost best ever F1 driver|url=https://www.sportsmole.co.uk/fb_281199.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240628085026/https://www.sportsmole.co.uk/formula-1/news/ecclestone-says-prost-best-ever-f1-driver_281199.html|archive-date=28 qershor 2024|access-date=19 shkurt 2021|website=Sports Mole|language=en}}</ref> Në vitin 2023, Ecclestone tha se Max Verstappen e kishte tejkaluar Prostin.<ref>{{Cite web|author=Jamie Woodhouse|date=23 shtator 2023|title=Bernie Ecclestone snubs Lewis Hamilton to hand F1 GOAT title to former title rival|url=https://www.planetf1.com/news/bernie-ecclestone-max-verstappen-f1-greatest|access-date=1 tetor 2024|website=PlanetF1|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090600/https://www.planetf1.com/news/bernie-ecclestone-max-verstappen-f1-greatest|url-status=live}}</ref> Shefi i ekipit Jordan, [[Eddie Jordan]], ndante mendimin e Ecclestone, duke vlerësuar që Prost "nuk e vriste mendjen kurrë se kush ishte shoku i tij i skuadrës" (Senna ishte një përjashtim i dukshëm).<ref>{{Cite web|author=Mark Scott|date=16 prill 2020|title=Jordan: 'Prost the greatest, not Schumi or Senna'|url=https://www.planetf1.com/news/greatest-formula-1-driver|access-date=1 tetor 2024|website=PlanetF1|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090758/https://www.planetf1.com/news/greatest-formula-1-driver|url-status=live}}</ref> Shefi i stafit mjekësor i Formula Një, Sid Watkins, tha se Prost dhe Niki Lauda ishin pilotët më inteligjentë me të cilët kishte punuar, duke vënë në dukje se ai mund të kujtonte vetëm një aksident të rrezikshëm që përfshinte Prostin në karrierën e tij.<ref>{{Cite book|author=Sid Watkins|title=Life at the Limit|publisher=Pan Macmillan|language=en|year=2013|isbn=9781447241010|location=Londër|pages=110}}</ref> ===Rivaliteti me Ayrton Sennën=== Piloti brazilian [[Ayrton Senna]] ishte rivali më i madh i Prostit. Rivaliteti midis tyre konsiderohet një nga më të mëdhenjt në historinë e sporteve.<ref>{{cite web|url=https://www.autoevolution.com/news/senna-vs-prost-one-of-the-most-fiercest-rivalries-in-the-history-of-motorsport-139075.html|title=Senna vs Prost: One of the Fiercest Rivalries in the History of Motorsport|website=autoevolution.com|language=en|date=9 dhjetor 2019|access-date=15 tetor 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.goodwood.com/grr/f1/prost-vs-senna-a-friendship-after-bitter-rivalry/|title=Prost vs. Senna: A friendship after bitter rivalry|website=goodwood.com|language=en|date=12 janar 2026|access-date=15 tetor 2026}}</ref> Betejat e Prostit me Ayrton Sennën u mbuluan gjerësisht nga media. Të dy pilotët ishin konkurrentë të fortë dhe kontribuan në disa incidente në pistë: *[[Çmimi i madh i Portugalisë 1988|Estoril 1988]] (Senna u përpoq ta ndalonte Prostin që ta kalonte duke e kërcënuar se do ta shtynte anash në murin e boksit)<ref name="auto1"/> *[[Çmimi i madh i San Marinos 1989|Imola 1989]] (Senna dhe Prost ranë dakord të shmangnin garimin shumë të ngushtë me njëri-tjetrin në xhiron e parë, por nuk ranë dakord për kushtet e sakta të marrëveshjes, pas së cilës Prost u ankua në media)<ref name=":8" /> *[[Çmimi i madh i Japonisë 1989|Suzuka 1989]] (duke garuar krah për krah me Sennën, Prost fitoi titullin kampion duke ecur në rrugën e Sennës në vijën e brendshme dhe duke e sfiduar atë të frenonte ose të përplasej. Ata u përplasën)<ref name=":18" /> *[[Çmimi i madh i Japonisë 1990|Suzuka 1990]] (duke garuar krah për krah me Prostin, Senna fitoi titullin kampion duke e nxjerrë qëllimisht Prostin nga gara në formë hakmarrje për incidentin e vitit 1989)<ref name=":6">{{Cite web|author=Joe Saward|date=1 tetor 1991|title=Ayrton Senna attacks Jean-Marie Balestre|url=http://www.grandprix.com//features/joe-saward/news-feature-ayrton-senna-attacks-jean-marie-balestre.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121174811/https://www.grandprix.com/features/joe-saward/news-feature-ayrton-senna-attacks-jean-marie-balestre.html|archive-date=21 janar 2021|access-date=10 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en}}</ref> *[[Çmimi i madh i Gjermanisë 1989|Hockenheim 1991]] (Senna e nxori Prostin jashtë pistës dhe në rrugën e daljes nga bokset).<ref>{{Cite web|last=Grandprix.com|date=28 korrik 1991|title=German GP, 1991|url=http://www.grandprix.com//races/german-gp-1991.html|access-date=12 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en|archive-date=4 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304180439/https://www.grandprix.com/races/german-gp-1991.html|url-status=live}}</ref> Pas incidentit të Hockenheim të vitit 1991, [[FISA]] urdhëroi një takim midis dy pilotëve për të ulur tensionet dhe për të parandaluar incidente të mëtejshme.<ref>{{cite web|author=David Tremayne|date=shtator 1991|title=Formula One: 1991 Hungarian Grand Prix|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/september-1991/13/formula-one-hungarian-grand-prix?v=7516fd43adaa|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229202513/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/september-1991/13/formula-one-hungarian-grand-prix?v=7516fd43adaa|archive-date=29 dhjetor 2022|access-date=12 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en}}</ref> Përveç kësaj, të dy pilotët e gjetën veten duke ndjekur të njëjtin ekip pas sezonit 1992, pasi performanca e Ferrarit kishte rënë dhe Honda u largua nga Formula Një, duke e lënë Williams-Renault si sundimtarin e padiskutueshëm të Formula Një. Prost nënshkroi për Williams me kusht që Senna të mos bëhej pjesë e ekipit, duke bërë që braziliani të ankohej publikisht se Prost po "sillej si frikacak".<ref name=":25">{{cite web|title=Ayrton Senna Calls Prost A Coward.mpg|date=5 dhjetor 2011|url=https://www.youtube.com/watch?v=qFZKkK6odgY|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130218163814/http://www.youtube.com/watch?v=qFZKkK6odgY&gl=US&hl=en|archive-date=18 shkurt 2013|access-date=28 qershor 2013|publisher=Youtube.com|language=en}}</ref> Tifozët brazilianë të Sennës u tërbuan aq shumë nga refuzimi i Prostit për të garuar me Sennën në kushte të barabarta, saqë Prost mori një eskortë policore për [[Çmimi i madh i Brazilit 1993|Çmimin e Madh të Brazilit 1993]].<ref>{{cite book|author=Derick Allsop|title=Designs on Victory: On the Grand Prix Trail With Benetton|publisher=Hutchinson|language=en|year=1993|isbn=0-09-178311-9}}</ref> Prost fitoi lehtësisht titullin e vitit 1993 dhe u tërhoq në fund të sezonit, duke i lejuar Sennës të merrte kryesimin në Williams për sezonin 1994. Pasi nuk ishin më konkurrentë, dy rivalët filluan të përmirësonin marrëdhënien e tyre. Në garën e fundit të Prostit, Çmimin e madh të Australisë 1993, Senna e tërhoqi atë në shkallën më të lartë të podiumit dhe e përqafoi.<ref>{{cite web|title=Fan review of Grand Prix with image of pair on podium|url=http://www.farzadsf1gallery.com/features/adel93.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20061025173536/http://www.farzadsf1gallery.com/features/adel93.html|archive-date=25 tetor 2006|access-date=28 janar 2007|website=farzadsf1gallery.com|language=en}}</ref><ref name=":5" /> Vetëm disa ditë para vdekjes së parakohshme të Sennës në Imola, ndërsa po filmonte një xhiro më makinë në pistën e Imolës për kanalin televiziv francez [[TF1]], ai përshëndeti Prostin, i cili në atë kohë ishte një komentator i këtij kanali televiziv: "Një përshëndetje e veçantë për mikun tim... mikun tonë të dashur, Alain. Na mungon të gjithëve Alain." Prosti tha se ishte i habitur dhe shumë i prekur nga komenti.<ref name="Hamilton">{{cite book|author=Maurice Hamilton|title=Frank Williams |publisher=Macmillan|language=en|year=1998|isbn=0-333-71716-3|page=234}}</ref><ref name=":5" /> Prost mori pjesë në funeralin e Sennës, duke qënë një nga njerëzit që mbajti arkivolin e tij,<ref>{{cite web|title=Open Warfare|url=http://www.gpracing.net192.com/drivers/prost-senna.cfm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070702171047/http://www.gpracing.net192.com/drivers/prost-senna.cfm|archive-date=2 korrik 2007|access-date=30 gusht 2015|website=GPRacing.net192.com|language=en}}</ref> dhe komentoi se kur Senna vdiq "një pjesë e tij kishte vdekur gjithashtu", sepse karrierat e tyre kishin qenë shumë të lidhura me njëra-tjetrën. Senna ndihej ashtu si francezu, duke i thënë një miku të ngushtë se pasi Prosti u tërhoq, ai e kuptoi se sa shumë nga motivimi i tij kishte ardhur nga rivaliteti me Prostin.<ref name=":5" /> ===Vlerësimet=== Media të ndryshme janë përpjekur të zhvillojnë modele që matin në mënyrë objektive aftësitë e pilotëve në lidhje me cilësinë e makinës. Prost përgjithësisht renditet lart në këto krahasime. *[[Universiteti i Sheffield]] (2016): I dyti i të gjitha kohërave<ref>{{Cite web|date=14 prill 2016|title=University research reveals greatest Formula One driver of all time|url=http://www.sheffield.ac.uk/news/nr/greatest-formula-one-driver-ever-1.567358|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160416020912/http://www.sheffield.ac.uk/news/nr/greatest-formula-one-driver-ever-1.567358|archive-date=16 prill 2016|access-date=30 shtator 2024|website=University of Sheffield|language=en}}</ref> *[[The Economist]] (2020): I treti i të gjitha kohërave<ref>{{Cite news|date=17 tetor 2020|title=Engineers, not racers, are the true drivers of success in motor sport|url=https://www.economist.com/graphic-detail/2020/10/17/engineers-not-racers-are-the-true-drivers-of-success-in-motor-sport|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120194230/https://www.economist.com/graphic-detail/2020/10/17/engineers-not-racers-are-the-true-drivers-of-success-in-motor-sport|archive-date=20 nëntor 2020|access-date=19 shkurt 2021|newspaper=The Economist|language=en|issn=}}</ref> *[[Carteret Analytics]] (2020): I teti i të gjitha kohërave<ref>{{Cite web|author=Frank Dalleres|date=15 nëntor 2020|title=Why Juan Manuel Fangio, not Lewis Hamilton or Michael Schumacher, is the greatest Formula 1 driver ever|url=https://www.cityam.com/why-juan-manuel-fangio-not-lewis-hamilton-or-michael-schumacher-is-the-greatest-formula-1-driver-ever/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120141605/https://www.cityam.com/why-juan-manuel-fangio-not-lewis-hamilton-or-michael-schumacher-is-the-greatest-formula-1-driver-ever/|archive-date=20 nëntor 2020|access-date=19 shkurt 2021|website=CityAM|language=en}}</ref> *[[F1-Analysis.com]] (2022): I katërti i të gjitha kohërave; i dyti i të gjitha kohërave pas korrigjimit të ndryshimeve në epokë.<ref>{{cite web|date=31 maj 2022|title=A History of F1: Who is the GOAT? |url=http://f1-analysis.com/2022/05/31/who-is-the-f1-goat/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220705091012/https://f1-analysis.com/2022/05/31/who-is-the-f1-goat/|archive-date=5 korrik 2022 |access-date=1 shtator 2022|language=en}}</ref> ==Jeta e mëvonshme== Gjatë viteve 1994 dhe 1995, Prost punoi si komentator për kanalin televiziv francez TF1.<ref>{{cite book|title=Sport et Télé: Les Liaisons Secrètes|page=379|author=Eric Maitrot|publisher=Flammarion|language=fr|year=1995}}</ref> Ai gjithashtu punoi për Renault duke bërë marrëdhënie me publikun dhe promovime.<ref>Hamilton 2015, f. 306.</ref> Pas kësaj, Prost u kthye në ekipin e tij të vjetër McLaren, duke punuar si këshilltar teknik;<ref name=":2" /> ai gjithashtu përfundoi [[L'Étape du Tour]], një udhëtim vjetor me biçikleta me pjesëmarrje masive që zhvillohet në një fazë të [[Tour de France]].<ref>{{Cite web|last=Cycling News 19|date=11 February 2011|title=Prost trades pedal strokes with Merckx in Oman|url=https://www.cyclingnews.com/news/prost-trades-pedal-strokes-with-merckx-in-oman/|access-date=12 shkurt 2021|website=cyclingnews.com|language=en|archive-date=25 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125074709/https://www.cyclingnews.com/news/prost-trades-pedal-strokes-with-merckx-in-oman/|url-status=live}}</ref> Në vitin 2024, Prost shprehu publikisht shqetësime në lidhje me trendin në rritje të ekipeve të Formula Një që i nënshtrohen ndryshimeve të shpeshta të emrave për shkak të ndryshimeve në pronësi dhe sponsorizim. Ai argumentoi se, ndërsa partneritetet tregtare janë një pjesë integrale e Formula Një moderne, ndryshimi i vazhdueshëm i markës rrezikon të dëmtojë ndjenjën e traditës dhe vazhdimësisë së sportit. Duke përmendur shembullin e Sauber, i cili kaloi nga [[Alfa Romeo]] në Stake dhe më pas në [[Audi]] në vitin 2026, si dhe ndryshimin e markës së AlphaTauri në Visa Cash App RB, Prost sugjeroi që praktika të tilla dobësojnë identitetin historik dhe lidhjen emocionale që tifozët kanë me ekipet e vjetra. Ai theksoi se trashëgimia e Formula Njê është ndërtuar jo vetëm mbi pilotët dhe prodhuesit e saj, por edhe mbi trashëgiminë e qëndrueshme të ekipeve të saj, dhe paralajmëroi se prioritizimi i fitimeve tregtare afatshkurtra mbi stabilitetin mund të dëmtojë strukturën kulturore të sportit.<ref>{{Cite web|author=Lydia Mee|title=Former champion highlights the importance of keeping lega...|url=https://www.newsweek.com/sports/f1-news-alain-prost-some-new-team-names-are-losing-tradition-our-sport-1891621|access-date=18 shtator 2025|website=Newsweek|date=23 prill 2024|language=en}}</ref> ===Prost Grand Prix=== {{main|Prost Grand Prix}} Gjatë vitit 1989, Prost filloi të mendonte të krijonte ekipin e tij, pasi marrëdhënia e tij me shokun e tij të ekipit në McLaren, Ayrton Senna, ishte prishur. Prost dhe [[John Barnard]], ish-projektuesi kryesor në McLaren, ishin pranë themelimit të një ekipi në vitin 1990. Megjithatë, mungesa e sponsorizimit nënkuptonte se kjo nuk ishte e mundur, kështu që Prost u transferua te Ferrari dhe Barnard u largua nga Ferrari për t'u bashkuar me Benetton. Pasi u grind me ekipin italian në fund të vitit 1991, Prost e gjeti veten pa ekip për vitin 1992; pas dështimit të negociatave të gjera me [[Guy Ligier]] për blerjen e ekipit të tij Ligier, Prost vendosi të bashkohej me Williams për vitin 1993.<ref name="Prost Renault">{{Cite web|author=Joe Saward|date=1 shtator 1995|title=Team Prost - a dream or reality?|url=http://www.grandprix.com/ft/ft00198.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140605084146/http://www.grandprix.com/ft/ft00198.html|archive-date=5 qershor 2014|access-date=27 nëntor 2024|website=Grandprix.com|language=en}}</ref> Deri në vitin 1995, kur Prost punonte për Renault, njerëzit kishin supozuar se do të formohej një ekip Prost-Renault. Renault refuzoi kërkesën e Prost për të furnizuar motorrë për ekipin e tij, duke i dhënë fund spekulimeve.<ref name="Prost Renault" /> Më 13 shkurt 1997, Prost bleu ekipin Ligier nga [[Flavio Briatore]] dhe e riemëroi atë në "Prost Grand Prix".<ref name="Prost GP">{{cite web|url=http://www.grandprix.com/gpe/con-prost.html|title=GP Encyclopedia – Constructor – Prost Grand Prix|publisher=GrandPrix.com|language=en|access-date=8 shtator 2006|date=16 gusht 2006}}</ref> Një ditë pasi bleu ekipin, Prost nënshkroi një marrëveshje tre-vjeçare me prodhuesin francez të makinave Peugeot, i cili do të furnizonte ekipin me motorrë nga viti 1998 deri në vitin 2000.<ref name="Prost GP" /> Për sezonin e parë të ekipit, Prost mbajti një nga pilotët e Ligier të vitit 1996, [[Olivier Panis]], i cili kishte fituar [[Çmimi i madh i Monakos 1996|Çmimin e madh të Monakos 1996]]; ekipi gjithashtu firmosi një kontratë me pilotin japonez [[Shinji Nakano]]. Ekipi garoi me motorrët Mugen-Honda të përdorur nga Ligier sezonin e kaluar, ndërsa makina ishte në fakt Ligier JS45 i menduar fillimisht, por u riemërua [[Prost JS45]]. Gjërat dukeshin premtuese në fillim të sezonit, pasi ekipi mori dy pikë në garën debutuese në Australi falë një vendi të pestë nga Olivier Panis. Ekipi shënoi edhe 13 pikë të tjera përpara se Panis të thyente këmbën në një aksident gjatë Çmimit të madh të Kanadasë. Ai u zëvendësua nga [[Jarno Trulli]] i Minardit. Pas kësaj, gjërat filluan të përkeqësoheshin pak dhe ekipi mblodhi vetëm pesë pikë gjatë rikuperimit të Panis. Ai u rikthye në fund të sezonit për të garuar në tre garat e fundit. Prost GP përfundoi i gjashti në kampionatin e konstruktorëve me 21 pikë.<ref>{{cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/analysis-prosts-dream-of-french-team-in-jeopardy-5058532/5058532/|title=Analysis: Prost's Dream of French Team in Jeopardy|author=Francois Thomazeau|date=22 nëntor 2001|website=Autosport.com|language=en|access-date=23 janar 2007|archive-date=29 dhjetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229202510/https://www.autosport.com/f1/news/analysis-prosts-dream-of-french-team-in-jeopardy-5058532/5058532/|url-status=live}}</ref><ref name="essaar">{{cite web|url=http://essaar.co.uk/f1-prost-grand-prix-went-wrong/|title=F1: Prost Grand Prix – What went wrong?|author=Aaron Collins|date=3 shtator 2018|website=Essaar Motorsport|language=en|access-date=15 gusht 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190815013921/http://essaar.co.uk/f1-prost-grand-prix-went-wrong/|archive-date=15 gusht 2019}}</ref> Prost u bë president i Prost Grand Prix në fillim të vitit 1998.<ref name="essaar"/> Pas mbërritjes së Peugeot si furnizues motorrësh për ekipin, Mugen-Honda vendosi të furnizonte ekipin Jordan. Prost GP shënoi një pikë të vetme gjatë sezonit kur Jarno Trulli përfundoi i gjashti në Belgjikë.<ref>{{cite web|url=http://www.formula1.com/results/season/1998/176/|title=1998 Belgian Grand Prix|publisher=Formula Një|language=en|date=30 gusht 1998|archive-url=https://web.archive.org/web/20141205004520/http://www.formula1.com/results/season/1998/176/|archive-date=5 dhjetor 2014|access-date=24 dhjetor 2015}}</ref> Sezoni 1999 ishte vendimtar për Prost GP.<ref>Jean-Michel Desnoues; Patrick Camus & Jean-Marc Loubat <u>Formula 1 99</u> . Queen Anne Press. {{ISBN|1-85291-606-0}}</ref> Prost punësoi [[John Barnard]] si konsulent teknik.<ref name="Prost GP" /> Kompania e Barnard, B3 Technologies, ndihmoi [[Loïc Bigois]] me projektimin e modelit Prost AP02. Panis dhe Trulli ranë dakord të qëndronin me ekipin për këtë sezon. Makina nuk ishte një shqetësim i madh, por motori Peugeot V10 doli të ishte i rëndë dhe i paqëndrueshëm. == Statistikat == ([[:Template:F1 Rezultatet e Pilotëve|Sqarim i tabelës]]) (Garat me '''*''' mbrapa nënkuptojnë pjesmarrjen në pol pozicion) (Viti me * është viti kur ka fituar titull) <div style="float:left;"> {| border="1" cellpadding="1" cellspacing="0" style="margin: 1em 0 0 0; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size:95%" ! Viti ! Ekipi ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! Ekipi ! Vendi ! Pikë |- | [[Rezultatet e F1 1980|1980]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 Argentine Grand Prix|ARG]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFFF"| [[1980 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>DNS</small> || [[1980 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>DNP</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1980 German Grand Prix|GER]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1980 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1980 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFFF"| [[1980 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>DNS</small> | | ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] ! 16ti ! 5 |- | [[Rezultatet e F1 1981|1981]] ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1981 Argentine Grand Prix|ARG]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1981 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| '''[[1981 German Grand Prix|GER]]'''<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1981 Dutch Grand Prix|DUT]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1981 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1981 Las Vegas Grand Prix|LVG]]<br /><small>2</small> | ! [[Renault F1|Renault]] ! 5ti ! 43 |- | [[Rezultatet e F1 1982|1982]] ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1982 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1982 Brazilian Grand Prix|BRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1982 Belgian Grand Prix|BEL]]'''<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1982 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1982 United States Grand Prix East|USE]]'''<br /><small>NC</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1982 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1982 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 German Grand Prix|GER]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1982 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#DFDFDF"| '''[[1982 Swiss Grand Prix|SUI]]'''<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| '''[[1982 Las Vegas Grand Prix|LVG]]'''<br /><small>4</small> ! [[Renault F1|Renault]] ! 4ti ! 34 |- | [[Rezultatet e F1 1983|1983]] ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#CFCFFF"| [[1983 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1983 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1983 French Grand Prix|FRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1983 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[1983 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1983 Belgian Grand Prix|BEL]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1983 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1983 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1983 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1983 German Grand Prix|GER]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1983 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1983 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1983 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1983 Evropean Grand Prix|EUR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1983 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>Ret</small> | ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#DFDFDF"| '''2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| '''57''' |- | [[Rezultatet e F1 1984|1984]] ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1984 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1984 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1984 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1984 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1984 United States Grand Prix East|USE]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1984 German Grand Prix|GER]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1984 Dutch Grand Prix|DUT]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 Evropean Grand Prix|EUR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>1</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#DFDFDF"| ''' 2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| ''' 71.5''' |- | [[Rezultatet e F1 1985|1985]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1985 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#000000" style="color: #ffffff"| [[1985 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>DSQ</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1985 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1985 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1985 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1985 German Grand Prix|GER]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1985 Austrian Grand Prix|AUT]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1985 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[1985 Belgian Grand Prix|BEL]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1985 Evropean Grand Prix|EUR]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1985 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1985 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>Ret</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ti''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''73''' |- | [[Rezultatet e F1 1986|1986]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#EFCFFF"| [[1986 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1986 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1986 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1986 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1986 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1986 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1986 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1986 German Grand Prix|GER]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1986 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1986 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#000000" style="color: #ffffff"| [[1986 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>DSQ</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1986 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>1</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ti''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''72''' |- | [[Rezultatet e F1 1987|1987]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1987 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1987 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1987 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1987 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 German Grand Prix|GER]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1987 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1987 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1987 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1987 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>Ret</small> ! [[Mclaren|McLaren]] ! 4ti ! 46 |- | [[Rezultatet e F1 1988|1988]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1988 French Grand Prix|FRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1988 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 German Grand Prix|GER]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1988 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1988 Portuguese Grand Prix|POR]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>1</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#DFDFDF"| '''2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| '''87 (105)''' |- | [[Rezultatet e F1 1989|1989]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1989 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1989 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1989 Canadian Grand Prix|CAN]]'''<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1989 French Grand Prix|FRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1989 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 German Grand Prix|GER]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1989 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1989 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1989 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1989 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1989 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>Ret</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ri''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''76''' |- | [[Rezultatet e F1 1990|1990]] ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1990 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1990 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1990 German Grand Prix|GER]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[F1 Belgjika - 1990|BEL]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1990 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1990 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1990 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>3</small> ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |bgcolor="#DFDFDF"| '''2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| '''71 (73)''' |- | [[Rezultatet e F1 1991|1991]] ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |bgcolor="#DFDFDF"| [[1991 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1991 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1991 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1991 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1991 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 German Grand Prix|GER]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[F1 Belgjika - 1991|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1991 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1991 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1991 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>4</small> || [[1991 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNP</small> ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] ! 5ti ! 34 |- | [[Rezultatet e F1 1993|1993]] ! [[WilliamsF1|Williams]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 South African Grand Prix|RSA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1993 Brazilian Grand Prix|BRA]]'''<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[1993 Evropean Grand Prix|EUR]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[F1 San Marino - 1993|SMR]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 Spanish Grand Prix|ESP]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| '''[[1993 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>4</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 Canadian Grand Prix|CAN]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1993 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 British Grand Prix|GBR]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 German Grand Prix|GER]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| '''[[1993 Hungarian Grand Prix|HUN]]'''<br /><small>12</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[F1 Belgjika - 1993|BEL]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#CFCFFF"| '''[[1993 Italian Grand Prix|ITA]]'''<br /><small>12</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1993 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| '''[[1993 Japanese Grand Prix|JPN]]'''<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1993 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>2</small> ! [[WilliamsF1|Williams]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ri''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''99''' |} </div> ==Referime== {{Reflist|2}} == Lidhje të jashtme == * [http://www.prostfan.com/ prostfan.com - Alain Prost fansite] * [http://www.prostfan.com/senna2.htm Interview with Alain Prost about Ayrton Senna] * [http://www.ddavid.com/formula1/shu_bio.htm Top lista Formula 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050903004816/http://www.ddavid.com/formula1/shu_bio.htm |date=3 shtator 2005 }} {{F1 kampionët}} [[Kategoria:Sportistë francezë]] [[Kategoria:F1 pilotë]] [[Kategoria:Lindje 1955]] [[Kategoria:Pilotë francezë në Formula Një]] {{sport-cung}} 5myjv65ggdf77qixij1ssaeg7jgi3u8 3058273 3058272 2026-10-19T14:32:16Z Sadsadas 51943 /* Prost Grand Prix */ 3058273 wikitext text/x-wiki {{Ish F1 pilot | Name = Alain Prost | Image = Festival automobile international 2015 - Photocall - 065 (cropped3).jpg | Nationality = {{flagicon|France}} [[franca|francez]] | Years = [[Rezultatet e F1 1980|1980]]–[[Rezultatet e F1 1991|1991]], [[Rezultatet e F1 1993|1993]] | Team(s) = [[Team McLaren|McLaren]], [[Renault F1|Renault]], [[Scuderia Ferrari|Ferrari]], [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]] | Races = 202 | Championships = 4 ([[Rezultatet e F1 1985|1985]], [[Rezultatet e F1 1986|1986]], [[Rezultatet e F1 1989|1989]], [[Rezultatet e F1 1993|1993]]) | Wins = 51 | Podiums = 106 | Points = 768.5 | Poles = 33 | Fastest laps = 41 | First race = [[Çmimi i madh i Argjentinës 1980]] | First win = [[Çmimi i madh i Francës 1981]] | Last win = [[Çmimi i madh i Gjermanisë 1993]] | Last race = [[Çmimi i madh i Australisë 1993]] | Last position = 1ri (99 pikë) }} '''Alain Prost''' (lindur më [[24 shkurt]] [[1955]]) është një ish pilot garash francez dhe zyrtar i sporteve motorrike. Ai garoi në [[Formula Një]] nga viti 1980 e deri në 1993, duke fituar katër tituj botëror për pilot. Në kohën e pensionimit të tij, Prost mbante rekordin për numrin e fitoreve (51), pol pozitave (41) dhe podiumeve (106). Prost lindi në [[Lorette, Loire]] të [[Francës]] dhe filloi karting në moshën 14 vjeç, duke fituar Kampionatin Botëror të të rinjëve katër vite më vonë. Në vitin 1976, ai u bë pjesë e Formulës Renault, duke fituar Kampionatin Evropian me Ecurie Elf. Një vit më pas ai fitoi Challenge de Formule Renault Europe. Pas kësaj, ky kompeticion filloi të njihej si Formula Tre franceze; Prost e mbrojti titullin e tij në vitet 1978 dhe 1979. Kulmi i karrierës së tij në karting arriti me suksesin në Formula Tre Evropiane. Në vitin 1980, Prost firmosi me [[Team McLaren|McLaren]] në Formula Një dhe bëri debutimin e tij në [[Çmimi i madh i Argjentinës 1980|Çmimin e madh të Argjentinës]], duke u renditur në vendin e gjashtë. Në sezonin e ardhshëm ai firmosi me [[Renault në Formula Një|Renault]], duke fituar Çmimin e madh të parë në karrierë në Francë, e cila u ndoq nga sukseset në Holandë dhe Itali. Pas disa fitoreve në sezonin 1982, Prost e mbylli sezonin 1983 në vend të dytë mbrapa fituesit [[Nelson Piquet]]; ai u tërhoq për shkak të problemeve me turbon në garën e fundit vendimtare për titullin. Prost u shkarkua nga Renault dy ditë pas garës për disa komente që bëri, dhe ai u rikthye te McLaren për sezonin 1984, aty ku përfundoi sërisht i dyti, këtë herë mbrapa shokut të ekipit [[Nikki Lauda]] për gjysëm pike. Në vitin 1985, Prost fitoi titullin e parë për pilot, duke u bërë francezi i parë kampion në Formula Një. Ai u shpall kampion edhe në vitin 1986 pas një dueli të ngushtë me Piquet dhe [[Nigel Mansell]]. Pasi fitoi disa gara në sezonin 1987, Prost u bë shok ekipi me pilotin brazilian [[Ayrton Senna]]. Sëbashku, ata fituan 15 nga 16 garat e sezonit 1988, duke ngarë McLarenin me motorr Honda MP4/4; Senna në fund u shpall kampion me tre pikë më shumë. Rivaliteti i tyre i ashpër kulmoi me aksidentet në garat vendimtare për titull në [[Suzuka]] të Japonisë në vitet 1989 dhe 1990; Prost fitoi titullin e vitit 1989 kurse Senna atë të 1990. Prost firmosi me [[Scuderia Ferrari|Ferrarin]] në vitin 1990 kurse në vitin 1991 u shkarkua në përfundim të sezonit pas komenteve të bëra për modelin 643, me të cilën ai nuk fitoi asnjë garë. Pas një viti mungesë, Prost u rikthye në sezonin 1993 me [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]], duke fituar titullin e katërt kampion bote. Ai vendosi disa rekorde gjatë sezonit para se të pensionohej në përfundim të tij. Ai u rikthye në Formula Një si pronar i ekipit [[Prost Grand Prix]] në vitin 1997 pasi bleu [[Équipe Ligier]]. Ekipi u shpërbë në vitin 2001. ==Formula Një== ===McLaren=== Prost fitoi titullin e Formula Tre në vitin 1979, duke tërhequr interesin e disa ekipeve të [[Formula Një]] si [[Team McLaren|McLaren]], [[Brabham]], dhe [[Équipe Ligier|Ligier]].<ref name=":10">{{Cite web|title=McLaren Racing – Alain Prost Biography {{!}} Extract 1|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/driver/alain-prost/alain-prost-extract-1/|access-date=13 shkurt 2021|website=Mclaren|language=en|archive-date=2 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302023507/https://www.mclaren.com/racing/heritage/driver/alain-prost/alain-prost-extract-1/|url-status=live}}</ref> Ai firmosi një kontratë me McLaren pasi i la mbresa shefit [[Teddy Mayer]] pas një prove me makinë. Ai ishte shok ekipi me [[John Watson (pilot garash)|John Watson]] në sezonin e tij debutues.<ref name=":2">{{Cite web|author=Gerald Donaldson|date=30 janar 2015|title=Alain Prost|url=https://www.formula1.com/en/drivers/hall-of-fame/Alain_Prost.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240417020310/https://www.formula1.com/en/drivers/hall-of-fame/Alain_Prost.html|archive-date=17 prill 2024|access-date=27 nëntor 2024|publisher=[[Formula Një]]|language=en}}</ref> Karriera e Prost në Formula Një nisi në mënyrë të mirë. Në debutimin e tij në [[Buenos Aires]], ai u rendit në vendin e gjashtë, duke marrë pikën e tij të parë në Formula Një.<ref name="mcbride_nyt_p3">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1987/11/08/magazine/racing-s-record-breaker.html|title=Racing's Record Breaker|author=Stewart McBride|date=8 nëntor 1987|publisher=The New York Times|language=en|access-date=11 shkurt 2011|archive-date=14 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130514092617/http://www.nytimes.com/1987/11/08/magazine/racing-s-record-breaker.html|url-status=live}}</ref> Në 20 vitet e fundit, vetëm [[Johnny Herbert]] dhe [[Jean Alesi]] kishin marrë pikë në garën e tyre debutuese. Ai e mbylli kampionatin me pesë pikë, një më pak se Watson, duke shënuar pikë në garat në Buenos Aires, Interlagos, Brands Hatch dhe Zandvoort. Gjatë këtij sezoni, Prost pati disa aksidente: ai theu kyçin e dorës në [[Çmimi i madh i Afrikës së Jugut 1980|Çmimin e madh të Afrikës së Jugut]] si dhe pësoi një tronditje gjatë provave të lira në Shtetet e Bashkuara. Ai gjithashtu u tërhoq nga [[Çmimi i madh i Kanadasë 1980|Çmimi i madh i Kanadasë]] për shkak të problemeve me armotizatorët e gomave të mbrapme. Në përfundim të sezonit, pavarësisht se kishte edhe dy vite kontratë, Prost u largua nga McLaren dhe firmosi me [[Renault në Formula Një|Renault]]. Ai më pas shpjegoi se makina McLaren ishte difektoze dhe prishej shpesh, duke shtuar se ai besonte se ekipi fajsontë atë për aksidentet e shumta që ai pati në sezonin e tij debutues.{{sfn|Roebuck|1986|p=126}}<ref>{{Cite web|last=Melsher|first=David|date=7 July 2014|title=Alain Prost – McLaren (1980)|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2000/28/alain-prost-mclaren|access-date=8 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=9 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210209004746/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2000/28/alain-prost-mclaren|url-status=live}}</ref> Sipas Watson, shefi i ekipit Mayer fillimisht dëshironte të firmoste me [[Kevin Cogan]], por më pas zgjodhi Prost pas këmbënguljes së sponsorit [[Marlboro]].<ref>{{Cite book|author=Maurice Hamilton|title=Alain Prost|date=24 shtator 2015|publisher=Bonnier Publishing Ltd.|language=en|isbn=978-1905825981|page=49}}</ref> ===Renault=== Prost do të garonte si shok skuadre me francezin tjetër [[René Arnoux]] për sezonin 1981. Autori sportiv [[Nigel Roebuck]] raportoi se marrëdhnja e Prost me Arnoux u prish menjëherë, pasi Prost ishte më i shpejtë se kolegu i tij me përvojë.{{sfn|Roebuck|1986|p=129}} Ai nuk i përfundoi dy garat e para të sezonit pasi u përplas me [[Andrea de Cesaris]] në [[Çmimi i madh i Shteteve të Bashkuara 1981|Çmimin e madh të Shteteve të Bashkuara]] si dhe me [[Didier Pironi]]n në [[Çmimi i madh i Brazilit 1981|Çmimin e madh të Brazilit]]. Në garën e tretë në Argjentinë, ai shënoi pikët dhe podiumin e parë të sezonit. Prost më pas nuk i përfundoi katër garat e ardhshme, por fitoi në Francë duke përfunduar dy sekonda para ish shokut të tij te McLaren, Watson.<ref>{{cite news|author=John A. Callcott|date=5 korrik 1981|title=Alain Prost of France won the French Formula 1|url=https://www.upi.com/Archives/1981/07/05/Alain-Prost-of-France-won-the-French-Formula-1/9010363153600/|publisher=United Press International|language=en|access-date=9 shkurt 2021|archive-date=11 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250411143455/https://www.upi.com/Archives/1981/07/05/Alain-Prost-of-France-won-the-French-Formula-1/9010363153600/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/2375138-5-great-moments-from-alain-prosts-formula-1-career|title=5 Great Moments from Alain Prost's Formula 1 Career|author=Neil James|date=24 shkurt 2015|publisher=Bleacher Report|language=en|access-date=27 shkurt 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227101031/https://bleacherreport.com/articles/2375138-5-great-moments-from-alain-prosts-formula-1-career|archive-date=27 shkurt 2015}}</ref> Fitorja në Francë ishte e paharrueshme për Prost, i cili deklaroi se pas këtij suksesi mentaliteti i tij ndryshoi plotësisht. "Përpara, ti mendoje se mund t'a bëje", tha ai, "por tani ti e di që e bën". Prost i nisi pesë garat e rradhës nga vija e parë, duke arritur dy pol pozita dhe dy fitore të tjera, në Holandë dhe Itali. Ai e mbylli sezonin me në vendin e pestë, shtatë pikë më pak se fituesi Piquet.<ref>{{cite web|url=http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/98415.html|title=Prost wins as Piquet erases gap|date=30 gusht 1981|publisher=ESPN UK|language=en|access-date=26 maj 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526070721/http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/98415.html|archive-date=26 maj 2019}}</ref> Prost e nisi sezonin 1982 duke fituar dy garat e para në Afrikën e Jugut dhe Brazil. Në garën e parë në Afrikën e Jugut, ai u rikuperua pasi humbi një nga gomat e makinës.<ref>{{Cite web|author=Denis Jenkinson|date=mars 1982|title=1982 South African Grand Prix race report|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/march-1982/36/south-african-grand-prix-14|access-date=9 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=16 qershor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210616205357/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/march-1982/36/south-african-grand-prix-14|url-status=live}}</ref> Në Brazil, Prost fillimisht u rendit i treti por u shpall fitues pasi Piquet (i pari) dhe [[Keke Rosberg]] (i dyti) u skualifikuan.<ref>{{Cite web|last=Grandprix.com|date=21 mars 1982|title=Brazilian GP, 1982|url=http://www.grandprix.com//races/brazilian-gp-1982.html|access-date=9 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en|archive-date=13 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213060002/https://www.grandprix.com//races/brazilian-gp-1982.html|url-status=live}}</ref> Ai më pas mori pikë në katër garat e rradhës. Gjatë sezonit Prost u tërhoq në shtatë gara por arriti ta mbyllte kampionatin në vendin e 4të, duke mbledhur nëntë pikë më pak se sezoni i kaluar.<ref name=":3">{{Cite web|title=Alain Prost • Career & Character Info {{!}} Motorsport Database|url=https://www.motorsportmagazine.com/database/drivers/alain-prost/|access-date=9 shkurt 2021|website=Motorsport Database – Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=9 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210209163239/https://www.motorsportmagazine.com/database/drivers/alain-prost/|url-status=live}}</ref> Gjatë këtij sezoni, marrëdhënja e tij me shokun e ekipit Arnoux pësoi një të mëtejshme, duke arritur fundin në [[Çmimi i madh i Francës 1982|Çmimin e madh të Francës]]; Prost besonte se Arnoux, i cili fitoi garën, nuk zbatoi një marrëveshje të arritur para fillimit të garës për të mbështetur Prost.<ref>{{Cite web|last=ESPN Staff|date=25 korrik 1982|title=Rene Arnoux defies team orders to win at Paul Ricard for Renault|url=http://en.espnf1.com/f1/motorsport/story/111547.html|access-date=9 shkurt 2021|publisher=ESPN UK|language=en|archive-date=14 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141214151426/http://en.espnf1.com/f1/motorsport/story/111547.html|url-status=live}}</ref> Ai gjithashtu pati një marrëdhënje negative edhe me median franceze, duke deklaruar: "Kur shkova te Renault, gazetarët shkruan gjëra të mira për mua, por në vitin 1982 isha bërë djali i keq. Mendoj, për të qenë i sinqertë, se kisha bërë gabimin e të fituarit! Francezëve nuk u pëlqejnë shumë fituesit.”{{sfn|Roebuck|1986|p=129}} Ai shtoi se “Është e vështirë të shpjegohet, por francezët preferojnë martirët që humbasin me lavdi."<ref name="mcbride_nyt_p3" /> Në nëntor 1982, Prost, sëbashku me [[Jacques Laffite]] dhe Nelson Piquet, udhëtuan në [[Melbourne]] të [[Australia|Australisë]] për të garuar në cirkuitin e shkurtër [[Calder Park Raceway]] (1.69 km). Kjo pistë u bë pjesë e kalendarit të Formula Një në vitin 1985. Prost garoi me makinën [[Ralt RT4]] me motorr 1.6 litër të [[Ford]]it. Ai arriti pol pozitë duke regjistruar kohën 39.18 sekonda. Prost udhëhoqi garën nga xhiro e parë dhe deri në të fundit, duke u shpallur fitues. Ai e mbylli garën me 15.32 sekonda para vendit të dytë Lattife, i cili kishte fituar edicionin e vitit të kaluar. Në vendin e tretë u rendit piloti i ri brazilian [[Roberto Moreno]].<ref>{{Cite web|title=Calder, 7 Nov 1982 « Australian Formula Pacific « OldRacingCars.com|url=https://www.oldracingcars.com/results/result.php?RaceID=AU82#note1|access-date=9 shkurt 2021|website=oldracingcars.com|language=en|archive-date=12 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212232221/https://www.oldracingcars.com/results/result.php?RaceID=AU82#note1|url-status=live}}</ref> Arnoux u largua nga Renaulti në sezonin 1983 dhe u zëvëndësua nga piloti amerikan [[Eddie Cheever]], i cili u bë shoku i ri i ekipit i Prost. Kjo lëvizje u bë me qëllim për të shitur më shumë makina Renault në Amerikën e Veriut. Gjatë këtij sezoni, Prost fitoi katër gara dhe e mbylli kampionatin në vendin e dytë, dy pikë më pak se fituesi Piquet. Piquet dhe [[Brabham]] e dominuan kampionatin në garat e fundit kurse Prost u tërhoq në tre nga katër garat e fundit.<ref>{{Cite web|url=https://gparchive.com/formula-1/1983-south-african-grand-prix/|title=1983 South African Grand Prix - Race Results & History - GP Archive|website=GPArchive.com|language=en|date=15 tetor 1983|access-date=23 tetor 2021}}</ref> Marrëdhja e Prost me Renault pësoi një rënje të ndjeshme: ai besoi se ekipi nuk kishte bërë një punë të mirë në përmirësimin e makinës kurse Renault besonte se Prost ishte fajtori i mosfitimit të kampionatit. Prost gjithashtu i prishi marrëdhënjet me tifozët francez të Renaultit, të cilët fajsuan atë për largimin e Arnoux nga ekipi. Prost deklaroi në garën e fundit se makina e tij "nuk ishte konkuruese" dhe dhe humbja nuk erdhi për faj të tij. Renaulti e shkarkoi Prostin dy ditë pas garës së Afrikës së Jugut.<ref>{{cite web|url=https://www.upi.com/amp/Archives/1983/10/24/Frenchman-Alain-Prost-dismissed-by-Renault-after-finishing-second/9901435816000/|title=Frenchman Alain Prost, dismissed by Renault after finishing second...|website=upi.com|language=en|date=24 tetor 1983|access-date=11 tetor 2026}}</ref> Ai dhe familja e tij u zhvendosën në [[Zvicra|Zvicër]] disa ditë pas këtij vendimi pasi puntorët e fabrikës së Renaultit dogjën një nga makinst e tij, e cila ishte një [[Mercedes-Benz]].{{sfn|Roebuck|1986|p=129}} ===Rikthimi te McLaren=== ====1984–1986: Dy herë kampion bote==== Prost firmosi me McLaren për sezonin 1984, duke u rikthyer te ekipi britanik pas tre vitesh. Ai kishte si shok ekipi dy herë kampionin e botës Nikki Lauda kurse makina e tij [[McLaren MP4/2]] kishte një motorr 1.5 litër V6 nga [[TAG]]-[[Porsche]]. Prost e humbi kampionatin ndaj Laudas për gjysëm pike në garën e fundit të sezonit; ai fitoi shtatë gara gjatë sezonit kurse Lauda pesë, përfshirë edhe [[Çmimi i madh i Portugalisë 1984|Çmimin e madh të Portugalisë]], e cila ishte gara e fundit e sezonit.<ref>{{Cite web|title=Portuguese GP, 1984|url=https://www.grandprix.com/gpe/rr404.html|access-date=9 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en|archive-date=14 prill 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414140959/https://www.grandprix.com/gpe/rr404.html|url-status=live}}</ref> Gjysma e pikës që ishte vendimtare ndodhi në [[Çmimi i madh i Monakos 1984|Çmimin e madh të Monakos]], garë të cilën Prost po e kryesonte dhe po ndiqej nga afër nga [[Ayrton Senna]] ([[Toleman]]) dhe [[Stefan Bellof]] ([[Tyrrell Racing|Tyrrell]]). Në xhiron e 32të, kujdestari i garës [[Jacky Ickx]] ngriti flamurin e kuq dhe i dha fund garës për shkak të shiut të dëndur. Vendimi i Ickx shkaktoi polemika pasi e mori këtë vendim pa u konsultuar me zyrtarët e garës.<ref>{{Cite web|title=Prost wins under a cloud of controversy|url=http://www.gpracing.net192.com/races/reports/394.cfm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125182722/http://www.gpracing.net192.com/races/reports/394.cfm |archive-date=25 nëntor 2006|access-date=27 nëntor 2024|website=GPRacing.net|language=en}}</ref> Sipas rregullave të Formula Një. Prost mori vetëm gjysmën e nëntë pikëve që jepeshin për fituesin e garës. Shtatë fitoret e Prost në këtë sezon barazuar rekordin e të gjitha kohërave të vendosur nga [[Jim Clark]] në sezonin 1963.<ref>{{Cite web|author=Dave Toynton|date=24 tetor 2020|title=Formula 1's Curious Statistical History In Portugal|url=https://worldinsport.com/formula-1s-history-in-portugal/|access-date=9 shkurt 2021|language=en|archive-date=25 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125042230/https://worldinsport.com/formula-1s-history-in-portugal/|url-status=live}}</ref> Fitorja e kampionatit nga Lauda për vetëm gjysëm pike ishte diferenca më e shkurtër në historinë e Formula Një.<ref name=":17">{{Cite web|date=15 gusht 2015|title=The Professor nearly an eight times F1 world champion|url=https://www.grandprix247.com/2015/08/15/the-professor-nearly-an-eight-times-f1-world-champion/|access-date=27 shtator 2024|website=GRANDPRIX247.com|language=en|archive-date=11 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250411143355/https://www.grandprix247.com/2015/08/15/the-professor-nearly-an-eight-times-f1-world-champion/|url-status=live}}</ref> Në sezonin 1985, Prost u bë piloti i parë francez kampion bote. Ai fitoi pesë nga gjashtëmbëdhjetë garat e sezonit. Ai gjithashtu fitoi edhe [[Çmimi i madh i San Marinos 1985|Çmimin e madh të San Marinos]] por u skualifikua pasi makina e tij ishte 2 kilogram më e lehtë pas një kontrolli të ushtruar pas mbarimit të garës.<ref name=":3" /><ref name=":4">{{cite web|title=1985 San Marino Grand Prix|url=http://www.gpracing.net192.com/races/reports/407.cfm|website=GPRacing.net192.com|language=en|access-date=7 tetor 2006|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060722110141/http://www.gpracing.net192.com/races/reports/407.cfm|archive-date=22 korrik 2006}}</ref> Prost e mbylli kampionatin me 20 pikë më shumë se [[Michele Alboreto]], i cili u rendit i dyti.<ref>{{cite web|title=1985 F1 World Championship|publisher=Motor Sport Magazine|language=en|url=https://database.motorsportmagazine.com/database/championships/f1/1985-f1-world-championship|access-date=27 janar 2021|archive-date=1 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201195144/https://database.motorsportmagazine.com/database/championships/f1/1985-f1-world-championship|url-status=live}}</ref> Suksesi i tij në këtë sezoni bëri që ai të nderohej me dekoratën [[Legjioni i Nderit]], e cila është dekorata më e lartë në Francë.<ref name="mcbride_nyt_p3" /><ref name=":9">{{Cite web|last=Ina.fr|first=Institut National de l’Audiovisuel-|date=21 janar 1986|title=Remises légion d'honneur|url=http://www.ina.fr/video/CAB86001865|access-date=13 February 2021|website=Ina.fr|language=fr-FR|archive-date=28 qershor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240628084927/https://www.ina.fr/ina-eclaire-actu/video/cab86001865/remises-legion-d-honneur|url-status=live}}</ref> Pas përfundimit të sezonit, shoku i tij i ekipit Lauda njoftoi tërheqjen nga sporti, duke i dhënë meritë edhe Prostit: "Unë kisha një makinë të përkryer dhe pastaj vjen ky francezi dhe më mposht. Po të mos kishte ardhur, do të vazhdoja edhe për disa vite."<ref name=":21">{{Cite web|date=7 korrik 2014|title=Alain Prost: too good to be true?|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/august-2001/26/too-good-be-true/|access-date=2 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091305/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/august-2001/26/too-good-be-true/|url-status=live}}</ref> Pas tërheqjes së Laudas, [[Keke Rosberg]], kampion i vitit 1982, u bë shoku i ri i ekipit të Prost për sezonin 1986. Prost arriti të mbronte titullin e tij kampion edhe pse vuajti ndaj dyshes së Williams, Nelson Piquet dhe [[Nigel Mansell]].<ref name=Motorsport>{{cite web|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-1986/15/formula-one-mexican-grand-prix-australian-grand-prix|title=Prost's end of term surprise!|website=[[Motor Sport (magazine)|Motor Sport]]|language=en|date=dhjetor 1986|pages=1295–1299|author=Denis Jenkinson|access-date=15 dhjetor 2022}}</ref> Para nisjes së garës së fundit të sezonit, Prost renditej në vendin e dytë mbrapa Mansell. Ai kishte të njëjtën numër fitoresh me Piquet, por kishte katër vende të dyta kurse braziliani tre, duke e vendosur atë në vendin e dytë në renditje. [[Çmimi i madh i Australisë 1986|Çmimi i madh i Australisë]] ishte gara e fundit e sezonit, të cilën Prost e nisi nga vendi i katërt kurse Mansell nga pol pozita. Në xhiron e 63të, Mansell, i cili ishte në vendin e tretë, pozitë që i siguronte kampionatin, u tërhoq nga gara pasi goma mbrapa u prish ndërkoh që ai po voziste me 300 kmh.<ref>{{cite web|url=http://www.f1fanatic.co.uk/2007/10/18/grand-prix-flashback-australia-1986/|title=Heartbreak for Mansell in dramatic Adelaide finale|publisher=F1Fanatic|language=en|date=18 tetor 2007|access-date=13 nëntor 2014}}</ref> Piquet më pas u thirr në pit stop nga Williams për të ndryshuar gomat si masë sigurie. Kjo gjë bëri që Prost të merrte kryesimin e garës. Ai kishte hyrë më parë në pit stop për shkak të një çarje në gomë dhe ishte me goma të reja.<ref>{{Cite web|title=1986 Australian Grand Prix – Race Results & History – GP Archive|url=https://gparchive.com/formula-1/1986-australian-grand-prix/|website=GPArchive.com|language=en|date=26 tetor 1986|access-date=26 nëntor 2021}}</ref> Prost e kryesori garën deri në fund dhe u bë piloti i parë që nga [[Jack Brabham]] në vitin 1960 që fiton dy tituj rresht. ====1987: Një sezon i vështirë==== Rosberg u tërhoq nga Formula Një në fund të vitit 1986 dhe u zëvëndësua nga piloti suedez [[Stefan Johansson]], i cili u bë kolegu i ri i Prost për sezonin 1987. Edhe pse McLaren kishte prezantuar shasinë e re [[McLaren MP4/3|MP4/3]], pas tre sezonesh me MP4/2, motorrët TAG nuk kishin forcë mjaftueshëm për të konkuruar për trofe si dhe shfaqën defektë të pa para. Pavarësisht me një makinë jo në nivelet e rivalëve të tij, Prost arriti të garojë për titullin kampion deri në fazën e fundit të sezonit, duke fituar tre gara. Suksesi i tij në Portugali bëri që të kalonte britanikun [[Jackie Stewart]] si piloti me më shumë gara të fituara në historinë e Formula Një (28). I pyetur për këtë fakt, Stewart deklaroi: "Njerëzit mund të mos më besojnë, por jam i lumtur që Alain e theu rekordin tim. Jam i lumtur që ishte ai që e theu sepse vetëm ai e meriton. Nuk kam asnjë dyshim që ai është piloti më i mirë i gjeneratës së tij." Prost e konsideron fitoren e tij në garën hapëse në Brazil si më shpërblyesen e karrierës së tij. Ai i mbylli provat zyrtare në vendin e 5të, më shumë se tre sekonda më i ngadaltë se Mansell, i cili e nisi garën nga pol pozita. Prost e dinte se makina e tij nuk kishte shpejtësi të mjaftueshme për provat zyrtare dhe zgjodhi të punonte me strategjinë e garës. Ndërkohë që të gjithë rivalët e tij zgjodhën paketën downforcë të lartë, ai bëri të kundërtën, duke zgjedhur të ishte më i shpejtë në vijë të drejtë dhe më i ngadaltë në kthesa. Kjo strategji bëri që gomat e tij të zgjasnin më shumë se ato të rivalëve të tij, duke bërë që ai të kryente 61 xhiro në cirkuitin e ashpër Jacarepaguá me vetëm dy pit stope, kurse të tjerët bënë nga tre ose më shumë (Piquet bëri tre pit stope në 40 xhiro). Prost e mbylli garën 40 sekonda para Piquet, i cili u rendit i dyti. Johansson u rendit i treti, 56 sekonda mbrapa Prost. ====1988: Mbërritja e Ayrton Sennës si shok ekipi==== Sezoni 1988 prodhoi një moment të rëndësishëm në historinë e Formula Një pasi [[Honda]] i dha fund kontratës me Williams, ekipi kampion për kontruktorë, dhe i solli motorrët e tyre dominues RA16 te McLareni i Prost.<ref name=":15">{{Cite web|author=Maurice Hamilton|date=1 shtator 2017|title=30 years later: Honda's awkward Italian Grand Prix|url=https://www.espn.com/f1/story/_/id/20530902/30-years-later-honda-awkward-italian-grand-prix|access-date=10 shkurt 2021|publisher=ESPN F1|language=en|archive-date=19 gusht 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190819103023/https://www.espn.com/f1/story/_/id/20530902/30-years-later-honda-awkward-italian-grand-prix|url-status=live}}</ref> Para nisjes së sezonit 1988, u bë e qartë se nëse një ekip donte motorrët e Hondës, ata duhej të firmosnin me një nga dy pilotët brazilian të pëlqyer nga Honda (të cilët mbulonin tregun e makinave të Amerikës së Jugut):<ref name=":14">{{Cite web|date=7 korrik 2014|title=Honda and Formula One|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/october-1987/13/honda-and-formula-one/|access-date=30 shtator 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=12 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241212014212/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/october-1987/13/honda-and-formula-one/|url-status=live}}</ref> tre herë kampionin e botës Nelson Piquet, ose ylli në ngritje [[Ayrton Senna]].<ref name=":20">{{Cite news|author=Brad Spurgeon|date=18 shtator 2015|title=A Driver's Greatness, in the Words of Others|url=https://www.nytimes.com/2015/09/19/sports/autoracing/a-drivers-greatness-in-the-words-of-others-alain-prost-singapore-grand-prix-formula-one.html|access-date=30 shtator 2024|publisher=The New York Times|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090844/https://www.nytimes.com/2015/09/19/sports/autoracing/a-drivers-greatness-in-the-words-of-others-alain-prost-singapore-grand-prix-formula-one.html|url-status=live}}</ref> Kur McLaren pyeti Prost për mendimin e tij, francezi sygjeroi Sennën, duke vënë në dukje moshën e re dhe talentin e tij. Ky ishte një vendim për të cilën Prost do të pendohej më vonë. Pas mbërritjes së Sennës, McLaren deklaroi se të dy pilotët do të ishin të barabartë dhe do të lejoheshin të garonin ndaj njëri-tjetrit.<ref name=":14" /> Sipas shefit [[Ron Dennis]], Prost ishte në rregull me konkurencën por kishte shumë dyshime.<ref name=":16">{{Cite web|title=Ron Dennis on Senna - Part one: the early years|url=https://www.formula1.com/en/latest/features/2014/4/Ron-Dennis-on-Senna---Part-one-the-early-years.html|access-date=30 shtator 2024|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en}}</ref> Partneriteti McLaren-Honda i dha Prostit një makinë shumë të shpejtë dhe një mundësi të artë për të fituar një tjetër titull kampion për pilot, si dhe nisi një nga [[Rivaliteti Prost-Senna|rivalitetet më të ashpra në historinë e Formula Një]]. McLaren-Honda e dominoi sezonin 1988 duke fituar 15 nga 16 garat e sezonit, një rekord që qëndroi deri në sezonin [[Kampionati Botëror i Formula Një 2023|2023]], aty ku [[Red Bull Racing|Red Bull]]-Honda fitoi 21 nga 22 garat e kalendarit. McLaren e mbylli sezonin me titullin për konstruktor, duke mbledhur tre fishin e pikëve të [[Scuderia Ferrari|Ferrarit]], që u rendit në vendin e dytë. Pavarësisht një dueli të ngushtë, Senna u shpall kampion bote, duke mbledhur tre pikë më shumë se Prost. Braziliani gjithashtu fitoi tetë gara, një më shumë se Prost.<ref>{{cite web|url=https://www.racefans.net/2009/12/22/think-the-new-f1-points-system-is-weird-weve-seen-much-stranger-than-that/|title=From 8 points for a win to 25: Every F1 scoring system|author=Keith Collantine|date=22 dhjetor 2009|website=RaceFans|language=en|access-date=22 qershor 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210622070750/https://www.racefans.net/2009/12/22/think-the-new-f1-points-system-is-weird-weve-seen-much-stranger-than-that/|archive-date=22 qershor 2021}}</ref><ref name=":3" /> Ky sezon ishte pa polemika për të dy rivalët, me përjashtim të një momenti në [[Estoril]] ku Senna gati sa nuk e përplasi në mur Prostin që po e parakalonte.<ref>{{Cite web|title=Alain Prost on Senna {{!}} Ayrton Senna da Silva - Legacy Matters|url=https://www.ayrton-senna-dasilva.com/alain-on-senna/|access-date=2 tetor 2024|website=ayrton-senna-dasilva.com|language=en|archive-date=27 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240927103921/https://www.ayrton-senna-dasilva.com/alain-on-senna/|url-status=live}}</ref> Përgjatë këtij sezoni, Prost filloi të dyshonte se Honda po mundohej ta bënte Sennën pilotin e parë të McLaren, në kundërshtim me marrëveshjen e arritur në fillim të sezonit të barazi. Ai u takua me shefin e Hondës, [[Nobuhiko Kawamoto]], për t'i treguar këto shqetsime. Kawamoto pranoi se inxhinierët e Hondës ishin më të emocionuar për të punuar me Sennën por shtoi se të dy pilotët do të kishin makina të barabarta. ====1989: Titulli i tretë kampion bote==== McLaren vazhdoi të dominonte edhe në sezonin 1989, kurse rivaliteti midis Prost dhe Sennës u rrit ndjeshëm. Francezi akuzoi Sennën për vozitje të rreshikshme dhe jo të ndershme.<ref name=":8">{{Cite web|author=Tom Rubython|title=Atlas F1 Magazine: The Life of Senna: Six years of continual conflict|url=https://www.atlasf1.com/2004/apr14/rubython.html|access-date=30 shtator 2024|website=atlasf1.com|language=en|archive-date=7 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207232038/https://www.atlasf1.com/2004/apr14/rubython.html|url-status=live}}</ref><ref name=":82">{{Cite web|date=23 prill 2018|title=McLaren Racing – A 1–2 at San Marino|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/on-this-day-1-2-san-marino-2172059/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302023439/https://www.mclaren.com/racing/heritage/on-this-day-1-2-san-marino-2172059/|archive-date=2 mars 2021|access-date=12 shkurt 2021|publisher=Mclaren|language=en}}</ref> Pas [[Çmimi i madh i San Marinos 1989|Çmimit të madh të San Marinos]], të dy pilotët nuk flisnin më me njëri-tjetrin.<ref name="auto1">{{Cite web|author=Simon Arron|date=24 nëntor 2021|title=Racing's toxic rivals|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-2022/70/racings-toxic-rivals/|access-date=2 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207051521/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-2022/70/racings-toxic-rivals/|url-status=live}}</ref> Prost gjithashtu akuzoi brazilianin se ai ishte piloti i preferuar i McLaren. Këto akuza erdhën kur Honda i dërgoi McLarenit një motorr të ri në të cilën shkruhej: "Speciale – Për Ayrtonin".<ref>{{Cite web|author=Will Buxton|date=3 shkurt 2019|title=BUXTON: The 2019 team mate battle I'm most excited about {{!}} Formula 1®|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/buxton-the-2019-team-mate-battle-im-most-excited-about.2Ys3NYI5xuODTh9nATMEnt|access-date=30 shtator 2024|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en|archive-date=12 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240912150448/https://www.formula1.com/en/latest/article/buxton-the-2019-team-mate-battle-im-most-excited-about.2Ys3NYI5xuODTh9nATMEnt|url-status=live}}</ref> Pasi Prost (i cili ishte në vitin e fundit të kontratës me McLaren) kërcënoi se do të kalonte në një ekip rival për sezonin e ardhshëm, Ron Dennis i doli në mbrojtje publikisht francezit, duke deklaruar se ekipi vazhdimisht kishte gjetur diferenca në motorrët që i'u dhanë Prostit dhe Sennës.<ref name=":212">{{cite news|title=Honda power casts doubts over Senna|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1300&dat=19890714&id=hclUAAAAIBAJ&pg=4917%2C2115752|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201123447/https://news.google.com/newspapers?nid=1300&dat=19890714&id=hclUAAAAIBAJ&sjid=aZEDAAAAIBAJ&pg=4917%2C2115752|archive-date=1 dhjetor 2020|access-date=1 nëntor 2020|newspaper=The Age|language=en|page=27}}</ref> Për t’iu përgjigjur shqetësimeve të Prostit, Dennis u përpoq t’i caktonte motorët në mënyrë të rastësishme, si p.sh. duke hedhur një monedhë ose duke tërhequr numra nga një kapele.<ref name=":16"/><ref>{{Cite web|author=Keith Collantine|date=10 janar 2009|title=Ron Dennis on how the Hamilton-Alonso row compared to Senna and Prost|url=https://www.racefans.net/2009/01/10/ron-dennis-on-how-the-hamilton-alonso-row-compared-to-senna-and-prost/|access-date=30 shtator 2024|website=RaceFans|language=en|archive-date=13 nëntor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241113210337/https://www.racefans.net/2009/01/10/ron-dennis-on-how-the-hamilton-alonso-row-compared-to-senna-and-prost/|url-status=live}}</ref> Marrëdhënja e Prost dhe McLaren-Honda u prish tërësisht në [[Çmimi i madh i Italisë 1989|Çmimin e madh të Italisë]], aty ku francezi njoftoi publikisht se do t'i bashkohej Ferrarit në sezonin e ardhshëm. Pas këtij njoftimi, McLaren i dha mbështetje të plotë Sennës në garën për titullin kampion, pavarësisht se Prost kishte një avantazh prej 11 pikësh para nisjes së garës. Në [[Monza]], McLareni i dha përparësi Sennës, duke i dhënë 2 makina dhe 20 mekanikë dhe ndihmës, kurse Prost mori vetëm një makinë dhe katër ndihmës.<ref name=":5" /> Edhe pse pronësia e re e Hondës deklaroi se të dy pilotët kishin motorra të njëjtë, Prost nuk i besoi, dhe dyshimi i tij erdhi nga provat zyrtare ku Senna ishte plot 1.7 sekonda më i shpejtë se ai.<ref>{{cite web|url=http://www.formula1.com/results/season/1989/242/|title=1989 Italian Grand Prix|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en|access-date=23 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150118225755/http://www.formula1.com/results/season/1989/242/|archive-date=18 janar 2015}}</ref> Kjo bëri që Prost të ankohej sërisht për Hondën, që si kundërpërgjigje deklaroi se do nuk do t'a furnizonte makinën e Prost me motorra nëse ai nuk kërkonte falje. Prost në fund kërkoi falje për komentet e tij.<ref name=":19">{{Cite web|author=David Milloy|date=9 prill 2018|title=Alain Prost: the Other Edge of Genius?|url=https://www.adrianflux.co.uk/influx/people/alain-prost/|access-date=30 shtator 2024|website=Influx Magazine|language=en|archive-date=12 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241212143309/https://www.adrianflux.co.uk/influx/people/alain-prost/|url-status=live}}</ref> Prost arriti të triumfoj në garë dhe e rriti diferencën në renditje me 20 pikë nga Senna, i cili u tërhoq me probleme në motorr. Prost bëri një tjetër veprim që u pa negativisht nga McLareni pasi e hodhi trofeun e fituesit te tifozët, të cilët e prishën, duke bërë që Dennis të largohej i nervozuar nga podiumi. Pas këtij veprimi, McLareni bëri një rregull të ri ku të gjithë trofetë e fituar nga pilotët ishin pronë e ekipit, kurse pilotët kishin të drejtë të kërkonin një kopje të çdo trofeu që fitonin.<ref>{{Cite web|author=Tanya Kumar|date=4 korrik 2018|title=F1: Top 5 Unusual F1 Podium Ceremonies, bet you never knew!|url=https://www.sportskeeda.com/f1/f1-top-5-unusual-f1-podium-ceremonies/5|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201123507/https://www.sportskeeda.com/f1/f1-top-5-unusual-f1-podium-ceremonies/5|archive-date=1 dhjetor 2020|access-date=12 nëntor 2020|website=sportskeeda|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Six of the best – Unusual podium ceremonies|url=https://www.formula1.com/en/latest/features/2015/9/six-of-the-best---unusual-podium-ceremonies.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108122207/https://www.formula1.com/en/latest/features/2015/9/six-of-the-best---unusual-podium-ceremonies.html|archive-date=8 nëntor 2020|access-date=12 nëntor 2020|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en}}</ref> Pas garës së Italisë, Senna shtyu drejtuesit e McLaren për t'a shkarkuar Prost menjëherë. Ferrari ofroi pilotin e tyre [[Gerhard Berger]] në këmbim të Prost për katër garat e fundit të sezonit. Në fund nuk u mor asnjë vendim drastik dhe Prost u lejua t'a përfundonte sezonin me ekipin pasi kërkoi falje publike. Vite më vonë, Prost mori një kopje zyrtare të trofeut të Çmimit të madh të Italisë dhe j'a dhuroi Dennis.<ref name=":18">{{cite web|date=janar 1990|title=Alain Prost Interview|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-1990/57/alain-prost-2?v=7516fd43adaa|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230112191729/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-1990/57/alain-prost-2?v=7516fd43adaa|archive-date=12 janar 2023|access-date=11 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en}}</ref> Prost siguroi titullin kampion në garën e parafundit në [[Suzuka]] të Japonisë. Ai e nisi garën me një avantazh prej 16 pikësh nga Senna dhe të dy pilotët u përplasën me njëri-tjetrin shtatë xhiro nga fundi.<ref name=":5" /> Prost, i cili deri në atë moment ishte në kryesim të garës, u fajsua gjerësisht si shkaktari i aksidentit.<ref name=":18" /> Prost refuzoi të linte hapsirë kur të dy pilotët ishin krah për krah në vijën e drejtë. Kjo, sëbashku me stilin e të ngarit të Sennës, i cili e vendoste makinën e tij në pozita të mundshme për aksident me qëllim që pilotët e tjerë të zbrapseshin, shkaktuan aksidentin.<ref>{{Cite web|date=22 maj 2024|title=How good actually was Ayrton Senna? Hint: Exceptionally|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/ayrton-senna/how-good-actually-was-ayrton-senna-hint-exceptionally/|access-date=11 tetor 2024|website=Mclaren|language=en|archive-date=17 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240917132814/https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/ayrton-senna/how-good-actually-was-ayrton-senna-hint-exceptionally/|url-status=live}}</ref><ref name=":18" /> Senna arriti të rikthehej në garën dhe në fund doli në vendin e parë, por u skualifikua nga FIA, me në krye francezin [[Jean-Marie Balestre]], të cilin Senna nuk e pëlqente, për shkak se humbi shikanin në momentin e rihyrjes në garë. Senna gjithashtu u gjobit me 100,000$ si dhe u denua me gjashtë muaj për "vozitje të rrezikshme", një dënim që ngeli i pezulluar.<ref>{{cite web|title=Grand Prix Results: Japanese GP, 1989|url=http://www.grandprix.com/gpe/rr483.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20060620101901/http://www.grandprix.com/gpe/rr483.html|archive-date=20 qershor 2006|access-date=16 gusht 2006|website=GrandPrix.com|language=en}}</ref> Prost kërkoi falje për mënyrën se si e fitoi kampionatin, por shtoi se ishte një aksident të cilën ai nuk mundi t'a shmangte.<ref>{{cite news|date=23 tetor 1989|title=MOTOR SPORTS ROUNDUP : Senna Is Disqualified in Japan|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-10-23-sp-300-story.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110172542/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-10-23-sp-300-story.html|archive-date=10 nëntor 2020|access-date=9 shkurt 2021|publisher=Los Angeles Times|language=en}}</ref> McLaren apeloi vendimin e marrë ndaj Sennës por pa sukses. ''[[Sports Illustrated]]'' komentoi për këtë veprim, duke thënë: "Ron Dennis është kundër pilotit të tij dhe nuk do që ai ta fitoj kampionatin."<ref>{{Cite web|author=Sam Moses|date=19 mars 1990|title=Fireworks in Formula One|url=https://vault.si.com/vault/1990/03/19/fireworks-in-formula-one-amid-acrimony-ayrton-senna-won-the-us-grand-prix|access-date=30 shtator 2024|publisher=Sports Illustrated|language=en|archive-date=11 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250411143430/https://vault.si.com/vault/1990/03/19/fireworks-in-formula-one-amid-acrimony-ayrton-senna-won-the-us-grand-prix|url-status=dead}}</ref> ===Ferrari=== Në vitin 1990, Prost u bë piloti i parë që firmos me Ferrarin që nga vdekja e themeluesit [[Enzo Ferrari]] dy vite më parë. Ferrari kishte marrë disa inxhinjerë dhe arkitekt të McLarenit, përfshirë emra si [[John Barnard]] dhe [[Steve Nichols]].<ref name=":23">{{Cite news|author=Edd Straw|date=29 dhjetor 2017|title=Why the Ferrari 641 should have won a Formula 1 title in 1990|url=https://www.autosport.com/f1/news/why-the-ferrari-641-should-have-won-a-formula-1-title-in-1990-4988738/4988738/|access-date=1 tetor 2024|publisher=Autosport|language=en}}</ref> [[Ferrari 641]] ishte kandidati kryesor për të mposhtur McLarenin për titullin për konstruktor, duke humbur për vetëm 11 pikë. Gjatë këtij sezoni, Prost fitoi pesë gara, në Brazil, Meksikë, Francë, Britani dhe Spanjë. Në Meksikë, ai zhvilloi një nga performancat më të mira të karrierës së tij, duke fituar pasi e nisi garën nga vendi i 13të.<ref>{{Cite web|date=27 May 2020|title=Race of my life: Alain Prost on the 1990 Mexican GP|url=https://www.autosport.com/f1/news/149648/race-of-my-life-alain-prost-on-mexico-1990|access-date=10 shkurt 2021|website=Autosport.com|language=en|archive-date=28 tetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028020359/https://www.autosport.com/f1/news/149648/race-of-my-life-alain-prost-on-mexico-1990|url-status=live}}</ref> Fati i kampionatit u vendos sërisht në garën e parafundit në Suzuka, por këtë herë Prost kishte 9 pikë më pak se Senna. Ashtu si në vitin e kaluar, të dy pilotët u përplasën sërisht me njëri-tjetrin.<ref name=":3" /> Në kthesën e parë pas nisjes së garës, Senna qëllimit u përplas te Prost, duke i nxjerrë të dy pilotët nga gara dhe duke vulosur titullin në favor të tij. Dennis menjëherë e dinte që Senna e shkaktoi aksidentin qëllimisht, edhe pse i'u desh një vit për t'a pranuar:<ref name=":16" /> ai deklaroi në vitin 1991 se Senna u hakmorr ndaj Prost për aksidentin e tyre në vitin 1989.<ref name=":112">{{Cite web|author=David Tremayne|date=7 korrik 2014|title=The other side of Senna — his rage at Prost and Suzuka 1990|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-1991/6/the-other-side-of-senna/|access-date=3 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 shkurt 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240207210511/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-1991/6/the-other-side-of-senna/|url-status=live}}</ref> Edhe pse Prost u ankua për këtë aksident, duke thënë se Senna nuk ka vlera si njeri, braziliani nuk u pezullua.<ref name=":112" /> Prost e mbylli kampionatin në vendin e dytë, shtatë pikë mbrapa Sennës, kurse Ferrari u rendit në vendin e dytë mbrapa McLaren.<ref>{{cite web|url=https://www.motorsportmagazine.com/database/championships/1990-f1-world-championship/|title=1990 F1 World Championship|website=Motor Sport Magazine|language=en|access-date=27 janar 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301231913/https://www.motorsportmagazine.com/database/championships/1990-f1-world-championship/|archive-date=1 mars 2021}}</ref> Pas përfundimit të sezonit, Nigel Mansell, shoku i ekipit të Prost, u largua nga Ferrari për t'u rikthyer te Williams.<ref>{{Cite book|author=Murray Walker|title=Murray Walker's Formula One Heroes|date=2001|publisher=[[Virgin Books]]|language=en|isbn=1-85227-918-4|page=108}}Murray Walker & Simon Taylor ''Murray Walker's Formula One Heroes'' p. 108, paragrafi 2. Virgin Books,{{ISBN|1-85227-918-4}}</ref><ref name=":7">{{Cite web|author=Simon Taylor|date=dhjetor 2009|title=Lunch with... Nigel Mansell|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2009/60/lunch-nigel-mansell|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230713202624/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2009/60/lunch-nigel-mansell/|archive-date=13 korrik 2023|access-date=11 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en}}</ref> Ai tha se marrëdhënja e tij me Prost nuk ishte e mirë, pavarësisht se britaniku e kishte mbështetur atë për incidentin me Sennën në garën e Japonisë në vitin 1989. Një tjetër faktor i marrëdhënjes së keqe ishte mbërritja e Prost si piloti i parë i Ferrarit, edhe pse kontrata e Mansell kishte një klauzolë që e bënte atë pilotin e parë.<ref>{{Cite web|author=Jamie Woodhouse|date=20 gusht 2022|title=Nigel Mansell now realises why his team-mates didn't like him too much|url=https://www.planetf1.com/news/nigel-mansell-realises-reason-team-mate-dislike|access-date=1 tetor 2024|website=PlanetF1|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090810/https://www.planetf1.com/news/nigel-mansell-realises-reason-team-mate-dislike|url-status=live}}</ref> Mansell tregoi se pasi ai mori pol pozitën në garën e Francës, Prost i kërkoi Ferrarit që t'i jepnin makinën e tij për garën e rradhës në Britani.<ref>{{Cite book|author=Nigel Mansell|title=My Autobiography|date=1995 |page=222|publisher=Collins Willow|language=en|isbn=0-00-218497-4}}</ref> Ai u zëvëndësua nga francezi [[Jean Alesi]].<ref name=":7" /> Ferrari pësoi rënje në sezonin 1991. Makina e tyre "Ferrari 642" nuk ishte e aftë të mbante ritmin e McLarenit dhe Williamsit. Prost nuk përfundoi asnjë garë më poshtë se vendi i pestë, por nuk fitoi asnjë garë. Ai gjithashtu mori pesë podiume dhe përfundoi vetëm tetë gara; kolegu i tij Alesi përfundoi vetëm shtatë gara. Sipas raportimeve, motorri V12 i Ferrarit nuk ishte aq konkurues sa motorrët V10 të rivalëve të tyre, të cilët ishin më të shpejtë, më të lehtë dhe harxhonin benzinë më pak.<ref name=":23" /> Prost, i cili pati vështirësi gjatë sezonit, shpërtheu në garën e parafundit, duke thënë se makina e tij ecte " si një kamion".<ref>{{cite book|title=Formula Ferrari|author=Umberto Zapelloni|isbn=0-340-83471-4|publisher=[[Hodder & Stoughton]]|language=en|date=April 2004|page=17}}</ref><ref name=":19" /> Ferrari u kundërpërgjigj menjëherë duke shkarkuar Prostin. Ai u zëvëndësua nga piloti italian [[Gianni Morbidelli]] për [[Çmimi i madh i Australisë 1991|Çmimin e madh të Australisë 1991]], si dhe nga [[Ivan Capelli]] për sezonin e ardhshëm.<ref>{{Cite book|author1=Murray Walker|author2=Simon Taylor|title=Murray Walker's Formula One Heroes|date=2001|page=115|publisher=Virgin Books|language=en|isbn=1-85227-918-4}}</ref> ===Williams=== Prost nuk garoi në sezonin 1992.<ref name=":2" /> Pavarësisht kontakteve me Ligier, ekip me të cilin ai garoi në fazën parasezonale, ai qëndroi jashtë për këtë sezon pasi Ferrari i ofroi një shumë të madhe parash.<ref name="8w">{{cite web|author1=Mattijs Diepraam|author2=Rainer Nyberg|date=maj 2001|language=en|title=Subtlety redefined|url=http://8w.forix.com/prost.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121015073811/http://8w.forix.com/prost.html|archive-date=15 tetor 2012|access-date=18 tetor 2012 |publisher=8w.forix}}</ref> Gjatë këtij sezoni, Mansell dhe Williams-Renault thyen dominimin e McLaren-Hondës: britaniku fitoi titullin e parë kampion kurse Honda u tërhoq nga Formula Një për shkak të krrizës ekonomike në Japoni.<ref>{{Cite web|date=16 mars 2022|title=Honda's Bittersweet F1 Legacy|url=https://www.nippon.com/en/japan-topics/g02026/|access-date=1 tetor 2024|website=nippon.com|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090953/https://www.nippon.com/en/japan-topics/g02026/|url-status=live}}</ref> Kjo gjë bëri që Williams të ishte ekipi dominues si dhe njëri prej pilotëve të tyre pritej të shpallej sërisht kampion për sezonin 1993. Prost e shfrytëzoi këtë mundësi dhe filloi të negocionte me [[Frank Williams]] për t'u bërë pjesë e ekipit që nga gara e dytë e sezonit 1993.<ref name=":242">{{Cite web|author=Adam Cooper|date=7 korrik 2024|title=The Domination Game: How Mansell and Williams made 1992 their own|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/july-2002/30/the-domination-game/|access-date=1 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091110/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/july-2002/30/the-domination-game/|url-status=live}}</ref> Negociatat ishin të suksesshme dhe ai firmosi për dy vite.<ref>{{cite web|date=15 dhjetor 2012|title=The History of Williams - 1993|url=https://www.williamsdb.com/the-history-of-williams/the-history-of-williams-1993/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191216163106/https://www.williamsdb.com/the-history-of-williams/the-history-of-williams-1993/|archive-date=16 dhjetor 2019|access-date=16 dhjetor 2019|website=The Williams Database|language=en}}</ref> Piloti i dytë i Williams, [[Riccardo Patrese]], ndjeu se vendi i tij ishte në rrezik dhe firmosi me [[Benetton Formula|Benetton]]. Prost pritej të ishte sërisht shok ekipi me Mansellin, por britaniku nuk arriti të rinovonte kontratën me ekipin për shkak të kërkesave të larta financiare.<ref name=":242" /> Pas largimit të Mansell, Williams kërkoi të sillte në ekip Sennën, por kjo nuk u arrit pasi kontrata e Prost kishte një klauzolë që e ndalonte brazilianin t'i bashkohej Williamsit për sa kohë që ai ishte atje.{{sfn|Ménard|Vassal|2003|p=138}} Senna e quajti Prostin "frikacak" për këtë klauzolë, por në fund vazhdoi të garonte me McLarenin.{{sfn|Ménard|Vassal|2003|p=138}}<ref>{{cite web|url=https://www.f1oversteer.com/throwbacks/ayrton-senna-once-called-alain-prost-a-coward-for-refusing-to-be-his-teammate/|title=Ayrton Senna once called Alain Prost a ‘coward’ for refusing to be his teammate|website=f1oversteer.com|language=en|date=28 gusht 2026|access-date=10 tetor 2026}}</ref> Prost fitoi titullin e katërt kampion bote në sezonin 1993.<ref name=":12">{{cite news|date=11 dhjetor 1994|title=Briefly |url=http://link.galegroup.com/apps/doc/A296056825/GPS?u=wikipedia&sid=GPS|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201123443/https://go.gale.com/ps/i.do?p=GPS&u=wikipedia&id=GALE%7CA296056825&v=2.1&it=r&sid=GPS&asid=5b88d3e4|archive-date=1 dhjetor 2020|access-date=17 prill 2019|publisher=[[The Age|Sunday Age]]|language=en|page=4|via=Infotrac Newsstand}}</ref> Ai ishte shok ekipi me pilotin 32 vjeçar [[Damon Hill]]. Williams dominoi sërisht garën për konstruktor, duke marrë dyfishin e pikëve krahasuar me vendin e dytë McLaren. Prost fitoi shtatë nga dhjetë garat e para të sezonit si dhe mori pol pozita në 13 nga 16 garat e sezonit. Edhe pse gjatë sezonit ai u përball me konkurencën e Hill dhe Sennës, Prost u shpall kampion në Portugali dhe dy gara nga fundi. Pak para fitimit të titullit, Prost njoftoi tërheqjen nga sporti në përfundim të sezonit.<ref name="la">{{Cite web|author=Shav Glick|date=25 shtator 1993|title=Prost, 38, Announces Retirement|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-09-25-sp-38901-story.html|access-date=18 shtator 2024|website=Los Angeles Times|language=en|archive-date=12 qershor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230612151224/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-09-25-sp-38901-story.html|url-status=live}}</ref> Duke qënë se ai do të tërhiqej, Williams mori Sennën si pilot për sezonin e ardhshëm, pavarësisht klauzolës së Prost. Pavarësisht se klauzola e tij ishte në fuqi edhe për vitin 1994, Renault i kërkoi Williams për t'a bindur Prostin për të hequr dorë nga ky kusht.<ref>{{Cite web|date=11 tetor 1993|title=Senna signs with Williams |url=https://www.upi.com/Archives/1993/10/11/Senna-signs-with-Williams/9005750312000/|access-date=18 shtator 2024|website=UPI|language=en|archive-date=24 janar 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124015818/https://www.upi.com/Archives/1993/10/11/Senna-signs-with-Williams/9005750312000/|url-status=live}}</ref> Francezi u tërhoq në fund të sezonit 1993 me kusht që Williams t'i paguante rrogën e plotë për sezonin 1994.<ref name=":22">[[Senna (film)|''Senna'' (film)]] (edicioni i zgjatur), te minuta 1:47-1:50.</ref> Prost e mbylli me podium garën e fundit të karrierës në [[Çmimi i madh i Australisë 1993|Australi]]. Pas përfundimit të garës, Prost u përfaqua nga Senna, duke u surprizuar nga veprimi i brazilianit.<ref name=":5" /> McLaren, të cilët sapo kishin firmosur një marrëveshje për t'u furnizuar me motorrë nga [[Peugeot]],<ref>{{cite web|url=https://www.classicdriver.com/en/article/auctions/peugeot-powered-mclaren-a-smoking-hot-symbol-f1s-golden-era|title=This Peugeot-powered McLaren is a smoking-hot symbol of F1’s golden era|publisher=Classic Driver|language=en|date=15 tetor 2022|access-date=14 tetor 2026}}</ref> u përpoqën për të bindur Prost të zinte vendin e Sennës për sezonin 1994.<ref name="auto">{{Cite web|author=Jamie Woodhouse|date=24 dhjetor 2021|title=Ayrton Senna called Alain Prost 'begging' him to stay in F1 in 1994|url=https://www.planetf1.com/news/ayrton-senna-begged-alain-prost-return|access-date=18 shtator 2024|website=PlanetF1|language=en}}</ref> Senna vetë e inkurajoi francezin për të pranuar ofertën, por Prost refuzoi, duke u tërhequr një herë e përgjithmonë.<ref name="auto2">{{Cite web|date=30 shtator 2018|title=Martin Brundle at McLaren in 1994|url=https://www.unracedf1.com/martin-brundle-at-mclaren-in-1994/|access-date=18 shtator 2024|website=UnracedF1.com|language=en|archive-date=3 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241003033825/https://www.unracedf1.com/martin-brundle-at-mclaren-in-1994/|url-status=live}}</ref> ==Profili i pilotit== ===Stili i të voziturit=== Gjatë karrierës së tij, Prost fitoi pseudonimin "Profesori" për intelektualitetin e tij në pistë. Edhe pse fillimisht ai tha se ky pseudonim nuk i bënte përshtypje, me kalimin e kohës ai tha se pseudonimi karakterizonte stilin e tij të të voziturit. Prost ishte shumë i aftë të përgatiste strategjinë e tij para fillimit të një gare: ai zakonisht i kursente frenat dhe gomat në fazat e para të garës, duke i lënë të freskëta për pjesën e fundit.<ref name=":2" /> Motoja e tij ishte "Fito sa më ngadalë të jetë e mundur",<ref name="mcbride_nyt_p3" /><ref>{{Cite web|title=On this week #8: A masterclass from The Professor|url=https://www.pirelli.com/global/en-ww/race/racingspot/formula-1/a-masterclass-from-the-professor-119946/|access-date=2 tetor 2024|website=pirelli.com|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091306/https://www.pirelli.com/global/en-ww/race/racingspot/formula-1/a-masterclass-from-the-professor-119946/|url-status=live}}</ref> një moto që ai mund t'a ketë marrë nga [[Niki Lauda]] ose [[Juan Manuel Fangio]].<ref name=":24">{{Cite web|author=Clive James|title=Niki Lauda Wins Going Slowly|url=https://www.clivejames.com/niki-lauda-wins-going-slowly.html|access-date=2 tetor 2024|website=CliveJames.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|author=Will Buxton|date=3 qershor 2016|title=BUXTON: The Secret|url=https://racer.com/2016/06/03/buxton-the-secret-130356/|access-date=2 tetor 2024|website=RACER|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091338/https://racer.com/2016/06/03/buxton-the-secret-130356/|url-status=live}}</ref><ref name=":27" /> Shefi i Hondës, [[Nobuhiko Kawamoto]], kur u pyet për dy pilotët e McLarenit, tha: Senna është si një samurai kurse Prost është si një kompjuter.<ref name=":5" /> Ndryshe nga Senna, i cili ecte gjithmon me ritëm të lartë,<ref name=":2" /> Prost garonte më me elegancë dhe qetësi, duke kopjuar idhujt e tij [[Jackie Stewart]] dhe [[Jim Clark]].{{sfn|Roebuck|1986|p=131}} Edhe pse Prost mund të mos ketë garuar me aq stil sa bashkëkohësit e tij – Nigel Mansell dikur tha se Prost thjesht kishte makinën më të mirë në pistë – Stewart e lavdëroi Prostin për butësinë e tij pas timonit, duke shpjeguar: “Për disa, kjo është e mërzitshme; për mua, është mjeshtëri – dhe shumë më e vështirë sesa thjesht të shëtisësh me makinën përreth.”<ref name=":27" /><ref name=":28" /> Qetësia e Prostit i lejoi atij të nxirrte maksimumin nga një motorr pa e çuar atë drejt prishjes. Clive James shkroi se Prost "konsiderohej i çuditshëm edhe nga pilotët e tjerë për mënyrën se si makinat e tij qëndronin bashkë: ishte sikur ai mund të dëgjonte se çfarë po ndodhte në motorr. Prost ishte shoku i makinës. Pilotët e tjerë nuk e trajtonin makinën me më shumë takt sesa trajtonin gratë e tyre".<ref name=":24" /> Megjithatë, qasja e tij pati disa kritikë, përfshirë Ron Dennis, i cili u mërzit që Prost refuzoi të garonte për fitoren në Spa në vitin 1985. Prost u përgjigj se "E kam humbur kampionatin në momentin e fundit aq shumë herë sa nuk po rrezikoj".<ref name=":26">{{Cite web|title=Alain Prost|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/alain-prost/|access-date=2 tetor 2024|website=Mclaren.com|language=en|archive-date=29 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240929000643/https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/alain-prost|url-status=live}}</ref> Prost u prek nga kritikat, të cilat i përmblodhi si "kur fiton... është normale, kur humb, je budalla".<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/full-transcript-read-every-word-from-four-time-world-champion-alain-prosts.24IUj5h536Ih9IwT09FgjG|title=FULL TRANSCRIPT: Read every word from four-time world champion Alain Prost's insightful Beyond the Grid interview|author=Tom Clark|publisher=Formula Një|language=en|date=17 mars 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007113432/https://www.formula1.com/en/latest/article/full-transcript-read-every-word-from-four-time-world-champion-alain-prosts.24IUj5h536Ih9IwT09FgjG|archive-date=7 tetor 2024|access-date=28 korrik 2026}}</ref> Stili i qetë i Prostit ndonjëherë maskonte ritmin e tij të ashpër në pistë. [[Steve Nichols]], projektuesi i makinave të Prostit te McLaren dhe Ferrari, tha se në Çmimin e madh të Belgjikës 1985, ai e pa Prostin të bënte tre xhiro me qetësi në pistë dhe nuk e kuptoi që Prost kishte marrë pol pozitë deri pasi u kthye në garazh.<ref>{{Cite web|author=Dan Prosser|date=2 gusht 2023|title=McLaren designer Steve Nichols on Prost, Senna and Lauda|url=https://www.the-intercooler.com/library/blog/mclaren-designer-steve-nichols-on-prost-senna-and-lauda/|access-date=2 tetor 2024|website=The Intercooler|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091441/https://www.the-intercooler.com/library/blog/mclaren-designer-steve-nichols-on-prost-senna-and-lauda/|url-status=live}}</ref> [[Nigel Roebuck]] tregoi një histori të ngjashme në lidhje me pol pozitën e Prostit në [[Monako]].<ref name=":28">{{Cite web|author=Graham Keilloh|date=24 korrik 2011|title=In defence of Alain Prost|url=http://www.talkingaboutf1.com/2011/07/in-defence-of-alain-prost.html|access-date=3 tetor 2024|website=Talking About F1|language=en|archive-date=11 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210211030202/http://www.talkingaboutf1.com/2011/07/in-defence-of-alain-prost.html|url-status=live}}</ref> [[Adrian Newey]], projektuesi i makinave të Prostit te Williams, tha se Prost ndonjëherë e acaronte në praktika sepse Prost rrallë e shtynte makinën deri në limit, duke e bërë më të vështirë për Newey të kuptonte nëse makina ishte mjaftueshëm e shpejtë.<ref>{{Cite web|date=2 tetor 2023|title=Prost's final fling|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/november-2023/71/prosts-final-fling/|access-date=2 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091128/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/november-2023/71/prosts-final-fling/|url-status=live}}</ref> Newey shtoi se "kur donte, mund të ecte vërtet shpejtë".<ref>{{Cite web|author=Lucrezia Costa|date=11 gusht 2024|title=Adrian Newey on the champions he has worked with: "Very different characters, but all phenomenal"|url=https://pitdebrief.com/post/adrian-newey-on-the-champions-he-has-worked-with-very-different-characters-but-all-phenomenal/|access-date=2 tetor 2024|website=Motorsport {{!}} Pit Debrief|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091323/https://pitdebrief.com/post/adrian-newey-on-the-champions-he-has-worked-with-very-different-characters-but-all-phenomenal/|url-status=live}}</ref> Edhe pse Senna e dominoi Prostin në provat zyrtarr gjatë 32 garave si shok ekipi, duke marrë 26 pol pozita kundrejt 4 të Prostit, në ditën e garës Prost shënoi 12 xhiro më të shpejta kundrejt 6 të Sennës.<ref name=":21" /> Edhe pse Senna ishte më i shpejtë në provat zyrtare, Prost ishte i nënvlersuar në këtë kategori: Niki Lauda vuri në dukje se kur Prost u bashkua me McLaren në vitin 1984, Prost ishte aq i shpejtë sa Lauda hoqi dorë nga përpjekja për t'u barazuar me Prost në provat zyrtare dhe e përdori kohën e tij në pistë për të përgatitur makinën e tij për garën. Prost i përvetësoi këto mësime dhe i përdori kundër Sennës në vitet 1988 dhe 1989.<ref name=":21" /> ===Trashëgimia=== Prost konsiderohet një nga pilotët më të mirë të të gjitha kohërave në Formula Një. Ai ka fituar katër tituj botëror, po aq sa [[Sebastian Vettel]] dhe [[Max Verstappen]]. Vetëm [[Lewis Hamilton]], [[Michael Schumacher]], dhe Juan Manuel Fangio kanë fituar më shumë tituj se ai.<ref name=":20"/> Përveç kësaj, Prost humbi mundësinë për të fituar edhe katër tituj të tjerë për vetëm 12.5 pikë.<ref name=":17"/> Në kohën e pensionimit të tij, Prost mbante rekordin për garat e fituara (51),<ref>{{cite web|title=Grand Prix Results: Portuguese GP, 1993|url=http://www.grandprix.com/gpe/rr546.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20061030022713/http://www.grandprix.com/gpe/rr546.html|archive-date=30 tetor 2006|access-date=7 nëntor 2006|website=GrandPrix.com|language=en}}</ref><ref name=":2" /> e cila qëndroi për 14 vite; rekordi i tij u thye nga Schumacher në vitin 2001.<ref name=":0">{{cite news|author=Alan Henry|date=4 shtator 2001|title=Schumacher rubs salt into Prost wounds|url=https://www.theguardian.com/sport/2001/sep/04/formulaone.formulaone2001|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417055456/https://www.theguardian.com/sport/2001/sep/04/formulaone.formulaone2001|archive-date=17 prill 2019|access-date=17 prill 2019|publisher=[[The Guardian]]|language=en}}</ref><ref name=":13" /> Prost besonte se nëse Senna nuk do ndërronte jetë në vitin 1994, do t'ja thyente rekordin e fitoreve francezit.<ref name=":0" /> Prost gjithashtu kishte rekordin për numrin e xhirove të shpejta (41) deri në vitin 2001; Schumacher ishte sërisht piloti që i theu rekordin.<ref name=":27">{{Cite news|date=1 qershor 1993|title=Alain Prost retires|url=https://www.autosport.com/f1/news/alain-prost-retires-5053020/5053020/|access-date=3 tetor 2024|publisher=Autosport|language=en}}</ref> Prost aktualisht ndan rekordin për përqindjen më të lartë të garave të nisura nga rreshti i parë në një sezon të vetëm (16 nga 16 në vitin 1993) me Ayrton Sennën (1989) dhe Damon Hill (1996).<ref>{{cite web|author=Steven Lynch|date=1 korrik 2011|title=Front row regulars|url=http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/53088.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190501082158/http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/53088.html|archive-date=1 maj 2019|access-date=1 maj 2019|publisher=ESPN UK|language=en}}</ref> Deri në vitin 2026, ai është francezi i fundit që ka fituar [[Çmimi i madh i Francës|Çmimin e madh të Francës]].<ref>{{cite web|author=Nicky Haldenby|date=8 qershor 2021|title=France's Home Race Heroes|url=https://f1destinations.com/france-home-race-f1-heroes/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210614214908/https://f1destinations.com/france-home-race-f1-heroes/|archive-date=14 qershor 2021|access-date=14 qershor 2021|website=F1Destinations|language=en}}</ref> ===Lëvizjet dhe marrëdhënjet me ekipet=== Prost gjithashtu e kuptoi rëndësinë e të garuarit me makinën më të mirë; uebfaqja zyrtare e McLarenit komenton se ai "e ndërtoi karrierën e tij të gjatë duke bërë lëvizjen e duhur në kohën e duhur". Megjithatë, pasi Prost gjeti rrugën e tij drejt një ekipi fitues, ai nuk ishte gjithmonë i shkathët në marrëdhëniet e tij me ekipet dhe furnizuesit e motorrëve. Faqja e internetit e [[Formula Një]] vëren se ndërsa Prost "bëri që fitoret e tij të dukeshin të lehta", ai "ishte më pak i suksesshëm në politikën në të cilën ishte gjithmonë i përfshirë" dhe ai "i la ekipet në mënyrë negative në katër raste". Shoku i ekipit të Prostit te Ferrari, Nigel Mansell, kujton një incident ku në [[Çmimi i madh i Britanisë 1990|Çmimin e madh të Britanisë 1990]], makina që ai garoi nuk ecte njësoj si në garën e mëparshme ku ai kishte marrë pol pozitë. Kur u përball me mekanikët, Prost doli në përfundimin se Mansell kishte makinë superiore krahasuar me francezin. Makinat e tyre u ndërruan pa djeninë e Mansell dhe me kërkesë të Prost. Prost gjithashtu fliste rrjedhshëm italisht, ndërsa italishtja e Mansell ishte vetëm bisedore në rastin më të mirë, duke i dhënë Prostit ndikim më të madh brenda ekipit me bazë në [[Maranello]]. Sipas Prost, Mansell mori pjesë vetëm në dy ose tre takime informuese mekanike gjatë gjithë sezonit, duke preferuar të luante [[golf]].<ref>Mansell, Nigel ''My Autobiography'' faqja 222 Collins Willow {{ISBN|0-00-218497-4}}</ref> Prost e përshpejtoi shkarkimin e tij nga Ferrari në vitin 1991 duke kritikuar hapur makinën si dhe nuk mori pjesë në sezonin 1992 (duke pranuar një shumë të konsiderueshme parash nga Ferrari) në vend që të garonte me Ligier të nivelit të dytë.<ref name="8w"/> Në garën e dytë të sezonit 1992, Prost e dalloi menjëherë potencialin e kombinimit Williams-Renault dhe negocioi për një vend për sezonet 1993 dhe 1994.<ref name=":242"/> Pasi njoftoi daljen e tij në pension në fund të sezonit 1993 (duke mos dashur të ishte partner me Sennën në vitin 1994, me Williams që pranoi të paguante pagën e Prostit për vitin 1994), Prost vendosi të mos dilte nga pensioni pasi nuk u impresionua nga një provë e McLaren-Peugeot për sezonin 1994.<ref name="auto"/><ref name="auto2"/><ref name=":13" /> Pasi Senna humbi jetën në Çmimin e madh të San Marinos në vitin 1994, Prost ishte kandidati i dukshëm për të zënë vendin bosh te Williams, por Prost tha se nga respekti për Sennën nuk do të garonte më në Formula Një.<ref name="NZHerald">{{Cite web|author=Don Kennedy|date=9 tetor 2024|title=Formula One: Prost reminisces ahead of return to Imola|url=https://www.nzherald.co.nz/hawkes-bay-today/news/formula-one-prost-reminisces-ahead-of-return-to-imola/DTEDCRZLPWQYLWWEUQ4UMOERSQ/|access-date=11 tetor 2024|website=The New Zealand Herald|language=en|archive-date=26 qershor 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250626125859/https://www.nzherald.co.nz/hawkes-bay-today/news/formula-one-prost-reminisces-ahead-of-return-to-imola/DTEDCRZLPWQYLWWEUQ4UMOERSQ/|url-status=live}}</ref> ===Vlerësimet nga bashkëkohësit=== Në vitin 2009, një sondazh i [[Autosport]] i kryer nga 217 pilotë të Formula Një e nxori Prostin të votuar si piloti i katërt më i madh i të gjitha kohërave në Formula Një, pas Sennës, Schumacherit dhe Fangios.<ref>{{Cite web|date=2009|title=Formula 1's Greatest Drivers – AUTOSPORT.com – Alain Prost|url=http://f1greatestdrivers.autosport.com/?driver=4|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210517231624/https://f1greatestdrivers.autosport.com/?driver=4|archive-date=17 maj 2021|access-date=19 shkurt 2021|website=f1greatestdrivers.autosport.com|language=en}}</ref> Shoku i skuadrës së Prostit, Keke Rosberg, tha se "Ai është më i miri që kam njohur ndonjëherë, pa dyshim. Si një pilot garash i gjithanshëm, ai është kokë e këmbë përpara kujtdo tjetër."<ref name=":28" /> Drejtori ekzekutiv i Formula Një, [[Bernie Ecclestone]], tha se Prost ishte piloti më i madh i të gjitha kohërave, pasi Prost rrallë gëzonte trajtimin e pilotit numër një, ndryshe nga Senna ose Schumacher.<ref>{{Cite web|last=NewsDesk|date=13 shtator 2016|title=Ecclestone: Prost was better than Schumacher or Senna|url=https://www.grandprix247.com/2016/09/13/ecclestone-prost-was-better-than-schumacher-or-senna/|access-date=1 tetor 2024|website=GRANDPRIX247.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017|title=Bernie Ecclestone says Alain Prost best ever F1 driver|url=https://www.sportsmole.co.uk/fb_281199.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240628085026/https://www.sportsmole.co.uk/formula-1/news/ecclestone-says-prost-best-ever-f1-driver_281199.html|archive-date=28 qershor 2024|access-date=19 shkurt 2021|website=Sports Mole|language=en}}</ref> Në vitin 2023, Ecclestone tha se Max Verstappen e kishte tejkaluar Prostin.<ref>{{Cite web|author=Jamie Woodhouse|date=23 shtator 2023|title=Bernie Ecclestone snubs Lewis Hamilton to hand F1 GOAT title to former title rival|url=https://www.planetf1.com/news/bernie-ecclestone-max-verstappen-f1-greatest|access-date=1 tetor 2024|website=PlanetF1|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090600/https://www.planetf1.com/news/bernie-ecclestone-max-verstappen-f1-greatest|url-status=live}}</ref> Shefi i ekipit Jordan, [[Eddie Jordan]], ndante mendimin e Ecclestone, duke vlerësuar që Prost "nuk e vriste mendjen kurrë se kush ishte shoku i tij i skuadrës" (Senna ishte një përjashtim i dukshëm).<ref>{{Cite web|author=Mark Scott|date=16 prill 2020|title=Jordan: 'Prost the greatest, not Schumi or Senna'|url=https://www.planetf1.com/news/greatest-formula-1-driver|access-date=1 tetor 2024|website=PlanetF1|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090758/https://www.planetf1.com/news/greatest-formula-1-driver|url-status=live}}</ref> Shefi i stafit mjekësor i Formula Një, Sid Watkins, tha se Prost dhe Niki Lauda ishin pilotët më inteligjentë me të cilët kishte punuar, duke vënë në dukje se ai mund të kujtonte vetëm një aksident të rrezikshëm që përfshinte Prostin në karrierën e tij.<ref>{{Cite book|author=Sid Watkins|title=Life at the Limit|publisher=Pan Macmillan|language=en|year=2013|isbn=9781447241010|location=Londër|pages=110}}</ref> ===Rivaliteti me Ayrton Sennën=== Piloti brazilian [[Ayrton Senna]] ishte rivali më i madh i Prostit. Rivaliteti midis tyre konsiderohet një nga më të mëdhenjt në historinë e sporteve.<ref>{{cite web|url=https://www.autoevolution.com/news/senna-vs-prost-one-of-the-most-fiercest-rivalries-in-the-history-of-motorsport-139075.html|title=Senna vs Prost: One of the Fiercest Rivalries in the History of Motorsport|website=autoevolution.com|language=en|date=9 dhjetor 2019|access-date=15 tetor 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.goodwood.com/grr/f1/prost-vs-senna-a-friendship-after-bitter-rivalry/|title=Prost vs. Senna: A friendship after bitter rivalry|website=goodwood.com|language=en|date=12 janar 2026|access-date=15 tetor 2026}}</ref> Betejat e Prostit me Ayrton Sennën u mbuluan gjerësisht nga media. Të dy pilotët ishin konkurrentë të fortë dhe kontribuan në disa incidente në pistë: *[[Çmimi i madh i Portugalisë 1988|Estoril 1988]] (Senna u përpoq ta ndalonte Prostin që ta kalonte duke e kërcënuar se do ta shtynte anash në murin e boksit)<ref name="auto1"/> *[[Çmimi i madh i San Marinos 1989|Imola 1989]] (Senna dhe Prost ranë dakord të shmangnin garimin shumë të ngushtë me njëri-tjetrin në xhiron e parë, por nuk ranë dakord për kushtet e sakta të marrëveshjes, pas së cilës Prost u ankua në media)<ref name=":8" /> *[[Çmimi i madh i Japonisë 1989|Suzuka 1989]] (duke garuar krah për krah me Sennën, Prost fitoi titullin kampion duke ecur në rrugën e Sennës në vijën e brendshme dhe duke e sfiduar atë të frenonte ose të përplasej. Ata u përplasën)<ref name=":18" /> *[[Çmimi i madh i Japonisë 1990|Suzuka 1990]] (duke garuar krah për krah me Prostin, Senna fitoi titullin kampion duke e nxjerrë qëllimisht Prostin nga gara në formë hakmarrje për incidentin e vitit 1989)<ref name=":6">{{Cite web|author=Joe Saward|date=1 tetor 1991|title=Ayrton Senna attacks Jean-Marie Balestre|url=http://www.grandprix.com//features/joe-saward/news-feature-ayrton-senna-attacks-jean-marie-balestre.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121174811/https://www.grandprix.com/features/joe-saward/news-feature-ayrton-senna-attacks-jean-marie-balestre.html|archive-date=21 janar 2021|access-date=10 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en}}</ref> *[[Çmimi i madh i Gjermanisë 1989|Hockenheim 1991]] (Senna e nxori Prostin jashtë pistës dhe në rrugën e daljes nga bokset).<ref>{{Cite web|last=Grandprix.com|date=28 korrik 1991|title=German GP, 1991|url=http://www.grandprix.com//races/german-gp-1991.html|access-date=12 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en|archive-date=4 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304180439/https://www.grandprix.com/races/german-gp-1991.html|url-status=live}}</ref> Pas incidentit të Hockenheim të vitit 1991, [[FISA]] urdhëroi një takim midis dy pilotëve për të ulur tensionet dhe për të parandaluar incidente të mëtejshme.<ref>{{cite web|author=David Tremayne|date=shtator 1991|title=Formula One: 1991 Hungarian Grand Prix|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/september-1991/13/formula-one-hungarian-grand-prix?v=7516fd43adaa|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229202513/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/september-1991/13/formula-one-hungarian-grand-prix?v=7516fd43adaa|archive-date=29 dhjetor 2022|access-date=12 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en}}</ref> Përveç kësaj, të dy pilotët e gjetën veten duke ndjekur të njëjtin ekip pas sezonit 1992, pasi performanca e Ferrarit kishte rënë dhe Honda u largua nga Formula Një, duke e lënë Williams-Renault si sundimtarin e padiskutueshëm të Formula Një. Prost nënshkroi për Williams me kusht që Senna të mos bëhej pjesë e ekipit, duke bërë që braziliani të ankohej publikisht se Prost po "sillej si frikacak".<ref name=":25">{{cite web|title=Ayrton Senna Calls Prost A Coward.mpg|date=5 dhjetor 2011|url=https://www.youtube.com/watch?v=qFZKkK6odgY|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130218163814/http://www.youtube.com/watch?v=qFZKkK6odgY&gl=US&hl=en|archive-date=18 shkurt 2013|access-date=28 qershor 2013|publisher=Youtube.com|language=en}}</ref> Tifozët brazilianë të Sennës u tërbuan aq shumë nga refuzimi i Prostit për të garuar me Sennën në kushte të barabarta, saqë Prost mori një eskortë policore për [[Çmimi i madh i Brazilit 1993|Çmimin e Madh të Brazilit 1993]].<ref>{{cite book|author=Derick Allsop|title=Designs on Victory: On the Grand Prix Trail With Benetton|publisher=Hutchinson|language=en|year=1993|isbn=0-09-178311-9}}</ref> Prost fitoi lehtësisht titullin e vitit 1993 dhe u tërhoq në fund të sezonit, duke i lejuar Sennës të merrte kryesimin në Williams për sezonin 1994. Pasi nuk ishin më konkurrentë, dy rivalët filluan të përmirësonin marrëdhënien e tyre. Në garën e fundit të Prostit, Çmimin e madh të Australisë 1993, Senna e tërhoqi atë në shkallën më të lartë të podiumit dhe e përqafoi.<ref>{{cite web|title=Fan review of Grand Prix with image of pair on podium|url=http://www.farzadsf1gallery.com/features/adel93.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20061025173536/http://www.farzadsf1gallery.com/features/adel93.html|archive-date=25 tetor 2006|access-date=28 janar 2007|website=farzadsf1gallery.com|language=en}}</ref><ref name=":5" /> Vetëm disa ditë para vdekjes së parakohshme të Sennës në Imola, ndërsa po filmonte një xhiro më makinë në pistën e Imolës për kanalin televiziv francez [[TF1]], ai përshëndeti Prostin, i cili në atë kohë ishte një komentator i këtij kanali televiziv: "Një përshëndetje e veçantë për mikun tim... mikun tonë të dashur, Alain. Na mungon të gjithëve Alain." Prosti tha se ishte i habitur dhe shumë i prekur nga komenti.<ref name="Hamilton">{{cite book|author=Maurice Hamilton|title=Frank Williams |publisher=Macmillan|language=en|year=1998|isbn=0-333-71716-3|page=234}}</ref><ref name=":5" /> Prost mori pjesë në funeralin e Sennës, duke qënë një nga njerëzit që mbajti arkivolin e tij,<ref>{{cite web|title=Open Warfare|url=http://www.gpracing.net192.com/drivers/prost-senna.cfm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070702171047/http://www.gpracing.net192.com/drivers/prost-senna.cfm|archive-date=2 korrik 2007|access-date=30 gusht 2015|website=GPRacing.net192.com|language=en}}</ref> dhe komentoi se kur Senna vdiq "një pjesë e tij kishte vdekur gjithashtu", sepse karrierat e tyre kishin qenë shumë të lidhura me njëra-tjetrën. Senna ndihej ashtu si francezu, duke i thënë një miku të ngushtë se pasi Prosti u tërhoq, ai e kuptoi se sa shumë nga motivimi i tij kishte ardhur nga rivaliteti me Prostin.<ref name=":5" /> ===Vlerësimet=== Media të ndryshme janë përpjekur të zhvillojnë modele që matin në mënyrë objektive aftësitë e pilotëve në lidhje me cilësinë e makinës. Prost përgjithësisht renditet lart në këto krahasime. *[[Universiteti i Sheffield]] (2016): I dyti i të gjitha kohërave<ref>{{Cite web|date=14 prill 2016|title=University research reveals greatest Formula One driver of all time|url=http://www.sheffield.ac.uk/news/nr/greatest-formula-one-driver-ever-1.567358|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160416020912/http://www.sheffield.ac.uk/news/nr/greatest-formula-one-driver-ever-1.567358|archive-date=16 prill 2016|access-date=30 shtator 2024|website=University of Sheffield|language=en}}</ref> *[[The Economist]] (2020): I treti i të gjitha kohërave<ref>{{Cite news|date=17 tetor 2020|title=Engineers, not racers, are the true drivers of success in motor sport|url=https://www.economist.com/graphic-detail/2020/10/17/engineers-not-racers-are-the-true-drivers-of-success-in-motor-sport|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120194230/https://www.economist.com/graphic-detail/2020/10/17/engineers-not-racers-are-the-true-drivers-of-success-in-motor-sport|archive-date=20 nëntor 2020|access-date=19 shkurt 2021|newspaper=The Economist|language=en|issn=}}</ref> *[[Carteret Analytics]] (2020): I teti i të gjitha kohërave<ref>{{Cite web|author=Frank Dalleres|date=15 nëntor 2020|title=Why Juan Manuel Fangio, not Lewis Hamilton or Michael Schumacher, is the greatest Formula 1 driver ever|url=https://www.cityam.com/why-juan-manuel-fangio-not-lewis-hamilton-or-michael-schumacher-is-the-greatest-formula-1-driver-ever/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120141605/https://www.cityam.com/why-juan-manuel-fangio-not-lewis-hamilton-or-michael-schumacher-is-the-greatest-formula-1-driver-ever/|archive-date=20 nëntor 2020|access-date=19 shkurt 2021|website=CityAM|language=en}}</ref> *[[F1-Analysis.com]] (2022): I katërti i të gjitha kohërave; i dyti i të gjitha kohërave pas korrigjimit të ndryshimeve në epokë.<ref>{{cite web|date=31 maj 2022|title=A History of F1: Who is the GOAT? |url=http://f1-analysis.com/2022/05/31/who-is-the-f1-goat/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220705091012/https://f1-analysis.com/2022/05/31/who-is-the-f1-goat/|archive-date=5 korrik 2022 |access-date=1 shtator 2022|language=en}}</ref> ==Jeta e mëvonshme== Gjatë viteve 1994 dhe 1995, Prost punoi si komentator për kanalin televiziv francez TF1.<ref>{{cite book|title=Sport et Télé: Les Liaisons Secrètes|page=379|author=Eric Maitrot|publisher=Flammarion|language=fr|year=1995}}</ref> Ai gjithashtu punoi për Renault duke bërë marrëdhënie me publikun dhe promovime.<ref>Hamilton 2015, f. 306.</ref> Pas kësaj, Prost u kthye në ekipin e tij të vjetër McLaren, duke punuar si këshilltar teknik;<ref name=":2" /> ai gjithashtu përfundoi [[L'Étape du Tour]], një udhëtim vjetor me biçikleta me pjesëmarrje masive që zhvillohet në një fazë të [[Tour de France]].<ref>{{Cite web|last=Cycling News 19|date=11 February 2011|title=Prost trades pedal strokes with Merckx in Oman|url=https://www.cyclingnews.com/news/prost-trades-pedal-strokes-with-merckx-in-oman/|access-date=12 shkurt 2021|website=cyclingnews.com|language=en|archive-date=25 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125074709/https://www.cyclingnews.com/news/prost-trades-pedal-strokes-with-merckx-in-oman/|url-status=live}}</ref> Në vitin 2024, Prost shprehu publikisht shqetësime në lidhje me trendin në rritje të ekipeve të Formula Një që i nënshtrohen ndryshimeve të shpeshta të emrave për shkak të ndryshimeve në pronësi dhe sponsorizim. Ai argumentoi se, ndërsa partneritetet tregtare janë një pjesë integrale e Formula Një moderne, ndryshimi i vazhdueshëm i markës rrezikon të dëmtojë ndjenjën e traditës dhe vazhdimësisë së sportit. Duke përmendur shembullin e Sauber, i cili kaloi nga [[Alfa Romeo]] në Stake dhe më pas në [[Audi]] në vitin 2026, si dhe ndryshimin e markës së AlphaTauri në Visa Cash App RB, Prost sugjeroi që praktika të tilla dobësojnë identitetin historik dhe lidhjen emocionale që tifozët kanë me ekipet e vjetra. Ai theksoi se trashëgimia e Formula Njê është ndërtuar jo vetëm mbi pilotët dhe prodhuesit e saj, por edhe mbi trashëgiminë e qëndrueshme të ekipeve të saj, dhe paralajmëroi se prioritizimi i fitimeve tregtare afatshkurtra mbi stabilitetin mund të dëmtojë strukturën kulturore të sportit.<ref>{{Cite web|author=Lydia Mee|title=Former champion highlights the importance of keeping lega...|url=https://www.newsweek.com/sports/f1-news-alain-prost-some-new-team-names-are-losing-tradition-our-sport-1891621|access-date=18 shtator 2025|website=Newsweek|date=23 prill 2024|language=en}}</ref> ===Prost Grand Prix=== {{main|Prost Grand Prix}} Gjatë vitit 1989, Prost filloi të mendonte të krijonte ekipin e tij, pasi marrëdhënia e tij me shokun e tij të ekipit në McLaren, Ayrton Senna, ishte prishur. Prost dhe [[John Barnard]], ish-projektuesi kryesor në McLaren, ishin pranë themelimit të një ekipi në vitin 1990. Megjithatë, mungesa e sponsorizimit nënkuptonte se kjo nuk ishte e mundur, kështu që Prost u transferua te Ferrari dhe Barnard u largua nga Ferrari për t'u bashkuar me Benetton. Pasi u grind me ekipin italian në fund të vitit 1991, Prost e gjeti veten pa ekip për vitin 1992; pas dështimit të negociatave të gjera me [[Guy Ligier]] për blerjen e ekipit të tij Ligier, Prost vendosi të bashkohej me Williams për vitin 1993.<ref name="Prost Renault">{{Cite web|author=Joe Saward|date=1 shtator 1995|title=Team Prost - a dream or reality?|url=http://www.grandprix.com/ft/ft00198.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140605084146/http://www.grandprix.com/ft/ft00198.html|archive-date=5 qershor 2014|access-date=27 nëntor 2024|website=Grandprix.com|language=en}}</ref> Deri në vitin 1995, kur Prost punonte për Renault, njerëzit kishin supozuar se do të formohej një ekip Prost-Renault. Renault refuzoi kërkesën e Prost për të furnizuar motorrë për ekipin e tij, duke i dhënë fund spekulimeve.<ref name="Prost Renault" /> Më 13 shkurt 1997, Prost bleu ekipin Ligier nga [[Flavio Briatore]] dhe e riemëroi atë në "Prost Grand Prix".<ref name="Prost GP">{{cite web|url=http://www.grandprix.com/gpe/con-prost.html|title=GP Encyclopedia – Constructor – Prost Grand Prix|publisher=GrandPrix.com|language=en|access-date=8 shtator 2006|date=16 gusht 2006}}</ref> Një ditë pasi bleu ekipin, Prost nënshkroi një marrëveshje tre-vjeçare me prodhuesin francez të makinave Peugeot, i cili do të furnizonte ekipin me motorrë nga viti 1998 deri në vitin 2000.<ref name="Prost GP" /> Për sezonin e parë të ekipit, Prost mbajti një nga pilotët e Ligier të vitit 1996, [[Olivier Panis]], i cili kishte fituar [[Çmimi i madh i Monakos 1996|Çmimin e madh të Monakos 1996]]; ekipi gjithashtu firmosi një kontratë me pilotin japonez [[Shinji Nakano]]. Ekipi garoi me motorrët Mugen-Honda të përdorur nga Ligier sezonin e kaluar, ndërsa makina ishte në fakt Ligier JS45 i menduar fillimisht, por u riemërua [[Prost JS45]]. Gjërat dukeshin premtuese në fillim të sezonit, pasi ekipi mori dy pikë në garën debutuese në Australi falë një vendi të pestë nga Olivier Panis. Ekipi shënoi edhe 13 pikë të tjera përpara se Panis të thyente këmbën në një aksident gjatë Çmimit të madh të Kanadasë. Ai u zëvendësua nga [[Jarno Trulli]] i Minardit. Pas kësaj, gjërat filluan të përkeqësoheshin pak dhe ekipi mblodhi vetëm pesë pikë gjatë rikuperimit të Panis. Ai u rikthye në fund të sezonit për të garuar në tre garat e fundit. Prost GP përfundoi i gjashti në kampionatin e konstruktorëve me 21 pikë.<ref>{{cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/analysis-prosts-dream-of-french-team-in-jeopardy-5058532/5058532/|title=Analysis: Prost's Dream of French Team in Jeopardy|author=Francois Thomazeau|date=22 nëntor 2001|website=Autosport.com|language=en|access-date=23 janar 2007|archive-date=29 dhjetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229202510/https://www.autosport.com/f1/news/analysis-prosts-dream-of-french-team-in-jeopardy-5058532/5058532/|url-status=live}}</ref><ref name="essaar">{{cite web|url=http://essaar.co.uk/f1-prost-grand-prix-went-wrong/|title=F1: Prost Grand Prix – What went wrong?|author=Aaron Collins|date=3 shtator 2018|website=Essaar Motorsport|language=en|access-date=15 gusht 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190815013921/http://essaar.co.uk/f1-prost-grand-prix-went-wrong/|archive-date=15 gusht 2019}}</ref> Prost u bë president i Prost Grand Prix në fillim të vitit 1998.<ref name="essaar"/> Pas mbërritjes së Peugeot si furnizues motorrësh për ekipin, Mugen-Honda vendosi të furnizonte ekipin Jordan. Prost GP shënoi një pikë të vetme gjatë sezonit kur Jarno Trulli përfundoi i gjashti në Belgjikë.<ref>{{cite web|url=http://www.formula1.com/results/season/1998/176/|title=1998 Belgian Grand Prix|publisher=Formula Një|language=en|date=30 gusht 1998|archive-url=https://web.archive.org/web/20141205004520/http://www.formula1.com/results/season/1998/176/|archive-date=5 dhjetor 2014|access-date=24 dhjetor 2015}}</ref> Sezoni 1999 ishte vendimtar për Prost GP.<ref>Jean-Michel Desnoues; Patrick Camus & Jean-Marc Loubat <u>Formula 1 99</u> . Queen Anne Press. {{ISBN|1-85291-606-0}}</ref> Prost punësoi [[John Barnard]] si konsulent teknik.<ref name="Prost GP" /> Kompania e Barnard, B3 Technologies, ndihmoi [[Loïc Bigois]] me projektimin e modelit Prost AP02. Panis dhe Trulli ranë dakord të qëndronin me ekipin për këtë sezon. Makina nuk ishte një shqetësim i madh, por motori Peugeot V10 doli të ishte i rëndë dhe i paqëndrueshëm. Viti i fundit i Peugeot si furnizues motorrësh për Prost GP solli njëfarë optimizmi. Prost punësoi shokun e tij të skuadrës të Ferrari në sezonin 1991, [[Jean Alesi]], për të drejtuar makinën kryesore dhe gjermanin [[Nick Heidfeld]], i cili kishte fituar kampionatin e Formula 3000 në vitin 1999, për ta shoqëruar. Sezoni doli të ishte sërisht katastrofik: AP03 doli të ishte i paqëndrueshëm dhe me menaxhim të dobët. Gjërat nuk u ndryshuan kur pilotët u përplasën me njëri-tjetrin në [[Çmimi i madh i Austrisë 2000|Çmimin e madh të Austrisë]]. Drejtori teknik i sapoemëruar, [[Alan Jenkins]], u shkarkua në mes të vitit. Prost ristrukturoi ekipin, duke punësuar [[Joan Villadelprat]] si drejtor menaxhues dhe duke zëvendësuar Jenkins me [[Henri Durand]] si drejtor të ri teknik të ekipit.<ref name="Prost GP" /> Në vitin 2001, Ferrari pranoi të furnizonte Prost GP me motorrë për sezonin e ri.<ref name="Prost GP" /> Paratë mbaruan në fillim të sezonit 2002 dhe Prost falimentoi, duke lënë borxhe prej rreth 30 milionë $.<ref name="Prost GP" /> ===Role të tjera=== == Statistikat == ([[:Template:F1 Rezultatet e Pilotëve|Sqarim i tabelës]]) (Garat me '''*''' mbrapa nënkuptojnë pjesmarrjen në pol pozicion) (Viti me * është viti kur ka fituar titull) <div style="float:left;"> {| border="1" cellpadding="1" cellspacing="0" style="margin: 1em 0 0 0; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size:95%" ! Viti ! Ekipi ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! Ekipi ! Vendi ! Pikë |- | [[Rezultatet e F1 1980|1980]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 Argentine Grand Prix|ARG]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFFF"| [[1980 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>DNS</small> || [[1980 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>DNP</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1980 German Grand Prix|GER]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1980 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1980 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFFF"| [[1980 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>DNS</small> | | ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] ! 16ti ! 5 |- | [[Rezultatet e F1 1981|1981]] ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1981 Argentine Grand Prix|ARG]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1981 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| '''[[1981 German Grand Prix|GER]]'''<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1981 Dutch Grand Prix|DUT]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1981 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1981 Las Vegas Grand Prix|LVG]]<br /><small>2</small> | ! [[Renault F1|Renault]] ! 5ti ! 43 |- | [[Rezultatet e F1 1982|1982]] ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1982 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1982 Brazilian Grand Prix|BRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1982 Belgian Grand Prix|BEL]]'''<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1982 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1982 United States Grand Prix East|USE]]'''<br /><small>NC</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1982 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1982 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 German Grand Prix|GER]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1982 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#DFDFDF"| '''[[1982 Swiss Grand Prix|SUI]]'''<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| '''[[1982 Las Vegas Grand Prix|LVG]]'''<br /><small>4</small> ! [[Renault F1|Renault]] ! 4ti ! 34 |- | [[Rezultatet e F1 1983|1983]] ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#CFCFFF"| [[1983 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1983 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1983 French Grand Prix|FRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1983 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[1983 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1983 Belgian Grand Prix|BEL]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1983 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1983 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1983 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1983 German Grand Prix|GER]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1983 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1983 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1983 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1983 Evropean Grand Prix|EUR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1983 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>Ret</small> | ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#DFDFDF"| '''2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| '''57''' |- | [[Rezultatet e F1 1984|1984]] ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1984 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1984 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1984 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1984 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1984 United States Grand Prix East|USE]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1984 German Grand Prix|GER]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1984 Dutch Grand Prix|DUT]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 Evropean Grand Prix|EUR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>1</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#DFDFDF"| ''' 2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| ''' 71.5''' |- | [[Rezultatet e F1 1985|1985]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1985 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#000000" style="color: #ffffff"| [[1985 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>DSQ</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1985 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1985 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1985 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1985 German Grand Prix|GER]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1985 Austrian Grand Prix|AUT]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1985 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[1985 Belgian Grand Prix|BEL]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1985 Evropean Grand Prix|EUR]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1985 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1985 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>Ret</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ti''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''73''' |- | [[Rezultatet e F1 1986|1986]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#EFCFFF"| [[1986 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1986 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1986 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1986 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1986 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1986 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1986 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1986 German Grand Prix|GER]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1986 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1986 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#000000" style="color: #ffffff"| [[1986 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>DSQ</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1986 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>1</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ti''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''72''' |- | [[Rezultatet e F1 1987|1987]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1987 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1987 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1987 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1987 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 German Grand Prix|GER]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1987 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1987 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1987 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1987 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>Ret</small> ! [[Mclaren|McLaren]] ! 4ti ! 46 |- | [[Rezultatet e F1 1988|1988]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1988 French Grand Prix|FRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1988 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 German Grand Prix|GER]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1988 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1988 Portuguese Grand Prix|POR]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>1</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#DFDFDF"| '''2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| '''87 (105)''' |- | [[Rezultatet e F1 1989|1989]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1989 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1989 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1989 Canadian Grand Prix|CAN]]'''<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1989 French Grand Prix|FRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1989 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 German Grand Prix|GER]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1989 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1989 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1989 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1989 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1989 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>Ret</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ri''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''76''' |- | [[Rezultatet e F1 1990|1990]] ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1990 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1990 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1990 German Grand Prix|GER]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[F1 Belgjika - 1990|BEL]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1990 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1990 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1990 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>3</small> ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |bgcolor="#DFDFDF"| '''2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| '''71 (73)''' |- | [[Rezultatet e F1 1991|1991]] ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |bgcolor="#DFDFDF"| [[1991 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1991 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1991 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1991 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1991 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 German Grand Prix|GER]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[F1 Belgjika - 1991|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1991 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1991 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1991 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>4</small> || [[1991 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNP</small> ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] ! 5ti ! 34 |- | [[Rezultatet e F1 1993|1993]] ! [[WilliamsF1|Williams]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 South African Grand Prix|RSA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1993 Brazilian Grand Prix|BRA]]'''<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[1993 Evropean Grand Prix|EUR]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[F1 San Marino - 1993|SMR]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 Spanish Grand Prix|ESP]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| '''[[1993 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>4</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 Canadian Grand Prix|CAN]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1993 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 British Grand Prix|GBR]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 German Grand Prix|GER]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| '''[[1993 Hungarian Grand Prix|HUN]]'''<br /><small>12</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[F1 Belgjika - 1993|BEL]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#CFCFFF"| '''[[1993 Italian Grand Prix|ITA]]'''<br /><small>12</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1993 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| '''[[1993 Japanese Grand Prix|JPN]]'''<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1993 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>2</small> ! [[WilliamsF1|Williams]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ri''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''99''' |} </div> ==Referime== {{Reflist|2}} == Lidhje të jashtme == * [http://www.prostfan.com/ prostfan.com - Alain Prost fansite] * [http://www.prostfan.com/senna2.htm Interview with Alain Prost about Ayrton Senna] * [http://www.ddavid.com/formula1/shu_bio.htm Top lista Formula 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050903004816/http://www.ddavid.com/formula1/shu_bio.htm |date=3 shtator 2005 }} {{F1 kampionët}} [[Kategoria:Sportistë francezë]] [[Kategoria:F1 pilotë]] [[Kategoria:Lindje 1955]] [[Kategoria:Pilotë francezë në Formula Një]] {{sport-cung}} 9ho5etfjh6n5fgo7wvsd39ekbg6m1xn 3058274 3058273 2026-10-19T14:36:35Z Sadsadas 51943 /* Role të tjera */ 3058274 wikitext text/x-wiki {{Ish F1 pilot | Name = Alain Prost | Image = Festival automobile international 2015 - Photocall - 065 (cropped3).jpg | Nationality = {{flagicon|France}} [[franca|francez]] | Years = [[Rezultatet e F1 1980|1980]]–[[Rezultatet e F1 1991|1991]], [[Rezultatet e F1 1993|1993]] | Team(s) = [[Team McLaren|McLaren]], [[Renault F1|Renault]], [[Scuderia Ferrari|Ferrari]], [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]] | Races = 202 | Championships = 4 ([[Rezultatet e F1 1985|1985]], [[Rezultatet e F1 1986|1986]], [[Rezultatet e F1 1989|1989]], [[Rezultatet e F1 1993|1993]]) | Wins = 51 | Podiums = 106 | Points = 768.5 | Poles = 33 | Fastest laps = 41 | First race = [[Çmimi i madh i Argjentinës 1980]] | First win = [[Çmimi i madh i Francës 1981]] | Last win = [[Çmimi i madh i Gjermanisë 1993]] | Last race = [[Çmimi i madh i Australisë 1993]] | Last position = 1ri (99 pikë) }} '''Alain Prost''' (lindur më [[24 shkurt]] [[1955]]) është një ish pilot garash francez dhe zyrtar i sporteve motorrike. Ai garoi në [[Formula Një]] nga viti 1980 e deri në 1993, duke fituar katër tituj botëror për pilot. Në kohën e pensionimit të tij, Prost mbante rekordin për numrin e fitoreve (51), pol pozitave (41) dhe podiumeve (106). Prost lindi në [[Lorette, Loire]] të [[Francës]] dhe filloi karting në moshën 14 vjeç, duke fituar Kampionatin Botëror të të rinjëve katër vite më vonë. Në vitin 1976, ai u bë pjesë e Formulës Renault, duke fituar Kampionatin Evropian me Ecurie Elf. Një vit më pas ai fitoi Challenge de Formule Renault Europe. Pas kësaj, ky kompeticion filloi të njihej si Formula Tre franceze; Prost e mbrojti titullin e tij në vitet 1978 dhe 1979. Kulmi i karrierës së tij në karting arriti me suksesin në Formula Tre Evropiane. Në vitin 1980, Prost firmosi me [[Team McLaren|McLaren]] në Formula Një dhe bëri debutimin e tij në [[Çmimi i madh i Argjentinës 1980|Çmimin e madh të Argjentinës]], duke u renditur në vendin e gjashtë. Në sezonin e ardhshëm ai firmosi me [[Renault në Formula Një|Renault]], duke fituar Çmimin e madh të parë në karrierë në Francë, e cila u ndoq nga sukseset në Holandë dhe Itali. Pas disa fitoreve në sezonin 1982, Prost e mbylli sezonin 1983 në vend të dytë mbrapa fituesit [[Nelson Piquet]]; ai u tërhoq për shkak të problemeve me turbon në garën e fundit vendimtare për titullin. Prost u shkarkua nga Renault dy ditë pas garës për disa komente që bëri, dhe ai u rikthye te McLaren për sezonin 1984, aty ku përfundoi sërisht i dyti, këtë herë mbrapa shokut të ekipit [[Nikki Lauda]] për gjysëm pike. Në vitin 1985, Prost fitoi titullin e parë për pilot, duke u bërë francezi i parë kampion në Formula Një. Ai u shpall kampion edhe në vitin 1986 pas një dueli të ngushtë me Piquet dhe [[Nigel Mansell]]. Pasi fitoi disa gara në sezonin 1987, Prost u bë shok ekipi me pilotin brazilian [[Ayrton Senna]]. Sëbashku, ata fituan 15 nga 16 garat e sezonit 1988, duke ngarë McLarenin me motorr Honda MP4/4; Senna në fund u shpall kampion me tre pikë më shumë. Rivaliteti i tyre i ashpër kulmoi me aksidentet në garat vendimtare për titull në [[Suzuka]] të Japonisë në vitet 1989 dhe 1990; Prost fitoi titullin e vitit 1989 kurse Senna atë të 1990. Prost firmosi me [[Scuderia Ferrari|Ferrarin]] në vitin 1990 kurse në vitin 1991 u shkarkua në përfundim të sezonit pas komenteve të bëra për modelin 643, me të cilën ai nuk fitoi asnjë garë. Pas një viti mungesë, Prost u rikthye në sezonin 1993 me [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]], duke fituar titullin e katërt kampion bote. Ai vendosi disa rekorde gjatë sezonit para se të pensionohej në përfundim të tij. Ai u rikthye në Formula Një si pronar i ekipit [[Prost Grand Prix]] në vitin 1997 pasi bleu [[Équipe Ligier]]. Ekipi u shpërbë në vitin 2001. ==Formula Një== ===McLaren=== Prost fitoi titullin e Formula Tre në vitin 1979, duke tërhequr interesin e disa ekipeve të [[Formula Një]] si [[Team McLaren|McLaren]], [[Brabham]], dhe [[Équipe Ligier|Ligier]].<ref name=":10">{{Cite web|title=McLaren Racing – Alain Prost Biography {{!}} Extract 1|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/driver/alain-prost/alain-prost-extract-1/|access-date=13 shkurt 2021|website=Mclaren|language=en|archive-date=2 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302023507/https://www.mclaren.com/racing/heritage/driver/alain-prost/alain-prost-extract-1/|url-status=live}}</ref> Ai firmosi një kontratë me McLaren pasi i la mbresa shefit [[Teddy Mayer]] pas një prove me makinë. Ai ishte shok ekipi me [[John Watson (pilot garash)|John Watson]] në sezonin e tij debutues.<ref name=":2">{{Cite web|author=Gerald Donaldson|date=30 janar 2015|title=Alain Prost|url=https://www.formula1.com/en/drivers/hall-of-fame/Alain_Prost.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240417020310/https://www.formula1.com/en/drivers/hall-of-fame/Alain_Prost.html|archive-date=17 prill 2024|access-date=27 nëntor 2024|publisher=[[Formula Një]]|language=en}}</ref> Karriera e Prost në Formula Një nisi në mënyrë të mirë. Në debutimin e tij në [[Buenos Aires]], ai u rendit në vendin e gjashtë, duke marrë pikën e tij të parë në Formula Një.<ref name="mcbride_nyt_p3">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1987/11/08/magazine/racing-s-record-breaker.html|title=Racing's Record Breaker|author=Stewart McBride|date=8 nëntor 1987|publisher=The New York Times|language=en|access-date=11 shkurt 2011|archive-date=14 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130514092617/http://www.nytimes.com/1987/11/08/magazine/racing-s-record-breaker.html|url-status=live}}</ref> Në 20 vitet e fundit, vetëm [[Johnny Herbert]] dhe [[Jean Alesi]] kishin marrë pikë në garën e tyre debutuese. Ai e mbylli kampionatin me pesë pikë, një më pak se Watson, duke shënuar pikë në garat në Buenos Aires, Interlagos, Brands Hatch dhe Zandvoort. Gjatë këtij sezoni, Prost pati disa aksidente: ai theu kyçin e dorës në [[Çmimi i madh i Afrikës së Jugut 1980|Çmimin e madh të Afrikës së Jugut]] si dhe pësoi një tronditje gjatë provave të lira në Shtetet e Bashkuara. Ai gjithashtu u tërhoq nga [[Çmimi i madh i Kanadasë 1980|Çmimi i madh i Kanadasë]] për shkak të problemeve me armotizatorët e gomave të mbrapme. Në përfundim të sezonit, pavarësisht se kishte edhe dy vite kontratë, Prost u largua nga McLaren dhe firmosi me [[Renault në Formula Një|Renault]]. Ai më pas shpjegoi se makina McLaren ishte difektoze dhe prishej shpesh, duke shtuar se ai besonte se ekipi fajsontë atë për aksidentet e shumta që ai pati në sezonin e tij debutues.{{sfn|Roebuck|1986|p=126}}<ref>{{Cite web|last=Melsher|first=David|date=7 July 2014|title=Alain Prost – McLaren (1980)|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2000/28/alain-prost-mclaren|access-date=8 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=9 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210209004746/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2000/28/alain-prost-mclaren|url-status=live}}</ref> Sipas Watson, shefi i ekipit Mayer fillimisht dëshironte të firmoste me [[Kevin Cogan]], por më pas zgjodhi Prost pas këmbënguljes së sponsorit [[Marlboro]].<ref>{{Cite book|author=Maurice Hamilton|title=Alain Prost|date=24 shtator 2015|publisher=Bonnier Publishing Ltd.|language=en|isbn=978-1905825981|page=49}}</ref> ===Renault=== Prost do të garonte si shok skuadre me francezin tjetër [[René Arnoux]] për sezonin 1981. Autori sportiv [[Nigel Roebuck]] raportoi se marrëdhnja e Prost me Arnoux u prish menjëherë, pasi Prost ishte më i shpejtë se kolegu i tij me përvojë.{{sfn|Roebuck|1986|p=129}} Ai nuk i përfundoi dy garat e para të sezonit pasi u përplas me [[Andrea de Cesaris]] në [[Çmimi i madh i Shteteve të Bashkuara 1981|Çmimin e madh të Shteteve të Bashkuara]] si dhe me [[Didier Pironi]]n në [[Çmimi i madh i Brazilit 1981|Çmimin e madh të Brazilit]]. Në garën e tretë në Argjentinë, ai shënoi pikët dhe podiumin e parë të sezonit. Prost më pas nuk i përfundoi katër garat e ardhshme, por fitoi në Francë duke përfunduar dy sekonda para ish shokut të tij te McLaren, Watson.<ref>{{cite news|author=John A. Callcott|date=5 korrik 1981|title=Alain Prost of France won the French Formula 1|url=https://www.upi.com/Archives/1981/07/05/Alain-Prost-of-France-won-the-French-Formula-1/9010363153600/|publisher=United Press International|language=en|access-date=9 shkurt 2021|archive-date=11 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250411143455/https://www.upi.com/Archives/1981/07/05/Alain-Prost-of-France-won-the-French-Formula-1/9010363153600/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/2375138-5-great-moments-from-alain-prosts-formula-1-career|title=5 Great Moments from Alain Prost's Formula 1 Career|author=Neil James|date=24 shkurt 2015|publisher=Bleacher Report|language=en|access-date=27 shkurt 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227101031/https://bleacherreport.com/articles/2375138-5-great-moments-from-alain-prosts-formula-1-career|archive-date=27 shkurt 2015}}</ref> Fitorja në Francë ishte e paharrueshme për Prost, i cili deklaroi se pas këtij suksesi mentaliteti i tij ndryshoi plotësisht. "Përpara, ti mendoje se mund t'a bëje", tha ai, "por tani ti e di që e bën". Prost i nisi pesë garat e rradhës nga vija e parë, duke arritur dy pol pozita dhe dy fitore të tjera, në Holandë dhe Itali. Ai e mbylli sezonin me në vendin e pestë, shtatë pikë më pak se fituesi Piquet.<ref>{{cite web|url=http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/98415.html|title=Prost wins as Piquet erases gap|date=30 gusht 1981|publisher=ESPN UK|language=en|access-date=26 maj 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526070721/http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/98415.html|archive-date=26 maj 2019}}</ref> Prost e nisi sezonin 1982 duke fituar dy garat e para në Afrikën e Jugut dhe Brazil. Në garën e parë në Afrikën e Jugut, ai u rikuperua pasi humbi një nga gomat e makinës.<ref>{{Cite web|author=Denis Jenkinson|date=mars 1982|title=1982 South African Grand Prix race report|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/march-1982/36/south-african-grand-prix-14|access-date=9 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=16 qershor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210616205357/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/march-1982/36/south-african-grand-prix-14|url-status=live}}</ref> Në Brazil, Prost fillimisht u rendit i treti por u shpall fitues pasi Piquet (i pari) dhe [[Keke Rosberg]] (i dyti) u skualifikuan.<ref>{{Cite web|last=Grandprix.com|date=21 mars 1982|title=Brazilian GP, 1982|url=http://www.grandprix.com//races/brazilian-gp-1982.html|access-date=9 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en|archive-date=13 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213060002/https://www.grandprix.com//races/brazilian-gp-1982.html|url-status=live}}</ref> Ai më pas mori pikë në katër garat e rradhës. Gjatë sezonit Prost u tërhoq në shtatë gara por arriti ta mbyllte kampionatin në vendin e 4të, duke mbledhur nëntë pikë më pak se sezoni i kaluar.<ref name=":3">{{Cite web|title=Alain Prost • Career & Character Info {{!}} Motorsport Database|url=https://www.motorsportmagazine.com/database/drivers/alain-prost/|access-date=9 shkurt 2021|website=Motorsport Database – Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=9 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210209163239/https://www.motorsportmagazine.com/database/drivers/alain-prost/|url-status=live}}</ref> Gjatë këtij sezoni, marrëdhënja e tij me shokun e ekipit Arnoux pësoi një të mëtejshme, duke arritur fundin në [[Çmimi i madh i Francës 1982|Çmimin e madh të Francës]]; Prost besonte se Arnoux, i cili fitoi garën, nuk zbatoi një marrëveshje të arritur para fillimit të garës për të mbështetur Prost.<ref>{{Cite web|last=ESPN Staff|date=25 korrik 1982|title=Rene Arnoux defies team orders to win at Paul Ricard for Renault|url=http://en.espnf1.com/f1/motorsport/story/111547.html|access-date=9 shkurt 2021|publisher=ESPN UK|language=en|archive-date=14 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141214151426/http://en.espnf1.com/f1/motorsport/story/111547.html|url-status=live}}</ref> Ai gjithashtu pati një marrëdhënje negative edhe me median franceze, duke deklaruar: "Kur shkova te Renault, gazetarët shkruan gjëra të mira për mua, por në vitin 1982 isha bërë djali i keq. Mendoj, për të qenë i sinqertë, se kisha bërë gabimin e të fituarit! Francezëve nuk u pëlqejnë shumë fituesit.”{{sfn|Roebuck|1986|p=129}} Ai shtoi se “Është e vështirë të shpjegohet, por francezët preferojnë martirët që humbasin me lavdi."<ref name="mcbride_nyt_p3" /> Në nëntor 1982, Prost, sëbashku me [[Jacques Laffite]] dhe Nelson Piquet, udhëtuan në [[Melbourne]] të [[Australia|Australisë]] për të garuar në cirkuitin e shkurtër [[Calder Park Raceway]] (1.69 km). Kjo pistë u bë pjesë e kalendarit të Formula Një në vitin 1985. Prost garoi me makinën [[Ralt RT4]] me motorr 1.6 litër të [[Ford]]it. Ai arriti pol pozitë duke regjistruar kohën 39.18 sekonda. Prost udhëhoqi garën nga xhiro e parë dhe deri në të fundit, duke u shpallur fitues. Ai e mbylli garën me 15.32 sekonda para vendit të dytë Lattife, i cili kishte fituar edicionin e vitit të kaluar. Në vendin e tretë u rendit piloti i ri brazilian [[Roberto Moreno]].<ref>{{Cite web|title=Calder, 7 Nov 1982 « Australian Formula Pacific « OldRacingCars.com|url=https://www.oldracingcars.com/results/result.php?RaceID=AU82#note1|access-date=9 shkurt 2021|website=oldracingcars.com|language=en|archive-date=12 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212232221/https://www.oldracingcars.com/results/result.php?RaceID=AU82#note1|url-status=live}}</ref> Arnoux u largua nga Renaulti në sezonin 1983 dhe u zëvëndësua nga piloti amerikan [[Eddie Cheever]], i cili u bë shoku i ri i ekipit i Prost. Kjo lëvizje u bë me qëllim për të shitur më shumë makina Renault në Amerikën e Veriut. Gjatë këtij sezoni, Prost fitoi katër gara dhe e mbylli kampionatin në vendin e dytë, dy pikë më pak se fituesi Piquet. Piquet dhe [[Brabham]] e dominuan kampionatin në garat e fundit kurse Prost u tërhoq në tre nga katër garat e fundit.<ref>{{Cite web|url=https://gparchive.com/formula-1/1983-south-african-grand-prix/|title=1983 South African Grand Prix - Race Results & History - GP Archive|website=GPArchive.com|language=en|date=15 tetor 1983|access-date=23 tetor 2021}}</ref> Marrëdhja e Prost me Renault pësoi një rënje të ndjeshme: ai besoi se ekipi nuk kishte bërë një punë të mirë në përmirësimin e makinës kurse Renault besonte se Prost ishte fajtori i mosfitimit të kampionatit. Prost gjithashtu i prishi marrëdhënjet me tifozët francez të Renaultit, të cilët fajsuan atë për largimin e Arnoux nga ekipi. Prost deklaroi në garën e fundit se makina e tij "nuk ishte konkuruese" dhe dhe humbja nuk erdhi për faj të tij. Renaulti e shkarkoi Prostin dy ditë pas garës së Afrikës së Jugut.<ref>{{cite web|url=https://www.upi.com/amp/Archives/1983/10/24/Frenchman-Alain-Prost-dismissed-by-Renault-after-finishing-second/9901435816000/|title=Frenchman Alain Prost, dismissed by Renault after finishing second...|website=upi.com|language=en|date=24 tetor 1983|access-date=11 tetor 2026}}</ref> Ai dhe familja e tij u zhvendosën në [[Zvicra|Zvicër]] disa ditë pas këtij vendimi pasi puntorët e fabrikës së Renaultit dogjën një nga makinst e tij, e cila ishte një [[Mercedes-Benz]].{{sfn|Roebuck|1986|p=129}} ===Rikthimi te McLaren=== ====1984–1986: Dy herë kampion bote==== Prost firmosi me McLaren për sezonin 1984, duke u rikthyer te ekipi britanik pas tre vitesh. Ai kishte si shok ekipi dy herë kampionin e botës Nikki Lauda kurse makina e tij [[McLaren MP4/2]] kishte një motorr 1.5 litër V6 nga [[TAG]]-[[Porsche]]. Prost e humbi kampionatin ndaj Laudas për gjysëm pike në garën e fundit të sezonit; ai fitoi shtatë gara gjatë sezonit kurse Lauda pesë, përfshirë edhe [[Çmimi i madh i Portugalisë 1984|Çmimin e madh të Portugalisë]], e cila ishte gara e fundit e sezonit.<ref>{{Cite web|title=Portuguese GP, 1984|url=https://www.grandprix.com/gpe/rr404.html|access-date=9 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en|archive-date=14 prill 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414140959/https://www.grandprix.com/gpe/rr404.html|url-status=live}}</ref> Gjysma e pikës që ishte vendimtare ndodhi në [[Çmimi i madh i Monakos 1984|Çmimin e madh të Monakos]], garë të cilën Prost po e kryesonte dhe po ndiqej nga afër nga [[Ayrton Senna]] ([[Toleman]]) dhe [[Stefan Bellof]] ([[Tyrrell Racing|Tyrrell]]). Në xhiron e 32të, kujdestari i garës [[Jacky Ickx]] ngriti flamurin e kuq dhe i dha fund garës për shkak të shiut të dëndur. Vendimi i Ickx shkaktoi polemika pasi e mori këtë vendim pa u konsultuar me zyrtarët e garës.<ref>{{Cite web|title=Prost wins under a cloud of controversy|url=http://www.gpracing.net192.com/races/reports/394.cfm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125182722/http://www.gpracing.net192.com/races/reports/394.cfm |archive-date=25 nëntor 2006|access-date=27 nëntor 2024|website=GPRacing.net|language=en}}</ref> Sipas rregullave të Formula Një. Prost mori vetëm gjysmën e nëntë pikëve që jepeshin për fituesin e garës. Shtatë fitoret e Prost në këtë sezon barazuar rekordin e të gjitha kohërave të vendosur nga [[Jim Clark]] në sezonin 1963.<ref>{{Cite web|author=Dave Toynton|date=24 tetor 2020|title=Formula 1's Curious Statistical History In Portugal|url=https://worldinsport.com/formula-1s-history-in-portugal/|access-date=9 shkurt 2021|language=en|archive-date=25 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125042230/https://worldinsport.com/formula-1s-history-in-portugal/|url-status=live}}</ref> Fitorja e kampionatit nga Lauda për vetëm gjysëm pike ishte diferenca më e shkurtër në historinë e Formula Një.<ref name=":17">{{Cite web|date=15 gusht 2015|title=The Professor nearly an eight times F1 world champion|url=https://www.grandprix247.com/2015/08/15/the-professor-nearly-an-eight-times-f1-world-champion/|access-date=27 shtator 2024|website=GRANDPRIX247.com|language=en|archive-date=11 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250411143355/https://www.grandprix247.com/2015/08/15/the-professor-nearly-an-eight-times-f1-world-champion/|url-status=live}}</ref> Në sezonin 1985, Prost u bë piloti i parë francez kampion bote. Ai fitoi pesë nga gjashtëmbëdhjetë garat e sezonit. Ai gjithashtu fitoi edhe [[Çmimi i madh i San Marinos 1985|Çmimin e madh të San Marinos]] por u skualifikua pasi makina e tij ishte 2 kilogram më e lehtë pas një kontrolli të ushtruar pas mbarimit të garës.<ref name=":3" /><ref name=":4">{{cite web|title=1985 San Marino Grand Prix|url=http://www.gpracing.net192.com/races/reports/407.cfm|website=GPRacing.net192.com|language=en|access-date=7 tetor 2006|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060722110141/http://www.gpracing.net192.com/races/reports/407.cfm|archive-date=22 korrik 2006}}</ref> Prost e mbylli kampionatin me 20 pikë më shumë se [[Michele Alboreto]], i cili u rendit i dyti.<ref>{{cite web|title=1985 F1 World Championship|publisher=Motor Sport Magazine|language=en|url=https://database.motorsportmagazine.com/database/championships/f1/1985-f1-world-championship|access-date=27 janar 2021|archive-date=1 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201195144/https://database.motorsportmagazine.com/database/championships/f1/1985-f1-world-championship|url-status=live}}</ref> Suksesi i tij në këtë sezoni bëri që ai të nderohej me dekoratën [[Legjioni i Nderit]], e cila është dekorata më e lartë në Francë.<ref name="mcbride_nyt_p3" /><ref name=":9">{{Cite web|last=Ina.fr|first=Institut National de l’Audiovisuel-|date=21 janar 1986|title=Remises légion d'honneur|url=http://www.ina.fr/video/CAB86001865|access-date=13 February 2021|website=Ina.fr|language=fr-FR|archive-date=28 qershor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240628084927/https://www.ina.fr/ina-eclaire-actu/video/cab86001865/remises-legion-d-honneur|url-status=live}}</ref> Pas përfundimit të sezonit, shoku i tij i ekipit Lauda njoftoi tërheqjen nga sporti, duke i dhënë meritë edhe Prostit: "Unë kisha një makinë të përkryer dhe pastaj vjen ky francezi dhe më mposht. Po të mos kishte ardhur, do të vazhdoja edhe për disa vite."<ref name=":21">{{Cite web|date=7 korrik 2014|title=Alain Prost: too good to be true?|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/august-2001/26/too-good-be-true/|access-date=2 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091305/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/august-2001/26/too-good-be-true/|url-status=live}}</ref> Pas tërheqjes së Laudas, [[Keke Rosberg]], kampion i vitit 1982, u bë shoku i ri i ekipit të Prost për sezonin 1986. Prost arriti të mbronte titullin e tij kampion edhe pse vuajti ndaj dyshes së Williams, Nelson Piquet dhe [[Nigel Mansell]].<ref name=Motorsport>{{cite web|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-1986/15/formula-one-mexican-grand-prix-australian-grand-prix|title=Prost's end of term surprise!|website=[[Motor Sport (magazine)|Motor Sport]]|language=en|date=dhjetor 1986|pages=1295–1299|author=Denis Jenkinson|access-date=15 dhjetor 2022}}</ref> Para nisjes së garës së fundit të sezonit, Prost renditej në vendin e dytë mbrapa Mansell. Ai kishte të njëjtën numër fitoresh me Piquet, por kishte katër vende të dyta kurse braziliani tre, duke e vendosur atë në vendin e dytë në renditje. [[Çmimi i madh i Australisë 1986|Çmimi i madh i Australisë]] ishte gara e fundit e sezonit, të cilën Prost e nisi nga vendi i katërt kurse Mansell nga pol pozita. Në xhiron e 63të, Mansell, i cili ishte në vendin e tretë, pozitë që i siguronte kampionatin, u tërhoq nga gara pasi goma mbrapa u prish ndërkoh që ai po voziste me 300 kmh.<ref>{{cite web|url=http://www.f1fanatic.co.uk/2007/10/18/grand-prix-flashback-australia-1986/|title=Heartbreak for Mansell in dramatic Adelaide finale|publisher=F1Fanatic|language=en|date=18 tetor 2007|access-date=13 nëntor 2014}}</ref> Piquet më pas u thirr në pit stop nga Williams për të ndryshuar gomat si masë sigurie. Kjo gjë bëri që Prost të merrte kryesimin e garës. Ai kishte hyrë më parë në pit stop për shkak të një çarje në gomë dhe ishte me goma të reja.<ref>{{Cite web|title=1986 Australian Grand Prix – Race Results & History – GP Archive|url=https://gparchive.com/formula-1/1986-australian-grand-prix/|website=GPArchive.com|language=en|date=26 tetor 1986|access-date=26 nëntor 2021}}</ref> Prost e kryesori garën deri në fund dhe u bë piloti i parë që nga [[Jack Brabham]] në vitin 1960 që fiton dy tituj rresht. ====1987: Një sezon i vështirë==== Rosberg u tërhoq nga Formula Një në fund të vitit 1986 dhe u zëvëndësua nga piloti suedez [[Stefan Johansson]], i cili u bë kolegu i ri i Prost për sezonin 1987. Edhe pse McLaren kishte prezantuar shasinë e re [[McLaren MP4/3|MP4/3]], pas tre sezonesh me MP4/2, motorrët TAG nuk kishin forcë mjaftueshëm për të konkuruar për trofe si dhe shfaqën defektë të pa para. Pavarësisht me një makinë jo në nivelet e rivalëve të tij, Prost arriti të garojë për titullin kampion deri në fazën e fundit të sezonit, duke fituar tre gara. Suksesi i tij në Portugali bëri që të kalonte britanikun [[Jackie Stewart]] si piloti me më shumë gara të fituara në historinë e Formula Një (28). I pyetur për këtë fakt, Stewart deklaroi: "Njerëzit mund të mos më besojnë, por jam i lumtur që Alain e theu rekordin tim. Jam i lumtur që ishte ai që e theu sepse vetëm ai e meriton. Nuk kam asnjë dyshim që ai është piloti më i mirë i gjeneratës së tij." Prost e konsideron fitoren e tij në garën hapëse në Brazil si më shpërblyesen e karrierës së tij. Ai i mbylli provat zyrtare në vendin e 5të, më shumë se tre sekonda më i ngadaltë se Mansell, i cili e nisi garën nga pol pozita. Prost e dinte se makina e tij nuk kishte shpejtësi të mjaftueshme për provat zyrtare dhe zgjodhi të punonte me strategjinë e garës. Ndërkohë që të gjithë rivalët e tij zgjodhën paketën downforcë të lartë, ai bëri të kundërtën, duke zgjedhur të ishte më i shpejtë në vijë të drejtë dhe më i ngadaltë në kthesa. Kjo strategji bëri që gomat e tij të zgjasnin më shumë se ato të rivalëve të tij, duke bërë që ai të kryente 61 xhiro në cirkuitin e ashpër Jacarepaguá me vetëm dy pit stope, kurse të tjerët bënë nga tre ose më shumë (Piquet bëri tre pit stope në 40 xhiro). Prost e mbylli garën 40 sekonda para Piquet, i cili u rendit i dyti. Johansson u rendit i treti, 56 sekonda mbrapa Prost. ====1988: Mbërritja e Ayrton Sennës si shok ekipi==== Sezoni 1988 prodhoi një moment të rëndësishëm në historinë e Formula Një pasi [[Honda]] i dha fund kontratës me Williams, ekipi kampion për kontruktorë, dhe i solli motorrët e tyre dominues RA16 te McLareni i Prost.<ref name=":15">{{Cite web|author=Maurice Hamilton|date=1 shtator 2017|title=30 years later: Honda's awkward Italian Grand Prix|url=https://www.espn.com/f1/story/_/id/20530902/30-years-later-honda-awkward-italian-grand-prix|access-date=10 shkurt 2021|publisher=ESPN F1|language=en|archive-date=19 gusht 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190819103023/https://www.espn.com/f1/story/_/id/20530902/30-years-later-honda-awkward-italian-grand-prix|url-status=live}}</ref> Para nisjes së sezonit 1988, u bë e qartë se nëse një ekip donte motorrët e Hondës, ata duhej të firmosnin me një nga dy pilotët brazilian të pëlqyer nga Honda (të cilët mbulonin tregun e makinave të Amerikës së Jugut):<ref name=":14">{{Cite web|date=7 korrik 2014|title=Honda and Formula One|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/october-1987/13/honda-and-formula-one/|access-date=30 shtator 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=12 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241212014212/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/october-1987/13/honda-and-formula-one/|url-status=live}}</ref> tre herë kampionin e botës Nelson Piquet, ose ylli në ngritje [[Ayrton Senna]].<ref name=":20">{{Cite news|author=Brad Spurgeon|date=18 shtator 2015|title=A Driver's Greatness, in the Words of Others|url=https://www.nytimes.com/2015/09/19/sports/autoracing/a-drivers-greatness-in-the-words-of-others-alain-prost-singapore-grand-prix-formula-one.html|access-date=30 shtator 2024|publisher=The New York Times|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090844/https://www.nytimes.com/2015/09/19/sports/autoracing/a-drivers-greatness-in-the-words-of-others-alain-prost-singapore-grand-prix-formula-one.html|url-status=live}}</ref> Kur McLaren pyeti Prost për mendimin e tij, francezi sygjeroi Sennën, duke vënë në dukje moshën e re dhe talentin e tij. Ky ishte një vendim për të cilën Prost do të pendohej më vonë. Pas mbërritjes së Sennës, McLaren deklaroi se të dy pilotët do të ishin të barabartë dhe do të lejoheshin të garonin ndaj njëri-tjetrit.<ref name=":14" /> Sipas shefit [[Ron Dennis]], Prost ishte në rregull me konkurencën por kishte shumë dyshime.<ref name=":16">{{Cite web|title=Ron Dennis on Senna - Part one: the early years|url=https://www.formula1.com/en/latest/features/2014/4/Ron-Dennis-on-Senna---Part-one-the-early-years.html|access-date=30 shtator 2024|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en}}</ref> Partneriteti McLaren-Honda i dha Prostit një makinë shumë të shpejtë dhe një mundësi të artë për të fituar një tjetër titull kampion për pilot, si dhe nisi një nga [[Rivaliteti Prost-Senna|rivalitetet më të ashpra në historinë e Formula Një]]. McLaren-Honda e dominoi sezonin 1988 duke fituar 15 nga 16 garat e sezonit, një rekord që qëndroi deri në sezonin [[Kampionati Botëror i Formula Një 2023|2023]], aty ku [[Red Bull Racing|Red Bull]]-Honda fitoi 21 nga 22 garat e kalendarit. McLaren e mbylli sezonin me titullin për konstruktor, duke mbledhur tre fishin e pikëve të [[Scuderia Ferrari|Ferrarit]], që u rendit në vendin e dytë. Pavarësisht një dueli të ngushtë, Senna u shpall kampion bote, duke mbledhur tre pikë më shumë se Prost. Braziliani gjithashtu fitoi tetë gara, një më shumë se Prost.<ref>{{cite web|url=https://www.racefans.net/2009/12/22/think-the-new-f1-points-system-is-weird-weve-seen-much-stranger-than-that/|title=From 8 points for a win to 25: Every F1 scoring system|author=Keith Collantine|date=22 dhjetor 2009|website=RaceFans|language=en|access-date=22 qershor 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210622070750/https://www.racefans.net/2009/12/22/think-the-new-f1-points-system-is-weird-weve-seen-much-stranger-than-that/|archive-date=22 qershor 2021}}</ref><ref name=":3" /> Ky sezon ishte pa polemika për të dy rivalët, me përjashtim të një momenti në [[Estoril]] ku Senna gati sa nuk e përplasi në mur Prostin që po e parakalonte.<ref>{{Cite web|title=Alain Prost on Senna {{!}} Ayrton Senna da Silva - Legacy Matters|url=https://www.ayrton-senna-dasilva.com/alain-on-senna/|access-date=2 tetor 2024|website=ayrton-senna-dasilva.com|language=en|archive-date=27 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240927103921/https://www.ayrton-senna-dasilva.com/alain-on-senna/|url-status=live}}</ref> Përgjatë këtij sezoni, Prost filloi të dyshonte se Honda po mundohej ta bënte Sennën pilotin e parë të McLaren, në kundërshtim me marrëveshjen e arritur në fillim të sezonit të barazi. Ai u takua me shefin e Hondës, [[Nobuhiko Kawamoto]], për t'i treguar këto shqetsime. Kawamoto pranoi se inxhinierët e Hondës ishin më të emocionuar për të punuar me Sennën por shtoi se të dy pilotët do të kishin makina të barabarta. ====1989: Titulli i tretë kampion bote==== McLaren vazhdoi të dominonte edhe në sezonin 1989, kurse rivaliteti midis Prost dhe Sennës u rrit ndjeshëm. Francezi akuzoi Sennën për vozitje të rreshikshme dhe jo të ndershme.<ref name=":8">{{Cite web|author=Tom Rubython|title=Atlas F1 Magazine: The Life of Senna: Six years of continual conflict|url=https://www.atlasf1.com/2004/apr14/rubython.html|access-date=30 shtator 2024|website=atlasf1.com|language=en|archive-date=7 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207232038/https://www.atlasf1.com/2004/apr14/rubython.html|url-status=live}}</ref><ref name=":82">{{Cite web|date=23 prill 2018|title=McLaren Racing – A 1–2 at San Marino|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/on-this-day-1-2-san-marino-2172059/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302023439/https://www.mclaren.com/racing/heritage/on-this-day-1-2-san-marino-2172059/|archive-date=2 mars 2021|access-date=12 shkurt 2021|publisher=Mclaren|language=en}}</ref> Pas [[Çmimi i madh i San Marinos 1989|Çmimit të madh të San Marinos]], të dy pilotët nuk flisnin më me njëri-tjetrin.<ref name="auto1">{{Cite web|author=Simon Arron|date=24 nëntor 2021|title=Racing's toxic rivals|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-2022/70/racings-toxic-rivals/|access-date=2 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207051521/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-2022/70/racings-toxic-rivals/|url-status=live}}</ref> Prost gjithashtu akuzoi brazilianin se ai ishte piloti i preferuar i McLaren. Këto akuza erdhën kur Honda i dërgoi McLarenit një motorr të ri në të cilën shkruhej: "Speciale – Për Ayrtonin".<ref>{{Cite web|author=Will Buxton|date=3 shkurt 2019|title=BUXTON: The 2019 team mate battle I'm most excited about {{!}} Formula 1®|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/buxton-the-2019-team-mate-battle-im-most-excited-about.2Ys3NYI5xuODTh9nATMEnt|access-date=30 shtator 2024|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en|archive-date=12 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240912150448/https://www.formula1.com/en/latest/article/buxton-the-2019-team-mate-battle-im-most-excited-about.2Ys3NYI5xuODTh9nATMEnt|url-status=live}}</ref> Pasi Prost (i cili ishte në vitin e fundit të kontratës me McLaren) kërcënoi se do të kalonte në një ekip rival për sezonin e ardhshëm, Ron Dennis i doli në mbrojtje publikisht francezit, duke deklaruar se ekipi vazhdimisht kishte gjetur diferenca në motorrët që i'u dhanë Prostit dhe Sennës.<ref name=":212">{{cite news|title=Honda power casts doubts over Senna|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1300&dat=19890714&id=hclUAAAAIBAJ&pg=4917%2C2115752|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201123447/https://news.google.com/newspapers?nid=1300&dat=19890714&id=hclUAAAAIBAJ&sjid=aZEDAAAAIBAJ&pg=4917%2C2115752|archive-date=1 dhjetor 2020|access-date=1 nëntor 2020|newspaper=The Age|language=en|page=27}}</ref> Për t’iu përgjigjur shqetësimeve të Prostit, Dennis u përpoq t’i caktonte motorët në mënyrë të rastësishme, si p.sh. duke hedhur një monedhë ose duke tërhequr numra nga një kapele.<ref name=":16"/><ref>{{Cite web|author=Keith Collantine|date=10 janar 2009|title=Ron Dennis on how the Hamilton-Alonso row compared to Senna and Prost|url=https://www.racefans.net/2009/01/10/ron-dennis-on-how-the-hamilton-alonso-row-compared-to-senna-and-prost/|access-date=30 shtator 2024|website=RaceFans|language=en|archive-date=13 nëntor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241113210337/https://www.racefans.net/2009/01/10/ron-dennis-on-how-the-hamilton-alonso-row-compared-to-senna-and-prost/|url-status=live}}</ref> Marrëdhënja e Prost dhe McLaren-Honda u prish tërësisht në [[Çmimi i madh i Italisë 1989|Çmimin e madh të Italisë]], aty ku francezi njoftoi publikisht se do t'i bashkohej Ferrarit në sezonin e ardhshëm. Pas këtij njoftimi, McLaren i dha mbështetje të plotë Sennës në garën për titullin kampion, pavarësisht se Prost kishte një avantazh prej 11 pikësh para nisjes së garës. Në [[Monza]], McLareni i dha përparësi Sennës, duke i dhënë 2 makina dhe 20 mekanikë dhe ndihmës, kurse Prost mori vetëm një makinë dhe katër ndihmës.<ref name=":5" /> Edhe pse pronësia e re e Hondës deklaroi se të dy pilotët kishin motorra të njëjtë, Prost nuk i besoi, dhe dyshimi i tij erdhi nga provat zyrtare ku Senna ishte plot 1.7 sekonda më i shpejtë se ai.<ref>{{cite web|url=http://www.formula1.com/results/season/1989/242/|title=1989 Italian Grand Prix|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en|access-date=23 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150118225755/http://www.formula1.com/results/season/1989/242/|archive-date=18 janar 2015}}</ref> Kjo bëri që Prost të ankohej sërisht për Hondën, që si kundërpërgjigje deklaroi se do nuk do t'a furnizonte makinën e Prost me motorra nëse ai nuk kërkonte falje. Prost në fund kërkoi falje për komentet e tij.<ref name=":19">{{Cite web|author=David Milloy|date=9 prill 2018|title=Alain Prost: the Other Edge of Genius?|url=https://www.adrianflux.co.uk/influx/people/alain-prost/|access-date=30 shtator 2024|website=Influx Magazine|language=en|archive-date=12 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241212143309/https://www.adrianflux.co.uk/influx/people/alain-prost/|url-status=live}}</ref> Prost arriti të triumfoj në garë dhe e rriti diferencën në renditje me 20 pikë nga Senna, i cili u tërhoq me probleme në motorr. Prost bëri një tjetër veprim që u pa negativisht nga McLareni pasi e hodhi trofeun e fituesit te tifozët, të cilët e prishën, duke bërë që Dennis të largohej i nervozuar nga podiumi. Pas këtij veprimi, McLareni bëri një rregull të ri ku të gjithë trofetë e fituar nga pilotët ishin pronë e ekipit, kurse pilotët kishin të drejtë të kërkonin një kopje të çdo trofeu që fitonin.<ref>{{Cite web|author=Tanya Kumar|date=4 korrik 2018|title=F1: Top 5 Unusual F1 Podium Ceremonies, bet you never knew!|url=https://www.sportskeeda.com/f1/f1-top-5-unusual-f1-podium-ceremonies/5|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201123507/https://www.sportskeeda.com/f1/f1-top-5-unusual-f1-podium-ceremonies/5|archive-date=1 dhjetor 2020|access-date=12 nëntor 2020|website=sportskeeda|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Six of the best – Unusual podium ceremonies|url=https://www.formula1.com/en/latest/features/2015/9/six-of-the-best---unusual-podium-ceremonies.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108122207/https://www.formula1.com/en/latest/features/2015/9/six-of-the-best---unusual-podium-ceremonies.html|archive-date=8 nëntor 2020|access-date=12 nëntor 2020|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en}}</ref> Pas garës së Italisë, Senna shtyu drejtuesit e McLaren për t'a shkarkuar Prost menjëherë. Ferrari ofroi pilotin e tyre [[Gerhard Berger]] në këmbim të Prost për katër garat e fundit të sezonit. Në fund nuk u mor asnjë vendim drastik dhe Prost u lejua t'a përfundonte sezonin me ekipin pasi kërkoi falje publike. Vite më vonë, Prost mori një kopje zyrtare të trofeut të Çmimit të madh të Italisë dhe j'a dhuroi Dennis.<ref name=":18">{{cite web|date=janar 1990|title=Alain Prost Interview|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-1990/57/alain-prost-2?v=7516fd43adaa|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230112191729/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-1990/57/alain-prost-2?v=7516fd43adaa|archive-date=12 janar 2023|access-date=11 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en}}</ref> Prost siguroi titullin kampion në garën e parafundit në [[Suzuka]] të Japonisë. Ai e nisi garën me një avantazh prej 16 pikësh nga Senna dhe të dy pilotët u përplasën me njëri-tjetrin shtatë xhiro nga fundi.<ref name=":5" /> Prost, i cili deri në atë moment ishte në kryesim të garës, u fajsua gjerësisht si shkaktari i aksidentit.<ref name=":18" /> Prost refuzoi të linte hapsirë kur të dy pilotët ishin krah për krah në vijën e drejtë. Kjo, sëbashku me stilin e të ngarit të Sennës, i cili e vendoste makinën e tij në pozita të mundshme për aksident me qëllim që pilotët e tjerë të zbrapseshin, shkaktuan aksidentin.<ref>{{Cite web|date=22 maj 2024|title=How good actually was Ayrton Senna? Hint: Exceptionally|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/ayrton-senna/how-good-actually-was-ayrton-senna-hint-exceptionally/|access-date=11 tetor 2024|website=Mclaren|language=en|archive-date=17 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240917132814/https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/ayrton-senna/how-good-actually-was-ayrton-senna-hint-exceptionally/|url-status=live}}</ref><ref name=":18" /> Senna arriti të rikthehej në garën dhe në fund doli në vendin e parë, por u skualifikua nga FIA, me në krye francezin [[Jean-Marie Balestre]], të cilin Senna nuk e pëlqente, për shkak se humbi shikanin në momentin e rihyrjes në garë. Senna gjithashtu u gjobit me 100,000$ si dhe u denua me gjashtë muaj për "vozitje të rrezikshme", një dënim që ngeli i pezulluar.<ref>{{cite web|title=Grand Prix Results: Japanese GP, 1989|url=http://www.grandprix.com/gpe/rr483.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20060620101901/http://www.grandprix.com/gpe/rr483.html|archive-date=20 qershor 2006|access-date=16 gusht 2006|website=GrandPrix.com|language=en}}</ref> Prost kërkoi falje për mënyrën se si e fitoi kampionatin, por shtoi se ishte një aksident të cilën ai nuk mundi t'a shmangte.<ref>{{cite news|date=23 tetor 1989|title=MOTOR SPORTS ROUNDUP : Senna Is Disqualified in Japan|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-10-23-sp-300-story.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110172542/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-10-23-sp-300-story.html|archive-date=10 nëntor 2020|access-date=9 shkurt 2021|publisher=Los Angeles Times|language=en}}</ref> McLaren apeloi vendimin e marrë ndaj Sennës por pa sukses. ''[[Sports Illustrated]]'' komentoi për këtë veprim, duke thënë: "Ron Dennis është kundër pilotit të tij dhe nuk do që ai ta fitoj kampionatin."<ref>{{Cite web|author=Sam Moses|date=19 mars 1990|title=Fireworks in Formula One|url=https://vault.si.com/vault/1990/03/19/fireworks-in-formula-one-amid-acrimony-ayrton-senna-won-the-us-grand-prix|access-date=30 shtator 2024|publisher=Sports Illustrated|language=en|archive-date=11 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250411143430/https://vault.si.com/vault/1990/03/19/fireworks-in-formula-one-amid-acrimony-ayrton-senna-won-the-us-grand-prix|url-status=dead}}</ref> ===Ferrari=== Në vitin 1990, Prost u bë piloti i parë që firmos me Ferrarin që nga vdekja e themeluesit [[Enzo Ferrari]] dy vite më parë. Ferrari kishte marrë disa inxhinjerë dhe arkitekt të McLarenit, përfshirë emra si [[John Barnard]] dhe [[Steve Nichols]].<ref name=":23">{{Cite news|author=Edd Straw|date=29 dhjetor 2017|title=Why the Ferrari 641 should have won a Formula 1 title in 1990|url=https://www.autosport.com/f1/news/why-the-ferrari-641-should-have-won-a-formula-1-title-in-1990-4988738/4988738/|access-date=1 tetor 2024|publisher=Autosport|language=en}}</ref> [[Ferrari 641]] ishte kandidati kryesor për të mposhtur McLarenin për titullin për konstruktor, duke humbur për vetëm 11 pikë. Gjatë këtij sezoni, Prost fitoi pesë gara, në Brazil, Meksikë, Francë, Britani dhe Spanjë. Në Meksikë, ai zhvilloi një nga performancat më të mira të karrierës së tij, duke fituar pasi e nisi garën nga vendi i 13të.<ref>{{Cite web|date=27 May 2020|title=Race of my life: Alain Prost on the 1990 Mexican GP|url=https://www.autosport.com/f1/news/149648/race-of-my-life-alain-prost-on-mexico-1990|access-date=10 shkurt 2021|website=Autosport.com|language=en|archive-date=28 tetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028020359/https://www.autosport.com/f1/news/149648/race-of-my-life-alain-prost-on-mexico-1990|url-status=live}}</ref> Fati i kampionatit u vendos sërisht në garën e parafundit në Suzuka, por këtë herë Prost kishte 9 pikë më pak se Senna. Ashtu si në vitin e kaluar, të dy pilotët u përplasën sërisht me njëri-tjetrin.<ref name=":3" /> Në kthesën e parë pas nisjes së garës, Senna qëllimit u përplas te Prost, duke i nxjerrë të dy pilotët nga gara dhe duke vulosur titullin në favor të tij. Dennis menjëherë e dinte që Senna e shkaktoi aksidentin qëllimisht, edhe pse i'u desh një vit për t'a pranuar:<ref name=":16" /> ai deklaroi në vitin 1991 se Senna u hakmorr ndaj Prost për aksidentin e tyre në vitin 1989.<ref name=":112">{{Cite web|author=David Tremayne|date=7 korrik 2014|title=The other side of Senna — his rage at Prost and Suzuka 1990|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-1991/6/the-other-side-of-senna/|access-date=3 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 shkurt 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240207210511/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-1991/6/the-other-side-of-senna/|url-status=live}}</ref> Edhe pse Prost u ankua për këtë aksident, duke thënë se Senna nuk ka vlera si njeri, braziliani nuk u pezullua.<ref name=":112" /> Prost e mbylli kampionatin në vendin e dytë, shtatë pikë mbrapa Sennës, kurse Ferrari u rendit në vendin e dytë mbrapa McLaren.<ref>{{cite web|url=https://www.motorsportmagazine.com/database/championships/1990-f1-world-championship/|title=1990 F1 World Championship|website=Motor Sport Magazine|language=en|access-date=27 janar 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301231913/https://www.motorsportmagazine.com/database/championships/1990-f1-world-championship/|archive-date=1 mars 2021}}</ref> Pas përfundimit të sezonit, Nigel Mansell, shoku i ekipit të Prost, u largua nga Ferrari për t'u rikthyer te Williams.<ref>{{Cite book|author=Murray Walker|title=Murray Walker's Formula One Heroes|date=2001|publisher=[[Virgin Books]]|language=en|isbn=1-85227-918-4|page=108}}Murray Walker & Simon Taylor ''Murray Walker's Formula One Heroes'' p. 108, paragrafi 2. Virgin Books,{{ISBN|1-85227-918-4}}</ref><ref name=":7">{{Cite web|author=Simon Taylor|date=dhjetor 2009|title=Lunch with... Nigel Mansell|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2009/60/lunch-nigel-mansell|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230713202624/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2009/60/lunch-nigel-mansell/|archive-date=13 korrik 2023|access-date=11 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en}}</ref> Ai tha se marrëdhënja e tij me Prost nuk ishte e mirë, pavarësisht se britaniku e kishte mbështetur atë për incidentin me Sennën në garën e Japonisë në vitin 1989. Një tjetër faktor i marrëdhënjes së keqe ishte mbërritja e Prost si piloti i parë i Ferrarit, edhe pse kontrata e Mansell kishte një klauzolë që e bënte atë pilotin e parë.<ref>{{Cite web|author=Jamie Woodhouse|date=20 gusht 2022|title=Nigel Mansell now realises why his team-mates didn't like him too much|url=https://www.planetf1.com/news/nigel-mansell-realises-reason-team-mate-dislike|access-date=1 tetor 2024|website=PlanetF1|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090810/https://www.planetf1.com/news/nigel-mansell-realises-reason-team-mate-dislike|url-status=live}}</ref> Mansell tregoi se pasi ai mori pol pozitën në garën e Francës, Prost i kërkoi Ferrarit që t'i jepnin makinën e tij për garën e rradhës në Britani.<ref>{{Cite book|author=Nigel Mansell|title=My Autobiography|date=1995 |page=222|publisher=Collins Willow|language=en|isbn=0-00-218497-4}}</ref> Ai u zëvëndësua nga francezi [[Jean Alesi]].<ref name=":7" /> Ferrari pësoi rënje në sezonin 1991. Makina e tyre "Ferrari 642" nuk ishte e aftë të mbante ritmin e McLarenit dhe Williamsit. Prost nuk përfundoi asnjë garë më poshtë se vendi i pestë, por nuk fitoi asnjë garë. Ai gjithashtu mori pesë podiume dhe përfundoi vetëm tetë gara; kolegu i tij Alesi përfundoi vetëm shtatë gara. Sipas raportimeve, motorri V12 i Ferrarit nuk ishte aq konkurues sa motorrët V10 të rivalëve të tyre, të cilët ishin më të shpejtë, më të lehtë dhe harxhonin benzinë më pak.<ref name=":23" /> Prost, i cili pati vështirësi gjatë sezonit, shpërtheu në garën e parafundit, duke thënë se makina e tij ecte " si një kamion".<ref>{{cite book|title=Formula Ferrari|author=Umberto Zapelloni|isbn=0-340-83471-4|publisher=[[Hodder & Stoughton]]|language=en|date=April 2004|page=17}}</ref><ref name=":19" /> Ferrari u kundërpërgjigj menjëherë duke shkarkuar Prostin. Ai u zëvëndësua nga piloti italian [[Gianni Morbidelli]] për [[Çmimi i madh i Australisë 1991|Çmimin e madh të Australisë 1991]], si dhe nga [[Ivan Capelli]] për sezonin e ardhshëm.<ref>{{Cite book|author1=Murray Walker|author2=Simon Taylor|title=Murray Walker's Formula One Heroes|date=2001|page=115|publisher=Virgin Books|language=en|isbn=1-85227-918-4}}</ref> ===Williams=== Prost nuk garoi në sezonin 1992.<ref name=":2" /> Pavarësisht kontakteve me Ligier, ekip me të cilin ai garoi në fazën parasezonale, ai qëndroi jashtë për këtë sezon pasi Ferrari i ofroi një shumë të madhe parash.<ref name="8w">{{cite web|author1=Mattijs Diepraam|author2=Rainer Nyberg|date=maj 2001|language=en|title=Subtlety redefined|url=http://8w.forix.com/prost.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121015073811/http://8w.forix.com/prost.html|archive-date=15 tetor 2012|access-date=18 tetor 2012 |publisher=8w.forix}}</ref> Gjatë këtij sezoni, Mansell dhe Williams-Renault thyen dominimin e McLaren-Hondës: britaniku fitoi titullin e parë kampion kurse Honda u tërhoq nga Formula Një për shkak të krrizës ekonomike në Japoni.<ref>{{Cite web|date=16 mars 2022|title=Honda's Bittersweet F1 Legacy|url=https://www.nippon.com/en/japan-topics/g02026/|access-date=1 tetor 2024|website=nippon.com|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090953/https://www.nippon.com/en/japan-topics/g02026/|url-status=live}}</ref> Kjo gjë bëri që Williams të ishte ekipi dominues si dhe njëri prej pilotëve të tyre pritej të shpallej sërisht kampion për sezonin 1993. Prost e shfrytëzoi këtë mundësi dhe filloi të negocionte me [[Frank Williams]] për t'u bërë pjesë e ekipit që nga gara e dytë e sezonit 1993.<ref name=":242">{{Cite web|author=Adam Cooper|date=7 korrik 2024|title=The Domination Game: How Mansell and Williams made 1992 their own|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/july-2002/30/the-domination-game/|access-date=1 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091110/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/july-2002/30/the-domination-game/|url-status=live}}</ref> Negociatat ishin të suksesshme dhe ai firmosi për dy vite.<ref>{{cite web|date=15 dhjetor 2012|title=The History of Williams - 1993|url=https://www.williamsdb.com/the-history-of-williams/the-history-of-williams-1993/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191216163106/https://www.williamsdb.com/the-history-of-williams/the-history-of-williams-1993/|archive-date=16 dhjetor 2019|access-date=16 dhjetor 2019|website=The Williams Database|language=en}}</ref> Piloti i dytë i Williams, [[Riccardo Patrese]], ndjeu se vendi i tij ishte në rrezik dhe firmosi me [[Benetton Formula|Benetton]]. Prost pritej të ishte sërisht shok ekipi me Mansellin, por britaniku nuk arriti të rinovonte kontratën me ekipin për shkak të kërkesave të larta financiare.<ref name=":242" /> Pas largimit të Mansell, Williams kërkoi të sillte në ekip Sennën, por kjo nuk u arrit pasi kontrata e Prost kishte një klauzolë që e ndalonte brazilianin t'i bashkohej Williamsit për sa kohë që ai ishte atje.{{sfn|Ménard|Vassal|2003|p=138}} Senna e quajti Prostin "frikacak" për këtë klauzolë, por në fund vazhdoi të garonte me McLarenin.{{sfn|Ménard|Vassal|2003|p=138}}<ref>{{cite web|url=https://www.f1oversteer.com/throwbacks/ayrton-senna-once-called-alain-prost-a-coward-for-refusing-to-be-his-teammate/|title=Ayrton Senna once called Alain Prost a ‘coward’ for refusing to be his teammate|website=f1oversteer.com|language=en|date=28 gusht 2026|access-date=10 tetor 2026}}</ref> Prost fitoi titullin e katërt kampion bote në sezonin 1993.<ref name=":12">{{cite news|date=11 dhjetor 1994|title=Briefly |url=http://link.galegroup.com/apps/doc/A296056825/GPS?u=wikipedia&sid=GPS|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201123443/https://go.gale.com/ps/i.do?p=GPS&u=wikipedia&id=GALE%7CA296056825&v=2.1&it=r&sid=GPS&asid=5b88d3e4|archive-date=1 dhjetor 2020|access-date=17 prill 2019|publisher=[[The Age|Sunday Age]]|language=en|page=4|via=Infotrac Newsstand}}</ref> Ai ishte shok ekipi me pilotin 32 vjeçar [[Damon Hill]]. Williams dominoi sërisht garën për konstruktor, duke marrë dyfishin e pikëve krahasuar me vendin e dytë McLaren. Prost fitoi shtatë nga dhjetë garat e para të sezonit si dhe mori pol pozita në 13 nga 16 garat e sezonit. Edhe pse gjatë sezonit ai u përball me konkurencën e Hill dhe Sennës, Prost u shpall kampion në Portugali dhe dy gara nga fundi. Pak para fitimit të titullit, Prost njoftoi tërheqjen nga sporti në përfundim të sezonit.<ref name="la">{{Cite web|author=Shav Glick|date=25 shtator 1993|title=Prost, 38, Announces Retirement|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-09-25-sp-38901-story.html|access-date=18 shtator 2024|website=Los Angeles Times|language=en|archive-date=12 qershor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230612151224/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-09-25-sp-38901-story.html|url-status=live}}</ref> Duke qënë se ai do të tërhiqej, Williams mori Sennën si pilot për sezonin e ardhshëm, pavarësisht klauzolës së Prost. Pavarësisht se klauzola e tij ishte në fuqi edhe për vitin 1994, Renault i kërkoi Williams për t'a bindur Prostin për të hequr dorë nga ky kusht.<ref>{{Cite web|date=11 tetor 1993|title=Senna signs with Williams |url=https://www.upi.com/Archives/1993/10/11/Senna-signs-with-Williams/9005750312000/|access-date=18 shtator 2024|website=UPI|language=en|archive-date=24 janar 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124015818/https://www.upi.com/Archives/1993/10/11/Senna-signs-with-Williams/9005750312000/|url-status=live}}</ref> Francezi u tërhoq në fund të sezonit 1993 me kusht që Williams t'i paguante rrogën e plotë për sezonin 1994.<ref name=":22">[[Senna (film)|''Senna'' (film)]] (edicioni i zgjatur), te minuta 1:47-1:50.</ref> Prost e mbylli me podium garën e fundit të karrierës në [[Çmimi i madh i Australisë 1993|Australi]]. Pas përfundimit të garës, Prost u përfaqua nga Senna, duke u surprizuar nga veprimi i brazilianit.<ref name=":5" /> McLaren, të cilët sapo kishin firmosur një marrëveshje për t'u furnizuar me motorrë nga [[Peugeot]],<ref>{{cite web|url=https://www.classicdriver.com/en/article/auctions/peugeot-powered-mclaren-a-smoking-hot-symbol-f1s-golden-era|title=This Peugeot-powered McLaren is a smoking-hot symbol of F1’s golden era|publisher=Classic Driver|language=en|date=15 tetor 2022|access-date=14 tetor 2026}}</ref> u përpoqën për të bindur Prost të zinte vendin e Sennës për sezonin 1994.<ref name="auto">{{Cite web|author=Jamie Woodhouse|date=24 dhjetor 2021|title=Ayrton Senna called Alain Prost 'begging' him to stay in F1 in 1994|url=https://www.planetf1.com/news/ayrton-senna-begged-alain-prost-return|access-date=18 shtator 2024|website=PlanetF1|language=en}}</ref> Senna vetë e inkurajoi francezin për të pranuar ofertën, por Prost refuzoi, duke u tërhequr një herë e përgjithmonë.<ref name="auto2">{{Cite web|date=30 shtator 2018|title=Martin Brundle at McLaren in 1994|url=https://www.unracedf1.com/martin-brundle-at-mclaren-in-1994/|access-date=18 shtator 2024|website=UnracedF1.com|language=en|archive-date=3 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241003033825/https://www.unracedf1.com/martin-brundle-at-mclaren-in-1994/|url-status=live}}</ref> ==Profili i pilotit== ===Stili i të voziturit=== Gjatë karrierës së tij, Prost fitoi pseudonimin "Profesori" për intelektualitetin e tij në pistë. Edhe pse fillimisht ai tha se ky pseudonim nuk i bënte përshtypje, me kalimin e kohës ai tha se pseudonimi karakterizonte stilin e tij të të voziturit. Prost ishte shumë i aftë të përgatiste strategjinë e tij para fillimit të një gare: ai zakonisht i kursente frenat dhe gomat në fazat e para të garës, duke i lënë të freskëta për pjesën e fundit.<ref name=":2" /> Motoja e tij ishte "Fito sa më ngadalë të jetë e mundur",<ref name="mcbride_nyt_p3" /><ref>{{Cite web|title=On this week #8: A masterclass from The Professor|url=https://www.pirelli.com/global/en-ww/race/racingspot/formula-1/a-masterclass-from-the-professor-119946/|access-date=2 tetor 2024|website=pirelli.com|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091306/https://www.pirelli.com/global/en-ww/race/racingspot/formula-1/a-masterclass-from-the-professor-119946/|url-status=live}}</ref> një moto që ai mund t'a ketë marrë nga [[Niki Lauda]] ose [[Juan Manuel Fangio]].<ref name=":24">{{Cite web|author=Clive James|title=Niki Lauda Wins Going Slowly|url=https://www.clivejames.com/niki-lauda-wins-going-slowly.html|access-date=2 tetor 2024|website=CliveJames.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|author=Will Buxton|date=3 qershor 2016|title=BUXTON: The Secret|url=https://racer.com/2016/06/03/buxton-the-secret-130356/|access-date=2 tetor 2024|website=RACER|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091338/https://racer.com/2016/06/03/buxton-the-secret-130356/|url-status=live}}</ref><ref name=":27" /> Shefi i Hondës, [[Nobuhiko Kawamoto]], kur u pyet për dy pilotët e McLarenit, tha: Senna është si një samurai kurse Prost është si një kompjuter.<ref name=":5" /> Ndryshe nga Senna, i cili ecte gjithmon me ritëm të lartë,<ref name=":2" /> Prost garonte më me elegancë dhe qetësi, duke kopjuar idhujt e tij [[Jackie Stewart]] dhe [[Jim Clark]].{{sfn|Roebuck|1986|p=131}} Edhe pse Prost mund të mos ketë garuar me aq stil sa bashkëkohësit e tij – Nigel Mansell dikur tha se Prost thjesht kishte makinën më të mirë në pistë – Stewart e lavdëroi Prostin për butësinë e tij pas timonit, duke shpjeguar: “Për disa, kjo është e mërzitshme; për mua, është mjeshtëri – dhe shumë më e vështirë sesa thjesht të shëtisësh me makinën përreth.”<ref name=":27" /><ref name=":28" /> Qetësia e Prostit i lejoi atij të nxirrte maksimumin nga një motorr pa e çuar atë drejt prishjes. Clive James shkroi se Prost "konsiderohej i çuditshëm edhe nga pilotët e tjerë për mënyrën se si makinat e tij qëndronin bashkë: ishte sikur ai mund të dëgjonte se çfarë po ndodhte në motorr. Prost ishte shoku i makinës. Pilotët e tjerë nuk e trajtonin makinën me më shumë takt sesa trajtonin gratë e tyre".<ref name=":24" /> Megjithatë, qasja e tij pati disa kritikë, përfshirë Ron Dennis, i cili u mërzit që Prost refuzoi të garonte për fitoren në Spa në vitin 1985. Prost u përgjigj se "E kam humbur kampionatin në momentin e fundit aq shumë herë sa nuk po rrezikoj".<ref name=":26">{{Cite web|title=Alain Prost|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/alain-prost/|access-date=2 tetor 2024|website=Mclaren.com|language=en|archive-date=29 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240929000643/https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/alain-prost|url-status=live}}</ref> Prost u prek nga kritikat, të cilat i përmblodhi si "kur fiton... është normale, kur humb, je budalla".<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/full-transcript-read-every-word-from-four-time-world-champion-alain-prosts.24IUj5h536Ih9IwT09FgjG|title=FULL TRANSCRIPT: Read every word from four-time world champion Alain Prost's insightful Beyond the Grid interview|author=Tom Clark|publisher=Formula Një|language=en|date=17 mars 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007113432/https://www.formula1.com/en/latest/article/full-transcript-read-every-word-from-four-time-world-champion-alain-prosts.24IUj5h536Ih9IwT09FgjG|archive-date=7 tetor 2024|access-date=28 korrik 2026}}</ref> Stili i qetë i Prostit ndonjëherë maskonte ritmin e tij të ashpër në pistë. [[Steve Nichols]], projektuesi i makinave të Prostit te McLaren dhe Ferrari, tha se në Çmimin e madh të Belgjikës 1985, ai e pa Prostin të bënte tre xhiro me qetësi në pistë dhe nuk e kuptoi që Prost kishte marrë pol pozitë deri pasi u kthye në garazh.<ref>{{Cite web|author=Dan Prosser|date=2 gusht 2023|title=McLaren designer Steve Nichols on Prost, Senna and Lauda|url=https://www.the-intercooler.com/library/blog/mclaren-designer-steve-nichols-on-prost-senna-and-lauda/|access-date=2 tetor 2024|website=The Intercooler|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091441/https://www.the-intercooler.com/library/blog/mclaren-designer-steve-nichols-on-prost-senna-and-lauda/|url-status=live}}</ref> [[Nigel Roebuck]] tregoi një histori të ngjashme në lidhje me pol pozitën e Prostit në [[Monako]].<ref name=":28">{{Cite web|author=Graham Keilloh|date=24 korrik 2011|title=In defence of Alain Prost|url=http://www.talkingaboutf1.com/2011/07/in-defence-of-alain-prost.html|access-date=3 tetor 2024|website=Talking About F1|language=en|archive-date=11 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210211030202/http://www.talkingaboutf1.com/2011/07/in-defence-of-alain-prost.html|url-status=live}}</ref> [[Adrian Newey]], projektuesi i makinave të Prostit te Williams, tha se Prost ndonjëherë e acaronte në praktika sepse Prost rrallë e shtynte makinën deri në limit, duke e bërë më të vështirë për Newey të kuptonte nëse makina ishte mjaftueshëm e shpejtë.<ref>{{Cite web|date=2 tetor 2023|title=Prost's final fling|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/november-2023/71/prosts-final-fling/|access-date=2 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091128/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/november-2023/71/prosts-final-fling/|url-status=live}}</ref> Newey shtoi se "kur donte, mund të ecte vërtet shpejtë".<ref>{{Cite web|author=Lucrezia Costa|date=11 gusht 2024|title=Adrian Newey on the champions he has worked with: "Very different characters, but all phenomenal"|url=https://pitdebrief.com/post/adrian-newey-on-the-champions-he-has-worked-with-very-different-characters-but-all-phenomenal/|access-date=2 tetor 2024|website=Motorsport {{!}} Pit Debrief|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091323/https://pitdebrief.com/post/adrian-newey-on-the-champions-he-has-worked-with-very-different-characters-but-all-phenomenal/|url-status=live}}</ref> Edhe pse Senna e dominoi Prostin në provat zyrtarr gjatë 32 garave si shok ekipi, duke marrë 26 pol pozita kundrejt 4 të Prostit, në ditën e garës Prost shënoi 12 xhiro më të shpejta kundrejt 6 të Sennës.<ref name=":21" /> Edhe pse Senna ishte më i shpejtë në provat zyrtare, Prost ishte i nënvlersuar në këtë kategori: Niki Lauda vuri në dukje se kur Prost u bashkua me McLaren në vitin 1984, Prost ishte aq i shpejtë sa Lauda hoqi dorë nga përpjekja për t'u barazuar me Prost në provat zyrtare dhe e përdori kohën e tij në pistë për të përgatitur makinën e tij për garën. Prost i përvetësoi këto mësime dhe i përdori kundër Sennës në vitet 1988 dhe 1989.<ref name=":21" /> ===Trashëgimia=== Prost konsiderohet një nga pilotët më të mirë të të gjitha kohërave në Formula Një. Ai ka fituar katër tituj botëror, po aq sa [[Sebastian Vettel]] dhe [[Max Verstappen]]. Vetëm [[Lewis Hamilton]], [[Michael Schumacher]], dhe Juan Manuel Fangio kanë fituar më shumë tituj se ai.<ref name=":20"/> Përveç kësaj, Prost humbi mundësinë për të fituar edhe katër tituj të tjerë për vetëm 12.5 pikë.<ref name=":17"/> Në kohën e pensionimit të tij, Prost mbante rekordin për garat e fituara (51),<ref>{{cite web|title=Grand Prix Results: Portuguese GP, 1993|url=http://www.grandprix.com/gpe/rr546.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20061030022713/http://www.grandprix.com/gpe/rr546.html|archive-date=30 tetor 2006|access-date=7 nëntor 2006|website=GrandPrix.com|language=en}}</ref><ref name=":2" /> e cila qëndroi për 14 vite; rekordi i tij u thye nga Schumacher në vitin 2001.<ref name=":0">{{cite news|author=Alan Henry|date=4 shtator 2001|title=Schumacher rubs salt into Prost wounds|url=https://www.theguardian.com/sport/2001/sep/04/formulaone.formulaone2001|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417055456/https://www.theguardian.com/sport/2001/sep/04/formulaone.formulaone2001|archive-date=17 prill 2019|access-date=17 prill 2019|publisher=[[The Guardian]]|language=en}}</ref><ref name=":13" /> Prost besonte se nëse Senna nuk do ndërronte jetë në vitin 1994, do t'ja thyente rekordin e fitoreve francezit.<ref name=":0" /> Prost gjithashtu kishte rekordin për numrin e xhirove të shpejta (41) deri në vitin 2001; Schumacher ishte sërisht piloti që i theu rekordin.<ref name=":27">{{Cite news|date=1 qershor 1993|title=Alain Prost retires|url=https://www.autosport.com/f1/news/alain-prost-retires-5053020/5053020/|access-date=3 tetor 2024|publisher=Autosport|language=en}}</ref> Prost aktualisht ndan rekordin për përqindjen më të lartë të garave të nisura nga rreshti i parë në një sezon të vetëm (16 nga 16 në vitin 1993) me Ayrton Sennën (1989) dhe Damon Hill (1996).<ref>{{cite web|author=Steven Lynch|date=1 korrik 2011|title=Front row regulars|url=http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/53088.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190501082158/http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/53088.html|archive-date=1 maj 2019|access-date=1 maj 2019|publisher=ESPN UK|language=en}}</ref> Deri në vitin 2026, ai është francezi i fundit që ka fituar [[Çmimi i madh i Francës|Çmimin e madh të Francës]].<ref>{{cite web|author=Nicky Haldenby|date=8 qershor 2021|title=France's Home Race Heroes|url=https://f1destinations.com/france-home-race-f1-heroes/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210614214908/https://f1destinations.com/france-home-race-f1-heroes/|archive-date=14 qershor 2021|access-date=14 qershor 2021|website=F1Destinations|language=en}}</ref> ===Lëvizjet dhe marrëdhënjet me ekipet=== Prost gjithashtu e kuptoi rëndësinë e të garuarit me makinën më të mirë; uebfaqja zyrtare e McLarenit komenton se ai "e ndërtoi karrierën e tij të gjatë duke bërë lëvizjen e duhur në kohën e duhur". Megjithatë, pasi Prost gjeti rrugën e tij drejt një ekipi fitues, ai nuk ishte gjithmonë i shkathët në marrëdhëniet e tij me ekipet dhe furnizuesit e motorrëve. Faqja e internetit e [[Formula Një]] vëren se ndërsa Prost "bëri që fitoret e tij të dukeshin të lehta", ai "ishte më pak i suksesshëm në politikën në të cilën ishte gjithmonë i përfshirë" dhe ai "i la ekipet në mënyrë negative në katër raste". Shoku i ekipit të Prostit te Ferrari, Nigel Mansell, kujton një incident ku në [[Çmimi i madh i Britanisë 1990|Çmimin e madh të Britanisë 1990]], makina që ai garoi nuk ecte njësoj si në garën e mëparshme ku ai kishte marrë pol pozitë. Kur u përball me mekanikët, Prost doli në përfundimin se Mansell kishte makinë superiore krahasuar me francezin. Makinat e tyre u ndërruan pa djeninë e Mansell dhe me kërkesë të Prost. Prost gjithashtu fliste rrjedhshëm italisht, ndërsa italishtja e Mansell ishte vetëm bisedore në rastin më të mirë, duke i dhënë Prostit ndikim më të madh brenda ekipit me bazë në [[Maranello]]. Sipas Prost, Mansell mori pjesë vetëm në dy ose tre takime informuese mekanike gjatë gjithë sezonit, duke preferuar të luante [[golf]].<ref>Mansell, Nigel ''My Autobiography'' faqja 222 Collins Willow {{ISBN|0-00-218497-4}}</ref> Prost e përshpejtoi shkarkimin e tij nga Ferrari në vitin 1991 duke kritikuar hapur makinën si dhe nuk mori pjesë në sezonin 1992 (duke pranuar një shumë të konsiderueshme parash nga Ferrari) në vend që të garonte me Ligier të nivelit të dytë.<ref name="8w"/> Në garën e dytë të sezonit 1992, Prost e dalloi menjëherë potencialin e kombinimit Williams-Renault dhe negocioi për një vend për sezonet 1993 dhe 1994.<ref name=":242"/> Pasi njoftoi daljen e tij në pension në fund të sezonit 1993 (duke mos dashur të ishte partner me Sennën në vitin 1994, me Williams që pranoi të paguante pagën e Prostit për vitin 1994), Prost vendosi të mos dilte nga pensioni pasi nuk u impresionua nga një provë e McLaren-Peugeot për sezonin 1994.<ref name="auto"/><ref name="auto2"/><ref name=":13" /> Pasi Senna humbi jetën në Çmimin e madh të San Marinos në vitin 1994, Prost ishte kandidati i dukshëm për të zënë vendin bosh te Williams, por Prost tha se nga respekti për Sennën nuk do të garonte më në Formula Një.<ref name="NZHerald">{{Cite web|author=Don Kennedy|date=9 tetor 2024|title=Formula One: Prost reminisces ahead of return to Imola|url=https://www.nzherald.co.nz/hawkes-bay-today/news/formula-one-prost-reminisces-ahead-of-return-to-imola/DTEDCRZLPWQYLWWEUQ4UMOERSQ/|access-date=11 tetor 2024|website=The New Zealand Herald|language=en|archive-date=26 qershor 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250626125859/https://www.nzherald.co.nz/hawkes-bay-today/news/formula-one-prost-reminisces-ahead-of-return-to-imola/DTEDCRZLPWQYLWWEUQ4UMOERSQ/|url-status=live}}</ref> ===Vlerësimet nga bashkëkohësit=== Në vitin 2009, një sondazh i [[Autosport]] i kryer nga 217 pilotë të Formula Një e nxori Prostin të votuar si piloti i katërt më i madh i të gjitha kohërave në Formula Një, pas Sennës, Schumacherit dhe Fangios.<ref>{{Cite web|date=2009|title=Formula 1's Greatest Drivers – AUTOSPORT.com – Alain Prost|url=http://f1greatestdrivers.autosport.com/?driver=4|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210517231624/https://f1greatestdrivers.autosport.com/?driver=4|archive-date=17 maj 2021|access-date=19 shkurt 2021|website=f1greatestdrivers.autosport.com|language=en}}</ref> Shoku i skuadrës së Prostit, Keke Rosberg, tha se "Ai është më i miri që kam njohur ndonjëherë, pa dyshim. Si një pilot garash i gjithanshëm, ai është kokë e këmbë përpara kujtdo tjetër."<ref name=":28" /> Drejtori ekzekutiv i Formula Një, [[Bernie Ecclestone]], tha se Prost ishte piloti më i madh i të gjitha kohërave, pasi Prost rrallë gëzonte trajtimin e pilotit numër një, ndryshe nga Senna ose Schumacher.<ref>{{Cite web|last=NewsDesk|date=13 shtator 2016|title=Ecclestone: Prost was better than Schumacher or Senna|url=https://www.grandprix247.com/2016/09/13/ecclestone-prost-was-better-than-schumacher-or-senna/|access-date=1 tetor 2024|website=GRANDPRIX247.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017|title=Bernie Ecclestone says Alain Prost best ever F1 driver|url=https://www.sportsmole.co.uk/fb_281199.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240628085026/https://www.sportsmole.co.uk/formula-1/news/ecclestone-says-prost-best-ever-f1-driver_281199.html|archive-date=28 qershor 2024|access-date=19 shkurt 2021|website=Sports Mole|language=en}}</ref> Në vitin 2023, Ecclestone tha se Max Verstappen e kishte tejkaluar Prostin.<ref>{{Cite web|author=Jamie Woodhouse|date=23 shtator 2023|title=Bernie Ecclestone snubs Lewis Hamilton to hand F1 GOAT title to former title rival|url=https://www.planetf1.com/news/bernie-ecclestone-max-verstappen-f1-greatest|access-date=1 tetor 2024|website=PlanetF1|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090600/https://www.planetf1.com/news/bernie-ecclestone-max-verstappen-f1-greatest|url-status=live}}</ref> Shefi i ekipit Jordan, [[Eddie Jordan]], ndante mendimin e Ecclestone, duke vlerësuar që Prost "nuk e vriste mendjen kurrë se kush ishte shoku i tij i skuadrës" (Senna ishte një përjashtim i dukshëm).<ref>{{Cite web|author=Mark Scott|date=16 prill 2020|title=Jordan: 'Prost the greatest, not Schumi or Senna'|url=https://www.planetf1.com/news/greatest-formula-1-driver|access-date=1 tetor 2024|website=PlanetF1|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090758/https://www.planetf1.com/news/greatest-formula-1-driver|url-status=live}}</ref> Shefi i stafit mjekësor i Formula Një, Sid Watkins, tha se Prost dhe Niki Lauda ishin pilotët më inteligjentë me të cilët kishte punuar, duke vënë në dukje se ai mund të kujtonte vetëm një aksident të rrezikshëm që përfshinte Prostin në karrierën e tij.<ref>{{Cite book|author=Sid Watkins|title=Life at the Limit|publisher=Pan Macmillan|language=en|year=2013|isbn=9781447241010|location=Londër|pages=110}}</ref> ===Rivaliteti me Ayrton Sennën=== Piloti brazilian [[Ayrton Senna]] ishte rivali më i madh i Prostit. Rivaliteti midis tyre konsiderohet një nga më të mëdhenjt në historinë e sporteve.<ref>{{cite web|url=https://www.autoevolution.com/news/senna-vs-prost-one-of-the-most-fiercest-rivalries-in-the-history-of-motorsport-139075.html|title=Senna vs Prost: One of the Fiercest Rivalries in the History of Motorsport|website=autoevolution.com|language=en|date=9 dhjetor 2019|access-date=15 tetor 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.goodwood.com/grr/f1/prost-vs-senna-a-friendship-after-bitter-rivalry/|title=Prost vs. Senna: A friendship after bitter rivalry|website=goodwood.com|language=en|date=12 janar 2026|access-date=15 tetor 2026}}</ref> Betejat e Prostit me Ayrton Sennën u mbuluan gjerësisht nga media. Të dy pilotët ishin konkurrentë të fortë dhe kontribuan në disa incidente në pistë: *[[Çmimi i madh i Portugalisë 1988|Estoril 1988]] (Senna u përpoq ta ndalonte Prostin që ta kalonte duke e kërcënuar se do ta shtynte anash në murin e boksit)<ref name="auto1"/> *[[Çmimi i madh i San Marinos 1989|Imola 1989]] (Senna dhe Prost ranë dakord të shmangnin garimin shumë të ngushtë me njëri-tjetrin në xhiron e parë, por nuk ranë dakord për kushtet e sakta të marrëveshjes, pas së cilës Prost u ankua në media)<ref name=":8" /> *[[Çmimi i madh i Japonisë 1989|Suzuka 1989]] (duke garuar krah për krah me Sennën, Prost fitoi titullin kampion duke ecur në rrugën e Sennës në vijën e brendshme dhe duke e sfiduar atë të frenonte ose të përplasej. Ata u përplasën)<ref name=":18" /> *[[Çmimi i madh i Japonisë 1990|Suzuka 1990]] (duke garuar krah për krah me Prostin, Senna fitoi titullin kampion duke e nxjerrë qëllimisht Prostin nga gara në formë hakmarrje për incidentin e vitit 1989)<ref name=":6">{{Cite web|author=Joe Saward|date=1 tetor 1991|title=Ayrton Senna attacks Jean-Marie Balestre|url=http://www.grandprix.com//features/joe-saward/news-feature-ayrton-senna-attacks-jean-marie-balestre.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121174811/https://www.grandprix.com/features/joe-saward/news-feature-ayrton-senna-attacks-jean-marie-balestre.html|archive-date=21 janar 2021|access-date=10 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en}}</ref> *[[Çmimi i madh i Gjermanisë 1989|Hockenheim 1991]] (Senna e nxori Prostin jashtë pistës dhe në rrugën e daljes nga bokset).<ref>{{Cite web|last=Grandprix.com|date=28 korrik 1991|title=German GP, 1991|url=http://www.grandprix.com//races/german-gp-1991.html|access-date=12 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en|archive-date=4 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304180439/https://www.grandprix.com/races/german-gp-1991.html|url-status=live}}</ref> Pas incidentit të Hockenheim të vitit 1991, [[FISA]] urdhëroi një takim midis dy pilotëve për të ulur tensionet dhe për të parandaluar incidente të mëtejshme.<ref>{{cite web|author=David Tremayne|date=shtator 1991|title=Formula One: 1991 Hungarian Grand Prix|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/september-1991/13/formula-one-hungarian-grand-prix?v=7516fd43adaa|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229202513/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/september-1991/13/formula-one-hungarian-grand-prix?v=7516fd43adaa|archive-date=29 dhjetor 2022|access-date=12 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en}}</ref> Përveç kësaj, të dy pilotët e gjetën veten duke ndjekur të njëjtin ekip pas sezonit 1992, pasi performanca e Ferrarit kishte rënë dhe Honda u largua nga Formula Një, duke e lënë Williams-Renault si sundimtarin e padiskutueshëm të Formula Një. Prost nënshkroi për Williams me kusht që Senna të mos bëhej pjesë e ekipit, duke bërë që braziliani të ankohej publikisht se Prost po "sillej si frikacak".<ref name=":25">{{cite web|title=Ayrton Senna Calls Prost A Coward.mpg|date=5 dhjetor 2011|url=https://www.youtube.com/watch?v=qFZKkK6odgY|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130218163814/http://www.youtube.com/watch?v=qFZKkK6odgY&gl=US&hl=en|archive-date=18 shkurt 2013|access-date=28 qershor 2013|publisher=Youtube.com|language=en}}</ref> Tifozët brazilianë të Sennës u tërbuan aq shumë nga refuzimi i Prostit për të garuar me Sennën në kushte të barabarta, saqë Prost mori një eskortë policore për [[Çmimi i madh i Brazilit 1993|Çmimin e Madh të Brazilit 1993]].<ref>{{cite book|author=Derick Allsop|title=Designs on Victory: On the Grand Prix Trail With Benetton|publisher=Hutchinson|language=en|year=1993|isbn=0-09-178311-9}}</ref> Prost fitoi lehtësisht titullin e vitit 1993 dhe u tërhoq në fund të sezonit, duke i lejuar Sennës të merrte kryesimin në Williams për sezonin 1994. Pasi nuk ishin më konkurrentë, dy rivalët filluan të përmirësonin marrëdhënien e tyre. Në garën e fundit të Prostit, Çmimin e madh të Australisë 1993, Senna e tërhoqi atë në shkallën më të lartë të podiumit dhe e përqafoi.<ref>{{cite web|title=Fan review of Grand Prix with image of pair on podium|url=http://www.farzadsf1gallery.com/features/adel93.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20061025173536/http://www.farzadsf1gallery.com/features/adel93.html|archive-date=25 tetor 2006|access-date=28 janar 2007|website=farzadsf1gallery.com|language=en}}</ref><ref name=":5" /> Vetëm disa ditë para vdekjes së parakohshme të Sennës në Imola, ndërsa po filmonte një xhiro më makinë në pistën e Imolës për kanalin televiziv francez [[TF1]], ai përshëndeti Prostin, i cili në atë kohë ishte një komentator i këtij kanali televiziv: "Një përshëndetje e veçantë për mikun tim... mikun tonë të dashur, Alain. Na mungon të gjithëve Alain." Prosti tha se ishte i habitur dhe shumë i prekur nga komenti.<ref name="Hamilton">{{cite book|author=Maurice Hamilton|title=Frank Williams |publisher=Macmillan|language=en|year=1998|isbn=0-333-71716-3|page=234}}</ref><ref name=":5" /> Prost mori pjesë në funeralin e Sennës, duke qënë një nga njerëzit që mbajti arkivolin e tij,<ref>{{cite web|title=Open Warfare|url=http://www.gpracing.net192.com/drivers/prost-senna.cfm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070702171047/http://www.gpracing.net192.com/drivers/prost-senna.cfm|archive-date=2 korrik 2007|access-date=30 gusht 2015|website=GPRacing.net192.com|language=en}}</ref> dhe komentoi se kur Senna vdiq "një pjesë e tij kishte vdekur gjithashtu", sepse karrierat e tyre kishin qenë shumë të lidhura me njëra-tjetrën. Senna ndihej ashtu si francezu, duke i thënë një miku të ngushtë se pasi Prosti u tërhoq, ai e kuptoi se sa shumë nga motivimi i tij kishte ardhur nga rivaliteti me Prostin.<ref name=":5" /> ===Vlerësimet=== Media të ndryshme janë përpjekur të zhvillojnë modele që matin në mënyrë objektive aftësitë e pilotëve në lidhje me cilësinë e makinës. Prost përgjithësisht renditet lart në këto krahasime. *[[Universiteti i Sheffield]] (2016): I dyti i të gjitha kohërave<ref>{{Cite web|date=14 prill 2016|title=University research reveals greatest Formula One driver of all time|url=http://www.sheffield.ac.uk/news/nr/greatest-formula-one-driver-ever-1.567358|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160416020912/http://www.sheffield.ac.uk/news/nr/greatest-formula-one-driver-ever-1.567358|archive-date=16 prill 2016|access-date=30 shtator 2024|website=University of Sheffield|language=en}}</ref> *[[The Economist]] (2020): I treti i të gjitha kohërave<ref>{{Cite news|date=17 tetor 2020|title=Engineers, not racers, are the true drivers of success in motor sport|url=https://www.economist.com/graphic-detail/2020/10/17/engineers-not-racers-are-the-true-drivers-of-success-in-motor-sport|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120194230/https://www.economist.com/graphic-detail/2020/10/17/engineers-not-racers-are-the-true-drivers-of-success-in-motor-sport|archive-date=20 nëntor 2020|access-date=19 shkurt 2021|newspaper=The Economist|language=en|issn=}}</ref> *[[Carteret Analytics]] (2020): I teti i të gjitha kohërave<ref>{{Cite web|author=Frank Dalleres|date=15 nëntor 2020|title=Why Juan Manuel Fangio, not Lewis Hamilton or Michael Schumacher, is the greatest Formula 1 driver ever|url=https://www.cityam.com/why-juan-manuel-fangio-not-lewis-hamilton-or-michael-schumacher-is-the-greatest-formula-1-driver-ever/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120141605/https://www.cityam.com/why-juan-manuel-fangio-not-lewis-hamilton-or-michael-schumacher-is-the-greatest-formula-1-driver-ever/|archive-date=20 nëntor 2020|access-date=19 shkurt 2021|website=CityAM|language=en}}</ref> *[[F1-Analysis.com]] (2022): I katërti i të gjitha kohërave; i dyti i të gjitha kohërave pas korrigjimit të ndryshimeve në epokë.<ref>{{cite web|date=31 maj 2022|title=A History of F1: Who is the GOAT? |url=http://f1-analysis.com/2022/05/31/who-is-the-f1-goat/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220705091012/https://f1-analysis.com/2022/05/31/who-is-the-f1-goat/|archive-date=5 korrik 2022 |access-date=1 shtator 2022|language=en}}</ref> ==Jeta e mëvonshme== Gjatë viteve 1994 dhe 1995, Prost punoi si komentator për kanalin televiziv francez TF1.<ref>{{cite book|title=Sport et Télé: Les Liaisons Secrètes|page=379|author=Eric Maitrot|publisher=Flammarion|language=fr|year=1995}}</ref> Ai gjithashtu punoi për Renault duke bërë marrëdhënie me publikun dhe promovime.<ref>Hamilton 2015, f. 306.</ref> Pas kësaj, Prost u kthye në ekipin e tij të vjetër McLaren, duke punuar si këshilltar teknik;<ref name=":2" /> ai gjithashtu përfundoi [[L'Étape du Tour]], një udhëtim vjetor me biçikleta me pjesëmarrje masive që zhvillohet në një fazë të [[Tour de France]].<ref>{{Cite web|last=Cycling News 19|date=11 February 2011|title=Prost trades pedal strokes with Merckx in Oman|url=https://www.cyclingnews.com/news/prost-trades-pedal-strokes-with-merckx-in-oman/|access-date=12 shkurt 2021|website=cyclingnews.com|language=en|archive-date=25 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125074709/https://www.cyclingnews.com/news/prost-trades-pedal-strokes-with-merckx-in-oman/|url-status=live}}</ref> Në vitin 2024, Prost shprehu publikisht shqetësime në lidhje me trendin në rritje të ekipeve të Formula Një që i nënshtrohen ndryshimeve të shpeshta të emrave për shkak të ndryshimeve në pronësi dhe sponsorizim. Ai argumentoi se, ndërsa partneritetet tregtare janë një pjesë integrale e Formula Një moderne, ndryshimi i vazhdueshëm i markës rrezikon të dëmtojë ndjenjën e traditës dhe vazhdimësisë së sportit. Duke përmendur shembullin e Sauber, i cili kaloi nga [[Alfa Romeo]] në Stake dhe më pas në [[Audi]] në vitin 2026, si dhe ndryshimin e markës së AlphaTauri në Visa Cash App RB, Prost sugjeroi që praktika të tilla dobësojnë identitetin historik dhe lidhjen emocionale që tifozët kanë me ekipet e vjetra. Ai theksoi se trashëgimia e Formula Njê është ndërtuar jo vetëm mbi pilotët dhe prodhuesit e saj, por edhe mbi trashëgiminë e qëndrueshme të ekipeve të saj, dhe paralajmëroi se prioritizimi i fitimeve tregtare afatshkurtra mbi stabilitetin mund të dëmtojë strukturën kulturore të sportit.<ref>{{Cite web|author=Lydia Mee|title=Former champion highlights the importance of keeping lega...|url=https://www.newsweek.com/sports/f1-news-alain-prost-some-new-team-names-are-losing-tradition-our-sport-1891621|access-date=18 shtator 2025|website=Newsweek|date=23 prill 2024|language=en}}</ref> ===Prost Grand Prix=== {{main|Prost Grand Prix}} Gjatë vitit 1989, Prost filloi të mendonte të krijonte ekipin e tij, pasi marrëdhënia e tij me shokun e tij të ekipit në McLaren, Ayrton Senna, ishte prishur. Prost dhe [[John Barnard]], ish-projektuesi kryesor në McLaren, ishin pranë themelimit të një ekipi në vitin 1990. Megjithatë, mungesa e sponsorizimit nënkuptonte se kjo nuk ishte e mundur, kështu që Prost u transferua te Ferrari dhe Barnard u largua nga Ferrari për t'u bashkuar me Benetton. Pasi u grind me ekipin italian në fund të vitit 1991, Prost e gjeti veten pa ekip për vitin 1992; pas dështimit të negociatave të gjera me [[Guy Ligier]] për blerjen e ekipit të tij Ligier, Prost vendosi të bashkohej me Williams për vitin 1993.<ref name="Prost Renault">{{Cite web|author=Joe Saward|date=1 shtator 1995|title=Team Prost - a dream or reality?|url=http://www.grandprix.com/ft/ft00198.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140605084146/http://www.grandprix.com/ft/ft00198.html|archive-date=5 qershor 2014|access-date=27 nëntor 2024|website=Grandprix.com|language=en}}</ref> Deri në vitin 1995, kur Prost punonte për Renault, njerëzit kishin supozuar se do të formohej një ekip Prost-Renault. Renault refuzoi kërkesën e Prost për të furnizuar motorrë për ekipin e tij, duke i dhënë fund spekulimeve.<ref name="Prost Renault" /> Më 13 shkurt 1997, Prost bleu ekipin Ligier nga [[Flavio Briatore]] dhe e riemëroi atë në "Prost Grand Prix".<ref name="Prost GP">{{cite web|url=http://www.grandprix.com/gpe/con-prost.html|title=GP Encyclopedia – Constructor – Prost Grand Prix|publisher=GrandPrix.com|language=en|access-date=8 shtator 2006|date=16 gusht 2006}}</ref> Një ditë pasi bleu ekipin, Prost nënshkroi një marrëveshje tre-vjeçare me prodhuesin francez të makinave Peugeot, i cili do të furnizonte ekipin me motorrë nga viti 1998 deri në vitin 2000.<ref name="Prost GP" /> Për sezonin e parë të ekipit, Prost mbajti një nga pilotët e Ligier të vitit 1996, [[Olivier Panis]], i cili kishte fituar [[Çmimi i madh i Monakos 1996|Çmimin e madh të Monakos 1996]]; ekipi gjithashtu firmosi një kontratë me pilotin japonez [[Shinji Nakano]]. Ekipi garoi me motorrët Mugen-Honda të përdorur nga Ligier sezonin e kaluar, ndërsa makina ishte në fakt Ligier JS45 i menduar fillimisht, por u riemërua [[Prost JS45]]. Gjërat dukeshin premtuese në fillim të sezonit, pasi ekipi mori dy pikë në garën debutuese në Australi falë një vendi të pestë nga Olivier Panis. Ekipi shënoi edhe 13 pikë të tjera përpara se Panis të thyente këmbën në një aksident gjatë Çmimit të madh të Kanadasë. Ai u zëvendësua nga [[Jarno Trulli]] i Minardit. Pas kësaj, gjërat filluan të përkeqësoheshin pak dhe ekipi mblodhi vetëm pesë pikë gjatë rikuperimit të Panis. Ai u rikthye në fund të sezonit për të garuar në tre garat e fundit. Prost GP përfundoi i gjashti në kampionatin e konstruktorëve me 21 pikë.<ref>{{cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/analysis-prosts-dream-of-french-team-in-jeopardy-5058532/5058532/|title=Analysis: Prost's Dream of French Team in Jeopardy|author=Francois Thomazeau|date=22 nëntor 2001|website=Autosport.com|language=en|access-date=23 janar 2007|archive-date=29 dhjetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229202510/https://www.autosport.com/f1/news/analysis-prosts-dream-of-french-team-in-jeopardy-5058532/5058532/|url-status=live}}</ref><ref name="essaar">{{cite web|url=http://essaar.co.uk/f1-prost-grand-prix-went-wrong/|title=F1: Prost Grand Prix – What went wrong?|author=Aaron Collins|date=3 shtator 2018|website=Essaar Motorsport|language=en|access-date=15 gusht 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190815013921/http://essaar.co.uk/f1-prost-grand-prix-went-wrong/|archive-date=15 gusht 2019}}</ref> Prost u bë president i Prost Grand Prix në fillim të vitit 1998.<ref name="essaar"/> Pas mbërritjes së Peugeot si furnizues motorrësh për ekipin, Mugen-Honda vendosi të furnizonte ekipin Jordan. Prost GP shënoi një pikë të vetme gjatë sezonit kur Jarno Trulli përfundoi i gjashti në Belgjikë.<ref>{{cite web|url=http://www.formula1.com/results/season/1998/176/|title=1998 Belgian Grand Prix|publisher=Formula Një|language=en|date=30 gusht 1998|archive-url=https://web.archive.org/web/20141205004520/http://www.formula1.com/results/season/1998/176/|archive-date=5 dhjetor 2014|access-date=24 dhjetor 2015}}</ref> Sezoni 1999 ishte vendimtar për Prost GP.<ref>Jean-Michel Desnoues; Patrick Camus & Jean-Marc Loubat <u>Formula 1 99</u> . Queen Anne Press. {{ISBN|1-85291-606-0}}</ref> Prost punësoi [[John Barnard]] si konsulent teknik.<ref name="Prost GP" /> Kompania e Barnard, B3 Technologies, ndihmoi [[Loïc Bigois]] me projektimin e modelit Prost AP02. Panis dhe Trulli ranë dakord të qëndronin me ekipin për këtë sezon. Makina nuk ishte një shqetësim i madh, por motori Peugeot V10 doli të ishte i rëndë dhe i paqëndrueshëm. Viti i fundit i Peugeot si furnizues motorrësh për Prost GP solli njëfarë optimizmi. Prost punësoi shokun e tij të skuadrës të Ferrari në sezonin 1991, [[Jean Alesi]], për të drejtuar makinën kryesore dhe gjermanin [[Nick Heidfeld]], i cili kishte fituar kampionatin e Formula 3000 në vitin 1999, për ta shoqëruar. Sezoni doli të ishte sërisht katastrofik: AP03 doli të ishte i paqëndrueshëm dhe me menaxhim të dobët. Gjërat nuk u ndryshuan kur pilotët u përplasën me njëri-tjetrin në [[Çmimi i madh i Austrisë 2000|Çmimin e madh të Austrisë]]. Drejtori teknik i sapoemëruar, [[Alan Jenkins]], u shkarkua në mes të vitit. Prost ristrukturoi ekipin, duke punësuar [[Joan Villadelprat]] si drejtor menaxhues dhe duke zëvendësuar Jenkins me [[Henri Durand]] si drejtor të ri teknik të ekipit.<ref name="Prost GP" /> Në vitin 2001, Ferrari pranoi të furnizonte Prost GP me motorrë për sezonin e ri.<ref name="Prost GP" /> Paratë mbaruan në fillim të sezonit 2002 dhe Prost falimentoi, duke lënë borxhe prej rreth 30 milionë $.<ref name="Prost GP" /> ===Role të tjera=== Gjatë vitit 2002, Prost kaloi kohë me familjen e tij dhe garoi në tetë gara me biçikleta, duke u renditur i treti në Granite – Mont Lozère. Francezi garoi në serinë e garave në akull Andros në vitin 2003, duke u renditur i dyti në kampionat pas [[Yvan Muller]]. Në vitet 2003 dhe 2004, Prost mori pjesë në [[Étape du Tour]]. Prost u bë gjithashtu Ambasador për Uniroyal, një pozicion që do ta mbante deri në maj 2006. Prost vazhdoi të garonte në Andros Trophy, duke fituar titullin me Toyotën në vitet 2006–07, 2007–08 dhe me Dacian në vitet 2011–2012. == Statistikat == ([[:Template:F1 Rezultatet e Pilotëve|Sqarim i tabelës]]) (Garat me '''*''' mbrapa nënkuptojnë pjesmarrjen në pol pozicion) (Viti me * është viti kur ka fituar titull) <div style="float:left;"> {| border="1" cellpadding="1" cellspacing="0" style="margin: 1em 0 0 0; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size:95%" ! Viti ! Ekipi ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! Ekipi ! Vendi ! Pikë |- | [[Rezultatet e F1 1980|1980]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 Argentine Grand Prix|ARG]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFFF"| [[1980 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>DNS</small> || [[1980 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>DNP</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1980 German Grand Prix|GER]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1980 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1980 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFFF"| [[1980 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>DNS</small> | | ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] ! 16ti ! 5 |- | [[Rezultatet e F1 1981|1981]] ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1981 Argentine Grand Prix|ARG]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1981 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| '''[[1981 German Grand Prix|GER]]'''<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1981 Dutch Grand Prix|DUT]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1981 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1981 Las Vegas Grand Prix|LVG]]<br /><small>2</small> | ! [[Renault F1|Renault]] ! 5ti ! 43 |- | [[Rezultatet e F1 1982|1982]] ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1982 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1982 Brazilian Grand Prix|BRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1982 Belgian Grand Prix|BEL]]'''<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1982 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1982 United States Grand Prix East|USE]]'''<br /><small>NC</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1982 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1982 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 German Grand Prix|GER]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1982 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#DFDFDF"| '''[[1982 Swiss Grand Prix|SUI]]'''<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| '''[[1982 Las Vegas Grand Prix|LVG]]'''<br /><small>4</small> ! [[Renault F1|Renault]] ! 4ti ! 34 |- | [[Rezultatet e F1 1983|1983]] ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#CFCFFF"| [[1983 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1983 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1983 French Grand Prix|FRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1983 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[1983 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1983 Belgian Grand Prix|BEL]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1983 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1983 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1983 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1983 German Grand Prix|GER]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1983 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1983 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1983 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1983 Evropean Grand Prix|EUR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1983 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>Ret</small> | ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#DFDFDF"| '''2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| '''57''' |- | [[Rezultatet e F1 1984|1984]] ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1984 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1984 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1984 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1984 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1984 United States Grand Prix East|USE]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1984 German Grand Prix|GER]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1984 Dutch Grand Prix|DUT]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 Evropean Grand Prix|EUR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>1</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#DFDFDF"| ''' 2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| ''' 71.5''' |- | [[Rezultatet e F1 1985|1985]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1985 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#000000" style="color: #ffffff"| [[1985 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>DSQ</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1985 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1985 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1985 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1985 German Grand Prix|GER]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1985 Austrian Grand Prix|AUT]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1985 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[1985 Belgian Grand Prix|BEL]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1985 Evropean Grand Prix|EUR]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1985 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1985 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>Ret</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ti''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''73''' |- | [[Rezultatet e F1 1986|1986]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#EFCFFF"| [[1986 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1986 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1986 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1986 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1986 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1986 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1986 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1986 German Grand Prix|GER]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1986 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1986 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#000000" style="color: #ffffff"| [[1986 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>DSQ</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1986 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>1</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ti''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''72''' |- | [[Rezultatet e F1 1987|1987]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1987 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1987 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1987 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1987 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 German Grand Prix|GER]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1987 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1987 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1987 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1987 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>Ret</small> ! [[Mclaren|McLaren]] ! 4ti ! 46 |- | [[Rezultatet e F1 1988|1988]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1988 French Grand Prix|FRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1988 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 German Grand Prix|GER]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1988 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1988 Portuguese Grand Prix|POR]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>1</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#DFDFDF"| '''2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| '''87 (105)''' |- | [[Rezultatet e F1 1989|1989]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1989 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1989 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1989 Canadian Grand Prix|CAN]]'''<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1989 French Grand Prix|FRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1989 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 German Grand Prix|GER]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1989 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1989 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1989 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1989 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1989 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>Ret</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ri''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''76''' |- | [[Rezultatet e F1 1990|1990]] ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1990 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1990 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1990 German Grand Prix|GER]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[F1 Belgjika - 1990|BEL]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1990 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1990 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1990 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>3</small> ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |bgcolor="#DFDFDF"| '''2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| '''71 (73)''' |- | [[Rezultatet e F1 1991|1991]] ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |bgcolor="#DFDFDF"| [[1991 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1991 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1991 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1991 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1991 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 German Grand Prix|GER]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[F1 Belgjika - 1991|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1991 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1991 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1991 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>4</small> || [[1991 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNP</small> ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] ! 5ti ! 34 |- | [[Rezultatet e F1 1993|1993]] ! [[WilliamsF1|Williams]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 South African Grand Prix|RSA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1993 Brazilian Grand Prix|BRA]]'''<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[1993 Evropean Grand Prix|EUR]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[F1 San Marino - 1993|SMR]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 Spanish Grand Prix|ESP]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| '''[[1993 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>4</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 Canadian Grand Prix|CAN]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1993 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 British Grand Prix|GBR]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 German Grand Prix|GER]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| '''[[1993 Hungarian Grand Prix|HUN]]'''<br /><small>12</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[F1 Belgjika - 1993|BEL]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#CFCFFF"| '''[[1993 Italian Grand Prix|ITA]]'''<br /><small>12</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1993 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| '''[[1993 Japanese Grand Prix|JPN]]'''<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1993 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>2</small> ! [[WilliamsF1|Williams]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ri''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''99''' |} </div> ==Referime== {{Reflist|2}} == Lidhje të jashtme == * [http://www.prostfan.com/ prostfan.com - Alain Prost fansite] * [http://www.prostfan.com/senna2.htm Interview with Alain Prost about Ayrton Senna] * [http://www.ddavid.com/formula1/shu_bio.htm Top lista Formula 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050903004816/http://www.ddavid.com/formula1/shu_bio.htm |date=3 shtator 2005 }} {{F1 kampionët}} [[Kategoria:Sportistë francezë]] [[Kategoria:F1 pilotë]] [[Kategoria:Lindje 1955]] [[Kategoria:Pilotë francezë në Formula Një]] {{sport-cung}} klfdmn5y8ptqaiab62ym0d0t4aa1vvv 3058362 3058274 2026-10-20T00:19:25Z Sadsadas 51943 /* Role të tjera */ 3058362 wikitext text/x-wiki {{Ish F1 pilot | Name = Alain Prost | Image = Festival automobile international 2015 - Photocall - 065 (cropped3).jpg | Nationality = {{flagicon|France}} [[franca|francez]] | Years = [[Rezultatet e F1 1980|1980]]–[[Rezultatet e F1 1991|1991]], [[Rezultatet e F1 1993|1993]] | Team(s) = [[Team McLaren|McLaren]], [[Renault F1|Renault]], [[Scuderia Ferrari|Ferrari]], [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]] | Races = 202 | Championships = 4 ([[Rezultatet e F1 1985|1985]], [[Rezultatet e F1 1986|1986]], [[Rezultatet e F1 1989|1989]], [[Rezultatet e F1 1993|1993]]) | Wins = 51 | Podiums = 106 | Points = 768.5 | Poles = 33 | Fastest laps = 41 | First race = [[Çmimi i madh i Argjentinës 1980]] | First win = [[Çmimi i madh i Francës 1981]] | Last win = [[Çmimi i madh i Gjermanisë 1993]] | Last race = [[Çmimi i madh i Australisë 1993]] | Last position = 1ri (99 pikë) }} '''Alain Prost''' (lindur më [[24 shkurt]] [[1955]]) është një ish pilot garash francez dhe zyrtar i sporteve motorrike. Ai garoi në [[Formula Një]] nga viti 1980 e deri në 1993, duke fituar katër tituj botëror për pilot. Në kohën e pensionimit të tij, Prost mbante rekordin për numrin e fitoreve (51), pol pozitave (41) dhe podiumeve (106). Prost lindi në [[Lorette, Loire]] të [[Francës]] dhe filloi karting në moshën 14 vjeç, duke fituar Kampionatin Botëror të të rinjëve katër vite më vonë. Në vitin 1976, ai u bë pjesë e Formulës Renault, duke fituar Kampionatin Evropian me Ecurie Elf. Një vit më pas ai fitoi Challenge de Formule Renault Europe. Pas kësaj, ky kompeticion filloi të njihej si Formula Tre franceze; Prost e mbrojti titullin e tij në vitet 1978 dhe 1979. Kulmi i karrierës së tij në karting arriti me suksesin në Formula Tre Evropiane. Në vitin 1980, Prost firmosi me [[Team McLaren|McLaren]] në Formula Një dhe bëri debutimin e tij në [[Çmimi i madh i Argjentinës 1980|Çmimin e madh të Argjentinës]], duke u renditur në vendin e gjashtë. Në sezonin e ardhshëm ai firmosi me [[Renault në Formula Një|Renault]], duke fituar Çmimin e madh të parë në karrierë në Francë, e cila u ndoq nga sukseset në Holandë dhe Itali. Pas disa fitoreve në sezonin 1982, Prost e mbylli sezonin 1983 në vend të dytë mbrapa fituesit [[Nelson Piquet]]; ai u tërhoq për shkak të problemeve me turbon në garën e fundit vendimtare për titullin. Prost u shkarkua nga Renault dy ditë pas garës për disa komente që bëri, dhe ai u rikthye te McLaren për sezonin 1984, aty ku përfundoi sërisht i dyti, këtë herë mbrapa shokut të ekipit [[Nikki Lauda]] për gjysëm pike. Në vitin 1985, Prost fitoi titullin e parë për pilot, duke u bërë francezi i parë kampion në Formula Një. Ai u shpall kampion edhe në vitin 1986 pas një dueli të ngushtë me Piquet dhe [[Nigel Mansell]]. Pasi fitoi disa gara në sezonin 1987, Prost u bë shok ekipi me pilotin brazilian [[Ayrton Senna]]. Sëbashku, ata fituan 15 nga 16 garat e sezonit 1988, duke ngarë McLarenin me motorr Honda MP4/4; Senna në fund u shpall kampion me tre pikë më shumë. Rivaliteti i tyre i ashpër kulmoi me aksidentet në garat vendimtare për titull në [[Suzuka]] të Japonisë në vitet 1989 dhe 1990; Prost fitoi titullin e vitit 1989 kurse Senna atë të 1990. Prost firmosi me [[Scuderia Ferrari|Ferrarin]] në vitin 1990 kurse në vitin 1991 u shkarkua në përfundim të sezonit pas komenteve të bëra për modelin 643, me të cilën ai nuk fitoi asnjë garë. Pas një viti mungesë, Prost u rikthye në sezonin 1993 me [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]], duke fituar titullin e katërt kampion bote. Ai vendosi disa rekorde gjatë sezonit para se të pensionohej në përfundim të tij. Ai u rikthye në Formula Një si pronar i ekipit [[Prost Grand Prix]] në vitin 1997 pasi bleu [[Équipe Ligier]]. Ekipi u shpërbë në vitin 2001. ==Formula Një== ===McLaren=== Prost fitoi titullin e Formula Tre në vitin 1979, duke tërhequr interesin e disa ekipeve të [[Formula Një]] si [[Team McLaren|McLaren]], [[Brabham]], dhe [[Équipe Ligier|Ligier]].<ref name=":10">{{Cite web|title=McLaren Racing – Alain Prost Biography {{!}} Extract 1|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/driver/alain-prost/alain-prost-extract-1/|access-date=13 shkurt 2021|website=Mclaren|language=en|archive-date=2 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302023507/https://www.mclaren.com/racing/heritage/driver/alain-prost/alain-prost-extract-1/|url-status=live}}</ref> Ai firmosi një kontratë me McLaren pasi i la mbresa shefit [[Teddy Mayer]] pas një prove me makinë. Ai ishte shok ekipi me [[John Watson (pilot garash)|John Watson]] në sezonin e tij debutues.<ref name=":2">{{Cite web|author=Gerald Donaldson|date=30 janar 2015|title=Alain Prost|url=https://www.formula1.com/en/drivers/hall-of-fame/Alain_Prost.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240417020310/https://www.formula1.com/en/drivers/hall-of-fame/Alain_Prost.html|archive-date=17 prill 2024|access-date=27 nëntor 2024|publisher=[[Formula Një]]|language=en}}</ref> Karriera e Prost në Formula Një nisi në mënyrë të mirë. Në debutimin e tij në [[Buenos Aires]], ai u rendit në vendin e gjashtë, duke marrë pikën e tij të parë në Formula Një.<ref name="mcbride_nyt_p3">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1987/11/08/magazine/racing-s-record-breaker.html|title=Racing's Record Breaker|author=Stewart McBride|date=8 nëntor 1987|publisher=The New York Times|language=en|access-date=11 shkurt 2011|archive-date=14 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130514092617/http://www.nytimes.com/1987/11/08/magazine/racing-s-record-breaker.html|url-status=live}}</ref> Në 20 vitet e fundit, vetëm [[Johnny Herbert]] dhe [[Jean Alesi]] kishin marrë pikë në garën e tyre debutuese. Ai e mbylli kampionatin me pesë pikë, një më pak se Watson, duke shënuar pikë në garat në Buenos Aires, Interlagos, Brands Hatch dhe Zandvoort. Gjatë këtij sezoni, Prost pati disa aksidente: ai theu kyçin e dorës në [[Çmimi i madh i Afrikës së Jugut 1980|Çmimin e madh të Afrikës së Jugut]] si dhe pësoi një tronditje gjatë provave të lira në Shtetet e Bashkuara. Ai gjithashtu u tërhoq nga [[Çmimi i madh i Kanadasë 1980|Çmimi i madh i Kanadasë]] për shkak të problemeve me armotizatorët e gomave të mbrapme. Në përfundim të sezonit, pavarësisht se kishte edhe dy vite kontratë, Prost u largua nga McLaren dhe firmosi me [[Renault në Formula Një|Renault]]. Ai më pas shpjegoi se makina McLaren ishte difektoze dhe prishej shpesh, duke shtuar se ai besonte se ekipi fajsontë atë për aksidentet e shumta që ai pati në sezonin e tij debutues.{{sfn|Roebuck|1986|p=126}}<ref>{{Cite web|last=Melsher|first=David|date=7 July 2014|title=Alain Prost – McLaren (1980)|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2000/28/alain-prost-mclaren|access-date=8 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=9 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210209004746/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2000/28/alain-prost-mclaren|url-status=live}}</ref> Sipas Watson, shefi i ekipit Mayer fillimisht dëshironte të firmoste me [[Kevin Cogan]], por më pas zgjodhi Prost pas këmbënguljes së sponsorit [[Marlboro]].<ref>{{Cite book|author=Maurice Hamilton|title=Alain Prost|date=24 shtator 2015|publisher=Bonnier Publishing Ltd.|language=en|isbn=978-1905825981|page=49}}</ref> ===Renault=== Prost do të garonte si shok skuadre me francezin tjetër [[René Arnoux]] për sezonin 1981. Autori sportiv [[Nigel Roebuck]] raportoi se marrëdhnja e Prost me Arnoux u prish menjëherë, pasi Prost ishte më i shpejtë se kolegu i tij me përvojë.{{sfn|Roebuck|1986|p=129}} Ai nuk i përfundoi dy garat e para të sezonit pasi u përplas me [[Andrea de Cesaris]] në [[Çmimi i madh i Shteteve të Bashkuara 1981|Çmimin e madh të Shteteve të Bashkuara]] si dhe me [[Didier Pironi]]n në [[Çmimi i madh i Brazilit 1981|Çmimin e madh të Brazilit]]. Në garën e tretë në Argjentinë, ai shënoi pikët dhe podiumin e parë të sezonit. Prost më pas nuk i përfundoi katër garat e ardhshme, por fitoi në Francë duke përfunduar dy sekonda para ish shokut të tij te McLaren, Watson.<ref>{{cite news|author=John A. Callcott|date=5 korrik 1981|title=Alain Prost of France won the French Formula 1|url=https://www.upi.com/Archives/1981/07/05/Alain-Prost-of-France-won-the-French-Formula-1/9010363153600/|publisher=United Press International|language=en|access-date=9 shkurt 2021|archive-date=11 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250411143455/https://www.upi.com/Archives/1981/07/05/Alain-Prost-of-France-won-the-French-Formula-1/9010363153600/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/2375138-5-great-moments-from-alain-prosts-formula-1-career|title=5 Great Moments from Alain Prost's Formula 1 Career|author=Neil James|date=24 shkurt 2015|publisher=Bleacher Report|language=en|access-date=27 shkurt 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227101031/https://bleacherreport.com/articles/2375138-5-great-moments-from-alain-prosts-formula-1-career|archive-date=27 shkurt 2015}}</ref> Fitorja në Francë ishte e paharrueshme për Prost, i cili deklaroi se pas këtij suksesi mentaliteti i tij ndryshoi plotësisht. "Përpara, ti mendoje se mund t'a bëje", tha ai, "por tani ti e di që e bën". Prost i nisi pesë garat e rradhës nga vija e parë, duke arritur dy pol pozita dhe dy fitore të tjera, në Holandë dhe Itali. Ai e mbylli sezonin me në vendin e pestë, shtatë pikë më pak se fituesi Piquet.<ref>{{cite web|url=http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/98415.html|title=Prost wins as Piquet erases gap|date=30 gusht 1981|publisher=ESPN UK|language=en|access-date=26 maj 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526070721/http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/98415.html|archive-date=26 maj 2019}}</ref> Prost e nisi sezonin 1982 duke fituar dy garat e para në Afrikën e Jugut dhe Brazil. Në garën e parë në Afrikën e Jugut, ai u rikuperua pasi humbi një nga gomat e makinës.<ref>{{Cite web|author=Denis Jenkinson|date=mars 1982|title=1982 South African Grand Prix race report|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/march-1982/36/south-african-grand-prix-14|access-date=9 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=16 qershor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210616205357/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/march-1982/36/south-african-grand-prix-14|url-status=live}}</ref> Në Brazil, Prost fillimisht u rendit i treti por u shpall fitues pasi Piquet (i pari) dhe [[Keke Rosberg]] (i dyti) u skualifikuan.<ref>{{Cite web|last=Grandprix.com|date=21 mars 1982|title=Brazilian GP, 1982|url=http://www.grandprix.com//races/brazilian-gp-1982.html|access-date=9 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en|archive-date=13 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213060002/https://www.grandprix.com//races/brazilian-gp-1982.html|url-status=live}}</ref> Ai më pas mori pikë në katër garat e rradhës. Gjatë sezonit Prost u tërhoq në shtatë gara por arriti ta mbyllte kampionatin në vendin e 4të, duke mbledhur nëntë pikë më pak se sezoni i kaluar.<ref name=":3">{{Cite web|title=Alain Prost • Career & Character Info {{!}} Motorsport Database|url=https://www.motorsportmagazine.com/database/drivers/alain-prost/|access-date=9 shkurt 2021|website=Motorsport Database – Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=9 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210209163239/https://www.motorsportmagazine.com/database/drivers/alain-prost/|url-status=live}}</ref> Gjatë këtij sezoni, marrëdhënja e tij me shokun e ekipit Arnoux pësoi një të mëtejshme, duke arritur fundin në [[Çmimi i madh i Francës 1982|Çmimin e madh të Francës]]; Prost besonte se Arnoux, i cili fitoi garën, nuk zbatoi një marrëveshje të arritur para fillimit të garës për të mbështetur Prost.<ref>{{Cite web|last=ESPN Staff|date=25 korrik 1982|title=Rene Arnoux defies team orders to win at Paul Ricard for Renault|url=http://en.espnf1.com/f1/motorsport/story/111547.html|access-date=9 shkurt 2021|publisher=ESPN UK|language=en|archive-date=14 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141214151426/http://en.espnf1.com/f1/motorsport/story/111547.html|url-status=live}}</ref> Ai gjithashtu pati një marrëdhënje negative edhe me median franceze, duke deklaruar: "Kur shkova te Renault, gazetarët shkruan gjëra të mira për mua, por në vitin 1982 isha bërë djali i keq. Mendoj, për të qenë i sinqertë, se kisha bërë gabimin e të fituarit! Francezëve nuk u pëlqejnë shumë fituesit.”{{sfn|Roebuck|1986|p=129}} Ai shtoi se “Është e vështirë të shpjegohet, por francezët preferojnë martirët që humbasin me lavdi."<ref name="mcbride_nyt_p3" /> Në nëntor 1982, Prost, sëbashku me [[Jacques Laffite]] dhe Nelson Piquet, udhëtuan në [[Melbourne]] të [[Australia|Australisë]] për të garuar në cirkuitin e shkurtër [[Calder Park Raceway]] (1.69 km). Kjo pistë u bë pjesë e kalendarit të Formula Një në vitin 1985. Prost garoi me makinën [[Ralt RT4]] me motorr 1.6 litër të [[Ford]]it. Ai arriti pol pozitë duke regjistruar kohën 39.18 sekonda. Prost udhëhoqi garën nga xhiro e parë dhe deri në të fundit, duke u shpallur fitues. Ai e mbylli garën me 15.32 sekonda para vendit të dytë Lattife, i cili kishte fituar edicionin e vitit të kaluar. Në vendin e tretë u rendit piloti i ri brazilian [[Roberto Moreno]].<ref>{{Cite web|title=Calder, 7 Nov 1982 « Australian Formula Pacific « OldRacingCars.com|url=https://www.oldracingcars.com/results/result.php?RaceID=AU82#note1|access-date=9 shkurt 2021|website=oldracingcars.com|language=en|archive-date=12 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212232221/https://www.oldracingcars.com/results/result.php?RaceID=AU82#note1|url-status=live}}</ref> Arnoux u largua nga Renaulti në sezonin 1983 dhe u zëvëndësua nga piloti amerikan [[Eddie Cheever]], i cili u bë shoku i ri i ekipit i Prost. Kjo lëvizje u bë me qëllim për të shitur më shumë makina Renault në Amerikën e Veriut. Gjatë këtij sezoni, Prost fitoi katër gara dhe e mbylli kampionatin në vendin e dytë, dy pikë më pak se fituesi Piquet. Piquet dhe [[Brabham]] e dominuan kampionatin në garat e fundit kurse Prost u tërhoq në tre nga katër garat e fundit.<ref>{{Cite web|url=https://gparchive.com/formula-1/1983-south-african-grand-prix/|title=1983 South African Grand Prix - Race Results & History - GP Archive|website=GPArchive.com|language=en|date=15 tetor 1983|access-date=23 tetor 2021}}</ref> Marrëdhja e Prost me Renault pësoi një rënje të ndjeshme: ai besoi se ekipi nuk kishte bërë një punë të mirë në përmirësimin e makinës kurse Renault besonte se Prost ishte fajtori i mosfitimit të kampionatit. Prost gjithashtu i prishi marrëdhënjet me tifozët francez të Renaultit, të cilët fajsuan atë për largimin e Arnoux nga ekipi. Prost deklaroi në garën e fundit se makina e tij "nuk ishte konkuruese" dhe dhe humbja nuk erdhi për faj të tij. Renaulti e shkarkoi Prostin dy ditë pas garës së Afrikës së Jugut.<ref>{{cite web|url=https://www.upi.com/amp/Archives/1983/10/24/Frenchman-Alain-Prost-dismissed-by-Renault-after-finishing-second/9901435816000/|title=Frenchman Alain Prost, dismissed by Renault after finishing second...|website=upi.com|language=en|date=24 tetor 1983|access-date=11 tetor 2026}}</ref> Ai dhe familja e tij u zhvendosën në [[Zvicra|Zvicër]] disa ditë pas këtij vendimi pasi puntorët e fabrikës së Renaultit dogjën një nga makinst e tij, e cila ishte një [[Mercedes-Benz]].{{sfn|Roebuck|1986|p=129}} ===Rikthimi te McLaren=== ====1984–1986: Dy herë kampion bote==== Prost firmosi me McLaren për sezonin 1984, duke u rikthyer te ekipi britanik pas tre vitesh. Ai kishte si shok ekipi dy herë kampionin e botës Nikki Lauda kurse makina e tij [[McLaren MP4/2]] kishte një motorr 1.5 litër V6 nga [[TAG]]-[[Porsche]]. Prost e humbi kampionatin ndaj Laudas për gjysëm pike në garën e fundit të sezonit; ai fitoi shtatë gara gjatë sezonit kurse Lauda pesë, përfshirë edhe [[Çmimi i madh i Portugalisë 1984|Çmimin e madh të Portugalisë]], e cila ishte gara e fundit e sezonit.<ref>{{Cite web|title=Portuguese GP, 1984|url=https://www.grandprix.com/gpe/rr404.html|access-date=9 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en|archive-date=14 prill 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414140959/https://www.grandprix.com/gpe/rr404.html|url-status=live}}</ref> Gjysma e pikës që ishte vendimtare ndodhi në [[Çmimi i madh i Monakos 1984|Çmimin e madh të Monakos]], garë të cilën Prost po e kryesonte dhe po ndiqej nga afër nga [[Ayrton Senna]] ([[Toleman]]) dhe [[Stefan Bellof]] ([[Tyrrell Racing|Tyrrell]]). Në xhiron e 32të, kujdestari i garës [[Jacky Ickx]] ngriti flamurin e kuq dhe i dha fund garës për shkak të shiut të dëndur. Vendimi i Ickx shkaktoi polemika pasi e mori këtë vendim pa u konsultuar me zyrtarët e garës.<ref>{{Cite web|title=Prost wins under a cloud of controversy|url=http://www.gpracing.net192.com/races/reports/394.cfm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125182722/http://www.gpracing.net192.com/races/reports/394.cfm |archive-date=25 nëntor 2006|access-date=27 nëntor 2024|website=GPRacing.net|language=en}}</ref> Sipas rregullave të Formula Një. Prost mori vetëm gjysmën e nëntë pikëve që jepeshin për fituesin e garës. Shtatë fitoret e Prost në këtë sezon barazuar rekordin e të gjitha kohërave të vendosur nga [[Jim Clark]] në sezonin 1963.<ref>{{Cite web|author=Dave Toynton|date=24 tetor 2020|title=Formula 1's Curious Statistical History In Portugal|url=https://worldinsport.com/formula-1s-history-in-portugal/|access-date=9 shkurt 2021|language=en|archive-date=25 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125042230/https://worldinsport.com/formula-1s-history-in-portugal/|url-status=live}}</ref> Fitorja e kampionatit nga Lauda për vetëm gjysëm pike ishte diferenca më e shkurtër në historinë e Formula Një.<ref name=":17">{{Cite web|date=15 gusht 2015|title=The Professor nearly an eight times F1 world champion|url=https://www.grandprix247.com/2015/08/15/the-professor-nearly-an-eight-times-f1-world-champion/|access-date=27 shtator 2024|website=GRANDPRIX247.com|language=en|archive-date=11 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250411143355/https://www.grandprix247.com/2015/08/15/the-professor-nearly-an-eight-times-f1-world-champion/|url-status=live}}</ref> Në sezonin 1985, Prost u bë piloti i parë francez kampion bote. Ai fitoi pesë nga gjashtëmbëdhjetë garat e sezonit. Ai gjithashtu fitoi edhe [[Çmimi i madh i San Marinos 1985|Çmimin e madh të San Marinos]] por u skualifikua pasi makina e tij ishte 2 kilogram më e lehtë pas një kontrolli të ushtruar pas mbarimit të garës.<ref name=":3" /><ref name=":4">{{cite web|title=1985 San Marino Grand Prix|url=http://www.gpracing.net192.com/races/reports/407.cfm|website=GPRacing.net192.com|language=en|access-date=7 tetor 2006|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060722110141/http://www.gpracing.net192.com/races/reports/407.cfm|archive-date=22 korrik 2006}}</ref> Prost e mbylli kampionatin me 20 pikë më shumë se [[Michele Alboreto]], i cili u rendit i dyti.<ref>{{cite web|title=1985 F1 World Championship|publisher=Motor Sport Magazine|language=en|url=https://database.motorsportmagazine.com/database/championships/f1/1985-f1-world-championship|access-date=27 janar 2021|archive-date=1 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201195144/https://database.motorsportmagazine.com/database/championships/f1/1985-f1-world-championship|url-status=live}}</ref> Suksesi i tij në këtë sezoni bëri që ai të nderohej me dekoratën [[Legjioni i Nderit]], e cila është dekorata më e lartë në Francë.<ref name="mcbride_nyt_p3" /><ref name=":9">{{Cite web|last=Ina.fr|first=Institut National de l’Audiovisuel-|date=21 janar 1986|title=Remises légion d'honneur|url=http://www.ina.fr/video/CAB86001865|access-date=13 February 2021|website=Ina.fr|language=fr-FR|archive-date=28 qershor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240628084927/https://www.ina.fr/ina-eclaire-actu/video/cab86001865/remises-legion-d-honneur|url-status=live}}</ref> Pas përfundimit të sezonit, shoku i tij i ekipit Lauda njoftoi tërheqjen nga sporti, duke i dhënë meritë edhe Prostit: "Unë kisha një makinë të përkryer dhe pastaj vjen ky francezi dhe më mposht. Po të mos kishte ardhur, do të vazhdoja edhe për disa vite."<ref name=":21">{{Cite web|date=7 korrik 2014|title=Alain Prost: too good to be true?|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/august-2001/26/too-good-be-true/|access-date=2 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091305/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/august-2001/26/too-good-be-true/|url-status=live}}</ref> Pas tërheqjes së Laudas, [[Keke Rosberg]], kampion i vitit 1982, u bë shoku i ri i ekipit të Prost për sezonin 1986. Prost arriti të mbronte titullin e tij kampion edhe pse vuajti ndaj dyshes së Williams, Nelson Piquet dhe [[Nigel Mansell]].<ref name=Motorsport>{{cite web|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-1986/15/formula-one-mexican-grand-prix-australian-grand-prix|title=Prost's end of term surprise!|website=[[Motor Sport (magazine)|Motor Sport]]|language=en|date=dhjetor 1986|pages=1295–1299|author=Denis Jenkinson|access-date=15 dhjetor 2022}}</ref> Para nisjes së garës së fundit të sezonit, Prost renditej në vendin e dytë mbrapa Mansell. Ai kishte të njëjtën numër fitoresh me Piquet, por kishte katër vende të dyta kurse braziliani tre, duke e vendosur atë në vendin e dytë në renditje. [[Çmimi i madh i Australisë 1986|Çmimi i madh i Australisë]] ishte gara e fundit e sezonit, të cilën Prost e nisi nga vendi i katërt kurse Mansell nga pol pozita. Në xhiron e 63të, Mansell, i cili ishte në vendin e tretë, pozitë që i siguronte kampionatin, u tërhoq nga gara pasi goma mbrapa u prish ndërkoh që ai po voziste me 300 kmh.<ref>{{cite web|url=http://www.f1fanatic.co.uk/2007/10/18/grand-prix-flashback-australia-1986/|title=Heartbreak for Mansell in dramatic Adelaide finale|publisher=F1Fanatic|language=en|date=18 tetor 2007|access-date=13 nëntor 2014}}</ref> Piquet më pas u thirr në pit stop nga Williams për të ndryshuar gomat si masë sigurie. Kjo gjë bëri që Prost të merrte kryesimin e garës. Ai kishte hyrë më parë në pit stop për shkak të një çarje në gomë dhe ishte me goma të reja.<ref>{{Cite web|title=1986 Australian Grand Prix – Race Results & History – GP Archive|url=https://gparchive.com/formula-1/1986-australian-grand-prix/|website=GPArchive.com|language=en|date=26 tetor 1986|access-date=26 nëntor 2021}}</ref> Prost e kryesori garën deri në fund dhe u bë piloti i parë që nga [[Jack Brabham]] në vitin 1960 që fiton dy tituj rresht. ====1987: Një sezon i vështirë==== Rosberg u tërhoq nga Formula Një në fund të vitit 1986 dhe u zëvëndësua nga piloti suedez [[Stefan Johansson]], i cili u bë kolegu i ri i Prost për sezonin 1987. Edhe pse McLaren kishte prezantuar shasinë e re [[McLaren MP4/3|MP4/3]], pas tre sezonesh me MP4/2, motorrët TAG nuk kishin forcë mjaftueshëm për të konkuruar për trofe si dhe shfaqën defektë të pa para. Pavarësisht me një makinë jo në nivelet e rivalëve të tij, Prost arriti të garojë për titullin kampion deri në fazën e fundit të sezonit, duke fituar tre gara. Suksesi i tij në Portugali bëri që të kalonte britanikun [[Jackie Stewart]] si piloti me më shumë gara të fituara në historinë e Formula Një (28). I pyetur për këtë fakt, Stewart deklaroi: "Njerëzit mund të mos më besojnë, por jam i lumtur që Alain e theu rekordin tim. Jam i lumtur që ishte ai që e theu sepse vetëm ai e meriton. Nuk kam asnjë dyshim që ai është piloti më i mirë i gjeneratës së tij." Prost e konsideron fitoren e tij në garën hapëse në Brazil si më shpërblyesen e karrierës së tij. Ai i mbylli provat zyrtare në vendin e 5të, më shumë se tre sekonda më i ngadaltë se Mansell, i cili e nisi garën nga pol pozita. Prost e dinte se makina e tij nuk kishte shpejtësi të mjaftueshme për provat zyrtare dhe zgjodhi të punonte me strategjinë e garës. Ndërkohë që të gjithë rivalët e tij zgjodhën paketën downforcë të lartë, ai bëri të kundërtën, duke zgjedhur të ishte më i shpejtë në vijë të drejtë dhe më i ngadaltë në kthesa. Kjo strategji bëri që gomat e tij të zgjasnin më shumë se ato të rivalëve të tij, duke bërë që ai të kryente 61 xhiro në cirkuitin e ashpër Jacarepaguá me vetëm dy pit stope, kurse të tjerët bënë nga tre ose më shumë (Piquet bëri tre pit stope në 40 xhiro). Prost e mbylli garën 40 sekonda para Piquet, i cili u rendit i dyti. Johansson u rendit i treti, 56 sekonda mbrapa Prost. ====1988: Mbërritja e Ayrton Sennës si shok ekipi==== Sezoni 1988 prodhoi një moment të rëndësishëm në historinë e Formula Një pasi [[Honda]] i dha fund kontratës me Williams, ekipi kampion për kontruktorë, dhe i solli motorrët e tyre dominues RA16 te McLareni i Prost.<ref name=":15">{{Cite web|author=Maurice Hamilton|date=1 shtator 2017|title=30 years later: Honda's awkward Italian Grand Prix|url=https://www.espn.com/f1/story/_/id/20530902/30-years-later-honda-awkward-italian-grand-prix|access-date=10 shkurt 2021|publisher=ESPN F1|language=en|archive-date=19 gusht 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190819103023/https://www.espn.com/f1/story/_/id/20530902/30-years-later-honda-awkward-italian-grand-prix|url-status=live}}</ref> Para nisjes së sezonit 1988, u bë e qartë se nëse një ekip donte motorrët e Hondës, ata duhej të firmosnin me një nga dy pilotët brazilian të pëlqyer nga Honda (të cilët mbulonin tregun e makinave të Amerikës së Jugut):<ref name=":14">{{Cite web|date=7 korrik 2014|title=Honda and Formula One|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/october-1987/13/honda-and-formula-one/|access-date=30 shtator 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=12 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241212014212/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/october-1987/13/honda-and-formula-one/|url-status=live}}</ref> tre herë kampionin e botës Nelson Piquet, ose ylli në ngritje [[Ayrton Senna]].<ref name=":20">{{Cite news|author=Brad Spurgeon|date=18 shtator 2015|title=A Driver's Greatness, in the Words of Others|url=https://www.nytimes.com/2015/09/19/sports/autoracing/a-drivers-greatness-in-the-words-of-others-alain-prost-singapore-grand-prix-formula-one.html|access-date=30 shtator 2024|publisher=The New York Times|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090844/https://www.nytimes.com/2015/09/19/sports/autoracing/a-drivers-greatness-in-the-words-of-others-alain-prost-singapore-grand-prix-formula-one.html|url-status=live}}</ref> Kur McLaren pyeti Prost për mendimin e tij, francezi sygjeroi Sennën, duke vënë në dukje moshën e re dhe talentin e tij. Ky ishte një vendim për të cilën Prost do të pendohej më vonë. Pas mbërritjes së Sennës, McLaren deklaroi se të dy pilotët do të ishin të barabartë dhe do të lejoheshin të garonin ndaj njëri-tjetrit.<ref name=":14" /> Sipas shefit [[Ron Dennis]], Prost ishte në rregull me konkurencën por kishte shumë dyshime.<ref name=":16">{{Cite web|title=Ron Dennis on Senna - Part one: the early years|url=https://www.formula1.com/en/latest/features/2014/4/Ron-Dennis-on-Senna---Part-one-the-early-years.html|access-date=30 shtator 2024|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en}}</ref> Partneriteti McLaren-Honda i dha Prostit një makinë shumë të shpejtë dhe një mundësi të artë për të fituar një tjetër titull kampion për pilot, si dhe nisi një nga [[Rivaliteti Prost-Senna|rivalitetet më të ashpra në historinë e Formula Një]]. McLaren-Honda e dominoi sezonin 1988 duke fituar 15 nga 16 garat e sezonit, një rekord që qëndroi deri në sezonin [[Kampionati Botëror i Formula Një 2023|2023]], aty ku [[Red Bull Racing|Red Bull]]-Honda fitoi 21 nga 22 garat e kalendarit. McLaren e mbylli sezonin me titullin për konstruktor, duke mbledhur tre fishin e pikëve të [[Scuderia Ferrari|Ferrarit]], që u rendit në vendin e dytë. Pavarësisht një dueli të ngushtë, Senna u shpall kampion bote, duke mbledhur tre pikë më shumë se Prost. Braziliani gjithashtu fitoi tetë gara, një më shumë se Prost.<ref>{{cite web|url=https://www.racefans.net/2009/12/22/think-the-new-f1-points-system-is-weird-weve-seen-much-stranger-than-that/|title=From 8 points for a win to 25: Every F1 scoring system|author=Keith Collantine|date=22 dhjetor 2009|website=RaceFans|language=en|access-date=22 qershor 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210622070750/https://www.racefans.net/2009/12/22/think-the-new-f1-points-system-is-weird-weve-seen-much-stranger-than-that/|archive-date=22 qershor 2021}}</ref><ref name=":3" /> Ky sezon ishte pa polemika për të dy rivalët, me përjashtim të një momenti në [[Estoril]] ku Senna gati sa nuk e përplasi në mur Prostin që po e parakalonte.<ref>{{Cite web|title=Alain Prost on Senna {{!}} Ayrton Senna da Silva - Legacy Matters|url=https://www.ayrton-senna-dasilva.com/alain-on-senna/|access-date=2 tetor 2024|website=ayrton-senna-dasilva.com|language=en|archive-date=27 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240927103921/https://www.ayrton-senna-dasilva.com/alain-on-senna/|url-status=live}}</ref> Përgjatë këtij sezoni, Prost filloi të dyshonte se Honda po mundohej ta bënte Sennën pilotin e parë të McLaren, në kundërshtim me marrëveshjen e arritur në fillim të sezonit të barazi. Ai u takua me shefin e Hondës, [[Nobuhiko Kawamoto]], për t'i treguar këto shqetsime. Kawamoto pranoi se inxhinierët e Hondës ishin më të emocionuar për të punuar me Sennën por shtoi se të dy pilotët do të kishin makina të barabarta. ====1989: Titulli i tretë kampion bote==== McLaren vazhdoi të dominonte edhe në sezonin 1989, kurse rivaliteti midis Prost dhe Sennës u rrit ndjeshëm. Francezi akuzoi Sennën për vozitje të rreshikshme dhe jo të ndershme.<ref name=":8">{{Cite web|author=Tom Rubython|title=Atlas F1 Magazine: The Life of Senna: Six years of continual conflict|url=https://www.atlasf1.com/2004/apr14/rubython.html|access-date=30 shtator 2024|website=atlasf1.com|language=en|archive-date=7 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207232038/https://www.atlasf1.com/2004/apr14/rubython.html|url-status=live}}</ref><ref name=":82">{{Cite web|date=23 prill 2018|title=McLaren Racing – A 1–2 at San Marino|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/on-this-day-1-2-san-marino-2172059/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302023439/https://www.mclaren.com/racing/heritage/on-this-day-1-2-san-marino-2172059/|archive-date=2 mars 2021|access-date=12 shkurt 2021|publisher=Mclaren|language=en}}</ref> Pas [[Çmimi i madh i San Marinos 1989|Çmimit të madh të San Marinos]], të dy pilotët nuk flisnin më me njëri-tjetrin.<ref name="auto1">{{Cite web|author=Simon Arron|date=24 nëntor 2021|title=Racing's toxic rivals|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-2022/70/racings-toxic-rivals/|access-date=2 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207051521/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-2022/70/racings-toxic-rivals/|url-status=live}}</ref> Prost gjithashtu akuzoi brazilianin se ai ishte piloti i preferuar i McLaren. Këto akuza erdhën kur Honda i dërgoi McLarenit një motorr të ri në të cilën shkruhej: "Speciale – Për Ayrtonin".<ref>{{Cite web|author=Will Buxton|date=3 shkurt 2019|title=BUXTON: The 2019 team mate battle I'm most excited about {{!}} Formula 1®|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/buxton-the-2019-team-mate-battle-im-most-excited-about.2Ys3NYI5xuODTh9nATMEnt|access-date=30 shtator 2024|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en|archive-date=12 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240912150448/https://www.formula1.com/en/latest/article/buxton-the-2019-team-mate-battle-im-most-excited-about.2Ys3NYI5xuODTh9nATMEnt|url-status=live}}</ref> Pasi Prost (i cili ishte në vitin e fundit të kontratës me McLaren) kërcënoi se do të kalonte në një ekip rival për sezonin e ardhshëm, Ron Dennis i doli në mbrojtje publikisht francezit, duke deklaruar se ekipi vazhdimisht kishte gjetur diferenca në motorrët që i'u dhanë Prostit dhe Sennës.<ref name=":212">{{cite news|title=Honda power casts doubts over Senna|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1300&dat=19890714&id=hclUAAAAIBAJ&pg=4917%2C2115752|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201123447/https://news.google.com/newspapers?nid=1300&dat=19890714&id=hclUAAAAIBAJ&sjid=aZEDAAAAIBAJ&pg=4917%2C2115752|archive-date=1 dhjetor 2020|access-date=1 nëntor 2020|newspaper=The Age|language=en|page=27}}</ref> Për t’iu përgjigjur shqetësimeve të Prostit, Dennis u përpoq t’i caktonte motorët në mënyrë të rastësishme, si p.sh. duke hedhur një monedhë ose duke tërhequr numra nga një kapele.<ref name=":16"/><ref>{{Cite web|author=Keith Collantine|date=10 janar 2009|title=Ron Dennis on how the Hamilton-Alonso row compared to Senna and Prost|url=https://www.racefans.net/2009/01/10/ron-dennis-on-how-the-hamilton-alonso-row-compared-to-senna-and-prost/|access-date=30 shtator 2024|website=RaceFans|language=en|archive-date=13 nëntor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241113210337/https://www.racefans.net/2009/01/10/ron-dennis-on-how-the-hamilton-alonso-row-compared-to-senna-and-prost/|url-status=live}}</ref> Marrëdhënja e Prost dhe McLaren-Honda u prish tërësisht në [[Çmimi i madh i Italisë 1989|Çmimin e madh të Italisë]], aty ku francezi njoftoi publikisht se do t'i bashkohej Ferrarit në sezonin e ardhshëm. Pas këtij njoftimi, McLaren i dha mbështetje të plotë Sennës në garën për titullin kampion, pavarësisht se Prost kishte një avantazh prej 11 pikësh para nisjes së garës. Në [[Monza]], McLareni i dha përparësi Sennës, duke i dhënë 2 makina dhe 20 mekanikë dhe ndihmës, kurse Prost mori vetëm një makinë dhe katër ndihmës.<ref name=":5" /> Edhe pse pronësia e re e Hondës deklaroi se të dy pilotët kishin motorra të njëjtë, Prost nuk i besoi, dhe dyshimi i tij erdhi nga provat zyrtare ku Senna ishte plot 1.7 sekonda më i shpejtë se ai.<ref>{{cite web|url=http://www.formula1.com/results/season/1989/242/|title=1989 Italian Grand Prix|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en|access-date=23 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150118225755/http://www.formula1.com/results/season/1989/242/|archive-date=18 janar 2015}}</ref> Kjo bëri që Prost të ankohej sërisht për Hondën, që si kundërpërgjigje deklaroi se do nuk do t'a furnizonte makinën e Prost me motorra nëse ai nuk kërkonte falje. Prost në fund kërkoi falje për komentet e tij.<ref name=":19">{{Cite web|author=David Milloy|date=9 prill 2018|title=Alain Prost: the Other Edge of Genius?|url=https://www.adrianflux.co.uk/influx/people/alain-prost/|access-date=30 shtator 2024|website=Influx Magazine|language=en|archive-date=12 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241212143309/https://www.adrianflux.co.uk/influx/people/alain-prost/|url-status=live}}</ref> Prost arriti të triumfoj në garë dhe e rriti diferencën në renditje me 20 pikë nga Senna, i cili u tërhoq me probleme në motorr. Prost bëri një tjetër veprim që u pa negativisht nga McLareni pasi e hodhi trofeun e fituesit te tifozët, të cilët e prishën, duke bërë që Dennis të largohej i nervozuar nga podiumi. Pas këtij veprimi, McLareni bëri një rregull të ri ku të gjithë trofetë e fituar nga pilotët ishin pronë e ekipit, kurse pilotët kishin të drejtë të kërkonin një kopje të çdo trofeu që fitonin.<ref>{{Cite web|author=Tanya Kumar|date=4 korrik 2018|title=F1: Top 5 Unusual F1 Podium Ceremonies, bet you never knew!|url=https://www.sportskeeda.com/f1/f1-top-5-unusual-f1-podium-ceremonies/5|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201123507/https://www.sportskeeda.com/f1/f1-top-5-unusual-f1-podium-ceremonies/5|archive-date=1 dhjetor 2020|access-date=12 nëntor 2020|website=sportskeeda|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Six of the best – Unusual podium ceremonies|url=https://www.formula1.com/en/latest/features/2015/9/six-of-the-best---unusual-podium-ceremonies.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108122207/https://www.formula1.com/en/latest/features/2015/9/six-of-the-best---unusual-podium-ceremonies.html|archive-date=8 nëntor 2020|access-date=12 nëntor 2020|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en}}</ref> Pas garës së Italisë, Senna shtyu drejtuesit e McLaren për t'a shkarkuar Prost menjëherë. Ferrari ofroi pilotin e tyre [[Gerhard Berger]] në këmbim të Prost për katër garat e fundit të sezonit. Në fund nuk u mor asnjë vendim drastik dhe Prost u lejua t'a përfundonte sezonin me ekipin pasi kërkoi falje publike. Vite më vonë, Prost mori një kopje zyrtare të trofeut të Çmimit të madh të Italisë dhe j'a dhuroi Dennis.<ref name=":18">{{cite web|date=janar 1990|title=Alain Prost Interview|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-1990/57/alain-prost-2?v=7516fd43adaa|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230112191729/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-1990/57/alain-prost-2?v=7516fd43adaa|archive-date=12 janar 2023|access-date=11 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en}}</ref> Prost siguroi titullin kampion në garën e parafundit në [[Suzuka]] të Japonisë. Ai e nisi garën me një avantazh prej 16 pikësh nga Senna dhe të dy pilotët u përplasën me njëri-tjetrin shtatë xhiro nga fundi.<ref name=":5" /> Prost, i cili deri në atë moment ishte në kryesim të garës, u fajsua gjerësisht si shkaktari i aksidentit.<ref name=":18" /> Prost refuzoi të linte hapsirë kur të dy pilotët ishin krah për krah në vijën e drejtë. Kjo, sëbashku me stilin e të ngarit të Sennës, i cili e vendoste makinën e tij në pozita të mundshme për aksident me qëllim që pilotët e tjerë të zbrapseshin, shkaktuan aksidentin.<ref>{{Cite web|date=22 maj 2024|title=How good actually was Ayrton Senna? Hint: Exceptionally|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/ayrton-senna/how-good-actually-was-ayrton-senna-hint-exceptionally/|access-date=11 tetor 2024|website=Mclaren|language=en|archive-date=17 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240917132814/https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/ayrton-senna/how-good-actually-was-ayrton-senna-hint-exceptionally/|url-status=live}}</ref><ref name=":18" /> Senna arriti të rikthehej në garën dhe në fund doli në vendin e parë, por u skualifikua nga FIA, me në krye francezin [[Jean-Marie Balestre]], të cilin Senna nuk e pëlqente, për shkak se humbi shikanin në momentin e rihyrjes në garë. Senna gjithashtu u gjobit me 100,000$ si dhe u denua me gjashtë muaj për "vozitje të rrezikshme", një dënim që ngeli i pezulluar.<ref>{{cite web|title=Grand Prix Results: Japanese GP, 1989|url=http://www.grandprix.com/gpe/rr483.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20060620101901/http://www.grandprix.com/gpe/rr483.html|archive-date=20 qershor 2006|access-date=16 gusht 2006|website=GrandPrix.com|language=en}}</ref> Prost kërkoi falje për mënyrën se si e fitoi kampionatin, por shtoi se ishte një aksident të cilën ai nuk mundi t'a shmangte.<ref>{{cite news|date=23 tetor 1989|title=MOTOR SPORTS ROUNDUP : Senna Is Disqualified in Japan|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-10-23-sp-300-story.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110172542/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-10-23-sp-300-story.html|archive-date=10 nëntor 2020|access-date=9 shkurt 2021|publisher=Los Angeles Times|language=en}}</ref> McLaren apeloi vendimin e marrë ndaj Sennës por pa sukses. ''[[Sports Illustrated]]'' komentoi për këtë veprim, duke thënë: "Ron Dennis është kundër pilotit të tij dhe nuk do që ai ta fitoj kampionatin."<ref>{{Cite web|author=Sam Moses|date=19 mars 1990|title=Fireworks in Formula One|url=https://vault.si.com/vault/1990/03/19/fireworks-in-formula-one-amid-acrimony-ayrton-senna-won-the-us-grand-prix|access-date=30 shtator 2024|publisher=Sports Illustrated|language=en|archive-date=11 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250411143430/https://vault.si.com/vault/1990/03/19/fireworks-in-formula-one-amid-acrimony-ayrton-senna-won-the-us-grand-prix|url-status=dead}}</ref> ===Ferrari=== Në vitin 1990, Prost u bë piloti i parë që firmos me Ferrarin që nga vdekja e themeluesit [[Enzo Ferrari]] dy vite më parë. Ferrari kishte marrë disa inxhinjerë dhe arkitekt të McLarenit, përfshirë emra si [[John Barnard]] dhe [[Steve Nichols]].<ref name=":23">{{Cite news|author=Edd Straw|date=29 dhjetor 2017|title=Why the Ferrari 641 should have won a Formula 1 title in 1990|url=https://www.autosport.com/f1/news/why-the-ferrari-641-should-have-won-a-formula-1-title-in-1990-4988738/4988738/|access-date=1 tetor 2024|publisher=Autosport|language=en}}</ref> [[Ferrari 641]] ishte kandidati kryesor për të mposhtur McLarenin për titullin për konstruktor, duke humbur për vetëm 11 pikë. Gjatë këtij sezoni, Prost fitoi pesë gara, në Brazil, Meksikë, Francë, Britani dhe Spanjë. Në Meksikë, ai zhvilloi një nga performancat më të mira të karrierës së tij, duke fituar pasi e nisi garën nga vendi i 13të.<ref>{{Cite web|date=27 May 2020|title=Race of my life: Alain Prost on the 1990 Mexican GP|url=https://www.autosport.com/f1/news/149648/race-of-my-life-alain-prost-on-mexico-1990|access-date=10 shkurt 2021|website=Autosport.com|language=en|archive-date=28 tetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028020359/https://www.autosport.com/f1/news/149648/race-of-my-life-alain-prost-on-mexico-1990|url-status=live}}</ref> Fati i kampionatit u vendos sërisht në garën e parafundit në Suzuka, por këtë herë Prost kishte 9 pikë më pak se Senna. Ashtu si në vitin e kaluar, të dy pilotët u përplasën sërisht me njëri-tjetrin.<ref name=":3" /> Në kthesën e parë pas nisjes së garës, Senna qëllimit u përplas te Prost, duke i nxjerrë të dy pilotët nga gara dhe duke vulosur titullin në favor të tij. Dennis menjëherë e dinte që Senna e shkaktoi aksidentin qëllimisht, edhe pse i'u desh një vit për t'a pranuar:<ref name=":16" /> ai deklaroi në vitin 1991 se Senna u hakmorr ndaj Prost për aksidentin e tyre në vitin 1989.<ref name=":112">{{Cite web|author=David Tremayne|date=7 korrik 2014|title=The other side of Senna — his rage at Prost and Suzuka 1990|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-1991/6/the-other-side-of-senna/|access-date=3 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 shkurt 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240207210511/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-1991/6/the-other-side-of-senna/|url-status=live}}</ref> Edhe pse Prost u ankua për këtë aksident, duke thënë se Senna nuk ka vlera si njeri, braziliani nuk u pezullua.<ref name=":112" /> Prost e mbylli kampionatin në vendin e dytë, shtatë pikë mbrapa Sennës, kurse Ferrari u rendit në vendin e dytë mbrapa McLaren.<ref>{{cite web|url=https://www.motorsportmagazine.com/database/championships/1990-f1-world-championship/|title=1990 F1 World Championship|website=Motor Sport Magazine|language=en|access-date=27 janar 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301231913/https://www.motorsportmagazine.com/database/championships/1990-f1-world-championship/|archive-date=1 mars 2021}}</ref> Pas përfundimit të sezonit, Nigel Mansell, shoku i ekipit të Prost, u largua nga Ferrari për t'u rikthyer te Williams.<ref>{{Cite book|author=Murray Walker|title=Murray Walker's Formula One Heroes|date=2001|publisher=[[Virgin Books]]|language=en|isbn=1-85227-918-4|page=108}}Murray Walker & Simon Taylor ''Murray Walker's Formula One Heroes'' p. 108, paragrafi 2. Virgin Books,{{ISBN|1-85227-918-4}}</ref><ref name=":7">{{Cite web|author=Simon Taylor|date=dhjetor 2009|title=Lunch with... Nigel Mansell|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2009/60/lunch-nigel-mansell|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230713202624/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2009/60/lunch-nigel-mansell/|archive-date=13 korrik 2023|access-date=11 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en}}</ref> Ai tha se marrëdhënja e tij me Prost nuk ishte e mirë, pavarësisht se britaniku e kishte mbështetur atë për incidentin me Sennën në garën e Japonisë në vitin 1989. Një tjetër faktor i marrëdhënjes së keqe ishte mbërritja e Prost si piloti i parë i Ferrarit, edhe pse kontrata e Mansell kishte një klauzolë që e bënte atë pilotin e parë.<ref>{{Cite web|author=Jamie Woodhouse|date=20 gusht 2022|title=Nigel Mansell now realises why his team-mates didn't like him too much|url=https://www.planetf1.com/news/nigel-mansell-realises-reason-team-mate-dislike|access-date=1 tetor 2024|website=PlanetF1|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090810/https://www.planetf1.com/news/nigel-mansell-realises-reason-team-mate-dislike|url-status=live}}</ref> Mansell tregoi se pasi ai mori pol pozitën në garën e Francës, Prost i kërkoi Ferrarit që t'i jepnin makinën e tij për garën e rradhës në Britani.<ref>{{Cite book|author=Nigel Mansell|title=My Autobiography|date=1995 |page=222|publisher=Collins Willow|language=en|isbn=0-00-218497-4}}</ref> Ai u zëvëndësua nga francezi [[Jean Alesi]].<ref name=":7" /> Ferrari pësoi rënje në sezonin 1991. Makina e tyre "Ferrari 642" nuk ishte e aftë të mbante ritmin e McLarenit dhe Williamsit. Prost nuk përfundoi asnjë garë më poshtë se vendi i pestë, por nuk fitoi asnjë garë. Ai gjithashtu mori pesë podiume dhe përfundoi vetëm tetë gara; kolegu i tij Alesi përfundoi vetëm shtatë gara. Sipas raportimeve, motorri V12 i Ferrarit nuk ishte aq konkurues sa motorrët V10 të rivalëve të tyre, të cilët ishin më të shpejtë, më të lehtë dhe harxhonin benzinë më pak.<ref name=":23" /> Prost, i cili pati vështirësi gjatë sezonit, shpërtheu në garën e parafundit, duke thënë se makina e tij ecte " si një kamion".<ref>{{cite book|title=Formula Ferrari|author=Umberto Zapelloni|isbn=0-340-83471-4|publisher=[[Hodder & Stoughton]]|language=en|date=April 2004|page=17}}</ref><ref name=":19" /> Ferrari u kundërpërgjigj menjëherë duke shkarkuar Prostin. Ai u zëvëndësua nga piloti italian [[Gianni Morbidelli]] për [[Çmimi i madh i Australisë 1991|Çmimin e madh të Australisë 1991]], si dhe nga [[Ivan Capelli]] për sezonin e ardhshëm.<ref>{{Cite book|author1=Murray Walker|author2=Simon Taylor|title=Murray Walker's Formula One Heroes|date=2001|page=115|publisher=Virgin Books|language=en|isbn=1-85227-918-4}}</ref> ===Williams=== Prost nuk garoi në sezonin 1992.<ref name=":2" /> Pavarësisht kontakteve me Ligier, ekip me të cilin ai garoi në fazën parasezonale, ai qëndroi jashtë për këtë sezon pasi Ferrari i ofroi një shumë të madhe parash.<ref name="8w">{{cite web|author1=Mattijs Diepraam|author2=Rainer Nyberg|date=maj 2001|language=en|title=Subtlety redefined|url=http://8w.forix.com/prost.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121015073811/http://8w.forix.com/prost.html|archive-date=15 tetor 2012|access-date=18 tetor 2012 |publisher=8w.forix}}</ref> Gjatë këtij sezoni, Mansell dhe Williams-Renault thyen dominimin e McLaren-Hondës: britaniku fitoi titullin e parë kampion kurse Honda u tërhoq nga Formula Një për shkak të krrizës ekonomike në Japoni.<ref>{{Cite web|date=16 mars 2022|title=Honda's Bittersweet F1 Legacy|url=https://www.nippon.com/en/japan-topics/g02026/|access-date=1 tetor 2024|website=nippon.com|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090953/https://www.nippon.com/en/japan-topics/g02026/|url-status=live}}</ref> Kjo gjë bëri që Williams të ishte ekipi dominues si dhe njëri prej pilotëve të tyre pritej të shpallej sërisht kampion për sezonin 1993. Prost e shfrytëzoi këtë mundësi dhe filloi të negocionte me [[Frank Williams]] për t'u bërë pjesë e ekipit që nga gara e dytë e sezonit 1993.<ref name=":242">{{Cite web|author=Adam Cooper|date=7 korrik 2024|title=The Domination Game: How Mansell and Williams made 1992 their own|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/july-2002/30/the-domination-game/|access-date=1 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091110/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/july-2002/30/the-domination-game/|url-status=live}}</ref> Negociatat ishin të suksesshme dhe ai firmosi për dy vite.<ref>{{cite web|date=15 dhjetor 2012|title=The History of Williams - 1993|url=https://www.williamsdb.com/the-history-of-williams/the-history-of-williams-1993/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191216163106/https://www.williamsdb.com/the-history-of-williams/the-history-of-williams-1993/|archive-date=16 dhjetor 2019|access-date=16 dhjetor 2019|website=The Williams Database|language=en}}</ref> Piloti i dytë i Williams, [[Riccardo Patrese]], ndjeu se vendi i tij ishte në rrezik dhe firmosi me [[Benetton Formula|Benetton]]. Prost pritej të ishte sërisht shok ekipi me Mansellin, por britaniku nuk arriti të rinovonte kontratën me ekipin për shkak të kërkesave të larta financiare.<ref name=":242" /> Pas largimit të Mansell, Williams kërkoi të sillte në ekip Sennën, por kjo nuk u arrit pasi kontrata e Prost kishte një klauzolë që e ndalonte brazilianin t'i bashkohej Williamsit për sa kohë që ai ishte atje.{{sfn|Ménard|Vassal|2003|p=138}} Senna e quajti Prostin "frikacak" për këtë klauzolë, por në fund vazhdoi të garonte me McLarenin.{{sfn|Ménard|Vassal|2003|p=138}}<ref>{{cite web|url=https://www.f1oversteer.com/throwbacks/ayrton-senna-once-called-alain-prost-a-coward-for-refusing-to-be-his-teammate/|title=Ayrton Senna once called Alain Prost a ‘coward’ for refusing to be his teammate|website=f1oversteer.com|language=en|date=28 gusht 2026|access-date=10 tetor 2026}}</ref> Prost fitoi titullin e katërt kampion bote në sezonin 1993.<ref name=":12">{{cite news|date=11 dhjetor 1994|title=Briefly |url=http://link.galegroup.com/apps/doc/A296056825/GPS?u=wikipedia&sid=GPS|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201123443/https://go.gale.com/ps/i.do?p=GPS&u=wikipedia&id=GALE%7CA296056825&v=2.1&it=r&sid=GPS&asid=5b88d3e4|archive-date=1 dhjetor 2020|access-date=17 prill 2019|publisher=[[The Age|Sunday Age]]|language=en|page=4|via=Infotrac Newsstand}}</ref> Ai ishte shok ekipi me pilotin 32 vjeçar [[Damon Hill]]. Williams dominoi sërisht garën për konstruktor, duke marrë dyfishin e pikëve krahasuar me vendin e dytë McLaren. Prost fitoi shtatë nga dhjetë garat e para të sezonit si dhe mori pol pozita në 13 nga 16 garat e sezonit. Edhe pse gjatë sezonit ai u përball me konkurencën e Hill dhe Sennës, Prost u shpall kampion në Portugali dhe dy gara nga fundi. Pak para fitimit të titullit, Prost njoftoi tërheqjen nga sporti në përfundim të sezonit.<ref name="la">{{Cite web|author=Shav Glick|date=25 shtator 1993|title=Prost, 38, Announces Retirement|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-09-25-sp-38901-story.html|access-date=18 shtator 2024|website=Los Angeles Times|language=en|archive-date=12 qershor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230612151224/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-09-25-sp-38901-story.html|url-status=live}}</ref> Duke qënë se ai do të tërhiqej, Williams mori Sennën si pilot për sezonin e ardhshëm, pavarësisht klauzolës së Prost. Pavarësisht se klauzola e tij ishte në fuqi edhe për vitin 1994, Renault i kërkoi Williams për t'a bindur Prostin për të hequr dorë nga ky kusht.<ref>{{Cite web|date=11 tetor 1993|title=Senna signs with Williams |url=https://www.upi.com/Archives/1993/10/11/Senna-signs-with-Williams/9005750312000/|access-date=18 shtator 2024|website=UPI|language=en|archive-date=24 janar 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124015818/https://www.upi.com/Archives/1993/10/11/Senna-signs-with-Williams/9005750312000/|url-status=live}}</ref> Francezi u tërhoq në fund të sezonit 1993 me kusht që Williams t'i paguante rrogën e plotë për sezonin 1994.<ref name=":22">[[Senna (film)|''Senna'' (film)]] (edicioni i zgjatur), te minuta 1:47-1:50.</ref> Prost e mbylli me podium garën e fundit të karrierës në [[Çmimi i madh i Australisë 1993|Australi]]. Pas përfundimit të garës, Prost u përfaqua nga Senna, duke u surprizuar nga veprimi i brazilianit.<ref name=":5" /> McLaren, të cilët sapo kishin firmosur një marrëveshje për t'u furnizuar me motorrë nga [[Peugeot]],<ref>{{cite web|url=https://www.classicdriver.com/en/article/auctions/peugeot-powered-mclaren-a-smoking-hot-symbol-f1s-golden-era|title=This Peugeot-powered McLaren is a smoking-hot symbol of F1’s golden era|publisher=Classic Driver|language=en|date=15 tetor 2022|access-date=14 tetor 2026}}</ref> u përpoqën për të bindur Prost të zinte vendin e Sennës për sezonin 1994.<ref name="auto">{{Cite web|author=Jamie Woodhouse|date=24 dhjetor 2021|title=Ayrton Senna called Alain Prost 'begging' him to stay in F1 in 1994|url=https://www.planetf1.com/news/ayrton-senna-begged-alain-prost-return|access-date=18 shtator 2024|website=PlanetF1|language=en}}</ref> Senna vetë e inkurajoi francezin për të pranuar ofertën, por Prost refuzoi, duke u tërhequr një herë e përgjithmonë.<ref name="auto2">{{Cite web|date=30 shtator 2018|title=Martin Brundle at McLaren in 1994|url=https://www.unracedf1.com/martin-brundle-at-mclaren-in-1994/|access-date=18 shtator 2024|website=UnracedF1.com|language=en|archive-date=3 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241003033825/https://www.unracedf1.com/martin-brundle-at-mclaren-in-1994/|url-status=live}}</ref> ==Profili i pilotit== ===Stili i të voziturit=== Gjatë karrierës së tij, Prost fitoi pseudonimin "Profesori" për intelektualitetin e tij në pistë. Edhe pse fillimisht ai tha se ky pseudonim nuk i bënte përshtypje, me kalimin e kohës ai tha se pseudonimi karakterizonte stilin e tij të të voziturit. Prost ishte shumë i aftë të përgatiste strategjinë e tij para fillimit të një gare: ai zakonisht i kursente frenat dhe gomat në fazat e para të garës, duke i lënë të freskëta për pjesën e fundit.<ref name=":2" /> Motoja e tij ishte "Fito sa më ngadalë të jetë e mundur",<ref name="mcbride_nyt_p3" /><ref>{{Cite web|title=On this week #8: A masterclass from The Professor|url=https://www.pirelli.com/global/en-ww/race/racingspot/formula-1/a-masterclass-from-the-professor-119946/|access-date=2 tetor 2024|website=pirelli.com|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091306/https://www.pirelli.com/global/en-ww/race/racingspot/formula-1/a-masterclass-from-the-professor-119946/|url-status=live}}</ref> një moto që ai mund t'a ketë marrë nga [[Niki Lauda]] ose [[Juan Manuel Fangio]].<ref name=":24">{{Cite web|author=Clive James|title=Niki Lauda Wins Going Slowly|url=https://www.clivejames.com/niki-lauda-wins-going-slowly.html|access-date=2 tetor 2024|website=CliveJames.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|author=Will Buxton|date=3 qershor 2016|title=BUXTON: The Secret|url=https://racer.com/2016/06/03/buxton-the-secret-130356/|access-date=2 tetor 2024|website=RACER|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091338/https://racer.com/2016/06/03/buxton-the-secret-130356/|url-status=live}}</ref><ref name=":27" /> Shefi i Hondës, [[Nobuhiko Kawamoto]], kur u pyet për dy pilotët e McLarenit, tha: Senna është si një samurai kurse Prost është si një kompjuter.<ref name=":5" /> Ndryshe nga Senna, i cili ecte gjithmon me ritëm të lartë,<ref name=":2" /> Prost garonte më me elegancë dhe qetësi, duke kopjuar idhujt e tij [[Jackie Stewart]] dhe [[Jim Clark]].{{sfn|Roebuck|1986|p=131}} Edhe pse Prost mund të mos ketë garuar me aq stil sa bashkëkohësit e tij – Nigel Mansell dikur tha se Prost thjesht kishte makinën më të mirë në pistë – Stewart e lavdëroi Prostin për butësinë e tij pas timonit, duke shpjeguar: “Për disa, kjo është e mërzitshme; për mua, është mjeshtëri – dhe shumë më e vështirë sesa thjesht të shëtisësh me makinën përreth.”<ref name=":27" /><ref name=":28" /> Qetësia e Prostit i lejoi atij të nxirrte maksimumin nga një motorr pa e çuar atë drejt prishjes. Clive James shkroi se Prost "konsiderohej i çuditshëm edhe nga pilotët e tjerë për mënyrën se si makinat e tij qëndronin bashkë: ishte sikur ai mund të dëgjonte se çfarë po ndodhte në motorr. Prost ishte shoku i makinës. Pilotët e tjerë nuk e trajtonin makinën me më shumë takt sesa trajtonin gratë e tyre".<ref name=":24" /> Megjithatë, qasja e tij pati disa kritikë, përfshirë Ron Dennis, i cili u mërzit që Prost refuzoi të garonte për fitoren në Spa në vitin 1985. Prost u përgjigj se "E kam humbur kampionatin në momentin e fundit aq shumë herë sa nuk po rrezikoj".<ref name=":26">{{Cite web|title=Alain Prost|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/alain-prost/|access-date=2 tetor 2024|website=Mclaren.com|language=en|archive-date=29 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240929000643/https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/alain-prost|url-status=live}}</ref> Prost u prek nga kritikat, të cilat i përmblodhi si "kur fiton... është normale, kur humb, je budalla".<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/full-transcript-read-every-word-from-four-time-world-champion-alain-prosts.24IUj5h536Ih9IwT09FgjG|title=FULL TRANSCRIPT: Read every word from four-time world champion Alain Prost's insightful Beyond the Grid interview|author=Tom Clark|publisher=Formula Një|language=en|date=17 mars 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007113432/https://www.formula1.com/en/latest/article/full-transcript-read-every-word-from-four-time-world-champion-alain-prosts.24IUj5h536Ih9IwT09FgjG|archive-date=7 tetor 2024|access-date=28 korrik 2026}}</ref> Stili i qetë i Prostit ndonjëherë maskonte ritmin e tij të ashpër në pistë. [[Steve Nichols]], projektuesi i makinave të Prostit te McLaren dhe Ferrari, tha se në Çmimin e madh të Belgjikës 1985, ai e pa Prostin të bënte tre xhiro me qetësi në pistë dhe nuk e kuptoi që Prost kishte marrë pol pozitë deri pasi u kthye në garazh.<ref>{{Cite web|author=Dan Prosser|date=2 gusht 2023|title=McLaren designer Steve Nichols on Prost, Senna and Lauda|url=https://www.the-intercooler.com/library/blog/mclaren-designer-steve-nichols-on-prost-senna-and-lauda/|access-date=2 tetor 2024|website=The Intercooler|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091441/https://www.the-intercooler.com/library/blog/mclaren-designer-steve-nichols-on-prost-senna-and-lauda/|url-status=live}}</ref> [[Nigel Roebuck]] tregoi një histori të ngjashme në lidhje me pol pozitën e Prostit në [[Monako]].<ref name=":28">{{Cite web|author=Graham Keilloh|date=24 korrik 2011|title=In defence of Alain Prost|url=http://www.talkingaboutf1.com/2011/07/in-defence-of-alain-prost.html|access-date=3 tetor 2024|website=Talking About F1|language=en|archive-date=11 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210211030202/http://www.talkingaboutf1.com/2011/07/in-defence-of-alain-prost.html|url-status=live}}</ref> [[Adrian Newey]], projektuesi i makinave të Prostit te Williams, tha se Prost ndonjëherë e acaronte në praktika sepse Prost rrallë e shtynte makinën deri në limit, duke e bërë më të vështirë për Newey të kuptonte nëse makina ishte mjaftueshëm e shpejtë.<ref>{{Cite web|date=2 tetor 2023|title=Prost's final fling|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/november-2023/71/prosts-final-fling/|access-date=2 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091128/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/november-2023/71/prosts-final-fling/|url-status=live}}</ref> Newey shtoi se "kur donte, mund të ecte vërtet shpejtë".<ref>{{Cite web|author=Lucrezia Costa|date=11 gusht 2024|title=Adrian Newey on the champions he has worked with: "Very different characters, but all phenomenal"|url=https://pitdebrief.com/post/adrian-newey-on-the-champions-he-has-worked-with-very-different-characters-but-all-phenomenal/|access-date=2 tetor 2024|website=Motorsport {{!}} Pit Debrief|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091323/https://pitdebrief.com/post/adrian-newey-on-the-champions-he-has-worked-with-very-different-characters-but-all-phenomenal/|url-status=live}}</ref> Edhe pse Senna e dominoi Prostin në provat zyrtarr gjatë 32 garave si shok ekipi, duke marrë 26 pol pozita kundrejt 4 të Prostit, në ditën e garës Prost shënoi 12 xhiro më të shpejta kundrejt 6 të Sennës.<ref name=":21" /> Edhe pse Senna ishte më i shpejtë në provat zyrtare, Prost ishte i nënvlersuar në këtë kategori: Niki Lauda vuri në dukje se kur Prost u bashkua me McLaren në vitin 1984, Prost ishte aq i shpejtë sa Lauda hoqi dorë nga përpjekja për t'u barazuar me Prost në provat zyrtare dhe e përdori kohën e tij në pistë për të përgatitur makinën e tij për garën. Prost i përvetësoi këto mësime dhe i përdori kundër Sennës në vitet 1988 dhe 1989.<ref name=":21" /> ===Trashëgimia=== Prost konsiderohet një nga pilotët më të mirë të të gjitha kohërave në Formula Një. Ai ka fituar katër tituj botëror, po aq sa [[Sebastian Vettel]] dhe [[Max Verstappen]]. Vetëm [[Lewis Hamilton]], [[Michael Schumacher]], dhe Juan Manuel Fangio kanë fituar më shumë tituj se ai.<ref name=":20"/> Përveç kësaj, Prost humbi mundësinë për të fituar edhe katër tituj të tjerë për vetëm 12.5 pikë.<ref name=":17"/> Në kohën e pensionimit të tij, Prost mbante rekordin për garat e fituara (51),<ref>{{cite web|title=Grand Prix Results: Portuguese GP, 1993|url=http://www.grandprix.com/gpe/rr546.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20061030022713/http://www.grandprix.com/gpe/rr546.html|archive-date=30 tetor 2006|access-date=7 nëntor 2006|website=GrandPrix.com|language=en}}</ref><ref name=":2" /> e cila qëndroi për 14 vite; rekordi i tij u thye nga Schumacher në vitin 2001.<ref name=":0">{{cite news|author=Alan Henry|date=4 shtator 2001|title=Schumacher rubs salt into Prost wounds|url=https://www.theguardian.com/sport/2001/sep/04/formulaone.formulaone2001|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417055456/https://www.theguardian.com/sport/2001/sep/04/formulaone.formulaone2001|archive-date=17 prill 2019|access-date=17 prill 2019|publisher=[[The Guardian]]|language=en}}</ref><ref name=":13" /> Prost besonte se nëse Senna nuk do ndërronte jetë në vitin 1994, do t'ja thyente rekordin e fitoreve francezit.<ref name=":0" /> Prost gjithashtu kishte rekordin për numrin e xhirove të shpejta (41) deri në vitin 2001; Schumacher ishte sërisht piloti që i theu rekordin.<ref name=":27">{{Cite news|date=1 qershor 1993|title=Alain Prost retires|url=https://www.autosport.com/f1/news/alain-prost-retires-5053020/5053020/|access-date=3 tetor 2024|publisher=Autosport|language=en}}</ref> Prost aktualisht ndan rekordin për përqindjen më të lartë të garave të nisura nga rreshti i parë në një sezon të vetëm (16 nga 16 në vitin 1993) me Ayrton Sennën (1989) dhe Damon Hill (1996).<ref>{{cite web|author=Steven Lynch|date=1 korrik 2011|title=Front row regulars|url=http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/53088.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190501082158/http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/53088.html|archive-date=1 maj 2019|access-date=1 maj 2019|publisher=ESPN UK|language=en}}</ref> Deri në vitin 2026, ai është francezi i fundit që ka fituar [[Çmimi i madh i Francës|Çmimin e madh të Francës]].<ref>{{cite web|author=Nicky Haldenby|date=8 qershor 2021|title=France's Home Race Heroes|url=https://f1destinations.com/france-home-race-f1-heroes/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210614214908/https://f1destinations.com/france-home-race-f1-heroes/|archive-date=14 qershor 2021|access-date=14 qershor 2021|website=F1Destinations|language=en}}</ref> ===Lëvizjet dhe marrëdhënjet me ekipet=== Prost gjithashtu e kuptoi rëndësinë e të garuarit me makinën më të mirë; uebfaqja zyrtare e McLarenit komenton se ai "e ndërtoi karrierën e tij të gjatë duke bërë lëvizjen e duhur në kohën e duhur". Megjithatë, pasi Prost gjeti rrugën e tij drejt një ekipi fitues, ai nuk ishte gjithmonë i shkathët në marrëdhëniet e tij me ekipet dhe furnizuesit e motorrëve. Faqja e internetit e [[Formula Një]] vëren se ndërsa Prost "bëri që fitoret e tij të dukeshin të lehta", ai "ishte më pak i suksesshëm në politikën në të cilën ishte gjithmonë i përfshirë" dhe ai "i la ekipet në mënyrë negative në katër raste". Shoku i ekipit të Prostit te Ferrari, Nigel Mansell, kujton një incident ku në [[Çmimi i madh i Britanisë 1990|Çmimin e madh të Britanisë 1990]], makina që ai garoi nuk ecte njësoj si në garën e mëparshme ku ai kishte marrë pol pozitë. Kur u përball me mekanikët, Prost doli në përfundimin se Mansell kishte makinë superiore krahasuar me francezin. Makinat e tyre u ndërruan pa djeninë e Mansell dhe me kërkesë të Prost. Prost gjithashtu fliste rrjedhshëm italisht, ndërsa italishtja e Mansell ishte vetëm bisedore në rastin më të mirë, duke i dhënë Prostit ndikim më të madh brenda ekipit me bazë në [[Maranello]]. Sipas Prost, Mansell mori pjesë vetëm në dy ose tre takime informuese mekanike gjatë gjithë sezonit, duke preferuar të luante [[golf]].<ref>Mansell, Nigel ''My Autobiography'' faqja 222 Collins Willow {{ISBN|0-00-218497-4}}</ref> Prost e përshpejtoi shkarkimin e tij nga Ferrari në vitin 1991 duke kritikuar hapur makinën si dhe nuk mori pjesë në sezonin 1992 (duke pranuar një shumë të konsiderueshme parash nga Ferrari) në vend që të garonte me Ligier të nivelit të dytë.<ref name="8w"/> Në garën e dytë të sezonit 1992, Prost e dalloi menjëherë potencialin e kombinimit Williams-Renault dhe negocioi për një vend për sezonet 1993 dhe 1994.<ref name=":242"/> Pasi njoftoi daljen e tij në pension në fund të sezonit 1993 (duke mos dashur të ishte partner me Sennën në vitin 1994, me Williams që pranoi të paguante pagën e Prostit për vitin 1994), Prost vendosi të mos dilte nga pensioni pasi nuk u impresionua nga një provë e McLaren-Peugeot për sezonin 1994.<ref name="auto"/><ref name="auto2"/><ref name=":13" /> Pasi Senna humbi jetën në Çmimin e madh të San Marinos në vitin 1994, Prost ishte kandidati i dukshëm për të zënë vendin bosh te Williams, por Prost tha se nga respekti për Sennën nuk do të garonte më në Formula Një.<ref name="NZHerald">{{Cite web|author=Don Kennedy|date=9 tetor 2024|title=Formula One: Prost reminisces ahead of return to Imola|url=https://www.nzherald.co.nz/hawkes-bay-today/news/formula-one-prost-reminisces-ahead-of-return-to-imola/DTEDCRZLPWQYLWWEUQ4UMOERSQ/|access-date=11 tetor 2024|website=The New Zealand Herald|language=en|archive-date=26 qershor 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250626125859/https://www.nzherald.co.nz/hawkes-bay-today/news/formula-one-prost-reminisces-ahead-of-return-to-imola/DTEDCRZLPWQYLWWEUQ4UMOERSQ/|url-status=live}}</ref> ===Vlerësimet nga bashkëkohësit=== Në vitin 2009, një sondazh i [[Autosport]] i kryer nga 217 pilotë të Formula Një e nxori Prostin të votuar si piloti i katërt më i madh i të gjitha kohërave në Formula Një, pas Sennës, Schumacherit dhe Fangios.<ref>{{Cite web|date=2009|title=Formula 1's Greatest Drivers – AUTOSPORT.com – Alain Prost|url=http://f1greatestdrivers.autosport.com/?driver=4|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210517231624/https://f1greatestdrivers.autosport.com/?driver=4|archive-date=17 maj 2021|access-date=19 shkurt 2021|website=f1greatestdrivers.autosport.com|language=en}}</ref> Shoku i skuadrës së Prostit, Keke Rosberg, tha se "Ai është më i miri që kam njohur ndonjëherë, pa dyshim. Si një pilot garash i gjithanshëm, ai është kokë e këmbë përpara kujtdo tjetër."<ref name=":28" /> Drejtori ekzekutiv i Formula Një, [[Bernie Ecclestone]], tha se Prost ishte piloti më i madh i të gjitha kohërave, pasi Prost rrallë gëzonte trajtimin e pilotit numër një, ndryshe nga Senna ose Schumacher.<ref>{{Cite web|last=NewsDesk|date=13 shtator 2016|title=Ecclestone: Prost was better than Schumacher or Senna|url=https://www.grandprix247.com/2016/09/13/ecclestone-prost-was-better-than-schumacher-or-senna/|access-date=1 tetor 2024|website=GRANDPRIX247.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017|title=Bernie Ecclestone says Alain Prost best ever F1 driver|url=https://www.sportsmole.co.uk/fb_281199.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240628085026/https://www.sportsmole.co.uk/formula-1/news/ecclestone-says-prost-best-ever-f1-driver_281199.html|archive-date=28 qershor 2024|access-date=19 shkurt 2021|website=Sports Mole|language=en}}</ref> Në vitin 2023, Ecclestone tha se Max Verstappen e kishte tejkaluar Prostin.<ref>{{Cite web|author=Jamie Woodhouse|date=23 shtator 2023|title=Bernie Ecclestone snubs Lewis Hamilton to hand F1 GOAT title to former title rival|url=https://www.planetf1.com/news/bernie-ecclestone-max-verstappen-f1-greatest|access-date=1 tetor 2024|website=PlanetF1|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090600/https://www.planetf1.com/news/bernie-ecclestone-max-verstappen-f1-greatest|url-status=live}}</ref> Shefi i ekipit Jordan, [[Eddie Jordan]], ndante mendimin e Ecclestone, duke vlerësuar që Prost "nuk e vriste mendjen kurrë se kush ishte shoku i tij i skuadrës" (Senna ishte një përjashtim i dukshëm).<ref>{{Cite web|author=Mark Scott|date=16 prill 2020|title=Jordan: 'Prost the greatest, not Schumi or Senna'|url=https://www.planetf1.com/news/greatest-formula-1-driver|access-date=1 tetor 2024|website=PlanetF1|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090758/https://www.planetf1.com/news/greatest-formula-1-driver|url-status=live}}</ref> Shefi i stafit mjekësor i Formula Një, Sid Watkins, tha se Prost dhe Niki Lauda ishin pilotët më inteligjentë me të cilët kishte punuar, duke vënë në dukje se ai mund të kujtonte vetëm një aksident të rrezikshëm që përfshinte Prostin në karrierën e tij.<ref>{{Cite book|author=Sid Watkins|title=Life at the Limit|publisher=Pan Macmillan|language=en|year=2013|isbn=9781447241010|location=Londër|pages=110}}</ref> ===Rivaliteti me Ayrton Sennën=== Piloti brazilian [[Ayrton Senna]] ishte rivali më i madh i Prostit. Rivaliteti midis tyre konsiderohet një nga më të mëdhenjt në historinë e sporteve.<ref>{{cite web|url=https://www.autoevolution.com/news/senna-vs-prost-one-of-the-most-fiercest-rivalries-in-the-history-of-motorsport-139075.html|title=Senna vs Prost: One of the Fiercest Rivalries in the History of Motorsport|website=autoevolution.com|language=en|date=9 dhjetor 2019|access-date=15 tetor 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.goodwood.com/grr/f1/prost-vs-senna-a-friendship-after-bitter-rivalry/|title=Prost vs. Senna: A friendship after bitter rivalry|website=goodwood.com|language=en|date=12 janar 2026|access-date=15 tetor 2026}}</ref> Betejat e Prostit me Ayrton Sennën u mbuluan gjerësisht nga media. Të dy pilotët ishin konkurrentë të fortë dhe kontribuan në disa incidente në pistë: *[[Çmimi i madh i Portugalisë 1988|Estoril 1988]] (Senna u përpoq ta ndalonte Prostin që ta kalonte duke e kërcënuar se do ta shtynte anash në murin e boksit)<ref name="auto1"/> *[[Çmimi i madh i San Marinos 1989|Imola 1989]] (Senna dhe Prost ranë dakord të shmangnin garimin shumë të ngushtë me njëri-tjetrin në xhiron e parë, por nuk ranë dakord për kushtet e sakta të marrëveshjes, pas së cilës Prost u ankua në media)<ref name=":8" /> *[[Çmimi i madh i Japonisë 1989|Suzuka 1989]] (duke garuar krah për krah me Sennën, Prost fitoi titullin kampion duke ecur në rrugën e Sennës në vijën e brendshme dhe duke e sfiduar atë të frenonte ose të përplasej. Ata u përplasën)<ref name=":18" /> *[[Çmimi i madh i Japonisë 1990|Suzuka 1990]] (duke garuar krah për krah me Prostin, Senna fitoi titullin kampion duke e nxjerrë qëllimisht Prostin nga gara në formë hakmarrje për incidentin e vitit 1989)<ref name=":6">{{Cite web|author=Joe Saward|date=1 tetor 1991|title=Ayrton Senna attacks Jean-Marie Balestre|url=http://www.grandprix.com//features/joe-saward/news-feature-ayrton-senna-attacks-jean-marie-balestre.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121174811/https://www.grandprix.com/features/joe-saward/news-feature-ayrton-senna-attacks-jean-marie-balestre.html|archive-date=21 janar 2021|access-date=10 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en}}</ref> *[[Çmimi i madh i Gjermanisë 1989|Hockenheim 1991]] (Senna e nxori Prostin jashtë pistës dhe në rrugën e daljes nga bokset).<ref>{{Cite web|last=Grandprix.com|date=28 korrik 1991|title=German GP, 1991|url=http://www.grandprix.com//races/german-gp-1991.html|access-date=12 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en|archive-date=4 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304180439/https://www.grandprix.com/races/german-gp-1991.html|url-status=live}}</ref> Pas incidentit të Hockenheim të vitit 1991, [[FISA]] urdhëroi një takim midis dy pilotëve për të ulur tensionet dhe për të parandaluar incidente të mëtejshme.<ref>{{cite web|author=David Tremayne|date=shtator 1991|title=Formula One: 1991 Hungarian Grand Prix|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/september-1991/13/formula-one-hungarian-grand-prix?v=7516fd43adaa|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229202513/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/september-1991/13/formula-one-hungarian-grand-prix?v=7516fd43adaa|archive-date=29 dhjetor 2022|access-date=12 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en}}</ref> Përveç kësaj, të dy pilotët e gjetën veten duke ndjekur të njëjtin ekip pas sezonit 1992, pasi performanca e Ferrarit kishte rënë dhe Honda u largua nga Formula Një, duke e lënë Williams-Renault si sundimtarin e padiskutueshëm të Formula Një. Prost nënshkroi për Williams me kusht që Senna të mos bëhej pjesë e ekipit, duke bërë që braziliani të ankohej publikisht se Prost po "sillej si frikacak".<ref name=":25">{{cite web|title=Ayrton Senna Calls Prost A Coward.mpg|date=5 dhjetor 2011|url=https://www.youtube.com/watch?v=qFZKkK6odgY|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130218163814/http://www.youtube.com/watch?v=qFZKkK6odgY&gl=US&hl=en|archive-date=18 shkurt 2013|access-date=28 qershor 2013|publisher=Youtube.com|language=en}}</ref> Tifozët brazilianë të Sennës u tërbuan aq shumë nga refuzimi i Prostit për të garuar me Sennën në kushte të barabarta, saqë Prost mori një eskortë policore për [[Çmimi i madh i Brazilit 1993|Çmimin e Madh të Brazilit 1993]].<ref>{{cite book|author=Derick Allsop|title=Designs on Victory: On the Grand Prix Trail With Benetton|publisher=Hutchinson|language=en|year=1993|isbn=0-09-178311-9}}</ref> Prost fitoi lehtësisht titullin e vitit 1993 dhe u tërhoq në fund të sezonit, duke i lejuar Sennës të merrte kryesimin në Williams për sezonin 1994. Pasi nuk ishin më konkurrentë, dy rivalët filluan të përmirësonin marrëdhënien e tyre. Në garën e fundit të Prostit, Çmimin e madh të Australisë 1993, Senna e tërhoqi atë në shkallën më të lartë të podiumit dhe e përqafoi.<ref>{{cite web|title=Fan review of Grand Prix with image of pair on podium|url=http://www.farzadsf1gallery.com/features/adel93.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20061025173536/http://www.farzadsf1gallery.com/features/adel93.html|archive-date=25 tetor 2006|access-date=28 janar 2007|website=farzadsf1gallery.com|language=en}}</ref><ref name=":5" /> Vetëm disa ditë para vdekjes së parakohshme të Sennës në Imola, ndërsa po filmonte një xhiro më makinë në pistën e Imolës për kanalin televiziv francez [[TF1]], ai përshëndeti Prostin, i cili në atë kohë ishte një komentator i këtij kanali televiziv: "Një përshëndetje e veçantë për mikun tim... mikun tonë të dashur, Alain. Na mungon të gjithëve Alain." Prosti tha se ishte i habitur dhe shumë i prekur nga komenti.<ref name="Hamilton">{{cite book|author=Maurice Hamilton|title=Frank Williams |publisher=Macmillan|language=en|year=1998|isbn=0-333-71716-3|page=234}}</ref><ref name=":5" /> Prost mori pjesë në funeralin e Sennës, duke qënë një nga njerëzit që mbajti arkivolin e tij,<ref>{{cite web|title=Open Warfare|url=http://www.gpracing.net192.com/drivers/prost-senna.cfm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070702171047/http://www.gpracing.net192.com/drivers/prost-senna.cfm|archive-date=2 korrik 2007|access-date=30 gusht 2015|website=GPRacing.net192.com|language=en}}</ref> dhe komentoi se kur Senna vdiq "një pjesë e tij kishte vdekur gjithashtu", sepse karrierat e tyre kishin qenë shumë të lidhura me njëra-tjetrën. Senna ndihej ashtu si francezu, duke i thënë një miku të ngushtë se pasi Prosti u tërhoq, ai e kuptoi se sa shumë nga motivimi i tij kishte ardhur nga rivaliteti me Prostin.<ref name=":5" /> ===Vlerësimet=== Media të ndryshme janë përpjekur të zhvillojnë modele që matin në mënyrë objektive aftësitë e pilotëve në lidhje me cilësinë e makinës. Prost përgjithësisht renditet lart në këto krahasime. *[[Universiteti i Sheffield]] (2016): I dyti i të gjitha kohërave<ref>{{Cite web|date=14 prill 2016|title=University research reveals greatest Formula One driver of all time|url=http://www.sheffield.ac.uk/news/nr/greatest-formula-one-driver-ever-1.567358|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160416020912/http://www.sheffield.ac.uk/news/nr/greatest-formula-one-driver-ever-1.567358|archive-date=16 prill 2016|access-date=30 shtator 2024|website=University of Sheffield|language=en}}</ref> *[[The Economist]] (2020): I treti i të gjitha kohërave<ref>{{Cite news|date=17 tetor 2020|title=Engineers, not racers, are the true drivers of success in motor sport|url=https://www.economist.com/graphic-detail/2020/10/17/engineers-not-racers-are-the-true-drivers-of-success-in-motor-sport|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120194230/https://www.economist.com/graphic-detail/2020/10/17/engineers-not-racers-are-the-true-drivers-of-success-in-motor-sport|archive-date=20 nëntor 2020|access-date=19 shkurt 2021|newspaper=The Economist|language=en|issn=}}</ref> *[[Carteret Analytics]] (2020): I teti i të gjitha kohërave<ref>{{Cite web|author=Frank Dalleres|date=15 nëntor 2020|title=Why Juan Manuel Fangio, not Lewis Hamilton or Michael Schumacher, is the greatest Formula 1 driver ever|url=https://www.cityam.com/why-juan-manuel-fangio-not-lewis-hamilton-or-michael-schumacher-is-the-greatest-formula-1-driver-ever/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120141605/https://www.cityam.com/why-juan-manuel-fangio-not-lewis-hamilton-or-michael-schumacher-is-the-greatest-formula-1-driver-ever/|archive-date=20 nëntor 2020|access-date=19 shkurt 2021|website=CityAM|language=en}}</ref> *[[F1-Analysis.com]] (2022): I katërti i të gjitha kohërave; i dyti i të gjitha kohërave pas korrigjimit të ndryshimeve në epokë.<ref>{{cite web|date=31 maj 2022|title=A History of F1: Who is the GOAT? |url=http://f1-analysis.com/2022/05/31/who-is-the-f1-goat/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220705091012/https://f1-analysis.com/2022/05/31/who-is-the-f1-goat/|archive-date=5 korrik 2022 |access-date=1 shtator 2022|language=en}}</ref> ==Jeta e mëvonshme== Gjatë viteve 1994 dhe 1995, Prost punoi si komentator për kanalin televiziv francez TF1.<ref>{{cite book|title=Sport et Télé: Les Liaisons Secrètes|page=379|author=Eric Maitrot|publisher=Flammarion|language=fr|year=1995}}</ref> Ai gjithashtu punoi për Renault duke bërë marrëdhënie me publikun dhe promovime.<ref>Hamilton 2015, f. 306.</ref> Pas kësaj, Prost u kthye në ekipin e tij të vjetër McLaren, duke punuar si këshilltar teknik;<ref name=":2" /> ai gjithashtu përfundoi [[L'Étape du Tour]], një udhëtim vjetor me biçikleta me pjesëmarrje masive që zhvillohet në një fazë të [[Tour de France]].<ref>{{Cite web|last=Cycling News 19|date=11 February 2011|title=Prost trades pedal strokes with Merckx in Oman|url=https://www.cyclingnews.com/news/prost-trades-pedal-strokes-with-merckx-in-oman/|access-date=12 shkurt 2021|website=cyclingnews.com|language=en|archive-date=25 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125074709/https://www.cyclingnews.com/news/prost-trades-pedal-strokes-with-merckx-in-oman/|url-status=live}}</ref> Në vitin 2024, Prost shprehu publikisht shqetësime në lidhje me trendin në rritje të ekipeve të Formula Një që i nënshtrohen ndryshimeve të shpeshta të emrave për shkak të ndryshimeve në pronësi dhe sponsorizim. Ai argumentoi se, ndërsa partneritetet tregtare janë një pjesë integrale e Formula Një moderne, ndryshimi i vazhdueshëm i markës rrezikon të dëmtojë ndjenjën e traditës dhe vazhdimësisë së sportit. Duke përmendur shembullin e Sauber, i cili kaloi nga [[Alfa Romeo]] në Stake dhe më pas në [[Audi]] në vitin 2026, si dhe ndryshimin e markës së AlphaTauri në Visa Cash App RB, Prost sugjeroi që praktika të tilla dobësojnë identitetin historik dhe lidhjen emocionale që tifozët kanë me ekipet e vjetra. Ai theksoi se trashëgimia e Formula Njê është ndërtuar jo vetëm mbi pilotët dhe prodhuesit e saj, por edhe mbi trashëgiminë e qëndrueshme të ekipeve të saj, dhe paralajmëroi se prioritizimi i fitimeve tregtare afatshkurtra mbi stabilitetin mund të dëmtojë strukturën kulturore të sportit.<ref>{{Cite web|author=Lydia Mee|title=Former champion highlights the importance of keeping lega...|url=https://www.newsweek.com/sports/f1-news-alain-prost-some-new-team-names-are-losing-tradition-our-sport-1891621|access-date=18 shtator 2025|website=Newsweek|date=23 prill 2024|language=en}}</ref> ===Prost Grand Prix=== {{main|Prost Grand Prix}} Gjatë vitit 1989, Prost filloi të mendonte të krijonte ekipin e tij, pasi marrëdhënia e tij me shokun e tij të ekipit në McLaren, Ayrton Senna, ishte prishur. Prost dhe [[John Barnard]], ish-projektuesi kryesor në McLaren, ishin pranë themelimit të një ekipi në vitin 1990. Megjithatë, mungesa e sponsorizimit nënkuptonte se kjo nuk ishte e mundur, kështu që Prost u transferua te Ferrari dhe Barnard u largua nga Ferrari për t'u bashkuar me Benetton. Pasi u grind me ekipin italian në fund të vitit 1991, Prost e gjeti veten pa ekip për vitin 1992; pas dështimit të negociatave të gjera me [[Guy Ligier]] për blerjen e ekipit të tij Ligier, Prost vendosi të bashkohej me Williams për vitin 1993.<ref name="Prost Renault">{{Cite web|author=Joe Saward|date=1 shtator 1995|title=Team Prost - a dream or reality?|url=http://www.grandprix.com/ft/ft00198.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140605084146/http://www.grandprix.com/ft/ft00198.html|archive-date=5 qershor 2014|access-date=27 nëntor 2024|website=Grandprix.com|language=en}}</ref> Deri në vitin 1995, kur Prost punonte për Renault, njerëzit kishin supozuar se do të formohej një ekip Prost-Renault. Renault refuzoi kërkesën e Prost për të furnizuar motorrë për ekipin e tij, duke i dhënë fund spekulimeve.<ref name="Prost Renault" /> Më 13 shkurt 1997, Prost bleu ekipin Ligier nga [[Flavio Briatore]] dhe e riemëroi atë në "Prost Grand Prix".<ref name="Prost GP">{{cite web|url=http://www.grandprix.com/gpe/con-prost.html|title=GP Encyclopedia – Constructor – Prost Grand Prix|publisher=GrandPrix.com|language=en|access-date=8 shtator 2006|date=16 gusht 2006}}</ref> Një ditë pasi bleu ekipin, Prost nënshkroi një marrëveshje tre-vjeçare me prodhuesin francez të makinave Peugeot, i cili do të furnizonte ekipin me motorrë nga viti 1998 deri në vitin 2000.<ref name="Prost GP" /> Për sezonin e parë të ekipit, Prost mbajti një nga pilotët e Ligier të vitit 1996, [[Olivier Panis]], i cili kishte fituar [[Çmimi i madh i Monakos 1996|Çmimin e madh të Monakos 1996]]; ekipi gjithashtu firmosi një kontratë me pilotin japonez [[Shinji Nakano]]. Ekipi garoi me motorrët Mugen-Honda të përdorur nga Ligier sezonin e kaluar, ndërsa makina ishte në fakt Ligier JS45 i menduar fillimisht, por u riemërua [[Prost JS45]]. Gjërat dukeshin premtuese në fillim të sezonit, pasi ekipi mori dy pikë në garën debutuese në Australi falë një vendi të pestë nga Olivier Panis. Ekipi shënoi edhe 13 pikë të tjera përpara se Panis të thyente këmbën në një aksident gjatë Çmimit të madh të Kanadasë. Ai u zëvendësua nga [[Jarno Trulli]] i Minardit. Pas kësaj, gjërat filluan të përkeqësoheshin pak dhe ekipi mblodhi vetëm pesë pikë gjatë rikuperimit të Panis. Ai u rikthye në fund të sezonit për të garuar në tre garat e fundit. Prost GP përfundoi i gjashti në kampionatin e konstruktorëve me 21 pikë.<ref>{{cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/analysis-prosts-dream-of-french-team-in-jeopardy-5058532/5058532/|title=Analysis: Prost's Dream of French Team in Jeopardy|author=Francois Thomazeau|date=22 nëntor 2001|website=Autosport.com|language=en|access-date=23 janar 2007|archive-date=29 dhjetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229202510/https://www.autosport.com/f1/news/analysis-prosts-dream-of-french-team-in-jeopardy-5058532/5058532/|url-status=live}}</ref><ref name="essaar">{{cite web|url=http://essaar.co.uk/f1-prost-grand-prix-went-wrong/|title=F1: Prost Grand Prix – What went wrong?|author=Aaron Collins|date=3 shtator 2018|website=Essaar Motorsport|language=en|access-date=15 gusht 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190815013921/http://essaar.co.uk/f1-prost-grand-prix-went-wrong/|archive-date=15 gusht 2019}}</ref> Prost u bë president i Prost Grand Prix në fillim të vitit 1998.<ref name="essaar"/> Pas mbërritjes së Peugeot si furnizues motorrësh për ekipin, Mugen-Honda vendosi të furnizonte ekipin Jordan. Prost GP shënoi një pikë të vetme gjatë sezonit kur Jarno Trulli përfundoi i gjashti në Belgjikë.<ref>{{cite web|url=http://www.formula1.com/results/season/1998/176/|title=1998 Belgian Grand Prix|publisher=Formula Një|language=en|date=30 gusht 1998|archive-url=https://web.archive.org/web/20141205004520/http://www.formula1.com/results/season/1998/176/|archive-date=5 dhjetor 2014|access-date=24 dhjetor 2015}}</ref> Sezoni 1999 ishte vendimtar për Prost GP.<ref>Jean-Michel Desnoues; Patrick Camus & Jean-Marc Loubat <u>Formula 1 99</u> . Queen Anne Press. {{ISBN|1-85291-606-0}}</ref> Prost punësoi [[John Barnard]] si konsulent teknik.<ref name="Prost GP" /> Kompania e Barnard, B3 Technologies, ndihmoi [[Loïc Bigois]] me projektimin e modelit Prost AP02. Panis dhe Trulli ranë dakord të qëndronin me ekipin për këtë sezon. Makina nuk ishte një shqetësim i madh, por motori Peugeot V10 doli të ishte i rëndë dhe i paqëndrueshëm. Viti i fundit i Peugeot si furnizues motorrësh për Prost GP solli njëfarë optimizmi. Prost punësoi shokun e tij të skuadrës të Ferrari në sezonin 1991, [[Jean Alesi]], për të drejtuar makinën kryesore dhe gjermanin [[Nick Heidfeld]], i cili kishte fituar kampionatin e Formula 3000 në vitin 1999, për ta shoqëruar. Sezoni doli të ishte sërisht katastrofik: AP03 doli të ishte i paqëndrueshëm dhe me menaxhim të dobët. Gjërat nuk u ndryshuan kur pilotët u përplasën me njëri-tjetrin në [[Çmimi i madh i Austrisë 2000|Çmimin e madh të Austrisë]]. Drejtori teknik i sapoemëruar, [[Alan Jenkins]], u shkarkua në mes të vitit. Prost ristrukturoi ekipin, duke punësuar [[Joan Villadelprat]] si drejtor menaxhues dhe duke zëvendësuar Jenkins me [[Henri Durand]] si drejtor të ri teknik të ekipit.<ref name="Prost GP" /> Në vitin 2001, Ferrari pranoi të furnizonte Prost GP me motorrë për sezonin e ri.<ref name="Prost GP" /> Paratë mbaruan në fillim të sezonit 2002 dhe Prost falimentoi, duke lënë borxhe prej rreth 30 milionë $.<ref name="Prost GP" /> ===Role të tjera=== Gjatë vitit 2002, Prost kaloi kohë me familjen e tij dhe garoi në tetë gara me biçikleta, duke u renditur i treti në ''Granite – Mont Lozère''.<ref>{{Cite web|date=12 tetor 2017|title=Limited Edition RM 70-01 Tourbillon Alain Prost – The Richard Mille watch with the Odometer|url=https://luxuothailand.com/watches/limited-edition-rm-70-01-tourbillon-alain-prost-the-richard-mille-watch-with-the-odometer.html|access-date=12 shkurt 2021|website=LUXUO Thailand|language=en|archive-date=8 dhjetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211208010129/https://luxuothailand.com/watches/limited-edition-rm-70-01-tourbillon-alain-prost-the-richard-mille-watch-with-the-odometer.html|url-status=live}}</ref><ref>[http://www.prostfan.com/2002.htm Alain Prost 2002 Bicycle Racing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061019100827/http://www.prostfan.com/2002.htm |date=19 tetor 2006 }}, ProstFan.com (në anglisht). Marrë më 11 tetor 2006.</ref> Francezi garoi në serinë e garave në akull Andros në vitin 2003, duke u renditur i dyti në kampionat pas [[Yvan Muller]]. Në vitet 2003 dhe 2004, Prost mori pjesë në [[Étape du Tour]]. Prost u bë gjithashtu Ambasador për Uniroyal, një pozicion që do ta mbante deri në maj 2006. Prost vazhdoi të garonte në Andros Trophy, duke fituar titullin me Toyotën në vitet 2006–07, 2007–08 dhe me Dacian në vitet 2011–2012. == Statistikat == ([[:Template:F1 Rezultatet e Pilotëve|Sqarim i tabelës]]) (Garat me '''*''' mbrapa nënkuptojnë pjesmarrjen në pol pozicion) (Viti me * është viti kur ka fituar titull) <div style="float:left;"> {| border="1" cellpadding="1" cellspacing="0" style="margin: 1em 0 0 0; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size:95%" ! Viti ! Ekipi ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! Ekipi ! Vendi ! Pikë |- | [[Rezultatet e F1 1980|1980]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 Argentine Grand Prix|ARG]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFFF"| [[1980 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>DNS</small> || [[1980 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>DNP</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1980 German Grand Prix|GER]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1980 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1980 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFFF"| [[1980 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>DNS</small> | | ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] ! 16ti ! 5 |- | [[Rezultatet e F1 1981|1981]] ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1981 Argentine Grand Prix|ARG]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1981 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| '''[[1981 German Grand Prix|GER]]'''<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1981 Dutch Grand Prix|DUT]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1981 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1981 Las Vegas Grand Prix|LVG]]<br /><small>2</small> | ! [[Renault F1|Renault]] ! 5ti ! 43 |- | [[Rezultatet e F1 1982|1982]] ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1982 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1982 Brazilian Grand Prix|BRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1982 Belgian Grand Prix|BEL]]'''<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1982 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1982 United States Grand Prix East|USE]]'''<br /><small>NC</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1982 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1982 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 German Grand Prix|GER]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1982 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#DFDFDF"| '''[[1982 Swiss Grand Prix|SUI]]'''<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| '''[[1982 Las Vegas Grand Prix|LVG]]'''<br /><small>4</small> ! [[Renault F1|Renault]] ! 4ti ! 34 |- | [[Rezultatet e F1 1983|1983]] ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#CFCFFF"| [[1983 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1983 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1983 French Grand Prix|FRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1983 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[1983 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1983 Belgian Grand Prix|BEL]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1983 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1983 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1983 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1983 German Grand Prix|GER]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1983 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1983 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1983 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1983 Evropean Grand Prix|EUR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1983 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>Ret</small> | ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#DFDFDF"| '''2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| '''57''' |- | [[Rezultatet e F1 1984|1984]] ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1984 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1984 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1984 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1984 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1984 United States Grand Prix East|USE]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1984 German Grand Prix|GER]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1984 Dutch Grand Prix|DUT]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 Evropean Grand Prix|EUR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>1</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#DFDFDF"| ''' 2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| ''' 71.5''' |- | [[Rezultatet e F1 1985|1985]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1985 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#000000" style="color: #ffffff"| [[1985 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>DSQ</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1985 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1985 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1985 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1985 German Grand Prix|GER]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1985 Austrian Grand Prix|AUT]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1985 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[1985 Belgian Grand Prix|BEL]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1985 Evropean Grand Prix|EUR]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1985 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1985 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>Ret</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ti''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''73''' |- | [[Rezultatet e F1 1986|1986]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#EFCFFF"| [[1986 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1986 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1986 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1986 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1986 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1986 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1986 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1986 German Grand Prix|GER]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1986 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1986 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#000000" style="color: #ffffff"| [[1986 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>DSQ</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1986 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>1</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ti''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''72''' |- | [[Rezultatet e F1 1987|1987]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1987 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1987 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1987 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1987 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 German Grand Prix|GER]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1987 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1987 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1987 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1987 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>Ret</small> ! [[Mclaren|McLaren]] ! 4ti ! 46 |- | [[Rezultatet e F1 1988|1988]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1988 French Grand Prix|FRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1988 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 German Grand Prix|GER]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1988 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1988 Portuguese Grand Prix|POR]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>1</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#DFDFDF"| '''2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| '''87 (105)''' |- | [[Rezultatet e F1 1989|1989]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1989 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1989 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1989 Canadian Grand Prix|CAN]]'''<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1989 French Grand Prix|FRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1989 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 German Grand Prix|GER]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1989 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1989 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1989 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1989 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1989 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>Ret</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ri''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''76''' |- | [[Rezultatet e F1 1990|1990]] ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1990 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1990 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1990 German Grand Prix|GER]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[F1 Belgjika - 1990|BEL]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1990 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1990 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1990 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>3</small> ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |bgcolor="#DFDFDF"| '''2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| '''71 (73)''' |- | [[Rezultatet e F1 1991|1991]] ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |bgcolor="#DFDFDF"| [[1991 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1991 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1991 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1991 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1991 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 German Grand Prix|GER]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[F1 Belgjika - 1991|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1991 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1991 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1991 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>4</small> || [[1991 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNP</small> ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] ! 5ti ! 34 |- | [[Rezultatet e F1 1993|1993]] ! [[WilliamsF1|Williams]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 South African Grand Prix|RSA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1993 Brazilian Grand Prix|BRA]]'''<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[1993 Evropean Grand Prix|EUR]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[F1 San Marino - 1993|SMR]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 Spanish Grand Prix|ESP]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| '''[[1993 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>4</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 Canadian Grand Prix|CAN]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1993 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 British Grand Prix|GBR]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 German Grand Prix|GER]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| '''[[1993 Hungarian Grand Prix|HUN]]'''<br /><small>12</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[F1 Belgjika - 1993|BEL]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#CFCFFF"| '''[[1993 Italian Grand Prix|ITA]]'''<br /><small>12</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1993 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| '''[[1993 Japanese Grand Prix|JPN]]'''<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1993 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>2</small> ! [[WilliamsF1|Williams]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ri''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''99''' |} </div> ==Referime== {{Reflist|2}} == Lidhje të jashtme == * [http://www.prostfan.com/ prostfan.com - Alain Prost fansite] * [http://www.prostfan.com/senna2.htm Interview with Alain Prost about Ayrton Senna] * [http://www.ddavid.com/formula1/shu_bio.htm Top lista Formula 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050903004816/http://www.ddavid.com/formula1/shu_bio.htm |date=3 shtator 2005 }} {{F1 kampionët}} [[Kategoria:Sportistë francezë]] [[Kategoria:F1 pilotë]] [[Kategoria:Lindje 1955]] [[Kategoria:Pilotë francezë në Formula Një]] {{sport-cung}} ofb4xvdo2aluoowv0qmn28x7u7ajoas 3058363 3058362 2026-10-20T00:22:16Z Sadsadas 51943 /* Role të tjera */ 3058363 wikitext text/x-wiki {{Ish F1 pilot | Name = Alain Prost | Image = Festival automobile international 2015 - Photocall - 065 (cropped3).jpg | Nationality = {{flagicon|France}} [[franca|francez]] | Years = [[Rezultatet e F1 1980|1980]]–[[Rezultatet e F1 1991|1991]], [[Rezultatet e F1 1993|1993]] | Team(s) = [[Team McLaren|McLaren]], [[Renault F1|Renault]], [[Scuderia Ferrari|Ferrari]], [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]] | Races = 202 | Championships = 4 ([[Rezultatet e F1 1985|1985]], [[Rezultatet e F1 1986|1986]], [[Rezultatet e F1 1989|1989]], [[Rezultatet e F1 1993|1993]]) | Wins = 51 | Podiums = 106 | Points = 768.5 | Poles = 33 | Fastest laps = 41 | First race = [[Çmimi i madh i Argjentinës 1980]] | First win = [[Çmimi i madh i Francës 1981]] | Last win = [[Çmimi i madh i Gjermanisë 1993]] | Last race = [[Çmimi i madh i Australisë 1993]] | Last position = 1ri (99 pikë) }} '''Alain Prost''' (lindur më [[24 shkurt]] [[1955]]) është një ish pilot garash francez dhe zyrtar i sporteve motorrike. Ai garoi në [[Formula Një]] nga viti 1980 e deri në 1993, duke fituar katër tituj botëror për pilot. Në kohën e pensionimit të tij, Prost mbante rekordin për numrin e fitoreve (51), pol pozitave (41) dhe podiumeve (106). Prost lindi në [[Lorette, Loire]] të [[Francës]] dhe filloi karting në moshën 14 vjeç, duke fituar Kampionatin Botëror të të rinjëve katër vite më vonë. Në vitin 1976, ai u bë pjesë e Formulës Renault, duke fituar Kampionatin Evropian me Ecurie Elf. Një vit më pas ai fitoi Challenge de Formule Renault Europe. Pas kësaj, ky kompeticion filloi të njihej si Formula Tre franceze; Prost e mbrojti titullin e tij në vitet 1978 dhe 1979. Kulmi i karrierës së tij në karting arriti me suksesin në Formula Tre Evropiane. Në vitin 1980, Prost firmosi me [[Team McLaren|McLaren]] në Formula Një dhe bëri debutimin e tij në [[Çmimi i madh i Argjentinës 1980|Çmimin e madh të Argjentinës]], duke u renditur në vendin e gjashtë. Në sezonin e ardhshëm ai firmosi me [[Renault në Formula Një|Renault]], duke fituar Çmimin e madh të parë në karrierë në Francë, e cila u ndoq nga sukseset në Holandë dhe Itali. Pas disa fitoreve në sezonin 1982, Prost e mbylli sezonin 1983 në vend të dytë mbrapa fituesit [[Nelson Piquet]]; ai u tërhoq për shkak të problemeve me turbon në garën e fundit vendimtare për titullin. Prost u shkarkua nga Renault dy ditë pas garës për disa komente që bëri, dhe ai u rikthye te McLaren për sezonin 1984, aty ku përfundoi sërisht i dyti, këtë herë mbrapa shokut të ekipit [[Nikki Lauda]] për gjysëm pike. Në vitin 1985, Prost fitoi titullin e parë për pilot, duke u bërë francezi i parë kampion në Formula Një. Ai u shpall kampion edhe në vitin 1986 pas një dueli të ngushtë me Piquet dhe [[Nigel Mansell]]. Pasi fitoi disa gara në sezonin 1987, Prost u bë shok ekipi me pilotin brazilian [[Ayrton Senna]]. Sëbashku, ata fituan 15 nga 16 garat e sezonit 1988, duke ngarë McLarenin me motorr Honda MP4/4; Senna në fund u shpall kampion me tre pikë më shumë. Rivaliteti i tyre i ashpër kulmoi me aksidentet në garat vendimtare për titull në [[Suzuka]] të Japonisë në vitet 1989 dhe 1990; Prost fitoi titullin e vitit 1989 kurse Senna atë të 1990. Prost firmosi me [[Scuderia Ferrari|Ferrarin]] në vitin 1990 kurse në vitin 1991 u shkarkua në përfundim të sezonit pas komenteve të bëra për modelin 643, me të cilën ai nuk fitoi asnjë garë. Pas një viti mungesë, Prost u rikthye në sezonin 1993 me [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]], duke fituar titullin e katërt kampion bote. Ai vendosi disa rekorde gjatë sezonit para se të pensionohej në përfundim të tij. Ai u rikthye në Formula Një si pronar i ekipit [[Prost Grand Prix]] në vitin 1997 pasi bleu [[Équipe Ligier]]. Ekipi u shpërbë në vitin 2001. ==Formula Një== ===McLaren=== Prost fitoi titullin e Formula Tre në vitin 1979, duke tërhequr interesin e disa ekipeve të [[Formula Një]] si [[Team McLaren|McLaren]], [[Brabham]], dhe [[Équipe Ligier|Ligier]].<ref name=":10">{{Cite web|title=McLaren Racing – Alain Prost Biography {{!}} Extract 1|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/driver/alain-prost/alain-prost-extract-1/|access-date=13 shkurt 2021|website=Mclaren|language=en|archive-date=2 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302023507/https://www.mclaren.com/racing/heritage/driver/alain-prost/alain-prost-extract-1/|url-status=live}}</ref> Ai firmosi një kontratë me McLaren pasi i la mbresa shefit [[Teddy Mayer]] pas një prove me makinë. Ai ishte shok ekipi me [[John Watson (pilot garash)|John Watson]] në sezonin e tij debutues.<ref name=":2">{{Cite web|author=Gerald Donaldson|date=30 janar 2015|title=Alain Prost|url=https://www.formula1.com/en/drivers/hall-of-fame/Alain_Prost.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240417020310/https://www.formula1.com/en/drivers/hall-of-fame/Alain_Prost.html|archive-date=17 prill 2024|access-date=27 nëntor 2024|publisher=[[Formula Një]]|language=en}}</ref> Karriera e Prost në Formula Një nisi në mënyrë të mirë. Në debutimin e tij në [[Buenos Aires]], ai u rendit në vendin e gjashtë, duke marrë pikën e tij të parë në Formula Një.<ref name="mcbride_nyt_p3">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1987/11/08/magazine/racing-s-record-breaker.html|title=Racing's Record Breaker|author=Stewart McBride|date=8 nëntor 1987|publisher=The New York Times|language=en|access-date=11 shkurt 2011|archive-date=14 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130514092617/http://www.nytimes.com/1987/11/08/magazine/racing-s-record-breaker.html|url-status=live}}</ref> Në 20 vitet e fundit, vetëm [[Johnny Herbert]] dhe [[Jean Alesi]] kishin marrë pikë në garën e tyre debutuese. Ai e mbylli kampionatin me pesë pikë, një më pak se Watson, duke shënuar pikë në garat në Buenos Aires, Interlagos, Brands Hatch dhe Zandvoort. Gjatë këtij sezoni, Prost pati disa aksidente: ai theu kyçin e dorës në [[Çmimi i madh i Afrikës së Jugut 1980|Çmimin e madh të Afrikës së Jugut]] si dhe pësoi një tronditje gjatë provave të lira në Shtetet e Bashkuara. Ai gjithashtu u tërhoq nga [[Çmimi i madh i Kanadasë 1980|Çmimi i madh i Kanadasë]] për shkak të problemeve me armotizatorët e gomave të mbrapme. Në përfundim të sezonit, pavarësisht se kishte edhe dy vite kontratë, Prost u largua nga McLaren dhe firmosi me [[Renault në Formula Një|Renault]]. Ai më pas shpjegoi se makina McLaren ishte difektoze dhe prishej shpesh, duke shtuar se ai besonte se ekipi fajsontë atë për aksidentet e shumta që ai pati në sezonin e tij debutues.{{sfn|Roebuck|1986|p=126}}<ref>{{Cite web|last=Melsher|first=David|date=7 July 2014|title=Alain Prost – McLaren (1980)|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2000/28/alain-prost-mclaren|access-date=8 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=9 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210209004746/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2000/28/alain-prost-mclaren|url-status=live}}</ref> Sipas Watson, shefi i ekipit Mayer fillimisht dëshironte të firmoste me [[Kevin Cogan]], por më pas zgjodhi Prost pas këmbënguljes së sponsorit [[Marlboro]].<ref>{{Cite book|author=Maurice Hamilton|title=Alain Prost|date=24 shtator 2015|publisher=Bonnier Publishing Ltd.|language=en|isbn=978-1905825981|page=49}}</ref> ===Renault=== Prost do të garonte si shok skuadre me francezin tjetër [[René Arnoux]] për sezonin 1981. Autori sportiv [[Nigel Roebuck]] raportoi se marrëdhnja e Prost me Arnoux u prish menjëherë, pasi Prost ishte më i shpejtë se kolegu i tij me përvojë.{{sfn|Roebuck|1986|p=129}} Ai nuk i përfundoi dy garat e para të sezonit pasi u përplas me [[Andrea de Cesaris]] në [[Çmimi i madh i Shteteve të Bashkuara 1981|Çmimin e madh të Shteteve të Bashkuara]] si dhe me [[Didier Pironi]]n në [[Çmimi i madh i Brazilit 1981|Çmimin e madh të Brazilit]]. Në garën e tretë në Argjentinë, ai shënoi pikët dhe podiumin e parë të sezonit. Prost më pas nuk i përfundoi katër garat e ardhshme, por fitoi në Francë duke përfunduar dy sekonda para ish shokut të tij te McLaren, Watson.<ref>{{cite news|author=John A. Callcott|date=5 korrik 1981|title=Alain Prost of France won the French Formula 1|url=https://www.upi.com/Archives/1981/07/05/Alain-Prost-of-France-won-the-French-Formula-1/9010363153600/|publisher=United Press International|language=en|access-date=9 shkurt 2021|archive-date=11 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250411143455/https://www.upi.com/Archives/1981/07/05/Alain-Prost-of-France-won-the-French-Formula-1/9010363153600/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/2375138-5-great-moments-from-alain-prosts-formula-1-career|title=5 Great Moments from Alain Prost's Formula 1 Career|author=Neil James|date=24 shkurt 2015|publisher=Bleacher Report|language=en|access-date=27 shkurt 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227101031/https://bleacherreport.com/articles/2375138-5-great-moments-from-alain-prosts-formula-1-career|archive-date=27 shkurt 2015}}</ref> Fitorja në Francë ishte e paharrueshme për Prost, i cili deklaroi se pas këtij suksesi mentaliteti i tij ndryshoi plotësisht. "Përpara, ti mendoje se mund t'a bëje", tha ai, "por tani ti e di që e bën". Prost i nisi pesë garat e rradhës nga vija e parë, duke arritur dy pol pozita dhe dy fitore të tjera, në Holandë dhe Itali. Ai e mbylli sezonin me në vendin e pestë, shtatë pikë më pak se fituesi Piquet.<ref>{{cite web|url=http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/98415.html|title=Prost wins as Piquet erases gap|date=30 gusht 1981|publisher=ESPN UK|language=en|access-date=26 maj 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526070721/http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/98415.html|archive-date=26 maj 2019}}</ref> Prost e nisi sezonin 1982 duke fituar dy garat e para në Afrikën e Jugut dhe Brazil. Në garën e parë në Afrikën e Jugut, ai u rikuperua pasi humbi një nga gomat e makinës.<ref>{{Cite web|author=Denis Jenkinson|date=mars 1982|title=1982 South African Grand Prix race report|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/march-1982/36/south-african-grand-prix-14|access-date=9 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=16 qershor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210616205357/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/march-1982/36/south-african-grand-prix-14|url-status=live}}</ref> Në Brazil, Prost fillimisht u rendit i treti por u shpall fitues pasi Piquet (i pari) dhe [[Keke Rosberg]] (i dyti) u skualifikuan.<ref>{{Cite web|last=Grandprix.com|date=21 mars 1982|title=Brazilian GP, 1982|url=http://www.grandprix.com//races/brazilian-gp-1982.html|access-date=9 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en|archive-date=13 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213060002/https://www.grandprix.com//races/brazilian-gp-1982.html|url-status=live}}</ref> Ai më pas mori pikë në katër garat e rradhës. Gjatë sezonit Prost u tërhoq në shtatë gara por arriti ta mbyllte kampionatin në vendin e 4të, duke mbledhur nëntë pikë më pak se sezoni i kaluar.<ref name=":3">{{Cite web|title=Alain Prost • Career & Character Info {{!}} Motorsport Database|url=https://www.motorsportmagazine.com/database/drivers/alain-prost/|access-date=9 shkurt 2021|website=Motorsport Database – Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=9 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210209163239/https://www.motorsportmagazine.com/database/drivers/alain-prost/|url-status=live}}</ref> Gjatë këtij sezoni, marrëdhënja e tij me shokun e ekipit Arnoux pësoi një të mëtejshme, duke arritur fundin në [[Çmimi i madh i Francës 1982|Çmimin e madh të Francës]]; Prost besonte se Arnoux, i cili fitoi garën, nuk zbatoi një marrëveshje të arritur para fillimit të garës për të mbështetur Prost.<ref>{{Cite web|last=ESPN Staff|date=25 korrik 1982|title=Rene Arnoux defies team orders to win at Paul Ricard for Renault|url=http://en.espnf1.com/f1/motorsport/story/111547.html|access-date=9 shkurt 2021|publisher=ESPN UK|language=en|archive-date=14 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141214151426/http://en.espnf1.com/f1/motorsport/story/111547.html|url-status=live}}</ref> Ai gjithashtu pati një marrëdhënje negative edhe me median franceze, duke deklaruar: "Kur shkova te Renault, gazetarët shkruan gjëra të mira për mua, por në vitin 1982 isha bërë djali i keq. Mendoj, për të qenë i sinqertë, se kisha bërë gabimin e të fituarit! Francezëve nuk u pëlqejnë shumë fituesit.”{{sfn|Roebuck|1986|p=129}} Ai shtoi se “Është e vështirë të shpjegohet, por francezët preferojnë martirët që humbasin me lavdi."<ref name="mcbride_nyt_p3" /> Në nëntor 1982, Prost, sëbashku me [[Jacques Laffite]] dhe Nelson Piquet, udhëtuan në [[Melbourne]] të [[Australia|Australisë]] për të garuar në cirkuitin e shkurtër [[Calder Park Raceway]] (1.69 km). Kjo pistë u bë pjesë e kalendarit të Formula Një në vitin 1985. Prost garoi me makinën [[Ralt RT4]] me motorr 1.6 litër të [[Ford]]it. Ai arriti pol pozitë duke regjistruar kohën 39.18 sekonda. Prost udhëhoqi garën nga xhiro e parë dhe deri në të fundit, duke u shpallur fitues. Ai e mbylli garën me 15.32 sekonda para vendit të dytë Lattife, i cili kishte fituar edicionin e vitit të kaluar. Në vendin e tretë u rendit piloti i ri brazilian [[Roberto Moreno]].<ref>{{Cite web|title=Calder, 7 Nov 1982 « Australian Formula Pacific « OldRacingCars.com|url=https://www.oldracingcars.com/results/result.php?RaceID=AU82#note1|access-date=9 shkurt 2021|website=oldracingcars.com|language=en|archive-date=12 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212232221/https://www.oldracingcars.com/results/result.php?RaceID=AU82#note1|url-status=live}}</ref> Arnoux u largua nga Renaulti në sezonin 1983 dhe u zëvëndësua nga piloti amerikan [[Eddie Cheever]], i cili u bë shoku i ri i ekipit i Prost. Kjo lëvizje u bë me qëllim për të shitur më shumë makina Renault në Amerikën e Veriut. Gjatë këtij sezoni, Prost fitoi katër gara dhe e mbylli kampionatin në vendin e dytë, dy pikë më pak se fituesi Piquet. Piquet dhe [[Brabham]] e dominuan kampionatin në garat e fundit kurse Prost u tërhoq në tre nga katër garat e fundit.<ref>{{Cite web|url=https://gparchive.com/formula-1/1983-south-african-grand-prix/|title=1983 South African Grand Prix - Race Results & History - GP Archive|website=GPArchive.com|language=en|date=15 tetor 1983|access-date=23 tetor 2021}}</ref> Marrëdhja e Prost me Renault pësoi një rënje të ndjeshme: ai besoi se ekipi nuk kishte bërë një punë të mirë në përmirësimin e makinës kurse Renault besonte se Prost ishte fajtori i mosfitimit të kampionatit. Prost gjithashtu i prishi marrëdhënjet me tifozët francez të Renaultit, të cilët fajsuan atë për largimin e Arnoux nga ekipi. Prost deklaroi në garën e fundit se makina e tij "nuk ishte konkuruese" dhe dhe humbja nuk erdhi për faj të tij. Renaulti e shkarkoi Prostin dy ditë pas garës së Afrikës së Jugut.<ref>{{cite web|url=https://www.upi.com/amp/Archives/1983/10/24/Frenchman-Alain-Prost-dismissed-by-Renault-after-finishing-second/9901435816000/|title=Frenchman Alain Prost, dismissed by Renault after finishing second...|website=upi.com|language=en|date=24 tetor 1983|access-date=11 tetor 2026}}</ref> Ai dhe familja e tij u zhvendosën në [[Zvicra|Zvicër]] disa ditë pas këtij vendimi pasi puntorët e fabrikës së Renaultit dogjën një nga makinst e tij, e cila ishte një [[Mercedes-Benz]].{{sfn|Roebuck|1986|p=129}} ===Rikthimi te McLaren=== ====1984–1986: Dy herë kampion bote==== Prost firmosi me McLaren për sezonin 1984, duke u rikthyer te ekipi britanik pas tre vitesh. Ai kishte si shok ekipi dy herë kampionin e botës Nikki Lauda kurse makina e tij [[McLaren MP4/2]] kishte një motorr 1.5 litër V6 nga [[TAG]]-[[Porsche]]. Prost e humbi kampionatin ndaj Laudas për gjysëm pike në garën e fundit të sezonit; ai fitoi shtatë gara gjatë sezonit kurse Lauda pesë, përfshirë edhe [[Çmimi i madh i Portugalisë 1984|Çmimin e madh të Portugalisë]], e cila ishte gara e fundit e sezonit.<ref>{{Cite web|title=Portuguese GP, 1984|url=https://www.grandprix.com/gpe/rr404.html|access-date=9 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en|archive-date=14 prill 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414140959/https://www.grandprix.com/gpe/rr404.html|url-status=live}}</ref> Gjysma e pikës që ishte vendimtare ndodhi në [[Çmimi i madh i Monakos 1984|Çmimin e madh të Monakos]], garë të cilën Prost po e kryesonte dhe po ndiqej nga afër nga [[Ayrton Senna]] ([[Toleman]]) dhe [[Stefan Bellof]] ([[Tyrrell Racing|Tyrrell]]). Në xhiron e 32të, kujdestari i garës [[Jacky Ickx]] ngriti flamurin e kuq dhe i dha fund garës për shkak të shiut të dëndur. Vendimi i Ickx shkaktoi polemika pasi e mori këtë vendim pa u konsultuar me zyrtarët e garës.<ref>{{Cite web|title=Prost wins under a cloud of controversy|url=http://www.gpracing.net192.com/races/reports/394.cfm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125182722/http://www.gpracing.net192.com/races/reports/394.cfm |archive-date=25 nëntor 2006|access-date=27 nëntor 2024|website=GPRacing.net|language=en}}</ref> Sipas rregullave të Formula Një. Prost mori vetëm gjysmën e nëntë pikëve që jepeshin për fituesin e garës. Shtatë fitoret e Prost në këtë sezon barazuar rekordin e të gjitha kohërave të vendosur nga [[Jim Clark]] në sezonin 1963.<ref>{{Cite web|author=Dave Toynton|date=24 tetor 2020|title=Formula 1's Curious Statistical History In Portugal|url=https://worldinsport.com/formula-1s-history-in-portugal/|access-date=9 shkurt 2021|language=en|archive-date=25 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125042230/https://worldinsport.com/formula-1s-history-in-portugal/|url-status=live}}</ref> Fitorja e kampionatit nga Lauda për vetëm gjysëm pike ishte diferenca më e shkurtër në historinë e Formula Një.<ref name=":17">{{Cite web|date=15 gusht 2015|title=The Professor nearly an eight times F1 world champion|url=https://www.grandprix247.com/2015/08/15/the-professor-nearly-an-eight-times-f1-world-champion/|access-date=27 shtator 2024|website=GRANDPRIX247.com|language=en|archive-date=11 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250411143355/https://www.grandprix247.com/2015/08/15/the-professor-nearly-an-eight-times-f1-world-champion/|url-status=live}}</ref> Në sezonin 1985, Prost u bë piloti i parë francez kampion bote. Ai fitoi pesë nga gjashtëmbëdhjetë garat e sezonit. Ai gjithashtu fitoi edhe [[Çmimi i madh i San Marinos 1985|Çmimin e madh të San Marinos]] por u skualifikua pasi makina e tij ishte 2 kilogram më e lehtë pas një kontrolli të ushtruar pas mbarimit të garës.<ref name=":3" /><ref name=":4">{{cite web|title=1985 San Marino Grand Prix|url=http://www.gpracing.net192.com/races/reports/407.cfm|website=GPRacing.net192.com|language=en|access-date=7 tetor 2006|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060722110141/http://www.gpracing.net192.com/races/reports/407.cfm|archive-date=22 korrik 2006}}</ref> Prost e mbylli kampionatin me 20 pikë më shumë se [[Michele Alboreto]], i cili u rendit i dyti.<ref>{{cite web|title=1985 F1 World Championship|publisher=Motor Sport Magazine|language=en|url=https://database.motorsportmagazine.com/database/championships/f1/1985-f1-world-championship|access-date=27 janar 2021|archive-date=1 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201195144/https://database.motorsportmagazine.com/database/championships/f1/1985-f1-world-championship|url-status=live}}</ref> Suksesi i tij në këtë sezoni bëri që ai të nderohej me dekoratën [[Legjioni i Nderit]], e cila është dekorata më e lartë në Francë.<ref name="mcbride_nyt_p3" /><ref name=":9">{{Cite web|last=Ina.fr|first=Institut National de l’Audiovisuel-|date=21 janar 1986|title=Remises légion d'honneur|url=http://www.ina.fr/video/CAB86001865|access-date=13 February 2021|website=Ina.fr|language=fr-FR|archive-date=28 qershor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240628084927/https://www.ina.fr/ina-eclaire-actu/video/cab86001865/remises-legion-d-honneur|url-status=live}}</ref> Pas përfundimit të sezonit, shoku i tij i ekipit Lauda njoftoi tërheqjen nga sporti, duke i dhënë meritë edhe Prostit: "Unë kisha një makinë të përkryer dhe pastaj vjen ky francezi dhe më mposht. Po të mos kishte ardhur, do të vazhdoja edhe për disa vite."<ref name=":21">{{Cite web|date=7 korrik 2014|title=Alain Prost: too good to be true?|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/august-2001/26/too-good-be-true/|access-date=2 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091305/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/august-2001/26/too-good-be-true/|url-status=live}}</ref> Pas tërheqjes së Laudas, [[Keke Rosberg]], kampion i vitit 1982, u bë shoku i ri i ekipit të Prost për sezonin 1986. Prost arriti të mbronte titullin e tij kampion edhe pse vuajti ndaj dyshes së Williams, Nelson Piquet dhe [[Nigel Mansell]].<ref name=Motorsport>{{cite web|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-1986/15/formula-one-mexican-grand-prix-australian-grand-prix|title=Prost's end of term surprise!|website=[[Motor Sport (magazine)|Motor Sport]]|language=en|date=dhjetor 1986|pages=1295–1299|author=Denis Jenkinson|access-date=15 dhjetor 2022}}</ref> Para nisjes së garës së fundit të sezonit, Prost renditej në vendin e dytë mbrapa Mansell. Ai kishte të njëjtën numër fitoresh me Piquet, por kishte katër vende të dyta kurse braziliani tre, duke e vendosur atë në vendin e dytë në renditje. [[Çmimi i madh i Australisë 1986|Çmimi i madh i Australisë]] ishte gara e fundit e sezonit, të cilën Prost e nisi nga vendi i katërt kurse Mansell nga pol pozita. Në xhiron e 63të, Mansell, i cili ishte në vendin e tretë, pozitë që i siguronte kampionatin, u tërhoq nga gara pasi goma mbrapa u prish ndërkoh që ai po voziste me 300 kmh.<ref>{{cite web|url=http://www.f1fanatic.co.uk/2007/10/18/grand-prix-flashback-australia-1986/|title=Heartbreak for Mansell in dramatic Adelaide finale|publisher=F1Fanatic|language=en|date=18 tetor 2007|access-date=13 nëntor 2014}}</ref> Piquet më pas u thirr në pit stop nga Williams për të ndryshuar gomat si masë sigurie. Kjo gjë bëri që Prost të merrte kryesimin e garës. Ai kishte hyrë më parë në pit stop për shkak të një çarje në gomë dhe ishte me goma të reja.<ref>{{Cite web|title=1986 Australian Grand Prix – Race Results & History – GP Archive|url=https://gparchive.com/formula-1/1986-australian-grand-prix/|website=GPArchive.com|language=en|date=26 tetor 1986|access-date=26 nëntor 2021}}</ref> Prost e kryesori garën deri në fund dhe u bë piloti i parë që nga [[Jack Brabham]] në vitin 1960 që fiton dy tituj rresht. ====1987: Një sezon i vështirë==== Rosberg u tërhoq nga Formula Një në fund të vitit 1986 dhe u zëvëndësua nga piloti suedez [[Stefan Johansson]], i cili u bë kolegu i ri i Prost për sezonin 1987. Edhe pse McLaren kishte prezantuar shasinë e re [[McLaren MP4/3|MP4/3]], pas tre sezonesh me MP4/2, motorrët TAG nuk kishin forcë mjaftueshëm për të konkuruar për trofe si dhe shfaqën defektë të pa para. Pavarësisht me një makinë jo në nivelet e rivalëve të tij, Prost arriti të garojë për titullin kampion deri në fazën e fundit të sezonit, duke fituar tre gara. Suksesi i tij në Portugali bëri që të kalonte britanikun [[Jackie Stewart]] si piloti me më shumë gara të fituara në historinë e Formula Një (28). I pyetur për këtë fakt, Stewart deklaroi: "Njerëzit mund të mos më besojnë, por jam i lumtur që Alain e theu rekordin tim. Jam i lumtur që ishte ai që e theu sepse vetëm ai e meriton. Nuk kam asnjë dyshim që ai është piloti më i mirë i gjeneratës së tij." Prost e konsideron fitoren e tij në garën hapëse në Brazil si më shpërblyesen e karrierës së tij. Ai i mbylli provat zyrtare në vendin e 5të, më shumë se tre sekonda më i ngadaltë se Mansell, i cili e nisi garën nga pol pozita. Prost e dinte se makina e tij nuk kishte shpejtësi të mjaftueshme për provat zyrtare dhe zgjodhi të punonte me strategjinë e garës. Ndërkohë që të gjithë rivalët e tij zgjodhën paketën downforcë të lartë, ai bëri të kundërtën, duke zgjedhur të ishte më i shpejtë në vijë të drejtë dhe më i ngadaltë në kthesa. Kjo strategji bëri që gomat e tij të zgjasnin më shumë se ato të rivalëve të tij, duke bërë që ai të kryente 61 xhiro në cirkuitin e ashpër Jacarepaguá me vetëm dy pit stope, kurse të tjerët bënë nga tre ose më shumë (Piquet bëri tre pit stope në 40 xhiro). Prost e mbylli garën 40 sekonda para Piquet, i cili u rendit i dyti. Johansson u rendit i treti, 56 sekonda mbrapa Prost. ====1988: Mbërritja e Ayrton Sennës si shok ekipi==== Sezoni 1988 prodhoi një moment të rëndësishëm në historinë e Formula Një pasi [[Honda]] i dha fund kontratës me Williams, ekipi kampion për kontruktorë, dhe i solli motorrët e tyre dominues RA16 te McLareni i Prost.<ref name=":15">{{Cite web|author=Maurice Hamilton|date=1 shtator 2017|title=30 years later: Honda's awkward Italian Grand Prix|url=https://www.espn.com/f1/story/_/id/20530902/30-years-later-honda-awkward-italian-grand-prix|access-date=10 shkurt 2021|publisher=ESPN F1|language=en|archive-date=19 gusht 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190819103023/https://www.espn.com/f1/story/_/id/20530902/30-years-later-honda-awkward-italian-grand-prix|url-status=live}}</ref> Para nisjes së sezonit 1988, u bë e qartë se nëse një ekip donte motorrët e Hondës, ata duhej të firmosnin me një nga dy pilotët brazilian të pëlqyer nga Honda (të cilët mbulonin tregun e makinave të Amerikës së Jugut):<ref name=":14">{{Cite web|date=7 korrik 2014|title=Honda and Formula One|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/october-1987/13/honda-and-formula-one/|access-date=30 shtator 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=12 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241212014212/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/october-1987/13/honda-and-formula-one/|url-status=live}}</ref> tre herë kampionin e botës Nelson Piquet, ose ylli në ngritje [[Ayrton Senna]].<ref name=":20">{{Cite news|author=Brad Spurgeon|date=18 shtator 2015|title=A Driver's Greatness, in the Words of Others|url=https://www.nytimes.com/2015/09/19/sports/autoracing/a-drivers-greatness-in-the-words-of-others-alain-prost-singapore-grand-prix-formula-one.html|access-date=30 shtator 2024|publisher=The New York Times|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090844/https://www.nytimes.com/2015/09/19/sports/autoracing/a-drivers-greatness-in-the-words-of-others-alain-prost-singapore-grand-prix-formula-one.html|url-status=live}}</ref> Kur McLaren pyeti Prost për mendimin e tij, francezi sygjeroi Sennën, duke vënë në dukje moshën e re dhe talentin e tij. Ky ishte një vendim për të cilën Prost do të pendohej më vonë. Pas mbërritjes së Sennës, McLaren deklaroi se të dy pilotët do të ishin të barabartë dhe do të lejoheshin të garonin ndaj njëri-tjetrit.<ref name=":14" /> Sipas shefit [[Ron Dennis]], Prost ishte në rregull me konkurencën por kishte shumë dyshime.<ref name=":16">{{Cite web|title=Ron Dennis on Senna - Part one: the early years|url=https://www.formula1.com/en/latest/features/2014/4/Ron-Dennis-on-Senna---Part-one-the-early-years.html|access-date=30 shtator 2024|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en}}</ref> Partneriteti McLaren-Honda i dha Prostit një makinë shumë të shpejtë dhe një mundësi të artë për të fituar një tjetër titull kampion për pilot, si dhe nisi një nga [[Rivaliteti Prost-Senna|rivalitetet më të ashpra në historinë e Formula Një]]. McLaren-Honda e dominoi sezonin 1988 duke fituar 15 nga 16 garat e sezonit, një rekord që qëndroi deri në sezonin [[Kampionati Botëror i Formula Një 2023|2023]], aty ku [[Red Bull Racing|Red Bull]]-Honda fitoi 21 nga 22 garat e kalendarit. McLaren e mbylli sezonin me titullin për konstruktor, duke mbledhur tre fishin e pikëve të [[Scuderia Ferrari|Ferrarit]], që u rendit në vendin e dytë. Pavarësisht një dueli të ngushtë, Senna u shpall kampion bote, duke mbledhur tre pikë më shumë se Prost. Braziliani gjithashtu fitoi tetë gara, një më shumë se Prost.<ref>{{cite web|url=https://www.racefans.net/2009/12/22/think-the-new-f1-points-system-is-weird-weve-seen-much-stranger-than-that/|title=From 8 points for a win to 25: Every F1 scoring system|author=Keith Collantine|date=22 dhjetor 2009|website=RaceFans|language=en|access-date=22 qershor 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210622070750/https://www.racefans.net/2009/12/22/think-the-new-f1-points-system-is-weird-weve-seen-much-stranger-than-that/|archive-date=22 qershor 2021}}</ref><ref name=":3" /> Ky sezon ishte pa polemika për të dy rivalët, me përjashtim të një momenti në [[Estoril]] ku Senna gati sa nuk e përplasi në mur Prostin që po e parakalonte.<ref>{{Cite web|title=Alain Prost on Senna {{!}} Ayrton Senna da Silva - Legacy Matters|url=https://www.ayrton-senna-dasilva.com/alain-on-senna/|access-date=2 tetor 2024|website=ayrton-senna-dasilva.com|language=en|archive-date=27 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240927103921/https://www.ayrton-senna-dasilva.com/alain-on-senna/|url-status=live}}</ref> Përgjatë këtij sezoni, Prost filloi të dyshonte se Honda po mundohej ta bënte Sennën pilotin e parë të McLaren, në kundërshtim me marrëveshjen e arritur në fillim të sezonit të barazi. Ai u takua me shefin e Hondës, [[Nobuhiko Kawamoto]], për t'i treguar këto shqetsime. Kawamoto pranoi se inxhinierët e Hondës ishin më të emocionuar për të punuar me Sennën por shtoi se të dy pilotët do të kishin makina të barabarta. ====1989: Titulli i tretë kampion bote==== McLaren vazhdoi të dominonte edhe në sezonin 1989, kurse rivaliteti midis Prost dhe Sennës u rrit ndjeshëm. Francezi akuzoi Sennën për vozitje të rreshikshme dhe jo të ndershme.<ref name=":8">{{Cite web|author=Tom Rubython|title=Atlas F1 Magazine: The Life of Senna: Six years of continual conflict|url=https://www.atlasf1.com/2004/apr14/rubython.html|access-date=30 shtator 2024|website=atlasf1.com|language=en|archive-date=7 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207232038/https://www.atlasf1.com/2004/apr14/rubython.html|url-status=live}}</ref><ref name=":82">{{Cite web|date=23 prill 2018|title=McLaren Racing – A 1–2 at San Marino|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/on-this-day-1-2-san-marino-2172059/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302023439/https://www.mclaren.com/racing/heritage/on-this-day-1-2-san-marino-2172059/|archive-date=2 mars 2021|access-date=12 shkurt 2021|publisher=Mclaren|language=en}}</ref> Pas [[Çmimi i madh i San Marinos 1989|Çmimit të madh të San Marinos]], të dy pilotët nuk flisnin më me njëri-tjetrin.<ref name="auto1">{{Cite web|author=Simon Arron|date=24 nëntor 2021|title=Racing's toxic rivals|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-2022/70/racings-toxic-rivals/|access-date=2 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207051521/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-2022/70/racings-toxic-rivals/|url-status=live}}</ref> Prost gjithashtu akuzoi brazilianin se ai ishte piloti i preferuar i McLaren. Këto akuza erdhën kur Honda i dërgoi McLarenit një motorr të ri në të cilën shkruhej: "Speciale – Për Ayrtonin".<ref>{{Cite web|author=Will Buxton|date=3 shkurt 2019|title=BUXTON: The 2019 team mate battle I'm most excited about {{!}} Formula 1®|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/buxton-the-2019-team-mate-battle-im-most-excited-about.2Ys3NYI5xuODTh9nATMEnt|access-date=30 shtator 2024|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en|archive-date=12 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240912150448/https://www.formula1.com/en/latest/article/buxton-the-2019-team-mate-battle-im-most-excited-about.2Ys3NYI5xuODTh9nATMEnt|url-status=live}}</ref> Pasi Prost (i cili ishte në vitin e fundit të kontratës me McLaren) kërcënoi se do të kalonte në një ekip rival për sezonin e ardhshëm, Ron Dennis i doli në mbrojtje publikisht francezit, duke deklaruar se ekipi vazhdimisht kishte gjetur diferenca në motorrët që i'u dhanë Prostit dhe Sennës.<ref name=":212">{{cite news|title=Honda power casts doubts over Senna|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1300&dat=19890714&id=hclUAAAAIBAJ&pg=4917%2C2115752|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201123447/https://news.google.com/newspapers?nid=1300&dat=19890714&id=hclUAAAAIBAJ&sjid=aZEDAAAAIBAJ&pg=4917%2C2115752|archive-date=1 dhjetor 2020|access-date=1 nëntor 2020|newspaper=The Age|language=en|page=27}}</ref> Për t’iu përgjigjur shqetësimeve të Prostit, Dennis u përpoq t’i caktonte motorët në mënyrë të rastësishme, si p.sh. duke hedhur një monedhë ose duke tërhequr numra nga një kapele.<ref name=":16"/><ref>{{Cite web|author=Keith Collantine|date=10 janar 2009|title=Ron Dennis on how the Hamilton-Alonso row compared to Senna and Prost|url=https://www.racefans.net/2009/01/10/ron-dennis-on-how-the-hamilton-alonso-row-compared-to-senna-and-prost/|access-date=30 shtator 2024|website=RaceFans|language=en|archive-date=13 nëntor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241113210337/https://www.racefans.net/2009/01/10/ron-dennis-on-how-the-hamilton-alonso-row-compared-to-senna-and-prost/|url-status=live}}</ref> Marrëdhënja e Prost dhe McLaren-Honda u prish tërësisht në [[Çmimi i madh i Italisë 1989|Çmimin e madh të Italisë]], aty ku francezi njoftoi publikisht se do t'i bashkohej Ferrarit në sezonin e ardhshëm. Pas këtij njoftimi, McLaren i dha mbështetje të plotë Sennës në garën për titullin kampion, pavarësisht se Prost kishte një avantazh prej 11 pikësh para nisjes së garës. Në [[Monza]], McLareni i dha përparësi Sennës, duke i dhënë 2 makina dhe 20 mekanikë dhe ndihmës, kurse Prost mori vetëm një makinë dhe katër ndihmës.<ref name=":5" /> Edhe pse pronësia e re e Hondës deklaroi se të dy pilotët kishin motorra të njëjtë, Prost nuk i besoi, dhe dyshimi i tij erdhi nga provat zyrtare ku Senna ishte plot 1.7 sekonda më i shpejtë se ai.<ref>{{cite web|url=http://www.formula1.com/results/season/1989/242/|title=1989 Italian Grand Prix|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en|access-date=23 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150118225755/http://www.formula1.com/results/season/1989/242/|archive-date=18 janar 2015}}</ref> Kjo bëri që Prost të ankohej sërisht për Hondën, që si kundërpërgjigje deklaroi se do nuk do t'a furnizonte makinën e Prost me motorra nëse ai nuk kërkonte falje. Prost në fund kërkoi falje për komentet e tij.<ref name=":19">{{Cite web|author=David Milloy|date=9 prill 2018|title=Alain Prost: the Other Edge of Genius?|url=https://www.adrianflux.co.uk/influx/people/alain-prost/|access-date=30 shtator 2024|website=Influx Magazine|language=en|archive-date=12 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241212143309/https://www.adrianflux.co.uk/influx/people/alain-prost/|url-status=live}}</ref> Prost arriti të triumfoj në garë dhe e rriti diferencën në renditje me 20 pikë nga Senna, i cili u tërhoq me probleme në motorr. Prost bëri një tjetër veprim që u pa negativisht nga McLareni pasi e hodhi trofeun e fituesit te tifozët, të cilët e prishën, duke bërë që Dennis të largohej i nervozuar nga podiumi. Pas këtij veprimi, McLareni bëri një rregull të ri ku të gjithë trofetë e fituar nga pilotët ishin pronë e ekipit, kurse pilotët kishin të drejtë të kërkonin një kopje të çdo trofeu që fitonin.<ref>{{Cite web|author=Tanya Kumar|date=4 korrik 2018|title=F1: Top 5 Unusual F1 Podium Ceremonies, bet you never knew!|url=https://www.sportskeeda.com/f1/f1-top-5-unusual-f1-podium-ceremonies/5|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201123507/https://www.sportskeeda.com/f1/f1-top-5-unusual-f1-podium-ceremonies/5|archive-date=1 dhjetor 2020|access-date=12 nëntor 2020|website=sportskeeda|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Six of the best – Unusual podium ceremonies|url=https://www.formula1.com/en/latest/features/2015/9/six-of-the-best---unusual-podium-ceremonies.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108122207/https://www.formula1.com/en/latest/features/2015/9/six-of-the-best---unusual-podium-ceremonies.html|archive-date=8 nëntor 2020|access-date=12 nëntor 2020|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en}}</ref> Pas garës së Italisë, Senna shtyu drejtuesit e McLaren për t'a shkarkuar Prost menjëherë. Ferrari ofroi pilotin e tyre [[Gerhard Berger]] në këmbim të Prost për katër garat e fundit të sezonit. Në fund nuk u mor asnjë vendim drastik dhe Prost u lejua t'a përfundonte sezonin me ekipin pasi kërkoi falje publike. Vite më vonë, Prost mori një kopje zyrtare të trofeut të Çmimit të madh të Italisë dhe j'a dhuroi Dennis.<ref name=":18">{{cite web|date=janar 1990|title=Alain Prost Interview|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-1990/57/alain-prost-2?v=7516fd43adaa|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230112191729/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-1990/57/alain-prost-2?v=7516fd43adaa|archive-date=12 janar 2023|access-date=11 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en}}</ref> Prost siguroi titullin kampion në garën e parafundit në [[Suzuka]] të Japonisë. Ai e nisi garën me një avantazh prej 16 pikësh nga Senna dhe të dy pilotët u përplasën me njëri-tjetrin shtatë xhiro nga fundi.<ref name=":5" /> Prost, i cili deri në atë moment ishte në kryesim të garës, u fajsua gjerësisht si shkaktari i aksidentit.<ref name=":18" /> Prost refuzoi të linte hapsirë kur të dy pilotët ishin krah për krah në vijën e drejtë. Kjo, sëbashku me stilin e të ngarit të Sennës, i cili e vendoste makinën e tij në pozita të mundshme për aksident me qëllim që pilotët e tjerë të zbrapseshin, shkaktuan aksidentin.<ref>{{Cite web|date=22 maj 2024|title=How good actually was Ayrton Senna? Hint: Exceptionally|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/ayrton-senna/how-good-actually-was-ayrton-senna-hint-exceptionally/|access-date=11 tetor 2024|website=Mclaren|language=en|archive-date=17 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240917132814/https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/ayrton-senna/how-good-actually-was-ayrton-senna-hint-exceptionally/|url-status=live}}</ref><ref name=":18" /> Senna arriti të rikthehej në garën dhe në fund doli në vendin e parë, por u skualifikua nga FIA, me në krye francezin [[Jean-Marie Balestre]], të cilin Senna nuk e pëlqente, për shkak se humbi shikanin në momentin e rihyrjes në garë. Senna gjithashtu u gjobit me 100,000$ si dhe u denua me gjashtë muaj për "vozitje të rrezikshme", një dënim që ngeli i pezulluar.<ref>{{cite web|title=Grand Prix Results: Japanese GP, 1989|url=http://www.grandprix.com/gpe/rr483.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20060620101901/http://www.grandprix.com/gpe/rr483.html|archive-date=20 qershor 2006|access-date=16 gusht 2006|website=GrandPrix.com|language=en}}</ref> Prost kërkoi falje për mënyrën se si e fitoi kampionatin, por shtoi se ishte një aksident të cilën ai nuk mundi t'a shmangte.<ref>{{cite news|date=23 tetor 1989|title=MOTOR SPORTS ROUNDUP : Senna Is Disqualified in Japan|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-10-23-sp-300-story.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110172542/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-10-23-sp-300-story.html|archive-date=10 nëntor 2020|access-date=9 shkurt 2021|publisher=Los Angeles Times|language=en}}</ref> McLaren apeloi vendimin e marrë ndaj Sennës por pa sukses. ''[[Sports Illustrated]]'' komentoi për këtë veprim, duke thënë: "Ron Dennis është kundër pilotit të tij dhe nuk do që ai ta fitoj kampionatin."<ref>{{Cite web|author=Sam Moses|date=19 mars 1990|title=Fireworks in Formula One|url=https://vault.si.com/vault/1990/03/19/fireworks-in-formula-one-amid-acrimony-ayrton-senna-won-the-us-grand-prix|access-date=30 shtator 2024|publisher=Sports Illustrated|language=en|archive-date=11 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250411143430/https://vault.si.com/vault/1990/03/19/fireworks-in-formula-one-amid-acrimony-ayrton-senna-won-the-us-grand-prix|url-status=dead}}</ref> ===Ferrari=== Në vitin 1990, Prost u bë piloti i parë që firmos me Ferrarin që nga vdekja e themeluesit [[Enzo Ferrari]] dy vite më parë. Ferrari kishte marrë disa inxhinjerë dhe arkitekt të McLarenit, përfshirë emra si [[John Barnard]] dhe [[Steve Nichols]].<ref name=":23">{{Cite news|author=Edd Straw|date=29 dhjetor 2017|title=Why the Ferrari 641 should have won a Formula 1 title in 1990|url=https://www.autosport.com/f1/news/why-the-ferrari-641-should-have-won-a-formula-1-title-in-1990-4988738/4988738/|access-date=1 tetor 2024|publisher=Autosport|language=en}}</ref> [[Ferrari 641]] ishte kandidati kryesor për të mposhtur McLarenin për titullin për konstruktor, duke humbur për vetëm 11 pikë. Gjatë këtij sezoni, Prost fitoi pesë gara, në Brazil, Meksikë, Francë, Britani dhe Spanjë. Në Meksikë, ai zhvilloi një nga performancat më të mira të karrierës së tij, duke fituar pasi e nisi garën nga vendi i 13të.<ref>{{Cite web|date=27 May 2020|title=Race of my life: Alain Prost on the 1990 Mexican GP|url=https://www.autosport.com/f1/news/149648/race-of-my-life-alain-prost-on-mexico-1990|access-date=10 shkurt 2021|website=Autosport.com|language=en|archive-date=28 tetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028020359/https://www.autosport.com/f1/news/149648/race-of-my-life-alain-prost-on-mexico-1990|url-status=live}}</ref> Fati i kampionatit u vendos sërisht në garën e parafundit në Suzuka, por këtë herë Prost kishte 9 pikë më pak se Senna. Ashtu si në vitin e kaluar, të dy pilotët u përplasën sërisht me njëri-tjetrin.<ref name=":3" /> Në kthesën e parë pas nisjes së garës, Senna qëllimit u përplas te Prost, duke i nxjerrë të dy pilotët nga gara dhe duke vulosur titullin në favor të tij. Dennis menjëherë e dinte që Senna e shkaktoi aksidentin qëllimisht, edhe pse i'u desh një vit për t'a pranuar:<ref name=":16" /> ai deklaroi në vitin 1991 se Senna u hakmorr ndaj Prost për aksidentin e tyre në vitin 1989.<ref name=":112">{{Cite web|author=David Tremayne|date=7 korrik 2014|title=The other side of Senna — his rage at Prost and Suzuka 1990|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-1991/6/the-other-side-of-senna/|access-date=3 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 shkurt 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240207210511/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-1991/6/the-other-side-of-senna/|url-status=live}}</ref> Edhe pse Prost u ankua për këtë aksident, duke thënë se Senna nuk ka vlera si njeri, braziliani nuk u pezullua.<ref name=":112" /> Prost e mbylli kampionatin në vendin e dytë, shtatë pikë mbrapa Sennës, kurse Ferrari u rendit në vendin e dytë mbrapa McLaren.<ref>{{cite web|url=https://www.motorsportmagazine.com/database/championships/1990-f1-world-championship/|title=1990 F1 World Championship|website=Motor Sport Magazine|language=en|access-date=27 janar 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301231913/https://www.motorsportmagazine.com/database/championships/1990-f1-world-championship/|archive-date=1 mars 2021}}</ref> Pas përfundimit të sezonit, Nigel Mansell, shoku i ekipit të Prost, u largua nga Ferrari për t'u rikthyer te Williams.<ref>{{Cite book|author=Murray Walker|title=Murray Walker's Formula One Heroes|date=2001|publisher=[[Virgin Books]]|language=en|isbn=1-85227-918-4|page=108}}Murray Walker & Simon Taylor ''Murray Walker's Formula One Heroes'' p. 108, paragrafi 2. Virgin Books,{{ISBN|1-85227-918-4}}</ref><ref name=":7">{{Cite web|author=Simon Taylor|date=dhjetor 2009|title=Lunch with... Nigel Mansell|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2009/60/lunch-nigel-mansell|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230713202624/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2009/60/lunch-nigel-mansell/|archive-date=13 korrik 2023|access-date=11 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en}}</ref> Ai tha se marrëdhënja e tij me Prost nuk ishte e mirë, pavarësisht se britaniku e kishte mbështetur atë për incidentin me Sennën në garën e Japonisë në vitin 1989. Një tjetër faktor i marrëdhënjes së keqe ishte mbërritja e Prost si piloti i parë i Ferrarit, edhe pse kontrata e Mansell kishte një klauzolë që e bënte atë pilotin e parë.<ref>{{Cite web|author=Jamie Woodhouse|date=20 gusht 2022|title=Nigel Mansell now realises why his team-mates didn't like him too much|url=https://www.planetf1.com/news/nigel-mansell-realises-reason-team-mate-dislike|access-date=1 tetor 2024|website=PlanetF1|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090810/https://www.planetf1.com/news/nigel-mansell-realises-reason-team-mate-dislike|url-status=live}}</ref> Mansell tregoi se pasi ai mori pol pozitën në garën e Francës, Prost i kërkoi Ferrarit që t'i jepnin makinën e tij për garën e rradhës në Britani.<ref>{{Cite book|author=Nigel Mansell|title=My Autobiography|date=1995 |page=222|publisher=Collins Willow|language=en|isbn=0-00-218497-4}}</ref> Ai u zëvëndësua nga francezi [[Jean Alesi]].<ref name=":7" /> Ferrari pësoi rënje në sezonin 1991. Makina e tyre "Ferrari 642" nuk ishte e aftë të mbante ritmin e McLarenit dhe Williamsit. Prost nuk përfundoi asnjë garë më poshtë se vendi i pestë, por nuk fitoi asnjë garë. Ai gjithashtu mori pesë podiume dhe përfundoi vetëm tetë gara; kolegu i tij Alesi përfundoi vetëm shtatë gara. Sipas raportimeve, motorri V12 i Ferrarit nuk ishte aq konkurues sa motorrët V10 të rivalëve të tyre, të cilët ishin më të shpejtë, më të lehtë dhe harxhonin benzinë më pak.<ref name=":23" /> Prost, i cili pati vështirësi gjatë sezonit, shpërtheu në garën e parafundit, duke thënë se makina e tij ecte " si një kamion".<ref>{{cite book|title=Formula Ferrari|author=Umberto Zapelloni|isbn=0-340-83471-4|publisher=[[Hodder & Stoughton]]|language=en|date=April 2004|page=17}}</ref><ref name=":19" /> Ferrari u kundërpërgjigj menjëherë duke shkarkuar Prostin. Ai u zëvëndësua nga piloti italian [[Gianni Morbidelli]] për [[Çmimi i madh i Australisë 1991|Çmimin e madh të Australisë 1991]], si dhe nga [[Ivan Capelli]] për sezonin e ardhshëm.<ref>{{Cite book|author1=Murray Walker|author2=Simon Taylor|title=Murray Walker's Formula One Heroes|date=2001|page=115|publisher=Virgin Books|language=en|isbn=1-85227-918-4}}</ref> ===Williams=== Prost nuk garoi në sezonin 1992.<ref name=":2" /> Pavarësisht kontakteve me Ligier, ekip me të cilin ai garoi në fazën parasezonale, ai qëndroi jashtë për këtë sezon pasi Ferrari i ofroi një shumë të madhe parash.<ref name="8w">{{cite web|author1=Mattijs Diepraam|author2=Rainer Nyberg|date=maj 2001|language=en|title=Subtlety redefined|url=http://8w.forix.com/prost.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121015073811/http://8w.forix.com/prost.html|archive-date=15 tetor 2012|access-date=18 tetor 2012 |publisher=8w.forix}}</ref> Gjatë këtij sezoni, Mansell dhe Williams-Renault thyen dominimin e McLaren-Hondës: britaniku fitoi titullin e parë kampion kurse Honda u tërhoq nga Formula Një për shkak të krrizës ekonomike në Japoni.<ref>{{Cite web|date=16 mars 2022|title=Honda's Bittersweet F1 Legacy|url=https://www.nippon.com/en/japan-topics/g02026/|access-date=1 tetor 2024|website=nippon.com|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090953/https://www.nippon.com/en/japan-topics/g02026/|url-status=live}}</ref> Kjo gjë bëri që Williams të ishte ekipi dominues si dhe njëri prej pilotëve të tyre pritej të shpallej sërisht kampion për sezonin 1993. Prost e shfrytëzoi këtë mundësi dhe filloi të negocionte me [[Frank Williams]] për t'u bërë pjesë e ekipit që nga gara e dytë e sezonit 1993.<ref name=":242">{{Cite web|author=Adam Cooper|date=7 korrik 2024|title=The Domination Game: How Mansell and Williams made 1992 their own|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/july-2002/30/the-domination-game/|access-date=1 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091110/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/july-2002/30/the-domination-game/|url-status=live}}</ref> Negociatat ishin të suksesshme dhe ai firmosi për dy vite.<ref>{{cite web|date=15 dhjetor 2012|title=The History of Williams - 1993|url=https://www.williamsdb.com/the-history-of-williams/the-history-of-williams-1993/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191216163106/https://www.williamsdb.com/the-history-of-williams/the-history-of-williams-1993/|archive-date=16 dhjetor 2019|access-date=16 dhjetor 2019|website=The Williams Database|language=en}}</ref> Piloti i dytë i Williams, [[Riccardo Patrese]], ndjeu se vendi i tij ishte në rrezik dhe firmosi me [[Benetton Formula|Benetton]]. Prost pritej të ishte sërisht shok ekipi me Mansellin, por britaniku nuk arriti të rinovonte kontratën me ekipin për shkak të kërkesave të larta financiare.<ref name=":242" /> Pas largimit të Mansell, Williams kërkoi të sillte në ekip Sennën, por kjo nuk u arrit pasi kontrata e Prost kishte një klauzolë që e ndalonte brazilianin t'i bashkohej Williamsit për sa kohë që ai ishte atje.{{sfn|Ménard|Vassal|2003|p=138}} Senna e quajti Prostin "frikacak" për këtë klauzolë, por në fund vazhdoi të garonte me McLarenin.{{sfn|Ménard|Vassal|2003|p=138}}<ref>{{cite web|url=https://www.f1oversteer.com/throwbacks/ayrton-senna-once-called-alain-prost-a-coward-for-refusing-to-be-his-teammate/|title=Ayrton Senna once called Alain Prost a ‘coward’ for refusing to be his teammate|website=f1oversteer.com|language=en|date=28 gusht 2026|access-date=10 tetor 2026}}</ref> Prost fitoi titullin e katërt kampion bote në sezonin 1993.<ref name=":12">{{cite news|date=11 dhjetor 1994|title=Briefly |url=http://link.galegroup.com/apps/doc/A296056825/GPS?u=wikipedia&sid=GPS|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201123443/https://go.gale.com/ps/i.do?p=GPS&u=wikipedia&id=GALE%7CA296056825&v=2.1&it=r&sid=GPS&asid=5b88d3e4|archive-date=1 dhjetor 2020|access-date=17 prill 2019|publisher=[[The Age|Sunday Age]]|language=en|page=4|via=Infotrac Newsstand}}</ref> Ai ishte shok ekipi me pilotin 32 vjeçar [[Damon Hill]]. Williams dominoi sërisht garën për konstruktor, duke marrë dyfishin e pikëve krahasuar me vendin e dytë McLaren. Prost fitoi shtatë nga dhjetë garat e para të sezonit si dhe mori pol pozita në 13 nga 16 garat e sezonit. Edhe pse gjatë sezonit ai u përball me konkurencën e Hill dhe Sennës, Prost u shpall kampion në Portugali dhe dy gara nga fundi. Pak para fitimit të titullit, Prost njoftoi tërheqjen nga sporti në përfundim të sezonit.<ref name="la">{{Cite web|author=Shav Glick|date=25 shtator 1993|title=Prost, 38, Announces Retirement|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-09-25-sp-38901-story.html|access-date=18 shtator 2024|website=Los Angeles Times|language=en|archive-date=12 qershor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230612151224/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-09-25-sp-38901-story.html|url-status=live}}</ref> Duke qënë se ai do të tërhiqej, Williams mori Sennën si pilot për sezonin e ardhshëm, pavarësisht klauzolës së Prost. Pavarësisht se klauzola e tij ishte në fuqi edhe për vitin 1994, Renault i kërkoi Williams për t'a bindur Prostin për të hequr dorë nga ky kusht.<ref>{{Cite web|date=11 tetor 1993|title=Senna signs with Williams |url=https://www.upi.com/Archives/1993/10/11/Senna-signs-with-Williams/9005750312000/|access-date=18 shtator 2024|website=UPI|language=en|archive-date=24 janar 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124015818/https://www.upi.com/Archives/1993/10/11/Senna-signs-with-Williams/9005750312000/|url-status=live}}</ref> Francezi u tërhoq në fund të sezonit 1993 me kusht që Williams t'i paguante rrogën e plotë për sezonin 1994.<ref name=":22">[[Senna (film)|''Senna'' (film)]] (edicioni i zgjatur), te minuta 1:47-1:50.</ref> Prost e mbylli me podium garën e fundit të karrierës në [[Çmimi i madh i Australisë 1993|Australi]]. Pas përfundimit të garës, Prost u përfaqua nga Senna, duke u surprizuar nga veprimi i brazilianit.<ref name=":5" /> McLaren, të cilët sapo kishin firmosur një marrëveshje për t'u furnizuar me motorrë nga [[Peugeot]],<ref>{{cite web|url=https://www.classicdriver.com/en/article/auctions/peugeot-powered-mclaren-a-smoking-hot-symbol-f1s-golden-era|title=This Peugeot-powered McLaren is a smoking-hot symbol of F1’s golden era|publisher=Classic Driver|language=en|date=15 tetor 2022|access-date=14 tetor 2026}}</ref> u përpoqën për të bindur Prost të zinte vendin e Sennës për sezonin 1994.<ref name="auto">{{Cite web|author=Jamie Woodhouse|date=24 dhjetor 2021|title=Ayrton Senna called Alain Prost 'begging' him to stay in F1 in 1994|url=https://www.planetf1.com/news/ayrton-senna-begged-alain-prost-return|access-date=18 shtator 2024|website=PlanetF1|language=en}}</ref> Senna vetë e inkurajoi francezin për të pranuar ofertën, por Prost refuzoi, duke u tërhequr një herë e përgjithmonë.<ref name="auto2">{{Cite web|date=30 shtator 2018|title=Martin Brundle at McLaren in 1994|url=https://www.unracedf1.com/martin-brundle-at-mclaren-in-1994/|access-date=18 shtator 2024|website=UnracedF1.com|language=en|archive-date=3 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241003033825/https://www.unracedf1.com/martin-brundle-at-mclaren-in-1994/|url-status=live}}</ref> ==Profili i pilotit== ===Stili i të voziturit=== Gjatë karrierës së tij, Prost fitoi pseudonimin "Profesori" për intelektualitetin e tij në pistë. Edhe pse fillimisht ai tha se ky pseudonim nuk i bënte përshtypje, me kalimin e kohës ai tha se pseudonimi karakterizonte stilin e tij të të voziturit. Prost ishte shumë i aftë të përgatiste strategjinë e tij para fillimit të një gare: ai zakonisht i kursente frenat dhe gomat në fazat e para të garës, duke i lënë të freskëta për pjesën e fundit.<ref name=":2" /> Motoja e tij ishte "Fito sa më ngadalë të jetë e mundur",<ref name="mcbride_nyt_p3" /><ref>{{Cite web|title=On this week #8: A masterclass from The Professor|url=https://www.pirelli.com/global/en-ww/race/racingspot/formula-1/a-masterclass-from-the-professor-119946/|access-date=2 tetor 2024|website=pirelli.com|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091306/https://www.pirelli.com/global/en-ww/race/racingspot/formula-1/a-masterclass-from-the-professor-119946/|url-status=live}}</ref> një moto që ai mund t'a ketë marrë nga [[Niki Lauda]] ose [[Juan Manuel Fangio]].<ref name=":24">{{Cite web|author=Clive James|title=Niki Lauda Wins Going Slowly|url=https://www.clivejames.com/niki-lauda-wins-going-slowly.html|access-date=2 tetor 2024|website=CliveJames.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|author=Will Buxton|date=3 qershor 2016|title=BUXTON: The Secret|url=https://racer.com/2016/06/03/buxton-the-secret-130356/|access-date=2 tetor 2024|website=RACER|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091338/https://racer.com/2016/06/03/buxton-the-secret-130356/|url-status=live}}</ref><ref name=":27" /> Shefi i Hondës, [[Nobuhiko Kawamoto]], kur u pyet për dy pilotët e McLarenit, tha: Senna është si një samurai kurse Prost është si një kompjuter.<ref name=":5" /> Ndryshe nga Senna, i cili ecte gjithmon me ritëm të lartë,<ref name=":2" /> Prost garonte më me elegancë dhe qetësi, duke kopjuar idhujt e tij [[Jackie Stewart]] dhe [[Jim Clark]].{{sfn|Roebuck|1986|p=131}} Edhe pse Prost mund të mos ketë garuar me aq stil sa bashkëkohësit e tij – Nigel Mansell dikur tha se Prost thjesht kishte makinën më të mirë në pistë – Stewart e lavdëroi Prostin për butësinë e tij pas timonit, duke shpjeguar: “Për disa, kjo është e mërzitshme; për mua, është mjeshtëri – dhe shumë më e vështirë sesa thjesht të shëtisësh me makinën përreth.”<ref name=":27" /><ref name=":28" /> Qetësia e Prostit i lejoi atij të nxirrte maksimumin nga një motorr pa e çuar atë drejt prishjes. Clive James shkroi se Prost "konsiderohej i çuditshëm edhe nga pilotët e tjerë për mënyrën se si makinat e tij qëndronin bashkë: ishte sikur ai mund të dëgjonte se çfarë po ndodhte në motorr. Prost ishte shoku i makinës. Pilotët e tjerë nuk e trajtonin makinën me më shumë takt sesa trajtonin gratë e tyre".<ref name=":24" /> Megjithatë, qasja e tij pati disa kritikë, përfshirë Ron Dennis, i cili u mërzit që Prost refuzoi të garonte për fitoren në Spa në vitin 1985. Prost u përgjigj se "E kam humbur kampionatin në momentin e fundit aq shumë herë sa nuk po rrezikoj".<ref name=":26">{{Cite web|title=Alain Prost|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/alain-prost/|access-date=2 tetor 2024|website=Mclaren.com|language=en|archive-date=29 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240929000643/https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/alain-prost|url-status=live}}</ref> Prost u prek nga kritikat, të cilat i përmblodhi si "kur fiton... është normale, kur humb, je budalla".<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/full-transcript-read-every-word-from-four-time-world-champion-alain-prosts.24IUj5h536Ih9IwT09FgjG|title=FULL TRANSCRIPT: Read every word from four-time world champion Alain Prost's insightful Beyond the Grid interview|author=Tom Clark|publisher=Formula Një|language=en|date=17 mars 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007113432/https://www.formula1.com/en/latest/article/full-transcript-read-every-word-from-four-time-world-champion-alain-prosts.24IUj5h536Ih9IwT09FgjG|archive-date=7 tetor 2024|access-date=28 korrik 2026}}</ref> Stili i qetë i Prostit ndonjëherë maskonte ritmin e tij të ashpër në pistë. [[Steve Nichols]], projektuesi i makinave të Prostit te McLaren dhe Ferrari, tha se në Çmimin e madh të Belgjikës 1985, ai e pa Prostin të bënte tre xhiro me qetësi në pistë dhe nuk e kuptoi që Prost kishte marrë pol pozitë deri pasi u kthye në garazh.<ref>{{Cite web|author=Dan Prosser|date=2 gusht 2023|title=McLaren designer Steve Nichols on Prost, Senna and Lauda|url=https://www.the-intercooler.com/library/blog/mclaren-designer-steve-nichols-on-prost-senna-and-lauda/|access-date=2 tetor 2024|website=The Intercooler|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091441/https://www.the-intercooler.com/library/blog/mclaren-designer-steve-nichols-on-prost-senna-and-lauda/|url-status=live}}</ref> [[Nigel Roebuck]] tregoi një histori të ngjashme në lidhje me pol pozitën e Prostit në [[Monako]].<ref name=":28">{{Cite web|author=Graham Keilloh|date=24 korrik 2011|title=In defence of Alain Prost|url=http://www.talkingaboutf1.com/2011/07/in-defence-of-alain-prost.html|access-date=3 tetor 2024|website=Talking About F1|language=en|archive-date=11 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210211030202/http://www.talkingaboutf1.com/2011/07/in-defence-of-alain-prost.html|url-status=live}}</ref> [[Adrian Newey]], projektuesi i makinave të Prostit te Williams, tha se Prost ndonjëherë e acaronte në praktika sepse Prost rrallë e shtynte makinën deri në limit, duke e bërë më të vështirë për Newey të kuptonte nëse makina ishte mjaftueshëm e shpejtë.<ref>{{Cite web|date=2 tetor 2023|title=Prost's final fling|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/november-2023/71/prosts-final-fling/|access-date=2 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091128/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/november-2023/71/prosts-final-fling/|url-status=live}}</ref> Newey shtoi se "kur donte, mund të ecte vërtet shpejtë".<ref>{{Cite web|author=Lucrezia Costa|date=11 gusht 2024|title=Adrian Newey on the champions he has worked with: "Very different characters, but all phenomenal"|url=https://pitdebrief.com/post/adrian-newey-on-the-champions-he-has-worked-with-very-different-characters-but-all-phenomenal/|access-date=2 tetor 2024|website=Motorsport {{!}} Pit Debrief|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091323/https://pitdebrief.com/post/adrian-newey-on-the-champions-he-has-worked-with-very-different-characters-but-all-phenomenal/|url-status=live}}</ref> Edhe pse Senna e dominoi Prostin në provat zyrtarr gjatë 32 garave si shok ekipi, duke marrë 26 pol pozita kundrejt 4 të Prostit, në ditën e garës Prost shënoi 12 xhiro më të shpejta kundrejt 6 të Sennës.<ref name=":21" /> Edhe pse Senna ishte më i shpejtë në provat zyrtare, Prost ishte i nënvlersuar në këtë kategori: Niki Lauda vuri në dukje se kur Prost u bashkua me McLaren në vitin 1984, Prost ishte aq i shpejtë sa Lauda hoqi dorë nga përpjekja për t'u barazuar me Prost në provat zyrtare dhe e përdori kohën e tij në pistë për të përgatitur makinën e tij për garën. Prost i përvetësoi këto mësime dhe i përdori kundër Sennës në vitet 1988 dhe 1989.<ref name=":21" /> ===Trashëgimia=== Prost konsiderohet një nga pilotët më të mirë të të gjitha kohërave në Formula Një. Ai ka fituar katër tituj botëror, po aq sa [[Sebastian Vettel]] dhe [[Max Verstappen]]. Vetëm [[Lewis Hamilton]], [[Michael Schumacher]], dhe Juan Manuel Fangio kanë fituar më shumë tituj se ai.<ref name=":20"/> Përveç kësaj, Prost humbi mundësinë për të fituar edhe katër tituj të tjerë për vetëm 12.5 pikë.<ref name=":17"/> Në kohën e pensionimit të tij, Prost mbante rekordin për garat e fituara (51),<ref>{{cite web|title=Grand Prix Results: Portuguese GP, 1993|url=http://www.grandprix.com/gpe/rr546.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20061030022713/http://www.grandprix.com/gpe/rr546.html|archive-date=30 tetor 2006|access-date=7 nëntor 2006|website=GrandPrix.com|language=en}}</ref><ref name=":2" /> e cila qëndroi për 14 vite; rekordi i tij u thye nga Schumacher në vitin 2001.<ref name=":0">{{cite news|author=Alan Henry|date=4 shtator 2001|title=Schumacher rubs salt into Prost wounds|url=https://www.theguardian.com/sport/2001/sep/04/formulaone.formulaone2001|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417055456/https://www.theguardian.com/sport/2001/sep/04/formulaone.formulaone2001|archive-date=17 prill 2019|access-date=17 prill 2019|publisher=[[The Guardian]]|language=en}}</ref><ref name=":13" /> Prost besonte se nëse Senna nuk do ndërronte jetë në vitin 1994, do t'ja thyente rekordin e fitoreve francezit.<ref name=":0" /> Prost gjithashtu kishte rekordin për numrin e xhirove të shpejta (41) deri në vitin 2001; Schumacher ishte sërisht piloti që i theu rekordin.<ref name=":27">{{Cite news|date=1 qershor 1993|title=Alain Prost retires|url=https://www.autosport.com/f1/news/alain-prost-retires-5053020/5053020/|access-date=3 tetor 2024|publisher=Autosport|language=en}}</ref> Prost aktualisht ndan rekordin për përqindjen më të lartë të garave të nisura nga rreshti i parë në një sezon të vetëm (16 nga 16 në vitin 1993) me Ayrton Sennën (1989) dhe Damon Hill (1996).<ref>{{cite web|author=Steven Lynch|date=1 korrik 2011|title=Front row regulars|url=http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/53088.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190501082158/http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/53088.html|archive-date=1 maj 2019|access-date=1 maj 2019|publisher=ESPN UK|language=en}}</ref> Deri në vitin 2026, ai është francezi i fundit që ka fituar [[Çmimi i madh i Francës|Çmimin e madh të Francës]].<ref>{{cite web|author=Nicky Haldenby|date=8 qershor 2021|title=France's Home Race Heroes|url=https://f1destinations.com/france-home-race-f1-heroes/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210614214908/https://f1destinations.com/france-home-race-f1-heroes/|archive-date=14 qershor 2021|access-date=14 qershor 2021|website=F1Destinations|language=en}}</ref> ===Lëvizjet dhe marrëdhënjet me ekipet=== Prost gjithashtu e kuptoi rëndësinë e të garuarit me makinën më të mirë; uebfaqja zyrtare e McLarenit komenton se ai "e ndërtoi karrierën e tij të gjatë duke bërë lëvizjen e duhur në kohën e duhur". Megjithatë, pasi Prost gjeti rrugën e tij drejt një ekipi fitues, ai nuk ishte gjithmonë i shkathët në marrëdhëniet e tij me ekipet dhe furnizuesit e motorrëve. Faqja e internetit e [[Formula Një]] vëren se ndërsa Prost "bëri që fitoret e tij të dukeshin të lehta", ai "ishte më pak i suksesshëm në politikën në të cilën ishte gjithmonë i përfshirë" dhe ai "i la ekipet në mënyrë negative në katër raste". Shoku i ekipit të Prostit te Ferrari, Nigel Mansell, kujton një incident ku në [[Çmimi i madh i Britanisë 1990|Çmimin e madh të Britanisë 1990]], makina që ai garoi nuk ecte njësoj si në garën e mëparshme ku ai kishte marrë pol pozitë. Kur u përball me mekanikët, Prost doli në përfundimin se Mansell kishte makinë superiore krahasuar me francezin. Makinat e tyre u ndërruan pa djeninë e Mansell dhe me kërkesë të Prost. Prost gjithashtu fliste rrjedhshëm italisht, ndërsa italishtja e Mansell ishte vetëm bisedore në rastin më të mirë, duke i dhënë Prostit ndikim më të madh brenda ekipit me bazë në [[Maranello]]. Sipas Prost, Mansell mori pjesë vetëm në dy ose tre takime informuese mekanike gjatë gjithë sezonit, duke preferuar të luante [[golf]].<ref>Mansell, Nigel ''My Autobiography'' faqja 222 Collins Willow {{ISBN|0-00-218497-4}}</ref> Prost e përshpejtoi shkarkimin e tij nga Ferrari në vitin 1991 duke kritikuar hapur makinën si dhe nuk mori pjesë në sezonin 1992 (duke pranuar një shumë të konsiderueshme parash nga Ferrari) në vend që të garonte me Ligier të nivelit të dytë.<ref name="8w"/> Në garën e dytë të sezonit 1992, Prost e dalloi menjëherë potencialin e kombinimit Williams-Renault dhe negocioi për një vend për sezonet 1993 dhe 1994.<ref name=":242"/> Pasi njoftoi daljen e tij në pension në fund të sezonit 1993 (duke mos dashur të ishte partner me Sennën në vitin 1994, me Williams që pranoi të paguante pagën e Prostit për vitin 1994), Prost vendosi të mos dilte nga pensioni pasi nuk u impresionua nga një provë e McLaren-Peugeot për sezonin 1994.<ref name="auto"/><ref name="auto2"/><ref name=":13" /> Pasi Senna humbi jetën në Çmimin e madh të San Marinos në vitin 1994, Prost ishte kandidati i dukshëm për të zënë vendin bosh te Williams, por Prost tha se nga respekti për Sennën nuk do të garonte më në Formula Një.<ref name="NZHerald">{{Cite web|author=Don Kennedy|date=9 tetor 2024|title=Formula One: Prost reminisces ahead of return to Imola|url=https://www.nzherald.co.nz/hawkes-bay-today/news/formula-one-prost-reminisces-ahead-of-return-to-imola/DTEDCRZLPWQYLWWEUQ4UMOERSQ/|access-date=11 tetor 2024|website=The New Zealand Herald|language=en|archive-date=26 qershor 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250626125859/https://www.nzherald.co.nz/hawkes-bay-today/news/formula-one-prost-reminisces-ahead-of-return-to-imola/DTEDCRZLPWQYLWWEUQ4UMOERSQ/|url-status=live}}</ref> ===Vlerësimet nga bashkëkohësit=== Në vitin 2009, një sondazh i [[Autosport]] i kryer nga 217 pilotë të Formula Një e nxori Prostin të votuar si piloti i katërt më i madh i të gjitha kohërave në Formula Një, pas Sennës, Schumacherit dhe Fangios.<ref>{{Cite web|date=2009|title=Formula 1's Greatest Drivers – AUTOSPORT.com – Alain Prost|url=http://f1greatestdrivers.autosport.com/?driver=4|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210517231624/https://f1greatestdrivers.autosport.com/?driver=4|archive-date=17 maj 2021|access-date=19 shkurt 2021|website=f1greatestdrivers.autosport.com|language=en}}</ref> Shoku i skuadrës së Prostit, Keke Rosberg, tha se "Ai është më i miri që kam njohur ndonjëherë, pa dyshim. Si një pilot garash i gjithanshëm, ai është kokë e këmbë përpara kujtdo tjetër."<ref name=":28" /> Drejtori ekzekutiv i Formula Një, [[Bernie Ecclestone]], tha se Prost ishte piloti më i madh i të gjitha kohërave, pasi Prost rrallë gëzonte trajtimin e pilotit numër një, ndryshe nga Senna ose Schumacher.<ref>{{Cite web|last=NewsDesk|date=13 shtator 2016|title=Ecclestone: Prost was better than Schumacher or Senna|url=https://www.grandprix247.com/2016/09/13/ecclestone-prost-was-better-than-schumacher-or-senna/|access-date=1 tetor 2024|website=GRANDPRIX247.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017|title=Bernie Ecclestone says Alain Prost best ever F1 driver|url=https://www.sportsmole.co.uk/fb_281199.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240628085026/https://www.sportsmole.co.uk/formula-1/news/ecclestone-says-prost-best-ever-f1-driver_281199.html|archive-date=28 qershor 2024|access-date=19 shkurt 2021|website=Sports Mole|language=en}}</ref> Në vitin 2023, Ecclestone tha se Max Verstappen e kishte tejkaluar Prostin.<ref>{{Cite web|author=Jamie Woodhouse|date=23 shtator 2023|title=Bernie Ecclestone snubs Lewis Hamilton to hand F1 GOAT title to former title rival|url=https://www.planetf1.com/news/bernie-ecclestone-max-verstappen-f1-greatest|access-date=1 tetor 2024|website=PlanetF1|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090600/https://www.planetf1.com/news/bernie-ecclestone-max-verstappen-f1-greatest|url-status=live}}</ref> Shefi i ekipit Jordan, [[Eddie Jordan]], ndante mendimin e Ecclestone, duke vlerësuar që Prost "nuk e vriste mendjen kurrë se kush ishte shoku i tij i skuadrës" (Senna ishte një përjashtim i dukshëm).<ref>{{Cite web|author=Mark Scott|date=16 prill 2020|title=Jordan: 'Prost the greatest, not Schumi or Senna'|url=https://www.planetf1.com/news/greatest-formula-1-driver|access-date=1 tetor 2024|website=PlanetF1|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090758/https://www.planetf1.com/news/greatest-formula-1-driver|url-status=live}}</ref> Shefi i stafit mjekësor i Formula Një, Sid Watkins, tha se Prost dhe Niki Lauda ishin pilotët më inteligjentë me të cilët kishte punuar, duke vënë në dukje se ai mund të kujtonte vetëm një aksident të rrezikshëm që përfshinte Prostin në karrierën e tij.<ref>{{Cite book|author=Sid Watkins|title=Life at the Limit|publisher=Pan Macmillan|language=en|year=2013|isbn=9781447241010|location=Londër|pages=110}}</ref> ===Rivaliteti me Ayrton Sennën=== Piloti brazilian [[Ayrton Senna]] ishte rivali më i madh i Prostit. Rivaliteti midis tyre konsiderohet një nga më të mëdhenjt në historinë e sporteve.<ref>{{cite web|url=https://www.autoevolution.com/news/senna-vs-prost-one-of-the-most-fiercest-rivalries-in-the-history-of-motorsport-139075.html|title=Senna vs Prost: One of the Fiercest Rivalries in the History of Motorsport|website=autoevolution.com|language=en|date=9 dhjetor 2019|access-date=15 tetor 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.goodwood.com/grr/f1/prost-vs-senna-a-friendship-after-bitter-rivalry/|title=Prost vs. Senna: A friendship after bitter rivalry|website=goodwood.com|language=en|date=12 janar 2026|access-date=15 tetor 2026}}</ref> Betejat e Prostit me Ayrton Sennën u mbuluan gjerësisht nga media. Të dy pilotët ishin konkurrentë të fortë dhe kontribuan në disa incidente në pistë: *[[Çmimi i madh i Portugalisë 1988|Estoril 1988]] (Senna u përpoq ta ndalonte Prostin që ta kalonte duke e kërcënuar se do ta shtynte anash në murin e boksit)<ref name="auto1"/> *[[Çmimi i madh i San Marinos 1989|Imola 1989]] (Senna dhe Prost ranë dakord të shmangnin garimin shumë të ngushtë me njëri-tjetrin në xhiron e parë, por nuk ranë dakord për kushtet e sakta të marrëveshjes, pas së cilës Prost u ankua në media)<ref name=":8" /> *[[Çmimi i madh i Japonisë 1989|Suzuka 1989]] (duke garuar krah për krah me Sennën, Prost fitoi titullin kampion duke ecur në rrugën e Sennës në vijën e brendshme dhe duke e sfiduar atë të frenonte ose të përplasej. Ata u përplasën)<ref name=":18" /> *[[Çmimi i madh i Japonisë 1990|Suzuka 1990]] (duke garuar krah për krah me Prostin, Senna fitoi titullin kampion duke e nxjerrë qëllimisht Prostin nga gara në formë hakmarrje për incidentin e vitit 1989)<ref name=":6">{{Cite web|author=Joe Saward|date=1 tetor 1991|title=Ayrton Senna attacks Jean-Marie Balestre|url=http://www.grandprix.com//features/joe-saward/news-feature-ayrton-senna-attacks-jean-marie-balestre.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121174811/https://www.grandprix.com/features/joe-saward/news-feature-ayrton-senna-attacks-jean-marie-balestre.html|archive-date=21 janar 2021|access-date=10 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en}}</ref> *[[Çmimi i madh i Gjermanisë 1989|Hockenheim 1991]] (Senna e nxori Prostin jashtë pistës dhe në rrugën e daljes nga bokset).<ref>{{Cite web|last=Grandprix.com|date=28 korrik 1991|title=German GP, 1991|url=http://www.grandprix.com//races/german-gp-1991.html|access-date=12 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en|archive-date=4 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304180439/https://www.grandprix.com/races/german-gp-1991.html|url-status=live}}</ref> Pas incidentit të Hockenheim të vitit 1991, [[FISA]] urdhëroi një takim midis dy pilotëve për të ulur tensionet dhe për të parandaluar incidente të mëtejshme.<ref>{{cite web|author=David Tremayne|date=shtator 1991|title=Formula One: 1991 Hungarian Grand Prix|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/september-1991/13/formula-one-hungarian-grand-prix?v=7516fd43adaa|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229202513/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/september-1991/13/formula-one-hungarian-grand-prix?v=7516fd43adaa|archive-date=29 dhjetor 2022|access-date=12 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en}}</ref> Përveç kësaj, të dy pilotët e gjetën veten duke ndjekur të njëjtin ekip pas sezonit 1992, pasi performanca e Ferrarit kishte rënë dhe Honda u largua nga Formula Një, duke e lënë Williams-Renault si sundimtarin e padiskutueshëm të Formula Një. Prost nënshkroi për Williams me kusht që Senna të mos bëhej pjesë e ekipit, duke bërë që braziliani të ankohej publikisht se Prost po "sillej si frikacak".<ref name=":25">{{cite web|title=Ayrton Senna Calls Prost A Coward.mpg|date=5 dhjetor 2011|url=https://www.youtube.com/watch?v=qFZKkK6odgY|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130218163814/http://www.youtube.com/watch?v=qFZKkK6odgY&gl=US&hl=en|archive-date=18 shkurt 2013|access-date=28 qershor 2013|publisher=Youtube.com|language=en}}</ref> Tifozët brazilianë të Sennës u tërbuan aq shumë nga refuzimi i Prostit për të garuar me Sennën në kushte të barabarta, saqë Prost mori një eskortë policore për [[Çmimi i madh i Brazilit 1993|Çmimin e Madh të Brazilit 1993]].<ref>{{cite book|author=Derick Allsop|title=Designs on Victory: On the Grand Prix Trail With Benetton|publisher=Hutchinson|language=en|year=1993|isbn=0-09-178311-9}}</ref> Prost fitoi lehtësisht titullin e vitit 1993 dhe u tërhoq në fund të sezonit, duke i lejuar Sennës të merrte kryesimin në Williams për sezonin 1994. Pasi nuk ishin më konkurrentë, dy rivalët filluan të përmirësonin marrëdhënien e tyre. Në garën e fundit të Prostit, Çmimin e madh të Australisë 1993, Senna e tërhoqi atë në shkallën më të lartë të podiumit dhe e përqafoi.<ref>{{cite web|title=Fan review of Grand Prix with image of pair on podium|url=http://www.farzadsf1gallery.com/features/adel93.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20061025173536/http://www.farzadsf1gallery.com/features/adel93.html|archive-date=25 tetor 2006|access-date=28 janar 2007|website=farzadsf1gallery.com|language=en}}</ref><ref name=":5" /> Vetëm disa ditë para vdekjes së parakohshme të Sennës në Imola, ndërsa po filmonte një xhiro më makinë në pistën e Imolës për kanalin televiziv francez [[TF1]], ai përshëndeti Prostin, i cili në atë kohë ishte një komentator i këtij kanali televiziv: "Një përshëndetje e veçantë për mikun tim... mikun tonë të dashur, Alain. Na mungon të gjithëve Alain." Prosti tha se ishte i habitur dhe shumë i prekur nga komenti.<ref name="Hamilton">{{cite book|author=Maurice Hamilton|title=Frank Williams |publisher=Macmillan|language=en|year=1998|isbn=0-333-71716-3|page=234}}</ref><ref name=":5" /> Prost mori pjesë në funeralin e Sennës, duke qënë një nga njerëzit që mbajti arkivolin e tij,<ref>{{cite web|title=Open Warfare|url=http://www.gpracing.net192.com/drivers/prost-senna.cfm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070702171047/http://www.gpracing.net192.com/drivers/prost-senna.cfm|archive-date=2 korrik 2007|access-date=30 gusht 2015|website=GPRacing.net192.com|language=en}}</ref> dhe komentoi se kur Senna vdiq "një pjesë e tij kishte vdekur gjithashtu", sepse karrierat e tyre kishin qenë shumë të lidhura me njëra-tjetrën. Senna ndihej ashtu si francezu, duke i thënë një miku të ngushtë se pasi Prosti u tërhoq, ai e kuptoi se sa shumë nga motivimi i tij kishte ardhur nga rivaliteti me Prostin.<ref name=":5" /> ===Vlerësimet=== Media të ndryshme janë përpjekur të zhvillojnë modele që matin në mënyrë objektive aftësitë e pilotëve në lidhje me cilësinë e makinës. Prost përgjithësisht renditet lart në këto krahasime. *[[Universiteti i Sheffield]] (2016): I dyti i të gjitha kohërave<ref>{{Cite web|date=14 prill 2016|title=University research reveals greatest Formula One driver of all time|url=http://www.sheffield.ac.uk/news/nr/greatest-formula-one-driver-ever-1.567358|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160416020912/http://www.sheffield.ac.uk/news/nr/greatest-formula-one-driver-ever-1.567358|archive-date=16 prill 2016|access-date=30 shtator 2024|website=University of Sheffield|language=en}}</ref> *[[The Economist]] (2020): I treti i të gjitha kohërave<ref>{{Cite news|date=17 tetor 2020|title=Engineers, not racers, are the true drivers of success in motor sport|url=https://www.economist.com/graphic-detail/2020/10/17/engineers-not-racers-are-the-true-drivers-of-success-in-motor-sport|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120194230/https://www.economist.com/graphic-detail/2020/10/17/engineers-not-racers-are-the-true-drivers-of-success-in-motor-sport|archive-date=20 nëntor 2020|access-date=19 shkurt 2021|newspaper=The Economist|language=en|issn=}}</ref> *[[Carteret Analytics]] (2020): I teti i të gjitha kohërave<ref>{{Cite web|author=Frank Dalleres|date=15 nëntor 2020|title=Why Juan Manuel Fangio, not Lewis Hamilton or Michael Schumacher, is the greatest Formula 1 driver ever|url=https://www.cityam.com/why-juan-manuel-fangio-not-lewis-hamilton-or-michael-schumacher-is-the-greatest-formula-1-driver-ever/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120141605/https://www.cityam.com/why-juan-manuel-fangio-not-lewis-hamilton-or-michael-schumacher-is-the-greatest-formula-1-driver-ever/|archive-date=20 nëntor 2020|access-date=19 shkurt 2021|website=CityAM|language=en}}</ref> *[[F1-Analysis.com]] (2022): I katërti i të gjitha kohërave; i dyti i të gjitha kohërave pas korrigjimit të ndryshimeve në epokë.<ref>{{cite web|date=31 maj 2022|title=A History of F1: Who is the GOAT? |url=http://f1-analysis.com/2022/05/31/who-is-the-f1-goat/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220705091012/https://f1-analysis.com/2022/05/31/who-is-the-f1-goat/|archive-date=5 korrik 2022 |access-date=1 shtator 2022|language=en}}</ref> ==Jeta e mëvonshme== Gjatë viteve 1994 dhe 1995, Prost punoi si komentator për kanalin televiziv francez TF1.<ref>{{cite book|title=Sport et Télé: Les Liaisons Secrètes|page=379|author=Eric Maitrot|publisher=Flammarion|language=fr|year=1995}}</ref> Ai gjithashtu punoi për Renault duke bërë marrëdhënie me publikun dhe promovime.<ref>Hamilton 2015, f. 306.</ref> Pas kësaj, Prost u kthye në ekipin e tij të vjetër McLaren, duke punuar si këshilltar teknik;<ref name=":2" /> ai gjithashtu përfundoi [[L'Étape du Tour]], një udhëtim vjetor me biçikleta me pjesëmarrje masive që zhvillohet në një fazë të [[Tour de France]].<ref>{{Cite web|last=Cycling News 19|date=11 February 2011|title=Prost trades pedal strokes with Merckx in Oman|url=https://www.cyclingnews.com/news/prost-trades-pedal-strokes-with-merckx-in-oman/|access-date=12 shkurt 2021|website=cyclingnews.com|language=en|archive-date=25 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125074709/https://www.cyclingnews.com/news/prost-trades-pedal-strokes-with-merckx-in-oman/|url-status=live}}</ref> Në vitin 2024, Prost shprehu publikisht shqetësime në lidhje me trendin në rritje të ekipeve të Formula Një që i nënshtrohen ndryshimeve të shpeshta të emrave për shkak të ndryshimeve në pronësi dhe sponsorizim. Ai argumentoi se, ndërsa partneritetet tregtare janë një pjesë integrale e Formula Një moderne, ndryshimi i vazhdueshëm i markës rrezikon të dëmtojë ndjenjën e traditës dhe vazhdimësisë së sportit. Duke përmendur shembullin e Sauber, i cili kaloi nga [[Alfa Romeo]] në Stake dhe më pas në [[Audi]] në vitin 2026, si dhe ndryshimin e markës së AlphaTauri në Visa Cash App RB, Prost sugjeroi që praktika të tilla dobësojnë identitetin historik dhe lidhjen emocionale që tifozët kanë me ekipet e vjetra. Ai theksoi se trashëgimia e Formula Njê është ndërtuar jo vetëm mbi pilotët dhe prodhuesit e saj, por edhe mbi trashëgiminë e qëndrueshme të ekipeve të saj, dhe paralajmëroi se prioritizimi i fitimeve tregtare afatshkurtra mbi stabilitetin mund të dëmtojë strukturën kulturore të sportit.<ref>{{Cite web|author=Lydia Mee|title=Former champion highlights the importance of keeping lega...|url=https://www.newsweek.com/sports/f1-news-alain-prost-some-new-team-names-are-losing-tradition-our-sport-1891621|access-date=18 shtator 2025|website=Newsweek|date=23 prill 2024|language=en}}</ref> ===Prost Grand Prix=== {{main|Prost Grand Prix}} Gjatë vitit 1989, Prost filloi të mendonte të krijonte ekipin e tij, pasi marrëdhënia e tij me shokun e tij të ekipit në McLaren, Ayrton Senna, ishte prishur. Prost dhe [[John Barnard]], ish-projektuesi kryesor në McLaren, ishin pranë themelimit të një ekipi në vitin 1990. Megjithatë, mungesa e sponsorizimit nënkuptonte se kjo nuk ishte e mundur, kështu që Prost u transferua te Ferrari dhe Barnard u largua nga Ferrari për t'u bashkuar me Benetton. Pasi u grind me ekipin italian në fund të vitit 1991, Prost e gjeti veten pa ekip për vitin 1992; pas dështimit të negociatave të gjera me [[Guy Ligier]] për blerjen e ekipit të tij Ligier, Prost vendosi të bashkohej me Williams për vitin 1993.<ref name="Prost Renault">{{Cite web|author=Joe Saward|date=1 shtator 1995|title=Team Prost - a dream or reality?|url=http://www.grandprix.com/ft/ft00198.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140605084146/http://www.grandprix.com/ft/ft00198.html|archive-date=5 qershor 2014|access-date=27 nëntor 2024|website=Grandprix.com|language=en}}</ref> Deri në vitin 1995, kur Prost punonte për Renault, njerëzit kishin supozuar se do të formohej një ekip Prost-Renault. Renault refuzoi kërkesën e Prost për të furnizuar motorrë për ekipin e tij, duke i dhënë fund spekulimeve.<ref name="Prost Renault" /> Më 13 shkurt 1997, Prost bleu ekipin Ligier nga [[Flavio Briatore]] dhe e riemëroi atë në "Prost Grand Prix".<ref name="Prost GP">{{cite web|url=http://www.grandprix.com/gpe/con-prost.html|title=GP Encyclopedia – Constructor – Prost Grand Prix|publisher=GrandPrix.com|language=en|access-date=8 shtator 2006|date=16 gusht 2006}}</ref> Një ditë pasi bleu ekipin, Prost nënshkroi një marrëveshje tre-vjeçare me prodhuesin francez të makinave Peugeot, i cili do të furnizonte ekipin me motorrë nga viti 1998 deri në vitin 2000.<ref name="Prost GP" /> Për sezonin e parë të ekipit, Prost mbajti një nga pilotët e Ligier të vitit 1996, [[Olivier Panis]], i cili kishte fituar [[Çmimi i madh i Monakos 1996|Çmimin e madh të Monakos 1996]]; ekipi gjithashtu firmosi një kontratë me pilotin japonez [[Shinji Nakano]]. Ekipi garoi me motorrët Mugen-Honda të përdorur nga Ligier sezonin e kaluar, ndërsa makina ishte në fakt Ligier JS45 i menduar fillimisht, por u riemërua [[Prost JS45]]. Gjërat dukeshin premtuese në fillim të sezonit, pasi ekipi mori dy pikë në garën debutuese në Australi falë një vendi të pestë nga Olivier Panis. Ekipi shënoi edhe 13 pikë të tjera përpara se Panis të thyente këmbën në një aksident gjatë Çmimit të madh të Kanadasë. Ai u zëvendësua nga [[Jarno Trulli]] i Minardit. Pas kësaj, gjërat filluan të përkeqësoheshin pak dhe ekipi mblodhi vetëm pesë pikë gjatë rikuperimit të Panis. Ai u rikthye në fund të sezonit për të garuar në tre garat e fundit. Prost GP përfundoi i gjashti në kampionatin e konstruktorëve me 21 pikë.<ref>{{cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/analysis-prosts-dream-of-french-team-in-jeopardy-5058532/5058532/|title=Analysis: Prost's Dream of French Team in Jeopardy|author=Francois Thomazeau|date=22 nëntor 2001|website=Autosport.com|language=en|access-date=23 janar 2007|archive-date=29 dhjetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229202510/https://www.autosport.com/f1/news/analysis-prosts-dream-of-french-team-in-jeopardy-5058532/5058532/|url-status=live}}</ref><ref name="essaar">{{cite web|url=http://essaar.co.uk/f1-prost-grand-prix-went-wrong/|title=F1: Prost Grand Prix – What went wrong?|author=Aaron Collins|date=3 shtator 2018|website=Essaar Motorsport|language=en|access-date=15 gusht 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190815013921/http://essaar.co.uk/f1-prost-grand-prix-went-wrong/|archive-date=15 gusht 2019}}</ref> Prost u bë president i Prost Grand Prix në fillim të vitit 1998.<ref name="essaar"/> Pas mbërritjes së Peugeot si furnizues motorrësh për ekipin, Mugen-Honda vendosi të furnizonte ekipin Jordan. Prost GP shënoi një pikë të vetme gjatë sezonit kur Jarno Trulli përfundoi i gjashti në Belgjikë.<ref>{{cite web|url=http://www.formula1.com/results/season/1998/176/|title=1998 Belgian Grand Prix|publisher=Formula Një|language=en|date=30 gusht 1998|archive-url=https://web.archive.org/web/20141205004520/http://www.formula1.com/results/season/1998/176/|archive-date=5 dhjetor 2014|access-date=24 dhjetor 2015}}</ref> Sezoni 1999 ishte vendimtar për Prost GP.<ref>Jean-Michel Desnoues; Patrick Camus & Jean-Marc Loubat <u>Formula 1 99</u> . Queen Anne Press. {{ISBN|1-85291-606-0}}</ref> Prost punësoi [[John Barnard]] si konsulent teknik.<ref name="Prost GP" /> Kompania e Barnard, B3 Technologies, ndihmoi [[Loïc Bigois]] me projektimin e modelit Prost AP02. Panis dhe Trulli ranë dakord të qëndronin me ekipin për këtë sezon. Makina nuk ishte një shqetësim i madh, por motori Peugeot V10 doli të ishte i rëndë dhe i paqëndrueshëm. Viti i fundit i Peugeot si furnizues motorrësh për Prost GP solli njëfarë optimizmi. Prost punësoi shokun e tij të skuadrës të Ferrari në sezonin 1991, [[Jean Alesi]], për të drejtuar makinën kryesore dhe gjermanin [[Nick Heidfeld]], i cili kishte fituar kampionatin e Formula 3000 në vitin 1999, për ta shoqëruar. Sezoni doli të ishte sërisht katastrofik: AP03 doli të ishte i paqëndrueshëm dhe me menaxhim të dobët. Gjërat nuk u ndryshuan kur pilotët u përplasën me njëri-tjetrin në [[Çmimi i madh i Austrisë 2000|Çmimin e madh të Austrisë]]. Drejtori teknik i sapoemëruar, [[Alan Jenkins]], u shkarkua në mes të vitit. Prost ristrukturoi ekipin, duke punësuar [[Joan Villadelprat]] si drejtor menaxhues dhe duke zëvendësuar Jenkins me [[Henri Durand]] si drejtor të ri teknik të ekipit.<ref name="Prost GP" /> Në vitin 2001, Ferrari pranoi të furnizonte Prost GP me motorrë për sezonin e ri.<ref name="Prost GP" /> Paratë mbaruan në fillim të sezonit 2002 dhe Prost falimentoi, duke lënë borxhe prej rreth 30 milionë $.<ref name="Prost GP" /> ===Role të tjera=== Gjatë vitit 2002, Prost kaloi kohë me familjen e tij dhe garoi në tetë gara me biçikleta, duke u renditur i treti në ''Granite – Mont Lozère''.<ref>{{Cite web|date=12 tetor 2017|title=Limited Edition RM 70-01 Tourbillon Alain Prost – The Richard Mille watch with the Odometer|url=https://luxuothailand.com/watches/limited-edition-rm-70-01-tourbillon-alain-prost-the-richard-mille-watch-with-the-odometer.html|access-date=12 shkurt 2021|website=LUXUO Thailand|language=en|archive-date=8 dhjetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211208010129/https://luxuothailand.com/watches/limited-edition-rm-70-01-tourbillon-alain-prost-the-richard-mille-watch-with-the-odometer.html|url-status=live}}</ref><ref>[http://www.prostfan.com/2002.htm Alain Prost 2002 Bicycle Racing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061019100827/http://www.prostfan.com/2002.htm |date=19 tetor 2006 }}, ProstFan.com (në anglisht). Marrë më 11 tetor 2006.</ref> Ai gjithashtu garoi në serinë e garave në akull Andros në vitin 2003, duke u renditur i dyti në kampionat pas [[Yvan Muller]].<ref>{{Cite web|title=Alain Prost pilotera le nouveau Dacia Duster au Trophée glace Andros|url=https://www.argus.nc/le-mag/actualites/alain-prost-pilotera-le-nouveau-dacia-duster-au-trophee-glace-andros-388|access-date=12 shkurt 2021|website=argus.nc|language=fr|archive-date=31 mars 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331053557/https://www.argus.nc/le-mag/actualites/alain-prost-pilotera-le-nouveau-dacia-duster-au-trophee-glace-andros-388|url-status=live}}</ref><ref name = "Andros">''Trophée Andros Championship Standings'', [http://www.prostfan.com/andros03.htm p. 3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061019101133/http://www.prostfan.com/andros03.htm |date=19 tetor 2006 }}. ProstFan.com (në anglisht). Marrë më 11 tetor 2006.</ref> Në vitet 2003 dhe 2004, Prost mori pjesë në [[Étape du Tour]].<ref>{{Cite web|author=Patrick François|date=1 shkurt 2005|title=Alain Prost: 12 ans de cyclosport!|url=http://cyclosport.info/alain-prost-12-ans-de-cyclosport/|access-date=12 shkurt 2021|website=Cyclisme Pour Tous|language=fr|archive-date=25 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225101108/http://cyclosport.info/alain-prost-12-ans-de-cyclosport/|url-status=live}}</ref> Prost u bë gjithashtu Ambasador për Uniroyal, një pozicion që do ta mbante deri në maj 2006. Prost vazhdoi të garonte në Andros Trophy, duke fituar titullin me Toyotën në vitet 2006–07, 2007–08 dhe me Dacian në vitet 2011–2012. == Statistikat == ([[:Template:F1 Rezultatet e Pilotëve|Sqarim i tabelës]]) (Garat me '''*''' mbrapa nënkuptojnë pjesmarrjen në pol pozicion) (Viti me * është viti kur ka fituar titull) <div style="float:left;"> {| border="1" cellpadding="1" cellspacing="0" style="margin: 1em 0 0 0; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size:95%" ! Viti ! Ekipi ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! Ekipi ! Vendi ! Pikë |- | [[Rezultatet e F1 1980|1980]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 Argentine Grand Prix|ARG]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFFF"| [[1980 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>DNS</small> || [[1980 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>DNP</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1980 German Grand Prix|GER]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1980 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1980 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFFF"| [[1980 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>DNS</small> | | ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] ! 16ti ! 5 |- | [[Rezultatet e F1 1981|1981]] ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1981 Argentine Grand Prix|ARG]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1981 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| '''[[1981 German Grand Prix|GER]]'''<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1981 Dutch Grand Prix|DUT]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1981 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1981 Las Vegas Grand Prix|LVG]]<br /><small>2</small> | ! [[Renault F1|Renault]] ! 5ti ! 43 |- | [[Rezultatet e F1 1982|1982]] ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1982 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1982 Brazilian Grand Prix|BRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1982 Belgian Grand Prix|BEL]]'''<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1982 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1982 United States Grand Prix East|USE]]'''<br /><small>NC</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1982 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1982 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 German Grand Prix|GER]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1982 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#DFDFDF"| '''[[1982 Swiss Grand Prix|SUI]]'''<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| '''[[1982 Las Vegas Grand Prix|LVG]]'''<br /><small>4</small> ! [[Renault F1|Renault]] ! 4ti ! 34 |- | [[Rezultatet e F1 1983|1983]] ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#CFCFFF"| [[1983 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1983 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1983 French Grand Prix|FRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1983 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[1983 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1983 Belgian Grand Prix|BEL]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1983 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1983 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1983 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1983 German Grand Prix|GER]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1983 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1983 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1983 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1983 Evropean Grand Prix|EUR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1983 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>Ret</small> | ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#DFDFDF"| '''2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| '''57''' |- | [[Rezultatet e F1 1984|1984]] ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1984 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1984 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1984 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1984 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1984 United States Grand Prix East|USE]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1984 German Grand Prix|GER]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1984 Dutch Grand Prix|DUT]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 Evropean Grand Prix|EUR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>1</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#DFDFDF"| ''' 2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| ''' 71.5''' |- | [[Rezultatet e F1 1985|1985]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1985 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#000000" style="color: #ffffff"| [[1985 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>DSQ</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1985 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1985 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1985 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1985 German Grand Prix|GER]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1985 Austrian Grand Prix|AUT]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1985 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[1985 Belgian Grand Prix|BEL]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1985 Evropean Grand Prix|EUR]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1985 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1985 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>Ret</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ti''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''73''' |- | [[Rezultatet e F1 1986|1986]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#EFCFFF"| [[1986 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1986 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1986 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1986 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1986 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1986 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1986 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1986 German Grand Prix|GER]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1986 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1986 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#000000" style="color: #ffffff"| [[1986 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>DSQ</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1986 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>1</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ti''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''72''' |- | [[Rezultatet e F1 1987|1987]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1987 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1987 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1987 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1987 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 German Grand Prix|GER]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1987 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1987 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1987 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1987 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>Ret</small> ! [[Mclaren|McLaren]] ! 4ti ! 46 |- | [[Rezultatet e F1 1988|1988]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1988 French Grand Prix|FRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1988 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 German Grand Prix|GER]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1988 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1988 Portuguese Grand Prix|POR]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>1</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#DFDFDF"| '''2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| '''87 (105)''' |- | [[Rezultatet e F1 1989|1989]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1989 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1989 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1989 Canadian Grand Prix|CAN]]'''<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1989 French Grand Prix|FRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1989 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 German Grand Prix|GER]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1989 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1989 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1989 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1989 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1989 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>Ret</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ri''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''76''' |- | [[Rezultatet e F1 1990|1990]] ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1990 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1990 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1990 German Grand Prix|GER]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[F1 Belgjika - 1990|BEL]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1990 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1990 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1990 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>3</small> ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |bgcolor="#DFDFDF"| '''2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| '''71 (73)''' |- | [[Rezultatet e F1 1991|1991]] ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |bgcolor="#DFDFDF"| [[1991 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1991 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1991 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1991 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1991 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 German Grand Prix|GER]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[F1 Belgjika - 1991|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1991 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1991 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1991 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>4</small> || [[1991 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNP</small> ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] ! 5ti ! 34 |- | [[Rezultatet e F1 1993|1993]] ! [[WilliamsF1|Williams]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 South African Grand Prix|RSA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1993 Brazilian Grand Prix|BRA]]'''<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[1993 Evropean Grand Prix|EUR]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[F1 San Marino - 1993|SMR]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 Spanish Grand Prix|ESP]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| '''[[1993 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>4</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 Canadian Grand Prix|CAN]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1993 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 British Grand Prix|GBR]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 German Grand Prix|GER]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| '''[[1993 Hungarian Grand Prix|HUN]]'''<br /><small>12</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[F1 Belgjika - 1993|BEL]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#CFCFFF"| '''[[1993 Italian Grand Prix|ITA]]'''<br /><small>12</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1993 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| '''[[1993 Japanese Grand Prix|JPN]]'''<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1993 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>2</small> ! [[WilliamsF1|Williams]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ri''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''99''' |} </div> ==Referime== {{Reflist|2}} == Lidhje të jashtme == * [http://www.prostfan.com/ prostfan.com - Alain Prost fansite] * [http://www.prostfan.com/senna2.htm Interview with Alain Prost about Ayrton Senna] * [http://www.ddavid.com/formula1/shu_bio.htm Top lista Formula 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050903004816/http://www.ddavid.com/formula1/shu_bio.htm |date=3 shtator 2005 }} {{F1 kampionët}} [[Kategoria:Sportistë francezë]] [[Kategoria:F1 pilotë]] [[Kategoria:Lindje 1955]] [[Kategoria:Pilotë francezë në Formula Një]] {{sport-cung}} h3kiqgpq4gr37x6jpqrspj01cr4klx2 3058366 3058363 2026-10-20T01:02:51Z Sadsadas 51943 /* Role të tjera */ 3058366 wikitext text/x-wiki {{Ish F1 pilot | Name = Alain Prost | Image = Festival automobile international 2015 - Photocall - 065 (cropped3).jpg | Nationality = {{flagicon|France}} [[franca|francez]] | Years = [[Rezultatet e F1 1980|1980]]–[[Rezultatet e F1 1991|1991]], [[Rezultatet e F1 1993|1993]] | Team(s) = [[Team McLaren|McLaren]], [[Renault F1|Renault]], [[Scuderia Ferrari|Ferrari]], [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]] | Races = 202 | Championships = 4 ([[Rezultatet e F1 1985|1985]], [[Rezultatet e F1 1986|1986]], [[Rezultatet e F1 1989|1989]], [[Rezultatet e F1 1993|1993]]) | Wins = 51 | Podiums = 106 | Points = 768.5 | Poles = 33 | Fastest laps = 41 | First race = [[Çmimi i madh i Argjentinës 1980]] | First win = [[Çmimi i madh i Francës 1981]] | Last win = [[Çmimi i madh i Gjermanisë 1993]] | Last race = [[Çmimi i madh i Australisë 1993]] | Last position = 1ri (99 pikë) }} '''Alain Prost''' (lindur më [[24 shkurt]] [[1955]]) është një ish pilot garash francez dhe zyrtar i sporteve motorrike. Ai garoi në [[Formula Një]] nga viti 1980 e deri në 1993, duke fituar katër tituj botëror për pilot. Në kohën e pensionimit të tij, Prost mbante rekordin për numrin e fitoreve (51), pol pozitave (41) dhe podiumeve (106). Prost lindi në [[Lorette, Loire]] të [[Francës]] dhe filloi karting në moshën 14 vjeç, duke fituar Kampionatin Botëror të të rinjëve katër vite më vonë. Në vitin 1976, ai u bë pjesë e Formulës Renault, duke fituar Kampionatin Evropian me Ecurie Elf. Një vit më pas ai fitoi Challenge de Formule Renault Europe. Pas kësaj, ky kompeticion filloi të njihej si Formula Tre franceze; Prost e mbrojti titullin e tij në vitet 1978 dhe 1979. Kulmi i karrierës së tij në karting arriti me suksesin në Formula Tre Evropiane. Në vitin 1980, Prost firmosi me [[Team McLaren|McLaren]] në Formula Një dhe bëri debutimin e tij në [[Çmimi i madh i Argjentinës 1980|Çmimin e madh të Argjentinës]], duke u renditur në vendin e gjashtë. Në sezonin e ardhshëm ai firmosi me [[Renault në Formula Një|Renault]], duke fituar Çmimin e madh të parë në karrierë në Francë, e cila u ndoq nga sukseset në Holandë dhe Itali. Pas disa fitoreve në sezonin 1982, Prost e mbylli sezonin 1983 në vend të dytë mbrapa fituesit [[Nelson Piquet]]; ai u tërhoq për shkak të problemeve me turbon në garën e fundit vendimtare për titullin. Prost u shkarkua nga Renault dy ditë pas garës për disa komente që bëri, dhe ai u rikthye te McLaren për sezonin 1984, aty ku përfundoi sërisht i dyti, këtë herë mbrapa shokut të ekipit [[Nikki Lauda]] për gjysëm pike. Në vitin 1985, Prost fitoi titullin e parë për pilot, duke u bërë francezi i parë kampion në Formula Një. Ai u shpall kampion edhe në vitin 1986 pas një dueli të ngushtë me Piquet dhe [[Nigel Mansell]]. Pasi fitoi disa gara në sezonin 1987, Prost u bë shok ekipi me pilotin brazilian [[Ayrton Senna]]. Sëbashku, ata fituan 15 nga 16 garat e sezonit 1988, duke ngarë McLarenin me motorr Honda MP4/4; Senna në fund u shpall kampion me tre pikë më shumë. Rivaliteti i tyre i ashpër kulmoi me aksidentet në garat vendimtare për titull në [[Suzuka]] të Japonisë në vitet 1989 dhe 1990; Prost fitoi titullin e vitit 1989 kurse Senna atë të 1990. Prost firmosi me [[Scuderia Ferrari|Ferrarin]] në vitin 1990 kurse në vitin 1991 u shkarkua në përfundim të sezonit pas komenteve të bëra për modelin 643, me të cilën ai nuk fitoi asnjë garë. Pas një viti mungesë, Prost u rikthye në sezonin 1993 me [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]], duke fituar titullin e katërt kampion bote. Ai vendosi disa rekorde gjatë sezonit para se të pensionohej në përfundim të tij. Ai u rikthye në Formula Një si pronar i ekipit [[Prost Grand Prix]] në vitin 1997 pasi bleu [[Équipe Ligier]]. Ekipi u shpërbë në vitin 2001. ==Formula Një== ===McLaren=== Prost fitoi titullin e Formula Tre në vitin 1979, duke tërhequr interesin e disa ekipeve të [[Formula Një]] si [[Team McLaren|McLaren]], [[Brabham]], dhe [[Équipe Ligier|Ligier]].<ref name=":10">{{Cite web|title=McLaren Racing – Alain Prost Biography {{!}} Extract 1|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/driver/alain-prost/alain-prost-extract-1/|access-date=13 shkurt 2021|website=Mclaren|language=en|archive-date=2 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302023507/https://www.mclaren.com/racing/heritage/driver/alain-prost/alain-prost-extract-1/|url-status=live}}</ref> Ai firmosi një kontratë me McLaren pasi i la mbresa shefit [[Teddy Mayer]] pas një prove me makinë. Ai ishte shok ekipi me [[John Watson (pilot garash)|John Watson]] në sezonin e tij debutues.<ref name=":2">{{Cite web|author=Gerald Donaldson|date=30 janar 2015|title=Alain Prost|url=https://www.formula1.com/en/drivers/hall-of-fame/Alain_Prost.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240417020310/https://www.formula1.com/en/drivers/hall-of-fame/Alain_Prost.html|archive-date=17 prill 2024|access-date=27 nëntor 2024|publisher=[[Formula Një]]|language=en}}</ref> Karriera e Prost në Formula Një nisi në mënyrë të mirë. Në debutimin e tij në [[Buenos Aires]], ai u rendit në vendin e gjashtë, duke marrë pikën e tij të parë në Formula Një.<ref name="mcbride_nyt_p3">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1987/11/08/magazine/racing-s-record-breaker.html|title=Racing's Record Breaker|author=Stewart McBride|date=8 nëntor 1987|publisher=The New York Times|language=en|access-date=11 shkurt 2011|archive-date=14 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130514092617/http://www.nytimes.com/1987/11/08/magazine/racing-s-record-breaker.html|url-status=live}}</ref> Në 20 vitet e fundit, vetëm [[Johnny Herbert]] dhe [[Jean Alesi]] kishin marrë pikë në garën e tyre debutuese. Ai e mbylli kampionatin me pesë pikë, një më pak se Watson, duke shënuar pikë në garat në Buenos Aires, Interlagos, Brands Hatch dhe Zandvoort. Gjatë këtij sezoni, Prost pati disa aksidente: ai theu kyçin e dorës në [[Çmimi i madh i Afrikës së Jugut 1980|Çmimin e madh të Afrikës së Jugut]] si dhe pësoi një tronditje gjatë provave të lira në Shtetet e Bashkuara. Ai gjithashtu u tërhoq nga [[Çmimi i madh i Kanadasë 1980|Çmimi i madh i Kanadasë]] për shkak të problemeve me armotizatorët e gomave të mbrapme. Në përfundim të sezonit, pavarësisht se kishte edhe dy vite kontratë, Prost u largua nga McLaren dhe firmosi me [[Renault në Formula Një|Renault]]. Ai më pas shpjegoi se makina McLaren ishte difektoze dhe prishej shpesh, duke shtuar se ai besonte se ekipi fajsontë atë për aksidentet e shumta që ai pati në sezonin e tij debutues.{{sfn|Roebuck|1986|p=126}}<ref>{{Cite web|last=Melsher|first=David|date=7 July 2014|title=Alain Prost – McLaren (1980)|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2000/28/alain-prost-mclaren|access-date=8 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=9 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210209004746/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2000/28/alain-prost-mclaren|url-status=live}}</ref> Sipas Watson, shefi i ekipit Mayer fillimisht dëshironte të firmoste me [[Kevin Cogan]], por më pas zgjodhi Prost pas këmbënguljes së sponsorit [[Marlboro]].<ref>{{Cite book|author=Maurice Hamilton|title=Alain Prost|date=24 shtator 2015|publisher=Bonnier Publishing Ltd.|language=en|isbn=978-1905825981|page=49}}</ref> ===Renault=== Prost do të garonte si shok skuadre me francezin tjetër [[René Arnoux]] për sezonin 1981. Autori sportiv [[Nigel Roebuck]] raportoi se marrëdhnja e Prost me Arnoux u prish menjëherë, pasi Prost ishte më i shpejtë se kolegu i tij me përvojë.{{sfn|Roebuck|1986|p=129}} Ai nuk i përfundoi dy garat e para të sezonit pasi u përplas me [[Andrea de Cesaris]] në [[Çmimi i madh i Shteteve të Bashkuara 1981|Çmimin e madh të Shteteve të Bashkuara]] si dhe me [[Didier Pironi]]n në [[Çmimi i madh i Brazilit 1981|Çmimin e madh të Brazilit]]. Në garën e tretë në Argjentinë, ai shënoi pikët dhe podiumin e parë të sezonit. Prost më pas nuk i përfundoi katër garat e ardhshme, por fitoi në Francë duke përfunduar dy sekonda para ish shokut të tij te McLaren, Watson.<ref>{{cite news|author=John A. Callcott|date=5 korrik 1981|title=Alain Prost of France won the French Formula 1|url=https://www.upi.com/Archives/1981/07/05/Alain-Prost-of-France-won-the-French-Formula-1/9010363153600/|publisher=United Press International|language=en|access-date=9 shkurt 2021|archive-date=11 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250411143455/https://www.upi.com/Archives/1981/07/05/Alain-Prost-of-France-won-the-French-Formula-1/9010363153600/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/2375138-5-great-moments-from-alain-prosts-formula-1-career|title=5 Great Moments from Alain Prost's Formula 1 Career|author=Neil James|date=24 shkurt 2015|publisher=Bleacher Report|language=en|access-date=27 shkurt 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227101031/https://bleacherreport.com/articles/2375138-5-great-moments-from-alain-prosts-formula-1-career|archive-date=27 shkurt 2015}}</ref> Fitorja në Francë ishte e paharrueshme për Prost, i cili deklaroi se pas këtij suksesi mentaliteti i tij ndryshoi plotësisht. "Përpara, ti mendoje se mund t'a bëje", tha ai, "por tani ti e di që e bën". Prost i nisi pesë garat e rradhës nga vija e parë, duke arritur dy pol pozita dhe dy fitore të tjera, në Holandë dhe Itali. Ai e mbylli sezonin me në vendin e pestë, shtatë pikë më pak se fituesi Piquet.<ref>{{cite web|url=http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/98415.html|title=Prost wins as Piquet erases gap|date=30 gusht 1981|publisher=ESPN UK|language=en|access-date=26 maj 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526070721/http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/98415.html|archive-date=26 maj 2019}}</ref> Prost e nisi sezonin 1982 duke fituar dy garat e para në Afrikën e Jugut dhe Brazil. Në garën e parë në Afrikën e Jugut, ai u rikuperua pasi humbi një nga gomat e makinës.<ref>{{Cite web|author=Denis Jenkinson|date=mars 1982|title=1982 South African Grand Prix race report|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/march-1982/36/south-african-grand-prix-14|access-date=9 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=16 qershor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210616205357/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/march-1982/36/south-african-grand-prix-14|url-status=live}}</ref> Në Brazil, Prost fillimisht u rendit i treti por u shpall fitues pasi Piquet (i pari) dhe [[Keke Rosberg]] (i dyti) u skualifikuan.<ref>{{Cite web|last=Grandprix.com|date=21 mars 1982|title=Brazilian GP, 1982|url=http://www.grandprix.com//races/brazilian-gp-1982.html|access-date=9 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en|archive-date=13 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213060002/https://www.grandprix.com//races/brazilian-gp-1982.html|url-status=live}}</ref> Ai më pas mori pikë në katër garat e rradhës. Gjatë sezonit Prost u tërhoq në shtatë gara por arriti ta mbyllte kampionatin në vendin e 4të, duke mbledhur nëntë pikë më pak se sezoni i kaluar.<ref name=":3">{{Cite web|title=Alain Prost • Career & Character Info {{!}} Motorsport Database|url=https://www.motorsportmagazine.com/database/drivers/alain-prost/|access-date=9 shkurt 2021|website=Motorsport Database – Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=9 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210209163239/https://www.motorsportmagazine.com/database/drivers/alain-prost/|url-status=live}}</ref> Gjatë këtij sezoni, marrëdhënja e tij me shokun e ekipit Arnoux pësoi një të mëtejshme, duke arritur fundin në [[Çmimi i madh i Francës 1982|Çmimin e madh të Francës]]; Prost besonte se Arnoux, i cili fitoi garën, nuk zbatoi një marrëveshje të arritur para fillimit të garës për të mbështetur Prost.<ref>{{Cite web|last=ESPN Staff|date=25 korrik 1982|title=Rene Arnoux defies team orders to win at Paul Ricard for Renault|url=http://en.espnf1.com/f1/motorsport/story/111547.html|access-date=9 shkurt 2021|publisher=ESPN UK|language=en|archive-date=14 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141214151426/http://en.espnf1.com/f1/motorsport/story/111547.html|url-status=live}}</ref> Ai gjithashtu pati një marrëdhënje negative edhe me median franceze, duke deklaruar: "Kur shkova te Renault, gazetarët shkruan gjëra të mira për mua, por në vitin 1982 isha bërë djali i keq. Mendoj, për të qenë i sinqertë, se kisha bërë gabimin e të fituarit! Francezëve nuk u pëlqejnë shumë fituesit.”{{sfn|Roebuck|1986|p=129}} Ai shtoi se “Është e vështirë të shpjegohet, por francezët preferojnë martirët që humbasin me lavdi."<ref name="mcbride_nyt_p3" /> Në nëntor 1982, Prost, sëbashku me [[Jacques Laffite]] dhe Nelson Piquet, udhëtuan në [[Melbourne]] të [[Australia|Australisë]] për të garuar në cirkuitin e shkurtër [[Calder Park Raceway]] (1.69 km). Kjo pistë u bë pjesë e kalendarit të Formula Një në vitin 1985. Prost garoi me makinën [[Ralt RT4]] me motorr 1.6 litër të [[Ford]]it. Ai arriti pol pozitë duke regjistruar kohën 39.18 sekonda. Prost udhëhoqi garën nga xhiro e parë dhe deri në të fundit, duke u shpallur fitues. Ai e mbylli garën me 15.32 sekonda para vendit të dytë Lattife, i cili kishte fituar edicionin e vitit të kaluar. Në vendin e tretë u rendit piloti i ri brazilian [[Roberto Moreno]].<ref>{{Cite web|title=Calder, 7 Nov 1982 « Australian Formula Pacific « OldRacingCars.com|url=https://www.oldracingcars.com/results/result.php?RaceID=AU82#note1|access-date=9 shkurt 2021|website=oldracingcars.com|language=en|archive-date=12 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212232221/https://www.oldracingcars.com/results/result.php?RaceID=AU82#note1|url-status=live}}</ref> Arnoux u largua nga Renaulti në sezonin 1983 dhe u zëvëndësua nga piloti amerikan [[Eddie Cheever]], i cili u bë shoku i ri i ekipit i Prost. Kjo lëvizje u bë me qëllim për të shitur më shumë makina Renault në Amerikën e Veriut. Gjatë këtij sezoni, Prost fitoi katër gara dhe e mbylli kampionatin në vendin e dytë, dy pikë më pak se fituesi Piquet. Piquet dhe [[Brabham]] e dominuan kampionatin në garat e fundit kurse Prost u tërhoq në tre nga katër garat e fundit.<ref>{{Cite web|url=https://gparchive.com/formula-1/1983-south-african-grand-prix/|title=1983 South African Grand Prix - Race Results & History - GP Archive|website=GPArchive.com|language=en|date=15 tetor 1983|access-date=23 tetor 2021}}</ref> Marrëdhja e Prost me Renault pësoi një rënje të ndjeshme: ai besoi se ekipi nuk kishte bërë një punë të mirë në përmirësimin e makinës kurse Renault besonte se Prost ishte fajtori i mosfitimit të kampionatit. Prost gjithashtu i prishi marrëdhënjet me tifozët francez të Renaultit, të cilët fajsuan atë për largimin e Arnoux nga ekipi. Prost deklaroi në garën e fundit se makina e tij "nuk ishte konkuruese" dhe dhe humbja nuk erdhi për faj të tij. Renaulti e shkarkoi Prostin dy ditë pas garës së Afrikës së Jugut.<ref>{{cite web|url=https://www.upi.com/amp/Archives/1983/10/24/Frenchman-Alain-Prost-dismissed-by-Renault-after-finishing-second/9901435816000/|title=Frenchman Alain Prost, dismissed by Renault after finishing second...|website=upi.com|language=en|date=24 tetor 1983|access-date=11 tetor 2026}}</ref> Ai dhe familja e tij u zhvendosën në [[Zvicra|Zvicër]] disa ditë pas këtij vendimi pasi puntorët e fabrikës së Renaultit dogjën një nga makinst e tij, e cila ishte një [[Mercedes-Benz]].{{sfn|Roebuck|1986|p=129}} ===Rikthimi te McLaren=== ====1984–1986: Dy herë kampion bote==== Prost firmosi me McLaren për sezonin 1984, duke u rikthyer te ekipi britanik pas tre vitesh. Ai kishte si shok ekipi dy herë kampionin e botës Nikki Lauda kurse makina e tij [[McLaren MP4/2]] kishte një motorr 1.5 litër V6 nga [[TAG]]-[[Porsche]]. Prost e humbi kampionatin ndaj Laudas për gjysëm pike në garën e fundit të sezonit; ai fitoi shtatë gara gjatë sezonit kurse Lauda pesë, përfshirë edhe [[Çmimi i madh i Portugalisë 1984|Çmimin e madh të Portugalisë]], e cila ishte gara e fundit e sezonit.<ref>{{Cite web|title=Portuguese GP, 1984|url=https://www.grandprix.com/gpe/rr404.html|access-date=9 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en|archive-date=14 prill 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414140959/https://www.grandprix.com/gpe/rr404.html|url-status=live}}</ref> Gjysma e pikës që ishte vendimtare ndodhi në [[Çmimi i madh i Monakos 1984|Çmimin e madh të Monakos]], garë të cilën Prost po e kryesonte dhe po ndiqej nga afër nga [[Ayrton Senna]] ([[Toleman]]) dhe [[Stefan Bellof]] ([[Tyrrell Racing|Tyrrell]]). Në xhiron e 32të, kujdestari i garës [[Jacky Ickx]] ngriti flamurin e kuq dhe i dha fund garës për shkak të shiut të dëndur. Vendimi i Ickx shkaktoi polemika pasi e mori këtë vendim pa u konsultuar me zyrtarët e garës.<ref>{{Cite web|title=Prost wins under a cloud of controversy|url=http://www.gpracing.net192.com/races/reports/394.cfm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125182722/http://www.gpracing.net192.com/races/reports/394.cfm |archive-date=25 nëntor 2006|access-date=27 nëntor 2024|website=GPRacing.net|language=en}}</ref> Sipas rregullave të Formula Një. Prost mori vetëm gjysmën e nëntë pikëve që jepeshin për fituesin e garës. Shtatë fitoret e Prost në këtë sezon barazuar rekordin e të gjitha kohërave të vendosur nga [[Jim Clark]] në sezonin 1963.<ref>{{Cite web|author=Dave Toynton|date=24 tetor 2020|title=Formula 1's Curious Statistical History In Portugal|url=https://worldinsport.com/formula-1s-history-in-portugal/|access-date=9 shkurt 2021|language=en|archive-date=25 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125042230/https://worldinsport.com/formula-1s-history-in-portugal/|url-status=live}}</ref> Fitorja e kampionatit nga Lauda për vetëm gjysëm pike ishte diferenca më e shkurtër në historinë e Formula Një.<ref name=":17">{{Cite web|date=15 gusht 2015|title=The Professor nearly an eight times F1 world champion|url=https://www.grandprix247.com/2015/08/15/the-professor-nearly-an-eight-times-f1-world-champion/|access-date=27 shtator 2024|website=GRANDPRIX247.com|language=en|archive-date=11 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250411143355/https://www.grandprix247.com/2015/08/15/the-professor-nearly-an-eight-times-f1-world-champion/|url-status=live}}</ref> Në sezonin 1985, Prost u bë piloti i parë francez kampion bote. Ai fitoi pesë nga gjashtëmbëdhjetë garat e sezonit. Ai gjithashtu fitoi edhe [[Çmimi i madh i San Marinos 1985|Çmimin e madh të San Marinos]] por u skualifikua pasi makina e tij ishte 2 kilogram më e lehtë pas një kontrolli të ushtruar pas mbarimit të garës.<ref name=":3" /><ref name=":4">{{cite web|title=1985 San Marino Grand Prix|url=http://www.gpracing.net192.com/races/reports/407.cfm|website=GPRacing.net192.com|language=en|access-date=7 tetor 2006|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060722110141/http://www.gpracing.net192.com/races/reports/407.cfm|archive-date=22 korrik 2006}}</ref> Prost e mbylli kampionatin me 20 pikë më shumë se [[Michele Alboreto]], i cili u rendit i dyti.<ref>{{cite web|title=1985 F1 World Championship|publisher=Motor Sport Magazine|language=en|url=https://database.motorsportmagazine.com/database/championships/f1/1985-f1-world-championship|access-date=27 janar 2021|archive-date=1 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201195144/https://database.motorsportmagazine.com/database/championships/f1/1985-f1-world-championship|url-status=live}}</ref> Suksesi i tij në këtë sezoni bëri që ai të nderohej me dekoratën [[Legjioni i Nderit]], e cila është dekorata më e lartë në Francë.<ref name="mcbride_nyt_p3" /><ref name=":9">{{Cite web|last=Ina.fr|first=Institut National de l’Audiovisuel-|date=21 janar 1986|title=Remises légion d'honneur|url=http://www.ina.fr/video/CAB86001865|access-date=13 February 2021|website=Ina.fr|language=fr-FR|archive-date=28 qershor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240628084927/https://www.ina.fr/ina-eclaire-actu/video/cab86001865/remises-legion-d-honneur|url-status=live}}</ref> Pas përfundimit të sezonit, shoku i tij i ekipit Lauda njoftoi tërheqjen nga sporti, duke i dhënë meritë edhe Prostit: "Unë kisha një makinë të përkryer dhe pastaj vjen ky francezi dhe më mposht. Po të mos kishte ardhur, do të vazhdoja edhe për disa vite."<ref name=":21">{{Cite web|date=7 korrik 2014|title=Alain Prost: too good to be true?|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/august-2001/26/too-good-be-true/|access-date=2 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091305/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/august-2001/26/too-good-be-true/|url-status=live}}</ref> Pas tërheqjes së Laudas, [[Keke Rosberg]], kampion i vitit 1982, u bë shoku i ri i ekipit të Prost për sezonin 1986. Prost arriti të mbronte titullin e tij kampion edhe pse vuajti ndaj dyshes së Williams, Nelson Piquet dhe [[Nigel Mansell]].<ref name=Motorsport>{{cite web|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-1986/15/formula-one-mexican-grand-prix-australian-grand-prix|title=Prost's end of term surprise!|website=[[Motor Sport (magazine)|Motor Sport]]|language=en|date=dhjetor 1986|pages=1295–1299|author=Denis Jenkinson|access-date=15 dhjetor 2022}}</ref> Para nisjes së garës së fundit të sezonit, Prost renditej në vendin e dytë mbrapa Mansell. Ai kishte të njëjtën numër fitoresh me Piquet, por kishte katër vende të dyta kurse braziliani tre, duke e vendosur atë në vendin e dytë në renditje. [[Çmimi i madh i Australisë 1986|Çmimi i madh i Australisë]] ishte gara e fundit e sezonit, të cilën Prost e nisi nga vendi i katërt kurse Mansell nga pol pozita. Në xhiron e 63të, Mansell, i cili ishte në vendin e tretë, pozitë që i siguronte kampionatin, u tërhoq nga gara pasi goma mbrapa u prish ndërkoh që ai po voziste me 300 kmh.<ref>{{cite web|url=http://www.f1fanatic.co.uk/2007/10/18/grand-prix-flashback-australia-1986/|title=Heartbreak for Mansell in dramatic Adelaide finale|publisher=F1Fanatic|language=en|date=18 tetor 2007|access-date=13 nëntor 2014}}</ref> Piquet më pas u thirr në pit stop nga Williams për të ndryshuar gomat si masë sigurie. Kjo gjë bëri që Prost të merrte kryesimin e garës. Ai kishte hyrë më parë në pit stop për shkak të një çarje në gomë dhe ishte me goma të reja.<ref>{{Cite web|title=1986 Australian Grand Prix – Race Results & History – GP Archive|url=https://gparchive.com/formula-1/1986-australian-grand-prix/|website=GPArchive.com|language=en|date=26 tetor 1986|access-date=26 nëntor 2021}}</ref> Prost e kryesori garën deri në fund dhe u bë piloti i parë që nga [[Jack Brabham]] në vitin 1960 që fiton dy tituj rresht. ====1987: Një sezon i vështirë==== Rosberg u tërhoq nga Formula Një në fund të vitit 1986 dhe u zëvëndësua nga piloti suedez [[Stefan Johansson]], i cili u bë kolegu i ri i Prost për sezonin 1987. Edhe pse McLaren kishte prezantuar shasinë e re [[McLaren MP4/3|MP4/3]], pas tre sezonesh me MP4/2, motorrët TAG nuk kishin forcë mjaftueshëm për të konkuruar për trofe si dhe shfaqën defektë të pa para. Pavarësisht me një makinë jo në nivelet e rivalëve të tij, Prost arriti të garojë për titullin kampion deri në fazën e fundit të sezonit, duke fituar tre gara. Suksesi i tij në Portugali bëri që të kalonte britanikun [[Jackie Stewart]] si piloti me më shumë gara të fituara në historinë e Formula Një (28). I pyetur për këtë fakt, Stewart deklaroi: "Njerëzit mund të mos më besojnë, por jam i lumtur që Alain e theu rekordin tim. Jam i lumtur që ishte ai që e theu sepse vetëm ai e meriton. Nuk kam asnjë dyshim që ai është piloti më i mirë i gjeneratës së tij." Prost e konsideron fitoren e tij në garën hapëse në Brazil si më shpërblyesen e karrierës së tij. Ai i mbylli provat zyrtare në vendin e 5të, më shumë se tre sekonda më i ngadaltë se Mansell, i cili e nisi garën nga pol pozita. Prost e dinte se makina e tij nuk kishte shpejtësi të mjaftueshme për provat zyrtare dhe zgjodhi të punonte me strategjinë e garës. Ndërkohë që të gjithë rivalët e tij zgjodhën paketën downforcë të lartë, ai bëri të kundërtën, duke zgjedhur të ishte më i shpejtë në vijë të drejtë dhe më i ngadaltë në kthesa. Kjo strategji bëri që gomat e tij të zgjasnin më shumë se ato të rivalëve të tij, duke bërë që ai të kryente 61 xhiro në cirkuitin e ashpër Jacarepaguá me vetëm dy pit stope, kurse të tjerët bënë nga tre ose më shumë (Piquet bëri tre pit stope në 40 xhiro). Prost e mbylli garën 40 sekonda para Piquet, i cili u rendit i dyti. Johansson u rendit i treti, 56 sekonda mbrapa Prost. ====1988: Mbërritja e Ayrton Sennës si shok ekipi==== Sezoni 1988 prodhoi një moment të rëndësishëm në historinë e Formula Një pasi [[Honda]] i dha fund kontratës me Williams, ekipi kampion për kontruktorë, dhe i solli motorrët e tyre dominues RA16 te McLareni i Prost.<ref name=":15">{{Cite web|author=Maurice Hamilton|date=1 shtator 2017|title=30 years later: Honda's awkward Italian Grand Prix|url=https://www.espn.com/f1/story/_/id/20530902/30-years-later-honda-awkward-italian-grand-prix|access-date=10 shkurt 2021|publisher=ESPN F1|language=en|archive-date=19 gusht 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190819103023/https://www.espn.com/f1/story/_/id/20530902/30-years-later-honda-awkward-italian-grand-prix|url-status=live}}</ref> Para nisjes së sezonit 1988, u bë e qartë se nëse një ekip donte motorrët e Hondës, ata duhej të firmosnin me një nga dy pilotët brazilian të pëlqyer nga Honda (të cilët mbulonin tregun e makinave të Amerikës së Jugut):<ref name=":14">{{Cite web|date=7 korrik 2014|title=Honda and Formula One|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/october-1987/13/honda-and-formula-one/|access-date=30 shtator 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=12 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241212014212/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/october-1987/13/honda-and-formula-one/|url-status=live}}</ref> tre herë kampionin e botës Nelson Piquet, ose ylli në ngritje [[Ayrton Senna]].<ref name=":20">{{Cite news|author=Brad Spurgeon|date=18 shtator 2015|title=A Driver's Greatness, in the Words of Others|url=https://www.nytimes.com/2015/09/19/sports/autoracing/a-drivers-greatness-in-the-words-of-others-alain-prost-singapore-grand-prix-formula-one.html|access-date=30 shtator 2024|publisher=The New York Times|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090844/https://www.nytimes.com/2015/09/19/sports/autoracing/a-drivers-greatness-in-the-words-of-others-alain-prost-singapore-grand-prix-formula-one.html|url-status=live}}</ref> Kur McLaren pyeti Prost për mendimin e tij, francezi sygjeroi Sennën, duke vënë në dukje moshën e re dhe talentin e tij. Ky ishte një vendim për të cilën Prost do të pendohej më vonë. Pas mbërritjes së Sennës, McLaren deklaroi se të dy pilotët do të ishin të barabartë dhe do të lejoheshin të garonin ndaj njëri-tjetrit.<ref name=":14" /> Sipas shefit [[Ron Dennis]], Prost ishte në rregull me konkurencën por kishte shumë dyshime.<ref name=":16">{{Cite web|title=Ron Dennis on Senna - Part one: the early years|url=https://www.formula1.com/en/latest/features/2014/4/Ron-Dennis-on-Senna---Part-one-the-early-years.html|access-date=30 shtator 2024|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en}}</ref> Partneriteti McLaren-Honda i dha Prostit një makinë shumë të shpejtë dhe një mundësi të artë për të fituar një tjetër titull kampion për pilot, si dhe nisi një nga [[Rivaliteti Prost-Senna|rivalitetet më të ashpra në historinë e Formula Një]]. McLaren-Honda e dominoi sezonin 1988 duke fituar 15 nga 16 garat e sezonit, një rekord që qëndroi deri në sezonin [[Kampionati Botëror i Formula Një 2023|2023]], aty ku [[Red Bull Racing|Red Bull]]-Honda fitoi 21 nga 22 garat e kalendarit. McLaren e mbylli sezonin me titullin për konstruktor, duke mbledhur tre fishin e pikëve të [[Scuderia Ferrari|Ferrarit]], që u rendit në vendin e dytë. Pavarësisht një dueli të ngushtë, Senna u shpall kampion bote, duke mbledhur tre pikë më shumë se Prost. Braziliani gjithashtu fitoi tetë gara, një më shumë se Prost.<ref>{{cite web|url=https://www.racefans.net/2009/12/22/think-the-new-f1-points-system-is-weird-weve-seen-much-stranger-than-that/|title=From 8 points for a win to 25: Every F1 scoring system|author=Keith Collantine|date=22 dhjetor 2009|website=RaceFans|language=en|access-date=22 qershor 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210622070750/https://www.racefans.net/2009/12/22/think-the-new-f1-points-system-is-weird-weve-seen-much-stranger-than-that/|archive-date=22 qershor 2021}}</ref><ref name=":3" /> Ky sezon ishte pa polemika për të dy rivalët, me përjashtim të një momenti në [[Estoril]] ku Senna gati sa nuk e përplasi në mur Prostin që po e parakalonte.<ref>{{Cite web|title=Alain Prost on Senna {{!}} Ayrton Senna da Silva - Legacy Matters|url=https://www.ayrton-senna-dasilva.com/alain-on-senna/|access-date=2 tetor 2024|website=ayrton-senna-dasilva.com|language=en|archive-date=27 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240927103921/https://www.ayrton-senna-dasilva.com/alain-on-senna/|url-status=live}}</ref> Përgjatë këtij sezoni, Prost filloi të dyshonte se Honda po mundohej ta bënte Sennën pilotin e parë të McLaren, në kundërshtim me marrëveshjen e arritur në fillim të sezonit të barazi. Ai u takua me shefin e Hondës, [[Nobuhiko Kawamoto]], për t'i treguar këto shqetsime. Kawamoto pranoi se inxhinierët e Hondës ishin më të emocionuar për të punuar me Sennën por shtoi se të dy pilotët do të kishin makina të barabarta. ====1989: Titulli i tretë kampion bote==== McLaren vazhdoi të dominonte edhe në sezonin 1989, kurse rivaliteti midis Prost dhe Sennës u rrit ndjeshëm. Francezi akuzoi Sennën për vozitje të rreshikshme dhe jo të ndershme.<ref name=":8">{{Cite web|author=Tom Rubython|title=Atlas F1 Magazine: The Life of Senna: Six years of continual conflict|url=https://www.atlasf1.com/2004/apr14/rubython.html|access-date=30 shtator 2024|website=atlasf1.com|language=en|archive-date=7 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207232038/https://www.atlasf1.com/2004/apr14/rubython.html|url-status=live}}</ref><ref name=":82">{{Cite web|date=23 prill 2018|title=McLaren Racing – A 1–2 at San Marino|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/on-this-day-1-2-san-marino-2172059/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302023439/https://www.mclaren.com/racing/heritage/on-this-day-1-2-san-marino-2172059/|archive-date=2 mars 2021|access-date=12 shkurt 2021|publisher=Mclaren|language=en}}</ref> Pas [[Çmimi i madh i San Marinos 1989|Çmimit të madh të San Marinos]], të dy pilotët nuk flisnin më me njëri-tjetrin.<ref name="auto1">{{Cite web|author=Simon Arron|date=24 nëntor 2021|title=Racing's toxic rivals|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-2022/70/racings-toxic-rivals/|access-date=2 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207051521/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-2022/70/racings-toxic-rivals/|url-status=live}}</ref> Prost gjithashtu akuzoi brazilianin se ai ishte piloti i preferuar i McLaren. Këto akuza erdhën kur Honda i dërgoi McLarenit një motorr të ri në të cilën shkruhej: "Speciale – Për Ayrtonin".<ref>{{Cite web|author=Will Buxton|date=3 shkurt 2019|title=BUXTON: The 2019 team mate battle I'm most excited about {{!}} Formula 1®|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/buxton-the-2019-team-mate-battle-im-most-excited-about.2Ys3NYI5xuODTh9nATMEnt|access-date=30 shtator 2024|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en|archive-date=12 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240912150448/https://www.formula1.com/en/latest/article/buxton-the-2019-team-mate-battle-im-most-excited-about.2Ys3NYI5xuODTh9nATMEnt|url-status=live}}</ref> Pasi Prost (i cili ishte në vitin e fundit të kontratës me McLaren) kërcënoi se do të kalonte në një ekip rival për sezonin e ardhshëm, Ron Dennis i doli në mbrojtje publikisht francezit, duke deklaruar se ekipi vazhdimisht kishte gjetur diferenca në motorrët që i'u dhanë Prostit dhe Sennës.<ref name=":212">{{cite news|title=Honda power casts doubts over Senna|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1300&dat=19890714&id=hclUAAAAIBAJ&pg=4917%2C2115752|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201123447/https://news.google.com/newspapers?nid=1300&dat=19890714&id=hclUAAAAIBAJ&sjid=aZEDAAAAIBAJ&pg=4917%2C2115752|archive-date=1 dhjetor 2020|access-date=1 nëntor 2020|newspaper=The Age|language=en|page=27}}</ref> Për t’iu përgjigjur shqetësimeve të Prostit, Dennis u përpoq t’i caktonte motorët në mënyrë të rastësishme, si p.sh. duke hedhur një monedhë ose duke tërhequr numra nga një kapele.<ref name=":16"/><ref>{{Cite web|author=Keith Collantine|date=10 janar 2009|title=Ron Dennis on how the Hamilton-Alonso row compared to Senna and Prost|url=https://www.racefans.net/2009/01/10/ron-dennis-on-how-the-hamilton-alonso-row-compared-to-senna-and-prost/|access-date=30 shtator 2024|website=RaceFans|language=en|archive-date=13 nëntor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241113210337/https://www.racefans.net/2009/01/10/ron-dennis-on-how-the-hamilton-alonso-row-compared-to-senna-and-prost/|url-status=live}}</ref> Marrëdhënja e Prost dhe McLaren-Honda u prish tërësisht në [[Çmimi i madh i Italisë 1989|Çmimin e madh të Italisë]], aty ku francezi njoftoi publikisht se do t'i bashkohej Ferrarit në sezonin e ardhshëm. Pas këtij njoftimi, McLaren i dha mbështetje të plotë Sennës në garën për titullin kampion, pavarësisht se Prost kishte një avantazh prej 11 pikësh para nisjes së garës. Në [[Monza]], McLareni i dha përparësi Sennës, duke i dhënë 2 makina dhe 20 mekanikë dhe ndihmës, kurse Prost mori vetëm një makinë dhe katër ndihmës.<ref name=":5" /> Edhe pse pronësia e re e Hondës deklaroi se të dy pilotët kishin motorra të njëjtë, Prost nuk i besoi, dhe dyshimi i tij erdhi nga provat zyrtare ku Senna ishte plot 1.7 sekonda më i shpejtë se ai.<ref>{{cite web|url=http://www.formula1.com/results/season/1989/242/|title=1989 Italian Grand Prix|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en|access-date=23 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150118225755/http://www.formula1.com/results/season/1989/242/|archive-date=18 janar 2015}}</ref> Kjo bëri që Prost të ankohej sërisht për Hondën, që si kundërpërgjigje deklaroi se do nuk do t'a furnizonte makinën e Prost me motorra nëse ai nuk kërkonte falje. Prost në fund kërkoi falje për komentet e tij.<ref name=":19">{{Cite web|author=David Milloy|date=9 prill 2018|title=Alain Prost: the Other Edge of Genius?|url=https://www.adrianflux.co.uk/influx/people/alain-prost/|access-date=30 shtator 2024|website=Influx Magazine|language=en|archive-date=12 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241212143309/https://www.adrianflux.co.uk/influx/people/alain-prost/|url-status=live}}</ref> Prost arriti të triumfoj në garë dhe e rriti diferencën në renditje me 20 pikë nga Senna, i cili u tërhoq me probleme në motorr. Prost bëri një tjetër veprim që u pa negativisht nga McLareni pasi e hodhi trofeun e fituesit te tifozët, të cilët e prishën, duke bërë që Dennis të largohej i nervozuar nga podiumi. Pas këtij veprimi, McLareni bëri një rregull të ri ku të gjithë trofetë e fituar nga pilotët ishin pronë e ekipit, kurse pilotët kishin të drejtë të kërkonin një kopje të çdo trofeu që fitonin.<ref>{{Cite web|author=Tanya Kumar|date=4 korrik 2018|title=F1: Top 5 Unusual F1 Podium Ceremonies, bet you never knew!|url=https://www.sportskeeda.com/f1/f1-top-5-unusual-f1-podium-ceremonies/5|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201123507/https://www.sportskeeda.com/f1/f1-top-5-unusual-f1-podium-ceremonies/5|archive-date=1 dhjetor 2020|access-date=12 nëntor 2020|website=sportskeeda|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Six of the best – Unusual podium ceremonies|url=https://www.formula1.com/en/latest/features/2015/9/six-of-the-best---unusual-podium-ceremonies.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108122207/https://www.formula1.com/en/latest/features/2015/9/six-of-the-best---unusual-podium-ceremonies.html|archive-date=8 nëntor 2020|access-date=12 nëntor 2020|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en}}</ref> Pas garës së Italisë, Senna shtyu drejtuesit e McLaren për t'a shkarkuar Prost menjëherë. Ferrari ofroi pilotin e tyre [[Gerhard Berger]] në këmbim të Prost për katër garat e fundit të sezonit. Në fund nuk u mor asnjë vendim drastik dhe Prost u lejua t'a përfundonte sezonin me ekipin pasi kërkoi falje publike. Vite më vonë, Prost mori një kopje zyrtare të trofeut të Çmimit të madh të Italisë dhe j'a dhuroi Dennis.<ref name=":18">{{cite web|date=janar 1990|title=Alain Prost Interview|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-1990/57/alain-prost-2?v=7516fd43adaa|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230112191729/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-1990/57/alain-prost-2?v=7516fd43adaa|archive-date=12 janar 2023|access-date=11 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en}}</ref> Prost siguroi titullin kampion në garën e parafundit në [[Suzuka]] të Japonisë. Ai e nisi garën me një avantazh prej 16 pikësh nga Senna dhe të dy pilotët u përplasën me njëri-tjetrin shtatë xhiro nga fundi.<ref name=":5" /> Prost, i cili deri në atë moment ishte në kryesim të garës, u fajsua gjerësisht si shkaktari i aksidentit.<ref name=":18" /> Prost refuzoi të linte hapsirë kur të dy pilotët ishin krah për krah në vijën e drejtë. Kjo, sëbashku me stilin e të ngarit të Sennës, i cili e vendoste makinën e tij në pozita të mundshme për aksident me qëllim që pilotët e tjerë të zbrapseshin, shkaktuan aksidentin.<ref>{{Cite web|date=22 maj 2024|title=How good actually was Ayrton Senna? Hint: Exceptionally|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/ayrton-senna/how-good-actually-was-ayrton-senna-hint-exceptionally/|access-date=11 tetor 2024|website=Mclaren|language=en|archive-date=17 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240917132814/https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/ayrton-senna/how-good-actually-was-ayrton-senna-hint-exceptionally/|url-status=live}}</ref><ref name=":18" /> Senna arriti të rikthehej në garën dhe në fund doli në vendin e parë, por u skualifikua nga FIA, me në krye francezin [[Jean-Marie Balestre]], të cilin Senna nuk e pëlqente, për shkak se humbi shikanin në momentin e rihyrjes në garë. Senna gjithashtu u gjobit me 100,000$ si dhe u denua me gjashtë muaj për "vozitje të rrezikshme", një dënim që ngeli i pezulluar.<ref>{{cite web|title=Grand Prix Results: Japanese GP, 1989|url=http://www.grandprix.com/gpe/rr483.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20060620101901/http://www.grandprix.com/gpe/rr483.html|archive-date=20 qershor 2006|access-date=16 gusht 2006|website=GrandPrix.com|language=en}}</ref> Prost kërkoi falje për mënyrën se si e fitoi kampionatin, por shtoi se ishte një aksident të cilën ai nuk mundi t'a shmangte.<ref>{{cite news|date=23 tetor 1989|title=MOTOR SPORTS ROUNDUP : Senna Is Disqualified in Japan|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-10-23-sp-300-story.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110172542/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-10-23-sp-300-story.html|archive-date=10 nëntor 2020|access-date=9 shkurt 2021|publisher=Los Angeles Times|language=en}}</ref> McLaren apeloi vendimin e marrë ndaj Sennës por pa sukses. ''[[Sports Illustrated]]'' komentoi për këtë veprim, duke thënë: "Ron Dennis është kundër pilotit të tij dhe nuk do që ai ta fitoj kampionatin."<ref>{{Cite web|author=Sam Moses|date=19 mars 1990|title=Fireworks in Formula One|url=https://vault.si.com/vault/1990/03/19/fireworks-in-formula-one-amid-acrimony-ayrton-senna-won-the-us-grand-prix|access-date=30 shtator 2024|publisher=Sports Illustrated|language=en|archive-date=11 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250411143430/https://vault.si.com/vault/1990/03/19/fireworks-in-formula-one-amid-acrimony-ayrton-senna-won-the-us-grand-prix|url-status=dead}}</ref> ===Ferrari=== Në vitin 1990, Prost u bë piloti i parë që firmos me Ferrarin që nga vdekja e themeluesit [[Enzo Ferrari]] dy vite më parë. Ferrari kishte marrë disa inxhinjerë dhe arkitekt të McLarenit, përfshirë emra si [[John Barnard]] dhe [[Steve Nichols]].<ref name=":23">{{Cite news|author=Edd Straw|date=29 dhjetor 2017|title=Why the Ferrari 641 should have won a Formula 1 title in 1990|url=https://www.autosport.com/f1/news/why-the-ferrari-641-should-have-won-a-formula-1-title-in-1990-4988738/4988738/|access-date=1 tetor 2024|publisher=Autosport|language=en}}</ref> [[Ferrari 641]] ishte kandidati kryesor për të mposhtur McLarenin për titullin për konstruktor, duke humbur për vetëm 11 pikë. Gjatë këtij sezoni, Prost fitoi pesë gara, në Brazil, Meksikë, Francë, Britani dhe Spanjë. Në Meksikë, ai zhvilloi një nga performancat më të mira të karrierës së tij, duke fituar pasi e nisi garën nga vendi i 13të.<ref>{{Cite web|date=27 May 2020|title=Race of my life: Alain Prost on the 1990 Mexican GP|url=https://www.autosport.com/f1/news/149648/race-of-my-life-alain-prost-on-mexico-1990|access-date=10 shkurt 2021|website=Autosport.com|language=en|archive-date=28 tetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028020359/https://www.autosport.com/f1/news/149648/race-of-my-life-alain-prost-on-mexico-1990|url-status=live}}</ref> Fati i kampionatit u vendos sërisht në garën e parafundit në Suzuka, por këtë herë Prost kishte 9 pikë më pak se Senna. Ashtu si në vitin e kaluar, të dy pilotët u përplasën sërisht me njëri-tjetrin.<ref name=":3" /> Në kthesën e parë pas nisjes së garës, Senna qëllimit u përplas te Prost, duke i nxjerrë të dy pilotët nga gara dhe duke vulosur titullin në favor të tij. Dennis menjëherë e dinte që Senna e shkaktoi aksidentin qëllimisht, edhe pse i'u desh një vit për t'a pranuar:<ref name=":16" /> ai deklaroi në vitin 1991 se Senna u hakmorr ndaj Prost për aksidentin e tyre në vitin 1989.<ref name=":112">{{Cite web|author=David Tremayne|date=7 korrik 2014|title=The other side of Senna — his rage at Prost and Suzuka 1990|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-1991/6/the-other-side-of-senna/|access-date=3 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 shkurt 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240207210511/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-1991/6/the-other-side-of-senna/|url-status=live}}</ref> Edhe pse Prost u ankua për këtë aksident, duke thënë se Senna nuk ka vlera si njeri, braziliani nuk u pezullua.<ref name=":112" /> Prost e mbylli kampionatin në vendin e dytë, shtatë pikë mbrapa Sennës, kurse Ferrari u rendit në vendin e dytë mbrapa McLaren.<ref>{{cite web|url=https://www.motorsportmagazine.com/database/championships/1990-f1-world-championship/|title=1990 F1 World Championship|website=Motor Sport Magazine|language=en|access-date=27 janar 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301231913/https://www.motorsportmagazine.com/database/championships/1990-f1-world-championship/|archive-date=1 mars 2021}}</ref> Pas përfundimit të sezonit, Nigel Mansell, shoku i ekipit të Prost, u largua nga Ferrari për t'u rikthyer te Williams.<ref>{{Cite book|author=Murray Walker|title=Murray Walker's Formula One Heroes|date=2001|publisher=[[Virgin Books]]|language=en|isbn=1-85227-918-4|page=108}}Murray Walker & Simon Taylor ''Murray Walker's Formula One Heroes'' p. 108, paragrafi 2. Virgin Books,{{ISBN|1-85227-918-4}}</ref><ref name=":7">{{Cite web|author=Simon Taylor|date=dhjetor 2009|title=Lunch with... Nigel Mansell|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2009/60/lunch-nigel-mansell|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230713202624/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2009/60/lunch-nigel-mansell/|archive-date=13 korrik 2023|access-date=11 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en}}</ref> Ai tha se marrëdhënja e tij me Prost nuk ishte e mirë, pavarësisht se britaniku e kishte mbështetur atë për incidentin me Sennën në garën e Japonisë në vitin 1989. Një tjetër faktor i marrëdhënjes së keqe ishte mbërritja e Prost si piloti i parë i Ferrarit, edhe pse kontrata e Mansell kishte një klauzolë që e bënte atë pilotin e parë.<ref>{{Cite web|author=Jamie Woodhouse|date=20 gusht 2022|title=Nigel Mansell now realises why his team-mates didn't like him too much|url=https://www.planetf1.com/news/nigel-mansell-realises-reason-team-mate-dislike|access-date=1 tetor 2024|website=PlanetF1|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090810/https://www.planetf1.com/news/nigel-mansell-realises-reason-team-mate-dislike|url-status=live}}</ref> Mansell tregoi se pasi ai mori pol pozitën në garën e Francës, Prost i kërkoi Ferrarit që t'i jepnin makinën e tij për garën e rradhës në Britani.<ref>{{Cite book|author=Nigel Mansell|title=My Autobiography|date=1995 |page=222|publisher=Collins Willow|language=en|isbn=0-00-218497-4}}</ref> Ai u zëvëndësua nga francezi [[Jean Alesi]].<ref name=":7" /> Ferrari pësoi rënje në sezonin 1991. Makina e tyre "Ferrari 642" nuk ishte e aftë të mbante ritmin e McLarenit dhe Williamsit. Prost nuk përfundoi asnjë garë më poshtë se vendi i pestë, por nuk fitoi asnjë garë. Ai gjithashtu mori pesë podiume dhe përfundoi vetëm tetë gara; kolegu i tij Alesi përfundoi vetëm shtatë gara. Sipas raportimeve, motorri V12 i Ferrarit nuk ishte aq konkurues sa motorrët V10 të rivalëve të tyre, të cilët ishin më të shpejtë, më të lehtë dhe harxhonin benzinë më pak.<ref name=":23" /> Prost, i cili pati vështirësi gjatë sezonit, shpërtheu në garën e parafundit, duke thënë se makina e tij ecte " si një kamion".<ref>{{cite book|title=Formula Ferrari|author=Umberto Zapelloni|isbn=0-340-83471-4|publisher=[[Hodder & Stoughton]]|language=en|date=April 2004|page=17}}</ref><ref name=":19" /> Ferrari u kundërpërgjigj menjëherë duke shkarkuar Prostin. Ai u zëvëndësua nga piloti italian [[Gianni Morbidelli]] për [[Çmimi i madh i Australisë 1991|Çmimin e madh të Australisë 1991]], si dhe nga [[Ivan Capelli]] për sezonin e ardhshëm.<ref>{{Cite book|author1=Murray Walker|author2=Simon Taylor|title=Murray Walker's Formula One Heroes|date=2001|page=115|publisher=Virgin Books|language=en|isbn=1-85227-918-4}}</ref> ===Williams=== Prost nuk garoi në sezonin 1992.<ref name=":2" /> Pavarësisht kontakteve me Ligier, ekip me të cilin ai garoi në fazën parasezonale, ai qëndroi jashtë për këtë sezon pasi Ferrari i ofroi një shumë të madhe parash.<ref name="8w">{{cite web|author1=Mattijs Diepraam|author2=Rainer Nyberg|date=maj 2001|language=en|title=Subtlety redefined|url=http://8w.forix.com/prost.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121015073811/http://8w.forix.com/prost.html|archive-date=15 tetor 2012|access-date=18 tetor 2012 |publisher=8w.forix}}</ref> Gjatë këtij sezoni, Mansell dhe Williams-Renault thyen dominimin e McLaren-Hondës: britaniku fitoi titullin e parë kampion kurse Honda u tërhoq nga Formula Një për shkak të krrizës ekonomike në Japoni.<ref>{{Cite web|date=16 mars 2022|title=Honda's Bittersweet F1 Legacy|url=https://www.nippon.com/en/japan-topics/g02026/|access-date=1 tetor 2024|website=nippon.com|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090953/https://www.nippon.com/en/japan-topics/g02026/|url-status=live}}</ref> Kjo gjë bëri që Williams të ishte ekipi dominues si dhe njëri prej pilotëve të tyre pritej të shpallej sërisht kampion për sezonin 1993. Prost e shfrytëzoi këtë mundësi dhe filloi të negocionte me [[Frank Williams]] për t'u bërë pjesë e ekipit që nga gara e dytë e sezonit 1993.<ref name=":242">{{Cite web|author=Adam Cooper|date=7 korrik 2024|title=The Domination Game: How Mansell and Williams made 1992 their own|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/july-2002/30/the-domination-game/|access-date=1 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091110/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/july-2002/30/the-domination-game/|url-status=live}}</ref> Negociatat ishin të suksesshme dhe ai firmosi për dy vite.<ref>{{cite web|date=15 dhjetor 2012|title=The History of Williams - 1993|url=https://www.williamsdb.com/the-history-of-williams/the-history-of-williams-1993/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191216163106/https://www.williamsdb.com/the-history-of-williams/the-history-of-williams-1993/|archive-date=16 dhjetor 2019|access-date=16 dhjetor 2019|website=The Williams Database|language=en}}</ref> Piloti i dytë i Williams, [[Riccardo Patrese]], ndjeu se vendi i tij ishte në rrezik dhe firmosi me [[Benetton Formula|Benetton]]. Prost pritej të ishte sërisht shok ekipi me Mansellin, por britaniku nuk arriti të rinovonte kontratën me ekipin për shkak të kërkesave të larta financiare.<ref name=":242" /> Pas largimit të Mansell, Williams kërkoi të sillte në ekip Sennën, por kjo nuk u arrit pasi kontrata e Prost kishte një klauzolë që e ndalonte brazilianin t'i bashkohej Williamsit për sa kohë që ai ishte atje.{{sfn|Ménard|Vassal|2003|p=138}} Senna e quajti Prostin "frikacak" për këtë klauzolë, por në fund vazhdoi të garonte me McLarenin.{{sfn|Ménard|Vassal|2003|p=138}}<ref>{{cite web|url=https://www.f1oversteer.com/throwbacks/ayrton-senna-once-called-alain-prost-a-coward-for-refusing-to-be-his-teammate/|title=Ayrton Senna once called Alain Prost a ‘coward’ for refusing to be his teammate|website=f1oversteer.com|language=en|date=28 gusht 2026|access-date=10 tetor 2026}}</ref> Prost fitoi titullin e katërt kampion bote në sezonin 1993.<ref name=":12">{{cite news|date=11 dhjetor 1994|title=Briefly |url=http://link.galegroup.com/apps/doc/A296056825/GPS?u=wikipedia&sid=GPS|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201123443/https://go.gale.com/ps/i.do?p=GPS&u=wikipedia&id=GALE%7CA296056825&v=2.1&it=r&sid=GPS&asid=5b88d3e4|archive-date=1 dhjetor 2020|access-date=17 prill 2019|publisher=[[The Age|Sunday Age]]|language=en|page=4|via=Infotrac Newsstand}}</ref> Ai ishte shok ekipi me pilotin 32 vjeçar [[Damon Hill]]. Williams dominoi sërisht garën për konstruktor, duke marrë dyfishin e pikëve krahasuar me vendin e dytë McLaren. Prost fitoi shtatë nga dhjetë garat e para të sezonit si dhe mori pol pozita në 13 nga 16 garat e sezonit. Edhe pse gjatë sezonit ai u përball me konkurencën e Hill dhe Sennës, Prost u shpall kampion në Portugali dhe dy gara nga fundi. Pak para fitimit të titullit, Prost njoftoi tërheqjen nga sporti në përfundim të sezonit.<ref name="la">{{Cite web|author=Shav Glick|date=25 shtator 1993|title=Prost, 38, Announces Retirement|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-09-25-sp-38901-story.html|access-date=18 shtator 2024|website=Los Angeles Times|language=en|archive-date=12 qershor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230612151224/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-09-25-sp-38901-story.html|url-status=live}}</ref> Duke qënë se ai do të tërhiqej, Williams mori Sennën si pilot për sezonin e ardhshëm, pavarësisht klauzolës së Prost. Pavarësisht se klauzola e tij ishte në fuqi edhe për vitin 1994, Renault i kërkoi Williams për t'a bindur Prostin për të hequr dorë nga ky kusht.<ref>{{Cite web|date=11 tetor 1993|title=Senna signs with Williams |url=https://www.upi.com/Archives/1993/10/11/Senna-signs-with-Williams/9005750312000/|access-date=18 shtator 2024|website=UPI|language=en|archive-date=24 janar 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124015818/https://www.upi.com/Archives/1993/10/11/Senna-signs-with-Williams/9005750312000/|url-status=live}}</ref> Francezi u tërhoq në fund të sezonit 1993 me kusht që Williams t'i paguante rrogën e plotë për sezonin 1994.<ref name=":22">[[Senna (film)|''Senna'' (film)]] (edicioni i zgjatur), te minuta 1:47-1:50.</ref> Prost e mbylli me podium garën e fundit të karrierës në [[Çmimi i madh i Australisë 1993|Australi]]. Pas përfundimit të garës, Prost u përfaqua nga Senna, duke u surprizuar nga veprimi i brazilianit.<ref name=":5" /> McLaren, të cilët sapo kishin firmosur një marrëveshje për t'u furnizuar me motorrë nga [[Peugeot]],<ref>{{cite web|url=https://www.classicdriver.com/en/article/auctions/peugeot-powered-mclaren-a-smoking-hot-symbol-f1s-golden-era|title=This Peugeot-powered McLaren is a smoking-hot symbol of F1’s golden era|publisher=Classic Driver|language=en|date=15 tetor 2022|access-date=14 tetor 2026}}</ref> u përpoqën për të bindur Prost të zinte vendin e Sennës për sezonin 1994.<ref name="auto">{{Cite web|author=Jamie Woodhouse|date=24 dhjetor 2021|title=Ayrton Senna called Alain Prost 'begging' him to stay in F1 in 1994|url=https://www.planetf1.com/news/ayrton-senna-begged-alain-prost-return|access-date=18 shtator 2024|website=PlanetF1|language=en}}</ref> Senna vetë e inkurajoi francezin për të pranuar ofertën, por Prost refuzoi, duke u tërhequr një herë e përgjithmonë.<ref name="auto2">{{Cite web|date=30 shtator 2018|title=Martin Brundle at McLaren in 1994|url=https://www.unracedf1.com/martin-brundle-at-mclaren-in-1994/|access-date=18 shtator 2024|website=UnracedF1.com|language=en|archive-date=3 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241003033825/https://www.unracedf1.com/martin-brundle-at-mclaren-in-1994/|url-status=live}}</ref> ==Profili i pilotit== ===Stili i të voziturit=== Gjatë karrierës së tij, Prost fitoi pseudonimin "Profesori" për intelektualitetin e tij në pistë. Edhe pse fillimisht ai tha se ky pseudonim nuk i bënte përshtypje, me kalimin e kohës ai tha se pseudonimi karakterizonte stilin e tij të të voziturit. Prost ishte shumë i aftë të përgatiste strategjinë e tij para fillimit të një gare: ai zakonisht i kursente frenat dhe gomat në fazat e para të garës, duke i lënë të freskëta për pjesën e fundit.<ref name=":2" /> Motoja e tij ishte "Fito sa më ngadalë të jetë e mundur",<ref name="mcbride_nyt_p3" /><ref>{{Cite web|title=On this week #8: A masterclass from The Professor|url=https://www.pirelli.com/global/en-ww/race/racingspot/formula-1/a-masterclass-from-the-professor-119946/|access-date=2 tetor 2024|website=pirelli.com|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091306/https://www.pirelli.com/global/en-ww/race/racingspot/formula-1/a-masterclass-from-the-professor-119946/|url-status=live}}</ref> një moto që ai mund t'a ketë marrë nga [[Niki Lauda]] ose [[Juan Manuel Fangio]].<ref name=":24">{{Cite web|author=Clive James|title=Niki Lauda Wins Going Slowly|url=https://www.clivejames.com/niki-lauda-wins-going-slowly.html|access-date=2 tetor 2024|website=CliveJames.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|author=Will Buxton|date=3 qershor 2016|title=BUXTON: The Secret|url=https://racer.com/2016/06/03/buxton-the-secret-130356/|access-date=2 tetor 2024|website=RACER|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091338/https://racer.com/2016/06/03/buxton-the-secret-130356/|url-status=live}}</ref><ref name=":27" /> Shefi i Hondës, [[Nobuhiko Kawamoto]], kur u pyet për dy pilotët e McLarenit, tha: Senna është si një samurai kurse Prost është si një kompjuter.<ref name=":5" /> Ndryshe nga Senna, i cili ecte gjithmon me ritëm të lartë,<ref name=":2" /> Prost garonte më me elegancë dhe qetësi, duke kopjuar idhujt e tij [[Jackie Stewart]] dhe [[Jim Clark]].{{sfn|Roebuck|1986|p=131}} Edhe pse Prost mund të mos ketë garuar me aq stil sa bashkëkohësit e tij – Nigel Mansell dikur tha se Prost thjesht kishte makinën më të mirë në pistë – Stewart e lavdëroi Prostin për butësinë e tij pas timonit, duke shpjeguar: “Për disa, kjo është e mërzitshme; për mua, është mjeshtëri – dhe shumë më e vështirë sesa thjesht të shëtisësh me makinën përreth.”<ref name=":27" /><ref name=":28" /> Qetësia e Prostit i lejoi atij të nxirrte maksimumin nga një motorr pa e çuar atë drejt prishjes. Clive James shkroi se Prost "konsiderohej i çuditshëm edhe nga pilotët e tjerë për mënyrën se si makinat e tij qëndronin bashkë: ishte sikur ai mund të dëgjonte se çfarë po ndodhte në motorr. Prost ishte shoku i makinës. Pilotët e tjerë nuk e trajtonin makinën me më shumë takt sesa trajtonin gratë e tyre".<ref name=":24" /> Megjithatë, qasja e tij pati disa kritikë, përfshirë Ron Dennis, i cili u mërzit që Prost refuzoi të garonte për fitoren në Spa në vitin 1985. Prost u përgjigj se "E kam humbur kampionatin në momentin e fundit aq shumë herë sa nuk po rrezikoj".<ref name=":26">{{Cite web|title=Alain Prost|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/alain-prost/|access-date=2 tetor 2024|website=Mclaren.com|language=en|archive-date=29 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240929000643/https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/alain-prost|url-status=live}}</ref> Prost u prek nga kritikat, të cilat i përmblodhi si "kur fiton... është normale, kur humb, je budalla".<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/full-transcript-read-every-word-from-four-time-world-champion-alain-prosts.24IUj5h536Ih9IwT09FgjG|title=FULL TRANSCRIPT: Read every word from four-time world champion Alain Prost's insightful Beyond the Grid interview|author=Tom Clark|publisher=Formula Një|language=en|date=17 mars 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007113432/https://www.formula1.com/en/latest/article/full-transcript-read-every-word-from-four-time-world-champion-alain-prosts.24IUj5h536Ih9IwT09FgjG|archive-date=7 tetor 2024|access-date=28 korrik 2026}}</ref> Stili i qetë i Prostit ndonjëherë maskonte ritmin e tij të ashpër në pistë. [[Steve Nichols]], projektuesi i makinave të Prostit te McLaren dhe Ferrari, tha se në Çmimin e madh të Belgjikës 1985, ai e pa Prostin të bënte tre xhiro me qetësi në pistë dhe nuk e kuptoi që Prost kishte marrë pol pozitë deri pasi u kthye në garazh.<ref>{{Cite web|author=Dan Prosser|date=2 gusht 2023|title=McLaren designer Steve Nichols on Prost, Senna and Lauda|url=https://www.the-intercooler.com/library/blog/mclaren-designer-steve-nichols-on-prost-senna-and-lauda/|access-date=2 tetor 2024|website=The Intercooler|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091441/https://www.the-intercooler.com/library/blog/mclaren-designer-steve-nichols-on-prost-senna-and-lauda/|url-status=live}}</ref> [[Nigel Roebuck]] tregoi një histori të ngjashme në lidhje me pol pozitën e Prostit në [[Monako]].<ref name=":28">{{Cite web|author=Graham Keilloh|date=24 korrik 2011|title=In defence of Alain Prost|url=http://www.talkingaboutf1.com/2011/07/in-defence-of-alain-prost.html|access-date=3 tetor 2024|website=Talking About F1|language=en|archive-date=11 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210211030202/http://www.talkingaboutf1.com/2011/07/in-defence-of-alain-prost.html|url-status=live}}</ref> [[Adrian Newey]], projektuesi i makinave të Prostit te Williams, tha se Prost ndonjëherë e acaronte në praktika sepse Prost rrallë e shtynte makinën deri në limit, duke e bërë më të vështirë për Newey të kuptonte nëse makina ishte mjaftueshëm e shpejtë.<ref>{{Cite web|date=2 tetor 2023|title=Prost's final fling|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/november-2023/71/prosts-final-fling/|access-date=2 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091128/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/november-2023/71/prosts-final-fling/|url-status=live}}</ref> Newey shtoi se "kur donte, mund të ecte vërtet shpejtë".<ref>{{Cite web|author=Lucrezia Costa|date=11 gusht 2024|title=Adrian Newey on the champions he has worked with: "Very different characters, but all phenomenal"|url=https://pitdebrief.com/post/adrian-newey-on-the-champions-he-has-worked-with-very-different-characters-but-all-phenomenal/|access-date=2 tetor 2024|website=Motorsport {{!}} Pit Debrief|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091323/https://pitdebrief.com/post/adrian-newey-on-the-champions-he-has-worked-with-very-different-characters-but-all-phenomenal/|url-status=live}}</ref> Edhe pse Senna e dominoi Prostin në provat zyrtarr gjatë 32 garave si shok ekipi, duke marrë 26 pol pozita kundrejt 4 të Prostit, në ditën e garës Prost shënoi 12 xhiro më të shpejta kundrejt 6 të Sennës.<ref name=":21" /> Edhe pse Senna ishte më i shpejtë në provat zyrtare, Prost ishte i nënvlersuar në këtë kategori: Niki Lauda vuri në dukje se kur Prost u bashkua me McLaren në vitin 1984, Prost ishte aq i shpejtë sa Lauda hoqi dorë nga përpjekja për t'u barazuar me Prost në provat zyrtare dhe e përdori kohën e tij në pistë për të përgatitur makinën e tij për garën. Prost i përvetësoi këto mësime dhe i përdori kundër Sennës në vitet 1988 dhe 1989.<ref name=":21" /> ===Trashëgimia=== Prost konsiderohet një nga pilotët më të mirë të të gjitha kohërave në Formula Një. Ai ka fituar katër tituj botëror, po aq sa [[Sebastian Vettel]] dhe [[Max Verstappen]]. Vetëm [[Lewis Hamilton]], [[Michael Schumacher]], dhe Juan Manuel Fangio kanë fituar më shumë tituj se ai.<ref name=":20"/> Përveç kësaj, Prost humbi mundësinë për të fituar edhe katër tituj të tjerë për vetëm 12.5 pikë.<ref name=":17"/> Në kohën e pensionimit të tij, Prost mbante rekordin për garat e fituara (51),<ref>{{cite web|title=Grand Prix Results: Portuguese GP, 1993|url=http://www.grandprix.com/gpe/rr546.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20061030022713/http://www.grandprix.com/gpe/rr546.html|archive-date=30 tetor 2006|access-date=7 nëntor 2006|website=GrandPrix.com|language=en}}</ref><ref name=":2" /> e cila qëndroi për 14 vite; rekordi i tij u thye nga Schumacher në vitin 2001.<ref name=":0">{{cite news|author=Alan Henry|date=4 shtator 2001|title=Schumacher rubs salt into Prost wounds|url=https://www.theguardian.com/sport/2001/sep/04/formulaone.formulaone2001|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417055456/https://www.theguardian.com/sport/2001/sep/04/formulaone.formulaone2001|archive-date=17 prill 2019|access-date=17 prill 2019|publisher=[[The Guardian]]|language=en}}</ref><ref name=":13" /> Prost besonte se nëse Senna nuk do ndërronte jetë në vitin 1994, do t'ja thyente rekordin e fitoreve francezit.<ref name=":0" /> Prost gjithashtu kishte rekordin për numrin e xhirove të shpejta (41) deri në vitin 2001; Schumacher ishte sërisht piloti që i theu rekordin.<ref name=":27">{{Cite news|date=1 qershor 1993|title=Alain Prost retires|url=https://www.autosport.com/f1/news/alain-prost-retires-5053020/5053020/|access-date=3 tetor 2024|publisher=Autosport|language=en}}</ref> Prost aktualisht ndan rekordin për përqindjen më të lartë të garave të nisura nga rreshti i parë në një sezon të vetëm (16 nga 16 në vitin 1993) me Ayrton Sennën (1989) dhe Damon Hill (1996).<ref>{{cite web|author=Steven Lynch|date=1 korrik 2011|title=Front row regulars|url=http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/53088.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190501082158/http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/53088.html|archive-date=1 maj 2019|access-date=1 maj 2019|publisher=ESPN UK|language=en}}</ref> Deri në vitin 2026, ai është francezi i fundit që ka fituar [[Çmimi i madh i Francës|Çmimin e madh të Francës]].<ref>{{cite web|author=Nicky Haldenby|date=8 qershor 2021|title=France's Home Race Heroes|url=https://f1destinations.com/france-home-race-f1-heroes/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210614214908/https://f1destinations.com/france-home-race-f1-heroes/|archive-date=14 qershor 2021|access-date=14 qershor 2021|website=F1Destinations|language=en}}</ref> ===Lëvizjet dhe marrëdhënjet me ekipet=== Prost gjithashtu e kuptoi rëndësinë e të garuarit me makinën më të mirë; uebfaqja zyrtare e McLarenit komenton se ai "e ndërtoi karrierën e tij të gjatë duke bërë lëvizjen e duhur në kohën e duhur". Megjithatë, pasi Prost gjeti rrugën e tij drejt një ekipi fitues, ai nuk ishte gjithmonë i shkathët në marrëdhëniet e tij me ekipet dhe furnizuesit e motorrëve. Faqja e internetit e [[Formula Një]] vëren se ndërsa Prost "bëri që fitoret e tij të dukeshin të lehta", ai "ishte më pak i suksesshëm në politikën në të cilën ishte gjithmonë i përfshirë" dhe ai "i la ekipet në mënyrë negative në katër raste". Shoku i ekipit të Prostit te Ferrari, Nigel Mansell, kujton një incident ku në [[Çmimi i madh i Britanisë 1990|Çmimin e madh të Britanisë 1990]], makina që ai garoi nuk ecte njësoj si në garën e mëparshme ku ai kishte marrë pol pozitë. Kur u përball me mekanikët, Prost doli në përfundimin se Mansell kishte makinë superiore krahasuar me francezin. Makinat e tyre u ndërruan pa djeninë e Mansell dhe me kërkesë të Prost. Prost gjithashtu fliste rrjedhshëm italisht, ndërsa italishtja e Mansell ishte vetëm bisedore në rastin më të mirë, duke i dhënë Prostit ndikim më të madh brenda ekipit me bazë në [[Maranello]]. Sipas Prost, Mansell mori pjesë vetëm në dy ose tre takime informuese mekanike gjatë gjithë sezonit, duke preferuar të luante [[golf]].<ref>Mansell, Nigel ''My Autobiography'' faqja 222 Collins Willow {{ISBN|0-00-218497-4}}</ref> Prost e përshpejtoi shkarkimin e tij nga Ferrari në vitin 1991 duke kritikuar hapur makinën si dhe nuk mori pjesë në sezonin 1992 (duke pranuar një shumë të konsiderueshme parash nga Ferrari) në vend që të garonte me Ligier të nivelit të dytë.<ref name="8w"/> Në garën e dytë të sezonit 1992, Prost e dalloi menjëherë potencialin e kombinimit Williams-Renault dhe negocioi për një vend për sezonet 1993 dhe 1994.<ref name=":242"/> Pasi njoftoi daljen e tij në pension në fund të sezonit 1993 (duke mos dashur të ishte partner me Sennën në vitin 1994, me Williams që pranoi të paguante pagën e Prostit për vitin 1994), Prost vendosi të mos dilte nga pensioni pasi nuk u impresionua nga një provë e McLaren-Peugeot për sezonin 1994.<ref name="auto"/><ref name="auto2"/><ref name=":13" /> Pasi Senna humbi jetën në Çmimin e madh të San Marinos në vitin 1994, Prost ishte kandidati i dukshëm për të zënë vendin bosh te Williams, por Prost tha se nga respekti për Sennën nuk do të garonte më në Formula Një.<ref name="NZHerald">{{Cite web|author=Don Kennedy|date=9 tetor 2024|title=Formula One: Prost reminisces ahead of return to Imola|url=https://www.nzherald.co.nz/hawkes-bay-today/news/formula-one-prost-reminisces-ahead-of-return-to-imola/DTEDCRZLPWQYLWWEUQ4UMOERSQ/|access-date=11 tetor 2024|website=The New Zealand Herald|language=en|archive-date=26 qershor 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250626125859/https://www.nzherald.co.nz/hawkes-bay-today/news/formula-one-prost-reminisces-ahead-of-return-to-imola/DTEDCRZLPWQYLWWEUQ4UMOERSQ/|url-status=live}}</ref> ===Vlerësimet nga bashkëkohësit=== Në vitin 2009, një sondazh i [[Autosport]] i kryer nga 217 pilotë të Formula Një e nxori Prostin të votuar si piloti i katërt më i madh i të gjitha kohërave në Formula Një, pas Sennës, Schumacherit dhe Fangios.<ref>{{Cite web|date=2009|title=Formula 1's Greatest Drivers – AUTOSPORT.com – Alain Prost|url=http://f1greatestdrivers.autosport.com/?driver=4|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210517231624/https://f1greatestdrivers.autosport.com/?driver=4|archive-date=17 maj 2021|access-date=19 shkurt 2021|website=f1greatestdrivers.autosport.com|language=en}}</ref> Shoku i skuadrës së Prostit, Keke Rosberg, tha se "Ai është më i miri që kam njohur ndonjëherë, pa dyshim. Si një pilot garash i gjithanshëm, ai është kokë e këmbë përpara kujtdo tjetër."<ref name=":28" /> Drejtori ekzekutiv i Formula Një, [[Bernie Ecclestone]], tha se Prost ishte piloti më i madh i të gjitha kohërave, pasi Prost rrallë gëzonte trajtimin e pilotit numër një, ndryshe nga Senna ose Schumacher.<ref>{{Cite web|last=NewsDesk|date=13 shtator 2016|title=Ecclestone: Prost was better than Schumacher or Senna|url=https://www.grandprix247.com/2016/09/13/ecclestone-prost-was-better-than-schumacher-or-senna/|access-date=1 tetor 2024|website=GRANDPRIX247.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017|title=Bernie Ecclestone says Alain Prost best ever F1 driver|url=https://www.sportsmole.co.uk/fb_281199.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240628085026/https://www.sportsmole.co.uk/formula-1/news/ecclestone-says-prost-best-ever-f1-driver_281199.html|archive-date=28 qershor 2024|access-date=19 shkurt 2021|website=Sports Mole|language=en}}</ref> Në vitin 2023, Ecclestone tha se Max Verstappen e kishte tejkaluar Prostin.<ref>{{Cite web|author=Jamie Woodhouse|date=23 shtator 2023|title=Bernie Ecclestone snubs Lewis Hamilton to hand F1 GOAT title to former title rival|url=https://www.planetf1.com/news/bernie-ecclestone-max-verstappen-f1-greatest|access-date=1 tetor 2024|website=PlanetF1|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090600/https://www.planetf1.com/news/bernie-ecclestone-max-verstappen-f1-greatest|url-status=live}}</ref> Shefi i ekipit Jordan, [[Eddie Jordan]], ndante mendimin e Ecclestone, duke vlerësuar që Prost "nuk e vriste mendjen kurrë se kush ishte shoku i tij i skuadrës" (Senna ishte një përjashtim i dukshëm).<ref>{{Cite web|author=Mark Scott|date=16 prill 2020|title=Jordan: 'Prost the greatest, not Schumi or Senna'|url=https://www.planetf1.com/news/greatest-formula-1-driver|access-date=1 tetor 2024|website=PlanetF1|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090758/https://www.planetf1.com/news/greatest-formula-1-driver|url-status=live}}</ref> Shefi i stafit mjekësor i Formula Një, Sid Watkins, tha se Prost dhe Niki Lauda ishin pilotët më inteligjentë me të cilët kishte punuar, duke vënë në dukje se ai mund të kujtonte vetëm një aksident të rrezikshëm që përfshinte Prostin në karrierën e tij.<ref>{{Cite book|author=Sid Watkins|title=Life at the Limit|publisher=Pan Macmillan|language=en|year=2013|isbn=9781447241010|location=Londër|pages=110}}</ref> ===Rivaliteti me Ayrton Sennën=== Piloti brazilian [[Ayrton Senna]] ishte rivali më i madh i Prostit. Rivaliteti midis tyre konsiderohet një nga më të mëdhenjt në historinë e sporteve.<ref>{{cite web|url=https://www.autoevolution.com/news/senna-vs-prost-one-of-the-most-fiercest-rivalries-in-the-history-of-motorsport-139075.html|title=Senna vs Prost: One of the Fiercest Rivalries in the History of Motorsport|website=autoevolution.com|language=en|date=9 dhjetor 2019|access-date=15 tetor 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.goodwood.com/grr/f1/prost-vs-senna-a-friendship-after-bitter-rivalry/|title=Prost vs. Senna: A friendship after bitter rivalry|website=goodwood.com|language=en|date=12 janar 2026|access-date=15 tetor 2026}}</ref> Betejat e Prostit me Ayrton Sennën u mbuluan gjerësisht nga media. Të dy pilotët ishin konkurrentë të fortë dhe kontribuan në disa incidente në pistë: *[[Çmimi i madh i Portugalisë 1988|Estoril 1988]] (Senna u përpoq ta ndalonte Prostin që ta kalonte duke e kërcënuar se do ta shtynte anash në murin e boksit)<ref name="auto1"/> *[[Çmimi i madh i San Marinos 1989|Imola 1989]] (Senna dhe Prost ranë dakord të shmangnin garimin shumë të ngushtë me njëri-tjetrin në xhiron e parë, por nuk ranë dakord për kushtet e sakta të marrëveshjes, pas së cilës Prost u ankua në media)<ref name=":8" /> *[[Çmimi i madh i Japonisë 1989|Suzuka 1989]] (duke garuar krah për krah me Sennën, Prost fitoi titullin kampion duke ecur në rrugën e Sennës në vijën e brendshme dhe duke e sfiduar atë të frenonte ose të përplasej. Ata u përplasën)<ref name=":18" /> *[[Çmimi i madh i Japonisë 1990|Suzuka 1990]] (duke garuar krah për krah me Prostin, Senna fitoi titullin kampion duke e nxjerrë qëllimisht Prostin nga gara në formë hakmarrje për incidentin e vitit 1989)<ref name=":6">{{Cite web|author=Joe Saward|date=1 tetor 1991|title=Ayrton Senna attacks Jean-Marie Balestre|url=http://www.grandprix.com//features/joe-saward/news-feature-ayrton-senna-attacks-jean-marie-balestre.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121174811/https://www.grandprix.com/features/joe-saward/news-feature-ayrton-senna-attacks-jean-marie-balestre.html|archive-date=21 janar 2021|access-date=10 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en}}</ref> *[[Çmimi i madh i Gjermanisë 1989|Hockenheim 1991]] (Senna e nxori Prostin jashtë pistës dhe në rrugën e daljes nga bokset).<ref>{{Cite web|last=Grandprix.com|date=28 korrik 1991|title=German GP, 1991|url=http://www.grandprix.com//races/german-gp-1991.html|access-date=12 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en|archive-date=4 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304180439/https://www.grandprix.com/races/german-gp-1991.html|url-status=live}}</ref> Pas incidentit të Hockenheim të vitit 1991, [[FISA]] urdhëroi një takim midis dy pilotëve për të ulur tensionet dhe për të parandaluar incidente të mëtejshme.<ref>{{cite web|author=David Tremayne|date=shtator 1991|title=Formula One: 1991 Hungarian Grand Prix|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/september-1991/13/formula-one-hungarian-grand-prix?v=7516fd43adaa|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229202513/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/september-1991/13/formula-one-hungarian-grand-prix?v=7516fd43adaa|archive-date=29 dhjetor 2022|access-date=12 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en}}</ref> Përveç kësaj, të dy pilotët e gjetën veten duke ndjekur të njëjtin ekip pas sezonit 1992, pasi performanca e Ferrarit kishte rënë dhe Honda u largua nga Formula Një, duke e lënë Williams-Renault si sundimtarin e padiskutueshëm të Formula Një. Prost nënshkroi për Williams me kusht që Senna të mos bëhej pjesë e ekipit, duke bërë që braziliani të ankohej publikisht se Prost po "sillej si frikacak".<ref name=":25">{{cite web|title=Ayrton Senna Calls Prost A Coward.mpg|date=5 dhjetor 2011|url=https://www.youtube.com/watch?v=qFZKkK6odgY|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130218163814/http://www.youtube.com/watch?v=qFZKkK6odgY&gl=US&hl=en|archive-date=18 shkurt 2013|access-date=28 qershor 2013|publisher=Youtube.com|language=en}}</ref> Tifozët brazilianë të Sennës u tërbuan aq shumë nga refuzimi i Prostit për të garuar me Sennën në kushte të barabarta, saqë Prost mori një eskortë policore për [[Çmimi i madh i Brazilit 1993|Çmimin e Madh të Brazilit 1993]].<ref>{{cite book|author=Derick Allsop|title=Designs on Victory: On the Grand Prix Trail With Benetton|publisher=Hutchinson|language=en|year=1993|isbn=0-09-178311-9}}</ref> Prost fitoi lehtësisht titullin e vitit 1993 dhe u tërhoq në fund të sezonit, duke i lejuar Sennës të merrte kryesimin në Williams për sezonin 1994. Pasi nuk ishin më konkurrentë, dy rivalët filluan të përmirësonin marrëdhënien e tyre. Në garën e fundit të Prostit, Çmimin e madh të Australisë 1993, Senna e tërhoqi atë në shkallën më të lartë të podiumit dhe e përqafoi.<ref>{{cite web|title=Fan review of Grand Prix with image of pair on podium|url=http://www.farzadsf1gallery.com/features/adel93.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20061025173536/http://www.farzadsf1gallery.com/features/adel93.html|archive-date=25 tetor 2006|access-date=28 janar 2007|website=farzadsf1gallery.com|language=en}}</ref><ref name=":5" /> Vetëm disa ditë para vdekjes së parakohshme të Sennës në Imola, ndërsa po filmonte një xhiro më makinë në pistën e Imolës për kanalin televiziv francez [[TF1]], ai përshëndeti Prostin, i cili në atë kohë ishte një komentator i këtij kanali televiziv: "Një përshëndetje e veçantë për mikun tim... mikun tonë të dashur, Alain. Na mungon të gjithëve Alain." Prosti tha se ishte i habitur dhe shumë i prekur nga komenti.<ref name="Hamilton">{{cite book|author=Maurice Hamilton|title=Frank Williams |publisher=Macmillan|language=en|year=1998|isbn=0-333-71716-3|page=234}}</ref><ref name=":5" /> Prost mori pjesë në funeralin e Sennës, duke qënë një nga njerëzit që mbajti arkivolin e tij,<ref>{{cite web|title=Open Warfare|url=http://www.gpracing.net192.com/drivers/prost-senna.cfm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070702171047/http://www.gpracing.net192.com/drivers/prost-senna.cfm|archive-date=2 korrik 2007|access-date=30 gusht 2015|website=GPRacing.net192.com|language=en}}</ref> dhe komentoi se kur Senna vdiq "një pjesë e tij kishte vdekur gjithashtu", sepse karrierat e tyre kishin qenë shumë të lidhura me njëra-tjetrën. Senna ndihej ashtu si francezu, duke i thënë një miku të ngushtë se pasi Prosti u tërhoq, ai e kuptoi se sa shumë nga motivimi i tij kishte ardhur nga rivaliteti me Prostin.<ref name=":5" /> ===Vlerësimet=== Media të ndryshme janë përpjekur të zhvillojnë modele që matin në mënyrë objektive aftësitë e pilotëve në lidhje me cilësinë e makinës. Prost përgjithësisht renditet lart në këto krahasime. *[[Universiteti i Sheffield]] (2016): I dyti i të gjitha kohërave<ref>{{Cite web|date=14 prill 2016|title=University research reveals greatest Formula One driver of all time|url=http://www.sheffield.ac.uk/news/nr/greatest-formula-one-driver-ever-1.567358|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160416020912/http://www.sheffield.ac.uk/news/nr/greatest-formula-one-driver-ever-1.567358|archive-date=16 prill 2016|access-date=30 shtator 2024|website=University of Sheffield|language=en}}</ref> *[[The Economist]] (2020): I treti i të gjitha kohërave<ref>{{Cite news|date=17 tetor 2020|title=Engineers, not racers, are the true drivers of success in motor sport|url=https://www.economist.com/graphic-detail/2020/10/17/engineers-not-racers-are-the-true-drivers-of-success-in-motor-sport|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120194230/https://www.economist.com/graphic-detail/2020/10/17/engineers-not-racers-are-the-true-drivers-of-success-in-motor-sport|archive-date=20 nëntor 2020|access-date=19 shkurt 2021|newspaper=The Economist|language=en|issn=}}</ref> *[[Carteret Analytics]] (2020): I teti i të gjitha kohërave<ref>{{Cite web|author=Frank Dalleres|date=15 nëntor 2020|title=Why Juan Manuel Fangio, not Lewis Hamilton or Michael Schumacher, is the greatest Formula 1 driver ever|url=https://www.cityam.com/why-juan-manuel-fangio-not-lewis-hamilton-or-michael-schumacher-is-the-greatest-formula-1-driver-ever/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120141605/https://www.cityam.com/why-juan-manuel-fangio-not-lewis-hamilton-or-michael-schumacher-is-the-greatest-formula-1-driver-ever/|archive-date=20 nëntor 2020|access-date=19 shkurt 2021|website=CityAM|language=en}}</ref> *[[F1-Analysis.com]] (2022): I katërti i të gjitha kohërave; i dyti i të gjitha kohërave pas korrigjimit të ndryshimeve në epokë.<ref>{{cite web|date=31 maj 2022|title=A History of F1: Who is the GOAT? |url=http://f1-analysis.com/2022/05/31/who-is-the-f1-goat/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220705091012/https://f1-analysis.com/2022/05/31/who-is-the-f1-goat/|archive-date=5 korrik 2022 |access-date=1 shtator 2022|language=en}}</ref> ==Jeta e mëvonshme== Gjatë viteve 1994 dhe 1995, Prost punoi si komentator për kanalin televiziv francez TF1.<ref>{{cite book|title=Sport et Télé: Les Liaisons Secrètes|page=379|author=Eric Maitrot|publisher=Flammarion|language=fr|year=1995}}</ref> Ai gjithashtu punoi për Renault duke bërë marrëdhënie me publikun dhe promovime.<ref>Hamilton 2015, f. 306.</ref> Pas kësaj, Prost u kthye në ekipin e tij të vjetër McLaren, duke punuar si këshilltar teknik;<ref name=":2" /> ai gjithashtu përfundoi [[L'Étape du Tour]], një udhëtim vjetor me biçikleta me pjesëmarrje masive që zhvillohet në një fazë të [[Tour de France]].<ref>{{Cite web|last=Cycling News 19|date=11 February 2011|title=Prost trades pedal strokes with Merckx in Oman|url=https://www.cyclingnews.com/news/prost-trades-pedal-strokes-with-merckx-in-oman/|access-date=12 shkurt 2021|website=cyclingnews.com|language=en|archive-date=25 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125074709/https://www.cyclingnews.com/news/prost-trades-pedal-strokes-with-merckx-in-oman/|url-status=live}}</ref> Në vitin 2024, Prost shprehu publikisht shqetësime në lidhje me trendin në rritje të ekipeve të Formula Një që i nënshtrohen ndryshimeve të shpeshta të emrave për shkak të ndryshimeve në pronësi dhe sponsorizim. Ai argumentoi se, ndërsa partneritetet tregtare janë një pjesë integrale e Formula Një moderne, ndryshimi i vazhdueshëm i markës rrezikon të dëmtojë ndjenjën e traditës dhe vazhdimësisë së sportit. Duke përmendur shembullin e Sauber, i cili kaloi nga [[Alfa Romeo]] në Stake dhe më pas në [[Audi]] në vitin 2026, si dhe ndryshimin e markës së AlphaTauri në Visa Cash App RB, Prost sugjeroi që praktika të tilla dobësojnë identitetin historik dhe lidhjen emocionale që tifozët kanë me ekipet e vjetra. Ai theksoi se trashëgimia e Formula Njê është ndërtuar jo vetëm mbi pilotët dhe prodhuesit e saj, por edhe mbi trashëgiminë e qëndrueshme të ekipeve të saj, dhe paralajmëroi se prioritizimi i fitimeve tregtare afatshkurtra mbi stabilitetin mund të dëmtojë strukturën kulturore të sportit.<ref>{{Cite web|author=Lydia Mee|title=Former champion highlights the importance of keeping lega...|url=https://www.newsweek.com/sports/f1-news-alain-prost-some-new-team-names-are-losing-tradition-our-sport-1891621|access-date=18 shtator 2025|website=Newsweek|date=23 prill 2024|language=en}}</ref> ===Prost Grand Prix=== {{main|Prost Grand Prix}} Gjatë vitit 1989, Prost filloi të mendonte të krijonte ekipin e tij, pasi marrëdhënia e tij me shokun e tij të ekipit në McLaren, Ayrton Senna, ishte prishur. Prost dhe [[John Barnard]], ish-projektuesi kryesor në McLaren, ishin pranë themelimit të një ekipi në vitin 1990. Megjithatë, mungesa e sponsorizimit nënkuptonte se kjo nuk ishte e mundur, kështu që Prost u transferua te Ferrari dhe Barnard u largua nga Ferrari për t'u bashkuar me Benetton. Pasi u grind me ekipin italian në fund të vitit 1991, Prost e gjeti veten pa ekip për vitin 1992; pas dështimit të negociatave të gjera me [[Guy Ligier]] për blerjen e ekipit të tij Ligier, Prost vendosi të bashkohej me Williams për vitin 1993.<ref name="Prost Renault">{{Cite web|author=Joe Saward|date=1 shtator 1995|title=Team Prost - a dream or reality?|url=http://www.grandprix.com/ft/ft00198.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140605084146/http://www.grandprix.com/ft/ft00198.html|archive-date=5 qershor 2014|access-date=27 nëntor 2024|website=Grandprix.com|language=en}}</ref> Deri në vitin 1995, kur Prost punonte për Renault, njerëzit kishin supozuar se do të formohej një ekip Prost-Renault. Renault refuzoi kërkesën e Prost për të furnizuar motorrë për ekipin e tij, duke i dhënë fund spekulimeve.<ref name="Prost Renault" /> Më 13 shkurt 1997, Prost bleu ekipin Ligier nga [[Flavio Briatore]] dhe e riemëroi atë në "Prost Grand Prix".<ref name="Prost GP">{{cite web|url=http://www.grandprix.com/gpe/con-prost.html|title=GP Encyclopedia – Constructor – Prost Grand Prix|publisher=GrandPrix.com|language=en|access-date=8 shtator 2006|date=16 gusht 2006}}</ref> Një ditë pasi bleu ekipin, Prost nënshkroi një marrëveshje tre-vjeçare me prodhuesin francez të makinave Peugeot, i cili do të furnizonte ekipin me motorrë nga viti 1998 deri në vitin 2000.<ref name="Prost GP" /> Për sezonin e parë të ekipit, Prost mbajti një nga pilotët e Ligier të vitit 1996, [[Olivier Panis]], i cili kishte fituar [[Çmimi i madh i Monakos 1996|Çmimin e madh të Monakos 1996]]; ekipi gjithashtu firmosi një kontratë me pilotin japonez [[Shinji Nakano]]. Ekipi garoi me motorrët Mugen-Honda të përdorur nga Ligier sezonin e kaluar, ndërsa makina ishte në fakt Ligier JS45 i menduar fillimisht, por u riemërua [[Prost JS45]]. Gjërat dukeshin premtuese në fillim të sezonit, pasi ekipi mori dy pikë në garën debutuese në Australi falë një vendi të pestë nga Olivier Panis. Ekipi shënoi edhe 13 pikë të tjera përpara se Panis të thyente këmbën në një aksident gjatë Çmimit të madh të Kanadasë. Ai u zëvendësua nga [[Jarno Trulli]] i Minardit. Pas kësaj, gjërat filluan të përkeqësoheshin pak dhe ekipi mblodhi vetëm pesë pikë gjatë rikuperimit të Panis. Ai u rikthye në fund të sezonit për të garuar në tre garat e fundit. Prost GP përfundoi i gjashti në kampionatin e konstruktorëve me 21 pikë.<ref>{{cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/analysis-prosts-dream-of-french-team-in-jeopardy-5058532/5058532/|title=Analysis: Prost's Dream of French Team in Jeopardy|author=Francois Thomazeau|date=22 nëntor 2001|website=Autosport.com|language=en|access-date=23 janar 2007|archive-date=29 dhjetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229202510/https://www.autosport.com/f1/news/analysis-prosts-dream-of-french-team-in-jeopardy-5058532/5058532/|url-status=live}}</ref><ref name="essaar">{{cite web|url=http://essaar.co.uk/f1-prost-grand-prix-went-wrong/|title=F1: Prost Grand Prix – What went wrong?|author=Aaron Collins|date=3 shtator 2018|website=Essaar Motorsport|language=en|access-date=15 gusht 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190815013921/http://essaar.co.uk/f1-prost-grand-prix-went-wrong/|archive-date=15 gusht 2019}}</ref> Prost u bë president i Prost Grand Prix në fillim të vitit 1998.<ref name="essaar"/> Pas mbërritjes së Peugeot si furnizues motorrësh për ekipin, Mugen-Honda vendosi të furnizonte ekipin Jordan. Prost GP shënoi një pikë të vetme gjatë sezonit kur Jarno Trulli përfundoi i gjashti në Belgjikë.<ref>{{cite web|url=http://www.formula1.com/results/season/1998/176/|title=1998 Belgian Grand Prix|publisher=Formula Një|language=en|date=30 gusht 1998|archive-url=https://web.archive.org/web/20141205004520/http://www.formula1.com/results/season/1998/176/|archive-date=5 dhjetor 2014|access-date=24 dhjetor 2015}}</ref> Sezoni 1999 ishte vendimtar për Prost GP.<ref>Jean-Michel Desnoues; Patrick Camus & Jean-Marc Loubat <u>Formula 1 99</u> . Queen Anne Press. {{ISBN|1-85291-606-0}}</ref> Prost punësoi [[John Barnard]] si konsulent teknik.<ref name="Prost GP" /> Kompania e Barnard, B3 Technologies, ndihmoi [[Loïc Bigois]] me projektimin e modelit Prost AP02. Panis dhe Trulli ranë dakord të qëndronin me ekipin për këtë sezon. Makina nuk ishte një shqetësim i madh, por motori Peugeot V10 doli të ishte i rëndë dhe i paqëndrueshëm. Viti i fundit i Peugeot si furnizues motorrësh për Prost GP solli njëfarë optimizmi. Prost punësoi shokun e tij të skuadrës të Ferrari në sezonin 1991, [[Jean Alesi]], për të drejtuar makinën kryesore dhe gjermanin [[Nick Heidfeld]], i cili kishte fituar kampionatin e Formula 3000 në vitin 1999, për ta shoqëruar. Sezoni doli të ishte sërisht katastrofik: AP03 doli të ishte i paqëndrueshëm dhe me menaxhim të dobët. Gjërat nuk u ndryshuan kur pilotët u përplasën me njëri-tjetrin në [[Çmimi i madh i Austrisë 2000|Çmimin e madh të Austrisë]]. Drejtori teknik i sapoemëruar, [[Alan Jenkins]], u shkarkua në mes të vitit. Prost ristrukturoi ekipin, duke punësuar [[Joan Villadelprat]] si drejtor menaxhues dhe duke zëvendësuar Jenkins me [[Henri Durand]] si drejtor të ri teknik të ekipit.<ref name="Prost GP" /> Në vitin 2001, Ferrari pranoi të furnizonte Prost GP me motorrë për sezonin e ri.<ref name="Prost GP" /> Paratë mbaruan në fillim të sezonit 2002 dhe Prost falimentoi, duke lënë borxhe prej rreth 30 milionë $.<ref name="Prost GP" /> ===Role të tjera=== Gjatë vitit 2002, Prost kaloi kohë me familjen e tij dhe garoi në tetë gara me biçikleta, duke u renditur i treti në ''Granite – Mont Lozère''.<ref>{{Cite web|date=12 tetor 2017|title=Limited Edition RM 70-01 Tourbillon Alain Prost – The Richard Mille watch with the Odometer|url=https://luxuothailand.com/watches/limited-edition-rm-70-01-tourbillon-alain-prost-the-richard-mille-watch-with-the-odometer.html|access-date=12 shkurt 2021|website=LUXUO Thailand|language=en|archive-date=8 dhjetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211208010129/https://luxuothailand.com/watches/limited-edition-rm-70-01-tourbillon-alain-prost-the-richard-mille-watch-with-the-odometer.html|url-status=live}}</ref><ref>[http://www.prostfan.com/2002.htm Alain Prost 2002 Bicycle Racing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061019100827/http://www.prostfan.com/2002.htm |date=19 tetor 2006 }}, ProstFan.com (në anglisht). Marrë më 11 tetor 2006.</ref> Ai gjithashtu garoi në serinë e garave në akull Andros në vitin 2003, duke u renditur i dyti në kampionat pas [[Yvan Muller]].<ref>{{Cite web|title=Alain Prost pilotera le nouveau Dacia Duster au Trophée glace Andros|url=https://www.argus.nc/le-mag/actualites/alain-prost-pilotera-le-nouveau-dacia-duster-au-trophee-glace-andros-388|access-date=12 shkurt 2021|website=argus.nc|language=fr|archive-date=31 mars 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331053557/https://www.argus.nc/le-mag/actualites/alain-prost-pilotera-le-nouveau-dacia-duster-au-trophee-glace-andros-388|url-status=live}}</ref><ref name = "Andros">''Trophée Andros Championship Standings'', [http://www.prostfan.com/andros03.htm p. 3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061019101133/http://www.prostfan.com/andros03.htm |date=19 tetor 2006 }}. ProstFan.com (në anglisht). Marrë më 11 tetor 2006.</ref> Në vitet 2003 dhe 2004, Prost mori pjesë në [[Étape du Tour]].<ref>{{Cite web|author=Patrick François|date=1 shkurt 2005|title=Alain Prost: 12 ans de cyclosport!|url=http://cyclosport.info/alain-prost-12-ans-de-cyclosport/|access-date=12 shkurt 2021|website=Cyclisme Pour Tous|language=fr|archive-date=25 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225101108/http://cyclosport.info/alain-prost-12-ans-de-cyclosport/|url-status=live}}</ref> Prost u bë gjithashtu Ambasador për Uniroyal, një pozicion që do ta mbante deri në maj 2006.<ref>{{Cite web|date=16 korrik 2003|title=Alain Prost, ambassadeur d'Uniroyal|url=https://www.strategies.fr/actualites/marques/r76616W/alain-prost-ambassadeur-d-uniroyal.html|access-date=12 shkurt 2021|website=Stratégies|language=fr|archive-date=22 nëntor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122073134/https://www.strategies.fr/actualites/marques/r76616W/alain-prost-ambassadeur-d-uniroyal.html|url-status=live}}</ref><ref name="Later Life">''Alain Prost Information – Alain's career year by year, 1973–2006'' [http://www.prostfan.com/infos.htm ProstFan.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170905184626/http://www.prostfan.com/infos.htm |date=5 shtator 2017 }}. Marrë më 11 tetor 2006.</ref> Prost vazhdoi të garonte në Andros Trophy, duke fituar titullin me Toyotën në vitet 2006–07, 2007–08 dhe me Dacian në vitet 2011–2012.<ref>{{Cite web|author=Joe Rusz|date=10 nëntor 2010|title=Prost Plays it Cool|url=https://www.roadandtrack.com/racing/race-coverage/prost-plays-it-cool|access-date=12 shkurt 2021|website=Road & Track|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|author=Noah Joseph|date=5 shkurt 2012|title=Alain Prost wins ice-racing series in Dacia Lodgy Glace MPV|url=https://www.autoblog.com/2012/02/05/alain-prost-wins-ice-racing-series-in-dacia-lodgy-glace-mpv/|access-date=12 shkurt 2021|website=Autoblog|language=en|archive-date=28 qershor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240628084929/https://gum.criteo.com/syncframe?origin=publishertag&topUrl=www.autoblog.com&gdpr=0&gdpr_consent=&us_privacy=1YNN&gpp=DBABBg~BVoIgACA.QA&gpp_sid=8|url-status=live}}</ref><ref>''Trophée Andros Championship Standings'', [http://www.prostfan.com/andros04.htm p. 4] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061019212848/http://www.prostfan.com/andros04.htm |date=19 tetor 2006 }}. ProstFan.com. Marrë më 11 tetor 2006.</ref><ref name="Andros5">''Trophée Andros Championship Standings'', [http://www.prostfan.com/andros05.htm p. 5] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061110014307/http://www.prostfan.com/andros05.htm |date=10 nëntor 2006 }}. ProstFan.com. Marrë më 11 tetor 2006.</ref><ref>[http://www.prostfan.com/20062007.htm Trophée Andros] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070101091920/http://www.prostfan.com/20062007.htm |date=1 janar 2007 }}, ProstFan.com. Marrë më 11 tetor 2006.</ref> == Statistikat == ([[:Template:F1 Rezultatet e Pilotëve|Sqarim i tabelës]]) (Garat me '''*''' mbrapa nënkuptojnë pjesmarrjen në pol pozicion) (Viti me * është viti kur ka fituar titull) <div style="float:left;"> {| border="1" cellpadding="1" cellspacing="0" style="margin: 1em 0 0 0; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size:95%" ! Viti ! Ekipi ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! Ekipi ! Vendi ! Pikë |- | [[Rezultatet e F1 1980|1980]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 Argentine Grand Prix|ARG]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFFF"| [[1980 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>DNS</small> || [[1980 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>DNP</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1980 German Grand Prix|GER]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1980 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1980 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFFF"| [[1980 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>DNS</small> | | ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] ! 16ti ! 5 |- | [[Rezultatet e F1 1981|1981]] ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1981 Argentine Grand Prix|ARG]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1981 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| '''[[1981 German Grand Prix|GER]]'''<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1981 Dutch Grand Prix|DUT]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1981 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1981 Las Vegas Grand Prix|LVG]]<br /><small>2</small> | ! [[Renault F1|Renault]] ! 5ti ! 43 |- | [[Rezultatet e F1 1982|1982]] ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1982 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1982 Brazilian Grand Prix|BRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1982 Belgian Grand Prix|BEL]]'''<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1982 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1982 United States Grand Prix East|USE]]'''<br /><small>NC</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1982 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1982 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 German Grand Prix|GER]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1982 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#DFDFDF"| '''[[1982 Swiss Grand Prix|SUI]]'''<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| '''[[1982 Las Vegas Grand Prix|LVG]]'''<br /><small>4</small> ! [[Renault F1|Renault]] ! 4ti ! 34 |- | [[Rezultatet e F1 1983|1983]] ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#CFCFFF"| [[1983 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1983 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1983 French Grand Prix|FRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1983 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[1983 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1983 Belgian Grand Prix|BEL]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1983 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1983 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1983 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1983 German Grand Prix|GER]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1983 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1983 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1983 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1983 Evropean Grand Prix|EUR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1983 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>Ret</small> | ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#DFDFDF"| '''2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| '''57''' |- | [[Rezultatet e F1 1984|1984]] ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1984 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1984 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1984 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1984 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1984 United States Grand Prix East|USE]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1984 German Grand Prix|GER]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1984 Dutch Grand Prix|DUT]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 Evropean Grand Prix|EUR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>1</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#DFDFDF"| ''' 2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| ''' 71.5''' |- | [[Rezultatet e F1 1985|1985]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1985 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#000000" style="color: #ffffff"| [[1985 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>DSQ</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1985 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1985 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1985 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1985 German Grand Prix|GER]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1985 Austrian Grand Prix|AUT]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1985 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[1985 Belgian Grand Prix|BEL]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1985 Evropean Grand Prix|EUR]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1985 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1985 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>Ret</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ti''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''73''' |- | [[Rezultatet e F1 1986|1986]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#EFCFFF"| [[1986 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1986 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1986 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1986 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1986 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1986 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1986 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1986 German Grand Prix|GER]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1986 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1986 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#000000" style="color: #ffffff"| [[1986 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>DSQ</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1986 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>1</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ti''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''72''' |- | [[Rezultatet e F1 1987|1987]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1987 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1987 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1987 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1987 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 German Grand Prix|GER]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1987 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1987 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1987 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1987 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>Ret</small> ! [[Mclaren|McLaren]] ! 4ti ! 46 |- | [[Rezultatet e F1 1988|1988]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1988 French Grand Prix|FRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1988 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 German Grand Prix|GER]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1988 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1988 Portuguese Grand Prix|POR]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>1</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#DFDFDF"| '''2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| '''87 (105)''' |- | [[Rezultatet e F1 1989|1989]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1989 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1989 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1989 Canadian Grand Prix|CAN]]'''<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1989 French Grand Prix|FRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1989 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 German Grand Prix|GER]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1989 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1989 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1989 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1989 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1989 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>Ret</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ri''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''76''' |- | [[Rezultatet e F1 1990|1990]] ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1990 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1990 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1990 German Grand Prix|GER]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[F1 Belgjika - 1990|BEL]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1990 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1990 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1990 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>3</small> ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |bgcolor="#DFDFDF"| '''2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| '''71 (73)''' |- | [[Rezultatet e F1 1991|1991]] ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |bgcolor="#DFDFDF"| [[1991 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1991 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1991 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1991 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1991 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 German Grand Prix|GER]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[F1 Belgjika - 1991|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1991 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1991 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1991 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>4</small> || [[1991 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNP</small> ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] ! 5ti ! 34 |- | [[Rezultatet e F1 1993|1993]] ! [[WilliamsF1|Williams]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 South African Grand Prix|RSA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1993 Brazilian Grand Prix|BRA]]'''<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[1993 Evropean Grand Prix|EUR]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[F1 San Marino - 1993|SMR]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 Spanish Grand Prix|ESP]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| '''[[1993 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>4</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 Canadian Grand Prix|CAN]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1993 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 British Grand Prix|GBR]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 German Grand Prix|GER]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| '''[[1993 Hungarian Grand Prix|HUN]]'''<br /><small>12</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[F1 Belgjika - 1993|BEL]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#CFCFFF"| '''[[1993 Italian Grand Prix|ITA]]'''<br /><small>12</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1993 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| '''[[1993 Japanese Grand Prix|JPN]]'''<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1993 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>2</small> ! [[WilliamsF1|Williams]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ri''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''99''' |} </div> ==Referime== {{Reflist|2}} == Lidhje të jashtme == * [http://www.prostfan.com/ prostfan.com - Alain Prost fansite] * [http://www.prostfan.com/senna2.htm Interview with Alain Prost about Ayrton Senna] * [http://www.ddavid.com/formula1/shu_bio.htm Top lista Formula 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050903004816/http://www.ddavid.com/formula1/shu_bio.htm |date=3 shtator 2005 }} {{F1 kampionët}} [[Kategoria:Sportistë francezë]] [[Kategoria:F1 pilotë]] [[Kategoria:Lindje 1955]] [[Kategoria:Pilotë francezë në Formula Një]] {{sport-cung}} l84acpxagyf55w6yhek56e5nugf4ad7 3058369 3058366 2026-10-20T01:16:24Z Sadsadas 51943 /* Role të tjera */ 3058369 wikitext text/x-wiki {{Ish F1 pilot | Name = Alain Prost | Image = Festival automobile international 2015 - Photocall - 065 (cropped3).jpg | Nationality = {{flagicon|France}} [[franca|francez]] | Years = [[Rezultatet e F1 1980|1980]]–[[Rezultatet e F1 1991|1991]], [[Rezultatet e F1 1993|1993]] | Team(s) = [[Team McLaren|McLaren]], [[Renault F1|Renault]], [[Scuderia Ferrari|Ferrari]], [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]] | Races = 202 | Championships = 4 ([[Rezultatet e F1 1985|1985]], [[Rezultatet e F1 1986|1986]], [[Rezultatet e F1 1989|1989]], [[Rezultatet e F1 1993|1993]]) | Wins = 51 | Podiums = 106 | Points = 768.5 | Poles = 33 | Fastest laps = 41 | First race = [[Çmimi i madh i Argjentinës 1980]] | First win = [[Çmimi i madh i Francës 1981]] | Last win = [[Çmimi i madh i Gjermanisë 1993]] | Last race = [[Çmimi i madh i Australisë 1993]] | Last position = 1ri (99 pikë) }} '''Alain Prost''' (lindur më [[24 shkurt]] [[1955]]) është një ish pilot garash francez dhe zyrtar i sporteve motorrike. Ai garoi në [[Formula Një]] nga viti 1980 e deri në 1993, duke fituar katër tituj botëror për pilot. Në kohën e pensionimit të tij, Prost mbante rekordin për numrin e fitoreve (51), pol pozitave (41) dhe podiumeve (106). Prost lindi në [[Lorette, Loire]] të [[Francës]] dhe filloi karting në moshën 14 vjeç, duke fituar Kampionatin Botëror të të rinjëve katër vite më vonë. Në vitin 1976, ai u bë pjesë e Formulës Renault, duke fituar Kampionatin Evropian me Ecurie Elf. Një vit më pas ai fitoi Challenge de Formule Renault Europe. Pas kësaj, ky kompeticion filloi të njihej si Formula Tre franceze; Prost e mbrojti titullin e tij në vitet 1978 dhe 1979. Kulmi i karrierës së tij në karting arriti me suksesin në Formula Tre Evropiane. Në vitin 1980, Prost firmosi me [[Team McLaren|McLaren]] në Formula Një dhe bëri debutimin e tij në [[Çmimi i madh i Argjentinës 1980|Çmimin e madh të Argjentinës]], duke u renditur në vendin e gjashtë. Në sezonin e ardhshëm ai firmosi me [[Renault në Formula Një|Renault]], duke fituar Çmimin e madh të parë në karrierë në Francë, e cila u ndoq nga sukseset në Holandë dhe Itali. Pas disa fitoreve në sezonin 1982, Prost e mbylli sezonin 1983 në vend të dytë mbrapa fituesit [[Nelson Piquet]]; ai u tërhoq për shkak të problemeve me turbon në garën e fundit vendimtare për titullin. Prost u shkarkua nga Renault dy ditë pas garës për disa komente që bëri, dhe ai u rikthye te McLaren për sezonin 1984, aty ku përfundoi sërisht i dyti, këtë herë mbrapa shokut të ekipit [[Nikki Lauda]] për gjysëm pike. Në vitin 1985, Prost fitoi titullin e parë për pilot, duke u bërë francezi i parë kampion në Formula Një. Ai u shpall kampion edhe në vitin 1986 pas një dueli të ngushtë me Piquet dhe [[Nigel Mansell]]. Pasi fitoi disa gara në sezonin 1987, Prost u bë shok ekipi me pilotin brazilian [[Ayrton Senna]]. Sëbashku, ata fituan 15 nga 16 garat e sezonit 1988, duke ngarë McLarenin me motorr Honda MP4/4; Senna në fund u shpall kampion me tre pikë më shumë. Rivaliteti i tyre i ashpër kulmoi me aksidentet në garat vendimtare për titull në [[Suzuka]] të Japonisë në vitet 1989 dhe 1990; Prost fitoi titullin e vitit 1989 kurse Senna atë të 1990. Prost firmosi me [[Scuderia Ferrari|Ferrarin]] në vitin 1990 kurse në vitin 1991 u shkarkua në përfundim të sezonit pas komenteve të bëra për modelin 643, me të cilën ai nuk fitoi asnjë garë. Pas një viti mungesë, Prost u rikthye në sezonin 1993 me [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]], duke fituar titullin e katërt kampion bote. Ai vendosi disa rekorde gjatë sezonit para se të pensionohej në përfundim të tij. Ai u rikthye në Formula Një si pronar i ekipit [[Prost Grand Prix]] në vitin 1997 pasi bleu [[Équipe Ligier]]. Ekipi u shpërbë në vitin 2001. ==Formula Një== ===McLaren=== Prost fitoi titullin e Formula Tre në vitin 1979, duke tërhequr interesin e disa ekipeve të [[Formula Një]] si [[Team McLaren|McLaren]], [[Brabham]], dhe [[Équipe Ligier|Ligier]].<ref name=":10">{{Cite web|title=McLaren Racing – Alain Prost Biography {{!}} Extract 1|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/driver/alain-prost/alain-prost-extract-1/|access-date=13 shkurt 2021|website=Mclaren|language=en|archive-date=2 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302023507/https://www.mclaren.com/racing/heritage/driver/alain-prost/alain-prost-extract-1/|url-status=live}}</ref> Ai firmosi një kontratë me McLaren pasi i la mbresa shefit [[Teddy Mayer]] pas një prove me makinë. Ai ishte shok ekipi me [[John Watson (pilot garash)|John Watson]] në sezonin e tij debutues.<ref name=":2">{{Cite web|author=Gerald Donaldson|date=30 janar 2015|title=Alain Prost|url=https://www.formula1.com/en/drivers/hall-of-fame/Alain_Prost.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240417020310/https://www.formula1.com/en/drivers/hall-of-fame/Alain_Prost.html|archive-date=17 prill 2024|access-date=27 nëntor 2024|publisher=[[Formula Një]]|language=en}}</ref> Karriera e Prost në Formula Një nisi në mënyrë të mirë. Në debutimin e tij në [[Buenos Aires]], ai u rendit në vendin e gjashtë, duke marrë pikën e tij të parë në Formula Një.<ref name="mcbride_nyt_p3">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1987/11/08/magazine/racing-s-record-breaker.html|title=Racing's Record Breaker|author=Stewart McBride|date=8 nëntor 1987|publisher=The New York Times|language=en|access-date=11 shkurt 2011|archive-date=14 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130514092617/http://www.nytimes.com/1987/11/08/magazine/racing-s-record-breaker.html|url-status=live}}</ref> Në 20 vitet e fundit, vetëm [[Johnny Herbert]] dhe [[Jean Alesi]] kishin marrë pikë në garën e tyre debutuese. Ai e mbylli kampionatin me pesë pikë, një më pak se Watson, duke shënuar pikë në garat në Buenos Aires, Interlagos, Brands Hatch dhe Zandvoort. Gjatë këtij sezoni, Prost pati disa aksidente: ai theu kyçin e dorës në [[Çmimi i madh i Afrikës së Jugut 1980|Çmimin e madh të Afrikës së Jugut]] si dhe pësoi një tronditje gjatë provave të lira në Shtetet e Bashkuara. Ai gjithashtu u tërhoq nga [[Çmimi i madh i Kanadasë 1980|Çmimi i madh i Kanadasë]] për shkak të problemeve me armotizatorët e gomave të mbrapme. Në përfundim të sezonit, pavarësisht se kishte edhe dy vite kontratë, Prost u largua nga McLaren dhe firmosi me [[Renault në Formula Një|Renault]]. Ai më pas shpjegoi se makina McLaren ishte difektoze dhe prishej shpesh, duke shtuar se ai besonte se ekipi fajsontë atë për aksidentet e shumta që ai pati në sezonin e tij debutues.{{sfn|Roebuck|1986|p=126}}<ref>{{Cite web|last=Melsher|first=David|date=7 July 2014|title=Alain Prost – McLaren (1980)|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2000/28/alain-prost-mclaren|access-date=8 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=9 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210209004746/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2000/28/alain-prost-mclaren|url-status=live}}</ref> Sipas Watson, shefi i ekipit Mayer fillimisht dëshironte të firmoste me [[Kevin Cogan]], por më pas zgjodhi Prost pas këmbënguljes së sponsorit [[Marlboro]].<ref>{{Cite book|author=Maurice Hamilton|title=Alain Prost|date=24 shtator 2015|publisher=Bonnier Publishing Ltd.|language=en|isbn=978-1905825981|page=49}}</ref> ===Renault=== Prost do të garonte si shok skuadre me francezin tjetër [[René Arnoux]] për sezonin 1981. Autori sportiv [[Nigel Roebuck]] raportoi se marrëdhnja e Prost me Arnoux u prish menjëherë, pasi Prost ishte më i shpejtë se kolegu i tij me përvojë.{{sfn|Roebuck|1986|p=129}} Ai nuk i përfundoi dy garat e para të sezonit pasi u përplas me [[Andrea de Cesaris]] në [[Çmimi i madh i Shteteve të Bashkuara 1981|Çmimin e madh të Shteteve të Bashkuara]] si dhe me [[Didier Pironi]]n në [[Çmimi i madh i Brazilit 1981|Çmimin e madh të Brazilit]]. Në garën e tretë në Argjentinë, ai shënoi pikët dhe podiumin e parë të sezonit. Prost më pas nuk i përfundoi katër garat e ardhshme, por fitoi në Francë duke përfunduar dy sekonda para ish shokut të tij te McLaren, Watson.<ref>{{cite news|author=John A. Callcott|date=5 korrik 1981|title=Alain Prost of France won the French Formula 1|url=https://www.upi.com/Archives/1981/07/05/Alain-Prost-of-France-won-the-French-Formula-1/9010363153600/|publisher=United Press International|language=en|access-date=9 shkurt 2021|archive-date=11 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250411143455/https://www.upi.com/Archives/1981/07/05/Alain-Prost-of-France-won-the-French-Formula-1/9010363153600/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/2375138-5-great-moments-from-alain-prosts-formula-1-career|title=5 Great Moments from Alain Prost's Formula 1 Career|author=Neil James|date=24 shkurt 2015|publisher=Bleacher Report|language=en|access-date=27 shkurt 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227101031/https://bleacherreport.com/articles/2375138-5-great-moments-from-alain-prosts-formula-1-career|archive-date=27 shkurt 2015}}</ref> Fitorja në Francë ishte e paharrueshme për Prost, i cili deklaroi se pas këtij suksesi mentaliteti i tij ndryshoi plotësisht. "Përpara, ti mendoje se mund t'a bëje", tha ai, "por tani ti e di që e bën". Prost i nisi pesë garat e rradhës nga vija e parë, duke arritur dy pol pozita dhe dy fitore të tjera, në Holandë dhe Itali. Ai e mbylli sezonin me në vendin e pestë, shtatë pikë më pak se fituesi Piquet.<ref>{{cite web|url=http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/98415.html|title=Prost wins as Piquet erases gap|date=30 gusht 1981|publisher=ESPN UK|language=en|access-date=26 maj 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526070721/http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/98415.html|archive-date=26 maj 2019}}</ref> Prost e nisi sezonin 1982 duke fituar dy garat e para në Afrikën e Jugut dhe Brazil. Në garën e parë në Afrikën e Jugut, ai u rikuperua pasi humbi një nga gomat e makinës.<ref>{{Cite web|author=Denis Jenkinson|date=mars 1982|title=1982 South African Grand Prix race report|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/march-1982/36/south-african-grand-prix-14|access-date=9 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=16 qershor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210616205357/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/march-1982/36/south-african-grand-prix-14|url-status=live}}</ref> Në Brazil, Prost fillimisht u rendit i treti por u shpall fitues pasi Piquet (i pari) dhe [[Keke Rosberg]] (i dyti) u skualifikuan.<ref>{{Cite web|last=Grandprix.com|date=21 mars 1982|title=Brazilian GP, 1982|url=http://www.grandprix.com//races/brazilian-gp-1982.html|access-date=9 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en|archive-date=13 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213060002/https://www.grandprix.com//races/brazilian-gp-1982.html|url-status=live}}</ref> Ai më pas mori pikë në katër garat e rradhës. Gjatë sezonit Prost u tërhoq në shtatë gara por arriti ta mbyllte kampionatin në vendin e 4të, duke mbledhur nëntë pikë më pak se sezoni i kaluar.<ref name=":3">{{Cite web|title=Alain Prost • Career & Character Info {{!}} Motorsport Database|url=https://www.motorsportmagazine.com/database/drivers/alain-prost/|access-date=9 shkurt 2021|website=Motorsport Database – Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=9 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210209163239/https://www.motorsportmagazine.com/database/drivers/alain-prost/|url-status=live}}</ref> Gjatë këtij sezoni, marrëdhënja e tij me shokun e ekipit Arnoux pësoi një të mëtejshme, duke arritur fundin në [[Çmimi i madh i Francës 1982|Çmimin e madh të Francës]]; Prost besonte se Arnoux, i cili fitoi garën, nuk zbatoi një marrëveshje të arritur para fillimit të garës për të mbështetur Prost.<ref>{{Cite web|last=ESPN Staff|date=25 korrik 1982|title=Rene Arnoux defies team orders to win at Paul Ricard for Renault|url=http://en.espnf1.com/f1/motorsport/story/111547.html|access-date=9 shkurt 2021|publisher=ESPN UK|language=en|archive-date=14 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141214151426/http://en.espnf1.com/f1/motorsport/story/111547.html|url-status=live}}</ref> Ai gjithashtu pati një marrëdhënje negative edhe me median franceze, duke deklaruar: "Kur shkova te Renault, gazetarët shkruan gjëra të mira për mua, por në vitin 1982 isha bërë djali i keq. Mendoj, për të qenë i sinqertë, se kisha bërë gabimin e të fituarit! Francezëve nuk u pëlqejnë shumë fituesit.”{{sfn|Roebuck|1986|p=129}} Ai shtoi se “Është e vështirë të shpjegohet, por francezët preferojnë martirët që humbasin me lavdi."<ref name="mcbride_nyt_p3" /> Në nëntor 1982, Prost, sëbashku me [[Jacques Laffite]] dhe Nelson Piquet, udhëtuan në [[Melbourne]] të [[Australia|Australisë]] për të garuar në cirkuitin e shkurtër [[Calder Park Raceway]] (1.69 km). Kjo pistë u bë pjesë e kalendarit të Formula Një në vitin 1985. Prost garoi me makinën [[Ralt RT4]] me motorr 1.6 litër të [[Ford]]it. Ai arriti pol pozitë duke regjistruar kohën 39.18 sekonda. Prost udhëhoqi garën nga xhiro e parë dhe deri në të fundit, duke u shpallur fitues. Ai e mbylli garën me 15.32 sekonda para vendit të dytë Lattife, i cili kishte fituar edicionin e vitit të kaluar. Në vendin e tretë u rendit piloti i ri brazilian [[Roberto Moreno]].<ref>{{Cite web|title=Calder, 7 Nov 1982 « Australian Formula Pacific « OldRacingCars.com|url=https://www.oldracingcars.com/results/result.php?RaceID=AU82#note1|access-date=9 shkurt 2021|website=oldracingcars.com|language=en|archive-date=12 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212232221/https://www.oldracingcars.com/results/result.php?RaceID=AU82#note1|url-status=live}}</ref> Arnoux u largua nga Renaulti në sezonin 1983 dhe u zëvëndësua nga piloti amerikan [[Eddie Cheever]], i cili u bë shoku i ri i ekipit i Prost. Kjo lëvizje u bë me qëllim për të shitur më shumë makina Renault në Amerikën e Veriut. Gjatë këtij sezoni, Prost fitoi katër gara dhe e mbylli kampionatin në vendin e dytë, dy pikë më pak se fituesi Piquet. Piquet dhe [[Brabham]] e dominuan kampionatin në garat e fundit kurse Prost u tërhoq në tre nga katër garat e fundit.<ref>{{Cite web|url=https://gparchive.com/formula-1/1983-south-african-grand-prix/|title=1983 South African Grand Prix - Race Results & History - GP Archive|website=GPArchive.com|language=en|date=15 tetor 1983|access-date=23 tetor 2021}}</ref> Marrëdhja e Prost me Renault pësoi një rënje të ndjeshme: ai besoi se ekipi nuk kishte bërë një punë të mirë në përmirësimin e makinës kurse Renault besonte se Prost ishte fajtori i mosfitimit të kampionatit. Prost gjithashtu i prishi marrëdhënjet me tifozët francez të Renaultit, të cilët fajsuan atë për largimin e Arnoux nga ekipi. Prost deklaroi në garën e fundit se makina e tij "nuk ishte konkuruese" dhe dhe humbja nuk erdhi për faj të tij. Renaulti e shkarkoi Prostin dy ditë pas garës së Afrikës së Jugut.<ref>{{cite web|url=https://www.upi.com/amp/Archives/1983/10/24/Frenchman-Alain-Prost-dismissed-by-Renault-after-finishing-second/9901435816000/|title=Frenchman Alain Prost, dismissed by Renault after finishing second...|website=upi.com|language=en|date=24 tetor 1983|access-date=11 tetor 2026}}</ref> Ai dhe familja e tij u zhvendosën në [[Zvicra|Zvicër]] disa ditë pas këtij vendimi pasi puntorët e fabrikës së Renaultit dogjën një nga makinst e tij, e cila ishte një [[Mercedes-Benz]].{{sfn|Roebuck|1986|p=129}} ===Rikthimi te McLaren=== ====1984–1986: Dy herë kampion bote==== Prost firmosi me McLaren për sezonin 1984, duke u rikthyer te ekipi britanik pas tre vitesh. Ai kishte si shok ekipi dy herë kampionin e botës Nikki Lauda kurse makina e tij [[McLaren MP4/2]] kishte një motorr 1.5 litër V6 nga [[TAG]]-[[Porsche]]. Prost e humbi kampionatin ndaj Laudas për gjysëm pike në garën e fundit të sezonit; ai fitoi shtatë gara gjatë sezonit kurse Lauda pesë, përfshirë edhe [[Çmimi i madh i Portugalisë 1984|Çmimin e madh të Portugalisë]], e cila ishte gara e fundit e sezonit.<ref>{{Cite web|title=Portuguese GP, 1984|url=https://www.grandprix.com/gpe/rr404.html|access-date=9 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en|archive-date=14 prill 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414140959/https://www.grandprix.com/gpe/rr404.html|url-status=live}}</ref> Gjysma e pikës që ishte vendimtare ndodhi në [[Çmimi i madh i Monakos 1984|Çmimin e madh të Monakos]], garë të cilën Prost po e kryesonte dhe po ndiqej nga afër nga [[Ayrton Senna]] ([[Toleman]]) dhe [[Stefan Bellof]] ([[Tyrrell Racing|Tyrrell]]). Në xhiron e 32të, kujdestari i garës [[Jacky Ickx]] ngriti flamurin e kuq dhe i dha fund garës për shkak të shiut të dëndur. Vendimi i Ickx shkaktoi polemika pasi e mori këtë vendim pa u konsultuar me zyrtarët e garës.<ref>{{Cite web|title=Prost wins under a cloud of controversy|url=http://www.gpracing.net192.com/races/reports/394.cfm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125182722/http://www.gpracing.net192.com/races/reports/394.cfm |archive-date=25 nëntor 2006|access-date=27 nëntor 2024|website=GPRacing.net|language=en}}</ref> Sipas rregullave të Formula Një. Prost mori vetëm gjysmën e nëntë pikëve që jepeshin për fituesin e garës. Shtatë fitoret e Prost në këtë sezon barazuar rekordin e të gjitha kohërave të vendosur nga [[Jim Clark]] në sezonin 1963.<ref>{{Cite web|author=Dave Toynton|date=24 tetor 2020|title=Formula 1's Curious Statistical History In Portugal|url=https://worldinsport.com/formula-1s-history-in-portugal/|access-date=9 shkurt 2021|language=en|archive-date=25 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125042230/https://worldinsport.com/formula-1s-history-in-portugal/|url-status=live}}</ref> Fitorja e kampionatit nga Lauda për vetëm gjysëm pike ishte diferenca më e shkurtër në historinë e Formula Një.<ref name=":17">{{Cite web|date=15 gusht 2015|title=The Professor nearly an eight times F1 world champion|url=https://www.grandprix247.com/2015/08/15/the-professor-nearly-an-eight-times-f1-world-champion/|access-date=27 shtator 2024|website=GRANDPRIX247.com|language=en|archive-date=11 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250411143355/https://www.grandprix247.com/2015/08/15/the-professor-nearly-an-eight-times-f1-world-champion/|url-status=live}}</ref> Në sezonin 1985, Prost u bë piloti i parë francez kampion bote. Ai fitoi pesë nga gjashtëmbëdhjetë garat e sezonit. Ai gjithashtu fitoi edhe [[Çmimi i madh i San Marinos 1985|Çmimin e madh të San Marinos]] por u skualifikua pasi makina e tij ishte 2 kilogram më e lehtë pas një kontrolli të ushtruar pas mbarimit të garës.<ref name=":3" /><ref name=":4">{{cite web|title=1985 San Marino Grand Prix|url=http://www.gpracing.net192.com/races/reports/407.cfm|website=GPRacing.net192.com|language=en|access-date=7 tetor 2006|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060722110141/http://www.gpracing.net192.com/races/reports/407.cfm|archive-date=22 korrik 2006}}</ref> Prost e mbylli kampionatin me 20 pikë më shumë se [[Michele Alboreto]], i cili u rendit i dyti.<ref>{{cite web|title=1985 F1 World Championship|publisher=Motor Sport Magazine|language=en|url=https://database.motorsportmagazine.com/database/championships/f1/1985-f1-world-championship|access-date=27 janar 2021|archive-date=1 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201195144/https://database.motorsportmagazine.com/database/championships/f1/1985-f1-world-championship|url-status=live}}</ref> Suksesi i tij në këtë sezoni bëri që ai të nderohej me dekoratën [[Legjioni i Nderit]], e cila është dekorata më e lartë në Francë.<ref name="mcbride_nyt_p3" /><ref name=":9">{{Cite web|last=Ina.fr|first=Institut National de l’Audiovisuel-|date=21 janar 1986|title=Remises légion d'honneur|url=http://www.ina.fr/video/CAB86001865|access-date=13 February 2021|website=Ina.fr|language=fr-FR|archive-date=28 qershor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240628084927/https://www.ina.fr/ina-eclaire-actu/video/cab86001865/remises-legion-d-honneur|url-status=live}}</ref> Pas përfundimit të sezonit, shoku i tij i ekipit Lauda njoftoi tërheqjen nga sporti, duke i dhënë meritë edhe Prostit: "Unë kisha një makinë të përkryer dhe pastaj vjen ky francezi dhe më mposht. Po të mos kishte ardhur, do të vazhdoja edhe për disa vite."<ref name=":21">{{Cite web|date=7 korrik 2014|title=Alain Prost: too good to be true?|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/august-2001/26/too-good-be-true/|access-date=2 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091305/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/august-2001/26/too-good-be-true/|url-status=live}}</ref> Pas tërheqjes së Laudas, [[Keke Rosberg]], kampion i vitit 1982, u bë shoku i ri i ekipit të Prost për sezonin 1986. Prost arriti të mbronte titullin e tij kampion edhe pse vuajti ndaj dyshes së Williams, Nelson Piquet dhe [[Nigel Mansell]].<ref name=Motorsport>{{cite web|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-1986/15/formula-one-mexican-grand-prix-australian-grand-prix|title=Prost's end of term surprise!|website=[[Motor Sport (magazine)|Motor Sport]]|language=en|date=dhjetor 1986|pages=1295–1299|author=Denis Jenkinson|access-date=15 dhjetor 2022}}</ref> Para nisjes së garës së fundit të sezonit, Prost renditej në vendin e dytë mbrapa Mansell. Ai kishte të njëjtën numër fitoresh me Piquet, por kishte katër vende të dyta kurse braziliani tre, duke e vendosur atë në vendin e dytë në renditje. [[Çmimi i madh i Australisë 1986|Çmimi i madh i Australisë]] ishte gara e fundit e sezonit, të cilën Prost e nisi nga vendi i katërt kurse Mansell nga pol pozita. Në xhiron e 63të, Mansell, i cili ishte në vendin e tretë, pozitë që i siguronte kampionatin, u tërhoq nga gara pasi goma mbrapa u prish ndërkoh që ai po voziste me 300 kmh.<ref>{{cite web|url=http://www.f1fanatic.co.uk/2007/10/18/grand-prix-flashback-australia-1986/|title=Heartbreak for Mansell in dramatic Adelaide finale|publisher=F1Fanatic|language=en|date=18 tetor 2007|access-date=13 nëntor 2014}}</ref> Piquet më pas u thirr në pit stop nga Williams për të ndryshuar gomat si masë sigurie. Kjo gjë bëri që Prost të merrte kryesimin e garës. Ai kishte hyrë më parë në pit stop për shkak të një çarje në gomë dhe ishte me goma të reja.<ref>{{Cite web|title=1986 Australian Grand Prix – Race Results & History – GP Archive|url=https://gparchive.com/formula-1/1986-australian-grand-prix/|website=GPArchive.com|language=en|date=26 tetor 1986|access-date=26 nëntor 2021}}</ref> Prost e kryesori garën deri në fund dhe u bë piloti i parë që nga [[Jack Brabham]] në vitin 1960 që fiton dy tituj rresht. ====1987: Një sezon i vështirë==== Rosberg u tërhoq nga Formula Një në fund të vitit 1986 dhe u zëvëndësua nga piloti suedez [[Stefan Johansson]], i cili u bë kolegu i ri i Prost për sezonin 1987. Edhe pse McLaren kishte prezantuar shasinë e re [[McLaren MP4/3|MP4/3]], pas tre sezonesh me MP4/2, motorrët TAG nuk kishin forcë mjaftueshëm për të konkuruar për trofe si dhe shfaqën defektë të pa para. Pavarësisht me një makinë jo në nivelet e rivalëve të tij, Prost arriti të garojë për titullin kampion deri në fazën e fundit të sezonit, duke fituar tre gara. Suksesi i tij në Portugali bëri që të kalonte britanikun [[Jackie Stewart]] si piloti me më shumë gara të fituara në historinë e Formula Një (28). I pyetur për këtë fakt, Stewart deklaroi: "Njerëzit mund të mos më besojnë, por jam i lumtur që Alain e theu rekordin tim. Jam i lumtur që ishte ai që e theu sepse vetëm ai e meriton. Nuk kam asnjë dyshim që ai është piloti më i mirë i gjeneratës së tij." Prost e konsideron fitoren e tij në garën hapëse në Brazil si më shpërblyesen e karrierës së tij. Ai i mbylli provat zyrtare në vendin e 5të, më shumë se tre sekonda më i ngadaltë se Mansell, i cili e nisi garën nga pol pozita. Prost e dinte se makina e tij nuk kishte shpejtësi të mjaftueshme për provat zyrtare dhe zgjodhi të punonte me strategjinë e garës. Ndërkohë që të gjithë rivalët e tij zgjodhën paketën downforcë të lartë, ai bëri të kundërtën, duke zgjedhur të ishte më i shpejtë në vijë të drejtë dhe më i ngadaltë në kthesa. Kjo strategji bëri që gomat e tij të zgjasnin më shumë se ato të rivalëve të tij, duke bërë që ai të kryente 61 xhiro në cirkuitin e ashpër Jacarepaguá me vetëm dy pit stope, kurse të tjerët bënë nga tre ose më shumë (Piquet bëri tre pit stope në 40 xhiro). Prost e mbylli garën 40 sekonda para Piquet, i cili u rendit i dyti. Johansson u rendit i treti, 56 sekonda mbrapa Prost. ====1988: Mbërritja e Ayrton Sennës si shok ekipi==== Sezoni 1988 prodhoi një moment të rëndësishëm në historinë e Formula Një pasi [[Honda]] i dha fund kontratës me Williams, ekipi kampion për kontruktorë, dhe i solli motorrët e tyre dominues RA16 te McLareni i Prost.<ref name=":15">{{Cite web|author=Maurice Hamilton|date=1 shtator 2017|title=30 years later: Honda's awkward Italian Grand Prix|url=https://www.espn.com/f1/story/_/id/20530902/30-years-later-honda-awkward-italian-grand-prix|access-date=10 shkurt 2021|publisher=ESPN F1|language=en|archive-date=19 gusht 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190819103023/https://www.espn.com/f1/story/_/id/20530902/30-years-later-honda-awkward-italian-grand-prix|url-status=live}}</ref> Para nisjes së sezonit 1988, u bë e qartë se nëse një ekip donte motorrët e Hondës, ata duhej të firmosnin me një nga dy pilotët brazilian të pëlqyer nga Honda (të cilët mbulonin tregun e makinave të Amerikës së Jugut):<ref name=":14">{{Cite web|date=7 korrik 2014|title=Honda and Formula One|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/october-1987/13/honda-and-formula-one/|access-date=30 shtator 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=12 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241212014212/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/october-1987/13/honda-and-formula-one/|url-status=live}}</ref> tre herë kampionin e botës Nelson Piquet, ose ylli në ngritje [[Ayrton Senna]].<ref name=":20">{{Cite news|author=Brad Spurgeon|date=18 shtator 2015|title=A Driver's Greatness, in the Words of Others|url=https://www.nytimes.com/2015/09/19/sports/autoracing/a-drivers-greatness-in-the-words-of-others-alain-prost-singapore-grand-prix-formula-one.html|access-date=30 shtator 2024|publisher=The New York Times|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090844/https://www.nytimes.com/2015/09/19/sports/autoracing/a-drivers-greatness-in-the-words-of-others-alain-prost-singapore-grand-prix-formula-one.html|url-status=live}}</ref> Kur McLaren pyeti Prost për mendimin e tij, francezi sygjeroi Sennën, duke vënë në dukje moshën e re dhe talentin e tij. Ky ishte një vendim për të cilën Prost do të pendohej më vonë. Pas mbërritjes së Sennës, McLaren deklaroi se të dy pilotët do të ishin të barabartë dhe do të lejoheshin të garonin ndaj njëri-tjetrit.<ref name=":14" /> Sipas shefit [[Ron Dennis]], Prost ishte në rregull me konkurencën por kishte shumë dyshime.<ref name=":16">{{Cite web|title=Ron Dennis on Senna - Part one: the early years|url=https://www.formula1.com/en/latest/features/2014/4/Ron-Dennis-on-Senna---Part-one-the-early-years.html|access-date=30 shtator 2024|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en}}</ref> Partneriteti McLaren-Honda i dha Prostit një makinë shumë të shpejtë dhe një mundësi të artë për të fituar një tjetër titull kampion për pilot, si dhe nisi një nga [[Rivaliteti Prost-Senna|rivalitetet më të ashpra në historinë e Formula Një]]. McLaren-Honda e dominoi sezonin 1988 duke fituar 15 nga 16 garat e sezonit, një rekord që qëndroi deri në sezonin [[Kampionati Botëror i Formula Një 2023|2023]], aty ku [[Red Bull Racing|Red Bull]]-Honda fitoi 21 nga 22 garat e kalendarit. McLaren e mbylli sezonin me titullin për konstruktor, duke mbledhur tre fishin e pikëve të [[Scuderia Ferrari|Ferrarit]], që u rendit në vendin e dytë. Pavarësisht një dueli të ngushtë, Senna u shpall kampion bote, duke mbledhur tre pikë më shumë se Prost. Braziliani gjithashtu fitoi tetë gara, një më shumë se Prost.<ref>{{cite web|url=https://www.racefans.net/2009/12/22/think-the-new-f1-points-system-is-weird-weve-seen-much-stranger-than-that/|title=From 8 points for a win to 25: Every F1 scoring system|author=Keith Collantine|date=22 dhjetor 2009|website=RaceFans|language=en|access-date=22 qershor 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210622070750/https://www.racefans.net/2009/12/22/think-the-new-f1-points-system-is-weird-weve-seen-much-stranger-than-that/|archive-date=22 qershor 2021}}</ref><ref name=":3" /> Ky sezon ishte pa polemika për të dy rivalët, me përjashtim të një momenti në [[Estoril]] ku Senna gati sa nuk e përplasi në mur Prostin që po e parakalonte.<ref>{{Cite web|title=Alain Prost on Senna {{!}} Ayrton Senna da Silva - Legacy Matters|url=https://www.ayrton-senna-dasilva.com/alain-on-senna/|access-date=2 tetor 2024|website=ayrton-senna-dasilva.com|language=en|archive-date=27 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240927103921/https://www.ayrton-senna-dasilva.com/alain-on-senna/|url-status=live}}</ref> Përgjatë këtij sezoni, Prost filloi të dyshonte se Honda po mundohej ta bënte Sennën pilotin e parë të McLaren, në kundërshtim me marrëveshjen e arritur në fillim të sezonit të barazi. Ai u takua me shefin e Hondës, [[Nobuhiko Kawamoto]], për t'i treguar këto shqetsime. Kawamoto pranoi se inxhinierët e Hondës ishin më të emocionuar për të punuar me Sennën por shtoi se të dy pilotët do të kishin makina të barabarta. ====1989: Titulli i tretë kampion bote==== McLaren vazhdoi të dominonte edhe në sezonin 1989, kurse rivaliteti midis Prost dhe Sennës u rrit ndjeshëm. Francezi akuzoi Sennën për vozitje të rreshikshme dhe jo të ndershme.<ref name=":8">{{Cite web|author=Tom Rubython|title=Atlas F1 Magazine: The Life of Senna: Six years of continual conflict|url=https://www.atlasf1.com/2004/apr14/rubython.html|access-date=30 shtator 2024|website=atlasf1.com|language=en|archive-date=7 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207232038/https://www.atlasf1.com/2004/apr14/rubython.html|url-status=live}}</ref><ref name=":82">{{Cite web|date=23 prill 2018|title=McLaren Racing – A 1–2 at San Marino|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/on-this-day-1-2-san-marino-2172059/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302023439/https://www.mclaren.com/racing/heritage/on-this-day-1-2-san-marino-2172059/|archive-date=2 mars 2021|access-date=12 shkurt 2021|publisher=Mclaren|language=en}}</ref> Pas [[Çmimi i madh i San Marinos 1989|Çmimit të madh të San Marinos]], të dy pilotët nuk flisnin më me njëri-tjetrin.<ref name="auto1">{{Cite web|author=Simon Arron|date=24 nëntor 2021|title=Racing's toxic rivals|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-2022/70/racings-toxic-rivals/|access-date=2 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207051521/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-2022/70/racings-toxic-rivals/|url-status=live}}</ref> Prost gjithashtu akuzoi brazilianin se ai ishte piloti i preferuar i McLaren. Këto akuza erdhën kur Honda i dërgoi McLarenit një motorr të ri në të cilën shkruhej: "Speciale – Për Ayrtonin".<ref>{{Cite web|author=Will Buxton|date=3 shkurt 2019|title=BUXTON: The 2019 team mate battle I'm most excited about {{!}} Formula 1®|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/buxton-the-2019-team-mate-battle-im-most-excited-about.2Ys3NYI5xuODTh9nATMEnt|access-date=30 shtator 2024|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en|archive-date=12 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240912150448/https://www.formula1.com/en/latest/article/buxton-the-2019-team-mate-battle-im-most-excited-about.2Ys3NYI5xuODTh9nATMEnt|url-status=live}}</ref> Pasi Prost (i cili ishte në vitin e fundit të kontratës me McLaren) kërcënoi se do të kalonte në një ekip rival për sezonin e ardhshëm, Ron Dennis i doli në mbrojtje publikisht francezit, duke deklaruar se ekipi vazhdimisht kishte gjetur diferenca në motorrët që i'u dhanë Prostit dhe Sennës.<ref name=":212">{{cite news|title=Honda power casts doubts over Senna|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1300&dat=19890714&id=hclUAAAAIBAJ&pg=4917%2C2115752|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201123447/https://news.google.com/newspapers?nid=1300&dat=19890714&id=hclUAAAAIBAJ&sjid=aZEDAAAAIBAJ&pg=4917%2C2115752|archive-date=1 dhjetor 2020|access-date=1 nëntor 2020|newspaper=The Age|language=en|page=27}}</ref> Për t’iu përgjigjur shqetësimeve të Prostit, Dennis u përpoq t’i caktonte motorët në mënyrë të rastësishme, si p.sh. duke hedhur një monedhë ose duke tërhequr numra nga një kapele.<ref name=":16"/><ref>{{Cite web|author=Keith Collantine|date=10 janar 2009|title=Ron Dennis on how the Hamilton-Alonso row compared to Senna and Prost|url=https://www.racefans.net/2009/01/10/ron-dennis-on-how-the-hamilton-alonso-row-compared-to-senna-and-prost/|access-date=30 shtator 2024|website=RaceFans|language=en|archive-date=13 nëntor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241113210337/https://www.racefans.net/2009/01/10/ron-dennis-on-how-the-hamilton-alonso-row-compared-to-senna-and-prost/|url-status=live}}</ref> Marrëdhënja e Prost dhe McLaren-Honda u prish tërësisht në [[Çmimi i madh i Italisë 1989|Çmimin e madh të Italisë]], aty ku francezi njoftoi publikisht se do t'i bashkohej Ferrarit në sezonin e ardhshëm. Pas këtij njoftimi, McLaren i dha mbështetje të plotë Sennës në garën për titullin kampion, pavarësisht se Prost kishte një avantazh prej 11 pikësh para nisjes së garës. Në [[Monza]], McLareni i dha përparësi Sennës, duke i dhënë 2 makina dhe 20 mekanikë dhe ndihmës, kurse Prost mori vetëm një makinë dhe katër ndihmës.<ref name=":5" /> Edhe pse pronësia e re e Hondës deklaroi se të dy pilotët kishin motorra të njëjtë, Prost nuk i besoi, dhe dyshimi i tij erdhi nga provat zyrtare ku Senna ishte plot 1.7 sekonda më i shpejtë se ai.<ref>{{cite web|url=http://www.formula1.com/results/season/1989/242/|title=1989 Italian Grand Prix|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en|access-date=23 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150118225755/http://www.formula1.com/results/season/1989/242/|archive-date=18 janar 2015}}</ref> Kjo bëri që Prost të ankohej sërisht për Hondën, që si kundërpërgjigje deklaroi se do nuk do t'a furnizonte makinën e Prost me motorra nëse ai nuk kërkonte falje. Prost në fund kërkoi falje për komentet e tij.<ref name=":19">{{Cite web|author=David Milloy|date=9 prill 2018|title=Alain Prost: the Other Edge of Genius?|url=https://www.adrianflux.co.uk/influx/people/alain-prost/|access-date=30 shtator 2024|website=Influx Magazine|language=en|archive-date=12 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241212143309/https://www.adrianflux.co.uk/influx/people/alain-prost/|url-status=live}}</ref> Prost arriti të triumfoj në garë dhe e rriti diferencën në renditje me 20 pikë nga Senna, i cili u tërhoq me probleme në motorr. Prost bëri një tjetër veprim që u pa negativisht nga McLareni pasi e hodhi trofeun e fituesit te tifozët, të cilët e prishën, duke bërë që Dennis të largohej i nervozuar nga podiumi. Pas këtij veprimi, McLareni bëri një rregull të ri ku të gjithë trofetë e fituar nga pilotët ishin pronë e ekipit, kurse pilotët kishin të drejtë të kërkonin një kopje të çdo trofeu që fitonin.<ref>{{Cite web|author=Tanya Kumar|date=4 korrik 2018|title=F1: Top 5 Unusual F1 Podium Ceremonies, bet you never knew!|url=https://www.sportskeeda.com/f1/f1-top-5-unusual-f1-podium-ceremonies/5|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201123507/https://www.sportskeeda.com/f1/f1-top-5-unusual-f1-podium-ceremonies/5|archive-date=1 dhjetor 2020|access-date=12 nëntor 2020|website=sportskeeda|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Six of the best – Unusual podium ceremonies|url=https://www.formula1.com/en/latest/features/2015/9/six-of-the-best---unusual-podium-ceremonies.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108122207/https://www.formula1.com/en/latest/features/2015/9/six-of-the-best---unusual-podium-ceremonies.html|archive-date=8 nëntor 2020|access-date=12 nëntor 2020|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en}}</ref> Pas garës së Italisë, Senna shtyu drejtuesit e McLaren për t'a shkarkuar Prost menjëherë. Ferrari ofroi pilotin e tyre [[Gerhard Berger]] në këmbim të Prost për katër garat e fundit të sezonit. Në fund nuk u mor asnjë vendim drastik dhe Prost u lejua t'a përfundonte sezonin me ekipin pasi kërkoi falje publike. Vite më vonë, Prost mori një kopje zyrtare të trofeut të Çmimit të madh të Italisë dhe j'a dhuroi Dennis.<ref name=":18">{{cite web|date=janar 1990|title=Alain Prost Interview|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-1990/57/alain-prost-2?v=7516fd43adaa|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230112191729/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-1990/57/alain-prost-2?v=7516fd43adaa|archive-date=12 janar 2023|access-date=11 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en}}</ref> Prost siguroi titullin kampion në garën e parafundit në [[Suzuka]] të Japonisë. Ai e nisi garën me një avantazh prej 16 pikësh nga Senna dhe të dy pilotët u përplasën me njëri-tjetrin shtatë xhiro nga fundi.<ref name=":5" /> Prost, i cili deri në atë moment ishte në kryesim të garës, u fajsua gjerësisht si shkaktari i aksidentit.<ref name=":18" /> Prost refuzoi të linte hapsirë kur të dy pilotët ishin krah për krah në vijën e drejtë. Kjo, sëbashku me stilin e të ngarit të Sennës, i cili e vendoste makinën e tij në pozita të mundshme për aksident me qëllim që pilotët e tjerë të zbrapseshin, shkaktuan aksidentin.<ref>{{Cite web|date=22 maj 2024|title=How good actually was Ayrton Senna? Hint: Exceptionally|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/ayrton-senna/how-good-actually-was-ayrton-senna-hint-exceptionally/|access-date=11 tetor 2024|website=Mclaren|language=en|archive-date=17 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240917132814/https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/ayrton-senna/how-good-actually-was-ayrton-senna-hint-exceptionally/|url-status=live}}</ref><ref name=":18" /> Senna arriti të rikthehej në garën dhe në fund doli në vendin e parë, por u skualifikua nga FIA, me në krye francezin [[Jean-Marie Balestre]], të cilin Senna nuk e pëlqente, për shkak se humbi shikanin në momentin e rihyrjes në garë. Senna gjithashtu u gjobit me 100,000$ si dhe u denua me gjashtë muaj për "vozitje të rrezikshme", një dënim që ngeli i pezulluar.<ref>{{cite web|title=Grand Prix Results: Japanese GP, 1989|url=http://www.grandprix.com/gpe/rr483.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20060620101901/http://www.grandprix.com/gpe/rr483.html|archive-date=20 qershor 2006|access-date=16 gusht 2006|website=GrandPrix.com|language=en}}</ref> Prost kërkoi falje për mënyrën se si e fitoi kampionatin, por shtoi se ishte një aksident të cilën ai nuk mundi t'a shmangte.<ref>{{cite news|date=23 tetor 1989|title=MOTOR SPORTS ROUNDUP : Senna Is Disqualified in Japan|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-10-23-sp-300-story.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110172542/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-10-23-sp-300-story.html|archive-date=10 nëntor 2020|access-date=9 shkurt 2021|publisher=Los Angeles Times|language=en}}</ref> McLaren apeloi vendimin e marrë ndaj Sennës por pa sukses. ''[[Sports Illustrated]]'' komentoi për këtë veprim, duke thënë: "Ron Dennis është kundër pilotit të tij dhe nuk do që ai ta fitoj kampionatin."<ref>{{Cite web|author=Sam Moses|date=19 mars 1990|title=Fireworks in Formula One|url=https://vault.si.com/vault/1990/03/19/fireworks-in-formula-one-amid-acrimony-ayrton-senna-won-the-us-grand-prix|access-date=30 shtator 2024|publisher=Sports Illustrated|language=en|archive-date=11 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250411143430/https://vault.si.com/vault/1990/03/19/fireworks-in-formula-one-amid-acrimony-ayrton-senna-won-the-us-grand-prix|url-status=dead}}</ref> ===Ferrari=== Në vitin 1990, Prost u bë piloti i parë që firmos me Ferrarin që nga vdekja e themeluesit [[Enzo Ferrari]] dy vite më parë. Ferrari kishte marrë disa inxhinjerë dhe arkitekt të McLarenit, përfshirë emra si [[John Barnard]] dhe [[Steve Nichols]].<ref name=":23">{{Cite news|author=Edd Straw|date=29 dhjetor 2017|title=Why the Ferrari 641 should have won a Formula 1 title in 1990|url=https://www.autosport.com/f1/news/why-the-ferrari-641-should-have-won-a-formula-1-title-in-1990-4988738/4988738/|access-date=1 tetor 2024|publisher=Autosport|language=en}}</ref> [[Ferrari 641]] ishte kandidati kryesor për të mposhtur McLarenin për titullin për konstruktor, duke humbur për vetëm 11 pikë. Gjatë këtij sezoni, Prost fitoi pesë gara, në Brazil, Meksikë, Francë, Britani dhe Spanjë. Në Meksikë, ai zhvilloi një nga performancat më të mira të karrierës së tij, duke fituar pasi e nisi garën nga vendi i 13të.<ref>{{Cite web|date=27 May 2020|title=Race of my life: Alain Prost on the 1990 Mexican GP|url=https://www.autosport.com/f1/news/149648/race-of-my-life-alain-prost-on-mexico-1990|access-date=10 shkurt 2021|website=Autosport.com|language=en|archive-date=28 tetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028020359/https://www.autosport.com/f1/news/149648/race-of-my-life-alain-prost-on-mexico-1990|url-status=live}}</ref> Fati i kampionatit u vendos sërisht në garën e parafundit në Suzuka, por këtë herë Prost kishte 9 pikë më pak se Senna. Ashtu si në vitin e kaluar, të dy pilotët u përplasën sërisht me njëri-tjetrin.<ref name=":3" /> Në kthesën e parë pas nisjes së garës, Senna qëllimit u përplas te Prost, duke i nxjerrë të dy pilotët nga gara dhe duke vulosur titullin në favor të tij. Dennis menjëherë e dinte që Senna e shkaktoi aksidentin qëllimisht, edhe pse i'u desh një vit për t'a pranuar:<ref name=":16" /> ai deklaroi në vitin 1991 se Senna u hakmorr ndaj Prost për aksidentin e tyre në vitin 1989.<ref name=":112">{{Cite web|author=David Tremayne|date=7 korrik 2014|title=The other side of Senna — his rage at Prost and Suzuka 1990|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-1991/6/the-other-side-of-senna/|access-date=3 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 shkurt 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240207210511/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-1991/6/the-other-side-of-senna/|url-status=live}}</ref> Edhe pse Prost u ankua për këtë aksident, duke thënë se Senna nuk ka vlera si njeri, braziliani nuk u pezullua.<ref name=":112" /> Prost e mbylli kampionatin në vendin e dytë, shtatë pikë mbrapa Sennës, kurse Ferrari u rendit në vendin e dytë mbrapa McLaren.<ref>{{cite web|url=https://www.motorsportmagazine.com/database/championships/1990-f1-world-championship/|title=1990 F1 World Championship|website=Motor Sport Magazine|language=en|access-date=27 janar 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301231913/https://www.motorsportmagazine.com/database/championships/1990-f1-world-championship/|archive-date=1 mars 2021}}</ref> Pas përfundimit të sezonit, Nigel Mansell, shoku i ekipit të Prost, u largua nga Ferrari për t'u rikthyer te Williams.<ref>{{Cite book|author=Murray Walker|title=Murray Walker's Formula One Heroes|date=2001|publisher=[[Virgin Books]]|language=en|isbn=1-85227-918-4|page=108}}Murray Walker & Simon Taylor ''Murray Walker's Formula One Heroes'' p. 108, paragrafi 2. Virgin Books,{{ISBN|1-85227-918-4}}</ref><ref name=":7">{{Cite web|author=Simon Taylor|date=dhjetor 2009|title=Lunch with... Nigel Mansell|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2009/60/lunch-nigel-mansell|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230713202624/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2009/60/lunch-nigel-mansell/|archive-date=13 korrik 2023|access-date=11 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en}}</ref> Ai tha se marrëdhënja e tij me Prost nuk ishte e mirë, pavarësisht se britaniku e kishte mbështetur atë për incidentin me Sennën në garën e Japonisë në vitin 1989. Një tjetër faktor i marrëdhënjes së keqe ishte mbërritja e Prost si piloti i parë i Ferrarit, edhe pse kontrata e Mansell kishte një klauzolë që e bënte atë pilotin e parë.<ref>{{Cite web|author=Jamie Woodhouse|date=20 gusht 2022|title=Nigel Mansell now realises why his team-mates didn't like him too much|url=https://www.planetf1.com/news/nigel-mansell-realises-reason-team-mate-dislike|access-date=1 tetor 2024|website=PlanetF1|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090810/https://www.planetf1.com/news/nigel-mansell-realises-reason-team-mate-dislike|url-status=live}}</ref> Mansell tregoi se pasi ai mori pol pozitën në garën e Francës, Prost i kërkoi Ferrarit që t'i jepnin makinën e tij për garën e rradhës në Britani.<ref>{{Cite book|author=Nigel Mansell|title=My Autobiography|date=1995 |page=222|publisher=Collins Willow|language=en|isbn=0-00-218497-4}}</ref> Ai u zëvëndësua nga francezi [[Jean Alesi]].<ref name=":7" /> Ferrari pësoi rënje në sezonin 1991. Makina e tyre "Ferrari 642" nuk ishte e aftë të mbante ritmin e McLarenit dhe Williamsit. Prost nuk përfundoi asnjë garë më poshtë se vendi i pestë, por nuk fitoi asnjë garë. Ai gjithashtu mori pesë podiume dhe përfundoi vetëm tetë gara; kolegu i tij Alesi përfundoi vetëm shtatë gara. Sipas raportimeve, motorri V12 i Ferrarit nuk ishte aq konkurues sa motorrët V10 të rivalëve të tyre, të cilët ishin më të shpejtë, më të lehtë dhe harxhonin benzinë më pak.<ref name=":23" /> Prost, i cili pati vështirësi gjatë sezonit, shpërtheu në garën e parafundit, duke thënë se makina e tij ecte " si një kamion".<ref>{{cite book|title=Formula Ferrari|author=Umberto Zapelloni|isbn=0-340-83471-4|publisher=[[Hodder & Stoughton]]|language=en|date=April 2004|page=17}}</ref><ref name=":19" /> Ferrari u kundërpërgjigj menjëherë duke shkarkuar Prostin. Ai u zëvëndësua nga piloti italian [[Gianni Morbidelli]] për [[Çmimi i madh i Australisë 1991|Çmimin e madh të Australisë 1991]], si dhe nga [[Ivan Capelli]] për sezonin e ardhshëm.<ref>{{Cite book|author1=Murray Walker|author2=Simon Taylor|title=Murray Walker's Formula One Heroes|date=2001|page=115|publisher=Virgin Books|language=en|isbn=1-85227-918-4}}</ref> ===Williams=== Prost nuk garoi në sezonin 1992.<ref name=":2" /> Pavarësisht kontakteve me Ligier, ekip me të cilin ai garoi në fazën parasezonale, ai qëndroi jashtë për këtë sezon pasi Ferrari i ofroi një shumë të madhe parash.<ref name="8w">{{cite web|author1=Mattijs Diepraam|author2=Rainer Nyberg|date=maj 2001|language=en|title=Subtlety redefined|url=http://8w.forix.com/prost.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121015073811/http://8w.forix.com/prost.html|archive-date=15 tetor 2012|access-date=18 tetor 2012 |publisher=8w.forix}}</ref> Gjatë këtij sezoni, Mansell dhe Williams-Renault thyen dominimin e McLaren-Hondës: britaniku fitoi titullin e parë kampion kurse Honda u tërhoq nga Formula Një për shkak të krrizës ekonomike në Japoni.<ref>{{Cite web|date=16 mars 2022|title=Honda's Bittersweet F1 Legacy|url=https://www.nippon.com/en/japan-topics/g02026/|access-date=1 tetor 2024|website=nippon.com|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090953/https://www.nippon.com/en/japan-topics/g02026/|url-status=live}}</ref> Kjo gjë bëri që Williams të ishte ekipi dominues si dhe njëri prej pilotëve të tyre pritej të shpallej sërisht kampion për sezonin 1993. Prost e shfrytëzoi këtë mundësi dhe filloi të negocionte me [[Frank Williams]] për t'u bërë pjesë e ekipit që nga gara e dytë e sezonit 1993.<ref name=":242">{{Cite web|author=Adam Cooper|date=7 korrik 2024|title=The Domination Game: How Mansell and Williams made 1992 their own|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/july-2002/30/the-domination-game/|access-date=1 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091110/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/july-2002/30/the-domination-game/|url-status=live}}</ref> Negociatat ishin të suksesshme dhe ai firmosi për dy vite.<ref>{{cite web|date=15 dhjetor 2012|title=The History of Williams - 1993|url=https://www.williamsdb.com/the-history-of-williams/the-history-of-williams-1993/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191216163106/https://www.williamsdb.com/the-history-of-williams/the-history-of-williams-1993/|archive-date=16 dhjetor 2019|access-date=16 dhjetor 2019|website=The Williams Database|language=en}}</ref> Piloti i dytë i Williams, [[Riccardo Patrese]], ndjeu se vendi i tij ishte në rrezik dhe firmosi me [[Benetton Formula|Benetton]]. Prost pritej të ishte sërisht shok ekipi me Mansellin, por britaniku nuk arriti të rinovonte kontratën me ekipin për shkak të kërkesave të larta financiare.<ref name=":242" /> Pas largimit të Mansell, Williams kërkoi të sillte në ekip Sennën, por kjo nuk u arrit pasi kontrata e Prost kishte një klauzolë që e ndalonte brazilianin t'i bashkohej Williamsit për sa kohë që ai ishte atje.{{sfn|Ménard|Vassal|2003|p=138}} Senna e quajti Prostin "frikacak" për këtë klauzolë, por në fund vazhdoi të garonte me McLarenin.{{sfn|Ménard|Vassal|2003|p=138}}<ref>{{cite web|url=https://www.f1oversteer.com/throwbacks/ayrton-senna-once-called-alain-prost-a-coward-for-refusing-to-be-his-teammate/|title=Ayrton Senna once called Alain Prost a ‘coward’ for refusing to be his teammate|website=f1oversteer.com|language=en|date=28 gusht 2026|access-date=10 tetor 2026}}</ref> Prost fitoi titullin e katërt kampion bote në sezonin 1993.<ref name=":12">{{cite news|date=11 dhjetor 1994|title=Briefly |url=http://link.galegroup.com/apps/doc/A296056825/GPS?u=wikipedia&sid=GPS|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201123443/https://go.gale.com/ps/i.do?p=GPS&u=wikipedia&id=GALE%7CA296056825&v=2.1&it=r&sid=GPS&asid=5b88d3e4|archive-date=1 dhjetor 2020|access-date=17 prill 2019|publisher=[[The Age|Sunday Age]]|language=en|page=4|via=Infotrac Newsstand}}</ref> Ai ishte shok ekipi me pilotin 32 vjeçar [[Damon Hill]]. Williams dominoi sërisht garën për konstruktor, duke marrë dyfishin e pikëve krahasuar me vendin e dytë McLaren. Prost fitoi shtatë nga dhjetë garat e para të sezonit si dhe mori pol pozita në 13 nga 16 garat e sezonit. Edhe pse gjatë sezonit ai u përball me konkurencën e Hill dhe Sennës, Prost u shpall kampion në Portugali dhe dy gara nga fundi. Pak para fitimit të titullit, Prost njoftoi tërheqjen nga sporti në përfundim të sezonit.<ref name="la">{{Cite web|author=Shav Glick|date=25 shtator 1993|title=Prost, 38, Announces Retirement|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-09-25-sp-38901-story.html|access-date=18 shtator 2024|website=Los Angeles Times|language=en|archive-date=12 qershor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230612151224/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-09-25-sp-38901-story.html|url-status=live}}</ref> Duke qënë se ai do të tërhiqej, Williams mori Sennën si pilot për sezonin e ardhshëm, pavarësisht klauzolës së Prost. Pavarësisht se klauzola e tij ishte në fuqi edhe për vitin 1994, Renault i kërkoi Williams për t'a bindur Prostin për të hequr dorë nga ky kusht.<ref>{{Cite web|date=11 tetor 1993|title=Senna signs with Williams |url=https://www.upi.com/Archives/1993/10/11/Senna-signs-with-Williams/9005750312000/|access-date=18 shtator 2024|website=UPI|language=en|archive-date=24 janar 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124015818/https://www.upi.com/Archives/1993/10/11/Senna-signs-with-Williams/9005750312000/|url-status=live}}</ref> Francezi u tërhoq në fund të sezonit 1993 me kusht që Williams t'i paguante rrogën e plotë për sezonin 1994.<ref name=":22">[[Senna (film)|''Senna'' (film)]] (edicioni i zgjatur), te minuta 1:47-1:50.</ref> Prost e mbylli me podium garën e fundit të karrierës në [[Çmimi i madh i Australisë 1993|Australi]]. Pas përfundimit të garës, Prost u përfaqua nga Senna, duke u surprizuar nga veprimi i brazilianit.<ref name=":5" /> McLaren, të cilët sapo kishin firmosur një marrëveshje për t'u furnizuar me motorrë nga [[Peugeot]],<ref>{{cite web|url=https://www.classicdriver.com/en/article/auctions/peugeot-powered-mclaren-a-smoking-hot-symbol-f1s-golden-era|title=This Peugeot-powered McLaren is a smoking-hot symbol of F1’s golden era|publisher=Classic Driver|language=en|date=15 tetor 2022|access-date=14 tetor 2026}}</ref> u përpoqën për të bindur Prost të zinte vendin e Sennës për sezonin 1994.<ref name="auto">{{Cite web|author=Jamie Woodhouse|date=24 dhjetor 2021|title=Ayrton Senna called Alain Prost 'begging' him to stay in F1 in 1994|url=https://www.planetf1.com/news/ayrton-senna-begged-alain-prost-return|access-date=18 shtator 2024|website=PlanetF1|language=en}}</ref> Senna vetë e inkurajoi francezin për të pranuar ofertën, por Prost refuzoi, duke u tërhequr një herë e përgjithmonë.<ref name="auto2">{{Cite web|date=30 shtator 2018|title=Martin Brundle at McLaren in 1994|url=https://www.unracedf1.com/martin-brundle-at-mclaren-in-1994/|access-date=18 shtator 2024|website=UnracedF1.com|language=en|archive-date=3 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241003033825/https://www.unracedf1.com/martin-brundle-at-mclaren-in-1994/|url-status=live}}</ref> ==Profili i pilotit== ===Stili i të voziturit=== Gjatë karrierës së tij, Prost fitoi pseudonimin "Profesori" për intelektualitetin e tij në pistë. Edhe pse fillimisht ai tha se ky pseudonim nuk i bënte përshtypje, me kalimin e kohës ai tha se pseudonimi karakterizonte stilin e tij të të voziturit. Prost ishte shumë i aftë të përgatiste strategjinë e tij para fillimit të një gare: ai zakonisht i kursente frenat dhe gomat në fazat e para të garës, duke i lënë të freskëta për pjesën e fundit.<ref name=":2" /> Motoja e tij ishte "Fito sa më ngadalë të jetë e mundur",<ref name="mcbride_nyt_p3" /><ref>{{Cite web|title=On this week #8: A masterclass from The Professor|url=https://www.pirelli.com/global/en-ww/race/racingspot/formula-1/a-masterclass-from-the-professor-119946/|access-date=2 tetor 2024|website=pirelli.com|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091306/https://www.pirelli.com/global/en-ww/race/racingspot/formula-1/a-masterclass-from-the-professor-119946/|url-status=live}}</ref> një moto që ai mund t'a ketë marrë nga [[Niki Lauda]] ose [[Juan Manuel Fangio]].<ref name=":24">{{Cite web|author=Clive James|title=Niki Lauda Wins Going Slowly|url=https://www.clivejames.com/niki-lauda-wins-going-slowly.html|access-date=2 tetor 2024|website=CliveJames.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|author=Will Buxton|date=3 qershor 2016|title=BUXTON: The Secret|url=https://racer.com/2016/06/03/buxton-the-secret-130356/|access-date=2 tetor 2024|website=RACER|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091338/https://racer.com/2016/06/03/buxton-the-secret-130356/|url-status=live}}</ref><ref name=":27" /> Shefi i Hondës, [[Nobuhiko Kawamoto]], kur u pyet për dy pilotët e McLarenit, tha: Senna është si një samurai kurse Prost është si një kompjuter.<ref name=":5" /> Ndryshe nga Senna, i cili ecte gjithmon me ritëm të lartë,<ref name=":2" /> Prost garonte më me elegancë dhe qetësi, duke kopjuar idhujt e tij [[Jackie Stewart]] dhe [[Jim Clark]].{{sfn|Roebuck|1986|p=131}} Edhe pse Prost mund të mos ketë garuar me aq stil sa bashkëkohësit e tij – Nigel Mansell dikur tha se Prost thjesht kishte makinën më të mirë në pistë – Stewart e lavdëroi Prostin për butësinë e tij pas timonit, duke shpjeguar: “Për disa, kjo është e mërzitshme; për mua, është mjeshtëri – dhe shumë më e vështirë sesa thjesht të shëtisësh me makinën përreth.”<ref name=":27" /><ref name=":28" /> Qetësia e Prostit i lejoi atij të nxirrte maksimumin nga një motorr pa e çuar atë drejt prishjes. Clive James shkroi se Prost "konsiderohej i çuditshëm edhe nga pilotët e tjerë për mënyrën se si makinat e tij qëndronin bashkë: ishte sikur ai mund të dëgjonte se çfarë po ndodhte në motorr. Prost ishte shoku i makinës. Pilotët e tjerë nuk e trajtonin makinën me më shumë takt sesa trajtonin gratë e tyre".<ref name=":24" /> Megjithatë, qasja e tij pati disa kritikë, përfshirë Ron Dennis, i cili u mërzit që Prost refuzoi të garonte për fitoren në Spa në vitin 1985. Prost u përgjigj se "E kam humbur kampionatin në momentin e fundit aq shumë herë sa nuk po rrezikoj".<ref name=":26">{{Cite web|title=Alain Prost|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/alain-prost/|access-date=2 tetor 2024|website=Mclaren.com|language=en|archive-date=29 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240929000643/https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/alain-prost|url-status=live}}</ref> Prost u prek nga kritikat, të cilat i përmblodhi si "kur fiton... është normale, kur humb, je budalla".<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/full-transcript-read-every-word-from-four-time-world-champion-alain-prosts.24IUj5h536Ih9IwT09FgjG|title=FULL TRANSCRIPT: Read every word from four-time world champion Alain Prost's insightful Beyond the Grid interview|author=Tom Clark|publisher=Formula Një|language=en|date=17 mars 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007113432/https://www.formula1.com/en/latest/article/full-transcript-read-every-word-from-four-time-world-champion-alain-prosts.24IUj5h536Ih9IwT09FgjG|archive-date=7 tetor 2024|access-date=28 korrik 2026}}</ref> Stili i qetë i Prostit ndonjëherë maskonte ritmin e tij të ashpër në pistë. [[Steve Nichols]], projektuesi i makinave të Prostit te McLaren dhe Ferrari, tha se në Çmimin e madh të Belgjikës 1985, ai e pa Prostin të bënte tre xhiro me qetësi në pistë dhe nuk e kuptoi që Prost kishte marrë pol pozitë deri pasi u kthye në garazh.<ref>{{Cite web|author=Dan Prosser|date=2 gusht 2023|title=McLaren designer Steve Nichols on Prost, Senna and Lauda|url=https://www.the-intercooler.com/library/blog/mclaren-designer-steve-nichols-on-prost-senna-and-lauda/|access-date=2 tetor 2024|website=The Intercooler|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091441/https://www.the-intercooler.com/library/blog/mclaren-designer-steve-nichols-on-prost-senna-and-lauda/|url-status=live}}</ref> [[Nigel Roebuck]] tregoi një histori të ngjashme në lidhje me pol pozitën e Prostit në [[Monako]].<ref name=":28">{{Cite web|author=Graham Keilloh|date=24 korrik 2011|title=In defence of Alain Prost|url=http://www.talkingaboutf1.com/2011/07/in-defence-of-alain-prost.html|access-date=3 tetor 2024|website=Talking About F1|language=en|archive-date=11 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210211030202/http://www.talkingaboutf1.com/2011/07/in-defence-of-alain-prost.html|url-status=live}}</ref> [[Adrian Newey]], projektuesi i makinave të Prostit te Williams, tha se Prost ndonjëherë e acaronte në praktika sepse Prost rrallë e shtynte makinën deri në limit, duke e bërë më të vështirë për Newey të kuptonte nëse makina ishte mjaftueshëm e shpejtë.<ref>{{Cite web|date=2 tetor 2023|title=Prost's final fling|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/november-2023/71/prosts-final-fling/|access-date=2 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091128/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/november-2023/71/prosts-final-fling/|url-status=live}}</ref> Newey shtoi se "kur donte, mund të ecte vërtet shpejtë".<ref>{{Cite web|author=Lucrezia Costa|date=11 gusht 2024|title=Adrian Newey on the champions he has worked with: "Very different characters, but all phenomenal"|url=https://pitdebrief.com/post/adrian-newey-on-the-champions-he-has-worked-with-very-different-characters-but-all-phenomenal/|access-date=2 tetor 2024|website=Motorsport {{!}} Pit Debrief|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091323/https://pitdebrief.com/post/adrian-newey-on-the-champions-he-has-worked-with-very-different-characters-but-all-phenomenal/|url-status=live}}</ref> Edhe pse Senna e dominoi Prostin në provat zyrtarr gjatë 32 garave si shok ekipi, duke marrë 26 pol pozita kundrejt 4 të Prostit, në ditën e garës Prost shënoi 12 xhiro më të shpejta kundrejt 6 të Sennës.<ref name=":21" /> Edhe pse Senna ishte më i shpejtë në provat zyrtare, Prost ishte i nënvlersuar në këtë kategori: Niki Lauda vuri në dukje se kur Prost u bashkua me McLaren në vitin 1984, Prost ishte aq i shpejtë sa Lauda hoqi dorë nga përpjekja për t'u barazuar me Prost në provat zyrtare dhe e përdori kohën e tij në pistë për të përgatitur makinën e tij për garën. Prost i përvetësoi këto mësime dhe i përdori kundër Sennës në vitet 1988 dhe 1989.<ref name=":21" /> ===Trashëgimia=== Prost konsiderohet një nga pilotët më të mirë të të gjitha kohërave në Formula Një. Ai ka fituar katër tituj botëror, po aq sa [[Sebastian Vettel]] dhe [[Max Verstappen]]. Vetëm [[Lewis Hamilton]], [[Michael Schumacher]], dhe Juan Manuel Fangio kanë fituar më shumë tituj se ai.<ref name=":20"/> Përveç kësaj, Prost humbi mundësinë për të fituar edhe katër tituj të tjerë për vetëm 12.5 pikë.<ref name=":17"/> Në kohën e pensionimit të tij, Prost mbante rekordin për garat e fituara (51),<ref>{{cite web|title=Grand Prix Results: Portuguese GP, 1993|url=http://www.grandprix.com/gpe/rr546.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20061030022713/http://www.grandprix.com/gpe/rr546.html|archive-date=30 tetor 2006|access-date=7 nëntor 2006|website=GrandPrix.com|language=en}}</ref><ref name=":2" /> e cila qëndroi për 14 vite; rekordi i tij u thye nga Schumacher në vitin 2001.<ref name=":0">{{cite news|author=Alan Henry|date=4 shtator 2001|title=Schumacher rubs salt into Prost wounds|url=https://www.theguardian.com/sport/2001/sep/04/formulaone.formulaone2001|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417055456/https://www.theguardian.com/sport/2001/sep/04/formulaone.formulaone2001|archive-date=17 prill 2019|access-date=17 prill 2019|publisher=[[The Guardian]]|language=en}}</ref><ref name=":13" /> Prost besonte se nëse Senna nuk do ndërronte jetë në vitin 1994, do t'ja thyente rekordin e fitoreve francezit.<ref name=":0" /> Prost gjithashtu kishte rekordin për numrin e xhirove të shpejta (41) deri në vitin 2001; Schumacher ishte sërisht piloti që i theu rekordin.<ref name=":27">{{Cite news|date=1 qershor 1993|title=Alain Prost retires|url=https://www.autosport.com/f1/news/alain-prost-retires-5053020/5053020/|access-date=3 tetor 2024|publisher=Autosport|language=en}}</ref> Prost aktualisht ndan rekordin për përqindjen më të lartë të garave të nisura nga rreshti i parë në një sezon të vetëm (16 nga 16 në vitin 1993) me Ayrton Sennën (1989) dhe Damon Hill (1996).<ref>{{cite web|author=Steven Lynch|date=1 korrik 2011|title=Front row regulars|url=http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/53088.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190501082158/http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/53088.html|archive-date=1 maj 2019|access-date=1 maj 2019|publisher=ESPN UK|language=en}}</ref> Deri në vitin 2026, ai është francezi i fundit që ka fituar [[Çmimi i madh i Francës|Çmimin e madh të Francës]].<ref>{{cite web|author=Nicky Haldenby|date=8 qershor 2021|title=France's Home Race Heroes|url=https://f1destinations.com/france-home-race-f1-heroes/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210614214908/https://f1destinations.com/france-home-race-f1-heroes/|archive-date=14 qershor 2021|access-date=14 qershor 2021|website=F1Destinations|language=en}}</ref> ===Lëvizjet dhe marrëdhënjet me ekipet=== Prost gjithashtu e kuptoi rëndësinë e të garuarit me makinën më të mirë; uebfaqja zyrtare e McLarenit komenton se ai "e ndërtoi karrierën e tij të gjatë duke bërë lëvizjen e duhur në kohën e duhur". Megjithatë, pasi Prost gjeti rrugën e tij drejt një ekipi fitues, ai nuk ishte gjithmonë i shkathët në marrëdhëniet e tij me ekipet dhe furnizuesit e motorrëve. Faqja e internetit e [[Formula Një]] vëren se ndërsa Prost "bëri që fitoret e tij të dukeshin të lehta", ai "ishte më pak i suksesshëm në politikën në të cilën ishte gjithmonë i përfshirë" dhe ai "i la ekipet në mënyrë negative në katër raste". Shoku i ekipit të Prostit te Ferrari, Nigel Mansell, kujton një incident ku në [[Çmimi i madh i Britanisë 1990|Çmimin e madh të Britanisë 1990]], makina që ai garoi nuk ecte njësoj si në garën e mëparshme ku ai kishte marrë pol pozitë. Kur u përball me mekanikët, Prost doli në përfundimin se Mansell kishte makinë superiore krahasuar me francezin. Makinat e tyre u ndërruan pa djeninë e Mansell dhe me kërkesë të Prost. Prost gjithashtu fliste rrjedhshëm italisht, ndërsa italishtja e Mansell ishte vetëm bisedore në rastin më të mirë, duke i dhënë Prostit ndikim më të madh brenda ekipit me bazë në [[Maranello]]. Sipas Prost, Mansell mori pjesë vetëm në dy ose tre takime informuese mekanike gjatë gjithë sezonit, duke preferuar të luante [[golf]].<ref>Mansell, Nigel ''My Autobiography'' faqja 222 Collins Willow {{ISBN|0-00-218497-4}}</ref> Prost e përshpejtoi shkarkimin e tij nga Ferrari në vitin 1991 duke kritikuar hapur makinën si dhe nuk mori pjesë në sezonin 1992 (duke pranuar një shumë të konsiderueshme parash nga Ferrari) në vend që të garonte me Ligier të nivelit të dytë.<ref name="8w"/> Në garën e dytë të sezonit 1992, Prost e dalloi menjëherë potencialin e kombinimit Williams-Renault dhe negocioi për një vend për sezonet 1993 dhe 1994.<ref name=":242"/> Pasi njoftoi daljen e tij në pension në fund të sezonit 1993 (duke mos dashur të ishte partner me Sennën në vitin 1994, me Williams që pranoi të paguante pagën e Prostit për vitin 1994), Prost vendosi të mos dilte nga pensioni pasi nuk u impresionua nga një provë e McLaren-Peugeot për sezonin 1994.<ref name="auto"/><ref name="auto2"/><ref name=":13" /> Pasi Senna humbi jetën në Çmimin e madh të San Marinos në vitin 1994, Prost ishte kandidati i dukshëm për të zënë vendin bosh te Williams, por Prost tha se nga respekti për Sennën nuk do të garonte më në Formula Një.<ref name="NZHerald">{{Cite web|author=Don Kennedy|date=9 tetor 2024|title=Formula One: Prost reminisces ahead of return to Imola|url=https://www.nzherald.co.nz/hawkes-bay-today/news/formula-one-prost-reminisces-ahead-of-return-to-imola/DTEDCRZLPWQYLWWEUQ4UMOERSQ/|access-date=11 tetor 2024|website=The New Zealand Herald|language=en|archive-date=26 qershor 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250626125859/https://www.nzherald.co.nz/hawkes-bay-today/news/formula-one-prost-reminisces-ahead-of-return-to-imola/DTEDCRZLPWQYLWWEUQ4UMOERSQ/|url-status=live}}</ref> ===Vlerësimet nga bashkëkohësit=== Në vitin 2009, një sondazh i [[Autosport]] i kryer nga 217 pilotë të Formula Një e nxori Prostin të votuar si piloti i katërt më i madh i të gjitha kohërave në Formula Një, pas Sennës, Schumacherit dhe Fangios.<ref>{{Cite web|date=2009|title=Formula 1's Greatest Drivers – AUTOSPORT.com – Alain Prost|url=http://f1greatestdrivers.autosport.com/?driver=4|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210517231624/https://f1greatestdrivers.autosport.com/?driver=4|archive-date=17 maj 2021|access-date=19 shkurt 2021|website=f1greatestdrivers.autosport.com|language=en}}</ref> Shoku i skuadrës së Prostit, Keke Rosberg, tha se "Ai është më i miri që kam njohur ndonjëherë, pa dyshim. Si një pilot garash i gjithanshëm, ai është kokë e këmbë përpara kujtdo tjetër."<ref name=":28" /> Drejtori ekzekutiv i Formula Një, [[Bernie Ecclestone]], tha se Prost ishte piloti më i madh i të gjitha kohërave, pasi Prost rrallë gëzonte trajtimin e pilotit numër një, ndryshe nga Senna ose Schumacher.<ref>{{Cite web|last=NewsDesk|date=13 shtator 2016|title=Ecclestone: Prost was better than Schumacher or Senna|url=https://www.grandprix247.com/2016/09/13/ecclestone-prost-was-better-than-schumacher-or-senna/|access-date=1 tetor 2024|website=GRANDPRIX247.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017|title=Bernie Ecclestone says Alain Prost best ever F1 driver|url=https://www.sportsmole.co.uk/fb_281199.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240628085026/https://www.sportsmole.co.uk/formula-1/news/ecclestone-says-prost-best-ever-f1-driver_281199.html|archive-date=28 qershor 2024|access-date=19 shkurt 2021|website=Sports Mole|language=en}}</ref> Në vitin 2023, Ecclestone tha se Max Verstappen e kishte tejkaluar Prostin.<ref>{{Cite web|author=Jamie Woodhouse|date=23 shtator 2023|title=Bernie Ecclestone snubs Lewis Hamilton to hand F1 GOAT title to former title rival|url=https://www.planetf1.com/news/bernie-ecclestone-max-verstappen-f1-greatest|access-date=1 tetor 2024|website=PlanetF1|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090600/https://www.planetf1.com/news/bernie-ecclestone-max-verstappen-f1-greatest|url-status=live}}</ref> Shefi i ekipit Jordan, [[Eddie Jordan]], ndante mendimin e Ecclestone, duke vlerësuar që Prost "nuk e vriste mendjen kurrë se kush ishte shoku i tij i skuadrës" (Senna ishte një përjashtim i dukshëm).<ref>{{Cite web|author=Mark Scott|date=16 prill 2020|title=Jordan: 'Prost the greatest, not Schumi or Senna'|url=https://www.planetf1.com/news/greatest-formula-1-driver|access-date=1 tetor 2024|website=PlanetF1|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090758/https://www.planetf1.com/news/greatest-formula-1-driver|url-status=live}}</ref> Shefi i stafit mjekësor i Formula Një, Sid Watkins, tha se Prost dhe Niki Lauda ishin pilotët më inteligjentë me të cilët kishte punuar, duke vënë në dukje se ai mund të kujtonte vetëm një aksident të rrezikshëm që përfshinte Prostin në karrierën e tij.<ref>{{Cite book|author=Sid Watkins|title=Life at the Limit|publisher=Pan Macmillan|language=en|year=2013|isbn=9781447241010|location=Londër|pages=110}}</ref> ===Rivaliteti me Ayrton Sennën=== Piloti brazilian [[Ayrton Senna]] ishte rivali më i madh i Prostit. Rivaliteti midis tyre konsiderohet një nga më të mëdhenjt në historinë e sporteve.<ref>{{cite web|url=https://www.autoevolution.com/news/senna-vs-prost-one-of-the-most-fiercest-rivalries-in-the-history-of-motorsport-139075.html|title=Senna vs Prost: One of the Fiercest Rivalries in the History of Motorsport|website=autoevolution.com|language=en|date=9 dhjetor 2019|access-date=15 tetor 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.goodwood.com/grr/f1/prost-vs-senna-a-friendship-after-bitter-rivalry/|title=Prost vs. Senna: A friendship after bitter rivalry|website=goodwood.com|language=en|date=12 janar 2026|access-date=15 tetor 2026}}</ref> Betejat e Prostit me Ayrton Sennën u mbuluan gjerësisht nga media. Të dy pilotët ishin konkurrentë të fortë dhe kontribuan në disa incidente në pistë: *[[Çmimi i madh i Portugalisë 1988|Estoril 1988]] (Senna u përpoq ta ndalonte Prostin që ta kalonte duke e kërcënuar se do ta shtynte anash në murin e boksit)<ref name="auto1"/> *[[Çmimi i madh i San Marinos 1989|Imola 1989]] (Senna dhe Prost ranë dakord të shmangnin garimin shumë të ngushtë me njëri-tjetrin në xhiron e parë, por nuk ranë dakord për kushtet e sakta të marrëveshjes, pas së cilës Prost u ankua në media)<ref name=":8" /> *[[Çmimi i madh i Japonisë 1989|Suzuka 1989]] (duke garuar krah për krah me Sennën, Prost fitoi titullin kampion duke ecur në rrugën e Sennës në vijën e brendshme dhe duke e sfiduar atë të frenonte ose të përplasej. Ata u përplasën)<ref name=":18" /> *[[Çmimi i madh i Japonisë 1990|Suzuka 1990]] (duke garuar krah për krah me Prostin, Senna fitoi titullin kampion duke e nxjerrë qëllimisht Prostin nga gara në formë hakmarrje për incidentin e vitit 1989)<ref name=":6">{{Cite web|author=Joe Saward|date=1 tetor 1991|title=Ayrton Senna attacks Jean-Marie Balestre|url=http://www.grandprix.com//features/joe-saward/news-feature-ayrton-senna-attacks-jean-marie-balestre.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121174811/https://www.grandprix.com/features/joe-saward/news-feature-ayrton-senna-attacks-jean-marie-balestre.html|archive-date=21 janar 2021|access-date=10 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en}}</ref> *[[Çmimi i madh i Gjermanisë 1989|Hockenheim 1991]] (Senna e nxori Prostin jashtë pistës dhe në rrugën e daljes nga bokset).<ref>{{Cite web|last=Grandprix.com|date=28 korrik 1991|title=German GP, 1991|url=http://www.grandprix.com//races/german-gp-1991.html|access-date=12 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en|archive-date=4 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304180439/https://www.grandprix.com/races/german-gp-1991.html|url-status=live}}</ref> Pas incidentit të Hockenheim të vitit 1991, [[FISA]] urdhëroi një takim midis dy pilotëve për të ulur tensionet dhe për të parandaluar incidente të mëtejshme.<ref>{{cite web|author=David Tremayne|date=shtator 1991|title=Formula One: 1991 Hungarian Grand Prix|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/september-1991/13/formula-one-hungarian-grand-prix?v=7516fd43adaa|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229202513/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/september-1991/13/formula-one-hungarian-grand-prix?v=7516fd43adaa|archive-date=29 dhjetor 2022|access-date=12 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en}}</ref> Përveç kësaj, të dy pilotët e gjetën veten duke ndjekur të njëjtin ekip pas sezonit 1992, pasi performanca e Ferrarit kishte rënë dhe Honda u largua nga Formula Një, duke e lënë Williams-Renault si sundimtarin e padiskutueshëm të Formula Një. Prost nënshkroi për Williams me kusht që Senna të mos bëhej pjesë e ekipit, duke bërë që braziliani të ankohej publikisht se Prost po "sillej si frikacak".<ref name=":25">{{cite web|title=Ayrton Senna Calls Prost A Coward.mpg|date=5 dhjetor 2011|url=https://www.youtube.com/watch?v=qFZKkK6odgY|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130218163814/http://www.youtube.com/watch?v=qFZKkK6odgY&gl=US&hl=en|archive-date=18 shkurt 2013|access-date=28 qershor 2013|publisher=Youtube.com|language=en}}</ref> Tifozët brazilianë të Sennës u tërbuan aq shumë nga refuzimi i Prostit për të garuar me Sennën në kushte të barabarta, saqë Prost mori një eskortë policore për [[Çmimi i madh i Brazilit 1993|Çmimin e Madh të Brazilit 1993]].<ref>{{cite book|author=Derick Allsop|title=Designs on Victory: On the Grand Prix Trail With Benetton|publisher=Hutchinson|language=en|year=1993|isbn=0-09-178311-9}}</ref> Prost fitoi lehtësisht titullin e vitit 1993 dhe u tërhoq në fund të sezonit, duke i lejuar Sennës të merrte kryesimin në Williams për sezonin 1994. Pasi nuk ishin më konkurrentë, dy rivalët filluan të përmirësonin marrëdhënien e tyre. Në garën e fundit të Prostit, Çmimin e madh të Australisë 1993, Senna e tërhoqi atë në shkallën më të lartë të podiumit dhe e përqafoi.<ref>{{cite web|title=Fan review of Grand Prix with image of pair on podium|url=http://www.farzadsf1gallery.com/features/adel93.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20061025173536/http://www.farzadsf1gallery.com/features/adel93.html|archive-date=25 tetor 2006|access-date=28 janar 2007|website=farzadsf1gallery.com|language=en}}</ref><ref name=":5" /> Vetëm disa ditë para vdekjes së parakohshme të Sennës në Imola, ndërsa po filmonte një xhiro më makinë në pistën e Imolës për kanalin televiziv francez [[TF1]], ai përshëndeti Prostin, i cili në atë kohë ishte një komentator i këtij kanali televiziv: "Një përshëndetje e veçantë për mikun tim... mikun tonë të dashur, Alain. Na mungon të gjithëve Alain." Prosti tha se ishte i habitur dhe shumë i prekur nga komenti.<ref name="Hamilton">{{cite book|author=Maurice Hamilton|title=Frank Williams |publisher=Macmillan|language=en|year=1998|isbn=0-333-71716-3|page=234}}</ref><ref name=":5" /> Prost mori pjesë në funeralin e Sennës, duke qënë një nga njerëzit që mbajti arkivolin e tij,<ref>{{cite web|title=Open Warfare|url=http://www.gpracing.net192.com/drivers/prost-senna.cfm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070702171047/http://www.gpracing.net192.com/drivers/prost-senna.cfm|archive-date=2 korrik 2007|access-date=30 gusht 2015|website=GPRacing.net192.com|language=en}}</ref> dhe komentoi se kur Senna vdiq "një pjesë e tij kishte vdekur gjithashtu", sepse karrierat e tyre kishin qenë shumë të lidhura me njëra-tjetrën. Senna ndihej ashtu si francezu, duke i thënë një miku të ngushtë se pasi Prosti u tërhoq, ai e kuptoi se sa shumë nga motivimi i tij kishte ardhur nga rivaliteti me Prostin.<ref name=":5" /> ===Vlerësimet=== Media të ndryshme janë përpjekur të zhvillojnë modele që matin në mënyrë objektive aftësitë e pilotëve në lidhje me cilësinë e makinës. Prost përgjithësisht renditet lart në këto krahasime. *[[Universiteti i Sheffield]] (2016): I dyti i të gjitha kohërave<ref>{{Cite web|date=14 prill 2016|title=University research reveals greatest Formula One driver of all time|url=http://www.sheffield.ac.uk/news/nr/greatest-formula-one-driver-ever-1.567358|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160416020912/http://www.sheffield.ac.uk/news/nr/greatest-formula-one-driver-ever-1.567358|archive-date=16 prill 2016|access-date=30 shtator 2024|website=University of Sheffield|language=en}}</ref> *[[The Economist]] (2020): I treti i të gjitha kohërave<ref>{{Cite news|date=17 tetor 2020|title=Engineers, not racers, are the true drivers of success in motor sport|url=https://www.economist.com/graphic-detail/2020/10/17/engineers-not-racers-are-the-true-drivers-of-success-in-motor-sport|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120194230/https://www.economist.com/graphic-detail/2020/10/17/engineers-not-racers-are-the-true-drivers-of-success-in-motor-sport|archive-date=20 nëntor 2020|access-date=19 shkurt 2021|newspaper=The Economist|language=en|issn=}}</ref> *[[Carteret Analytics]] (2020): I teti i të gjitha kohërave<ref>{{Cite web|author=Frank Dalleres|date=15 nëntor 2020|title=Why Juan Manuel Fangio, not Lewis Hamilton or Michael Schumacher, is the greatest Formula 1 driver ever|url=https://www.cityam.com/why-juan-manuel-fangio-not-lewis-hamilton-or-michael-schumacher-is-the-greatest-formula-1-driver-ever/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120141605/https://www.cityam.com/why-juan-manuel-fangio-not-lewis-hamilton-or-michael-schumacher-is-the-greatest-formula-1-driver-ever/|archive-date=20 nëntor 2020|access-date=19 shkurt 2021|website=CityAM|language=en}}</ref> *[[F1-Analysis.com]] (2022): I katërti i të gjitha kohërave; i dyti i të gjitha kohërave pas korrigjimit të ndryshimeve në epokë.<ref>{{cite web|date=31 maj 2022|title=A History of F1: Who is the GOAT? |url=http://f1-analysis.com/2022/05/31/who-is-the-f1-goat/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220705091012/https://f1-analysis.com/2022/05/31/who-is-the-f1-goat/|archive-date=5 korrik 2022 |access-date=1 shtator 2022|language=en}}</ref> ==Jeta e mëvonshme== Gjatë viteve 1994 dhe 1995, Prost punoi si komentator për kanalin televiziv francez TF1.<ref>{{cite book|title=Sport et Télé: Les Liaisons Secrètes|page=379|author=Eric Maitrot|publisher=Flammarion|language=fr|year=1995}}</ref> Ai gjithashtu punoi për Renault duke bërë marrëdhënie me publikun dhe promovime.<ref>Hamilton 2015, f. 306.</ref> Pas kësaj, Prost u kthye në ekipin e tij të vjetër McLaren, duke punuar si këshilltar teknik;<ref name=":2" /> ai gjithashtu përfundoi [[L'Étape du Tour]], një udhëtim vjetor me biçikleta me pjesëmarrje masive që zhvillohet në një fazë të [[Tour de France]].<ref>{{Cite web|last=Cycling News 19|date=11 February 2011|title=Prost trades pedal strokes with Merckx in Oman|url=https://www.cyclingnews.com/news/prost-trades-pedal-strokes-with-merckx-in-oman/|access-date=12 shkurt 2021|website=cyclingnews.com|language=en|archive-date=25 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125074709/https://www.cyclingnews.com/news/prost-trades-pedal-strokes-with-merckx-in-oman/|url-status=live}}</ref> Në vitin 2024, Prost shprehu publikisht shqetësime në lidhje me trendin në rritje të ekipeve të Formula Një që i nënshtrohen ndryshimeve të shpeshta të emrave për shkak të ndryshimeve në pronësi dhe sponsorizim. Ai argumentoi se, ndërsa partneritetet tregtare janë një pjesë integrale e Formula Një moderne, ndryshimi i vazhdueshëm i markës rrezikon të dëmtojë ndjenjën e traditës dhe vazhdimësisë së sportit. Duke përmendur shembullin e Sauber, i cili kaloi nga [[Alfa Romeo]] në Stake dhe më pas në [[Audi]] në vitin 2026, si dhe ndryshimin e markës së AlphaTauri në Visa Cash App RB, Prost sugjeroi që praktika të tilla dobësojnë identitetin historik dhe lidhjen emocionale që tifozët kanë me ekipet e vjetra. Ai theksoi se trashëgimia e Formula Njê është ndërtuar jo vetëm mbi pilotët dhe prodhuesit e saj, por edhe mbi trashëgiminë e qëndrueshme të ekipeve të saj, dhe paralajmëroi se prioritizimi i fitimeve tregtare afatshkurtra mbi stabilitetin mund të dëmtojë strukturën kulturore të sportit.<ref>{{Cite web|author=Lydia Mee|title=Former champion highlights the importance of keeping lega...|url=https://www.newsweek.com/sports/f1-news-alain-prost-some-new-team-names-are-losing-tradition-our-sport-1891621|access-date=18 shtator 2025|website=Newsweek|date=23 prill 2024|language=en}}</ref> ===Prost Grand Prix=== {{main|Prost Grand Prix}} Gjatë vitit 1989, Prost filloi të mendonte të krijonte ekipin e tij, pasi marrëdhënia e tij me shokun e tij të ekipit në McLaren, Ayrton Senna, ishte prishur. Prost dhe [[John Barnard]], ish-projektuesi kryesor në McLaren, ishin pranë themelimit të një ekipi në vitin 1990. Megjithatë, mungesa e sponsorizimit nënkuptonte se kjo nuk ishte e mundur, kështu që Prost u transferua te Ferrari dhe Barnard u largua nga Ferrari për t'u bashkuar me Benetton. Pasi u grind me ekipin italian në fund të vitit 1991, Prost e gjeti veten pa ekip për vitin 1992; pas dështimit të negociatave të gjera me [[Guy Ligier]] për blerjen e ekipit të tij Ligier, Prost vendosi të bashkohej me Williams për vitin 1993.<ref name="Prost Renault">{{Cite web|author=Joe Saward|date=1 shtator 1995|title=Team Prost - a dream or reality?|url=http://www.grandprix.com/ft/ft00198.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140605084146/http://www.grandprix.com/ft/ft00198.html|archive-date=5 qershor 2014|access-date=27 nëntor 2024|website=Grandprix.com|language=en}}</ref> Deri në vitin 1995, kur Prost punonte për Renault, njerëzit kishin supozuar se do të formohej një ekip Prost-Renault. Renault refuzoi kërkesën e Prost për të furnizuar motorrë për ekipin e tij, duke i dhënë fund spekulimeve.<ref name="Prost Renault" /> Më 13 shkurt 1997, Prost bleu ekipin Ligier nga [[Flavio Briatore]] dhe e riemëroi atë në "Prost Grand Prix".<ref name="Prost GP">{{cite web|url=http://www.grandprix.com/gpe/con-prost.html|title=GP Encyclopedia – Constructor – Prost Grand Prix|publisher=GrandPrix.com|language=en|access-date=8 shtator 2006|date=16 gusht 2006}}</ref> Një ditë pasi bleu ekipin, Prost nënshkroi një marrëveshje tre-vjeçare me prodhuesin francez të makinave Peugeot, i cili do të furnizonte ekipin me motorrë nga viti 1998 deri në vitin 2000.<ref name="Prost GP" /> Për sezonin e parë të ekipit, Prost mbajti një nga pilotët e Ligier të vitit 1996, [[Olivier Panis]], i cili kishte fituar [[Çmimi i madh i Monakos 1996|Çmimin e madh të Monakos 1996]]; ekipi gjithashtu firmosi një kontratë me pilotin japonez [[Shinji Nakano]]. Ekipi garoi me motorrët Mugen-Honda të përdorur nga Ligier sezonin e kaluar, ndërsa makina ishte në fakt Ligier JS45 i menduar fillimisht, por u riemërua [[Prost JS45]]. Gjërat dukeshin premtuese në fillim të sezonit, pasi ekipi mori dy pikë në garën debutuese në Australi falë një vendi të pestë nga Olivier Panis. Ekipi shënoi edhe 13 pikë të tjera përpara se Panis të thyente këmbën në një aksident gjatë Çmimit të madh të Kanadasë. Ai u zëvendësua nga [[Jarno Trulli]] i Minardit. Pas kësaj, gjërat filluan të përkeqësoheshin pak dhe ekipi mblodhi vetëm pesë pikë gjatë rikuperimit të Panis. Ai u rikthye në fund të sezonit për të garuar në tre garat e fundit. Prost GP përfundoi i gjashti në kampionatin e konstruktorëve me 21 pikë.<ref>{{cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/analysis-prosts-dream-of-french-team-in-jeopardy-5058532/5058532/|title=Analysis: Prost's Dream of French Team in Jeopardy|author=Francois Thomazeau|date=22 nëntor 2001|website=Autosport.com|language=en|access-date=23 janar 2007|archive-date=29 dhjetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229202510/https://www.autosport.com/f1/news/analysis-prosts-dream-of-french-team-in-jeopardy-5058532/5058532/|url-status=live}}</ref><ref name="essaar">{{cite web|url=http://essaar.co.uk/f1-prost-grand-prix-went-wrong/|title=F1: Prost Grand Prix – What went wrong?|author=Aaron Collins|date=3 shtator 2018|website=Essaar Motorsport|language=en|access-date=15 gusht 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190815013921/http://essaar.co.uk/f1-prost-grand-prix-went-wrong/|archive-date=15 gusht 2019}}</ref> Prost u bë president i Prost Grand Prix në fillim të vitit 1998.<ref name="essaar"/> Pas mbërritjes së Peugeot si furnizues motorrësh për ekipin, Mugen-Honda vendosi të furnizonte ekipin Jordan. Prost GP shënoi një pikë të vetme gjatë sezonit kur Jarno Trulli përfundoi i gjashti në Belgjikë.<ref>{{cite web|url=http://www.formula1.com/results/season/1998/176/|title=1998 Belgian Grand Prix|publisher=Formula Një|language=en|date=30 gusht 1998|archive-url=https://web.archive.org/web/20141205004520/http://www.formula1.com/results/season/1998/176/|archive-date=5 dhjetor 2014|access-date=24 dhjetor 2015}}</ref> Sezoni 1999 ishte vendimtar për Prost GP.<ref>Jean-Michel Desnoues; Patrick Camus & Jean-Marc Loubat <u>Formula 1 99</u> . Queen Anne Press. {{ISBN|1-85291-606-0}}</ref> Prost punësoi [[John Barnard]] si konsulent teknik.<ref name="Prost GP" /> Kompania e Barnard, B3 Technologies, ndihmoi [[Loïc Bigois]] me projektimin e modelit Prost AP02. Panis dhe Trulli ranë dakord të qëndronin me ekipin për këtë sezon. Makina nuk ishte një shqetësim i madh, por motori Peugeot V10 doli të ishte i rëndë dhe i paqëndrueshëm. Viti i fundit i Peugeot si furnizues motorrësh për Prost GP solli njëfarë optimizmi. Prost punësoi shokun e tij të skuadrës të Ferrari në sezonin 1991, [[Jean Alesi]], për të drejtuar makinën kryesore dhe gjermanin [[Nick Heidfeld]], i cili kishte fituar kampionatin e Formula 3000 në vitin 1999, për ta shoqëruar. Sezoni doli të ishte sërisht katastrofik: AP03 doli të ishte i paqëndrueshëm dhe me menaxhim të dobët. Gjërat nuk u ndryshuan kur pilotët u përplasën me njëri-tjetrin në [[Çmimi i madh i Austrisë 2000|Çmimin e madh të Austrisë]]. Drejtori teknik i sapoemëruar, [[Alan Jenkins]], u shkarkua në mes të vitit. Prost ristrukturoi ekipin, duke punësuar [[Joan Villadelprat]] si drejtor menaxhues dhe duke zëvendësuar Jenkins me [[Henri Durand]] si drejtor të ri teknik të ekipit.<ref name="Prost GP" /> Në vitin 2001, Ferrari pranoi të furnizonte Prost GP me motorrë për sezonin e ri.<ref name="Prost GP" /> Paratë mbaruan në fillim të sezonit 2002 dhe Prost falimentoi, duke lënë borxhe prej rreth 30 milionë $.<ref name="Prost GP" /> ===Role të tjera=== Gjatë vitit 2002, Prost kaloi kohë me familjen e tij dhe garoi në tetë gara me biçikleta, duke u renditur i treti në ''Granite – Mont Lozère''.<ref>{{Cite web|date=12 tetor 2017|title=Limited Edition RM 70-01 Tourbillon Alain Prost – The Richard Mille watch with the Odometer|url=https://luxuothailand.com/watches/limited-edition-rm-70-01-tourbillon-alain-prost-the-richard-mille-watch-with-the-odometer.html|access-date=12 shkurt 2021|website=LUXUO Thailand|language=en|archive-date=8 dhjetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211208010129/https://luxuothailand.com/watches/limited-edition-rm-70-01-tourbillon-alain-prost-the-richard-mille-watch-with-the-odometer.html|url-status=live}}</ref><ref>[http://www.prostfan.com/2002.htm Alain Prost 2002 Bicycle Racing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061019100827/http://www.prostfan.com/2002.htm |date=19 tetor 2006 }}, ProstFan.com (në anglisht). Marrë më 11 tetor 2006.</ref> Ai gjithashtu garoi në serinë e garave në akull Andros në vitin 2003, duke u renditur i dyti në kampionat pas [[Yvan Muller]].<ref>{{Cite web|title=Alain Prost pilotera le nouveau Dacia Duster au Trophée glace Andros|url=https://www.argus.nc/le-mag/actualites/alain-prost-pilotera-le-nouveau-dacia-duster-au-trophee-glace-andros-388|access-date=12 shkurt 2021|website=argus.nc|language=fr|archive-date=31 mars 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331053557/https://www.argus.nc/le-mag/actualites/alain-prost-pilotera-le-nouveau-dacia-duster-au-trophee-glace-andros-388|url-status=live}}</ref><ref name = "Andros">''Trophée Andros Championship Standings'', [http://www.prostfan.com/andros03.htm p. 3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061019101133/http://www.prostfan.com/andros03.htm |date=19 tetor 2006 }}. ProstFan.com (në anglisht). Marrë më 11 tetor 2006.</ref> Në vitet 2003 dhe 2004, Prost mori pjesë në [[Étape du Tour]].<ref>{{Cite web|author=Patrick François|date=1 shkurt 2005|title=Alain Prost: 12 ans de cyclosport!|url=http://cyclosport.info/alain-prost-12-ans-de-cyclosport/|access-date=12 shkurt 2021|website=Cyclisme Pour Tous|language=fr|archive-date=25 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225101108/http://cyclosport.info/alain-prost-12-ans-de-cyclosport/|url-status=live}}</ref> Prost u bë gjithashtu Ambasador për Uniroyal, një pozicion që do ta mbante deri në maj 2006.<ref>{{Cite web|date=16 korrik 2003|title=Alain Prost, ambassadeur d'Uniroyal|url=https://www.strategies.fr/actualites/marques/r76616W/alain-prost-ambassadeur-d-uniroyal.html|access-date=12 shkurt 2021|website=Stratégies|language=fr|archive-date=22 nëntor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122073134/https://www.strategies.fr/actualites/marques/r76616W/alain-prost-ambassadeur-d-uniroyal.html|url-status=live}}</ref><ref name="Later Life">''Alain Prost Information – Alain's career year by year, 1973–2006'' [http://www.prostfan.com/infos.htm ProstFan.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170905184626/http://www.prostfan.com/infos.htm |date=5 shtator 2017 }}. Marrë më 11 tetor 2006.</ref> Prost vazhdoi të garonte në Andros Trophy, duke fituar titullin me Toyotën në vitet 2006–07, 2007–08 dhe me Dacian në vitet 2011–2012.<ref>{{Cite web|author=Joe Rusz|date=10 nëntor 2010|title=Prost Plays it Cool|url=https://www.roadandtrack.com/racing/race-coverage/prost-plays-it-cool|access-date=12 shkurt 2021|website=Road & Track|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|author=Noah Joseph|date=5 shkurt 2012|title=Alain Prost wins ice-racing series in Dacia Lodgy Glace MPV|url=https://www.autoblog.com/2012/02/05/alain-prost-wins-ice-racing-series-in-dacia-lodgy-glace-mpv/|access-date=12 shkurt 2021|website=Autoblog|language=en|archive-date=28 qershor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240628084929/https://gum.criteo.com/syncframe?origin=publishertag&topUrl=www.autoblog.com&gdpr=0&gdpr_consent=&us_privacy=1YNN&gpp=DBABBg~BVoIgACA.QA&gpp_sid=8|url-status=live}}</ref><ref>''Trophée Andros Championship Standings'', [http://www.prostfan.com/andros04.htm p. 4] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061019212848/http://www.prostfan.com/andros04.htm |date=19 tetor 2006 }}. ProstFan.com. Marrë më 11 tetor 2006.</ref><ref name="Andros5">''Trophée Andros Championship Standings'', [http://www.prostfan.com/andros05.htm p. 5] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061110014307/http://www.prostfan.com/andros05.htm |date=10 nëntor 2006 }}. ProstFan.com. Marrë më 11 tetor 2006.</ref><ref>[http://www.prostfan.com/20062007.htm Trophée Andros] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070101091920/http://www.prostfan.com/20062007.htm |date=1 janar 2007 }}, ProstFan.com. Marrë më 11 tetor 2006.</ref> Për [[Kampionati Botëror i Formula Një 2010|sezonin 2010 të Formula Një]], rregullorja sportive u ndryshua në mënyrë që një ish-pilot të ishte pjesë e panelit të administratorëve. Prost ishte piloti i parë i tillë që mori këtë rol, në [[Çmimi i madh i Bahreinit 2010|Çmimin e Madh të Bahreinit 2010]]. Prost gjithashtu mori pjesë në Garën e Kampionëve në 2010, një garë e organizuar për legjendat e sportit motorik për të garuar në makina të barabarta. Në shkurt 2012, Prost u emërua ambasadori i ri ndërkombëtar i Renault, duke përfaqësuar kompaninë në demonstrime sportive dhe në ngjarje të organizuara ose të ndjekura nga Renaulti. Prost ka përfunduar dy herë [[Absa Cape Epic]], një garë tetë-ditore me biçikleta malore prej 700 km në [[Republika Jugafrikane|Afrikën e Jugut]]. Ai e përfundoi garën për herë të parë në 2012 me partnerin Sebastien di Pasqua dhe pastaj përsëri në 2013, dhe e nisi por nuk e përfundoi garën në 2014. == Statistikat == ([[:Template:F1 Rezultatet e Pilotëve|Sqarim i tabelës]]) (Garat me '''*''' mbrapa nënkuptojnë pjesmarrjen në pol pozicion) (Viti me * është viti kur ka fituar titull) <div style="float:left;"> {| border="1" cellpadding="1" cellspacing="0" style="margin: 1em 0 0 0; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size:95%" ! Viti ! Ekipi ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! Ekipi ! Vendi ! Pikë |- | [[Rezultatet e F1 1980|1980]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 Argentine Grand Prix|ARG]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFFF"| [[1980 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>DNS</small> || [[1980 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>DNP</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1980 German Grand Prix|GER]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1980 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1980 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFFF"| [[1980 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>DNS</small> | | ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] ! 16ti ! 5 |- | [[Rezultatet e F1 1981|1981]] ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1981 Argentine Grand Prix|ARG]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1981 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| '''[[1981 German Grand Prix|GER]]'''<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1981 Dutch Grand Prix|DUT]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1981 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1981 Las Vegas Grand Prix|LVG]]<br /><small>2</small> | ! [[Renault F1|Renault]] ! 5ti ! 43 |- | [[Rezultatet e F1 1982|1982]] ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1982 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1982 Brazilian Grand Prix|BRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1982 Belgian Grand Prix|BEL]]'''<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1982 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1982 United States Grand Prix East|USE]]'''<br /><small>NC</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1982 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1982 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 German Grand Prix|GER]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1982 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#DFDFDF"| '''[[1982 Swiss Grand Prix|SUI]]'''<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| '''[[1982 Las Vegas Grand Prix|LVG]]'''<br /><small>4</small> ! [[Renault F1|Renault]] ! 4ti ! 34 |- | [[Rezultatet e F1 1983|1983]] ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#CFCFFF"| [[1983 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1983 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1983 French Grand Prix|FRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1983 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[1983 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1983 Belgian Grand Prix|BEL]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1983 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1983 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1983 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1983 German Grand Prix|GER]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1983 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1983 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1983 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1983 Evropean Grand Prix|EUR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1983 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>Ret</small> | ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#DFDFDF"| '''2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| '''57''' |- | [[Rezultatet e F1 1984|1984]] ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1984 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1984 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1984 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1984 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1984 United States Grand Prix East|USE]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1984 German Grand Prix|GER]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1984 Dutch Grand Prix|DUT]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 Evropean Grand Prix|EUR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>1</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#DFDFDF"| ''' 2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| ''' 71.5''' |- | [[Rezultatet e F1 1985|1985]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1985 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#000000" style="color: #ffffff"| [[1985 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>DSQ</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1985 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1985 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1985 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1985 German Grand Prix|GER]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1985 Austrian Grand Prix|AUT]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1985 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[1985 Belgian Grand Prix|BEL]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1985 Evropean Grand Prix|EUR]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1985 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1985 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>Ret</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ti''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''73''' |- | [[Rezultatet e F1 1986|1986]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#EFCFFF"| [[1986 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1986 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1986 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1986 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1986 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1986 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1986 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1986 German Grand Prix|GER]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1986 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1986 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#000000" style="color: #ffffff"| [[1986 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>DSQ</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1986 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>1</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ti''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''72''' |- | [[Rezultatet e F1 1987|1987]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1987 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1987 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1987 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1987 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 German Grand Prix|GER]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1987 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1987 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1987 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1987 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>Ret</small> ! [[Mclaren|McLaren]] ! 4ti ! 46 |- | [[Rezultatet e F1 1988|1988]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1988 French Grand Prix|FRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1988 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 German Grand Prix|GER]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1988 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1988 Portuguese Grand Prix|POR]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>1</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#DFDFDF"| '''2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| '''87 (105)''' |- | [[Rezultatet e F1 1989|1989]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1989 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1989 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1989 Canadian Grand Prix|CAN]]'''<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1989 French Grand Prix|FRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1989 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 German Grand Prix|GER]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1989 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1989 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1989 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1989 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1989 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>Ret</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ri''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''76''' |- | [[Rezultatet e F1 1990|1990]] ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1990 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1990 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1990 German Grand Prix|GER]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[F1 Belgjika - 1990|BEL]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1990 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1990 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1990 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>3</small> ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |bgcolor="#DFDFDF"| '''2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| '''71 (73)''' |- | [[Rezultatet e F1 1991|1991]] ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |bgcolor="#DFDFDF"| [[1991 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1991 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1991 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1991 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1991 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 German Grand Prix|GER]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[F1 Belgjika - 1991|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1991 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1991 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1991 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>4</small> || [[1991 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNP</small> ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] ! 5ti ! 34 |- | [[Rezultatet e F1 1993|1993]] ! [[WilliamsF1|Williams]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 South African Grand Prix|RSA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1993 Brazilian Grand Prix|BRA]]'''<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[1993 Evropean Grand Prix|EUR]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[F1 San Marino - 1993|SMR]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 Spanish Grand Prix|ESP]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| '''[[1993 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>4</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 Canadian Grand Prix|CAN]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1993 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 British Grand Prix|GBR]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 German Grand Prix|GER]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| '''[[1993 Hungarian Grand Prix|HUN]]'''<br /><small>12</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[F1 Belgjika - 1993|BEL]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#CFCFFF"| '''[[1993 Italian Grand Prix|ITA]]'''<br /><small>12</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1993 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| '''[[1993 Japanese Grand Prix|JPN]]'''<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1993 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>2</small> ! [[WilliamsF1|Williams]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ri''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''99''' |} </div> ==Referime== {{Reflist|2}} == Lidhje të jashtme == * [http://www.prostfan.com/ prostfan.com - Alain Prost fansite] * [http://www.prostfan.com/senna2.htm Interview with Alain Prost about Ayrton Senna] * [http://www.ddavid.com/formula1/shu_bio.htm Top lista Formula 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050903004816/http://www.ddavid.com/formula1/shu_bio.htm |date=3 shtator 2005 }} {{F1 kampionët}} [[Kategoria:Sportistë francezë]] [[Kategoria:F1 pilotë]] [[Kategoria:Lindje 1955]] [[Kategoria:Pilotë francezë në Formula Një]] {{sport-cung}} cktcfchlnc4bnd9xqzytlluuqebsb5p 3058371 3058369 2026-10-20T01:52:19Z Sadsadas 51943 /* Role të tjera */ 3058371 wikitext text/x-wiki {{Ish F1 pilot | Name = Alain Prost | Image = Festival automobile international 2015 - Photocall - 065 (cropped3).jpg | Nationality = {{flagicon|France}} [[franca|francez]] | Years = [[Rezultatet e F1 1980|1980]]–[[Rezultatet e F1 1991|1991]], [[Rezultatet e F1 1993|1993]] | Team(s) = [[Team McLaren|McLaren]], [[Renault F1|Renault]], [[Scuderia Ferrari|Ferrari]], [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]] | Races = 202 | Championships = 4 ([[Rezultatet e F1 1985|1985]], [[Rezultatet e F1 1986|1986]], [[Rezultatet e F1 1989|1989]], [[Rezultatet e F1 1993|1993]]) | Wins = 51 | Podiums = 106 | Points = 768.5 | Poles = 33 | Fastest laps = 41 | First race = [[Çmimi i madh i Argjentinës 1980]] | First win = [[Çmimi i madh i Francës 1981]] | Last win = [[Çmimi i madh i Gjermanisë 1993]] | Last race = [[Çmimi i madh i Australisë 1993]] | Last position = 1ri (99 pikë) }} '''Alain Prost''' (lindur më [[24 shkurt]] [[1955]]) është një ish pilot garash francez dhe zyrtar i sporteve motorrike. Ai garoi në [[Formula Një]] nga viti 1980 e deri në 1993, duke fituar katër tituj botëror për pilot. Në kohën e pensionimit të tij, Prost mbante rekordin për numrin e fitoreve (51), pol pozitave (41) dhe podiumeve (106). Prost lindi në [[Lorette, Loire]] të [[Francës]] dhe filloi karting në moshën 14 vjeç, duke fituar Kampionatin Botëror të të rinjëve katër vite më vonë. Në vitin 1976, ai u bë pjesë e Formulës Renault, duke fituar Kampionatin Evropian me Ecurie Elf. Një vit më pas ai fitoi Challenge de Formule Renault Europe. Pas kësaj, ky kompeticion filloi të njihej si Formula Tre franceze; Prost e mbrojti titullin e tij në vitet 1978 dhe 1979. Kulmi i karrierës së tij në karting arriti me suksesin në Formula Tre Evropiane. Në vitin 1980, Prost firmosi me [[Team McLaren|McLaren]] në Formula Një dhe bëri debutimin e tij në [[Çmimi i madh i Argjentinës 1980|Çmimin e madh të Argjentinës]], duke u renditur në vendin e gjashtë. Në sezonin e ardhshëm ai firmosi me [[Renault në Formula Një|Renault]], duke fituar Çmimin e madh të parë në karrierë në Francë, e cila u ndoq nga sukseset në Holandë dhe Itali. Pas disa fitoreve në sezonin 1982, Prost e mbylli sezonin 1983 në vend të dytë mbrapa fituesit [[Nelson Piquet]]; ai u tërhoq për shkak të problemeve me turbon në garën e fundit vendimtare për titullin. Prost u shkarkua nga Renault dy ditë pas garës për disa komente që bëri, dhe ai u rikthye te McLaren për sezonin 1984, aty ku përfundoi sërisht i dyti, këtë herë mbrapa shokut të ekipit [[Nikki Lauda]] për gjysëm pike. Në vitin 1985, Prost fitoi titullin e parë për pilot, duke u bërë francezi i parë kampion në Formula Një. Ai u shpall kampion edhe në vitin 1986 pas një dueli të ngushtë me Piquet dhe [[Nigel Mansell]]. Pasi fitoi disa gara në sezonin 1987, Prost u bë shok ekipi me pilotin brazilian [[Ayrton Senna]]. Sëbashku, ata fituan 15 nga 16 garat e sezonit 1988, duke ngarë McLarenin me motorr Honda MP4/4; Senna në fund u shpall kampion me tre pikë më shumë. Rivaliteti i tyre i ashpër kulmoi me aksidentet në garat vendimtare për titull në [[Suzuka]] të Japonisë në vitet 1989 dhe 1990; Prost fitoi titullin e vitit 1989 kurse Senna atë të 1990. Prost firmosi me [[Scuderia Ferrari|Ferrarin]] në vitin 1990 kurse në vitin 1991 u shkarkua në përfundim të sezonit pas komenteve të bëra për modelin 643, me të cilën ai nuk fitoi asnjë garë. Pas një viti mungesë, Prost u rikthye në sezonin 1993 me [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]], duke fituar titullin e katërt kampion bote. Ai vendosi disa rekorde gjatë sezonit para se të pensionohej në përfundim të tij. Ai u rikthye në Formula Një si pronar i ekipit [[Prost Grand Prix]] në vitin 1997 pasi bleu [[Équipe Ligier]]. Ekipi u shpërbë në vitin 2001. ==Formula Një== ===McLaren=== Prost fitoi titullin e Formula Tre në vitin 1979, duke tërhequr interesin e disa ekipeve të [[Formula Një]] si [[Team McLaren|McLaren]], [[Brabham]], dhe [[Équipe Ligier|Ligier]].<ref name=":10">{{Cite web|title=McLaren Racing – Alain Prost Biography {{!}} Extract 1|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/driver/alain-prost/alain-prost-extract-1/|access-date=13 shkurt 2021|website=Mclaren|language=en|archive-date=2 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302023507/https://www.mclaren.com/racing/heritage/driver/alain-prost/alain-prost-extract-1/|url-status=live}}</ref> Ai firmosi një kontratë me McLaren pasi i la mbresa shefit [[Teddy Mayer]] pas një prove me makinë. Ai ishte shok ekipi me [[John Watson (pilot garash)|John Watson]] në sezonin e tij debutues.<ref name=":2">{{Cite web|author=Gerald Donaldson|date=30 janar 2015|title=Alain Prost|url=https://www.formula1.com/en/drivers/hall-of-fame/Alain_Prost.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240417020310/https://www.formula1.com/en/drivers/hall-of-fame/Alain_Prost.html|archive-date=17 prill 2024|access-date=27 nëntor 2024|publisher=[[Formula Një]]|language=en}}</ref> Karriera e Prost në Formula Një nisi në mënyrë të mirë. Në debutimin e tij në [[Buenos Aires]], ai u rendit në vendin e gjashtë, duke marrë pikën e tij të parë në Formula Një.<ref name="mcbride_nyt_p3">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1987/11/08/magazine/racing-s-record-breaker.html|title=Racing's Record Breaker|author=Stewart McBride|date=8 nëntor 1987|publisher=The New York Times|language=en|access-date=11 shkurt 2011|archive-date=14 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130514092617/http://www.nytimes.com/1987/11/08/magazine/racing-s-record-breaker.html|url-status=live}}</ref> Në 20 vitet e fundit, vetëm [[Johnny Herbert]] dhe [[Jean Alesi]] kishin marrë pikë në garën e tyre debutuese. Ai e mbylli kampionatin me pesë pikë, një më pak se Watson, duke shënuar pikë në garat në Buenos Aires, Interlagos, Brands Hatch dhe Zandvoort. Gjatë këtij sezoni, Prost pati disa aksidente: ai theu kyçin e dorës në [[Çmimi i madh i Afrikës së Jugut 1980|Çmimin e madh të Afrikës së Jugut]] si dhe pësoi një tronditje gjatë provave të lira në Shtetet e Bashkuara. Ai gjithashtu u tërhoq nga [[Çmimi i madh i Kanadasë 1980|Çmimi i madh i Kanadasë]] për shkak të problemeve me armotizatorët e gomave të mbrapme. Në përfundim të sezonit, pavarësisht se kishte edhe dy vite kontratë, Prost u largua nga McLaren dhe firmosi me [[Renault në Formula Një|Renault]]. Ai më pas shpjegoi se makina McLaren ishte difektoze dhe prishej shpesh, duke shtuar se ai besonte se ekipi fajsontë atë për aksidentet e shumta që ai pati në sezonin e tij debutues.{{sfn|Roebuck|1986|p=126}}<ref>{{Cite web|last=Melsher|first=David|date=7 July 2014|title=Alain Prost – McLaren (1980)|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2000/28/alain-prost-mclaren|access-date=8 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=9 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210209004746/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2000/28/alain-prost-mclaren|url-status=live}}</ref> Sipas Watson, shefi i ekipit Mayer fillimisht dëshironte të firmoste me [[Kevin Cogan]], por më pas zgjodhi Prost pas këmbënguljes së sponsorit [[Marlboro]].<ref>{{Cite book|author=Maurice Hamilton|title=Alain Prost|date=24 shtator 2015|publisher=Bonnier Publishing Ltd.|language=en|isbn=978-1905825981|page=49}}</ref> ===Renault=== Prost do të garonte si shok skuadre me francezin tjetër [[René Arnoux]] për sezonin 1981. Autori sportiv [[Nigel Roebuck]] raportoi se marrëdhnja e Prost me Arnoux u prish menjëherë, pasi Prost ishte më i shpejtë se kolegu i tij me përvojë.{{sfn|Roebuck|1986|p=129}} Ai nuk i përfundoi dy garat e para të sezonit pasi u përplas me [[Andrea de Cesaris]] në [[Çmimi i madh i Shteteve të Bashkuara 1981|Çmimin e madh të Shteteve të Bashkuara]] si dhe me [[Didier Pironi]]n në [[Çmimi i madh i Brazilit 1981|Çmimin e madh të Brazilit]]. Në garën e tretë në Argjentinë, ai shënoi pikët dhe podiumin e parë të sezonit. Prost më pas nuk i përfundoi katër garat e ardhshme, por fitoi në Francë duke përfunduar dy sekonda para ish shokut të tij te McLaren, Watson.<ref>{{cite news|author=John A. Callcott|date=5 korrik 1981|title=Alain Prost of France won the French Formula 1|url=https://www.upi.com/Archives/1981/07/05/Alain-Prost-of-France-won-the-French-Formula-1/9010363153600/|publisher=United Press International|language=en|access-date=9 shkurt 2021|archive-date=11 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250411143455/https://www.upi.com/Archives/1981/07/05/Alain-Prost-of-France-won-the-French-Formula-1/9010363153600/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/2375138-5-great-moments-from-alain-prosts-formula-1-career|title=5 Great Moments from Alain Prost's Formula 1 Career|author=Neil James|date=24 shkurt 2015|publisher=Bleacher Report|language=en|access-date=27 shkurt 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227101031/https://bleacherreport.com/articles/2375138-5-great-moments-from-alain-prosts-formula-1-career|archive-date=27 shkurt 2015}}</ref> Fitorja në Francë ishte e paharrueshme për Prost, i cili deklaroi se pas këtij suksesi mentaliteti i tij ndryshoi plotësisht. "Përpara, ti mendoje se mund t'a bëje", tha ai, "por tani ti e di që e bën". Prost i nisi pesë garat e rradhës nga vija e parë, duke arritur dy pol pozita dhe dy fitore të tjera, në Holandë dhe Itali. Ai e mbylli sezonin me në vendin e pestë, shtatë pikë më pak se fituesi Piquet.<ref>{{cite web|url=http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/98415.html|title=Prost wins as Piquet erases gap|date=30 gusht 1981|publisher=ESPN UK|language=en|access-date=26 maj 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526070721/http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/98415.html|archive-date=26 maj 2019}}</ref> Prost e nisi sezonin 1982 duke fituar dy garat e para në Afrikën e Jugut dhe Brazil. Në garën e parë në Afrikën e Jugut, ai u rikuperua pasi humbi një nga gomat e makinës.<ref>{{Cite web|author=Denis Jenkinson|date=mars 1982|title=1982 South African Grand Prix race report|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/march-1982/36/south-african-grand-prix-14|access-date=9 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=16 qershor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210616205357/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/march-1982/36/south-african-grand-prix-14|url-status=live}}</ref> Në Brazil, Prost fillimisht u rendit i treti por u shpall fitues pasi Piquet (i pari) dhe [[Keke Rosberg]] (i dyti) u skualifikuan.<ref>{{Cite web|last=Grandprix.com|date=21 mars 1982|title=Brazilian GP, 1982|url=http://www.grandprix.com//races/brazilian-gp-1982.html|access-date=9 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en|archive-date=13 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213060002/https://www.grandprix.com//races/brazilian-gp-1982.html|url-status=live}}</ref> Ai më pas mori pikë në katër garat e rradhës. Gjatë sezonit Prost u tërhoq në shtatë gara por arriti ta mbyllte kampionatin në vendin e 4të, duke mbledhur nëntë pikë më pak se sezoni i kaluar.<ref name=":3">{{Cite web|title=Alain Prost • Career & Character Info {{!}} Motorsport Database|url=https://www.motorsportmagazine.com/database/drivers/alain-prost/|access-date=9 shkurt 2021|website=Motorsport Database – Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=9 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210209163239/https://www.motorsportmagazine.com/database/drivers/alain-prost/|url-status=live}}</ref> Gjatë këtij sezoni, marrëdhënja e tij me shokun e ekipit Arnoux pësoi një të mëtejshme, duke arritur fundin në [[Çmimi i madh i Francës 1982|Çmimin e madh të Francës]]; Prost besonte se Arnoux, i cili fitoi garën, nuk zbatoi një marrëveshje të arritur para fillimit të garës për të mbështetur Prost.<ref>{{Cite web|last=ESPN Staff|date=25 korrik 1982|title=Rene Arnoux defies team orders to win at Paul Ricard for Renault|url=http://en.espnf1.com/f1/motorsport/story/111547.html|access-date=9 shkurt 2021|publisher=ESPN UK|language=en|archive-date=14 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141214151426/http://en.espnf1.com/f1/motorsport/story/111547.html|url-status=live}}</ref> Ai gjithashtu pati një marrëdhënje negative edhe me median franceze, duke deklaruar: "Kur shkova te Renault, gazetarët shkruan gjëra të mira për mua, por në vitin 1982 isha bërë djali i keq. Mendoj, për të qenë i sinqertë, se kisha bërë gabimin e të fituarit! Francezëve nuk u pëlqejnë shumë fituesit.”{{sfn|Roebuck|1986|p=129}} Ai shtoi se “Është e vështirë të shpjegohet, por francezët preferojnë martirët që humbasin me lavdi."<ref name="mcbride_nyt_p3" /> Në nëntor 1982, Prost, sëbashku me [[Jacques Laffite]] dhe Nelson Piquet, udhëtuan në [[Melbourne]] të [[Australia|Australisë]] për të garuar në cirkuitin e shkurtër [[Calder Park Raceway]] (1.69 km). Kjo pistë u bë pjesë e kalendarit të Formula Një në vitin 1985. Prost garoi me makinën [[Ralt RT4]] me motorr 1.6 litër të [[Ford]]it. Ai arriti pol pozitë duke regjistruar kohën 39.18 sekonda. Prost udhëhoqi garën nga xhiro e parë dhe deri në të fundit, duke u shpallur fitues. Ai e mbylli garën me 15.32 sekonda para vendit të dytë Lattife, i cili kishte fituar edicionin e vitit të kaluar. Në vendin e tretë u rendit piloti i ri brazilian [[Roberto Moreno]].<ref>{{Cite web|title=Calder, 7 Nov 1982 « Australian Formula Pacific « OldRacingCars.com|url=https://www.oldracingcars.com/results/result.php?RaceID=AU82#note1|access-date=9 shkurt 2021|website=oldracingcars.com|language=en|archive-date=12 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212232221/https://www.oldracingcars.com/results/result.php?RaceID=AU82#note1|url-status=live}}</ref> Arnoux u largua nga Renaulti në sezonin 1983 dhe u zëvëndësua nga piloti amerikan [[Eddie Cheever]], i cili u bë shoku i ri i ekipit i Prost. Kjo lëvizje u bë me qëllim për të shitur më shumë makina Renault në Amerikën e Veriut. Gjatë këtij sezoni, Prost fitoi katër gara dhe e mbylli kampionatin në vendin e dytë, dy pikë më pak se fituesi Piquet. Piquet dhe [[Brabham]] e dominuan kampionatin në garat e fundit kurse Prost u tërhoq në tre nga katër garat e fundit.<ref>{{Cite web|url=https://gparchive.com/formula-1/1983-south-african-grand-prix/|title=1983 South African Grand Prix - Race Results & History - GP Archive|website=GPArchive.com|language=en|date=15 tetor 1983|access-date=23 tetor 2021}}</ref> Marrëdhja e Prost me Renault pësoi një rënje të ndjeshme: ai besoi se ekipi nuk kishte bërë një punë të mirë në përmirësimin e makinës kurse Renault besonte se Prost ishte fajtori i mosfitimit të kampionatit. Prost gjithashtu i prishi marrëdhënjet me tifozët francez të Renaultit, të cilët fajsuan atë për largimin e Arnoux nga ekipi. Prost deklaroi në garën e fundit se makina e tij "nuk ishte konkuruese" dhe dhe humbja nuk erdhi për faj të tij. Renaulti e shkarkoi Prostin dy ditë pas garës së Afrikës së Jugut.<ref>{{cite web|url=https://www.upi.com/amp/Archives/1983/10/24/Frenchman-Alain-Prost-dismissed-by-Renault-after-finishing-second/9901435816000/|title=Frenchman Alain Prost, dismissed by Renault after finishing second...|website=upi.com|language=en|date=24 tetor 1983|access-date=11 tetor 2026}}</ref> Ai dhe familja e tij u zhvendosën në [[Zvicra|Zvicër]] disa ditë pas këtij vendimi pasi puntorët e fabrikës së Renaultit dogjën një nga makinst e tij, e cila ishte një [[Mercedes-Benz]].{{sfn|Roebuck|1986|p=129}} ===Rikthimi te McLaren=== ====1984–1986: Dy herë kampion bote==== Prost firmosi me McLaren për sezonin 1984, duke u rikthyer te ekipi britanik pas tre vitesh. Ai kishte si shok ekipi dy herë kampionin e botës Nikki Lauda kurse makina e tij [[McLaren MP4/2]] kishte një motorr 1.5 litër V6 nga [[TAG]]-[[Porsche]]. Prost e humbi kampionatin ndaj Laudas për gjysëm pike në garën e fundit të sezonit; ai fitoi shtatë gara gjatë sezonit kurse Lauda pesë, përfshirë edhe [[Çmimi i madh i Portugalisë 1984|Çmimin e madh të Portugalisë]], e cila ishte gara e fundit e sezonit.<ref>{{Cite web|title=Portuguese GP, 1984|url=https://www.grandprix.com/gpe/rr404.html|access-date=9 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en|archive-date=14 prill 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414140959/https://www.grandprix.com/gpe/rr404.html|url-status=live}}</ref> Gjysma e pikës që ishte vendimtare ndodhi në [[Çmimi i madh i Monakos 1984|Çmimin e madh të Monakos]], garë të cilën Prost po e kryesonte dhe po ndiqej nga afër nga [[Ayrton Senna]] ([[Toleman]]) dhe [[Stefan Bellof]] ([[Tyrrell Racing|Tyrrell]]). Në xhiron e 32të, kujdestari i garës [[Jacky Ickx]] ngriti flamurin e kuq dhe i dha fund garës për shkak të shiut të dëndur. Vendimi i Ickx shkaktoi polemika pasi e mori këtë vendim pa u konsultuar me zyrtarët e garës.<ref>{{Cite web|title=Prost wins under a cloud of controversy|url=http://www.gpracing.net192.com/races/reports/394.cfm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125182722/http://www.gpracing.net192.com/races/reports/394.cfm |archive-date=25 nëntor 2006|access-date=27 nëntor 2024|website=GPRacing.net|language=en}}</ref> Sipas rregullave të Formula Një. Prost mori vetëm gjysmën e nëntë pikëve që jepeshin për fituesin e garës. Shtatë fitoret e Prost në këtë sezon barazuar rekordin e të gjitha kohërave të vendosur nga [[Jim Clark]] në sezonin 1963.<ref>{{Cite web|author=Dave Toynton|date=24 tetor 2020|title=Formula 1's Curious Statistical History In Portugal|url=https://worldinsport.com/formula-1s-history-in-portugal/|access-date=9 shkurt 2021|language=en|archive-date=25 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125042230/https://worldinsport.com/formula-1s-history-in-portugal/|url-status=live}}</ref> Fitorja e kampionatit nga Lauda për vetëm gjysëm pike ishte diferenca më e shkurtër në historinë e Formula Një.<ref name=":17">{{Cite web|date=15 gusht 2015|title=The Professor nearly an eight times F1 world champion|url=https://www.grandprix247.com/2015/08/15/the-professor-nearly-an-eight-times-f1-world-champion/|access-date=27 shtator 2024|website=GRANDPRIX247.com|language=en|archive-date=11 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250411143355/https://www.grandprix247.com/2015/08/15/the-professor-nearly-an-eight-times-f1-world-champion/|url-status=live}}</ref> Në sezonin 1985, Prost u bë piloti i parë francez kampion bote. Ai fitoi pesë nga gjashtëmbëdhjetë garat e sezonit. Ai gjithashtu fitoi edhe [[Çmimi i madh i San Marinos 1985|Çmimin e madh të San Marinos]] por u skualifikua pasi makina e tij ishte 2 kilogram më e lehtë pas një kontrolli të ushtruar pas mbarimit të garës.<ref name=":3" /><ref name=":4">{{cite web|title=1985 San Marino Grand Prix|url=http://www.gpracing.net192.com/races/reports/407.cfm|website=GPRacing.net192.com|language=en|access-date=7 tetor 2006|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060722110141/http://www.gpracing.net192.com/races/reports/407.cfm|archive-date=22 korrik 2006}}</ref> Prost e mbylli kampionatin me 20 pikë më shumë se [[Michele Alboreto]], i cili u rendit i dyti.<ref>{{cite web|title=1985 F1 World Championship|publisher=Motor Sport Magazine|language=en|url=https://database.motorsportmagazine.com/database/championships/f1/1985-f1-world-championship|access-date=27 janar 2021|archive-date=1 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201195144/https://database.motorsportmagazine.com/database/championships/f1/1985-f1-world-championship|url-status=live}}</ref> Suksesi i tij në këtë sezoni bëri që ai të nderohej me dekoratën [[Legjioni i Nderit]], e cila është dekorata më e lartë në Francë.<ref name="mcbride_nyt_p3" /><ref name=":9">{{Cite web|last=Ina.fr|first=Institut National de l’Audiovisuel-|date=21 janar 1986|title=Remises légion d'honneur|url=http://www.ina.fr/video/CAB86001865|access-date=13 February 2021|website=Ina.fr|language=fr-FR|archive-date=28 qershor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240628084927/https://www.ina.fr/ina-eclaire-actu/video/cab86001865/remises-legion-d-honneur|url-status=live}}</ref> Pas përfundimit të sezonit, shoku i tij i ekipit Lauda njoftoi tërheqjen nga sporti, duke i dhënë meritë edhe Prostit: "Unë kisha një makinë të përkryer dhe pastaj vjen ky francezi dhe më mposht. Po të mos kishte ardhur, do të vazhdoja edhe për disa vite."<ref name=":21">{{Cite web|date=7 korrik 2014|title=Alain Prost: too good to be true?|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/august-2001/26/too-good-be-true/|access-date=2 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091305/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/august-2001/26/too-good-be-true/|url-status=live}}</ref> Pas tërheqjes së Laudas, [[Keke Rosberg]], kampion i vitit 1982, u bë shoku i ri i ekipit të Prost për sezonin 1986. Prost arriti të mbronte titullin e tij kampion edhe pse vuajti ndaj dyshes së Williams, Nelson Piquet dhe [[Nigel Mansell]].<ref name=Motorsport>{{cite web|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-1986/15/formula-one-mexican-grand-prix-australian-grand-prix|title=Prost's end of term surprise!|website=[[Motor Sport (magazine)|Motor Sport]]|language=en|date=dhjetor 1986|pages=1295–1299|author=Denis Jenkinson|access-date=15 dhjetor 2022}}</ref> Para nisjes së garës së fundit të sezonit, Prost renditej në vendin e dytë mbrapa Mansell. Ai kishte të njëjtën numër fitoresh me Piquet, por kishte katër vende të dyta kurse braziliani tre, duke e vendosur atë në vendin e dytë në renditje. [[Çmimi i madh i Australisë 1986|Çmimi i madh i Australisë]] ishte gara e fundit e sezonit, të cilën Prost e nisi nga vendi i katërt kurse Mansell nga pol pozita. Në xhiron e 63të, Mansell, i cili ishte në vendin e tretë, pozitë që i siguronte kampionatin, u tërhoq nga gara pasi goma mbrapa u prish ndërkoh që ai po voziste me 300 kmh.<ref>{{cite web|url=http://www.f1fanatic.co.uk/2007/10/18/grand-prix-flashback-australia-1986/|title=Heartbreak for Mansell in dramatic Adelaide finale|publisher=F1Fanatic|language=en|date=18 tetor 2007|access-date=13 nëntor 2014}}</ref> Piquet më pas u thirr në pit stop nga Williams për të ndryshuar gomat si masë sigurie. Kjo gjë bëri që Prost të merrte kryesimin e garës. Ai kishte hyrë më parë në pit stop për shkak të një çarje në gomë dhe ishte me goma të reja.<ref>{{Cite web|title=1986 Australian Grand Prix – Race Results & History – GP Archive|url=https://gparchive.com/formula-1/1986-australian-grand-prix/|website=GPArchive.com|language=en|date=26 tetor 1986|access-date=26 nëntor 2021}}</ref> Prost e kryesori garën deri në fund dhe u bë piloti i parë që nga [[Jack Brabham]] në vitin 1960 që fiton dy tituj rresht. ====1987: Një sezon i vështirë==== Rosberg u tërhoq nga Formula Një në fund të vitit 1986 dhe u zëvëndësua nga piloti suedez [[Stefan Johansson]], i cili u bë kolegu i ri i Prost për sezonin 1987. Edhe pse McLaren kishte prezantuar shasinë e re [[McLaren MP4/3|MP4/3]], pas tre sezonesh me MP4/2, motorrët TAG nuk kishin forcë mjaftueshëm për të konkuruar për trofe si dhe shfaqën defektë të pa para. Pavarësisht me një makinë jo në nivelet e rivalëve të tij, Prost arriti të garojë për titullin kampion deri në fazën e fundit të sezonit, duke fituar tre gara. Suksesi i tij në Portugali bëri që të kalonte britanikun [[Jackie Stewart]] si piloti me më shumë gara të fituara në historinë e Formula Një (28). I pyetur për këtë fakt, Stewart deklaroi: "Njerëzit mund të mos më besojnë, por jam i lumtur që Alain e theu rekordin tim. Jam i lumtur që ishte ai që e theu sepse vetëm ai e meriton. Nuk kam asnjë dyshim që ai është piloti më i mirë i gjeneratës së tij." Prost e konsideron fitoren e tij në garën hapëse në Brazil si më shpërblyesen e karrierës së tij. Ai i mbylli provat zyrtare në vendin e 5të, më shumë se tre sekonda më i ngadaltë se Mansell, i cili e nisi garën nga pol pozita. Prost e dinte se makina e tij nuk kishte shpejtësi të mjaftueshme për provat zyrtare dhe zgjodhi të punonte me strategjinë e garës. Ndërkohë që të gjithë rivalët e tij zgjodhën paketën downforcë të lartë, ai bëri të kundërtën, duke zgjedhur të ishte më i shpejtë në vijë të drejtë dhe më i ngadaltë në kthesa. Kjo strategji bëri që gomat e tij të zgjasnin më shumë se ato të rivalëve të tij, duke bërë që ai të kryente 61 xhiro në cirkuitin e ashpër Jacarepaguá me vetëm dy pit stope, kurse të tjerët bënë nga tre ose më shumë (Piquet bëri tre pit stope në 40 xhiro). Prost e mbylli garën 40 sekonda para Piquet, i cili u rendit i dyti. Johansson u rendit i treti, 56 sekonda mbrapa Prost. ====1988: Mbërritja e Ayrton Sennës si shok ekipi==== Sezoni 1988 prodhoi një moment të rëndësishëm në historinë e Formula Një pasi [[Honda]] i dha fund kontratës me Williams, ekipi kampion për kontruktorë, dhe i solli motorrët e tyre dominues RA16 te McLareni i Prost.<ref name=":15">{{Cite web|author=Maurice Hamilton|date=1 shtator 2017|title=30 years later: Honda's awkward Italian Grand Prix|url=https://www.espn.com/f1/story/_/id/20530902/30-years-later-honda-awkward-italian-grand-prix|access-date=10 shkurt 2021|publisher=ESPN F1|language=en|archive-date=19 gusht 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190819103023/https://www.espn.com/f1/story/_/id/20530902/30-years-later-honda-awkward-italian-grand-prix|url-status=live}}</ref> Para nisjes së sezonit 1988, u bë e qartë se nëse një ekip donte motorrët e Hondës, ata duhej të firmosnin me një nga dy pilotët brazilian të pëlqyer nga Honda (të cilët mbulonin tregun e makinave të Amerikës së Jugut):<ref name=":14">{{Cite web|date=7 korrik 2014|title=Honda and Formula One|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/october-1987/13/honda-and-formula-one/|access-date=30 shtator 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=12 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241212014212/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/october-1987/13/honda-and-formula-one/|url-status=live}}</ref> tre herë kampionin e botës Nelson Piquet, ose ylli në ngritje [[Ayrton Senna]].<ref name=":20">{{Cite news|author=Brad Spurgeon|date=18 shtator 2015|title=A Driver's Greatness, in the Words of Others|url=https://www.nytimes.com/2015/09/19/sports/autoracing/a-drivers-greatness-in-the-words-of-others-alain-prost-singapore-grand-prix-formula-one.html|access-date=30 shtator 2024|publisher=The New York Times|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090844/https://www.nytimes.com/2015/09/19/sports/autoracing/a-drivers-greatness-in-the-words-of-others-alain-prost-singapore-grand-prix-formula-one.html|url-status=live}}</ref> Kur McLaren pyeti Prost për mendimin e tij, francezi sygjeroi Sennën, duke vënë në dukje moshën e re dhe talentin e tij. Ky ishte një vendim për të cilën Prost do të pendohej më vonë. Pas mbërritjes së Sennës, McLaren deklaroi se të dy pilotët do të ishin të barabartë dhe do të lejoheshin të garonin ndaj njëri-tjetrit.<ref name=":14" /> Sipas shefit [[Ron Dennis]], Prost ishte në rregull me konkurencën por kishte shumë dyshime.<ref name=":16">{{Cite web|title=Ron Dennis on Senna - Part one: the early years|url=https://www.formula1.com/en/latest/features/2014/4/Ron-Dennis-on-Senna---Part-one-the-early-years.html|access-date=30 shtator 2024|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en}}</ref> Partneriteti McLaren-Honda i dha Prostit një makinë shumë të shpejtë dhe një mundësi të artë për të fituar një tjetër titull kampion për pilot, si dhe nisi një nga [[Rivaliteti Prost-Senna|rivalitetet më të ashpra në historinë e Formula Një]]. McLaren-Honda e dominoi sezonin 1988 duke fituar 15 nga 16 garat e sezonit, një rekord që qëndroi deri në sezonin [[Kampionati Botëror i Formula Një 2023|2023]], aty ku [[Red Bull Racing|Red Bull]]-Honda fitoi 21 nga 22 garat e kalendarit. McLaren e mbylli sezonin me titullin për konstruktor, duke mbledhur tre fishin e pikëve të [[Scuderia Ferrari|Ferrarit]], që u rendit në vendin e dytë. Pavarësisht një dueli të ngushtë, Senna u shpall kampion bote, duke mbledhur tre pikë më shumë se Prost. Braziliani gjithashtu fitoi tetë gara, një më shumë se Prost.<ref>{{cite web|url=https://www.racefans.net/2009/12/22/think-the-new-f1-points-system-is-weird-weve-seen-much-stranger-than-that/|title=From 8 points for a win to 25: Every F1 scoring system|author=Keith Collantine|date=22 dhjetor 2009|website=RaceFans|language=en|access-date=22 qershor 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210622070750/https://www.racefans.net/2009/12/22/think-the-new-f1-points-system-is-weird-weve-seen-much-stranger-than-that/|archive-date=22 qershor 2021}}</ref><ref name=":3" /> Ky sezon ishte pa polemika për të dy rivalët, me përjashtim të një momenti në [[Estoril]] ku Senna gati sa nuk e përplasi në mur Prostin që po e parakalonte.<ref>{{Cite web|title=Alain Prost on Senna {{!}} Ayrton Senna da Silva - Legacy Matters|url=https://www.ayrton-senna-dasilva.com/alain-on-senna/|access-date=2 tetor 2024|website=ayrton-senna-dasilva.com|language=en|archive-date=27 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240927103921/https://www.ayrton-senna-dasilva.com/alain-on-senna/|url-status=live}}</ref> Përgjatë këtij sezoni, Prost filloi të dyshonte se Honda po mundohej ta bënte Sennën pilotin e parë të McLaren, në kundërshtim me marrëveshjen e arritur në fillim të sezonit të barazi. Ai u takua me shefin e Hondës, [[Nobuhiko Kawamoto]], për t'i treguar këto shqetsime. Kawamoto pranoi se inxhinierët e Hondës ishin më të emocionuar për të punuar me Sennën por shtoi se të dy pilotët do të kishin makina të barabarta. ====1989: Titulli i tretë kampion bote==== McLaren vazhdoi të dominonte edhe në sezonin 1989, kurse rivaliteti midis Prost dhe Sennës u rrit ndjeshëm. Francezi akuzoi Sennën për vozitje të rreshikshme dhe jo të ndershme.<ref name=":8">{{Cite web|author=Tom Rubython|title=Atlas F1 Magazine: The Life of Senna: Six years of continual conflict|url=https://www.atlasf1.com/2004/apr14/rubython.html|access-date=30 shtator 2024|website=atlasf1.com|language=en|archive-date=7 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207232038/https://www.atlasf1.com/2004/apr14/rubython.html|url-status=live}}</ref><ref name=":82">{{Cite web|date=23 prill 2018|title=McLaren Racing – A 1–2 at San Marino|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/on-this-day-1-2-san-marino-2172059/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302023439/https://www.mclaren.com/racing/heritage/on-this-day-1-2-san-marino-2172059/|archive-date=2 mars 2021|access-date=12 shkurt 2021|publisher=Mclaren|language=en}}</ref> Pas [[Çmimi i madh i San Marinos 1989|Çmimit të madh të San Marinos]], të dy pilotët nuk flisnin më me njëri-tjetrin.<ref name="auto1">{{Cite web|author=Simon Arron|date=24 nëntor 2021|title=Racing's toxic rivals|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-2022/70/racings-toxic-rivals/|access-date=2 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207051521/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-2022/70/racings-toxic-rivals/|url-status=live}}</ref> Prost gjithashtu akuzoi brazilianin se ai ishte piloti i preferuar i McLaren. Këto akuza erdhën kur Honda i dërgoi McLarenit një motorr të ri në të cilën shkruhej: "Speciale – Për Ayrtonin".<ref>{{Cite web|author=Will Buxton|date=3 shkurt 2019|title=BUXTON: The 2019 team mate battle I'm most excited about {{!}} Formula 1®|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/buxton-the-2019-team-mate-battle-im-most-excited-about.2Ys3NYI5xuODTh9nATMEnt|access-date=30 shtator 2024|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en|archive-date=12 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240912150448/https://www.formula1.com/en/latest/article/buxton-the-2019-team-mate-battle-im-most-excited-about.2Ys3NYI5xuODTh9nATMEnt|url-status=live}}</ref> Pasi Prost (i cili ishte në vitin e fundit të kontratës me McLaren) kërcënoi se do të kalonte në një ekip rival për sezonin e ardhshëm, Ron Dennis i doli në mbrojtje publikisht francezit, duke deklaruar se ekipi vazhdimisht kishte gjetur diferenca në motorrët që i'u dhanë Prostit dhe Sennës.<ref name=":212">{{cite news|title=Honda power casts doubts over Senna|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1300&dat=19890714&id=hclUAAAAIBAJ&pg=4917%2C2115752|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201123447/https://news.google.com/newspapers?nid=1300&dat=19890714&id=hclUAAAAIBAJ&sjid=aZEDAAAAIBAJ&pg=4917%2C2115752|archive-date=1 dhjetor 2020|access-date=1 nëntor 2020|newspaper=The Age|language=en|page=27}}</ref> Për t’iu përgjigjur shqetësimeve të Prostit, Dennis u përpoq t’i caktonte motorët në mënyrë të rastësishme, si p.sh. duke hedhur një monedhë ose duke tërhequr numra nga një kapele.<ref name=":16"/><ref>{{Cite web|author=Keith Collantine|date=10 janar 2009|title=Ron Dennis on how the Hamilton-Alonso row compared to Senna and Prost|url=https://www.racefans.net/2009/01/10/ron-dennis-on-how-the-hamilton-alonso-row-compared-to-senna-and-prost/|access-date=30 shtator 2024|website=RaceFans|language=en|archive-date=13 nëntor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241113210337/https://www.racefans.net/2009/01/10/ron-dennis-on-how-the-hamilton-alonso-row-compared-to-senna-and-prost/|url-status=live}}</ref> Marrëdhënja e Prost dhe McLaren-Honda u prish tërësisht në [[Çmimi i madh i Italisë 1989|Çmimin e madh të Italisë]], aty ku francezi njoftoi publikisht se do t'i bashkohej Ferrarit në sezonin e ardhshëm. Pas këtij njoftimi, McLaren i dha mbështetje të plotë Sennës në garën për titullin kampion, pavarësisht se Prost kishte një avantazh prej 11 pikësh para nisjes së garës. Në [[Monza]], McLareni i dha përparësi Sennës, duke i dhënë 2 makina dhe 20 mekanikë dhe ndihmës, kurse Prost mori vetëm një makinë dhe katër ndihmës.<ref name=":5" /> Edhe pse pronësia e re e Hondës deklaroi se të dy pilotët kishin motorra të njëjtë, Prost nuk i besoi, dhe dyshimi i tij erdhi nga provat zyrtare ku Senna ishte plot 1.7 sekonda më i shpejtë se ai.<ref>{{cite web|url=http://www.formula1.com/results/season/1989/242/|title=1989 Italian Grand Prix|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en|access-date=23 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150118225755/http://www.formula1.com/results/season/1989/242/|archive-date=18 janar 2015}}</ref> Kjo bëri që Prost të ankohej sërisht për Hondën, që si kundërpërgjigje deklaroi se do nuk do t'a furnizonte makinën e Prost me motorra nëse ai nuk kërkonte falje. Prost në fund kërkoi falje për komentet e tij.<ref name=":19">{{Cite web|author=David Milloy|date=9 prill 2018|title=Alain Prost: the Other Edge of Genius?|url=https://www.adrianflux.co.uk/influx/people/alain-prost/|access-date=30 shtator 2024|website=Influx Magazine|language=en|archive-date=12 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241212143309/https://www.adrianflux.co.uk/influx/people/alain-prost/|url-status=live}}</ref> Prost arriti të triumfoj në garë dhe e rriti diferencën në renditje me 20 pikë nga Senna, i cili u tërhoq me probleme në motorr. Prost bëri një tjetër veprim që u pa negativisht nga McLareni pasi e hodhi trofeun e fituesit te tifozët, të cilët e prishën, duke bërë që Dennis të largohej i nervozuar nga podiumi. Pas këtij veprimi, McLareni bëri një rregull të ri ku të gjithë trofetë e fituar nga pilotët ishin pronë e ekipit, kurse pilotët kishin të drejtë të kërkonin një kopje të çdo trofeu që fitonin.<ref>{{Cite web|author=Tanya Kumar|date=4 korrik 2018|title=F1: Top 5 Unusual F1 Podium Ceremonies, bet you never knew!|url=https://www.sportskeeda.com/f1/f1-top-5-unusual-f1-podium-ceremonies/5|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201123507/https://www.sportskeeda.com/f1/f1-top-5-unusual-f1-podium-ceremonies/5|archive-date=1 dhjetor 2020|access-date=12 nëntor 2020|website=sportskeeda|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Six of the best – Unusual podium ceremonies|url=https://www.formula1.com/en/latest/features/2015/9/six-of-the-best---unusual-podium-ceremonies.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108122207/https://www.formula1.com/en/latest/features/2015/9/six-of-the-best---unusual-podium-ceremonies.html|archive-date=8 nëntor 2020|access-date=12 nëntor 2020|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en}}</ref> Pas garës së Italisë, Senna shtyu drejtuesit e McLaren për t'a shkarkuar Prost menjëherë. Ferrari ofroi pilotin e tyre [[Gerhard Berger]] në këmbim të Prost për katër garat e fundit të sezonit. Në fund nuk u mor asnjë vendim drastik dhe Prost u lejua t'a përfundonte sezonin me ekipin pasi kërkoi falje publike. Vite më vonë, Prost mori një kopje zyrtare të trofeut të Çmimit të madh të Italisë dhe j'a dhuroi Dennis.<ref name=":18">{{cite web|date=janar 1990|title=Alain Prost Interview|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-1990/57/alain-prost-2?v=7516fd43adaa|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230112191729/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-1990/57/alain-prost-2?v=7516fd43adaa|archive-date=12 janar 2023|access-date=11 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en}}</ref> Prost siguroi titullin kampion në garën e parafundit në [[Suzuka]] të Japonisë. Ai e nisi garën me një avantazh prej 16 pikësh nga Senna dhe të dy pilotët u përplasën me njëri-tjetrin shtatë xhiro nga fundi.<ref name=":5" /> Prost, i cili deri në atë moment ishte në kryesim të garës, u fajsua gjerësisht si shkaktari i aksidentit.<ref name=":18" /> Prost refuzoi të linte hapsirë kur të dy pilotët ishin krah për krah në vijën e drejtë. Kjo, sëbashku me stilin e të ngarit të Sennës, i cili e vendoste makinën e tij në pozita të mundshme për aksident me qëllim që pilotët e tjerë të zbrapseshin, shkaktuan aksidentin.<ref>{{Cite web|date=22 maj 2024|title=How good actually was Ayrton Senna? Hint: Exceptionally|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/ayrton-senna/how-good-actually-was-ayrton-senna-hint-exceptionally/|access-date=11 tetor 2024|website=Mclaren|language=en|archive-date=17 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240917132814/https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/ayrton-senna/how-good-actually-was-ayrton-senna-hint-exceptionally/|url-status=live}}</ref><ref name=":18" /> Senna arriti të rikthehej në garën dhe në fund doli në vendin e parë, por u skualifikua nga FIA, me në krye francezin [[Jean-Marie Balestre]], të cilin Senna nuk e pëlqente, për shkak se humbi shikanin në momentin e rihyrjes në garë. Senna gjithashtu u gjobit me 100,000$ si dhe u denua me gjashtë muaj për "vozitje të rrezikshme", një dënim që ngeli i pezulluar.<ref>{{cite web|title=Grand Prix Results: Japanese GP, 1989|url=http://www.grandprix.com/gpe/rr483.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20060620101901/http://www.grandprix.com/gpe/rr483.html|archive-date=20 qershor 2006|access-date=16 gusht 2006|website=GrandPrix.com|language=en}}</ref> Prost kërkoi falje për mënyrën se si e fitoi kampionatin, por shtoi se ishte një aksident të cilën ai nuk mundi t'a shmangte.<ref>{{cite news|date=23 tetor 1989|title=MOTOR SPORTS ROUNDUP : Senna Is Disqualified in Japan|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-10-23-sp-300-story.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110172542/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-10-23-sp-300-story.html|archive-date=10 nëntor 2020|access-date=9 shkurt 2021|publisher=Los Angeles Times|language=en}}</ref> McLaren apeloi vendimin e marrë ndaj Sennës por pa sukses. ''[[Sports Illustrated]]'' komentoi për këtë veprim, duke thënë: "Ron Dennis është kundër pilotit të tij dhe nuk do që ai ta fitoj kampionatin."<ref>{{Cite web|author=Sam Moses|date=19 mars 1990|title=Fireworks in Formula One|url=https://vault.si.com/vault/1990/03/19/fireworks-in-formula-one-amid-acrimony-ayrton-senna-won-the-us-grand-prix|access-date=30 shtator 2024|publisher=Sports Illustrated|language=en|archive-date=11 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250411143430/https://vault.si.com/vault/1990/03/19/fireworks-in-formula-one-amid-acrimony-ayrton-senna-won-the-us-grand-prix|url-status=dead}}</ref> ===Ferrari=== Në vitin 1990, Prost u bë piloti i parë që firmos me Ferrarin që nga vdekja e themeluesit [[Enzo Ferrari]] dy vite më parë. Ferrari kishte marrë disa inxhinjerë dhe arkitekt të McLarenit, përfshirë emra si [[John Barnard]] dhe [[Steve Nichols]].<ref name=":23">{{Cite news|author=Edd Straw|date=29 dhjetor 2017|title=Why the Ferrari 641 should have won a Formula 1 title in 1990|url=https://www.autosport.com/f1/news/why-the-ferrari-641-should-have-won-a-formula-1-title-in-1990-4988738/4988738/|access-date=1 tetor 2024|publisher=Autosport|language=en}}</ref> [[Ferrari 641]] ishte kandidati kryesor për të mposhtur McLarenin për titullin për konstruktor, duke humbur për vetëm 11 pikë. Gjatë këtij sezoni, Prost fitoi pesë gara, në Brazil, Meksikë, Francë, Britani dhe Spanjë. Në Meksikë, ai zhvilloi një nga performancat më të mira të karrierës së tij, duke fituar pasi e nisi garën nga vendi i 13të.<ref>{{Cite web|date=27 May 2020|title=Race of my life: Alain Prost on the 1990 Mexican GP|url=https://www.autosport.com/f1/news/149648/race-of-my-life-alain-prost-on-mexico-1990|access-date=10 shkurt 2021|website=Autosport.com|language=en|archive-date=28 tetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028020359/https://www.autosport.com/f1/news/149648/race-of-my-life-alain-prost-on-mexico-1990|url-status=live}}</ref> Fati i kampionatit u vendos sërisht në garën e parafundit në Suzuka, por këtë herë Prost kishte 9 pikë më pak se Senna. Ashtu si në vitin e kaluar, të dy pilotët u përplasën sërisht me njëri-tjetrin.<ref name=":3" /> Në kthesën e parë pas nisjes së garës, Senna qëllimit u përplas te Prost, duke i nxjerrë të dy pilotët nga gara dhe duke vulosur titullin në favor të tij. Dennis menjëherë e dinte që Senna e shkaktoi aksidentin qëllimisht, edhe pse i'u desh një vit për t'a pranuar:<ref name=":16" /> ai deklaroi në vitin 1991 se Senna u hakmorr ndaj Prost për aksidentin e tyre në vitin 1989.<ref name=":112">{{Cite web|author=David Tremayne|date=7 korrik 2014|title=The other side of Senna — his rage at Prost and Suzuka 1990|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-1991/6/the-other-side-of-senna/|access-date=3 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 shkurt 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240207210511/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-1991/6/the-other-side-of-senna/|url-status=live}}</ref> Edhe pse Prost u ankua për këtë aksident, duke thënë se Senna nuk ka vlera si njeri, braziliani nuk u pezullua.<ref name=":112" /> Prost e mbylli kampionatin në vendin e dytë, shtatë pikë mbrapa Sennës, kurse Ferrari u rendit në vendin e dytë mbrapa McLaren.<ref>{{cite web|url=https://www.motorsportmagazine.com/database/championships/1990-f1-world-championship/|title=1990 F1 World Championship|website=Motor Sport Magazine|language=en|access-date=27 janar 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301231913/https://www.motorsportmagazine.com/database/championships/1990-f1-world-championship/|archive-date=1 mars 2021}}</ref> Pas përfundimit të sezonit, Nigel Mansell, shoku i ekipit të Prost, u largua nga Ferrari për t'u rikthyer te Williams.<ref>{{Cite book|author=Murray Walker|title=Murray Walker's Formula One Heroes|date=2001|publisher=[[Virgin Books]]|language=en|isbn=1-85227-918-4|page=108}}Murray Walker & Simon Taylor ''Murray Walker's Formula One Heroes'' p. 108, paragrafi 2. Virgin Books,{{ISBN|1-85227-918-4}}</ref><ref name=":7">{{Cite web|author=Simon Taylor|date=dhjetor 2009|title=Lunch with... Nigel Mansell|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2009/60/lunch-nigel-mansell|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230713202624/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2009/60/lunch-nigel-mansell/|archive-date=13 korrik 2023|access-date=11 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en}}</ref> Ai tha se marrëdhënja e tij me Prost nuk ishte e mirë, pavarësisht se britaniku e kishte mbështetur atë për incidentin me Sennën në garën e Japonisë në vitin 1989. Një tjetër faktor i marrëdhënjes së keqe ishte mbërritja e Prost si piloti i parë i Ferrarit, edhe pse kontrata e Mansell kishte një klauzolë që e bënte atë pilotin e parë.<ref>{{Cite web|author=Jamie Woodhouse|date=20 gusht 2022|title=Nigel Mansell now realises why his team-mates didn't like him too much|url=https://www.planetf1.com/news/nigel-mansell-realises-reason-team-mate-dislike|access-date=1 tetor 2024|website=PlanetF1|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090810/https://www.planetf1.com/news/nigel-mansell-realises-reason-team-mate-dislike|url-status=live}}</ref> Mansell tregoi se pasi ai mori pol pozitën në garën e Francës, Prost i kërkoi Ferrarit që t'i jepnin makinën e tij për garën e rradhës në Britani.<ref>{{Cite book|author=Nigel Mansell|title=My Autobiography|date=1995 |page=222|publisher=Collins Willow|language=en|isbn=0-00-218497-4}}</ref> Ai u zëvëndësua nga francezi [[Jean Alesi]].<ref name=":7" /> Ferrari pësoi rënje në sezonin 1991. Makina e tyre "Ferrari 642" nuk ishte e aftë të mbante ritmin e McLarenit dhe Williamsit. Prost nuk përfundoi asnjë garë më poshtë se vendi i pestë, por nuk fitoi asnjë garë. Ai gjithashtu mori pesë podiume dhe përfundoi vetëm tetë gara; kolegu i tij Alesi përfundoi vetëm shtatë gara. Sipas raportimeve, motorri V12 i Ferrarit nuk ishte aq konkurues sa motorrët V10 të rivalëve të tyre, të cilët ishin më të shpejtë, më të lehtë dhe harxhonin benzinë më pak.<ref name=":23" /> Prost, i cili pati vështirësi gjatë sezonit, shpërtheu në garën e parafundit, duke thënë se makina e tij ecte " si një kamion".<ref>{{cite book|title=Formula Ferrari|author=Umberto Zapelloni|isbn=0-340-83471-4|publisher=[[Hodder & Stoughton]]|language=en|date=April 2004|page=17}}</ref><ref name=":19" /> Ferrari u kundërpërgjigj menjëherë duke shkarkuar Prostin. Ai u zëvëndësua nga piloti italian [[Gianni Morbidelli]] për [[Çmimi i madh i Australisë 1991|Çmimin e madh të Australisë 1991]], si dhe nga [[Ivan Capelli]] për sezonin e ardhshëm.<ref>{{Cite book|author1=Murray Walker|author2=Simon Taylor|title=Murray Walker's Formula One Heroes|date=2001|page=115|publisher=Virgin Books|language=en|isbn=1-85227-918-4}}</ref> ===Williams=== Prost nuk garoi në sezonin 1992.<ref name=":2" /> Pavarësisht kontakteve me Ligier, ekip me të cilin ai garoi në fazën parasezonale, ai qëndroi jashtë për këtë sezon pasi Ferrari i ofroi një shumë të madhe parash.<ref name="8w">{{cite web|author1=Mattijs Diepraam|author2=Rainer Nyberg|date=maj 2001|language=en|title=Subtlety redefined|url=http://8w.forix.com/prost.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121015073811/http://8w.forix.com/prost.html|archive-date=15 tetor 2012|access-date=18 tetor 2012 |publisher=8w.forix}}</ref> Gjatë këtij sezoni, Mansell dhe Williams-Renault thyen dominimin e McLaren-Hondës: britaniku fitoi titullin e parë kampion kurse Honda u tërhoq nga Formula Një për shkak të krrizës ekonomike në Japoni.<ref>{{Cite web|date=16 mars 2022|title=Honda's Bittersweet F1 Legacy|url=https://www.nippon.com/en/japan-topics/g02026/|access-date=1 tetor 2024|website=nippon.com|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090953/https://www.nippon.com/en/japan-topics/g02026/|url-status=live}}</ref> Kjo gjë bëri që Williams të ishte ekipi dominues si dhe njëri prej pilotëve të tyre pritej të shpallej sërisht kampion për sezonin 1993. Prost e shfrytëzoi këtë mundësi dhe filloi të negocionte me [[Frank Williams]] për t'u bërë pjesë e ekipit që nga gara e dytë e sezonit 1993.<ref name=":242">{{Cite web|author=Adam Cooper|date=7 korrik 2024|title=The Domination Game: How Mansell and Williams made 1992 their own|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/july-2002/30/the-domination-game/|access-date=1 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091110/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/july-2002/30/the-domination-game/|url-status=live}}</ref> Negociatat ishin të suksesshme dhe ai firmosi për dy vite.<ref>{{cite web|date=15 dhjetor 2012|title=The History of Williams - 1993|url=https://www.williamsdb.com/the-history-of-williams/the-history-of-williams-1993/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191216163106/https://www.williamsdb.com/the-history-of-williams/the-history-of-williams-1993/|archive-date=16 dhjetor 2019|access-date=16 dhjetor 2019|website=The Williams Database|language=en}}</ref> Piloti i dytë i Williams, [[Riccardo Patrese]], ndjeu se vendi i tij ishte në rrezik dhe firmosi me [[Benetton Formula|Benetton]]. Prost pritej të ishte sërisht shok ekipi me Mansellin, por britaniku nuk arriti të rinovonte kontratën me ekipin për shkak të kërkesave të larta financiare.<ref name=":242" /> Pas largimit të Mansell, Williams kërkoi të sillte në ekip Sennën, por kjo nuk u arrit pasi kontrata e Prost kishte një klauzolë që e ndalonte brazilianin t'i bashkohej Williamsit për sa kohë që ai ishte atje.{{sfn|Ménard|Vassal|2003|p=138}} Senna e quajti Prostin "frikacak" për këtë klauzolë, por në fund vazhdoi të garonte me McLarenin.{{sfn|Ménard|Vassal|2003|p=138}}<ref>{{cite web|url=https://www.f1oversteer.com/throwbacks/ayrton-senna-once-called-alain-prost-a-coward-for-refusing-to-be-his-teammate/|title=Ayrton Senna once called Alain Prost a ‘coward’ for refusing to be his teammate|website=f1oversteer.com|language=en|date=28 gusht 2026|access-date=10 tetor 2026}}</ref> Prost fitoi titullin e katërt kampion bote në sezonin 1993.<ref name=":12">{{cite news|date=11 dhjetor 1994|title=Briefly |url=http://link.galegroup.com/apps/doc/A296056825/GPS?u=wikipedia&sid=GPS|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201123443/https://go.gale.com/ps/i.do?p=GPS&u=wikipedia&id=GALE%7CA296056825&v=2.1&it=r&sid=GPS&asid=5b88d3e4|archive-date=1 dhjetor 2020|access-date=17 prill 2019|publisher=[[The Age|Sunday Age]]|language=en|page=4|via=Infotrac Newsstand}}</ref> Ai ishte shok ekipi me pilotin 32 vjeçar [[Damon Hill]]. Williams dominoi sërisht garën për konstruktor, duke marrë dyfishin e pikëve krahasuar me vendin e dytë McLaren. Prost fitoi shtatë nga dhjetë garat e para të sezonit si dhe mori pol pozita në 13 nga 16 garat e sezonit. Edhe pse gjatë sezonit ai u përball me konkurencën e Hill dhe Sennës, Prost u shpall kampion në Portugali dhe dy gara nga fundi. Pak para fitimit të titullit, Prost njoftoi tërheqjen nga sporti në përfundim të sezonit.<ref name="la">{{Cite web|author=Shav Glick|date=25 shtator 1993|title=Prost, 38, Announces Retirement|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-09-25-sp-38901-story.html|access-date=18 shtator 2024|website=Los Angeles Times|language=en|archive-date=12 qershor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230612151224/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-09-25-sp-38901-story.html|url-status=live}}</ref> Duke qënë se ai do të tërhiqej, Williams mori Sennën si pilot për sezonin e ardhshëm, pavarësisht klauzolës së Prost. Pavarësisht se klauzola e tij ishte në fuqi edhe për vitin 1994, Renault i kërkoi Williams për t'a bindur Prostin për të hequr dorë nga ky kusht.<ref>{{Cite web|date=11 tetor 1993|title=Senna signs with Williams |url=https://www.upi.com/Archives/1993/10/11/Senna-signs-with-Williams/9005750312000/|access-date=18 shtator 2024|website=UPI|language=en|archive-date=24 janar 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124015818/https://www.upi.com/Archives/1993/10/11/Senna-signs-with-Williams/9005750312000/|url-status=live}}</ref> Francezi u tërhoq në fund të sezonit 1993 me kusht që Williams t'i paguante rrogën e plotë për sezonin 1994.<ref name=":22">[[Senna (film)|''Senna'' (film)]] (edicioni i zgjatur), te minuta 1:47-1:50.</ref> Prost e mbylli me podium garën e fundit të karrierës në [[Çmimi i madh i Australisë 1993|Australi]]. Pas përfundimit të garës, Prost u përfaqua nga Senna, duke u surprizuar nga veprimi i brazilianit.<ref name=":5" /> McLaren, të cilët sapo kishin firmosur një marrëveshje për t'u furnizuar me motorrë nga [[Peugeot]],<ref>{{cite web|url=https://www.classicdriver.com/en/article/auctions/peugeot-powered-mclaren-a-smoking-hot-symbol-f1s-golden-era|title=This Peugeot-powered McLaren is a smoking-hot symbol of F1’s golden era|publisher=Classic Driver|language=en|date=15 tetor 2022|access-date=14 tetor 2026}}</ref> u përpoqën për të bindur Prost të zinte vendin e Sennës për sezonin 1994.<ref name="auto">{{Cite web|author=Jamie Woodhouse|date=24 dhjetor 2021|title=Ayrton Senna called Alain Prost 'begging' him to stay in F1 in 1994|url=https://www.planetf1.com/news/ayrton-senna-begged-alain-prost-return|access-date=18 shtator 2024|website=PlanetF1|language=en}}</ref> Senna vetë e inkurajoi francezin për të pranuar ofertën, por Prost refuzoi, duke u tërhequr një herë e përgjithmonë.<ref name="auto2">{{Cite web|date=30 shtator 2018|title=Martin Brundle at McLaren in 1994|url=https://www.unracedf1.com/martin-brundle-at-mclaren-in-1994/|access-date=18 shtator 2024|website=UnracedF1.com|language=en|archive-date=3 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241003033825/https://www.unracedf1.com/martin-brundle-at-mclaren-in-1994/|url-status=live}}</ref> ==Profili i pilotit== ===Stili i të voziturit=== Gjatë karrierës së tij, Prost fitoi pseudonimin "Profesori" për intelektualitetin e tij në pistë. Edhe pse fillimisht ai tha se ky pseudonim nuk i bënte përshtypje, me kalimin e kohës ai tha se pseudonimi karakterizonte stilin e tij të të voziturit. Prost ishte shumë i aftë të përgatiste strategjinë e tij para fillimit të një gare: ai zakonisht i kursente frenat dhe gomat në fazat e para të garës, duke i lënë të freskëta për pjesën e fundit.<ref name=":2" /> Motoja e tij ishte "Fito sa më ngadalë të jetë e mundur",<ref name="mcbride_nyt_p3" /><ref>{{Cite web|title=On this week #8: A masterclass from The Professor|url=https://www.pirelli.com/global/en-ww/race/racingspot/formula-1/a-masterclass-from-the-professor-119946/|access-date=2 tetor 2024|website=pirelli.com|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091306/https://www.pirelli.com/global/en-ww/race/racingspot/formula-1/a-masterclass-from-the-professor-119946/|url-status=live}}</ref> një moto që ai mund t'a ketë marrë nga [[Niki Lauda]] ose [[Juan Manuel Fangio]].<ref name=":24">{{Cite web|author=Clive James|title=Niki Lauda Wins Going Slowly|url=https://www.clivejames.com/niki-lauda-wins-going-slowly.html|access-date=2 tetor 2024|website=CliveJames.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|author=Will Buxton|date=3 qershor 2016|title=BUXTON: The Secret|url=https://racer.com/2016/06/03/buxton-the-secret-130356/|access-date=2 tetor 2024|website=RACER|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091338/https://racer.com/2016/06/03/buxton-the-secret-130356/|url-status=live}}</ref><ref name=":27" /> Shefi i Hondës, [[Nobuhiko Kawamoto]], kur u pyet për dy pilotët e McLarenit, tha: Senna është si një samurai kurse Prost është si një kompjuter.<ref name=":5" /> Ndryshe nga Senna, i cili ecte gjithmon me ritëm të lartë,<ref name=":2" /> Prost garonte më me elegancë dhe qetësi, duke kopjuar idhujt e tij [[Jackie Stewart]] dhe [[Jim Clark]].{{sfn|Roebuck|1986|p=131}} Edhe pse Prost mund të mos ketë garuar me aq stil sa bashkëkohësit e tij – Nigel Mansell dikur tha se Prost thjesht kishte makinën më të mirë në pistë – Stewart e lavdëroi Prostin për butësinë e tij pas timonit, duke shpjeguar: “Për disa, kjo është e mërzitshme; për mua, është mjeshtëri – dhe shumë më e vështirë sesa thjesht të shëtisësh me makinën përreth.”<ref name=":27" /><ref name=":28" /> Qetësia e Prostit i lejoi atij të nxirrte maksimumin nga një motorr pa e çuar atë drejt prishjes. Clive James shkroi se Prost "konsiderohej i çuditshëm edhe nga pilotët e tjerë për mënyrën se si makinat e tij qëndronin bashkë: ishte sikur ai mund të dëgjonte se çfarë po ndodhte në motorr. Prost ishte shoku i makinës. Pilotët e tjerë nuk e trajtonin makinën me më shumë takt sesa trajtonin gratë e tyre".<ref name=":24" /> Megjithatë, qasja e tij pati disa kritikë, përfshirë Ron Dennis, i cili u mërzit që Prost refuzoi të garonte për fitoren në Spa në vitin 1985. Prost u përgjigj se "E kam humbur kampionatin në momentin e fundit aq shumë herë sa nuk po rrezikoj".<ref name=":26">{{Cite web|title=Alain Prost|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/alain-prost/|access-date=2 tetor 2024|website=Mclaren.com|language=en|archive-date=29 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240929000643/https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/alain-prost|url-status=live}}</ref> Prost u prek nga kritikat, të cilat i përmblodhi si "kur fiton... është normale, kur humb, je budalla".<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/full-transcript-read-every-word-from-four-time-world-champion-alain-prosts.24IUj5h536Ih9IwT09FgjG|title=FULL TRANSCRIPT: Read every word from four-time world champion Alain Prost's insightful Beyond the Grid interview|author=Tom Clark|publisher=Formula Një|language=en|date=17 mars 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007113432/https://www.formula1.com/en/latest/article/full-transcript-read-every-word-from-four-time-world-champion-alain-prosts.24IUj5h536Ih9IwT09FgjG|archive-date=7 tetor 2024|access-date=28 korrik 2026}}</ref> Stili i qetë i Prostit ndonjëherë maskonte ritmin e tij të ashpër në pistë. [[Steve Nichols]], projektuesi i makinave të Prostit te McLaren dhe Ferrari, tha se në Çmimin e madh të Belgjikës 1985, ai e pa Prostin të bënte tre xhiro me qetësi në pistë dhe nuk e kuptoi që Prost kishte marrë pol pozitë deri pasi u kthye në garazh.<ref>{{Cite web|author=Dan Prosser|date=2 gusht 2023|title=McLaren designer Steve Nichols on Prost, Senna and Lauda|url=https://www.the-intercooler.com/library/blog/mclaren-designer-steve-nichols-on-prost-senna-and-lauda/|access-date=2 tetor 2024|website=The Intercooler|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091441/https://www.the-intercooler.com/library/blog/mclaren-designer-steve-nichols-on-prost-senna-and-lauda/|url-status=live}}</ref> [[Nigel Roebuck]] tregoi një histori të ngjashme në lidhje me pol pozitën e Prostit në [[Monako]].<ref name=":28">{{Cite web|author=Graham Keilloh|date=24 korrik 2011|title=In defence of Alain Prost|url=http://www.talkingaboutf1.com/2011/07/in-defence-of-alain-prost.html|access-date=3 tetor 2024|website=Talking About F1|language=en|archive-date=11 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210211030202/http://www.talkingaboutf1.com/2011/07/in-defence-of-alain-prost.html|url-status=live}}</ref> [[Adrian Newey]], projektuesi i makinave të Prostit te Williams, tha se Prost ndonjëherë e acaronte në praktika sepse Prost rrallë e shtynte makinën deri në limit, duke e bërë më të vështirë për Newey të kuptonte nëse makina ishte mjaftueshëm e shpejtë.<ref>{{Cite web|date=2 tetor 2023|title=Prost's final fling|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/november-2023/71/prosts-final-fling/|access-date=2 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091128/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/november-2023/71/prosts-final-fling/|url-status=live}}</ref> Newey shtoi se "kur donte, mund të ecte vërtet shpejtë".<ref>{{Cite web|author=Lucrezia Costa|date=11 gusht 2024|title=Adrian Newey on the champions he has worked with: "Very different characters, but all phenomenal"|url=https://pitdebrief.com/post/adrian-newey-on-the-champions-he-has-worked-with-very-different-characters-but-all-phenomenal/|access-date=2 tetor 2024|website=Motorsport {{!}} Pit Debrief|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091323/https://pitdebrief.com/post/adrian-newey-on-the-champions-he-has-worked-with-very-different-characters-but-all-phenomenal/|url-status=live}}</ref> Edhe pse Senna e dominoi Prostin në provat zyrtarr gjatë 32 garave si shok ekipi, duke marrë 26 pol pozita kundrejt 4 të Prostit, në ditën e garës Prost shënoi 12 xhiro më të shpejta kundrejt 6 të Sennës.<ref name=":21" /> Edhe pse Senna ishte më i shpejtë në provat zyrtare, Prost ishte i nënvlersuar në këtë kategori: Niki Lauda vuri në dukje se kur Prost u bashkua me McLaren në vitin 1984, Prost ishte aq i shpejtë sa Lauda hoqi dorë nga përpjekja për t'u barazuar me Prost në provat zyrtare dhe e përdori kohën e tij në pistë për të përgatitur makinën e tij për garën. Prost i përvetësoi këto mësime dhe i përdori kundër Sennës në vitet 1988 dhe 1989.<ref name=":21" /> ===Trashëgimia=== Prost konsiderohet një nga pilotët më të mirë të të gjitha kohërave në Formula Një. Ai ka fituar katër tituj botëror, po aq sa [[Sebastian Vettel]] dhe [[Max Verstappen]]. Vetëm [[Lewis Hamilton]], [[Michael Schumacher]], dhe Juan Manuel Fangio kanë fituar më shumë tituj se ai.<ref name=":20"/> Përveç kësaj, Prost humbi mundësinë për të fituar edhe katër tituj të tjerë për vetëm 12.5 pikë.<ref name=":17"/> Në kohën e pensionimit të tij, Prost mbante rekordin për garat e fituara (51),<ref>{{cite web|title=Grand Prix Results: Portuguese GP, 1993|url=http://www.grandprix.com/gpe/rr546.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20061030022713/http://www.grandprix.com/gpe/rr546.html|archive-date=30 tetor 2006|access-date=7 nëntor 2006|website=GrandPrix.com|language=en}}</ref><ref name=":2" /> e cila qëndroi për 14 vite; rekordi i tij u thye nga Schumacher në vitin 2001.<ref name=":0">{{cite news|author=Alan Henry|date=4 shtator 2001|title=Schumacher rubs salt into Prost wounds|url=https://www.theguardian.com/sport/2001/sep/04/formulaone.formulaone2001|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417055456/https://www.theguardian.com/sport/2001/sep/04/formulaone.formulaone2001|archive-date=17 prill 2019|access-date=17 prill 2019|publisher=[[The Guardian]]|language=en}}</ref><ref name=":13" /> Prost besonte se nëse Senna nuk do ndërronte jetë në vitin 1994, do t'ja thyente rekordin e fitoreve francezit.<ref name=":0" /> Prost gjithashtu kishte rekordin për numrin e xhirove të shpejta (41) deri në vitin 2001; Schumacher ishte sërisht piloti që i theu rekordin.<ref name=":27">{{Cite news|date=1 qershor 1993|title=Alain Prost retires|url=https://www.autosport.com/f1/news/alain-prost-retires-5053020/5053020/|access-date=3 tetor 2024|publisher=Autosport|language=en}}</ref> Prost aktualisht ndan rekordin për përqindjen më të lartë të garave të nisura nga rreshti i parë në një sezon të vetëm (16 nga 16 në vitin 1993) me Ayrton Sennën (1989) dhe Damon Hill (1996).<ref>{{cite web|author=Steven Lynch|date=1 korrik 2011|title=Front row regulars|url=http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/53088.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190501082158/http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/53088.html|archive-date=1 maj 2019|access-date=1 maj 2019|publisher=ESPN UK|language=en}}</ref> Deri në vitin 2026, ai është francezi i fundit që ka fituar [[Çmimi i madh i Francës|Çmimin e madh të Francës]].<ref>{{cite web|author=Nicky Haldenby|date=8 qershor 2021|title=France's Home Race Heroes|url=https://f1destinations.com/france-home-race-f1-heroes/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210614214908/https://f1destinations.com/france-home-race-f1-heroes/|archive-date=14 qershor 2021|access-date=14 qershor 2021|website=F1Destinations|language=en}}</ref> ===Lëvizjet dhe marrëdhënjet me ekipet=== Prost gjithashtu e kuptoi rëndësinë e të garuarit me makinën më të mirë; uebfaqja zyrtare e McLarenit komenton se ai "e ndërtoi karrierën e tij të gjatë duke bërë lëvizjen e duhur në kohën e duhur". Megjithatë, pasi Prost gjeti rrugën e tij drejt një ekipi fitues, ai nuk ishte gjithmonë i shkathët në marrëdhëniet e tij me ekipet dhe furnizuesit e motorrëve. Faqja e internetit e [[Formula Një]] vëren se ndërsa Prost "bëri që fitoret e tij të dukeshin të lehta", ai "ishte më pak i suksesshëm në politikën në të cilën ishte gjithmonë i përfshirë" dhe ai "i la ekipet në mënyrë negative në katër raste". Shoku i ekipit të Prostit te Ferrari, Nigel Mansell, kujton një incident ku në [[Çmimi i madh i Britanisë 1990|Çmimin e madh të Britanisë 1990]], makina që ai garoi nuk ecte njësoj si në garën e mëparshme ku ai kishte marrë pol pozitë. Kur u përball me mekanikët, Prost doli në përfundimin se Mansell kishte makinë superiore krahasuar me francezin. Makinat e tyre u ndërruan pa djeninë e Mansell dhe me kërkesë të Prost. Prost gjithashtu fliste rrjedhshëm italisht, ndërsa italishtja e Mansell ishte vetëm bisedore në rastin më të mirë, duke i dhënë Prostit ndikim më të madh brenda ekipit me bazë në [[Maranello]]. Sipas Prost, Mansell mori pjesë vetëm në dy ose tre takime informuese mekanike gjatë gjithë sezonit, duke preferuar të luante [[golf]].<ref>Mansell, Nigel ''My Autobiography'' faqja 222 Collins Willow {{ISBN|0-00-218497-4}}</ref> Prost e përshpejtoi shkarkimin e tij nga Ferrari në vitin 1991 duke kritikuar hapur makinën si dhe nuk mori pjesë në sezonin 1992 (duke pranuar një shumë të konsiderueshme parash nga Ferrari) në vend që të garonte me Ligier të nivelit të dytë.<ref name="8w"/> Në garën e dytë të sezonit 1992, Prost e dalloi menjëherë potencialin e kombinimit Williams-Renault dhe negocioi për një vend për sezonet 1993 dhe 1994.<ref name=":242"/> Pasi njoftoi daljen e tij në pension në fund të sezonit 1993 (duke mos dashur të ishte partner me Sennën në vitin 1994, me Williams që pranoi të paguante pagën e Prostit për vitin 1994), Prost vendosi të mos dilte nga pensioni pasi nuk u impresionua nga një provë e McLaren-Peugeot për sezonin 1994.<ref name="auto"/><ref name="auto2"/><ref name=":13" /> Pasi Senna humbi jetën në Çmimin e madh të San Marinos në vitin 1994, Prost ishte kandidati i dukshëm për të zënë vendin bosh te Williams, por Prost tha se nga respekti për Sennën nuk do të garonte më në Formula Një.<ref name="NZHerald">{{Cite web|author=Don Kennedy|date=9 tetor 2024|title=Formula One: Prost reminisces ahead of return to Imola|url=https://www.nzherald.co.nz/hawkes-bay-today/news/formula-one-prost-reminisces-ahead-of-return-to-imola/DTEDCRZLPWQYLWWEUQ4UMOERSQ/|access-date=11 tetor 2024|website=The New Zealand Herald|language=en|archive-date=26 qershor 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250626125859/https://www.nzherald.co.nz/hawkes-bay-today/news/formula-one-prost-reminisces-ahead-of-return-to-imola/DTEDCRZLPWQYLWWEUQ4UMOERSQ/|url-status=live}}</ref> ===Vlerësimet nga bashkëkohësit=== Në vitin 2009, një sondazh i [[Autosport]] i kryer nga 217 pilotë të Formula Një e nxori Prostin të votuar si piloti i katërt më i madh i të gjitha kohërave në Formula Një, pas Sennës, Schumacherit dhe Fangios.<ref>{{Cite web|date=2009|title=Formula 1's Greatest Drivers – AUTOSPORT.com – Alain Prost|url=http://f1greatestdrivers.autosport.com/?driver=4|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210517231624/https://f1greatestdrivers.autosport.com/?driver=4|archive-date=17 maj 2021|access-date=19 shkurt 2021|website=f1greatestdrivers.autosport.com|language=en}}</ref> Shoku i skuadrës së Prostit, Keke Rosberg, tha se "Ai është më i miri që kam njohur ndonjëherë, pa dyshim. Si një pilot garash i gjithanshëm, ai është kokë e këmbë përpara kujtdo tjetër."<ref name=":28" /> Drejtori ekzekutiv i Formula Një, [[Bernie Ecclestone]], tha se Prost ishte piloti më i madh i të gjitha kohërave, pasi Prost rrallë gëzonte trajtimin e pilotit numër një, ndryshe nga Senna ose Schumacher.<ref>{{Cite web|last=NewsDesk|date=13 shtator 2016|title=Ecclestone: Prost was better than Schumacher or Senna|url=https://www.grandprix247.com/2016/09/13/ecclestone-prost-was-better-than-schumacher-or-senna/|access-date=1 tetor 2024|website=GRANDPRIX247.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017|title=Bernie Ecclestone says Alain Prost best ever F1 driver|url=https://www.sportsmole.co.uk/fb_281199.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240628085026/https://www.sportsmole.co.uk/formula-1/news/ecclestone-says-prost-best-ever-f1-driver_281199.html|archive-date=28 qershor 2024|access-date=19 shkurt 2021|website=Sports Mole|language=en}}</ref> Në vitin 2023, Ecclestone tha se Max Verstappen e kishte tejkaluar Prostin.<ref>{{Cite web|author=Jamie Woodhouse|date=23 shtator 2023|title=Bernie Ecclestone snubs Lewis Hamilton to hand F1 GOAT title to former title rival|url=https://www.planetf1.com/news/bernie-ecclestone-max-verstappen-f1-greatest|access-date=1 tetor 2024|website=PlanetF1|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090600/https://www.planetf1.com/news/bernie-ecclestone-max-verstappen-f1-greatest|url-status=live}}</ref> Shefi i ekipit Jordan, [[Eddie Jordan]], ndante mendimin e Ecclestone, duke vlerësuar që Prost "nuk e vriste mendjen kurrë se kush ishte shoku i tij i skuadrës" (Senna ishte një përjashtim i dukshëm).<ref>{{Cite web|author=Mark Scott|date=16 prill 2020|title=Jordan: 'Prost the greatest, not Schumi or Senna'|url=https://www.planetf1.com/news/greatest-formula-1-driver|access-date=1 tetor 2024|website=PlanetF1|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090758/https://www.planetf1.com/news/greatest-formula-1-driver|url-status=live}}</ref> Shefi i stafit mjekësor i Formula Një, Sid Watkins, tha se Prost dhe Niki Lauda ishin pilotët më inteligjentë me të cilët kishte punuar, duke vënë në dukje se ai mund të kujtonte vetëm një aksident të rrezikshëm që përfshinte Prostin në karrierën e tij.<ref>{{Cite book|author=Sid Watkins|title=Life at the Limit|publisher=Pan Macmillan|language=en|year=2013|isbn=9781447241010|location=Londër|pages=110}}</ref> ===Rivaliteti me Ayrton Sennën=== Piloti brazilian [[Ayrton Senna]] ishte rivali më i madh i Prostit. Rivaliteti midis tyre konsiderohet një nga më të mëdhenjt në historinë e sporteve.<ref>{{cite web|url=https://www.autoevolution.com/news/senna-vs-prost-one-of-the-most-fiercest-rivalries-in-the-history-of-motorsport-139075.html|title=Senna vs Prost: One of the Fiercest Rivalries in the History of Motorsport|website=autoevolution.com|language=en|date=9 dhjetor 2019|access-date=15 tetor 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.goodwood.com/grr/f1/prost-vs-senna-a-friendship-after-bitter-rivalry/|title=Prost vs. Senna: A friendship after bitter rivalry|website=goodwood.com|language=en|date=12 janar 2026|access-date=15 tetor 2026}}</ref> Betejat e Prostit me Ayrton Sennën u mbuluan gjerësisht nga media. Të dy pilotët ishin konkurrentë të fortë dhe kontribuan në disa incidente në pistë: *[[Çmimi i madh i Portugalisë 1988|Estoril 1988]] (Senna u përpoq ta ndalonte Prostin që ta kalonte duke e kërcënuar se do ta shtynte anash në murin e boksit)<ref name="auto1"/> *[[Çmimi i madh i San Marinos 1989|Imola 1989]] (Senna dhe Prost ranë dakord të shmangnin garimin shumë të ngushtë me njëri-tjetrin në xhiron e parë, por nuk ranë dakord për kushtet e sakta të marrëveshjes, pas së cilës Prost u ankua në media)<ref name=":8" /> *[[Çmimi i madh i Japonisë 1989|Suzuka 1989]] (duke garuar krah për krah me Sennën, Prost fitoi titullin kampion duke ecur në rrugën e Sennës në vijën e brendshme dhe duke e sfiduar atë të frenonte ose të përplasej. Ata u përplasën)<ref name=":18" /> *[[Çmimi i madh i Japonisë 1990|Suzuka 1990]] (duke garuar krah për krah me Prostin, Senna fitoi titullin kampion duke e nxjerrë qëllimisht Prostin nga gara në formë hakmarrje për incidentin e vitit 1989)<ref name=":6">{{Cite web|author=Joe Saward|date=1 tetor 1991|title=Ayrton Senna attacks Jean-Marie Balestre|url=http://www.grandprix.com//features/joe-saward/news-feature-ayrton-senna-attacks-jean-marie-balestre.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121174811/https://www.grandprix.com/features/joe-saward/news-feature-ayrton-senna-attacks-jean-marie-balestre.html|archive-date=21 janar 2021|access-date=10 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en}}</ref> *[[Çmimi i madh i Gjermanisë 1989|Hockenheim 1991]] (Senna e nxori Prostin jashtë pistës dhe në rrugën e daljes nga bokset).<ref>{{Cite web|last=Grandprix.com|date=28 korrik 1991|title=German GP, 1991|url=http://www.grandprix.com//races/german-gp-1991.html|access-date=12 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en|archive-date=4 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304180439/https://www.grandprix.com/races/german-gp-1991.html|url-status=live}}</ref> Pas incidentit të Hockenheim të vitit 1991, [[FISA]] urdhëroi një takim midis dy pilotëve për të ulur tensionet dhe për të parandaluar incidente të mëtejshme.<ref>{{cite web|author=David Tremayne|date=shtator 1991|title=Formula One: 1991 Hungarian Grand Prix|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/september-1991/13/formula-one-hungarian-grand-prix?v=7516fd43adaa|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229202513/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/september-1991/13/formula-one-hungarian-grand-prix?v=7516fd43adaa|archive-date=29 dhjetor 2022|access-date=12 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en}}</ref> Përveç kësaj, të dy pilotët e gjetën veten duke ndjekur të njëjtin ekip pas sezonit 1992, pasi performanca e Ferrarit kishte rënë dhe Honda u largua nga Formula Një, duke e lënë Williams-Renault si sundimtarin e padiskutueshëm të Formula Një. Prost nënshkroi për Williams me kusht që Senna të mos bëhej pjesë e ekipit, duke bërë që braziliani të ankohej publikisht se Prost po "sillej si frikacak".<ref name=":25">{{cite web|title=Ayrton Senna Calls Prost A Coward.mpg|date=5 dhjetor 2011|url=https://www.youtube.com/watch?v=qFZKkK6odgY|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130218163814/http://www.youtube.com/watch?v=qFZKkK6odgY&gl=US&hl=en|archive-date=18 shkurt 2013|access-date=28 qershor 2013|publisher=Youtube.com|language=en}}</ref> Tifozët brazilianë të Sennës u tërbuan aq shumë nga refuzimi i Prostit për të garuar me Sennën në kushte të barabarta, saqë Prost mori një eskortë policore për [[Çmimi i madh i Brazilit 1993|Çmimin e Madh të Brazilit 1993]].<ref>{{cite book|author=Derick Allsop|title=Designs on Victory: On the Grand Prix Trail With Benetton|publisher=Hutchinson|language=en|year=1993|isbn=0-09-178311-9}}</ref> Prost fitoi lehtësisht titullin e vitit 1993 dhe u tërhoq në fund të sezonit, duke i lejuar Sennës të merrte kryesimin në Williams për sezonin 1994. Pasi nuk ishin më konkurrentë, dy rivalët filluan të përmirësonin marrëdhënien e tyre. Në garën e fundit të Prostit, Çmimin e madh të Australisë 1993, Senna e tërhoqi atë në shkallën më të lartë të podiumit dhe e përqafoi.<ref>{{cite web|title=Fan review of Grand Prix with image of pair on podium|url=http://www.farzadsf1gallery.com/features/adel93.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20061025173536/http://www.farzadsf1gallery.com/features/adel93.html|archive-date=25 tetor 2006|access-date=28 janar 2007|website=farzadsf1gallery.com|language=en}}</ref><ref name=":5" /> Vetëm disa ditë para vdekjes së parakohshme të Sennës në Imola, ndërsa po filmonte një xhiro më makinë në pistën e Imolës për kanalin televiziv francez [[TF1]], ai përshëndeti Prostin, i cili në atë kohë ishte një komentator i këtij kanali televiziv: "Një përshëndetje e veçantë për mikun tim... mikun tonë të dashur, Alain. Na mungon të gjithëve Alain." Prosti tha se ishte i habitur dhe shumë i prekur nga komenti.<ref name="Hamilton">{{cite book|author=Maurice Hamilton|title=Frank Williams |publisher=Macmillan|language=en|year=1998|isbn=0-333-71716-3|page=234}}</ref><ref name=":5" /> Prost mori pjesë në funeralin e Sennës, duke qënë një nga njerëzit që mbajti arkivolin e tij,<ref>{{cite web|title=Open Warfare|url=http://www.gpracing.net192.com/drivers/prost-senna.cfm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070702171047/http://www.gpracing.net192.com/drivers/prost-senna.cfm|archive-date=2 korrik 2007|access-date=30 gusht 2015|website=GPRacing.net192.com|language=en}}</ref> dhe komentoi se kur Senna vdiq "një pjesë e tij kishte vdekur gjithashtu", sepse karrierat e tyre kishin qenë shumë të lidhura me njëra-tjetrën. Senna ndihej ashtu si francezu, duke i thënë një miku të ngushtë se pasi Prosti u tërhoq, ai e kuptoi se sa shumë nga motivimi i tij kishte ardhur nga rivaliteti me Prostin.<ref name=":5" /> ===Vlerësimet=== Media të ndryshme janë përpjekur të zhvillojnë modele që matin në mënyrë objektive aftësitë e pilotëve në lidhje me cilësinë e makinës. Prost përgjithësisht renditet lart në këto krahasime. *[[Universiteti i Sheffield]] (2016): I dyti i të gjitha kohërave<ref>{{Cite web|date=14 prill 2016|title=University research reveals greatest Formula One driver of all time|url=http://www.sheffield.ac.uk/news/nr/greatest-formula-one-driver-ever-1.567358|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160416020912/http://www.sheffield.ac.uk/news/nr/greatest-formula-one-driver-ever-1.567358|archive-date=16 prill 2016|access-date=30 shtator 2024|website=University of Sheffield|language=en}}</ref> *[[The Economist]] (2020): I treti i të gjitha kohërave<ref>{{Cite news|date=17 tetor 2020|title=Engineers, not racers, are the true drivers of success in motor sport|url=https://www.economist.com/graphic-detail/2020/10/17/engineers-not-racers-are-the-true-drivers-of-success-in-motor-sport|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120194230/https://www.economist.com/graphic-detail/2020/10/17/engineers-not-racers-are-the-true-drivers-of-success-in-motor-sport|archive-date=20 nëntor 2020|access-date=19 shkurt 2021|newspaper=The Economist|language=en|issn=}}</ref> *[[Carteret Analytics]] (2020): I teti i të gjitha kohërave<ref>{{Cite web|author=Frank Dalleres|date=15 nëntor 2020|title=Why Juan Manuel Fangio, not Lewis Hamilton or Michael Schumacher, is the greatest Formula 1 driver ever|url=https://www.cityam.com/why-juan-manuel-fangio-not-lewis-hamilton-or-michael-schumacher-is-the-greatest-formula-1-driver-ever/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120141605/https://www.cityam.com/why-juan-manuel-fangio-not-lewis-hamilton-or-michael-schumacher-is-the-greatest-formula-1-driver-ever/|archive-date=20 nëntor 2020|access-date=19 shkurt 2021|website=CityAM|language=en}}</ref> *[[F1-Analysis.com]] (2022): I katërti i të gjitha kohërave; i dyti i të gjitha kohërave pas korrigjimit të ndryshimeve në epokë.<ref>{{cite web|date=31 maj 2022|title=A History of F1: Who is the GOAT? |url=http://f1-analysis.com/2022/05/31/who-is-the-f1-goat/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220705091012/https://f1-analysis.com/2022/05/31/who-is-the-f1-goat/|archive-date=5 korrik 2022 |access-date=1 shtator 2022|language=en}}</ref> ==Jeta e mëvonshme== Gjatë viteve 1994 dhe 1995, Prost punoi si komentator për kanalin televiziv francez TF1.<ref>{{cite book|title=Sport et Télé: Les Liaisons Secrètes|page=379|author=Eric Maitrot|publisher=Flammarion|language=fr|year=1995}}</ref> Ai gjithashtu punoi për Renault duke bërë marrëdhënie me publikun dhe promovime.<ref>Hamilton 2015, f. 306.</ref> Pas kësaj, Prost u kthye në ekipin e tij të vjetër McLaren, duke punuar si këshilltar teknik;<ref name=":2" /> ai gjithashtu përfundoi [[L'Étape du Tour]], një udhëtim vjetor me biçikleta me pjesëmarrje masive që zhvillohet në një fazë të [[Tour de France]].<ref>{{Cite web|last=Cycling News 19|date=11 February 2011|title=Prost trades pedal strokes with Merckx in Oman|url=https://www.cyclingnews.com/news/prost-trades-pedal-strokes-with-merckx-in-oman/|access-date=12 shkurt 2021|website=cyclingnews.com|language=en|archive-date=25 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125074709/https://www.cyclingnews.com/news/prost-trades-pedal-strokes-with-merckx-in-oman/|url-status=live}}</ref> Në vitin 2024, Prost shprehu publikisht shqetësime në lidhje me trendin në rritje të ekipeve të Formula Një që i nënshtrohen ndryshimeve të shpeshta të emrave për shkak të ndryshimeve në pronësi dhe sponsorizim. Ai argumentoi se, ndërsa partneritetet tregtare janë një pjesë integrale e Formula Një moderne, ndryshimi i vazhdueshëm i markës rrezikon të dëmtojë ndjenjën e traditës dhe vazhdimësisë së sportit. Duke përmendur shembullin e Sauber, i cili kaloi nga [[Alfa Romeo]] në Stake dhe më pas në [[Audi]] në vitin 2026, si dhe ndryshimin e markës së AlphaTauri në Visa Cash App RB, Prost sugjeroi që praktika të tilla dobësojnë identitetin historik dhe lidhjen emocionale që tifozët kanë me ekipet e vjetra. Ai theksoi se trashëgimia e Formula Njê është ndërtuar jo vetëm mbi pilotët dhe prodhuesit e saj, por edhe mbi trashëgiminë e qëndrueshme të ekipeve të saj, dhe paralajmëroi se prioritizimi i fitimeve tregtare afatshkurtra mbi stabilitetin mund të dëmtojë strukturën kulturore të sportit.<ref>{{Cite web|author=Lydia Mee|title=Former champion highlights the importance of keeping lega...|url=https://www.newsweek.com/sports/f1-news-alain-prost-some-new-team-names-are-losing-tradition-our-sport-1891621|access-date=18 shtator 2025|website=Newsweek|date=23 prill 2024|language=en}}</ref> ===Prost Grand Prix=== {{main|Prost Grand Prix}} Gjatë vitit 1989, Prost filloi të mendonte të krijonte ekipin e tij, pasi marrëdhënia e tij me shokun e tij të ekipit në McLaren, Ayrton Senna, ishte prishur. Prost dhe [[John Barnard]], ish-projektuesi kryesor në McLaren, ishin pranë themelimit të një ekipi në vitin 1990. Megjithatë, mungesa e sponsorizimit nënkuptonte se kjo nuk ishte e mundur, kështu që Prost u transferua te Ferrari dhe Barnard u largua nga Ferrari për t'u bashkuar me Benetton. Pasi u grind me ekipin italian në fund të vitit 1991, Prost e gjeti veten pa ekip për vitin 1992; pas dështimit të negociatave të gjera me [[Guy Ligier]] për blerjen e ekipit të tij Ligier, Prost vendosi të bashkohej me Williams për vitin 1993.<ref name="Prost Renault">{{Cite web|author=Joe Saward|date=1 shtator 1995|title=Team Prost - a dream or reality?|url=http://www.grandprix.com/ft/ft00198.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140605084146/http://www.grandprix.com/ft/ft00198.html|archive-date=5 qershor 2014|access-date=27 nëntor 2024|website=Grandprix.com|language=en}}</ref> Deri në vitin 1995, kur Prost punonte për Renault, njerëzit kishin supozuar se do të formohej një ekip Prost-Renault. Renault refuzoi kërkesën e Prost për të furnizuar motorrë për ekipin e tij, duke i dhënë fund spekulimeve.<ref name="Prost Renault" /> Më 13 shkurt 1997, Prost bleu ekipin Ligier nga [[Flavio Briatore]] dhe e riemëroi atë në "Prost Grand Prix".<ref name="Prost GP">{{cite web|url=http://www.grandprix.com/gpe/con-prost.html|title=GP Encyclopedia – Constructor – Prost Grand Prix|publisher=GrandPrix.com|language=en|access-date=8 shtator 2006|date=16 gusht 2006}}</ref> Një ditë pasi bleu ekipin, Prost nënshkroi një marrëveshje tre-vjeçare me prodhuesin francez të makinave Peugeot, i cili do të furnizonte ekipin me motorrë nga viti 1998 deri në vitin 2000.<ref name="Prost GP" /> Për sezonin e parë të ekipit, Prost mbajti një nga pilotët e Ligier të vitit 1996, [[Olivier Panis]], i cili kishte fituar [[Çmimi i madh i Monakos 1996|Çmimin e madh të Monakos 1996]]; ekipi gjithashtu firmosi një kontratë me pilotin japonez [[Shinji Nakano]]. Ekipi garoi me motorrët Mugen-Honda të përdorur nga Ligier sezonin e kaluar, ndërsa makina ishte në fakt Ligier JS45 i menduar fillimisht, por u riemërua [[Prost JS45]]. Gjërat dukeshin premtuese në fillim të sezonit, pasi ekipi mori dy pikë në garën debutuese në Australi falë një vendi të pestë nga Olivier Panis. Ekipi shënoi edhe 13 pikë të tjera përpara se Panis të thyente këmbën në një aksident gjatë Çmimit të madh të Kanadasë. Ai u zëvendësua nga [[Jarno Trulli]] i Minardit. Pas kësaj, gjërat filluan të përkeqësoheshin pak dhe ekipi mblodhi vetëm pesë pikë gjatë rikuperimit të Panis. Ai u rikthye në fund të sezonit për të garuar në tre garat e fundit. Prost GP përfundoi i gjashti në kampionatin e konstruktorëve me 21 pikë.<ref>{{cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/analysis-prosts-dream-of-french-team-in-jeopardy-5058532/5058532/|title=Analysis: Prost's Dream of French Team in Jeopardy|author=Francois Thomazeau|date=22 nëntor 2001|website=Autosport.com|language=en|access-date=23 janar 2007|archive-date=29 dhjetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229202510/https://www.autosport.com/f1/news/analysis-prosts-dream-of-french-team-in-jeopardy-5058532/5058532/|url-status=live}}</ref><ref name="essaar">{{cite web|url=http://essaar.co.uk/f1-prost-grand-prix-went-wrong/|title=F1: Prost Grand Prix – What went wrong?|author=Aaron Collins|date=3 shtator 2018|website=Essaar Motorsport|language=en|access-date=15 gusht 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190815013921/http://essaar.co.uk/f1-prost-grand-prix-went-wrong/|archive-date=15 gusht 2019}}</ref> Prost u bë president i Prost Grand Prix në fillim të vitit 1998.<ref name="essaar"/> Pas mbërritjes së Peugeot si furnizues motorrësh për ekipin, Mugen-Honda vendosi të furnizonte ekipin Jordan. Prost GP shënoi një pikë të vetme gjatë sezonit kur Jarno Trulli përfundoi i gjashti në Belgjikë.<ref>{{cite web|url=http://www.formula1.com/results/season/1998/176/|title=1998 Belgian Grand Prix|publisher=Formula Një|language=en|date=30 gusht 1998|archive-url=https://web.archive.org/web/20141205004520/http://www.formula1.com/results/season/1998/176/|archive-date=5 dhjetor 2014|access-date=24 dhjetor 2015}}</ref> Sezoni 1999 ishte vendimtar për Prost GP.<ref>Jean-Michel Desnoues; Patrick Camus & Jean-Marc Loubat <u>Formula 1 99</u> . Queen Anne Press. {{ISBN|1-85291-606-0}}</ref> Prost punësoi [[John Barnard]] si konsulent teknik.<ref name="Prost GP" /> Kompania e Barnard, B3 Technologies, ndihmoi [[Loïc Bigois]] me projektimin e modelit Prost AP02. Panis dhe Trulli ranë dakord të qëndronin me ekipin për këtë sezon. Makina nuk ishte një shqetësim i madh, por motori Peugeot V10 doli të ishte i rëndë dhe i paqëndrueshëm. Viti i fundit i Peugeot si furnizues motorrësh për Prost GP solli njëfarë optimizmi. Prost punësoi shokun e tij të skuadrës të Ferrari në sezonin 1991, [[Jean Alesi]], për të drejtuar makinën kryesore dhe gjermanin [[Nick Heidfeld]], i cili kishte fituar kampionatin e Formula 3000 në vitin 1999, për ta shoqëruar. Sezoni doli të ishte sërisht katastrofik: AP03 doli të ishte i paqëndrueshëm dhe me menaxhim të dobët. Gjërat nuk u ndryshuan kur pilotët u përplasën me njëri-tjetrin në [[Çmimi i madh i Austrisë 2000|Çmimin e madh të Austrisë]]. Drejtori teknik i sapoemëruar, [[Alan Jenkins]], u shkarkua në mes të vitit. Prost ristrukturoi ekipin, duke punësuar [[Joan Villadelprat]] si drejtor menaxhues dhe duke zëvendësuar Jenkins me [[Henri Durand]] si drejtor të ri teknik të ekipit.<ref name="Prost GP" /> Në vitin 2001, Ferrari pranoi të furnizonte Prost GP me motorrë për sezonin e ri.<ref name="Prost GP" /> Paratë mbaruan në fillim të sezonit 2002 dhe Prost falimentoi, duke lënë borxhe prej rreth 30 milionë $.<ref name="Prost GP" /> ===Role të tjera=== Gjatë vitit 2002, Prost kaloi kohë me familjen e tij dhe garoi në tetë gara me biçikleta, duke u renditur i treti në ''Granite – Mont Lozère''.<ref>{{Cite web|date=12 tetor 2017|title=Limited Edition RM 70-01 Tourbillon Alain Prost – The Richard Mille watch with the Odometer|url=https://luxuothailand.com/watches/limited-edition-rm-70-01-tourbillon-alain-prost-the-richard-mille-watch-with-the-odometer.html|access-date=12 shkurt 2021|website=LUXUO Thailand|language=en|archive-date=8 dhjetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211208010129/https://luxuothailand.com/watches/limited-edition-rm-70-01-tourbillon-alain-prost-the-richard-mille-watch-with-the-odometer.html|url-status=live}}</ref><ref>[http://www.prostfan.com/2002.htm Alain Prost 2002 Bicycle Racing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061019100827/http://www.prostfan.com/2002.htm |date=19 tetor 2006 }}, ProstFan.com (në anglisht). Marrë më 11 tetor 2006.</ref> Ai gjithashtu garoi në serinë e garave në akull Andros në vitin 2003, duke u renditur i dyti në kampionat pas [[Yvan Muller]].<ref>{{Cite web|title=Alain Prost pilotera le nouveau Dacia Duster au Trophée glace Andros|url=https://www.argus.nc/le-mag/actualites/alain-prost-pilotera-le-nouveau-dacia-duster-au-trophee-glace-andros-388|access-date=12 shkurt 2021|website=argus.nc|language=fr|archive-date=31 mars 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331053557/https://www.argus.nc/le-mag/actualites/alain-prost-pilotera-le-nouveau-dacia-duster-au-trophee-glace-andros-388|url-status=live}}</ref><ref name = "Andros">''Trophée Andros Championship Standings'', [http://www.prostfan.com/andros03.htm p. 3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061019101133/http://www.prostfan.com/andros03.htm |date=19 tetor 2006 }}. ProstFan.com (në anglisht). Marrë më 11 tetor 2006.</ref> Në vitet 2003 dhe 2004, Prost mori pjesë në [[Étape du Tour]].<ref>{{Cite web|author=Patrick François|date=1 shkurt 2005|title=Alain Prost: 12 ans de cyclosport!|url=http://cyclosport.info/alain-prost-12-ans-de-cyclosport/|access-date=12 shkurt 2021|website=Cyclisme Pour Tous|language=fr|archive-date=25 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225101108/http://cyclosport.info/alain-prost-12-ans-de-cyclosport/|url-status=live}}</ref> Prost u bë gjithashtu Ambasador për Uniroyal, një pozicion që do ta mbante deri në maj 2006.<ref>{{Cite web|date=16 korrik 2003|title=Alain Prost, ambassadeur d'Uniroyal|url=https://www.strategies.fr/actualites/marques/r76616W/alain-prost-ambassadeur-d-uniroyal.html|access-date=12 shkurt 2021|website=Stratégies|language=fr|archive-date=22 nëntor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122073134/https://www.strategies.fr/actualites/marques/r76616W/alain-prost-ambassadeur-d-uniroyal.html|url-status=live}}</ref><ref name="Later Life">''Alain Prost Information – Alain's career year by year, 1973–2006'' [http://www.prostfan.com/infos.htm ProstFan.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170905184626/http://www.prostfan.com/infos.htm |date=5 shtator 2017 }}. Marrë më 11 tetor 2006.</ref> Prost vazhdoi të garonte në Andros Trophy, duke fituar titullin me Toyotën në vitet 2006–07, 2007–08 dhe me Dacian në vitet 2011–2012.<ref>{{Cite web|author=Joe Rusz|date=10 nëntor 2010|title=Prost Plays it Cool|url=https://www.roadandtrack.com/racing/race-coverage/prost-plays-it-cool|access-date=12 shkurt 2021|website=Road & Track|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|author=Noah Joseph|date=5 shkurt 2012|title=Alain Prost wins ice-racing series in Dacia Lodgy Glace MPV|url=https://www.autoblog.com/2012/02/05/alain-prost-wins-ice-racing-series-in-dacia-lodgy-glace-mpv/|access-date=12 shkurt 2021|website=Autoblog|language=en|archive-date=28 qershor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240628084929/https://gum.criteo.com/syncframe?origin=publishertag&topUrl=www.autoblog.com&gdpr=0&gdpr_consent=&us_privacy=1YNN&gpp=DBABBg~BVoIgACA.QA&gpp_sid=8|url-status=live}}</ref><ref>''Trophée Andros Championship Standings'', [http://www.prostfan.com/andros04.htm p. 4] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061019212848/http://www.prostfan.com/andros04.htm |date=19 tetor 2006 }}. ProstFan.com. Marrë më 11 tetor 2006.</ref><ref name="Andros5">''Trophée Andros Championship Standings'', [http://www.prostfan.com/andros05.htm p. 5] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061110014307/http://www.prostfan.com/andros05.htm |date=10 nëntor 2006 }}. ProstFan.com. Marrë më 11 tetor 2006.</ref><ref>[http://www.prostfan.com/20062007.htm Trophée Andros] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070101091920/http://www.prostfan.com/20062007.htm |date=1 janar 2007 }}, ProstFan.com. Marrë më 11 tetor 2006.</ref> Për [[Kampionati Botëror i Formula Një 2010|sezonin 2010 të Formula Një]], rregullorja sportive u ndryshua në mënyrë që një ish-pilot të ishte pjesë e panelit të administratorëve. Prost ishte piloti i parë i tillë që mori këtë rol, në [[Çmimi i madh i Bahreinit 2010|Çmimin e Madh të Bahreinit 2010]]. Prost gjithashtu mori pjesë në Garën e Kampionëve në 2010, një garë e organizuar për legjendat e sportit motorik për të garuar në makina të barabarta. Në shkurt 2012, Prost u emërua ambasadori i ri ndërkombëtar i Renault, duke përfaqësuar kompaninë në demonstrime sportive dhe në ngjarje të organizuara ose të ndjekura nga Renaulti. Prost ka përfunduar dy herë [[Absa Cape Epic]], një garë tetë-ditore me biçikleta malore prej 700 km në [[Republika Jugafrikane|Afrikën e Jugut]]. Ai e përfundoi garën për herë të parë në 2012 me partnerin Sebastien di Pasqua dhe pastaj përsëri në 2013, dhe e nisi por nuk e përfundoi garën në 2014. Në tetor 2013, u njoftua se Prost do të bashkonte forcat me ekipin e garave DAMS të [[Jean-Paul Driot]] për të formuar "e.dams", një ekip që do të garonte në Kampionatin FIA Formula E me makina elektrike që nga fillimi i tij në shtator 2014. Në qershor 2014, ekipi njoftoi se formacioni i tij fillestar i pilotëve do të përbëhej nga [[Nicolas Prost]] dhe [[Sébastien Buemi]]. Ekipi fitoi kampionatin e parë të Formula E. Prost ishte një analist në Channel 4 F1 për sezonin 2016. Në vitin 2017, Prost u punësua si këshilltar special për Ekipin Renault Formula One. Që nga korriku 2019, ai mori një rol drejtor jo-ekzekutiv në Renault Sport. Gjatë garës së 1000të të Formula Një, në Kinë, Prost pati nderin të valëviste flamurin me kuadrata ndërsa piloti i Mercedesit, Lewis Hamilton, kaloi vijën e finishit për të marrë fitoren e tij të 75të në karrierë. Prost vazhdoi rolin e tij brenda Ekipit të Formula 1 të Renault, i cili u riemërua "Ekipi Alpine F1" në vitin 2021, deri në janar 2022, kur u njoftua largimi i tij nga ekipi. ==Jeta personale== == Statistikat == ([[:Template:F1 Rezultatet e Pilotëve|Sqarim i tabelës]]) (Garat me '''*''' mbrapa nënkuptojnë pjesmarrjen në pol pozicion) (Viti me * është viti kur ka fituar titull) <div style="float:left;"> {| border="1" cellpadding="1" cellspacing="0" style="margin: 1em 0 0 0; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size:95%" ! Viti ! Ekipi ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! Ekipi ! Vendi ! Pikë |- | [[Rezultatet e F1 1980|1980]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 Argentine Grand Prix|ARG]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFFF"| [[1980 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>DNS</small> || [[1980 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>DNP</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1980 German Grand Prix|GER]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1980 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1980 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFFF"| [[1980 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>DNS</small> | | ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] ! 16ti ! 5 |- | [[Rezultatet e F1 1981|1981]] ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1981 Argentine Grand Prix|ARG]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1981 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| '''[[1981 German Grand Prix|GER]]'''<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1981 Dutch Grand Prix|DUT]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1981 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1981 Las Vegas Grand Prix|LVG]]<br /><small>2</small> | ! [[Renault F1|Renault]] ! 5ti ! 43 |- | [[Rezultatet e F1 1982|1982]] ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1982 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1982 Brazilian Grand Prix|BRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1982 Belgian Grand Prix|BEL]]'''<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1982 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1982 United States Grand Prix East|USE]]'''<br /><small>NC</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1982 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1982 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 German Grand Prix|GER]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1982 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#DFDFDF"| '''[[1982 Swiss Grand Prix|SUI]]'''<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| '''[[1982 Las Vegas Grand Prix|LVG]]'''<br /><small>4</small> ! [[Renault F1|Renault]] ! 4ti ! 34 |- | [[Rezultatet e F1 1983|1983]] ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#CFCFFF"| [[1983 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1983 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1983 French Grand Prix|FRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1983 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[1983 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1983 Belgian Grand Prix|BEL]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1983 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1983 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1983 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1983 German Grand Prix|GER]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1983 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1983 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1983 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1983 Evropean Grand Prix|EUR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1983 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>Ret</small> | ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#DFDFDF"| '''2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| '''57''' |- | [[Rezultatet e F1 1984|1984]] ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1984 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1984 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1984 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1984 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1984 United States Grand Prix East|USE]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1984 German Grand Prix|GER]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1984 Dutch Grand Prix|DUT]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 Evropean Grand Prix|EUR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>1</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#DFDFDF"| ''' 2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| ''' 71.5''' |- | [[Rezultatet e F1 1985|1985]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1985 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#000000" style="color: #ffffff"| [[1985 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>DSQ</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1985 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1985 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1985 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1985 German Grand Prix|GER]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1985 Austrian Grand Prix|AUT]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1985 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[1985 Belgian Grand Prix|BEL]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1985 Evropean Grand Prix|EUR]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1985 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1985 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>Ret</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ti''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''73''' |- | [[Rezultatet e F1 1986|1986]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#EFCFFF"| [[1986 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1986 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1986 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1986 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1986 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1986 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1986 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1986 German Grand Prix|GER]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1986 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1986 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#000000" style="color: #ffffff"| [[1986 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>DSQ</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1986 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>1</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ti''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''72''' |- | [[Rezultatet e F1 1987|1987]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1987 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1987 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1987 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1987 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 German Grand Prix|GER]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1987 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1987 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1987 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1987 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>Ret</small> ! [[Mclaren|McLaren]] ! 4ti ! 46 |- | [[Rezultatet e F1 1988|1988]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1988 French Grand Prix|FRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1988 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 German Grand Prix|GER]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1988 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1988 Portuguese Grand Prix|POR]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>1</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#DFDFDF"| '''2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| '''87 (105)''' |- | [[Rezultatet e F1 1989|1989]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1989 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1989 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1989 Canadian Grand Prix|CAN]]'''<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1989 French Grand Prix|FRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1989 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 German Grand Prix|GER]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1989 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1989 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1989 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1989 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1989 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>Ret</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ri''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''76''' |- | [[Rezultatet e F1 1990|1990]] ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1990 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1990 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1990 German Grand Prix|GER]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[F1 Belgjika - 1990|BEL]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1990 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1990 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1990 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>3</small> ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |bgcolor="#DFDFDF"| '''2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| '''71 (73)''' |- | [[Rezultatet e F1 1991|1991]] ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |bgcolor="#DFDFDF"| [[1991 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1991 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1991 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1991 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1991 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 German Grand Prix|GER]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[F1 Belgjika - 1991|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1991 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1991 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1991 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>4</small> || [[1991 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNP</small> ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] ! 5ti ! 34 |- | [[Rezultatet e F1 1993|1993]] ! [[WilliamsF1|Williams]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 South African Grand Prix|RSA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1993 Brazilian Grand Prix|BRA]]'''<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[1993 Evropean Grand Prix|EUR]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[F1 San Marino - 1993|SMR]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 Spanish Grand Prix|ESP]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| '''[[1993 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>4</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 Canadian Grand Prix|CAN]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1993 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 British Grand Prix|GBR]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 German Grand Prix|GER]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| '''[[1993 Hungarian Grand Prix|HUN]]'''<br /><small>12</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[F1 Belgjika - 1993|BEL]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#CFCFFF"| '''[[1993 Italian Grand Prix|ITA]]'''<br /><small>12</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1993 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| '''[[1993 Japanese Grand Prix|JPN]]'''<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1993 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>2</small> ! [[WilliamsF1|Williams]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ri''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''99''' |} </div> ==Referime== {{Reflist|2}} == Lidhje të jashtme == * [http://www.prostfan.com/ prostfan.com - Alain Prost fansite] * [http://www.prostfan.com/senna2.htm Interview with Alain Prost about Ayrton Senna] * [http://www.ddavid.com/formula1/shu_bio.htm Top lista Formula 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050903004816/http://www.ddavid.com/formula1/shu_bio.htm |date=3 shtator 2005 }} {{F1 kampionët}} [[Kategoria:Sportistë francezë]] [[Kategoria:F1 pilotë]] [[Kategoria:Lindje 1955]] [[Kategoria:Pilotë francezë në Formula Një]] {{sport-cung}} i6pviffqyzq1twfobs0qner0lfg31s7 3058372 3058371 2026-10-20T01:56:12Z Sadsadas 51943 /* Role të tjera */ 3058372 wikitext text/x-wiki {{Ish F1 pilot | Name = Alain Prost | Image = Festival automobile international 2015 - Photocall - 065 (cropped3).jpg | Nationality = {{flagicon|France}} [[franca|francez]] | Years = [[Rezultatet e F1 1980|1980]]–[[Rezultatet e F1 1991|1991]], [[Rezultatet e F1 1993|1993]] | Team(s) = [[Team McLaren|McLaren]], [[Renault F1|Renault]], [[Scuderia Ferrari|Ferrari]], [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]] | Races = 202 | Championships = 4 ([[Rezultatet e F1 1985|1985]], [[Rezultatet e F1 1986|1986]], [[Rezultatet e F1 1989|1989]], [[Rezultatet e F1 1993|1993]]) | Wins = 51 | Podiums = 106 | Points = 768.5 | Poles = 33 | Fastest laps = 41 | First race = [[Çmimi i madh i Argjentinës 1980]] | First win = [[Çmimi i madh i Francës 1981]] | Last win = [[Çmimi i madh i Gjermanisë 1993]] | Last race = [[Çmimi i madh i Australisë 1993]] | Last position = 1ri (99 pikë) }} '''Alain Prost''' (lindur më [[24 shkurt]] [[1955]]) është një ish pilot garash francez dhe zyrtar i sporteve motorrike. Ai garoi në [[Formula Një]] nga viti 1980 e deri në 1993, duke fituar katër tituj botëror për pilot. Në kohën e pensionimit të tij, Prost mbante rekordin për numrin e fitoreve (51), pol pozitave (41) dhe podiumeve (106). Prost lindi në [[Lorette, Loire]] të [[Francës]] dhe filloi karting në moshën 14 vjeç, duke fituar Kampionatin Botëror të të rinjëve katër vite më vonë. Në vitin 1976, ai u bë pjesë e Formulës Renault, duke fituar Kampionatin Evropian me Ecurie Elf. Një vit më pas ai fitoi Challenge de Formule Renault Europe. Pas kësaj, ky kompeticion filloi të njihej si Formula Tre franceze; Prost e mbrojti titullin e tij në vitet 1978 dhe 1979. Kulmi i karrierës së tij në karting arriti me suksesin në Formula Tre Evropiane. Në vitin 1980, Prost firmosi me [[Team McLaren|McLaren]] në Formula Një dhe bëri debutimin e tij në [[Çmimi i madh i Argjentinës 1980|Çmimin e madh të Argjentinës]], duke u renditur në vendin e gjashtë. Në sezonin e ardhshëm ai firmosi me [[Renault në Formula Një|Renault]], duke fituar Çmimin e madh të parë në karrierë në Francë, e cila u ndoq nga sukseset në Holandë dhe Itali. Pas disa fitoreve në sezonin 1982, Prost e mbylli sezonin 1983 në vend të dytë mbrapa fituesit [[Nelson Piquet]]; ai u tërhoq për shkak të problemeve me turbon në garën e fundit vendimtare për titullin. Prost u shkarkua nga Renault dy ditë pas garës për disa komente që bëri, dhe ai u rikthye te McLaren për sezonin 1984, aty ku përfundoi sërisht i dyti, këtë herë mbrapa shokut të ekipit [[Nikki Lauda]] për gjysëm pike. Në vitin 1985, Prost fitoi titullin e parë për pilot, duke u bërë francezi i parë kampion në Formula Një. Ai u shpall kampion edhe në vitin 1986 pas një dueli të ngushtë me Piquet dhe [[Nigel Mansell]]. Pasi fitoi disa gara në sezonin 1987, Prost u bë shok ekipi me pilotin brazilian [[Ayrton Senna]]. Sëbashku, ata fituan 15 nga 16 garat e sezonit 1988, duke ngarë McLarenin me motorr Honda MP4/4; Senna në fund u shpall kampion me tre pikë më shumë. Rivaliteti i tyre i ashpër kulmoi me aksidentet në garat vendimtare për titull në [[Suzuka]] të Japonisë në vitet 1989 dhe 1990; Prost fitoi titullin e vitit 1989 kurse Senna atë të 1990. Prost firmosi me [[Scuderia Ferrari|Ferrarin]] në vitin 1990 kurse në vitin 1991 u shkarkua në përfundim të sezonit pas komenteve të bëra për modelin 643, me të cilën ai nuk fitoi asnjë garë. Pas një viti mungesë, Prost u rikthye në sezonin 1993 me [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]], duke fituar titullin e katërt kampion bote. Ai vendosi disa rekorde gjatë sezonit para se të pensionohej në përfundim të tij. Ai u rikthye në Formula Një si pronar i ekipit [[Prost Grand Prix]] në vitin 1997 pasi bleu [[Équipe Ligier]]. Ekipi u shpërbë në vitin 2001. ==Formula Një== ===McLaren=== Prost fitoi titullin e Formula Tre në vitin 1979, duke tërhequr interesin e disa ekipeve të [[Formula Një]] si [[Team McLaren|McLaren]], [[Brabham]], dhe [[Équipe Ligier|Ligier]].<ref name=":10">{{Cite web|title=McLaren Racing – Alain Prost Biography {{!}} Extract 1|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/driver/alain-prost/alain-prost-extract-1/|access-date=13 shkurt 2021|website=Mclaren|language=en|archive-date=2 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302023507/https://www.mclaren.com/racing/heritage/driver/alain-prost/alain-prost-extract-1/|url-status=live}}</ref> Ai firmosi një kontratë me McLaren pasi i la mbresa shefit [[Teddy Mayer]] pas një prove me makinë. Ai ishte shok ekipi me [[John Watson (pilot garash)|John Watson]] në sezonin e tij debutues.<ref name=":2">{{Cite web|author=Gerald Donaldson|date=30 janar 2015|title=Alain Prost|url=https://www.formula1.com/en/drivers/hall-of-fame/Alain_Prost.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240417020310/https://www.formula1.com/en/drivers/hall-of-fame/Alain_Prost.html|archive-date=17 prill 2024|access-date=27 nëntor 2024|publisher=[[Formula Një]]|language=en}}</ref> Karriera e Prost në Formula Një nisi në mënyrë të mirë. Në debutimin e tij në [[Buenos Aires]], ai u rendit në vendin e gjashtë, duke marrë pikën e tij të parë në Formula Një.<ref name="mcbride_nyt_p3">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1987/11/08/magazine/racing-s-record-breaker.html|title=Racing's Record Breaker|author=Stewart McBride|date=8 nëntor 1987|publisher=The New York Times|language=en|access-date=11 shkurt 2011|archive-date=14 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130514092617/http://www.nytimes.com/1987/11/08/magazine/racing-s-record-breaker.html|url-status=live}}</ref> Në 20 vitet e fundit, vetëm [[Johnny Herbert]] dhe [[Jean Alesi]] kishin marrë pikë në garën e tyre debutuese. Ai e mbylli kampionatin me pesë pikë, një më pak se Watson, duke shënuar pikë në garat në Buenos Aires, Interlagos, Brands Hatch dhe Zandvoort. Gjatë këtij sezoni, Prost pati disa aksidente: ai theu kyçin e dorës në [[Çmimi i madh i Afrikës së Jugut 1980|Çmimin e madh të Afrikës së Jugut]] si dhe pësoi një tronditje gjatë provave të lira në Shtetet e Bashkuara. Ai gjithashtu u tërhoq nga [[Çmimi i madh i Kanadasë 1980|Çmimi i madh i Kanadasë]] për shkak të problemeve me armotizatorët e gomave të mbrapme. Në përfundim të sezonit, pavarësisht se kishte edhe dy vite kontratë, Prost u largua nga McLaren dhe firmosi me [[Renault në Formula Një|Renault]]. Ai më pas shpjegoi se makina McLaren ishte difektoze dhe prishej shpesh, duke shtuar se ai besonte se ekipi fajsontë atë për aksidentet e shumta që ai pati në sezonin e tij debutues.{{sfn|Roebuck|1986|p=126}}<ref>{{Cite web|last=Melsher|first=David|date=7 July 2014|title=Alain Prost – McLaren (1980)|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2000/28/alain-prost-mclaren|access-date=8 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=9 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210209004746/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2000/28/alain-prost-mclaren|url-status=live}}</ref> Sipas Watson, shefi i ekipit Mayer fillimisht dëshironte të firmoste me [[Kevin Cogan]], por më pas zgjodhi Prost pas këmbënguljes së sponsorit [[Marlboro]].<ref>{{Cite book|author=Maurice Hamilton|title=Alain Prost|date=24 shtator 2015|publisher=Bonnier Publishing Ltd.|language=en|isbn=978-1905825981|page=49}}</ref> ===Renault=== Prost do të garonte si shok skuadre me francezin tjetër [[René Arnoux]] për sezonin 1981. Autori sportiv [[Nigel Roebuck]] raportoi se marrëdhnja e Prost me Arnoux u prish menjëherë, pasi Prost ishte më i shpejtë se kolegu i tij me përvojë.{{sfn|Roebuck|1986|p=129}} Ai nuk i përfundoi dy garat e para të sezonit pasi u përplas me [[Andrea de Cesaris]] në [[Çmimi i madh i Shteteve të Bashkuara 1981|Çmimin e madh të Shteteve të Bashkuara]] si dhe me [[Didier Pironi]]n në [[Çmimi i madh i Brazilit 1981|Çmimin e madh të Brazilit]]. Në garën e tretë në Argjentinë, ai shënoi pikët dhe podiumin e parë të sezonit. Prost më pas nuk i përfundoi katër garat e ardhshme, por fitoi në Francë duke përfunduar dy sekonda para ish shokut të tij te McLaren, Watson.<ref>{{cite news|author=John A. Callcott|date=5 korrik 1981|title=Alain Prost of France won the French Formula 1|url=https://www.upi.com/Archives/1981/07/05/Alain-Prost-of-France-won-the-French-Formula-1/9010363153600/|publisher=United Press International|language=en|access-date=9 shkurt 2021|archive-date=11 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250411143455/https://www.upi.com/Archives/1981/07/05/Alain-Prost-of-France-won-the-French-Formula-1/9010363153600/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/2375138-5-great-moments-from-alain-prosts-formula-1-career|title=5 Great Moments from Alain Prost's Formula 1 Career|author=Neil James|date=24 shkurt 2015|publisher=Bleacher Report|language=en|access-date=27 shkurt 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227101031/https://bleacherreport.com/articles/2375138-5-great-moments-from-alain-prosts-formula-1-career|archive-date=27 shkurt 2015}}</ref> Fitorja në Francë ishte e paharrueshme për Prost, i cili deklaroi se pas këtij suksesi mentaliteti i tij ndryshoi plotësisht. "Përpara, ti mendoje se mund t'a bëje", tha ai, "por tani ti e di që e bën". Prost i nisi pesë garat e rradhës nga vija e parë, duke arritur dy pol pozita dhe dy fitore të tjera, në Holandë dhe Itali. Ai e mbylli sezonin me në vendin e pestë, shtatë pikë më pak se fituesi Piquet.<ref>{{cite web|url=http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/98415.html|title=Prost wins as Piquet erases gap|date=30 gusht 1981|publisher=ESPN UK|language=en|access-date=26 maj 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526070721/http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/98415.html|archive-date=26 maj 2019}}</ref> Prost e nisi sezonin 1982 duke fituar dy garat e para në Afrikën e Jugut dhe Brazil. Në garën e parë në Afrikën e Jugut, ai u rikuperua pasi humbi një nga gomat e makinës.<ref>{{Cite web|author=Denis Jenkinson|date=mars 1982|title=1982 South African Grand Prix race report|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/march-1982/36/south-african-grand-prix-14|access-date=9 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=16 qershor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210616205357/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/march-1982/36/south-african-grand-prix-14|url-status=live}}</ref> Në Brazil, Prost fillimisht u rendit i treti por u shpall fitues pasi Piquet (i pari) dhe [[Keke Rosberg]] (i dyti) u skualifikuan.<ref>{{Cite web|last=Grandprix.com|date=21 mars 1982|title=Brazilian GP, 1982|url=http://www.grandprix.com//races/brazilian-gp-1982.html|access-date=9 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en|archive-date=13 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213060002/https://www.grandprix.com//races/brazilian-gp-1982.html|url-status=live}}</ref> Ai më pas mori pikë në katër garat e rradhës. Gjatë sezonit Prost u tërhoq në shtatë gara por arriti ta mbyllte kampionatin në vendin e 4të, duke mbledhur nëntë pikë më pak se sezoni i kaluar.<ref name=":3">{{Cite web|title=Alain Prost • Career & Character Info {{!}} Motorsport Database|url=https://www.motorsportmagazine.com/database/drivers/alain-prost/|access-date=9 shkurt 2021|website=Motorsport Database – Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=9 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210209163239/https://www.motorsportmagazine.com/database/drivers/alain-prost/|url-status=live}}</ref> Gjatë këtij sezoni, marrëdhënja e tij me shokun e ekipit Arnoux pësoi një të mëtejshme, duke arritur fundin në [[Çmimi i madh i Francës 1982|Çmimin e madh të Francës]]; Prost besonte se Arnoux, i cili fitoi garën, nuk zbatoi një marrëveshje të arritur para fillimit të garës për të mbështetur Prost.<ref>{{Cite web|last=ESPN Staff|date=25 korrik 1982|title=Rene Arnoux defies team orders to win at Paul Ricard for Renault|url=http://en.espnf1.com/f1/motorsport/story/111547.html|access-date=9 shkurt 2021|publisher=ESPN UK|language=en|archive-date=14 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141214151426/http://en.espnf1.com/f1/motorsport/story/111547.html|url-status=live}}</ref> Ai gjithashtu pati një marrëdhënje negative edhe me median franceze, duke deklaruar: "Kur shkova te Renault, gazetarët shkruan gjëra të mira për mua, por në vitin 1982 isha bërë djali i keq. Mendoj, për të qenë i sinqertë, se kisha bërë gabimin e të fituarit! Francezëve nuk u pëlqejnë shumë fituesit.”{{sfn|Roebuck|1986|p=129}} Ai shtoi se “Është e vështirë të shpjegohet, por francezët preferojnë martirët që humbasin me lavdi."<ref name="mcbride_nyt_p3" /> Në nëntor 1982, Prost, sëbashku me [[Jacques Laffite]] dhe Nelson Piquet, udhëtuan në [[Melbourne]] të [[Australia|Australisë]] për të garuar në cirkuitin e shkurtër [[Calder Park Raceway]] (1.69 km). Kjo pistë u bë pjesë e kalendarit të Formula Një në vitin 1985. Prost garoi me makinën [[Ralt RT4]] me motorr 1.6 litër të [[Ford]]it. Ai arriti pol pozitë duke regjistruar kohën 39.18 sekonda. Prost udhëhoqi garën nga xhiro e parë dhe deri në të fundit, duke u shpallur fitues. Ai e mbylli garën me 15.32 sekonda para vendit të dytë Lattife, i cili kishte fituar edicionin e vitit të kaluar. Në vendin e tretë u rendit piloti i ri brazilian [[Roberto Moreno]].<ref>{{Cite web|title=Calder, 7 Nov 1982 « Australian Formula Pacific « OldRacingCars.com|url=https://www.oldracingcars.com/results/result.php?RaceID=AU82#note1|access-date=9 shkurt 2021|website=oldracingcars.com|language=en|archive-date=12 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212232221/https://www.oldracingcars.com/results/result.php?RaceID=AU82#note1|url-status=live}}</ref> Arnoux u largua nga Renaulti në sezonin 1983 dhe u zëvëndësua nga piloti amerikan [[Eddie Cheever]], i cili u bë shoku i ri i ekipit i Prost. Kjo lëvizje u bë me qëllim për të shitur më shumë makina Renault në Amerikën e Veriut. Gjatë këtij sezoni, Prost fitoi katër gara dhe e mbylli kampionatin në vendin e dytë, dy pikë më pak se fituesi Piquet. Piquet dhe [[Brabham]] e dominuan kampionatin në garat e fundit kurse Prost u tërhoq në tre nga katër garat e fundit.<ref>{{Cite web|url=https://gparchive.com/formula-1/1983-south-african-grand-prix/|title=1983 South African Grand Prix - Race Results & History - GP Archive|website=GPArchive.com|language=en|date=15 tetor 1983|access-date=23 tetor 2021}}</ref> Marrëdhja e Prost me Renault pësoi një rënje të ndjeshme: ai besoi se ekipi nuk kishte bërë një punë të mirë në përmirësimin e makinës kurse Renault besonte se Prost ishte fajtori i mosfitimit të kampionatit. Prost gjithashtu i prishi marrëdhënjet me tifozët francez të Renaultit, të cilët fajsuan atë për largimin e Arnoux nga ekipi. Prost deklaroi në garën e fundit se makina e tij "nuk ishte konkuruese" dhe dhe humbja nuk erdhi për faj të tij. Renaulti e shkarkoi Prostin dy ditë pas garës së Afrikës së Jugut.<ref>{{cite web|url=https://www.upi.com/amp/Archives/1983/10/24/Frenchman-Alain-Prost-dismissed-by-Renault-after-finishing-second/9901435816000/|title=Frenchman Alain Prost, dismissed by Renault after finishing second...|website=upi.com|language=en|date=24 tetor 1983|access-date=11 tetor 2026}}</ref> Ai dhe familja e tij u zhvendosën në [[Zvicra|Zvicër]] disa ditë pas këtij vendimi pasi puntorët e fabrikës së Renaultit dogjën një nga makinst e tij, e cila ishte një [[Mercedes-Benz]].{{sfn|Roebuck|1986|p=129}} ===Rikthimi te McLaren=== ====1984–1986: Dy herë kampion bote==== Prost firmosi me McLaren për sezonin 1984, duke u rikthyer te ekipi britanik pas tre vitesh. Ai kishte si shok ekipi dy herë kampionin e botës Nikki Lauda kurse makina e tij [[McLaren MP4/2]] kishte një motorr 1.5 litër V6 nga [[TAG]]-[[Porsche]]. Prost e humbi kampionatin ndaj Laudas për gjysëm pike në garën e fundit të sezonit; ai fitoi shtatë gara gjatë sezonit kurse Lauda pesë, përfshirë edhe [[Çmimi i madh i Portugalisë 1984|Çmimin e madh të Portugalisë]], e cila ishte gara e fundit e sezonit.<ref>{{Cite web|title=Portuguese GP, 1984|url=https://www.grandprix.com/gpe/rr404.html|access-date=9 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en|archive-date=14 prill 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414140959/https://www.grandprix.com/gpe/rr404.html|url-status=live}}</ref> Gjysma e pikës që ishte vendimtare ndodhi në [[Çmimi i madh i Monakos 1984|Çmimin e madh të Monakos]], garë të cilën Prost po e kryesonte dhe po ndiqej nga afër nga [[Ayrton Senna]] ([[Toleman]]) dhe [[Stefan Bellof]] ([[Tyrrell Racing|Tyrrell]]). Në xhiron e 32të, kujdestari i garës [[Jacky Ickx]] ngriti flamurin e kuq dhe i dha fund garës për shkak të shiut të dëndur. Vendimi i Ickx shkaktoi polemika pasi e mori këtë vendim pa u konsultuar me zyrtarët e garës.<ref>{{Cite web|title=Prost wins under a cloud of controversy|url=http://www.gpracing.net192.com/races/reports/394.cfm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125182722/http://www.gpracing.net192.com/races/reports/394.cfm |archive-date=25 nëntor 2006|access-date=27 nëntor 2024|website=GPRacing.net|language=en}}</ref> Sipas rregullave të Formula Një. Prost mori vetëm gjysmën e nëntë pikëve që jepeshin për fituesin e garës. Shtatë fitoret e Prost në këtë sezon barazuar rekordin e të gjitha kohërave të vendosur nga [[Jim Clark]] në sezonin 1963.<ref>{{Cite web|author=Dave Toynton|date=24 tetor 2020|title=Formula 1's Curious Statistical History In Portugal|url=https://worldinsport.com/formula-1s-history-in-portugal/|access-date=9 shkurt 2021|language=en|archive-date=25 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125042230/https://worldinsport.com/formula-1s-history-in-portugal/|url-status=live}}</ref> Fitorja e kampionatit nga Lauda për vetëm gjysëm pike ishte diferenca më e shkurtër në historinë e Formula Një.<ref name=":17">{{Cite web|date=15 gusht 2015|title=The Professor nearly an eight times F1 world champion|url=https://www.grandprix247.com/2015/08/15/the-professor-nearly-an-eight-times-f1-world-champion/|access-date=27 shtator 2024|website=GRANDPRIX247.com|language=en|archive-date=11 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250411143355/https://www.grandprix247.com/2015/08/15/the-professor-nearly-an-eight-times-f1-world-champion/|url-status=live}}</ref> Në sezonin 1985, Prost u bë piloti i parë francez kampion bote. Ai fitoi pesë nga gjashtëmbëdhjetë garat e sezonit. Ai gjithashtu fitoi edhe [[Çmimi i madh i San Marinos 1985|Çmimin e madh të San Marinos]] por u skualifikua pasi makina e tij ishte 2 kilogram më e lehtë pas një kontrolli të ushtruar pas mbarimit të garës.<ref name=":3" /><ref name=":4">{{cite web|title=1985 San Marino Grand Prix|url=http://www.gpracing.net192.com/races/reports/407.cfm|website=GPRacing.net192.com|language=en|access-date=7 tetor 2006|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060722110141/http://www.gpracing.net192.com/races/reports/407.cfm|archive-date=22 korrik 2006}}</ref> Prost e mbylli kampionatin me 20 pikë më shumë se [[Michele Alboreto]], i cili u rendit i dyti.<ref>{{cite web|title=1985 F1 World Championship|publisher=Motor Sport Magazine|language=en|url=https://database.motorsportmagazine.com/database/championships/f1/1985-f1-world-championship|access-date=27 janar 2021|archive-date=1 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201195144/https://database.motorsportmagazine.com/database/championships/f1/1985-f1-world-championship|url-status=live}}</ref> Suksesi i tij në këtë sezoni bëri që ai të nderohej me dekoratën [[Legjioni i Nderit]], e cila është dekorata më e lartë në Francë.<ref name="mcbride_nyt_p3" /><ref name=":9">{{Cite web|last=Ina.fr|first=Institut National de l’Audiovisuel-|date=21 janar 1986|title=Remises légion d'honneur|url=http://www.ina.fr/video/CAB86001865|access-date=13 February 2021|website=Ina.fr|language=fr-FR|archive-date=28 qershor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240628084927/https://www.ina.fr/ina-eclaire-actu/video/cab86001865/remises-legion-d-honneur|url-status=live}}</ref> Pas përfundimit të sezonit, shoku i tij i ekipit Lauda njoftoi tërheqjen nga sporti, duke i dhënë meritë edhe Prostit: "Unë kisha një makinë të përkryer dhe pastaj vjen ky francezi dhe më mposht. Po të mos kishte ardhur, do të vazhdoja edhe për disa vite."<ref name=":21">{{Cite web|date=7 korrik 2014|title=Alain Prost: too good to be true?|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/august-2001/26/too-good-be-true/|access-date=2 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091305/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/august-2001/26/too-good-be-true/|url-status=live}}</ref> Pas tërheqjes së Laudas, [[Keke Rosberg]], kampion i vitit 1982, u bë shoku i ri i ekipit të Prost për sezonin 1986. Prost arriti të mbronte titullin e tij kampion edhe pse vuajti ndaj dyshes së Williams, Nelson Piquet dhe [[Nigel Mansell]].<ref name=Motorsport>{{cite web|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-1986/15/formula-one-mexican-grand-prix-australian-grand-prix|title=Prost's end of term surprise!|website=[[Motor Sport (magazine)|Motor Sport]]|language=en|date=dhjetor 1986|pages=1295–1299|author=Denis Jenkinson|access-date=15 dhjetor 2022}}</ref> Para nisjes së garës së fundit të sezonit, Prost renditej në vendin e dytë mbrapa Mansell. Ai kishte të njëjtën numër fitoresh me Piquet, por kishte katër vende të dyta kurse braziliani tre, duke e vendosur atë në vendin e dytë në renditje. [[Çmimi i madh i Australisë 1986|Çmimi i madh i Australisë]] ishte gara e fundit e sezonit, të cilën Prost e nisi nga vendi i katërt kurse Mansell nga pol pozita. Në xhiron e 63të, Mansell, i cili ishte në vendin e tretë, pozitë që i siguronte kampionatin, u tërhoq nga gara pasi goma mbrapa u prish ndërkoh që ai po voziste me 300 kmh.<ref>{{cite web|url=http://www.f1fanatic.co.uk/2007/10/18/grand-prix-flashback-australia-1986/|title=Heartbreak for Mansell in dramatic Adelaide finale|publisher=F1Fanatic|language=en|date=18 tetor 2007|access-date=13 nëntor 2014}}</ref> Piquet më pas u thirr në pit stop nga Williams për të ndryshuar gomat si masë sigurie. Kjo gjë bëri që Prost të merrte kryesimin e garës. Ai kishte hyrë më parë në pit stop për shkak të një çarje në gomë dhe ishte me goma të reja.<ref>{{Cite web|title=1986 Australian Grand Prix – Race Results & History – GP Archive|url=https://gparchive.com/formula-1/1986-australian-grand-prix/|website=GPArchive.com|language=en|date=26 tetor 1986|access-date=26 nëntor 2021}}</ref> Prost e kryesori garën deri në fund dhe u bë piloti i parë që nga [[Jack Brabham]] në vitin 1960 që fiton dy tituj rresht. ====1987: Një sezon i vështirë==== Rosberg u tërhoq nga Formula Një në fund të vitit 1986 dhe u zëvëndësua nga piloti suedez [[Stefan Johansson]], i cili u bë kolegu i ri i Prost për sezonin 1987. Edhe pse McLaren kishte prezantuar shasinë e re [[McLaren MP4/3|MP4/3]], pas tre sezonesh me MP4/2, motorrët TAG nuk kishin forcë mjaftueshëm për të konkuruar për trofe si dhe shfaqën defektë të pa para. Pavarësisht me një makinë jo në nivelet e rivalëve të tij, Prost arriti të garojë për titullin kampion deri në fazën e fundit të sezonit, duke fituar tre gara. Suksesi i tij në Portugali bëri që të kalonte britanikun [[Jackie Stewart]] si piloti me më shumë gara të fituara në historinë e Formula Një (28). I pyetur për këtë fakt, Stewart deklaroi: "Njerëzit mund të mos më besojnë, por jam i lumtur që Alain e theu rekordin tim. Jam i lumtur që ishte ai që e theu sepse vetëm ai e meriton. Nuk kam asnjë dyshim që ai është piloti më i mirë i gjeneratës së tij." Prost e konsideron fitoren e tij në garën hapëse në Brazil si më shpërblyesen e karrierës së tij. Ai i mbylli provat zyrtare në vendin e 5të, më shumë se tre sekonda më i ngadaltë se Mansell, i cili e nisi garën nga pol pozita. Prost e dinte se makina e tij nuk kishte shpejtësi të mjaftueshme për provat zyrtare dhe zgjodhi të punonte me strategjinë e garës. Ndërkohë që të gjithë rivalët e tij zgjodhën paketën downforcë të lartë, ai bëri të kundërtën, duke zgjedhur të ishte më i shpejtë në vijë të drejtë dhe më i ngadaltë në kthesa. Kjo strategji bëri që gomat e tij të zgjasnin më shumë se ato të rivalëve të tij, duke bërë që ai të kryente 61 xhiro në cirkuitin e ashpër Jacarepaguá me vetëm dy pit stope, kurse të tjerët bënë nga tre ose më shumë (Piquet bëri tre pit stope në 40 xhiro). Prost e mbylli garën 40 sekonda para Piquet, i cili u rendit i dyti. Johansson u rendit i treti, 56 sekonda mbrapa Prost. ====1988: Mbërritja e Ayrton Sennës si shok ekipi==== Sezoni 1988 prodhoi një moment të rëndësishëm në historinë e Formula Një pasi [[Honda]] i dha fund kontratës me Williams, ekipi kampion për kontruktorë, dhe i solli motorrët e tyre dominues RA16 te McLareni i Prost.<ref name=":15">{{Cite web|author=Maurice Hamilton|date=1 shtator 2017|title=30 years later: Honda's awkward Italian Grand Prix|url=https://www.espn.com/f1/story/_/id/20530902/30-years-later-honda-awkward-italian-grand-prix|access-date=10 shkurt 2021|publisher=ESPN F1|language=en|archive-date=19 gusht 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190819103023/https://www.espn.com/f1/story/_/id/20530902/30-years-later-honda-awkward-italian-grand-prix|url-status=live}}</ref> Para nisjes së sezonit 1988, u bë e qartë se nëse një ekip donte motorrët e Hondës, ata duhej të firmosnin me një nga dy pilotët brazilian të pëlqyer nga Honda (të cilët mbulonin tregun e makinave të Amerikës së Jugut):<ref name=":14">{{Cite web|date=7 korrik 2014|title=Honda and Formula One|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/october-1987/13/honda-and-formula-one/|access-date=30 shtator 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=12 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241212014212/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/october-1987/13/honda-and-formula-one/|url-status=live}}</ref> tre herë kampionin e botës Nelson Piquet, ose ylli në ngritje [[Ayrton Senna]].<ref name=":20">{{Cite news|author=Brad Spurgeon|date=18 shtator 2015|title=A Driver's Greatness, in the Words of Others|url=https://www.nytimes.com/2015/09/19/sports/autoracing/a-drivers-greatness-in-the-words-of-others-alain-prost-singapore-grand-prix-formula-one.html|access-date=30 shtator 2024|publisher=The New York Times|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090844/https://www.nytimes.com/2015/09/19/sports/autoracing/a-drivers-greatness-in-the-words-of-others-alain-prost-singapore-grand-prix-formula-one.html|url-status=live}}</ref> Kur McLaren pyeti Prost për mendimin e tij, francezi sygjeroi Sennën, duke vënë në dukje moshën e re dhe talentin e tij. Ky ishte një vendim për të cilën Prost do të pendohej më vonë. Pas mbërritjes së Sennës, McLaren deklaroi se të dy pilotët do të ishin të barabartë dhe do të lejoheshin të garonin ndaj njëri-tjetrit.<ref name=":14" /> Sipas shefit [[Ron Dennis]], Prost ishte në rregull me konkurencën por kishte shumë dyshime.<ref name=":16">{{Cite web|title=Ron Dennis on Senna - Part one: the early years|url=https://www.formula1.com/en/latest/features/2014/4/Ron-Dennis-on-Senna---Part-one-the-early-years.html|access-date=30 shtator 2024|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en}}</ref> Partneriteti McLaren-Honda i dha Prostit një makinë shumë të shpejtë dhe një mundësi të artë për të fituar një tjetër titull kampion për pilot, si dhe nisi një nga [[Rivaliteti Prost-Senna|rivalitetet më të ashpra në historinë e Formula Një]]. McLaren-Honda e dominoi sezonin 1988 duke fituar 15 nga 16 garat e sezonit, një rekord që qëndroi deri në sezonin [[Kampionati Botëror i Formula Një 2023|2023]], aty ku [[Red Bull Racing|Red Bull]]-Honda fitoi 21 nga 22 garat e kalendarit. McLaren e mbylli sezonin me titullin për konstruktor, duke mbledhur tre fishin e pikëve të [[Scuderia Ferrari|Ferrarit]], që u rendit në vendin e dytë. Pavarësisht një dueli të ngushtë, Senna u shpall kampion bote, duke mbledhur tre pikë më shumë se Prost. Braziliani gjithashtu fitoi tetë gara, një më shumë se Prost.<ref>{{cite web|url=https://www.racefans.net/2009/12/22/think-the-new-f1-points-system-is-weird-weve-seen-much-stranger-than-that/|title=From 8 points for a win to 25: Every F1 scoring system|author=Keith Collantine|date=22 dhjetor 2009|website=RaceFans|language=en|access-date=22 qershor 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210622070750/https://www.racefans.net/2009/12/22/think-the-new-f1-points-system-is-weird-weve-seen-much-stranger-than-that/|archive-date=22 qershor 2021}}</ref><ref name=":3" /> Ky sezon ishte pa polemika për të dy rivalët, me përjashtim të një momenti në [[Estoril]] ku Senna gati sa nuk e përplasi në mur Prostin që po e parakalonte.<ref>{{Cite web|title=Alain Prost on Senna {{!}} Ayrton Senna da Silva - Legacy Matters|url=https://www.ayrton-senna-dasilva.com/alain-on-senna/|access-date=2 tetor 2024|website=ayrton-senna-dasilva.com|language=en|archive-date=27 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240927103921/https://www.ayrton-senna-dasilva.com/alain-on-senna/|url-status=live}}</ref> Përgjatë këtij sezoni, Prost filloi të dyshonte se Honda po mundohej ta bënte Sennën pilotin e parë të McLaren, në kundërshtim me marrëveshjen e arritur në fillim të sezonit të barazi. Ai u takua me shefin e Hondës, [[Nobuhiko Kawamoto]], për t'i treguar këto shqetsime. Kawamoto pranoi se inxhinierët e Hondës ishin më të emocionuar për të punuar me Sennën por shtoi se të dy pilotët do të kishin makina të barabarta. ====1989: Titulli i tretë kampion bote==== McLaren vazhdoi të dominonte edhe në sezonin 1989, kurse rivaliteti midis Prost dhe Sennës u rrit ndjeshëm. Francezi akuzoi Sennën për vozitje të rreshikshme dhe jo të ndershme.<ref name=":8">{{Cite web|author=Tom Rubython|title=Atlas F1 Magazine: The Life of Senna: Six years of continual conflict|url=https://www.atlasf1.com/2004/apr14/rubython.html|access-date=30 shtator 2024|website=atlasf1.com|language=en|archive-date=7 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207232038/https://www.atlasf1.com/2004/apr14/rubython.html|url-status=live}}</ref><ref name=":82">{{Cite web|date=23 prill 2018|title=McLaren Racing – A 1–2 at San Marino|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/on-this-day-1-2-san-marino-2172059/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302023439/https://www.mclaren.com/racing/heritage/on-this-day-1-2-san-marino-2172059/|archive-date=2 mars 2021|access-date=12 shkurt 2021|publisher=Mclaren|language=en}}</ref> Pas [[Çmimi i madh i San Marinos 1989|Çmimit të madh të San Marinos]], të dy pilotët nuk flisnin më me njëri-tjetrin.<ref name="auto1">{{Cite web|author=Simon Arron|date=24 nëntor 2021|title=Racing's toxic rivals|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-2022/70/racings-toxic-rivals/|access-date=2 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207051521/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-2022/70/racings-toxic-rivals/|url-status=live}}</ref> Prost gjithashtu akuzoi brazilianin se ai ishte piloti i preferuar i McLaren. Këto akuza erdhën kur Honda i dërgoi McLarenit një motorr të ri në të cilën shkruhej: "Speciale – Për Ayrtonin".<ref>{{Cite web|author=Will Buxton|date=3 shkurt 2019|title=BUXTON: The 2019 team mate battle I'm most excited about {{!}} Formula 1®|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/buxton-the-2019-team-mate-battle-im-most-excited-about.2Ys3NYI5xuODTh9nATMEnt|access-date=30 shtator 2024|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en|archive-date=12 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240912150448/https://www.formula1.com/en/latest/article/buxton-the-2019-team-mate-battle-im-most-excited-about.2Ys3NYI5xuODTh9nATMEnt|url-status=live}}</ref> Pasi Prost (i cili ishte në vitin e fundit të kontratës me McLaren) kërcënoi se do të kalonte në një ekip rival për sezonin e ardhshëm, Ron Dennis i doli në mbrojtje publikisht francezit, duke deklaruar se ekipi vazhdimisht kishte gjetur diferenca në motorrët që i'u dhanë Prostit dhe Sennës.<ref name=":212">{{cite news|title=Honda power casts doubts over Senna|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1300&dat=19890714&id=hclUAAAAIBAJ&pg=4917%2C2115752|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201123447/https://news.google.com/newspapers?nid=1300&dat=19890714&id=hclUAAAAIBAJ&sjid=aZEDAAAAIBAJ&pg=4917%2C2115752|archive-date=1 dhjetor 2020|access-date=1 nëntor 2020|newspaper=The Age|language=en|page=27}}</ref> Për t’iu përgjigjur shqetësimeve të Prostit, Dennis u përpoq t’i caktonte motorët në mënyrë të rastësishme, si p.sh. duke hedhur një monedhë ose duke tërhequr numra nga një kapele.<ref name=":16"/><ref>{{Cite web|author=Keith Collantine|date=10 janar 2009|title=Ron Dennis on how the Hamilton-Alonso row compared to Senna and Prost|url=https://www.racefans.net/2009/01/10/ron-dennis-on-how-the-hamilton-alonso-row-compared-to-senna-and-prost/|access-date=30 shtator 2024|website=RaceFans|language=en|archive-date=13 nëntor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241113210337/https://www.racefans.net/2009/01/10/ron-dennis-on-how-the-hamilton-alonso-row-compared-to-senna-and-prost/|url-status=live}}</ref> Marrëdhënja e Prost dhe McLaren-Honda u prish tërësisht në [[Çmimi i madh i Italisë 1989|Çmimin e madh të Italisë]], aty ku francezi njoftoi publikisht se do t'i bashkohej Ferrarit në sezonin e ardhshëm. Pas këtij njoftimi, McLaren i dha mbështetje të plotë Sennës në garën për titullin kampion, pavarësisht se Prost kishte një avantazh prej 11 pikësh para nisjes së garës. Në [[Monza]], McLareni i dha përparësi Sennës, duke i dhënë 2 makina dhe 20 mekanikë dhe ndihmës, kurse Prost mori vetëm një makinë dhe katër ndihmës.<ref name=":5" /> Edhe pse pronësia e re e Hondës deklaroi se të dy pilotët kishin motorra të njëjtë, Prost nuk i besoi, dhe dyshimi i tij erdhi nga provat zyrtare ku Senna ishte plot 1.7 sekonda më i shpejtë se ai.<ref>{{cite web|url=http://www.formula1.com/results/season/1989/242/|title=1989 Italian Grand Prix|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en|access-date=23 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150118225755/http://www.formula1.com/results/season/1989/242/|archive-date=18 janar 2015}}</ref> Kjo bëri që Prost të ankohej sërisht për Hondën, që si kundërpërgjigje deklaroi se do nuk do t'a furnizonte makinën e Prost me motorra nëse ai nuk kërkonte falje. Prost në fund kërkoi falje për komentet e tij.<ref name=":19">{{Cite web|author=David Milloy|date=9 prill 2018|title=Alain Prost: the Other Edge of Genius?|url=https://www.adrianflux.co.uk/influx/people/alain-prost/|access-date=30 shtator 2024|website=Influx Magazine|language=en|archive-date=12 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241212143309/https://www.adrianflux.co.uk/influx/people/alain-prost/|url-status=live}}</ref> Prost arriti të triumfoj në garë dhe e rriti diferencën në renditje me 20 pikë nga Senna, i cili u tërhoq me probleme në motorr. Prost bëri një tjetër veprim që u pa negativisht nga McLareni pasi e hodhi trofeun e fituesit te tifozët, të cilët e prishën, duke bërë që Dennis të largohej i nervozuar nga podiumi. Pas këtij veprimi, McLareni bëri një rregull të ri ku të gjithë trofetë e fituar nga pilotët ishin pronë e ekipit, kurse pilotët kishin të drejtë të kërkonin një kopje të çdo trofeu që fitonin.<ref>{{Cite web|author=Tanya Kumar|date=4 korrik 2018|title=F1: Top 5 Unusual F1 Podium Ceremonies, bet you never knew!|url=https://www.sportskeeda.com/f1/f1-top-5-unusual-f1-podium-ceremonies/5|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201123507/https://www.sportskeeda.com/f1/f1-top-5-unusual-f1-podium-ceremonies/5|archive-date=1 dhjetor 2020|access-date=12 nëntor 2020|website=sportskeeda|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Six of the best – Unusual podium ceremonies|url=https://www.formula1.com/en/latest/features/2015/9/six-of-the-best---unusual-podium-ceremonies.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108122207/https://www.formula1.com/en/latest/features/2015/9/six-of-the-best---unusual-podium-ceremonies.html|archive-date=8 nëntor 2020|access-date=12 nëntor 2020|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en}}</ref> Pas garës së Italisë, Senna shtyu drejtuesit e McLaren për t'a shkarkuar Prost menjëherë. Ferrari ofroi pilotin e tyre [[Gerhard Berger]] në këmbim të Prost për katër garat e fundit të sezonit. Në fund nuk u mor asnjë vendim drastik dhe Prost u lejua t'a përfundonte sezonin me ekipin pasi kërkoi falje publike. Vite më vonë, Prost mori një kopje zyrtare të trofeut të Çmimit të madh të Italisë dhe j'a dhuroi Dennis.<ref name=":18">{{cite web|date=janar 1990|title=Alain Prost Interview|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-1990/57/alain-prost-2?v=7516fd43adaa|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230112191729/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-1990/57/alain-prost-2?v=7516fd43adaa|archive-date=12 janar 2023|access-date=11 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en}}</ref> Prost siguroi titullin kampion në garën e parafundit në [[Suzuka]] të Japonisë. Ai e nisi garën me një avantazh prej 16 pikësh nga Senna dhe të dy pilotët u përplasën me njëri-tjetrin shtatë xhiro nga fundi.<ref name=":5" /> Prost, i cili deri në atë moment ishte në kryesim të garës, u fajsua gjerësisht si shkaktari i aksidentit.<ref name=":18" /> Prost refuzoi të linte hapsirë kur të dy pilotët ishin krah për krah në vijën e drejtë. Kjo, sëbashku me stilin e të ngarit të Sennës, i cili e vendoste makinën e tij në pozita të mundshme për aksident me qëllim që pilotët e tjerë të zbrapseshin, shkaktuan aksidentin.<ref>{{Cite web|date=22 maj 2024|title=How good actually was Ayrton Senna? Hint: Exceptionally|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/ayrton-senna/how-good-actually-was-ayrton-senna-hint-exceptionally/|access-date=11 tetor 2024|website=Mclaren|language=en|archive-date=17 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240917132814/https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/ayrton-senna/how-good-actually-was-ayrton-senna-hint-exceptionally/|url-status=live}}</ref><ref name=":18" /> Senna arriti të rikthehej në garën dhe në fund doli në vendin e parë, por u skualifikua nga FIA, me në krye francezin [[Jean-Marie Balestre]], të cilin Senna nuk e pëlqente, për shkak se humbi shikanin në momentin e rihyrjes në garë. Senna gjithashtu u gjobit me 100,000$ si dhe u denua me gjashtë muaj për "vozitje të rrezikshme", një dënim që ngeli i pezulluar.<ref>{{cite web|title=Grand Prix Results: Japanese GP, 1989|url=http://www.grandprix.com/gpe/rr483.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20060620101901/http://www.grandprix.com/gpe/rr483.html|archive-date=20 qershor 2006|access-date=16 gusht 2006|website=GrandPrix.com|language=en}}</ref> Prost kërkoi falje për mënyrën se si e fitoi kampionatin, por shtoi se ishte një aksident të cilën ai nuk mundi t'a shmangte.<ref>{{cite news|date=23 tetor 1989|title=MOTOR SPORTS ROUNDUP : Senna Is Disqualified in Japan|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-10-23-sp-300-story.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110172542/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-10-23-sp-300-story.html|archive-date=10 nëntor 2020|access-date=9 shkurt 2021|publisher=Los Angeles Times|language=en}}</ref> McLaren apeloi vendimin e marrë ndaj Sennës por pa sukses. ''[[Sports Illustrated]]'' komentoi për këtë veprim, duke thënë: "Ron Dennis është kundër pilotit të tij dhe nuk do që ai ta fitoj kampionatin."<ref>{{Cite web|author=Sam Moses|date=19 mars 1990|title=Fireworks in Formula One|url=https://vault.si.com/vault/1990/03/19/fireworks-in-formula-one-amid-acrimony-ayrton-senna-won-the-us-grand-prix|access-date=30 shtator 2024|publisher=Sports Illustrated|language=en|archive-date=11 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250411143430/https://vault.si.com/vault/1990/03/19/fireworks-in-formula-one-amid-acrimony-ayrton-senna-won-the-us-grand-prix|url-status=dead}}</ref> ===Ferrari=== Në vitin 1990, Prost u bë piloti i parë që firmos me Ferrarin që nga vdekja e themeluesit [[Enzo Ferrari]] dy vite më parë. Ferrari kishte marrë disa inxhinjerë dhe arkitekt të McLarenit, përfshirë emra si [[John Barnard]] dhe [[Steve Nichols]].<ref name=":23">{{Cite news|author=Edd Straw|date=29 dhjetor 2017|title=Why the Ferrari 641 should have won a Formula 1 title in 1990|url=https://www.autosport.com/f1/news/why-the-ferrari-641-should-have-won-a-formula-1-title-in-1990-4988738/4988738/|access-date=1 tetor 2024|publisher=Autosport|language=en}}</ref> [[Ferrari 641]] ishte kandidati kryesor për të mposhtur McLarenin për titullin për konstruktor, duke humbur për vetëm 11 pikë. Gjatë këtij sezoni, Prost fitoi pesë gara, në Brazil, Meksikë, Francë, Britani dhe Spanjë. Në Meksikë, ai zhvilloi një nga performancat më të mira të karrierës së tij, duke fituar pasi e nisi garën nga vendi i 13të.<ref>{{Cite web|date=27 May 2020|title=Race of my life: Alain Prost on the 1990 Mexican GP|url=https://www.autosport.com/f1/news/149648/race-of-my-life-alain-prost-on-mexico-1990|access-date=10 shkurt 2021|website=Autosport.com|language=en|archive-date=28 tetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028020359/https://www.autosport.com/f1/news/149648/race-of-my-life-alain-prost-on-mexico-1990|url-status=live}}</ref> Fati i kampionatit u vendos sërisht në garën e parafundit në Suzuka, por këtë herë Prost kishte 9 pikë më pak se Senna. Ashtu si në vitin e kaluar, të dy pilotët u përplasën sërisht me njëri-tjetrin.<ref name=":3" /> Në kthesën e parë pas nisjes së garës, Senna qëllimit u përplas te Prost, duke i nxjerrë të dy pilotët nga gara dhe duke vulosur titullin në favor të tij. Dennis menjëherë e dinte që Senna e shkaktoi aksidentin qëllimisht, edhe pse i'u desh një vit për t'a pranuar:<ref name=":16" /> ai deklaroi në vitin 1991 se Senna u hakmorr ndaj Prost për aksidentin e tyre në vitin 1989.<ref name=":112">{{Cite web|author=David Tremayne|date=7 korrik 2014|title=The other side of Senna — his rage at Prost and Suzuka 1990|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-1991/6/the-other-side-of-senna/|access-date=3 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 shkurt 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240207210511/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-1991/6/the-other-side-of-senna/|url-status=live}}</ref> Edhe pse Prost u ankua për këtë aksident, duke thënë se Senna nuk ka vlera si njeri, braziliani nuk u pezullua.<ref name=":112" /> Prost e mbylli kampionatin në vendin e dytë, shtatë pikë mbrapa Sennës, kurse Ferrari u rendit në vendin e dytë mbrapa McLaren.<ref>{{cite web|url=https://www.motorsportmagazine.com/database/championships/1990-f1-world-championship/|title=1990 F1 World Championship|website=Motor Sport Magazine|language=en|access-date=27 janar 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301231913/https://www.motorsportmagazine.com/database/championships/1990-f1-world-championship/|archive-date=1 mars 2021}}</ref> Pas përfundimit të sezonit, Nigel Mansell, shoku i ekipit të Prost, u largua nga Ferrari për t'u rikthyer te Williams.<ref>{{Cite book|author=Murray Walker|title=Murray Walker's Formula One Heroes|date=2001|publisher=[[Virgin Books]]|language=en|isbn=1-85227-918-4|page=108}}Murray Walker & Simon Taylor ''Murray Walker's Formula One Heroes'' p. 108, paragrafi 2. Virgin Books,{{ISBN|1-85227-918-4}}</ref><ref name=":7">{{Cite web|author=Simon Taylor|date=dhjetor 2009|title=Lunch with... Nigel Mansell|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2009/60/lunch-nigel-mansell|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230713202624/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2009/60/lunch-nigel-mansell/|archive-date=13 korrik 2023|access-date=11 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en}}</ref> Ai tha se marrëdhënja e tij me Prost nuk ishte e mirë, pavarësisht se britaniku e kishte mbështetur atë për incidentin me Sennën në garën e Japonisë në vitin 1989. Një tjetër faktor i marrëdhënjes së keqe ishte mbërritja e Prost si piloti i parë i Ferrarit, edhe pse kontrata e Mansell kishte një klauzolë që e bënte atë pilotin e parë.<ref>{{Cite web|author=Jamie Woodhouse|date=20 gusht 2022|title=Nigel Mansell now realises why his team-mates didn't like him too much|url=https://www.planetf1.com/news/nigel-mansell-realises-reason-team-mate-dislike|access-date=1 tetor 2024|website=PlanetF1|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090810/https://www.planetf1.com/news/nigel-mansell-realises-reason-team-mate-dislike|url-status=live}}</ref> Mansell tregoi se pasi ai mori pol pozitën në garën e Francës, Prost i kërkoi Ferrarit që t'i jepnin makinën e tij për garën e rradhës në Britani.<ref>{{Cite book|author=Nigel Mansell|title=My Autobiography|date=1995 |page=222|publisher=Collins Willow|language=en|isbn=0-00-218497-4}}</ref> Ai u zëvëndësua nga francezi [[Jean Alesi]].<ref name=":7" /> Ferrari pësoi rënje në sezonin 1991. Makina e tyre "Ferrari 642" nuk ishte e aftë të mbante ritmin e McLarenit dhe Williamsit. Prost nuk përfundoi asnjë garë më poshtë se vendi i pestë, por nuk fitoi asnjë garë. Ai gjithashtu mori pesë podiume dhe përfundoi vetëm tetë gara; kolegu i tij Alesi përfundoi vetëm shtatë gara. Sipas raportimeve, motorri V12 i Ferrarit nuk ishte aq konkurues sa motorrët V10 të rivalëve të tyre, të cilët ishin më të shpejtë, më të lehtë dhe harxhonin benzinë më pak.<ref name=":23" /> Prost, i cili pati vështirësi gjatë sezonit, shpërtheu në garën e parafundit, duke thënë se makina e tij ecte " si një kamion".<ref>{{cite book|title=Formula Ferrari|author=Umberto Zapelloni|isbn=0-340-83471-4|publisher=[[Hodder & Stoughton]]|language=en|date=April 2004|page=17}}</ref><ref name=":19" /> Ferrari u kundërpërgjigj menjëherë duke shkarkuar Prostin. Ai u zëvëndësua nga piloti italian [[Gianni Morbidelli]] për [[Çmimi i madh i Australisë 1991|Çmimin e madh të Australisë 1991]], si dhe nga [[Ivan Capelli]] për sezonin e ardhshëm.<ref>{{Cite book|author1=Murray Walker|author2=Simon Taylor|title=Murray Walker's Formula One Heroes|date=2001|page=115|publisher=Virgin Books|language=en|isbn=1-85227-918-4}}</ref> ===Williams=== Prost nuk garoi në sezonin 1992.<ref name=":2" /> Pavarësisht kontakteve me Ligier, ekip me të cilin ai garoi në fazën parasezonale, ai qëndroi jashtë për këtë sezon pasi Ferrari i ofroi një shumë të madhe parash.<ref name="8w">{{cite web|author1=Mattijs Diepraam|author2=Rainer Nyberg|date=maj 2001|language=en|title=Subtlety redefined|url=http://8w.forix.com/prost.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121015073811/http://8w.forix.com/prost.html|archive-date=15 tetor 2012|access-date=18 tetor 2012 |publisher=8w.forix}}</ref> Gjatë këtij sezoni, Mansell dhe Williams-Renault thyen dominimin e McLaren-Hondës: britaniku fitoi titullin e parë kampion kurse Honda u tërhoq nga Formula Një për shkak të krrizës ekonomike në Japoni.<ref>{{Cite web|date=16 mars 2022|title=Honda's Bittersweet F1 Legacy|url=https://www.nippon.com/en/japan-topics/g02026/|access-date=1 tetor 2024|website=nippon.com|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090953/https://www.nippon.com/en/japan-topics/g02026/|url-status=live}}</ref> Kjo gjë bëri që Williams të ishte ekipi dominues si dhe njëri prej pilotëve të tyre pritej të shpallej sërisht kampion për sezonin 1993. Prost e shfrytëzoi këtë mundësi dhe filloi të negocionte me [[Frank Williams]] për t'u bërë pjesë e ekipit që nga gara e dytë e sezonit 1993.<ref name=":242">{{Cite web|author=Adam Cooper|date=7 korrik 2024|title=The Domination Game: How Mansell and Williams made 1992 their own|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/july-2002/30/the-domination-game/|access-date=1 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091110/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/july-2002/30/the-domination-game/|url-status=live}}</ref> Negociatat ishin të suksesshme dhe ai firmosi për dy vite.<ref>{{cite web|date=15 dhjetor 2012|title=The History of Williams - 1993|url=https://www.williamsdb.com/the-history-of-williams/the-history-of-williams-1993/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191216163106/https://www.williamsdb.com/the-history-of-williams/the-history-of-williams-1993/|archive-date=16 dhjetor 2019|access-date=16 dhjetor 2019|website=The Williams Database|language=en}}</ref> Piloti i dytë i Williams, [[Riccardo Patrese]], ndjeu se vendi i tij ishte në rrezik dhe firmosi me [[Benetton Formula|Benetton]]. Prost pritej të ishte sërisht shok ekipi me Mansellin, por britaniku nuk arriti të rinovonte kontratën me ekipin për shkak të kërkesave të larta financiare.<ref name=":242" /> Pas largimit të Mansell, Williams kërkoi të sillte në ekip Sennën, por kjo nuk u arrit pasi kontrata e Prost kishte një klauzolë që e ndalonte brazilianin t'i bashkohej Williamsit për sa kohë që ai ishte atje.{{sfn|Ménard|Vassal|2003|p=138}} Senna e quajti Prostin "frikacak" për këtë klauzolë, por në fund vazhdoi të garonte me McLarenin.{{sfn|Ménard|Vassal|2003|p=138}}<ref>{{cite web|url=https://www.f1oversteer.com/throwbacks/ayrton-senna-once-called-alain-prost-a-coward-for-refusing-to-be-his-teammate/|title=Ayrton Senna once called Alain Prost a ‘coward’ for refusing to be his teammate|website=f1oversteer.com|language=en|date=28 gusht 2026|access-date=10 tetor 2026}}</ref> Prost fitoi titullin e katërt kampion bote në sezonin 1993.<ref name=":12">{{cite news|date=11 dhjetor 1994|title=Briefly |url=http://link.galegroup.com/apps/doc/A296056825/GPS?u=wikipedia&sid=GPS|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201123443/https://go.gale.com/ps/i.do?p=GPS&u=wikipedia&id=GALE%7CA296056825&v=2.1&it=r&sid=GPS&asid=5b88d3e4|archive-date=1 dhjetor 2020|access-date=17 prill 2019|publisher=[[The Age|Sunday Age]]|language=en|page=4|via=Infotrac Newsstand}}</ref> Ai ishte shok ekipi me pilotin 32 vjeçar [[Damon Hill]]. Williams dominoi sërisht garën për konstruktor, duke marrë dyfishin e pikëve krahasuar me vendin e dytë McLaren. Prost fitoi shtatë nga dhjetë garat e para të sezonit si dhe mori pol pozita në 13 nga 16 garat e sezonit. Edhe pse gjatë sezonit ai u përball me konkurencën e Hill dhe Sennës, Prost u shpall kampion në Portugali dhe dy gara nga fundi. Pak para fitimit të titullit, Prost njoftoi tërheqjen nga sporti në përfundim të sezonit.<ref name="la">{{Cite web|author=Shav Glick|date=25 shtator 1993|title=Prost, 38, Announces Retirement|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-09-25-sp-38901-story.html|access-date=18 shtator 2024|website=Los Angeles Times|language=en|archive-date=12 qershor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230612151224/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-09-25-sp-38901-story.html|url-status=live}}</ref> Duke qënë se ai do të tërhiqej, Williams mori Sennën si pilot për sezonin e ardhshëm, pavarësisht klauzolës së Prost. Pavarësisht se klauzola e tij ishte në fuqi edhe për vitin 1994, Renault i kërkoi Williams për t'a bindur Prostin për të hequr dorë nga ky kusht.<ref>{{Cite web|date=11 tetor 1993|title=Senna signs with Williams |url=https://www.upi.com/Archives/1993/10/11/Senna-signs-with-Williams/9005750312000/|access-date=18 shtator 2024|website=UPI|language=en|archive-date=24 janar 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124015818/https://www.upi.com/Archives/1993/10/11/Senna-signs-with-Williams/9005750312000/|url-status=live}}</ref> Francezi u tërhoq në fund të sezonit 1993 me kusht që Williams t'i paguante rrogën e plotë për sezonin 1994.<ref name=":22">[[Senna (film)|''Senna'' (film)]] (edicioni i zgjatur), te minuta 1:47-1:50.</ref> Prost e mbylli me podium garën e fundit të karrierës në [[Çmimi i madh i Australisë 1993|Australi]]. Pas përfundimit të garës, Prost u përfaqua nga Senna, duke u surprizuar nga veprimi i brazilianit.<ref name=":5" /> McLaren, të cilët sapo kishin firmosur një marrëveshje për t'u furnizuar me motorrë nga [[Peugeot]],<ref>{{cite web|url=https://www.classicdriver.com/en/article/auctions/peugeot-powered-mclaren-a-smoking-hot-symbol-f1s-golden-era|title=This Peugeot-powered McLaren is a smoking-hot symbol of F1’s golden era|publisher=Classic Driver|language=en|date=15 tetor 2022|access-date=14 tetor 2026}}</ref> u përpoqën për të bindur Prost të zinte vendin e Sennës për sezonin 1994.<ref name="auto">{{Cite web|author=Jamie Woodhouse|date=24 dhjetor 2021|title=Ayrton Senna called Alain Prost 'begging' him to stay in F1 in 1994|url=https://www.planetf1.com/news/ayrton-senna-begged-alain-prost-return|access-date=18 shtator 2024|website=PlanetF1|language=en}}</ref> Senna vetë e inkurajoi francezin për të pranuar ofertën, por Prost refuzoi, duke u tërhequr një herë e përgjithmonë.<ref name="auto2">{{Cite web|date=30 shtator 2018|title=Martin Brundle at McLaren in 1994|url=https://www.unracedf1.com/martin-brundle-at-mclaren-in-1994/|access-date=18 shtator 2024|website=UnracedF1.com|language=en|archive-date=3 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241003033825/https://www.unracedf1.com/martin-brundle-at-mclaren-in-1994/|url-status=live}}</ref> ==Profili i pilotit== ===Stili i të voziturit=== Gjatë karrierës së tij, Prost fitoi pseudonimin "Profesori" për intelektualitetin e tij në pistë. Edhe pse fillimisht ai tha se ky pseudonim nuk i bënte përshtypje, me kalimin e kohës ai tha se pseudonimi karakterizonte stilin e tij të të voziturit. Prost ishte shumë i aftë të përgatiste strategjinë e tij para fillimit të një gare: ai zakonisht i kursente frenat dhe gomat në fazat e para të garës, duke i lënë të freskëta për pjesën e fundit.<ref name=":2" /> Motoja e tij ishte "Fito sa më ngadalë të jetë e mundur",<ref name="mcbride_nyt_p3" /><ref>{{Cite web|title=On this week #8: A masterclass from The Professor|url=https://www.pirelli.com/global/en-ww/race/racingspot/formula-1/a-masterclass-from-the-professor-119946/|access-date=2 tetor 2024|website=pirelli.com|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091306/https://www.pirelli.com/global/en-ww/race/racingspot/formula-1/a-masterclass-from-the-professor-119946/|url-status=live}}</ref> një moto që ai mund t'a ketë marrë nga [[Niki Lauda]] ose [[Juan Manuel Fangio]].<ref name=":24">{{Cite web|author=Clive James|title=Niki Lauda Wins Going Slowly|url=https://www.clivejames.com/niki-lauda-wins-going-slowly.html|access-date=2 tetor 2024|website=CliveJames.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|author=Will Buxton|date=3 qershor 2016|title=BUXTON: The Secret|url=https://racer.com/2016/06/03/buxton-the-secret-130356/|access-date=2 tetor 2024|website=RACER|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091338/https://racer.com/2016/06/03/buxton-the-secret-130356/|url-status=live}}</ref><ref name=":27" /> Shefi i Hondës, [[Nobuhiko Kawamoto]], kur u pyet për dy pilotët e McLarenit, tha: Senna është si një samurai kurse Prost është si një kompjuter.<ref name=":5" /> Ndryshe nga Senna, i cili ecte gjithmon me ritëm të lartë,<ref name=":2" /> Prost garonte më me elegancë dhe qetësi, duke kopjuar idhujt e tij [[Jackie Stewart]] dhe [[Jim Clark]].{{sfn|Roebuck|1986|p=131}} Edhe pse Prost mund të mos ketë garuar me aq stil sa bashkëkohësit e tij – Nigel Mansell dikur tha se Prost thjesht kishte makinën më të mirë në pistë – Stewart e lavdëroi Prostin për butësinë e tij pas timonit, duke shpjeguar: “Për disa, kjo është e mërzitshme; për mua, është mjeshtëri – dhe shumë më e vështirë sesa thjesht të shëtisësh me makinën përreth.”<ref name=":27" /><ref name=":28" /> Qetësia e Prostit i lejoi atij të nxirrte maksimumin nga një motorr pa e çuar atë drejt prishjes. Clive James shkroi se Prost "konsiderohej i çuditshëm edhe nga pilotët e tjerë për mënyrën se si makinat e tij qëndronin bashkë: ishte sikur ai mund të dëgjonte se çfarë po ndodhte në motorr. Prost ishte shoku i makinës. Pilotët e tjerë nuk e trajtonin makinën me më shumë takt sesa trajtonin gratë e tyre".<ref name=":24" /> Megjithatë, qasja e tij pati disa kritikë, përfshirë Ron Dennis, i cili u mërzit që Prost refuzoi të garonte për fitoren në Spa në vitin 1985. Prost u përgjigj se "E kam humbur kampionatin në momentin e fundit aq shumë herë sa nuk po rrezikoj".<ref name=":26">{{Cite web|title=Alain Prost|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/alain-prost/|access-date=2 tetor 2024|website=Mclaren.com|language=en|archive-date=29 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240929000643/https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/alain-prost|url-status=live}}</ref> Prost u prek nga kritikat, të cilat i përmblodhi si "kur fiton... është normale, kur humb, je budalla".<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/full-transcript-read-every-word-from-four-time-world-champion-alain-prosts.24IUj5h536Ih9IwT09FgjG|title=FULL TRANSCRIPT: Read every word from four-time world champion Alain Prost's insightful Beyond the Grid interview|author=Tom Clark|publisher=Formula Një|language=en|date=17 mars 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007113432/https://www.formula1.com/en/latest/article/full-transcript-read-every-word-from-four-time-world-champion-alain-prosts.24IUj5h536Ih9IwT09FgjG|archive-date=7 tetor 2024|access-date=28 korrik 2026}}</ref> Stili i qetë i Prostit ndonjëherë maskonte ritmin e tij të ashpër në pistë. [[Steve Nichols]], projektuesi i makinave të Prostit te McLaren dhe Ferrari, tha se në Çmimin e madh të Belgjikës 1985, ai e pa Prostin të bënte tre xhiro me qetësi në pistë dhe nuk e kuptoi që Prost kishte marrë pol pozitë deri pasi u kthye në garazh.<ref>{{Cite web|author=Dan Prosser|date=2 gusht 2023|title=McLaren designer Steve Nichols on Prost, Senna and Lauda|url=https://www.the-intercooler.com/library/blog/mclaren-designer-steve-nichols-on-prost-senna-and-lauda/|access-date=2 tetor 2024|website=The Intercooler|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091441/https://www.the-intercooler.com/library/blog/mclaren-designer-steve-nichols-on-prost-senna-and-lauda/|url-status=live}}</ref> [[Nigel Roebuck]] tregoi një histori të ngjashme në lidhje me pol pozitën e Prostit në [[Monako]].<ref name=":28">{{Cite web|author=Graham Keilloh|date=24 korrik 2011|title=In defence of Alain Prost|url=http://www.talkingaboutf1.com/2011/07/in-defence-of-alain-prost.html|access-date=3 tetor 2024|website=Talking About F1|language=en|archive-date=11 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210211030202/http://www.talkingaboutf1.com/2011/07/in-defence-of-alain-prost.html|url-status=live}}</ref> [[Adrian Newey]], projektuesi i makinave të Prostit te Williams, tha se Prost ndonjëherë e acaronte në praktika sepse Prost rrallë e shtynte makinën deri në limit, duke e bërë më të vështirë për Newey të kuptonte nëse makina ishte mjaftueshëm e shpejtë.<ref>{{Cite web|date=2 tetor 2023|title=Prost's final fling|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/november-2023/71/prosts-final-fling/|access-date=2 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091128/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/november-2023/71/prosts-final-fling/|url-status=live}}</ref> Newey shtoi se "kur donte, mund të ecte vërtet shpejtë".<ref>{{Cite web|author=Lucrezia Costa|date=11 gusht 2024|title=Adrian Newey on the champions he has worked with: "Very different characters, but all phenomenal"|url=https://pitdebrief.com/post/adrian-newey-on-the-champions-he-has-worked-with-very-different-characters-but-all-phenomenal/|access-date=2 tetor 2024|website=Motorsport {{!}} Pit Debrief|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091323/https://pitdebrief.com/post/adrian-newey-on-the-champions-he-has-worked-with-very-different-characters-but-all-phenomenal/|url-status=live}}</ref> Edhe pse Senna e dominoi Prostin në provat zyrtarr gjatë 32 garave si shok ekipi, duke marrë 26 pol pozita kundrejt 4 të Prostit, në ditën e garës Prost shënoi 12 xhiro më të shpejta kundrejt 6 të Sennës.<ref name=":21" /> Edhe pse Senna ishte më i shpejtë në provat zyrtare, Prost ishte i nënvlersuar në këtë kategori: Niki Lauda vuri në dukje se kur Prost u bashkua me McLaren në vitin 1984, Prost ishte aq i shpejtë sa Lauda hoqi dorë nga përpjekja për t'u barazuar me Prost në provat zyrtare dhe e përdori kohën e tij në pistë për të përgatitur makinën e tij për garën. Prost i përvetësoi këto mësime dhe i përdori kundër Sennës në vitet 1988 dhe 1989.<ref name=":21" /> ===Trashëgimia=== Prost konsiderohet një nga pilotët më të mirë të të gjitha kohërave në Formula Një. Ai ka fituar katër tituj botëror, po aq sa [[Sebastian Vettel]] dhe [[Max Verstappen]]. Vetëm [[Lewis Hamilton]], [[Michael Schumacher]], dhe Juan Manuel Fangio kanë fituar më shumë tituj se ai.<ref name=":20"/> Përveç kësaj, Prost humbi mundësinë për të fituar edhe katër tituj të tjerë për vetëm 12.5 pikë.<ref name=":17"/> Në kohën e pensionimit të tij, Prost mbante rekordin për garat e fituara (51),<ref>{{cite web|title=Grand Prix Results: Portuguese GP, 1993|url=http://www.grandprix.com/gpe/rr546.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20061030022713/http://www.grandprix.com/gpe/rr546.html|archive-date=30 tetor 2006|access-date=7 nëntor 2006|website=GrandPrix.com|language=en}}</ref><ref name=":2" /> e cila qëndroi për 14 vite; rekordi i tij u thye nga Schumacher në vitin 2001.<ref name=":0">{{cite news|author=Alan Henry|date=4 shtator 2001|title=Schumacher rubs salt into Prost wounds|url=https://www.theguardian.com/sport/2001/sep/04/formulaone.formulaone2001|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417055456/https://www.theguardian.com/sport/2001/sep/04/formulaone.formulaone2001|archive-date=17 prill 2019|access-date=17 prill 2019|publisher=[[The Guardian]]|language=en}}</ref><ref name=":13" /> Prost besonte se nëse Senna nuk do ndërronte jetë në vitin 1994, do t'ja thyente rekordin e fitoreve francezit.<ref name=":0" /> Prost gjithashtu kishte rekordin për numrin e xhirove të shpejta (41) deri në vitin 2001; Schumacher ishte sërisht piloti që i theu rekordin.<ref name=":27">{{Cite news|date=1 qershor 1993|title=Alain Prost retires|url=https://www.autosport.com/f1/news/alain-prost-retires-5053020/5053020/|access-date=3 tetor 2024|publisher=Autosport|language=en}}</ref> Prost aktualisht ndan rekordin për përqindjen më të lartë të garave të nisura nga rreshti i parë në një sezon të vetëm (16 nga 16 në vitin 1993) me Ayrton Sennën (1989) dhe Damon Hill (1996).<ref>{{cite web|author=Steven Lynch|date=1 korrik 2011|title=Front row regulars|url=http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/53088.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190501082158/http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/53088.html|archive-date=1 maj 2019|access-date=1 maj 2019|publisher=ESPN UK|language=en}}</ref> Deri në vitin 2026, ai është francezi i fundit që ka fituar [[Çmimi i madh i Francës|Çmimin e madh të Francës]].<ref>{{cite web|author=Nicky Haldenby|date=8 qershor 2021|title=France's Home Race Heroes|url=https://f1destinations.com/france-home-race-f1-heroes/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210614214908/https://f1destinations.com/france-home-race-f1-heroes/|archive-date=14 qershor 2021|access-date=14 qershor 2021|website=F1Destinations|language=en}}</ref> ===Lëvizjet dhe marrëdhënjet me ekipet=== Prost gjithashtu e kuptoi rëndësinë e të garuarit me makinën më të mirë; uebfaqja zyrtare e McLarenit komenton se ai "e ndërtoi karrierën e tij të gjatë duke bërë lëvizjen e duhur në kohën e duhur". Megjithatë, pasi Prost gjeti rrugën e tij drejt një ekipi fitues, ai nuk ishte gjithmonë i shkathët në marrëdhëniet e tij me ekipet dhe furnizuesit e motorrëve. Faqja e internetit e [[Formula Një]] vëren se ndërsa Prost "bëri që fitoret e tij të dukeshin të lehta", ai "ishte më pak i suksesshëm në politikën në të cilën ishte gjithmonë i përfshirë" dhe ai "i la ekipet në mënyrë negative në katër raste". Shoku i ekipit të Prostit te Ferrari, Nigel Mansell, kujton një incident ku në [[Çmimi i madh i Britanisë 1990|Çmimin e madh të Britanisë 1990]], makina që ai garoi nuk ecte njësoj si në garën e mëparshme ku ai kishte marrë pol pozitë. Kur u përball me mekanikët, Prost doli në përfundimin se Mansell kishte makinë superiore krahasuar me francezin. Makinat e tyre u ndërruan pa djeninë e Mansell dhe me kërkesë të Prost. Prost gjithashtu fliste rrjedhshëm italisht, ndërsa italishtja e Mansell ishte vetëm bisedore në rastin më të mirë, duke i dhënë Prostit ndikim më të madh brenda ekipit me bazë në [[Maranello]]. Sipas Prost, Mansell mori pjesë vetëm në dy ose tre takime informuese mekanike gjatë gjithë sezonit, duke preferuar të luante [[golf]].<ref>Mansell, Nigel ''My Autobiography'' faqja 222 Collins Willow {{ISBN|0-00-218497-4}}</ref> Prost e përshpejtoi shkarkimin e tij nga Ferrari në vitin 1991 duke kritikuar hapur makinën si dhe nuk mori pjesë në sezonin 1992 (duke pranuar një shumë të konsiderueshme parash nga Ferrari) në vend që të garonte me Ligier të nivelit të dytë.<ref name="8w"/> Në garën e dytë të sezonit 1992, Prost e dalloi menjëherë potencialin e kombinimit Williams-Renault dhe negocioi për një vend për sezonet 1993 dhe 1994.<ref name=":242"/> Pasi njoftoi daljen e tij në pension në fund të sezonit 1993 (duke mos dashur të ishte partner me Sennën në vitin 1994, me Williams që pranoi të paguante pagën e Prostit për vitin 1994), Prost vendosi të mos dilte nga pensioni pasi nuk u impresionua nga një provë e McLaren-Peugeot për sezonin 1994.<ref name="auto"/><ref name="auto2"/><ref name=":13" /> Pasi Senna humbi jetën në Çmimin e madh të San Marinos në vitin 1994, Prost ishte kandidati i dukshëm për të zënë vendin bosh te Williams, por Prost tha se nga respekti për Sennën nuk do të garonte më në Formula Një.<ref name="NZHerald">{{Cite web|author=Don Kennedy|date=9 tetor 2024|title=Formula One: Prost reminisces ahead of return to Imola|url=https://www.nzherald.co.nz/hawkes-bay-today/news/formula-one-prost-reminisces-ahead-of-return-to-imola/DTEDCRZLPWQYLWWEUQ4UMOERSQ/|access-date=11 tetor 2024|website=The New Zealand Herald|language=en|archive-date=26 qershor 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250626125859/https://www.nzherald.co.nz/hawkes-bay-today/news/formula-one-prost-reminisces-ahead-of-return-to-imola/DTEDCRZLPWQYLWWEUQ4UMOERSQ/|url-status=live}}</ref> ===Vlerësimet nga bashkëkohësit=== Në vitin 2009, një sondazh i [[Autosport]] i kryer nga 217 pilotë të Formula Një e nxori Prostin të votuar si piloti i katërt më i madh i të gjitha kohërave në Formula Një, pas Sennës, Schumacherit dhe Fangios.<ref>{{Cite web|date=2009|title=Formula 1's Greatest Drivers – AUTOSPORT.com – Alain Prost|url=http://f1greatestdrivers.autosport.com/?driver=4|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210517231624/https://f1greatestdrivers.autosport.com/?driver=4|archive-date=17 maj 2021|access-date=19 shkurt 2021|website=f1greatestdrivers.autosport.com|language=en}}</ref> Shoku i skuadrës së Prostit, Keke Rosberg, tha se "Ai është më i miri që kam njohur ndonjëherë, pa dyshim. Si një pilot garash i gjithanshëm, ai është kokë e këmbë përpara kujtdo tjetër."<ref name=":28" /> Drejtori ekzekutiv i Formula Një, [[Bernie Ecclestone]], tha se Prost ishte piloti më i madh i të gjitha kohërave, pasi Prost rrallë gëzonte trajtimin e pilotit numër një, ndryshe nga Senna ose Schumacher.<ref>{{Cite web|last=NewsDesk|date=13 shtator 2016|title=Ecclestone: Prost was better than Schumacher or Senna|url=https://www.grandprix247.com/2016/09/13/ecclestone-prost-was-better-than-schumacher-or-senna/|access-date=1 tetor 2024|website=GRANDPRIX247.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017|title=Bernie Ecclestone says Alain Prost best ever F1 driver|url=https://www.sportsmole.co.uk/fb_281199.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240628085026/https://www.sportsmole.co.uk/formula-1/news/ecclestone-says-prost-best-ever-f1-driver_281199.html|archive-date=28 qershor 2024|access-date=19 shkurt 2021|website=Sports Mole|language=en}}</ref> Në vitin 2023, Ecclestone tha se Max Verstappen e kishte tejkaluar Prostin.<ref>{{Cite web|author=Jamie Woodhouse|date=23 shtator 2023|title=Bernie Ecclestone snubs Lewis Hamilton to hand F1 GOAT title to former title rival|url=https://www.planetf1.com/news/bernie-ecclestone-max-verstappen-f1-greatest|access-date=1 tetor 2024|website=PlanetF1|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090600/https://www.planetf1.com/news/bernie-ecclestone-max-verstappen-f1-greatest|url-status=live}}</ref> Shefi i ekipit Jordan, [[Eddie Jordan]], ndante mendimin e Ecclestone, duke vlerësuar që Prost "nuk e vriste mendjen kurrë se kush ishte shoku i tij i skuadrës" (Senna ishte një përjashtim i dukshëm).<ref>{{Cite web|author=Mark Scott|date=16 prill 2020|title=Jordan: 'Prost the greatest, not Schumi or Senna'|url=https://www.planetf1.com/news/greatest-formula-1-driver|access-date=1 tetor 2024|website=PlanetF1|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090758/https://www.planetf1.com/news/greatest-formula-1-driver|url-status=live}}</ref> Shefi i stafit mjekësor i Formula Një, Sid Watkins, tha se Prost dhe Niki Lauda ishin pilotët më inteligjentë me të cilët kishte punuar, duke vënë në dukje se ai mund të kujtonte vetëm një aksident të rrezikshëm që përfshinte Prostin në karrierën e tij.<ref>{{Cite book|author=Sid Watkins|title=Life at the Limit|publisher=Pan Macmillan|language=en|year=2013|isbn=9781447241010|location=Londër|pages=110}}</ref> ===Rivaliteti me Ayrton Sennën=== Piloti brazilian [[Ayrton Senna]] ishte rivali më i madh i Prostit. Rivaliteti midis tyre konsiderohet një nga më të mëdhenjt në historinë e sporteve.<ref>{{cite web|url=https://www.autoevolution.com/news/senna-vs-prost-one-of-the-most-fiercest-rivalries-in-the-history-of-motorsport-139075.html|title=Senna vs Prost: One of the Fiercest Rivalries in the History of Motorsport|website=autoevolution.com|language=en|date=9 dhjetor 2019|access-date=15 tetor 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.goodwood.com/grr/f1/prost-vs-senna-a-friendship-after-bitter-rivalry/|title=Prost vs. Senna: A friendship after bitter rivalry|website=goodwood.com|language=en|date=12 janar 2026|access-date=15 tetor 2026}}</ref> Betejat e Prostit me Ayrton Sennën u mbuluan gjerësisht nga media. Të dy pilotët ishin konkurrentë të fortë dhe kontribuan në disa incidente në pistë: *[[Çmimi i madh i Portugalisë 1988|Estoril 1988]] (Senna u përpoq ta ndalonte Prostin që ta kalonte duke e kërcënuar se do ta shtynte anash në murin e boksit)<ref name="auto1"/> *[[Çmimi i madh i San Marinos 1989|Imola 1989]] (Senna dhe Prost ranë dakord të shmangnin garimin shumë të ngushtë me njëri-tjetrin në xhiron e parë, por nuk ranë dakord për kushtet e sakta të marrëveshjes, pas së cilës Prost u ankua në media)<ref name=":8" /> *[[Çmimi i madh i Japonisë 1989|Suzuka 1989]] (duke garuar krah për krah me Sennën, Prost fitoi titullin kampion duke ecur në rrugën e Sennës në vijën e brendshme dhe duke e sfiduar atë të frenonte ose të përplasej. Ata u përplasën)<ref name=":18" /> *[[Çmimi i madh i Japonisë 1990|Suzuka 1990]] (duke garuar krah për krah me Prostin, Senna fitoi titullin kampion duke e nxjerrë qëllimisht Prostin nga gara në formë hakmarrje për incidentin e vitit 1989)<ref name=":6">{{Cite web|author=Joe Saward|date=1 tetor 1991|title=Ayrton Senna attacks Jean-Marie Balestre|url=http://www.grandprix.com//features/joe-saward/news-feature-ayrton-senna-attacks-jean-marie-balestre.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121174811/https://www.grandprix.com/features/joe-saward/news-feature-ayrton-senna-attacks-jean-marie-balestre.html|archive-date=21 janar 2021|access-date=10 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en}}</ref> *[[Çmimi i madh i Gjermanisë 1989|Hockenheim 1991]] (Senna e nxori Prostin jashtë pistës dhe në rrugën e daljes nga bokset).<ref>{{Cite web|last=Grandprix.com|date=28 korrik 1991|title=German GP, 1991|url=http://www.grandprix.com//races/german-gp-1991.html|access-date=12 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en|archive-date=4 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304180439/https://www.grandprix.com/races/german-gp-1991.html|url-status=live}}</ref> Pas incidentit të Hockenheim të vitit 1991, [[FISA]] urdhëroi një takim midis dy pilotëve për të ulur tensionet dhe për të parandaluar incidente të mëtejshme.<ref>{{cite web|author=David Tremayne|date=shtator 1991|title=Formula One: 1991 Hungarian Grand Prix|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/september-1991/13/formula-one-hungarian-grand-prix?v=7516fd43adaa|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229202513/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/september-1991/13/formula-one-hungarian-grand-prix?v=7516fd43adaa|archive-date=29 dhjetor 2022|access-date=12 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en}}</ref> Përveç kësaj, të dy pilotët e gjetën veten duke ndjekur të njëjtin ekip pas sezonit 1992, pasi performanca e Ferrarit kishte rënë dhe Honda u largua nga Formula Një, duke e lënë Williams-Renault si sundimtarin e padiskutueshëm të Formula Një. Prost nënshkroi për Williams me kusht që Senna të mos bëhej pjesë e ekipit, duke bërë që braziliani të ankohej publikisht se Prost po "sillej si frikacak".<ref name=":25">{{cite web|title=Ayrton Senna Calls Prost A Coward.mpg|date=5 dhjetor 2011|url=https://www.youtube.com/watch?v=qFZKkK6odgY|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130218163814/http://www.youtube.com/watch?v=qFZKkK6odgY&gl=US&hl=en|archive-date=18 shkurt 2013|access-date=28 qershor 2013|publisher=Youtube.com|language=en}}</ref> Tifozët brazilianë të Sennës u tërbuan aq shumë nga refuzimi i Prostit për të garuar me Sennën në kushte të barabarta, saqë Prost mori një eskortë policore për [[Çmimi i madh i Brazilit 1993|Çmimin e Madh të Brazilit 1993]].<ref>{{cite book|author=Derick Allsop|title=Designs on Victory: On the Grand Prix Trail With Benetton|publisher=Hutchinson|language=en|year=1993|isbn=0-09-178311-9}}</ref> Prost fitoi lehtësisht titullin e vitit 1993 dhe u tërhoq në fund të sezonit, duke i lejuar Sennës të merrte kryesimin në Williams për sezonin 1994. Pasi nuk ishin më konkurrentë, dy rivalët filluan të përmirësonin marrëdhënien e tyre. Në garën e fundit të Prostit, Çmimin e madh të Australisë 1993, Senna e tërhoqi atë në shkallën më të lartë të podiumit dhe e përqafoi.<ref>{{cite web|title=Fan review of Grand Prix with image of pair on podium|url=http://www.farzadsf1gallery.com/features/adel93.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20061025173536/http://www.farzadsf1gallery.com/features/adel93.html|archive-date=25 tetor 2006|access-date=28 janar 2007|website=farzadsf1gallery.com|language=en}}</ref><ref name=":5" /> Vetëm disa ditë para vdekjes së parakohshme të Sennës në Imola, ndërsa po filmonte një xhiro më makinë në pistën e Imolës për kanalin televiziv francez [[TF1]], ai përshëndeti Prostin, i cili në atë kohë ishte një komentator i këtij kanali televiziv: "Një përshëndetje e veçantë për mikun tim... mikun tonë të dashur, Alain. Na mungon të gjithëve Alain." Prosti tha se ishte i habitur dhe shumë i prekur nga komenti.<ref name="Hamilton">{{cite book|author=Maurice Hamilton|title=Frank Williams |publisher=Macmillan|language=en|year=1998|isbn=0-333-71716-3|page=234}}</ref><ref name=":5" /> Prost mori pjesë në funeralin e Sennës, duke qënë një nga njerëzit që mbajti arkivolin e tij,<ref>{{cite web|title=Open Warfare|url=http://www.gpracing.net192.com/drivers/prost-senna.cfm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070702171047/http://www.gpracing.net192.com/drivers/prost-senna.cfm|archive-date=2 korrik 2007|access-date=30 gusht 2015|website=GPRacing.net192.com|language=en}}</ref> dhe komentoi se kur Senna vdiq "një pjesë e tij kishte vdekur gjithashtu", sepse karrierat e tyre kishin qenë shumë të lidhura me njëra-tjetrën. Senna ndihej ashtu si francezu, duke i thënë një miku të ngushtë se pasi Prosti u tërhoq, ai e kuptoi se sa shumë nga motivimi i tij kishte ardhur nga rivaliteti me Prostin.<ref name=":5" /> ===Vlerësimet=== Media të ndryshme janë përpjekur të zhvillojnë modele që matin në mënyrë objektive aftësitë e pilotëve në lidhje me cilësinë e makinës. Prost përgjithësisht renditet lart në këto krahasime. *[[Universiteti i Sheffield]] (2016): I dyti i të gjitha kohërave<ref>{{Cite web|date=14 prill 2016|title=University research reveals greatest Formula One driver of all time|url=http://www.sheffield.ac.uk/news/nr/greatest-formula-one-driver-ever-1.567358|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160416020912/http://www.sheffield.ac.uk/news/nr/greatest-formula-one-driver-ever-1.567358|archive-date=16 prill 2016|access-date=30 shtator 2024|website=University of Sheffield|language=en}}</ref> *[[The Economist]] (2020): I treti i të gjitha kohërave<ref>{{Cite news|date=17 tetor 2020|title=Engineers, not racers, are the true drivers of success in motor sport|url=https://www.economist.com/graphic-detail/2020/10/17/engineers-not-racers-are-the-true-drivers-of-success-in-motor-sport|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120194230/https://www.economist.com/graphic-detail/2020/10/17/engineers-not-racers-are-the-true-drivers-of-success-in-motor-sport|archive-date=20 nëntor 2020|access-date=19 shkurt 2021|newspaper=The Economist|language=en|issn=}}</ref> *[[Carteret Analytics]] (2020): I teti i të gjitha kohërave<ref>{{Cite web|author=Frank Dalleres|date=15 nëntor 2020|title=Why Juan Manuel Fangio, not Lewis Hamilton or Michael Schumacher, is the greatest Formula 1 driver ever|url=https://www.cityam.com/why-juan-manuel-fangio-not-lewis-hamilton-or-michael-schumacher-is-the-greatest-formula-1-driver-ever/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120141605/https://www.cityam.com/why-juan-manuel-fangio-not-lewis-hamilton-or-michael-schumacher-is-the-greatest-formula-1-driver-ever/|archive-date=20 nëntor 2020|access-date=19 shkurt 2021|website=CityAM|language=en}}</ref> *[[F1-Analysis.com]] (2022): I katërti i të gjitha kohërave; i dyti i të gjitha kohërave pas korrigjimit të ndryshimeve në epokë.<ref>{{cite web|date=31 maj 2022|title=A History of F1: Who is the GOAT? |url=http://f1-analysis.com/2022/05/31/who-is-the-f1-goat/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220705091012/https://f1-analysis.com/2022/05/31/who-is-the-f1-goat/|archive-date=5 korrik 2022 |access-date=1 shtator 2022|language=en}}</ref> ==Jeta e mëvonshme== Gjatë viteve 1994 dhe 1995, Prost punoi si komentator për kanalin televiziv francez TF1.<ref>{{cite book|title=Sport et Télé: Les Liaisons Secrètes|page=379|author=Eric Maitrot|publisher=Flammarion|language=fr|year=1995}}</ref> Ai gjithashtu punoi për Renault duke bërë marrëdhënie me publikun dhe promovime.<ref>Hamilton 2015, f. 306.</ref> Pas kësaj, Prost u kthye në ekipin e tij të vjetër McLaren, duke punuar si këshilltar teknik;<ref name=":2" /> ai gjithashtu përfundoi [[L'Étape du Tour]], një udhëtim vjetor me biçikleta me pjesëmarrje masive që zhvillohet në një fazë të [[Tour de France]].<ref>{{Cite web|last=Cycling News 19|date=11 February 2011|title=Prost trades pedal strokes with Merckx in Oman|url=https://www.cyclingnews.com/news/prost-trades-pedal-strokes-with-merckx-in-oman/|access-date=12 shkurt 2021|website=cyclingnews.com|language=en|archive-date=25 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125074709/https://www.cyclingnews.com/news/prost-trades-pedal-strokes-with-merckx-in-oman/|url-status=live}}</ref> Në vitin 2024, Prost shprehu publikisht shqetësime në lidhje me trendin në rritje të ekipeve të Formula Një që i nënshtrohen ndryshimeve të shpeshta të emrave për shkak të ndryshimeve në pronësi dhe sponsorizim. Ai argumentoi se, ndërsa partneritetet tregtare janë një pjesë integrale e Formula Një moderne, ndryshimi i vazhdueshëm i markës rrezikon të dëmtojë ndjenjën e traditës dhe vazhdimësisë së sportit. Duke përmendur shembullin e Sauber, i cili kaloi nga [[Alfa Romeo]] në Stake dhe më pas në [[Audi]] në vitin 2026, si dhe ndryshimin e markës së AlphaTauri në Visa Cash App RB, Prost sugjeroi që praktika të tilla dobësojnë identitetin historik dhe lidhjen emocionale që tifozët kanë me ekipet e vjetra. Ai theksoi se trashëgimia e Formula Njê është ndërtuar jo vetëm mbi pilotët dhe prodhuesit e saj, por edhe mbi trashëgiminë e qëndrueshme të ekipeve të saj, dhe paralajmëroi se prioritizimi i fitimeve tregtare afatshkurtra mbi stabilitetin mund të dëmtojë strukturën kulturore të sportit.<ref>{{Cite web|author=Lydia Mee|title=Former champion highlights the importance of keeping lega...|url=https://www.newsweek.com/sports/f1-news-alain-prost-some-new-team-names-are-losing-tradition-our-sport-1891621|access-date=18 shtator 2025|website=Newsweek|date=23 prill 2024|language=en}}</ref> ===Prost Grand Prix=== {{main|Prost Grand Prix}} Gjatë vitit 1989, Prost filloi të mendonte të krijonte ekipin e tij, pasi marrëdhënia e tij me shokun e tij të ekipit në McLaren, Ayrton Senna, ishte prishur. Prost dhe [[John Barnard]], ish-projektuesi kryesor në McLaren, ishin pranë themelimit të një ekipi në vitin 1990. Megjithatë, mungesa e sponsorizimit nënkuptonte se kjo nuk ishte e mundur, kështu që Prost u transferua te Ferrari dhe Barnard u largua nga Ferrari për t'u bashkuar me Benetton. Pasi u grind me ekipin italian në fund të vitit 1991, Prost e gjeti veten pa ekip për vitin 1992; pas dështimit të negociatave të gjera me [[Guy Ligier]] për blerjen e ekipit të tij Ligier, Prost vendosi të bashkohej me Williams për vitin 1993.<ref name="Prost Renault">{{Cite web|author=Joe Saward|date=1 shtator 1995|title=Team Prost - a dream or reality?|url=http://www.grandprix.com/ft/ft00198.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140605084146/http://www.grandprix.com/ft/ft00198.html|archive-date=5 qershor 2014|access-date=27 nëntor 2024|website=Grandprix.com|language=en}}</ref> Deri në vitin 1995, kur Prost punonte për Renault, njerëzit kishin supozuar se do të formohej një ekip Prost-Renault. Renault refuzoi kërkesën e Prost për të furnizuar motorrë për ekipin e tij, duke i dhënë fund spekulimeve.<ref name="Prost Renault" /> Më 13 shkurt 1997, Prost bleu ekipin Ligier nga [[Flavio Briatore]] dhe e riemëroi atë në "Prost Grand Prix".<ref name="Prost GP">{{cite web|url=http://www.grandprix.com/gpe/con-prost.html|title=GP Encyclopedia – Constructor – Prost Grand Prix|publisher=GrandPrix.com|language=en|access-date=8 shtator 2006|date=16 gusht 2006}}</ref> Një ditë pasi bleu ekipin, Prost nënshkroi një marrëveshje tre-vjeçare me prodhuesin francez të makinave Peugeot, i cili do të furnizonte ekipin me motorrë nga viti 1998 deri në vitin 2000.<ref name="Prost GP" /> Për sezonin e parë të ekipit, Prost mbajti një nga pilotët e Ligier të vitit 1996, [[Olivier Panis]], i cili kishte fituar [[Çmimi i madh i Monakos 1996|Çmimin e madh të Monakos 1996]]; ekipi gjithashtu firmosi një kontratë me pilotin japonez [[Shinji Nakano]]. Ekipi garoi me motorrët Mugen-Honda të përdorur nga Ligier sezonin e kaluar, ndërsa makina ishte në fakt Ligier JS45 i menduar fillimisht, por u riemërua [[Prost JS45]]. Gjërat dukeshin premtuese në fillim të sezonit, pasi ekipi mori dy pikë në garën debutuese në Australi falë një vendi të pestë nga Olivier Panis. Ekipi shënoi edhe 13 pikë të tjera përpara se Panis të thyente këmbën në një aksident gjatë Çmimit të madh të Kanadasë. Ai u zëvendësua nga [[Jarno Trulli]] i Minardit. Pas kësaj, gjërat filluan të përkeqësoheshin pak dhe ekipi mblodhi vetëm pesë pikë gjatë rikuperimit të Panis. Ai u rikthye në fund të sezonit për të garuar në tre garat e fundit. Prost GP përfundoi i gjashti në kampionatin e konstruktorëve me 21 pikë.<ref>{{cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/analysis-prosts-dream-of-french-team-in-jeopardy-5058532/5058532/|title=Analysis: Prost's Dream of French Team in Jeopardy|author=Francois Thomazeau|date=22 nëntor 2001|website=Autosport.com|language=en|access-date=23 janar 2007|archive-date=29 dhjetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229202510/https://www.autosport.com/f1/news/analysis-prosts-dream-of-french-team-in-jeopardy-5058532/5058532/|url-status=live}}</ref><ref name="essaar">{{cite web|url=http://essaar.co.uk/f1-prost-grand-prix-went-wrong/|title=F1: Prost Grand Prix – What went wrong?|author=Aaron Collins|date=3 shtator 2018|website=Essaar Motorsport|language=en|access-date=15 gusht 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190815013921/http://essaar.co.uk/f1-prost-grand-prix-went-wrong/|archive-date=15 gusht 2019}}</ref> Prost u bë president i Prost Grand Prix në fillim të vitit 1998.<ref name="essaar"/> Pas mbërritjes së Peugeot si furnizues motorrësh për ekipin, Mugen-Honda vendosi të furnizonte ekipin Jordan. Prost GP shënoi një pikë të vetme gjatë sezonit kur Jarno Trulli përfundoi i gjashti në Belgjikë.<ref>{{cite web|url=http://www.formula1.com/results/season/1998/176/|title=1998 Belgian Grand Prix|publisher=Formula Një|language=en|date=30 gusht 1998|archive-url=https://web.archive.org/web/20141205004520/http://www.formula1.com/results/season/1998/176/|archive-date=5 dhjetor 2014|access-date=24 dhjetor 2015}}</ref> Sezoni 1999 ishte vendimtar për Prost GP.<ref>Jean-Michel Desnoues; Patrick Camus & Jean-Marc Loubat <u>Formula 1 99</u> . Queen Anne Press. {{ISBN|1-85291-606-0}}</ref> Prost punësoi [[John Barnard]] si konsulent teknik.<ref name="Prost GP" /> Kompania e Barnard, B3 Technologies, ndihmoi [[Loïc Bigois]] me projektimin e modelit Prost AP02. Panis dhe Trulli ranë dakord të qëndronin me ekipin për këtë sezon. Makina nuk ishte një shqetësim i madh, por motori Peugeot V10 doli të ishte i rëndë dhe i paqëndrueshëm. Viti i fundit i Peugeot si furnizues motorrësh për Prost GP solli njëfarë optimizmi. Prost punësoi shokun e tij të skuadrës të Ferrari në sezonin 1991, [[Jean Alesi]], për të drejtuar makinën kryesore dhe gjermanin [[Nick Heidfeld]], i cili kishte fituar kampionatin e Formula 3000 në vitin 1999, për ta shoqëruar. Sezoni doli të ishte sërisht katastrofik: AP03 doli të ishte i paqëndrueshëm dhe me menaxhim të dobët. Gjërat nuk u ndryshuan kur pilotët u përplasën me njëri-tjetrin në [[Çmimi i madh i Austrisë 2000|Çmimin e madh të Austrisë]]. Drejtori teknik i sapoemëruar, [[Alan Jenkins]], u shkarkua në mes të vitit. Prost ristrukturoi ekipin, duke punësuar [[Joan Villadelprat]] si drejtor menaxhues dhe duke zëvendësuar Jenkins me [[Henri Durand]] si drejtor të ri teknik të ekipit.<ref name="Prost GP" /> Në vitin 2001, Ferrari pranoi të furnizonte Prost GP me motorrë për sezonin e ri.<ref name="Prost GP" /> Paratë mbaruan në fillim të sezonit 2002 dhe Prost falimentoi, duke lënë borxhe prej rreth 30 milionë $.<ref name="Prost GP" /> ===Role të tjera=== Gjatë vitit 2002, Prost kaloi kohë me familjen e tij dhe garoi në tetë gara me biçikleta, duke u renditur i treti në ''Granite – Mont Lozère''.<ref>{{Cite web|date=12 tetor 2017|title=Limited Edition RM 70-01 Tourbillon Alain Prost – The Richard Mille watch with the Odometer|url=https://luxuothailand.com/watches/limited-edition-rm-70-01-tourbillon-alain-prost-the-richard-mille-watch-with-the-odometer.html|access-date=12 shkurt 2021|website=LUXUO Thailand|language=en|archive-date=8 dhjetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211208010129/https://luxuothailand.com/watches/limited-edition-rm-70-01-tourbillon-alain-prost-the-richard-mille-watch-with-the-odometer.html|url-status=live}}</ref><ref>[http://www.prostfan.com/2002.htm Alain Prost 2002 Bicycle Racing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061019100827/http://www.prostfan.com/2002.htm |date=19 tetor 2006 }}, ProstFan.com (në anglisht). Marrë më 11 tetor 2006.</ref> Ai gjithashtu garoi në serinë e garave në akull Andros në vitin 2003, duke u renditur i dyti në kampionat pas [[Yvan Muller]].<ref>{{Cite web|title=Alain Prost pilotera le nouveau Dacia Duster au Trophée glace Andros|url=https://www.argus.nc/le-mag/actualites/alain-prost-pilotera-le-nouveau-dacia-duster-au-trophee-glace-andros-388|access-date=12 shkurt 2021|website=argus.nc|language=fr|archive-date=31 mars 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331053557/https://www.argus.nc/le-mag/actualites/alain-prost-pilotera-le-nouveau-dacia-duster-au-trophee-glace-andros-388|url-status=live}}</ref><ref name = "Andros">''Trophée Andros Championship Standings'', [http://www.prostfan.com/andros03.htm p. 3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061019101133/http://www.prostfan.com/andros03.htm |date=19 tetor 2006 }}. ProstFan.com (në anglisht). Marrë më 11 tetor 2006.</ref> Në vitet 2003 dhe 2004, Prost mori pjesë në [[Étape du Tour]].<ref>{{Cite web|author=Patrick François|date=1 shkurt 2005|title=Alain Prost: 12 ans de cyclosport!|url=http://cyclosport.info/alain-prost-12-ans-de-cyclosport/|access-date=12 shkurt 2021|website=Cyclisme Pour Tous|language=fr|archive-date=25 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225101108/http://cyclosport.info/alain-prost-12-ans-de-cyclosport/|url-status=live}}</ref> Prost u bë gjithashtu Ambasador për Uniroyal, një pozicion që do ta mbante deri në maj 2006.<ref>{{Cite web|date=16 korrik 2003|title=Alain Prost, ambassadeur d'Uniroyal|url=https://www.strategies.fr/actualites/marques/r76616W/alain-prost-ambassadeur-d-uniroyal.html|access-date=12 shkurt 2021|website=Stratégies|language=fr|archive-date=22 nëntor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122073134/https://www.strategies.fr/actualites/marques/r76616W/alain-prost-ambassadeur-d-uniroyal.html|url-status=live}}</ref><ref name="Later Life">''Alain Prost Information – Alain's career year by year, 1973–2006'' [http://www.prostfan.com/infos.htm ProstFan.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170905184626/http://www.prostfan.com/infos.htm |date=5 shtator 2017 }}. Marrë më 11 tetor 2006.</ref> Prost vazhdoi të garonte në Andros Trophy, duke fituar titullin me Toyotën në vitet 2006–07, 2007–08 dhe me Dacian në vitet 2011–2012.<ref>{{Cite web|author=Joe Rusz|date=10 nëntor 2010|title=Prost Plays it Cool|url=https://www.roadandtrack.com/racing/race-coverage/prost-plays-it-cool|access-date=12 shkurt 2021|website=Road & Track|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|author=Noah Joseph|date=5 shkurt 2012|title=Alain Prost wins ice-racing series in Dacia Lodgy Glace MPV|url=https://www.autoblog.com/2012/02/05/alain-prost-wins-ice-racing-series-in-dacia-lodgy-glace-mpv/|access-date=12 shkurt 2021|website=Autoblog|language=en|archive-date=28 qershor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240628084929/https://gum.criteo.com/syncframe?origin=publishertag&topUrl=www.autoblog.com&gdpr=0&gdpr_consent=&us_privacy=1YNN&gpp=DBABBg~BVoIgACA.QA&gpp_sid=8|url-status=live}}</ref><ref>''Trophée Andros Championship Standings'', [http://www.prostfan.com/andros04.htm p. 4] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061019212848/http://www.prostfan.com/andros04.htm |date=19 tetor 2006 }}. ProstFan.com. Marrë më 11 tetor 2006.</ref><ref name="Andros5">''Trophée Andros Championship Standings'', [http://www.prostfan.com/andros05.htm p. 5] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061110014307/http://www.prostfan.com/andros05.htm |date=10 nëntor 2006 }}. ProstFan.com. Marrë më 11 tetor 2006.</ref><ref>[http://www.prostfan.com/20062007.htm Trophée Andros] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070101091920/http://www.prostfan.com/20062007.htm |date=1 janar 2007 }}, ProstFan.com. Marrë më 11 tetor 2006.</ref> Për [[Kampionati Botëror i Formula Një 2010|sezonin 2010 të Formula Një]], rregullorja sportive u ndryshua në mënyrë që një ish-pilot të ishte pjesë e panelit të administratorëve. Prost ishte piloti i parë i tillë që mori këtë rol, në [[Çmimi i madh i Bahreinit 2010|Çmimin e Madh të Bahreinit 2010]].<ref>{{cite news|author=Matt Beer|title=Prost joins stewards for Bahrain|publisher=[[Haymarket Group|Haymarket Publications]]|work=autosport.com|language=en|url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/82000|date=11 mars 2010|access-date=11 mars 2010|archive-date=14 mars 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100314141858/http://www.autosport.com/news/report.php/id/82000|url-status=live}}</ref> Prost gjithashtu mori pjesë në Garën e Kampionëve në 2010, një garë e organizuar për legjendat e sportit motorik për të garuar në makina të barabarta.<ref>{{Cite web|date=20 maj 2010|title=Alain Prost for ROC|url=https://timesofmalta.com/articles/view/alain-prost-for-roc.308156|access-date=12 February 2021|website=Times of Malta|language=en|archive-date=2 dhjetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202185414/https://timesofmalta.com/articles/view/alain-prost-for-roc.308156|url-status=live}}</ref> Në shkurt 2012, Prost u emërua ambasadori i ri ndërkombëtar i Renault, duke përfaqësuar kompaninë në demonstrime sportive dhe në ngjarje të organizuara ose të ndjekura nga Renaulti.<ref>{{cite web|author=Luke Vandezande|title=Alain Prost Named New Renault Brand Embassador [sic&#93;|url=http://www.autoguide.com/auto-news/2012/02/alain-prost-named-new-renault-brand-embassador.html|publisher=AutoGuide|language=en|date=23 shkurt 2012|access-date=18 tetor 2012|archive-date=28 janar 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130128174700/http://www.autoguide.com/auto-news/2012/02/alain-prost-named-new-renault-brand-embassador.html|url-status=live}}</ref> Prost ka përfunduar dy herë [[Absa Cape Epic]], një garë tetë-ditore me biçikleta malore prej 700 km në [[Republika Jugafrikane|Afrikën e Jugut]]. Ai e përfundoi garën për herë të parë në 2012 me partnerin Sebastien di Pasqua dhe pastaj përsëri në 2013, dhe e nisi por nuk e përfundoi garën në 2014. Në tetor 2013, u njoftua se Prost do të bashkonte forcat me ekipin e garave DAMS të [[Jean-Paul Driot]] për të formuar "e.dams", një ekip që do të garonte në Kampionatin FIA Formula E me makina elektrike që nga fillimi i tij në shtator 2014. Në qershor 2014, ekipi njoftoi se formacioni i tij fillestar i pilotëve do të përbëhej nga [[Nicolas Prost]] dhe [[Sébastien Buemi]]. Ekipi fitoi kampionatin e parë të Formula E. Prost ishte një analist në Channel 4 F1 për sezonin 2016. Në vitin 2017, Prost u punësua si këshilltar special për Ekipin Renault Formula One. Që nga korriku 2019, ai mori një rol drejtor jo-ekzekutiv në Renault Sport. Gjatë garës së 1000të të Formula Një, në Kinë, Prost pati nderin të valëviste flamurin me kuadrata ndërsa piloti i Mercedesit, Lewis Hamilton, kaloi vijën e finishit për të marrë fitoren e tij të 75të në karrierë. Prost vazhdoi rolin e tij brenda Ekipit të Formula 1 të Renault, i cili u riemërua "Ekipi Alpine F1" në vitin 2021, deri në janar 2022, kur u njoftua largimi i tij nga ekipi. ==Jeta personale== == Statistikat == ([[:Template:F1 Rezultatet e Pilotëve|Sqarim i tabelës]]) (Garat me '''*''' mbrapa nënkuptojnë pjesmarrjen në pol pozicion) (Viti me * është viti kur ka fituar titull) <div style="float:left;"> {| border="1" cellpadding="1" cellspacing="0" style="margin: 1em 0 0 0; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size:95%" ! Viti ! Ekipi ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! Ekipi ! Vendi ! Pikë |- | [[Rezultatet e F1 1980|1980]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 Argentine Grand Prix|ARG]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFFF"| [[1980 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>DNS</small> || [[1980 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>DNP</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1980 German Grand Prix|GER]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1980 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1980 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFFF"| [[1980 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>DNS</small> | | ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] ! 16ti ! 5 |- | [[Rezultatet e F1 1981|1981]] ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1981 Argentine Grand Prix|ARG]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1981 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| '''[[1981 German Grand Prix|GER]]'''<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1981 Dutch Grand Prix|DUT]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1981 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1981 Las Vegas Grand Prix|LVG]]<br /><small>2</small> | ! [[Renault F1|Renault]] ! 5ti ! 43 |- | [[Rezultatet e F1 1982|1982]] ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1982 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1982 Brazilian Grand Prix|BRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1982 Belgian Grand Prix|BEL]]'''<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1982 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1982 United States Grand Prix East|USE]]'''<br /><small>NC</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1982 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1982 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 German Grand Prix|GER]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1982 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#DFDFDF"| '''[[1982 Swiss Grand Prix|SUI]]'''<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| '''[[1982 Las Vegas Grand Prix|LVG]]'''<br /><small>4</small> ! [[Renault F1|Renault]] ! 4ti ! 34 |- | [[Rezultatet e F1 1983|1983]] ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#CFCFFF"| [[1983 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1983 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1983 French Grand Prix|FRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1983 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[1983 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1983 Belgian Grand Prix|BEL]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1983 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1983 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1983 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1983 German Grand Prix|GER]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1983 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1983 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1983 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1983 Evropean Grand Prix|EUR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1983 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>Ret</small> | ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#DFDFDF"| '''2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| '''57''' |- | [[Rezultatet e F1 1984|1984]] ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1984 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1984 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1984 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1984 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1984 United States Grand Prix East|USE]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1984 German Grand Prix|GER]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1984 Dutch Grand Prix|DUT]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 Evropean Grand Prix|EUR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>1</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#DFDFDF"| ''' 2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| ''' 71.5''' |- | [[Rezultatet e F1 1985|1985]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1985 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#000000" style="color: #ffffff"| [[1985 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>DSQ</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1985 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1985 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1985 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1985 German Grand Prix|GER]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1985 Austrian Grand Prix|AUT]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1985 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[1985 Belgian Grand Prix|BEL]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1985 Evropean Grand Prix|EUR]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1985 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1985 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>Ret</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ti''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''73''' |- | [[Rezultatet e F1 1986|1986]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#EFCFFF"| [[1986 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1986 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1986 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1986 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1986 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1986 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1986 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1986 German Grand Prix|GER]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1986 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1986 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#000000" style="color: #ffffff"| [[1986 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>DSQ</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1986 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>1</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ti''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''72''' |- | [[Rezultatet e F1 1987|1987]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1987 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1987 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1987 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1987 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 German Grand Prix|GER]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1987 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1987 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1987 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1987 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>Ret</small> ! [[Mclaren|McLaren]] ! 4ti ! 46 |- | [[Rezultatet e F1 1988|1988]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1988 French Grand Prix|FRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1988 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 German Grand Prix|GER]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1988 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1988 Portuguese Grand Prix|POR]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>1</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#DFDFDF"| '''2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| '''87 (105)''' |- | [[Rezultatet e F1 1989|1989]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1989 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1989 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1989 Canadian Grand Prix|CAN]]'''<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1989 French Grand Prix|FRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1989 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 German Grand Prix|GER]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1989 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1989 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1989 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1989 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1989 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>Ret</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ri''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''76''' |- | [[Rezultatet e F1 1990|1990]] ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1990 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1990 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1990 German Grand Prix|GER]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[F1 Belgjika - 1990|BEL]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1990 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1990 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1990 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>3</small> ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |bgcolor="#DFDFDF"| '''2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| '''71 (73)''' |- | [[Rezultatet e F1 1991|1991]] ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |bgcolor="#DFDFDF"| [[1991 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1991 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1991 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1991 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1991 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 German Grand Prix|GER]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[F1 Belgjika - 1991|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1991 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1991 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1991 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>4</small> || [[1991 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNP</small> ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] ! 5ti ! 34 |- | [[Rezultatet e F1 1993|1993]] ! [[WilliamsF1|Williams]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 South African Grand Prix|RSA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1993 Brazilian Grand Prix|BRA]]'''<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[1993 Evropean Grand Prix|EUR]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[F1 San Marino - 1993|SMR]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 Spanish Grand Prix|ESP]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| '''[[1993 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>4</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 Canadian Grand Prix|CAN]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1993 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 British Grand Prix|GBR]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 German Grand Prix|GER]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| '''[[1993 Hungarian Grand Prix|HUN]]'''<br /><small>12</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[F1 Belgjika - 1993|BEL]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#CFCFFF"| '''[[1993 Italian Grand Prix|ITA]]'''<br /><small>12</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1993 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| '''[[1993 Japanese Grand Prix|JPN]]'''<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1993 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>2</small> ! [[WilliamsF1|Williams]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ri''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''99''' |} </div> ==Referime== {{Reflist|2}} == Lidhje të jashtme == * [http://www.prostfan.com/ prostfan.com - Alain Prost fansite] * [http://www.prostfan.com/senna2.htm Interview with Alain Prost about Ayrton Senna] * [http://www.ddavid.com/formula1/shu_bio.htm Top lista Formula 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050903004816/http://www.ddavid.com/formula1/shu_bio.htm |date=3 shtator 2005 }} {{F1 kampionët}} [[Kategoria:Sportistë francezë]] [[Kategoria:F1 pilotë]] [[Kategoria:Lindje 1955]] [[Kategoria:Pilotë francezë në Formula Një]] {{sport-cung}} gg3vl0ghmdgam1yedza9h540olzjiu9 3058373 3058372 2026-10-20T02:01:13Z Sadsadas 51943 /* Role të tjera */ 3058373 wikitext text/x-wiki {{Ish F1 pilot | Name = Alain Prost | Image = Festival automobile international 2015 - Photocall - 065 (cropped3).jpg | Nationality = {{flagicon|France}} [[franca|francez]] | Years = [[Rezultatet e F1 1980|1980]]–[[Rezultatet e F1 1991|1991]], [[Rezultatet e F1 1993|1993]] | Team(s) = [[Team McLaren|McLaren]], [[Renault F1|Renault]], [[Scuderia Ferrari|Ferrari]], [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]] | Races = 202 | Championships = 4 ([[Rezultatet e F1 1985|1985]], [[Rezultatet e F1 1986|1986]], [[Rezultatet e F1 1989|1989]], [[Rezultatet e F1 1993|1993]]) | Wins = 51 | Podiums = 106 | Points = 768.5 | Poles = 33 | Fastest laps = 41 | First race = [[Çmimi i madh i Argjentinës 1980]] | First win = [[Çmimi i madh i Francës 1981]] | Last win = [[Çmimi i madh i Gjermanisë 1993]] | Last race = [[Çmimi i madh i Australisë 1993]] | Last position = 1ri (99 pikë) }} '''Alain Prost''' (lindur më [[24 shkurt]] [[1955]]) është një ish pilot garash francez dhe zyrtar i sporteve motorrike. Ai garoi në [[Formula Një]] nga viti 1980 e deri në 1993, duke fituar katër tituj botëror për pilot. Në kohën e pensionimit të tij, Prost mbante rekordin për numrin e fitoreve (51), pol pozitave (41) dhe podiumeve (106). Prost lindi në [[Lorette, Loire]] të [[Francës]] dhe filloi karting në moshën 14 vjeç, duke fituar Kampionatin Botëror të të rinjëve katër vite më vonë. Në vitin 1976, ai u bë pjesë e Formulës Renault, duke fituar Kampionatin Evropian me Ecurie Elf. Një vit më pas ai fitoi Challenge de Formule Renault Europe. Pas kësaj, ky kompeticion filloi të njihej si Formula Tre franceze; Prost e mbrojti titullin e tij në vitet 1978 dhe 1979. Kulmi i karrierës së tij në karting arriti me suksesin në Formula Tre Evropiane. Në vitin 1980, Prost firmosi me [[Team McLaren|McLaren]] në Formula Një dhe bëri debutimin e tij në [[Çmimi i madh i Argjentinës 1980|Çmimin e madh të Argjentinës]], duke u renditur në vendin e gjashtë. Në sezonin e ardhshëm ai firmosi me [[Renault në Formula Një|Renault]], duke fituar Çmimin e madh të parë në karrierë në Francë, e cila u ndoq nga sukseset në Holandë dhe Itali. Pas disa fitoreve në sezonin 1982, Prost e mbylli sezonin 1983 në vend të dytë mbrapa fituesit [[Nelson Piquet]]; ai u tërhoq për shkak të problemeve me turbon në garën e fundit vendimtare për titullin. Prost u shkarkua nga Renault dy ditë pas garës për disa komente që bëri, dhe ai u rikthye te McLaren për sezonin 1984, aty ku përfundoi sërisht i dyti, këtë herë mbrapa shokut të ekipit [[Nikki Lauda]] për gjysëm pike. Në vitin 1985, Prost fitoi titullin e parë për pilot, duke u bërë francezi i parë kampion në Formula Një. Ai u shpall kampion edhe në vitin 1986 pas një dueli të ngushtë me Piquet dhe [[Nigel Mansell]]. Pasi fitoi disa gara në sezonin 1987, Prost u bë shok ekipi me pilotin brazilian [[Ayrton Senna]]. Sëbashku, ata fituan 15 nga 16 garat e sezonit 1988, duke ngarë McLarenin me motorr Honda MP4/4; Senna në fund u shpall kampion me tre pikë më shumë. Rivaliteti i tyre i ashpër kulmoi me aksidentet në garat vendimtare për titull në [[Suzuka]] të Japonisë në vitet 1989 dhe 1990; Prost fitoi titullin e vitit 1989 kurse Senna atë të 1990. Prost firmosi me [[Scuderia Ferrari|Ferrarin]] në vitin 1990 kurse në vitin 1991 u shkarkua në përfundim të sezonit pas komenteve të bëra për modelin 643, me të cilën ai nuk fitoi asnjë garë. Pas një viti mungesë, Prost u rikthye në sezonin 1993 me [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]], duke fituar titullin e katërt kampion bote. Ai vendosi disa rekorde gjatë sezonit para se të pensionohej në përfundim të tij. Ai u rikthye në Formula Një si pronar i ekipit [[Prost Grand Prix]] në vitin 1997 pasi bleu [[Équipe Ligier]]. Ekipi u shpërbë në vitin 2001. ==Formula Një== ===McLaren=== Prost fitoi titullin e Formula Tre në vitin 1979, duke tërhequr interesin e disa ekipeve të [[Formula Një]] si [[Team McLaren|McLaren]], [[Brabham]], dhe [[Équipe Ligier|Ligier]].<ref name=":10">{{Cite web|title=McLaren Racing – Alain Prost Biography {{!}} Extract 1|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/driver/alain-prost/alain-prost-extract-1/|access-date=13 shkurt 2021|website=Mclaren|language=en|archive-date=2 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302023507/https://www.mclaren.com/racing/heritage/driver/alain-prost/alain-prost-extract-1/|url-status=live}}</ref> Ai firmosi një kontratë me McLaren pasi i la mbresa shefit [[Teddy Mayer]] pas një prove me makinë. Ai ishte shok ekipi me [[John Watson (pilot garash)|John Watson]] në sezonin e tij debutues.<ref name=":2">{{Cite web|author=Gerald Donaldson|date=30 janar 2015|title=Alain Prost|url=https://www.formula1.com/en/drivers/hall-of-fame/Alain_Prost.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240417020310/https://www.formula1.com/en/drivers/hall-of-fame/Alain_Prost.html|archive-date=17 prill 2024|access-date=27 nëntor 2024|publisher=[[Formula Një]]|language=en}}</ref> Karriera e Prost në Formula Një nisi në mënyrë të mirë. Në debutimin e tij në [[Buenos Aires]], ai u rendit në vendin e gjashtë, duke marrë pikën e tij të parë në Formula Një.<ref name="mcbride_nyt_p3">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1987/11/08/magazine/racing-s-record-breaker.html|title=Racing's Record Breaker|author=Stewart McBride|date=8 nëntor 1987|publisher=The New York Times|language=en|access-date=11 shkurt 2011|archive-date=14 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130514092617/http://www.nytimes.com/1987/11/08/magazine/racing-s-record-breaker.html|url-status=live}}</ref> Në 20 vitet e fundit, vetëm [[Johnny Herbert]] dhe [[Jean Alesi]] kishin marrë pikë në garën e tyre debutuese. Ai e mbylli kampionatin me pesë pikë, një më pak se Watson, duke shënuar pikë në garat në Buenos Aires, Interlagos, Brands Hatch dhe Zandvoort. Gjatë këtij sezoni, Prost pati disa aksidente: ai theu kyçin e dorës në [[Çmimi i madh i Afrikës së Jugut 1980|Çmimin e madh të Afrikës së Jugut]] si dhe pësoi një tronditje gjatë provave të lira në Shtetet e Bashkuara. Ai gjithashtu u tërhoq nga [[Çmimi i madh i Kanadasë 1980|Çmimi i madh i Kanadasë]] për shkak të problemeve me armotizatorët e gomave të mbrapme. Në përfundim të sezonit, pavarësisht se kishte edhe dy vite kontratë, Prost u largua nga McLaren dhe firmosi me [[Renault në Formula Një|Renault]]. Ai më pas shpjegoi se makina McLaren ishte difektoze dhe prishej shpesh, duke shtuar se ai besonte se ekipi fajsontë atë për aksidentet e shumta që ai pati në sezonin e tij debutues.{{sfn|Roebuck|1986|p=126}}<ref>{{Cite web|last=Melsher|first=David|date=7 July 2014|title=Alain Prost – McLaren (1980)|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2000/28/alain-prost-mclaren|access-date=8 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=9 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210209004746/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2000/28/alain-prost-mclaren|url-status=live}}</ref> Sipas Watson, shefi i ekipit Mayer fillimisht dëshironte të firmoste me [[Kevin Cogan]], por më pas zgjodhi Prost pas këmbënguljes së sponsorit [[Marlboro]].<ref>{{Cite book|author=Maurice Hamilton|title=Alain Prost|date=24 shtator 2015|publisher=Bonnier Publishing Ltd.|language=en|isbn=978-1905825981|page=49}}</ref> ===Renault=== Prost do të garonte si shok skuadre me francezin tjetër [[René Arnoux]] për sezonin 1981. Autori sportiv [[Nigel Roebuck]] raportoi se marrëdhnja e Prost me Arnoux u prish menjëherë, pasi Prost ishte më i shpejtë se kolegu i tij me përvojë.{{sfn|Roebuck|1986|p=129}} Ai nuk i përfundoi dy garat e para të sezonit pasi u përplas me [[Andrea de Cesaris]] në [[Çmimi i madh i Shteteve të Bashkuara 1981|Çmimin e madh të Shteteve të Bashkuara]] si dhe me [[Didier Pironi]]n në [[Çmimi i madh i Brazilit 1981|Çmimin e madh të Brazilit]]. Në garën e tretë në Argjentinë, ai shënoi pikët dhe podiumin e parë të sezonit. Prost më pas nuk i përfundoi katër garat e ardhshme, por fitoi në Francë duke përfunduar dy sekonda para ish shokut të tij te McLaren, Watson.<ref>{{cite news|author=John A. Callcott|date=5 korrik 1981|title=Alain Prost of France won the French Formula 1|url=https://www.upi.com/Archives/1981/07/05/Alain-Prost-of-France-won-the-French-Formula-1/9010363153600/|publisher=United Press International|language=en|access-date=9 shkurt 2021|archive-date=11 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250411143455/https://www.upi.com/Archives/1981/07/05/Alain-Prost-of-France-won-the-French-Formula-1/9010363153600/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/2375138-5-great-moments-from-alain-prosts-formula-1-career|title=5 Great Moments from Alain Prost's Formula 1 Career|author=Neil James|date=24 shkurt 2015|publisher=Bleacher Report|language=en|access-date=27 shkurt 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227101031/https://bleacherreport.com/articles/2375138-5-great-moments-from-alain-prosts-formula-1-career|archive-date=27 shkurt 2015}}</ref> Fitorja në Francë ishte e paharrueshme për Prost, i cili deklaroi se pas këtij suksesi mentaliteti i tij ndryshoi plotësisht. "Përpara, ti mendoje se mund t'a bëje", tha ai, "por tani ti e di që e bën". Prost i nisi pesë garat e rradhës nga vija e parë, duke arritur dy pol pozita dhe dy fitore të tjera, në Holandë dhe Itali. Ai e mbylli sezonin me në vendin e pestë, shtatë pikë më pak se fituesi Piquet.<ref>{{cite web|url=http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/98415.html|title=Prost wins as Piquet erases gap|date=30 gusht 1981|publisher=ESPN UK|language=en|access-date=26 maj 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526070721/http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/98415.html|archive-date=26 maj 2019}}</ref> Prost e nisi sezonin 1982 duke fituar dy garat e para në Afrikën e Jugut dhe Brazil. Në garën e parë në Afrikën e Jugut, ai u rikuperua pasi humbi një nga gomat e makinës.<ref>{{Cite web|author=Denis Jenkinson|date=mars 1982|title=1982 South African Grand Prix race report|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/march-1982/36/south-african-grand-prix-14|access-date=9 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=16 qershor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210616205357/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/march-1982/36/south-african-grand-prix-14|url-status=live}}</ref> Në Brazil, Prost fillimisht u rendit i treti por u shpall fitues pasi Piquet (i pari) dhe [[Keke Rosberg]] (i dyti) u skualifikuan.<ref>{{Cite web|last=Grandprix.com|date=21 mars 1982|title=Brazilian GP, 1982|url=http://www.grandprix.com//races/brazilian-gp-1982.html|access-date=9 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en|archive-date=13 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213060002/https://www.grandprix.com//races/brazilian-gp-1982.html|url-status=live}}</ref> Ai më pas mori pikë në katër garat e rradhës. Gjatë sezonit Prost u tërhoq në shtatë gara por arriti ta mbyllte kampionatin në vendin e 4të, duke mbledhur nëntë pikë më pak se sezoni i kaluar.<ref name=":3">{{Cite web|title=Alain Prost • Career & Character Info {{!}} Motorsport Database|url=https://www.motorsportmagazine.com/database/drivers/alain-prost/|access-date=9 shkurt 2021|website=Motorsport Database – Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=9 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210209163239/https://www.motorsportmagazine.com/database/drivers/alain-prost/|url-status=live}}</ref> Gjatë këtij sezoni, marrëdhënja e tij me shokun e ekipit Arnoux pësoi një të mëtejshme, duke arritur fundin në [[Çmimi i madh i Francës 1982|Çmimin e madh të Francës]]; Prost besonte se Arnoux, i cili fitoi garën, nuk zbatoi një marrëveshje të arritur para fillimit të garës për të mbështetur Prost.<ref>{{Cite web|last=ESPN Staff|date=25 korrik 1982|title=Rene Arnoux defies team orders to win at Paul Ricard for Renault|url=http://en.espnf1.com/f1/motorsport/story/111547.html|access-date=9 shkurt 2021|publisher=ESPN UK|language=en|archive-date=14 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141214151426/http://en.espnf1.com/f1/motorsport/story/111547.html|url-status=live}}</ref> Ai gjithashtu pati një marrëdhënje negative edhe me median franceze, duke deklaruar: "Kur shkova te Renault, gazetarët shkruan gjëra të mira për mua, por në vitin 1982 isha bërë djali i keq. Mendoj, për të qenë i sinqertë, se kisha bërë gabimin e të fituarit! Francezëve nuk u pëlqejnë shumë fituesit.”{{sfn|Roebuck|1986|p=129}} Ai shtoi se “Është e vështirë të shpjegohet, por francezët preferojnë martirët që humbasin me lavdi."<ref name="mcbride_nyt_p3" /> Në nëntor 1982, Prost, sëbashku me [[Jacques Laffite]] dhe Nelson Piquet, udhëtuan në [[Melbourne]] të [[Australia|Australisë]] për të garuar në cirkuitin e shkurtër [[Calder Park Raceway]] (1.69 km). Kjo pistë u bë pjesë e kalendarit të Formula Një në vitin 1985. Prost garoi me makinën [[Ralt RT4]] me motorr 1.6 litër të [[Ford]]it. Ai arriti pol pozitë duke regjistruar kohën 39.18 sekonda. Prost udhëhoqi garën nga xhiro e parë dhe deri në të fundit, duke u shpallur fitues. Ai e mbylli garën me 15.32 sekonda para vendit të dytë Lattife, i cili kishte fituar edicionin e vitit të kaluar. Në vendin e tretë u rendit piloti i ri brazilian [[Roberto Moreno]].<ref>{{Cite web|title=Calder, 7 Nov 1982 « Australian Formula Pacific « OldRacingCars.com|url=https://www.oldracingcars.com/results/result.php?RaceID=AU82#note1|access-date=9 shkurt 2021|website=oldracingcars.com|language=en|archive-date=12 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212232221/https://www.oldracingcars.com/results/result.php?RaceID=AU82#note1|url-status=live}}</ref> Arnoux u largua nga Renaulti në sezonin 1983 dhe u zëvëndësua nga piloti amerikan [[Eddie Cheever]], i cili u bë shoku i ri i ekipit i Prost. Kjo lëvizje u bë me qëllim për të shitur më shumë makina Renault në Amerikën e Veriut. Gjatë këtij sezoni, Prost fitoi katër gara dhe e mbylli kampionatin në vendin e dytë, dy pikë më pak se fituesi Piquet. Piquet dhe [[Brabham]] e dominuan kampionatin në garat e fundit kurse Prost u tërhoq në tre nga katër garat e fundit.<ref>{{Cite web|url=https://gparchive.com/formula-1/1983-south-african-grand-prix/|title=1983 South African Grand Prix - Race Results & History - GP Archive|website=GPArchive.com|language=en|date=15 tetor 1983|access-date=23 tetor 2021}}</ref> Marrëdhja e Prost me Renault pësoi një rënje të ndjeshme: ai besoi se ekipi nuk kishte bërë një punë të mirë në përmirësimin e makinës kurse Renault besonte se Prost ishte fajtori i mosfitimit të kampionatit. Prost gjithashtu i prishi marrëdhënjet me tifozët francez të Renaultit, të cilët fajsuan atë për largimin e Arnoux nga ekipi. Prost deklaroi në garën e fundit se makina e tij "nuk ishte konkuruese" dhe dhe humbja nuk erdhi për faj të tij. Renaulti e shkarkoi Prostin dy ditë pas garës së Afrikës së Jugut.<ref>{{cite web|url=https://www.upi.com/amp/Archives/1983/10/24/Frenchman-Alain-Prost-dismissed-by-Renault-after-finishing-second/9901435816000/|title=Frenchman Alain Prost, dismissed by Renault after finishing second...|website=upi.com|language=en|date=24 tetor 1983|access-date=11 tetor 2026}}</ref> Ai dhe familja e tij u zhvendosën në [[Zvicra|Zvicër]] disa ditë pas këtij vendimi pasi puntorët e fabrikës së Renaultit dogjën një nga makinst e tij, e cila ishte një [[Mercedes-Benz]].{{sfn|Roebuck|1986|p=129}} ===Rikthimi te McLaren=== ====1984–1986: Dy herë kampion bote==== Prost firmosi me McLaren për sezonin 1984, duke u rikthyer te ekipi britanik pas tre vitesh. Ai kishte si shok ekipi dy herë kampionin e botës Nikki Lauda kurse makina e tij [[McLaren MP4/2]] kishte një motorr 1.5 litër V6 nga [[TAG]]-[[Porsche]]. Prost e humbi kampionatin ndaj Laudas për gjysëm pike në garën e fundit të sezonit; ai fitoi shtatë gara gjatë sezonit kurse Lauda pesë, përfshirë edhe [[Çmimi i madh i Portugalisë 1984|Çmimin e madh të Portugalisë]], e cila ishte gara e fundit e sezonit.<ref>{{Cite web|title=Portuguese GP, 1984|url=https://www.grandprix.com/gpe/rr404.html|access-date=9 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en|archive-date=14 prill 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414140959/https://www.grandprix.com/gpe/rr404.html|url-status=live}}</ref> Gjysma e pikës që ishte vendimtare ndodhi në [[Çmimi i madh i Monakos 1984|Çmimin e madh të Monakos]], garë të cilën Prost po e kryesonte dhe po ndiqej nga afër nga [[Ayrton Senna]] ([[Toleman]]) dhe [[Stefan Bellof]] ([[Tyrrell Racing|Tyrrell]]). Në xhiron e 32të, kujdestari i garës [[Jacky Ickx]] ngriti flamurin e kuq dhe i dha fund garës për shkak të shiut të dëndur. Vendimi i Ickx shkaktoi polemika pasi e mori këtë vendim pa u konsultuar me zyrtarët e garës.<ref>{{Cite web|title=Prost wins under a cloud of controversy|url=http://www.gpracing.net192.com/races/reports/394.cfm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125182722/http://www.gpracing.net192.com/races/reports/394.cfm |archive-date=25 nëntor 2006|access-date=27 nëntor 2024|website=GPRacing.net|language=en}}</ref> Sipas rregullave të Formula Një. Prost mori vetëm gjysmën e nëntë pikëve që jepeshin për fituesin e garës. Shtatë fitoret e Prost në këtë sezon barazuar rekordin e të gjitha kohërave të vendosur nga [[Jim Clark]] në sezonin 1963.<ref>{{Cite web|author=Dave Toynton|date=24 tetor 2020|title=Formula 1's Curious Statistical History In Portugal|url=https://worldinsport.com/formula-1s-history-in-portugal/|access-date=9 shkurt 2021|language=en|archive-date=25 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125042230/https://worldinsport.com/formula-1s-history-in-portugal/|url-status=live}}</ref> Fitorja e kampionatit nga Lauda për vetëm gjysëm pike ishte diferenca më e shkurtër në historinë e Formula Një.<ref name=":17">{{Cite web|date=15 gusht 2015|title=The Professor nearly an eight times F1 world champion|url=https://www.grandprix247.com/2015/08/15/the-professor-nearly-an-eight-times-f1-world-champion/|access-date=27 shtator 2024|website=GRANDPRIX247.com|language=en|archive-date=11 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250411143355/https://www.grandprix247.com/2015/08/15/the-professor-nearly-an-eight-times-f1-world-champion/|url-status=live}}</ref> Në sezonin 1985, Prost u bë piloti i parë francez kampion bote. Ai fitoi pesë nga gjashtëmbëdhjetë garat e sezonit. Ai gjithashtu fitoi edhe [[Çmimi i madh i San Marinos 1985|Çmimin e madh të San Marinos]] por u skualifikua pasi makina e tij ishte 2 kilogram më e lehtë pas një kontrolli të ushtruar pas mbarimit të garës.<ref name=":3" /><ref name=":4">{{cite web|title=1985 San Marino Grand Prix|url=http://www.gpracing.net192.com/races/reports/407.cfm|website=GPRacing.net192.com|language=en|access-date=7 tetor 2006|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060722110141/http://www.gpracing.net192.com/races/reports/407.cfm|archive-date=22 korrik 2006}}</ref> Prost e mbylli kampionatin me 20 pikë më shumë se [[Michele Alboreto]], i cili u rendit i dyti.<ref>{{cite web|title=1985 F1 World Championship|publisher=Motor Sport Magazine|language=en|url=https://database.motorsportmagazine.com/database/championships/f1/1985-f1-world-championship|access-date=27 janar 2021|archive-date=1 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201195144/https://database.motorsportmagazine.com/database/championships/f1/1985-f1-world-championship|url-status=live}}</ref> Suksesi i tij në këtë sezoni bëri që ai të nderohej me dekoratën [[Legjioni i Nderit]], e cila është dekorata më e lartë në Francë.<ref name="mcbride_nyt_p3" /><ref name=":9">{{Cite web|last=Ina.fr|first=Institut National de l’Audiovisuel-|date=21 janar 1986|title=Remises légion d'honneur|url=http://www.ina.fr/video/CAB86001865|access-date=13 February 2021|website=Ina.fr|language=fr-FR|archive-date=28 qershor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240628084927/https://www.ina.fr/ina-eclaire-actu/video/cab86001865/remises-legion-d-honneur|url-status=live}}</ref> Pas përfundimit të sezonit, shoku i tij i ekipit Lauda njoftoi tërheqjen nga sporti, duke i dhënë meritë edhe Prostit: "Unë kisha një makinë të përkryer dhe pastaj vjen ky francezi dhe më mposht. Po të mos kishte ardhur, do të vazhdoja edhe për disa vite."<ref name=":21">{{Cite web|date=7 korrik 2014|title=Alain Prost: too good to be true?|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/august-2001/26/too-good-be-true/|access-date=2 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091305/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/august-2001/26/too-good-be-true/|url-status=live}}</ref> Pas tërheqjes së Laudas, [[Keke Rosberg]], kampion i vitit 1982, u bë shoku i ri i ekipit të Prost për sezonin 1986. Prost arriti të mbronte titullin e tij kampion edhe pse vuajti ndaj dyshes së Williams, Nelson Piquet dhe [[Nigel Mansell]].<ref name=Motorsport>{{cite web|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-1986/15/formula-one-mexican-grand-prix-australian-grand-prix|title=Prost's end of term surprise!|website=[[Motor Sport (magazine)|Motor Sport]]|language=en|date=dhjetor 1986|pages=1295–1299|author=Denis Jenkinson|access-date=15 dhjetor 2022}}</ref> Para nisjes së garës së fundit të sezonit, Prost renditej në vendin e dytë mbrapa Mansell. Ai kishte të njëjtën numër fitoresh me Piquet, por kishte katër vende të dyta kurse braziliani tre, duke e vendosur atë në vendin e dytë në renditje. [[Çmimi i madh i Australisë 1986|Çmimi i madh i Australisë]] ishte gara e fundit e sezonit, të cilën Prost e nisi nga vendi i katërt kurse Mansell nga pol pozita. Në xhiron e 63të, Mansell, i cili ishte në vendin e tretë, pozitë që i siguronte kampionatin, u tërhoq nga gara pasi goma mbrapa u prish ndërkoh që ai po voziste me 300 kmh.<ref>{{cite web|url=http://www.f1fanatic.co.uk/2007/10/18/grand-prix-flashback-australia-1986/|title=Heartbreak for Mansell in dramatic Adelaide finale|publisher=F1Fanatic|language=en|date=18 tetor 2007|access-date=13 nëntor 2014}}</ref> Piquet më pas u thirr në pit stop nga Williams për të ndryshuar gomat si masë sigurie. Kjo gjë bëri që Prost të merrte kryesimin e garës. Ai kishte hyrë më parë në pit stop për shkak të një çarje në gomë dhe ishte me goma të reja.<ref>{{Cite web|title=1986 Australian Grand Prix – Race Results & History – GP Archive|url=https://gparchive.com/formula-1/1986-australian-grand-prix/|website=GPArchive.com|language=en|date=26 tetor 1986|access-date=26 nëntor 2021}}</ref> Prost e kryesori garën deri në fund dhe u bë piloti i parë që nga [[Jack Brabham]] në vitin 1960 që fiton dy tituj rresht. ====1987: Një sezon i vështirë==== Rosberg u tërhoq nga Formula Një në fund të vitit 1986 dhe u zëvëndësua nga piloti suedez [[Stefan Johansson]], i cili u bë kolegu i ri i Prost për sezonin 1987. Edhe pse McLaren kishte prezantuar shasinë e re [[McLaren MP4/3|MP4/3]], pas tre sezonesh me MP4/2, motorrët TAG nuk kishin forcë mjaftueshëm për të konkuruar për trofe si dhe shfaqën defektë të pa para. Pavarësisht me një makinë jo në nivelet e rivalëve të tij, Prost arriti të garojë për titullin kampion deri në fazën e fundit të sezonit, duke fituar tre gara. Suksesi i tij në Portugali bëri që të kalonte britanikun [[Jackie Stewart]] si piloti me më shumë gara të fituara në historinë e Formula Një (28). I pyetur për këtë fakt, Stewart deklaroi: "Njerëzit mund të mos më besojnë, por jam i lumtur që Alain e theu rekordin tim. Jam i lumtur që ishte ai që e theu sepse vetëm ai e meriton. Nuk kam asnjë dyshim që ai është piloti më i mirë i gjeneratës së tij." Prost e konsideron fitoren e tij në garën hapëse në Brazil si më shpërblyesen e karrierës së tij. Ai i mbylli provat zyrtare në vendin e 5të, më shumë se tre sekonda më i ngadaltë se Mansell, i cili e nisi garën nga pol pozita. Prost e dinte se makina e tij nuk kishte shpejtësi të mjaftueshme për provat zyrtare dhe zgjodhi të punonte me strategjinë e garës. Ndërkohë që të gjithë rivalët e tij zgjodhën paketën downforcë të lartë, ai bëri të kundërtën, duke zgjedhur të ishte më i shpejtë në vijë të drejtë dhe më i ngadaltë në kthesa. Kjo strategji bëri që gomat e tij të zgjasnin më shumë se ato të rivalëve të tij, duke bërë që ai të kryente 61 xhiro në cirkuitin e ashpër Jacarepaguá me vetëm dy pit stope, kurse të tjerët bënë nga tre ose më shumë (Piquet bëri tre pit stope në 40 xhiro). Prost e mbylli garën 40 sekonda para Piquet, i cili u rendit i dyti. Johansson u rendit i treti, 56 sekonda mbrapa Prost. ====1988: Mbërritja e Ayrton Sennës si shok ekipi==== Sezoni 1988 prodhoi një moment të rëndësishëm në historinë e Formula Një pasi [[Honda]] i dha fund kontratës me Williams, ekipi kampion për kontruktorë, dhe i solli motorrët e tyre dominues RA16 te McLareni i Prost.<ref name=":15">{{Cite web|author=Maurice Hamilton|date=1 shtator 2017|title=30 years later: Honda's awkward Italian Grand Prix|url=https://www.espn.com/f1/story/_/id/20530902/30-years-later-honda-awkward-italian-grand-prix|access-date=10 shkurt 2021|publisher=ESPN F1|language=en|archive-date=19 gusht 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190819103023/https://www.espn.com/f1/story/_/id/20530902/30-years-later-honda-awkward-italian-grand-prix|url-status=live}}</ref> Para nisjes së sezonit 1988, u bë e qartë se nëse një ekip donte motorrët e Hondës, ata duhej të firmosnin me një nga dy pilotët brazilian të pëlqyer nga Honda (të cilët mbulonin tregun e makinave të Amerikës së Jugut):<ref name=":14">{{Cite web|date=7 korrik 2014|title=Honda and Formula One|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/october-1987/13/honda-and-formula-one/|access-date=30 shtator 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=12 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241212014212/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/october-1987/13/honda-and-formula-one/|url-status=live}}</ref> tre herë kampionin e botës Nelson Piquet, ose ylli në ngritje [[Ayrton Senna]].<ref name=":20">{{Cite news|author=Brad Spurgeon|date=18 shtator 2015|title=A Driver's Greatness, in the Words of Others|url=https://www.nytimes.com/2015/09/19/sports/autoracing/a-drivers-greatness-in-the-words-of-others-alain-prost-singapore-grand-prix-formula-one.html|access-date=30 shtator 2024|publisher=The New York Times|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090844/https://www.nytimes.com/2015/09/19/sports/autoracing/a-drivers-greatness-in-the-words-of-others-alain-prost-singapore-grand-prix-formula-one.html|url-status=live}}</ref> Kur McLaren pyeti Prost për mendimin e tij, francezi sygjeroi Sennën, duke vënë në dukje moshën e re dhe talentin e tij. Ky ishte një vendim për të cilën Prost do të pendohej më vonë. Pas mbërritjes së Sennës, McLaren deklaroi se të dy pilotët do të ishin të barabartë dhe do të lejoheshin të garonin ndaj njëri-tjetrit.<ref name=":14" /> Sipas shefit [[Ron Dennis]], Prost ishte në rregull me konkurencën por kishte shumë dyshime.<ref name=":16">{{Cite web|title=Ron Dennis on Senna - Part one: the early years|url=https://www.formula1.com/en/latest/features/2014/4/Ron-Dennis-on-Senna---Part-one-the-early-years.html|access-date=30 shtator 2024|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en}}</ref> Partneriteti McLaren-Honda i dha Prostit një makinë shumë të shpejtë dhe një mundësi të artë për të fituar një tjetër titull kampion për pilot, si dhe nisi një nga [[Rivaliteti Prost-Senna|rivalitetet më të ashpra në historinë e Formula Një]]. McLaren-Honda e dominoi sezonin 1988 duke fituar 15 nga 16 garat e sezonit, një rekord që qëndroi deri në sezonin [[Kampionati Botëror i Formula Një 2023|2023]], aty ku [[Red Bull Racing|Red Bull]]-Honda fitoi 21 nga 22 garat e kalendarit. McLaren e mbylli sezonin me titullin për konstruktor, duke mbledhur tre fishin e pikëve të [[Scuderia Ferrari|Ferrarit]], që u rendit në vendin e dytë. Pavarësisht një dueli të ngushtë, Senna u shpall kampion bote, duke mbledhur tre pikë më shumë se Prost. Braziliani gjithashtu fitoi tetë gara, një më shumë se Prost.<ref>{{cite web|url=https://www.racefans.net/2009/12/22/think-the-new-f1-points-system-is-weird-weve-seen-much-stranger-than-that/|title=From 8 points for a win to 25: Every F1 scoring system|author=Keith Collantine|date=22 dhjetor 2009|website=RaceFans|language=en|access-date=22 qershor 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210622070750/https://www.racefans.net/2009/12/22/think-the-new-f1-points-system-is-weird-weve-seen-much-stranger-than-that/|archive-date=22 qershor 2021}}</ref><ref name=":3" /> Ky sezon ishte pa polemika për të dy rivalët, me përjashtim të një momenti në [[Estoril]] ku Senna gati sa nuk e përplasi në mur Prostin që po e parakalonte.<ref>{{Cite web|title=Alain Prost on Senna {{!}} Ayrton Senna da Silva - Legacy Matters|url=https://www.ayrton-senna-dasilva.com/alain-on-senna/|access-date=2 tetor 2024|website=ayrton-senna-dasilva.com|language=en|archive-date=27 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240927103921/https://www.ayrton-senna-dasilva.com/alain-on-senna/|url-status=live}}</ref> Përgjatë këtij sezoni, Prost filloi të dyshonte se Honda po mundohej ta bënte Sennën pilotin e parë të McLaren, në kundërshtim me marrëveshjen e arritur në fillim të sezonit të barazi. Ai u takua me shefin e Hondës, [[Nobuhiko Kawamoto]], për t'i treguar këto shqetsime. Kawamoto pranoi se inxhinierët e Hondës ishin më të emocionuar për të punuar me Sennën por shtoi se të dy pilotët do të kishin makina të barabarta. ====1989: Titulli i tretë kampion bote==== McLaren vazhdoi të dominonte edhe në sezonin 1989, kurse rivaliteti midis Prost dhe Sennës u rrit ndjeshëm. Francezi akuzoi Sennën për vozitje të rreshikshme dhe jo të ndershme.<ref name=":8">{{Cite web|author=Tom Rubython|title=Atlas F1 Magazine: The Life of Senna: Six years of continual conflict|url=https://www.atlasf1.com/2004/apr14/rubython.html|access-date=30 shtator 2024|website=atlasf1.com|language=en|archive-date=7 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207232038/https://www.atlasf1.com/2004/apr14/rubython.html|url-status=live}}</ref><ref name=":82">{{Cite web|date=23 prill 2018|title=McLaren Racing – A 1–2 at San Marino|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/on-this-day-1-2-san-marino-2172059/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302023439/https://www.mclaren.com/racing/heritage/on-this-day-1-2-san-marino-2172059/|archive-date=2 mars 2021|access-date=12 shkurt 2021|publisher=Mclaren|language=en}}</ref> Pas [[Çmimi i madh i San Marinos 1989|Çmimit të madh të San Marinos]], të dy pilotët nuk flisnin më me njëri-tjetrin.<ref name="auto1">{{Cite web|author=Simon Arron|date=24 nëntor 2021|title=Racing's toxic rivals|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-2022/70/racings-toxic-rivals/|access-date=2 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207051521/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-2022/70/racings-toxic-rivals/|url-status=live}}</ref> Prost gjithashtu akuzoi brazilianin se ai ishte piloti i preferuar i McLaren. Këto akuza erdhën kur Honda i dërgoi McLarenit një motorr të ri në të cilën shkruhej: "Speciale – Për Ayrtonin".<ref>{{Cite web|author=Will Buxton|date=3 shkurt 2019|title=BUXTON: The 2019 team mate battle I'm most excited about {{!}} Formula 1®|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/buxton-the-2019-team-mate-battle-im-most-excited-about.2Ys3NYI5xuODTh9nATMEnt|access-date=30 shtator 2024|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en|archive-date=12 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240912150448/https://www.formula1.com/en/latest/article/buxton-the-2019-team-mate-battle-im-most-excited-about.2Ys3NYI5xuODTh9nATMEnt|url-status=live}}</ref> Pasi Prost (i cili ishte në vitin e fundit të kontratës me McLaren) kërcënoi se do të kalonte në një ekip rival për sezonin e ardhshëm, Ron Dennis i doli në mbrojtje publikisht francezit, duke deklaruar se ekipi vazhdimisht kishte gjetur diferenca në motorrët që i'u dhanë Prostit dhe Sennës.<ref name=":212">{{cite news|title=Honda power casts doubts over Senna|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1300&dat=19890714&id=hclUAAAAIBAJ&pg=4917%2C2115752|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201123447/https://news.google.com/newspapers?nid=1300&dat=19890714&id=hclUAAAAIBAJ&sjid=aZEDAAAAIBAJ&pg=4917%2C2115752|archive-date=1 dhjetor 2020|access-date=1 nëntor 2020|newspaper=The Age|language=en|page=27}}</ref> Për t’iu përgjigjur shqetësimeve të Prostit, Dennis u përpoq t’i caktonte motorët në mënyrë të rastësishme, si p.sh. duke hedhur një monedhë ose duke tërhequr numra nga një kapele.<ref name=":16"/><ref>{{Cite web|author=Keith Collantine|date=10 janar 2009|title=Ron Dennis on how the Hamilton-Alonso row compared to Senna and Prost|url=https://www.racefans.net/2009/01/10/ron-dennis-on-how-the-hamilton-alonso-row-compared-to-senna-and-prost/|access-date=30 shtator 2024|website=RaceFans|language=en|archive-date=13 nëntor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241113210337/https://www.racefans.net/2009/01/10/ron-dennis-on-how-the-hamilton-alonso-row-compared-to-senna-and-prost/|url-status=live}}</ref> Marrëdhënja e Prost dhe McLaren-Honda u prish tërësisht në [[Çmimi i madh i Italisë 1989|Çmimin e madh të Italisë]], aty ku francezi njoftoi publikisht se do t'i bashkohej Ferrarit në sezonin e ardhshëm. Pas këtij njoftimi, McLaren i dha mbështetje të plotë Sennës në garën për titullin kampion, pavarësisht se Prost kishte një avantazh prej 11 pikësh para nisjes së garës. Në [[Monza]], McLareni i dha përparësi Sennës, duke i dhënë 2 makina dhe 20 mekanikë dhe ndihmës, kurse Prost mori vetëm një makinë dhe katër ndihmës.<ref name=":5" /> Edhe pse pronësia e re e Hondës deklaroi se të dy pilotët kishin motorra të njëjtë, Prost nuk i besoi, dhe dyshimi i tij erdhi nga provat zyrtare ku Senna ishte plot 1.7 sekonda më i shpejtë se ai.<ref>{{cite web|url=http://www.formula1.com/results/season/1989/242/|title=1989 Italian Grand Prix|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en|access-date=23 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150118225755/http://www.formula1.com/results/season/1989/242/|archive-date=18 janar 2015}}</ref> Kjo bëri që Prost të ankohej sërisht për Hondën, që si kundërpërgjigje deklaroi se do nuk do t'a furnizonte makinën e Prost me motorra nëse ai nuk kërkonte falje. Prost në fund kërkoi falje për komentet e tij.<ref name=":19">{{Cite web|author=David Milloy|date=9 prill 2018|title=Alain Prost: the Other Edge of Genius?|url=https://www.adrianflux.co.uk/influx/people/alain-prost/|access-date=30 shtator 2024|website=Influx Magazine|language=en|archive-date=12 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241212143309/https://www.adrianflux.co.uk/influx/people/alain-prost/|url-status=live}}</ref> Prost arriti të triumfoj në garë dhe e rriti diferencën në renditje me 20 pikë nga Senna, i cili u tërhoq me probleme në motorr. Prost bëri një tjetër veprim që u pa negativisht nga McLareni pasi e hodhi trofeun e fituesit te tifozët, të cilët e prishën, duke bërë që Dennis të largohej i nervozuar nga podiumi. Pas këtij veprimi, McLareni bëri një rregull të ri ku të gjithë trofetë e fituar nga pilotët ishin pronë e ekipit, kurse pilotët kishin të drejtë të kërkonin një kopje të çdo trofeu që fitonin.<ref>{{Cite web|author=Tanya Kumar|date=4 korrik 2018|title=F1: Top 5 Unusual F1 Podium Ceremonies, bet you never knew!|url=https://www.sportskeeda.com/f1/f1-top-5-unusual-f1-podium-ceremonies/5|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201123507/https://www.sportskeeda.com/f1/f1-top-5-unusual-f1-podium-ceremonies/5|archive-date=1 dhjetor 2020|access-date=12 nëntor 2020|website=sportskeeda|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Six of the best – Unusual podium ceremonies|url=https://www.formula1.com/en/latest/features/2015/9/six-of-the-best---unusual-podium-ceremonies.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108122207/https://www.formula1.com/en/latest/features/2015/9/six-of-the-best---unusual-podium-ceremonies.html|archive-date=8 nëntor 2020|access-date=12 nëntor 2020|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en}}</ref> Pas garës së Italisë, Senna shtyu drejtuesit e McLaren për t'a shkarkuar Prost menjëherë. Ferrari ofroi pilotin e tyre [[Gerhard Berger]] në këmbim të Prost për katër garat e fundit të sezonit. Në fund nuk u mor asnjë vendim drastik dhe Prost u lejua t'a përfundonte sezonin me ekipin pasi kërkoi falje publike. Vite më vonë, Prost mori një kopje zyrtare të trofeut të Çmimit të madh të Italisë dhe j'a dhuroi Dennis.<ref name=":18">{{cite web|date=janar 1990|title=Alain Prost Interview|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-1990/57/alain-prost-2?v=7516fd43adaa|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230112191729/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-1990/57/alain-prost-2?v=7516fd43adaa|archive-date=12 janar 2023|access-date=11 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en}}</ref> Prost siguroi titullin kampion në garën e parafundit në [[Suzuka]] të Japonisë. Ai e nisi garën me një avantazh prej 16 pikësh nga Senna dhe të dy pilotët u përplasën me njëri-tjetrin shtatë xhiro nga fundi.<ref name=":5" /> Prost, i cili deri në atë moment ishte në kryesim të garës, u fajsua gjerësisht si shkaktari i aksidentit.<ref name=":18" /> Prost refuzoi të linte hapsirë kur të dy pilotët ishin krah për krah në vijën e drejtë. Kjo, sëbashku me stilin e të ngarit të Sennës, i cili e vendoste makinën e tij në pozita të mundshme për aksident me qëllim që pilotët e tjerë të zbrapseshin, shkaktuan aksidentin.<ref>{{Cite web|date=22 maj 2024|title=How good actually was Ayrton Senna? Hint: Exceptionally|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/ayrton-senna/how-good-actually-was-ayrton-senna-hint-exceptionally/|access-date=11 tetor 2024|website=Mclaren|language=en|archive-date=17 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240917132814/https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/ayrton-senna/how-good-actually-was-ayrton-senna-hint-exceptionally/|url-status=live}}</ref><ref name=":18" /> Senna arriti të rikthehej në garën dhe në fund doli në vendin e parë, por u skualifikua nga FIA, me në krye francezin [[Jean-Marie Balestre]], të cilin Senna nuk e pëlqente, për shkak se humbi shikanin në momentin e rihyrjes në garë. Senna gjithashtu u gjobit me 100,000$ si dhe u denua me gjashtë muaj për "vozitje të rrezikshme", një dënim që ngeli i pezulluar.<ref>{{cite web|title=Grand Prix Results: Japanese GP, 1989|url=http://www.grandprix.com/gpe/rr483.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20060620101901/http://www.grandprix.com/gpe/rr483.html|archive-date=20 qershor 2006|access-date=16 gusht 2006|website=GrandPrix.com|language=en}}</ref> Prost kërkoi falje për mënyrën se si e fitoi kampionatin, por shtoi se ishte një aksident të cilën ai nuk mundi t'a shmangte.<ref>{{cite news|date=23 tetor 1989|title=MOTOR SPORTS ROUNDUP : Senna Is Disqualified in Japan|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-10-23-sp-300-story.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110172542/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-10-23-sp-300-story.html|archive-date=10 nëntor 2020|access-date=9 shkurt 2021|publisher=Los Angeles Times|language=en}}</ref> McLaren apeloi vendimin e marrë ndaj Sennës por pa sukses. ''[[Sports Illustrated]]'' komentoi për këtë veprim, duke thënë: "Ron Dennis është kundër pilotit të tij dhe nuk do që ai ta fitoj kampionatin."<ref>{{Cite web|author=Sam Moses|date=19 mars 1990|title=Fireworks in Formula One|url=https://vault.si.com/vault/1990/03/19/fireworks-in-formula-one-amid-acrimony-ayrton-senna-won-the-us-grand-prix|access-date=30 shtator 2024|publisher=Sports Illustrated|language=en|archive-date=11 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250411143430/https://vault.si.com/vault/1990/03/19/fireworks-in-formula-one-amid-acrimony-ayrton-senna-won-the-us-grand-prix|url-status=dead}}</ref> ===Ferrari=== Në vitin 1990, Prost u bë piloti i parë që firmos me Ferrarin që nga vdekja e themeluesit [[Enzo Ferrari]] dy vite më parë. Ferrari kishte marrë disa inxhinjerë dhe arkitekt të McLarenit, përfshirë emra si [[John Barnard]] dhe [[Steve Nichols]].<ref name=":23">{{Cite news|author=Edd Straw|date=29 dhjetor 2017|title=Why the Ferrari 641 should have won a Formula 1 title in 1990|url=https://www.autosport.com/f1/news/why-the-ferrari-641-should-have-won-a-formula-1-title-in-1990-4988738/4988738/|access-date=1 tetor 2024|publisher=Autosport|language=en}}</ref> [[Ferrari 641]] ishte kandidati kryesor për të mposhtur McLarenin për titullin për konstruktor, duke humbur për vetëm 11 pikë. Gjatë këtij sezoni, Prost fitoi pesë gara, në Brazil, Meksikë, Francë, Britani dhe Spanjë. Në Meksikë, ai zhvilloi një nga performancat më të mira të karrierës së tij, duke fituar pasi e nisi garën nga vendi i 13të.<ref>{{Cite web|date=27 May 2020|title=Race of my life: Alain Prost on the 1990 Mexican GP|url=https://www.autosport.com/f1/news/149648/race-of-my-life-alain-prost-on-mexico-1990|access-date=10 shkurt 2021|website=Autosport.com|language=en|archive-date=28 tetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028020359/https://www.autosport.com/f1/news/149648/race-of-my-life-alain-prost-on-mexico-1990|url-status=live}}</ref> Fati i kampionatit u vendos sërisht në garën e parafundit në Suzuka, por këtë herë Prost kishte 9 pikë më pak se Senna. Ashtu si në vitin e kaluar, të dy pilotët u përplasën sërisht me njëri-tjetrin.<ref name=":3" /> Në kthesën e parë pas nisjes së garës, Senna qëllimit u përplas te Prost, duke i nxjerrë të dy pilotët nga gara dhe duke vulosur titullin në favor të tij. Dennis menjëherë e dinte që Senna e shkaktoi aksidentin qëllimisht, edhe pse i'u desh një vit për t'a pranuar:<ref name=":16" /> ai deklaroi në vitin 1991 se Senna u hakmorr ndaj Prost për aksidentin e tyre në vitin 1989.<ref name=":112">{{Cite web|author=David Tremayne|date=7 korrik 2014|title=The other side of Senna — his rage at Prost and Suzuka 1990|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-1991/6/the-other-side-of-senna/|access-date=3 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 shkurt 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240207210511/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-1991/6/the-other-side-of-senna/|url-status=live}}</ref> Edhe pse Prost u ankua për këtë aksident, duke thënë se Senna nuk ka vlera si njeri, braziliani nuk u pezullua.<ref name=":112" /> Prost e mbylli kampionatin në vendin e dytë, shtatë pikë mbrapa Sennës, kurse Ferrari u rendit në vendin e dytë mbrapa McLaren.<ref>{{cite web|url=https://www.motorsportmagazine.com/database/championships/1990-f1-world-championship/|title=1990 F1 World Championship|website=Motor Sport Magazine|language=en|access-date=27 janar 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301231913/https://www.motorsportmagazine.com/database/championships/1990-f1-world-championship/|archive-date=1 mars 2021}}</ref> Pas përfundimit të sezonit, Nigel Mansell, shoku i ekipit të Prost, u largua nga Ferrari për t'u rikthyer te Williams.<ref>{{Cite book|author=Murray Walker|title=Murray Walker's Formula One Heroes|date=2001|publisher=[[Virgin Books]]|language=en|isbn=1-85227-918-4|page=108}}Murray Walker & Simon Taylor ''Murray Walker's Formula One Heroes'' p. 108, paragrafi 2. Virgin Books,{{ISBN|1-85227-918-4}}</ref><ref name=":7">{{Cite web|author=Simon Taylor|date=dhjetor 2009|title=Lunch with... Nigel Mansell|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2009/60/lunch-nigel-mansell|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230713202624/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2009/60/lunch-nigel-mansell/|archive-date=13 korrik 2023|access-date=11 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en}}</ref> Ai tha se marrëdhënja e tij me Prost nuk ishte e mirë, pavarësisht se britaniku e kishte mbështetur atë për incidentin me Sennën në garën e Japonisë në vitin 1989. Një tjetër faktor i marrëdhënjes së keqe ishte mbërritja e Prost si piloti i parë i Ferrarit, edhe pse kontrata e Mansell kishte një klauzolë që e bënte atë pilotin e parë.<ref>{{Cite web|author=Jamie Woodhouse|date=20 gusht 2022|title=Nigel Mansell now realises why his team-mates didn't like him too much|url=https://www.planetf1.com/news/nigel-mansell-realises-reason-team-mate-dislike|access-date=1 tetor 2024|website=PlanetF1|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090810/https://www.planetf1.com/news/nigel-mansell-realises-reason-team-mate-dislike|url-status=live}}</ref> Mansell tregoi se pasi ai mori pol pozitën në garën e Francës, Prost i kërkoi Ferrarit që t'i jepnin makinën e tij për garën e rradhës në Britani.<ref>{{Cite book|author=Nigel Mansell|title=My Autobiography|date=1995 |page=222|publisher=Collins Willow|language=en|isbn=0-00-218497-4}}</ref> Ai u zëvëndësua nga francezi [[Jean Alesi]].<ref name=":7" /> Ferrari pësoi rënje në sezonin 1991. Makina e tyre "Ferrari 642" nuk ishte e aftë të mbante ritmin e McLarenit dhe Williamsit. Prost nuk përfundoi asnjë garë më poshtë se vendi i pestë, por nuk fitoi asnjë garë. Ai gjithashtu mori pesë podiume dhe përfundoi vetëm tetë gara; kolegu i tij Alesi përfundoi vetëm shtatë gara. Sipas raportimeve, motorri V12 i Ferrarit nuk ishte aq konkurues sa motorrët V10 të rivalëve të tyre, të cilët ishin më të shpejtë, më të lehtë dhe harxhonin benzinë më pak.<ref name=":23" /> Prost, i cili pati vështirësi gjatë sezonit, shpërtheu në garën e parafundit, duke thënë se makina e tij ecte " si një kamion".<ref>{{cite book|title=Formula Ferrari|author=Umberto Zapelloni|isbn=0-340-83471-4|publisher=[[Hodder & Stoughton]]|language=en|date=April 2004|page=17}}</ref><ref name=":19" /> Ferrari u kundërpërgjigj menjëherë duke shkarkuar Prostin. Ai u zëvëndësua nga piloti italian [[Gianni Morbidelli]] për [[Çmimi i madh i Australisë 1991|Çmimin e madh të Australisë 1991]], si dhe nga [[Ivan Capelli]] për sezonin e ardhshëm.<ref>{{Cite book|author1=Murray Walker|author2=Simon Taylor|title=Murray Walker's Formula One Heroes|date=2001|page=115|publisher=Virgin Books|language=en|isbn=1-85227-918-4}}</ref> ===Williams=== Prost nuk garoi në sezonin 1992.<ref name=":2" /> Pavarësisht kontakteve me Ligier, ekip me të cilin ai garoi në fazën parasezonale, ai qëndroi jashtë për këtë sezon pasi Ferrari i ofroi një shumë të madhe parash.<ref name="8w">{{cite web|author1=Mattijs Diepraam|author2=Rainer Nyberg|date=maj 2001|language=en|title=Subtlety redefined|url=http://8w.forix.com/prost.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121015073811/http://8w.forix.com/prost.html|archive-date=15 tetor 2012|access-date=18 tetor 2012 |publisher=8w.forix}}</ref> Gjatë këtij sezoni, Mansell dhe Williams-Renault thyen dominimin e McLaren-Hondës: britaniku fitoi titullin e parë kampion kurse Honda u tërhoq nga Formula Një për shkak të krrizës ekonomike në Japoni.<ref>{{Cite web|date=16 mars 2022|title=Honda's Bittersweet F1 Legacy|url=https://www.nippon.com/en/japan-topics/g02026/|access-date=1 tetor 2024|website=nippon.com|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090953/https://www.nippon.com/en/japan-topics/g02026/|url-status=live}}</ref> Kjo gjë bëri që Williams të ishte ekipi dominues si dhe njëri prej pilotëve të tyre pritej të shpallej sërisht kampion për sezonin 1993. Prost e shfrytëzoi këtë mundësi dhe filloi të negocionte me [[Frank Williams]] për t'u bërë pjesë e ekipit që nga gara e dytë e sezonit 1993.<ref name=":242">{{Cite web|author=Adam Cooper|date=7 korrik 2024|title=The Domination Game: How Mansell and Williams made 1992 their own|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/july-2002/30/the-domination-game/|access-date=1 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091110/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/july-2002/30/the-domination-game/|url-status=live}}</ref> Negociatat ishin të suksesshme dhe ai firmosi për dy vite.<ref>{{cite web|date=15 dhjetor 2012|title=The History of Williams - 1993|url=https://www.williamsdb.com/the-history-of-williams/the-history-of-williams-1993/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191216163106/https://www.williamsdb.com/the-history-of-williams/the-history-of-williams-1993/|archive-date=16 dhjetor 2019|access-date=16 dhjetor 2019|website=The Williams Database|language=en}}</ref> Piloti i dytë i Williams, [[Riccardo Patrese]], ndjeu se vendi i tij ishte në rrezik dhe firmosi me [[Benetton Formula|Benetton]]. Prost pritej të ishte sërisht shok ekipi me Mansellin, por britaniku nuk arriti të rinovonte kontratën me ekipin për shkak të kërkesave të larta financiare.<ref name=":242" /> Pas largimit të Mansell, Williams kërkoi të sillte në ekip Sennën, por kjo nuk u arrit pasi kontrata e Prost kishte një klauzolë që e ndalonte brazilianin t'i bashkohej Williamsit për sa kohë që ai ishte atje.{{sfn|Ménard|Vassal|2003|p=138}} Senna e quajti Prostin "frikacak" për këtë klauzolë, por në fund vazhdoi të garonte me McLarenin.{{sfn|Ménard|Vassal|2003|p=138}}<ref>{{cite web|url=https://www.f1oversteer.com/throwbacks/ayrton-senna-once-called-alain-prost-a-coward-for-refusing-to-be-his-teammate/|title=Ayrton Senna once called Alain Prost a ‘coward’ for refusing to be his teammate|website=f1oversteer.com|language=en|date=28 gusht 2026|access-date=10 tetor 2026}}</ref> Prost fitoi titullin e katërt kampion bote në sezonin 1993.<ref name=":12">{{cite news|date=11 dhjetor 1994|title=Briefly |url=http://link.galegroup.com/apps/doc/A296056825/GPS?u=wikipedia&sid=GPS|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201123443/https://go.gale.com/ps/i.do?p=GPS&u=wikipedia&id=GALE%7CA296056825&v=2.1&it=r&sid=GPS&asid=5b88d3e4|archive-date=1 dhjetor 2020|access-date=17 prill 2019|publisher=[[The Age|Sunday Age]]|language=en|page=4|via=Infotrac Newsstand}}</ref> Ai ishte shok ekipi me pilotin 32 vjeçar [[Damon Hill]]. Williams dominoi sërisht garën për konstruktor, duke marrë dyfishin e pikëve krahasuar me vendin e dytë McLaren. Prost fitoi shtatë nga dhjetë garat e para të sezonit si dhe mori pol pozita në 13 nga 16 garat e sezonit. Edhe pse gjatë sezonit ai u përball me konkurencën e Hill dhe Sennës, Prost u shpall kampion në Portugali dhe dy gara nga fundi. Pak para fitimit të titullit, Prost njoftoi tërheqjen nga sporti në përfundim të sezonit.<ref name="la">{{Cite web|author=Shav Glick|date=25 shtator 1993|title=Prost, 38, Announces Retirement|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-09-25-sp-38901-story.html|access-date=18 shtator 2024|website=Los Angeles Times|language=en|archive-date=12 qershor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230612151224/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-09-25-sp-38901-story.html|url-status=live}}</ref> Duke qënë se ai do të tërhiqej, Williams mori Sennën si pilot për sezonin e ardhshëm, pavarësisht klauzolës së Prost. Pavarësisht se klauzola e tij ishte në fuqi edhe për vitin 1994, Renault i kërkoi Williams për t'a bindur Prostin për të hequr dorë nga ky kusht.<ref>{{Cite web|date=11 tetor 1993|title=Senna signs with Williams |url=https://www.upi.com/Archives/1993/10/11/Senna-signs-with-Williams/9005750312000/|access-date=18 shtator 2024|website=UPI|language=en|archive-date=24 janar 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124015818/https://www.upi.com/Archives/1993/10/11/Senna-signs-with-Williams/9005750312000/|url-status=live}}</ref> Francezi u tërhoq në fund të sezonit 1993 me kusht që Williams t'i paguante rrogën e plotë për sezonin 1994.<ref name=":22">[[Senna (film)|''Senna'' (film)]] (edicioni i zgjatur), te minuta 1:47-1:50.</ref> Prost e mbylli me podium garën e fundit të karrierës në [[Çmimi i madh i Australisë 1993|Australi]]. Pas përfundimit të garës, Prost u përfaqua nga Senna, duke u surprizuar nga veprimi i brazilianit.<ref name=":5" /> McLaren, të cilët sapo kishin firmosur një marrëveshje për t'u furnizuar me motorrë nga [[Peugeot]],<ref>{{cite web|url=https://www.classicdriver.com/en/article/auctions/peugeot-powered-mclaren-a-smoking-hot-symbol-f1s-golden-era|title=This Peugeot-powered McLaren is a smoking-hot symbol of F1’s golden era|publisher=Classic Driver|language=en|date=15 tetor 2022|access-date=14 tetor 2026}}</ref> u përpoqën për të bindur Prost të zinte vendin e Sennës për sezonin 1994.<ref name="auto">{{Cite web|author=Jamie Woodhouse|date=24 dhjetor 2021|title=Ayrton Senna called Alain Prost 'begging' him to stay in F1 in 1994|url=https://www.planetf1.com/news/ayrton-senna-begged-alain-prost-return|access-date=18 shtator 2024|website=PlanetF1|language=en}}</ref> Senna vetë e inkurajoi francezin për të pranuar ofertën, por Prost refuzoi, duke u tërhequr një herë e përgjithmonë.<ref name="auto2">{{Cite web|date=30 shtator 2018|title=Martin Brundle at McLaren in 1994|url=https://www.unracedf1.com/martin-brundle-at-mclaren-in-1994/|access-date=18 shtator 2024|website=UnracedF1.com|language=en|archive-date=3 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241003033825/https://www.unracedf1.com/martin-brundle-at-mclaren-in-1994/|url-status=live}}</ref> ==Profili i pilotit== ===Stili i të voziturit=== Gjatë karrierës së tij, Prost fitoi pseudonimin "Profesori" për intelektualitetin e tij në pistë. Edhe pse fillimisht ai tha se ky pseudonim nuk i bënte përshtypje, me kalimin e kohës ai tha se pseudonimi karakterizonte stilin e tij të të voziturit. Prost ishte shumë i aftë të përgatiste strategjinë e tij para fillimit të një gare: ai zakonisht i kursente frenat dhe gomat në fazat e para të garës, duke i lënë të freskëta për pjesën e fundit.<ref name=":2" /> Motoja e tij ishte "Fito sa më ngadalë të jetë e mundur",<ref name="mcbride_nyt_p3" /><ref>{{Cite web|title=On this week #8: A masterclass from The Professor|url=https://www.pirelli.com/global/en-ww/race/racingspot/formula-1/a-masterclass-from-the-professor-119946/|access-date=2 tetor 2024|website=pirelli.com|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091306/https://www.pirelli.com/global/en-ww/race/racingspot/formula-1/a-masterclass-from-the-professor-119946/|url-status=live}}</ref> një moto që ai mund t'a ketë marrë nga [[Niki Lauda]] ose [[Juan Manuel Fangio]].<ref name=":24">{{Cite web|author=Clive James|title=Niki Lauda Wins Going Slowly|url=https://www.clivejames.com/niki-lauda-wins-going-slowly.html|access-date=2 tetor 2024|website=CliveJames.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|author=Will Buxton|date=3 qershor 2016|title=BUXTON: The Secret|url=https://racer.com/2016/06/03/buxton-the-secret-130356/|access-date=2 tetor 2024|website=RACER|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091338/https://racer.com/2016/06/03/buxton-the-secret-130356/|url-status=live}}</ref><ref name=":27" /> Shefi i Hondës, [[Nobuhiko Kawamoto]], kur u pyet për dy pilotët e McLarenit, tha: Senna është si një samurai kurse Prost është si një kompjuter.<ref name=":5" /> Ndryshe nga Senna, i cili ecte gjithmon me ritëm të lartë,<ref name=":2" /> Prost garonte më me elegancë dhe qetësi, duke kopjuar idhujt e tij [[Jackie Stewart]] dhe [[Jim Clark]].{{sfn|Roebuck|1986|p=131}} Edhe pse Prost mund të mos ketë garuar me aq stil sa bashkëkohësit e tij – Nigel Mansell dikur tha se Prost thjesht kishte makinën më të mirë në pistë – Stewart e lavdëroi Prostin për butësinë e tij pas timonit, duke shpjeguar: “Për disa, kjo është e mërzitshme; për mua, është mjeshtëri – dhe shumë më e vështirë sesa thjesht të shëtisësh me makinën përreth.”<ref name=":27" /><ref name=":28" /> Qetësia e Prostit i lejoi atij të nxirrte maksimumin nga një motorr pa e çuar atë drejt prishjes. Clive James shkroi se Prost "konsiderohej i çuditshëm edhe nga pilotët e tjerë për mënyrën se si makinat e tij qëndronin bashkë: ishte sikur ai mund të dëgjonte se çfarë po ndodhte në motorr. Prost ishte shoku i makinës. Pilotët e tjerë nuk e trajtonin makinën me më shumë takt sesa trajtonin gratë e tyre".<ref name=":24" /> Megjithatë, qasja e tij pati disa kritikë, përfshirë Ron Dennis, i cili u mërzit që Prost refuzoi të garonte për fitoren në Spa në vitin 1985. Prost u përgjigj se "E kam humbur kampionatin në momentin e fundit aq shumë herë sa nuk po rrezikoj".<ref name=":26">{{Cite web|title=Alain Prost|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/alain-prost/|access-date=2 tetor 2024|website=Mclaren.com|language=en|archive-date=29 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240929000643/https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/alain-prost|url-status=live}}</ref> Prost u prek nga kritikat, të cilat i përmblodhi si "kur fiton... është normale, kur humb, je budalla".<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/full-transcript-read-every-word-from-four-time-world-champion-alain-prosts.24IUj5h536Ih9IwT09FgjG|title=FULL TRANSCRIPT: Read every word from four-time world champion Alain Prost's insightful Beyond the Grid interview|author=Tom Clark|publisher=Formula Një|language=en|date=17 mars 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007113432/https://www.formula1.com/en/latest/article/full-transcript-read-every-word-from-four-time-world-champion-alain-prosts.24IUj5h536Ih9IwT09FgjG|archive-date=7 tetor 2024|access-date=28 korrik 2026}}</ref> Stili i qetë i Prostit ndonjëherë maskonte ritmin e tij të ashpër në pistë. [[Steve Nichols]], projektuesi i makinave të Prostit te McLaren dhe Ferrari, tha se në Çmimin e madh të Belgjikës 1985, ai e pa Prostin të bënte tre xhiro me qetësi në pistë dhe nuk e kuptoi që Prost kishte marrë pol pozitë deri pasi u kthye në garazh.<ref>{{Cite web|author=Dan Prosser|date=2 gusht 2023|title=McLaren designer Steve Nichols on Prost, Senna and Lauda|url=https://www.the-intercooler.com/library/blog/mclaren-designer-steve-nichols-on-prost-senna-and-lauda/|access-date=2 tetor 2024|website=The Intercooler|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091441/https://www.the-intercooler.com/library/blog/mclaren-designer-steve-nichols-on-prost-senna-and-lauda/|url-status=live}}</ref> [[Nigel Roebuck]] tregoi një histori të ngjashme në lidhje me pol pozitën e Prostit në [[Monako]].<ref name=":28">{{Cite web|author=Graham Keilloh|date=24 korrik 2011|title=In defence of Alain Prost|url=http://www.talkingaboutf1.com/2011/07/in-defence-of-alain-prost.html|access-date=3 tetor 2024|website=Talking About F1|language=en|archive-date=11 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210211030202/http://www.talkingaboutf1.com/2011/07/in-defence-of-alain-prost.html|url-status=live}}</ref> [[Adrian Newey]], projektuesi i makinave të Prostit te Williams, tha se Prost ndonjëherë e acaronte në praktika sepse Prost rrallë e shtynte makinën deri në limit, duke e bërë më të vështirë për Newey të kuptonte nëse makina ishte mjaftueshëm e shpejtë.<ref>{{Cite web|date=2 tetor 2023|title=Prost's final fling|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/november-2023/71/prosts-final-fling/|access-date=2 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091128/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/november-2023/71/prosts-final-fling/|url-status=live}}</ref> Newey shtoi se "kur donte, mund të ecte vërtet shpejtë".<ref>{{Cite web|author=Lucrezia Costa|date=11 gusht 2024|title=Adrian Newey on the champions he has worked with: "Very different characters, but all phenomenal"|url=https://pitdebrief.com/post/adrian-newey-on-the-champions-he-has-worked-with-very-different-characters-but-all-phenomenal/|access-date=2 tetor 2024|website=Motorsport {{!}} Pit Debrief|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091323/https://pitdebrief.com/post/adrian-newey-on-the-champions-he-has-worked-with-very-different-characters-but-all-phenomenal/|url-status=live}}</ref> Edhe pse Senna e dominoi Prostin në provat zyrtarr gjatë 32 garave si shok ekipi, duke marrë 26 pol pozita kundrejt 4 të Prostit, në ditën e garës Prost shënoi 12 xhiro më të shpejta kundrejt 6 të Sennës.<ref name=":21" /> Edhe pse Senna ishte më i shpejtë në provat zyrtare, Prost ishte i nënvlersuar në këtë kategori: Niki Lauda vuri në dukje se kur Prost u bashkua me McLaren në vitin 1984, Prost ishte aq i shpejtë sa Lauda hoqi dorë nga përpjekja për t'u barazuar me Prost në provat zyrtare dhe e përdori kohën e tij në pistë për të përgatitur makinën e tij për garën. Prost i përvetësoi këto mësime dhe i përdori kundër Sennës në vitet 1988 dhe 1989.<ref name=":21" /> ===Trashëgimia=== Prost konsiderohet një nga pilotët më të mirë të të gjitha kohërave në Formula Një. Ai ka fituar katër tituj botëror, po aq sa [[Sebastian Vettel]] dhe [[Max Verstappen]]. Vetëm [[Lewis Hamilton]], [[Michael Schumacher]], dhe Juan Manuel Fangio kanë fituar më shumë tituj se ai.<ref name=":20"/> Përveç kësaj, Prost humbi mundësinë për të fituar edhe katër tituj të tjerë për vetëm 12.5 pikë.<ref name=":17"/> Në kohën e pensionimit të tij, Prost mbante rekordin për garat e fituara (51),<ref>{{cite web|title=Grand Prix Results: Portuguese GP, 1993|url=http://www.grandprix.com/gpe/rr546.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20061030022713/http://www.grandprix.com/gpe/rr546.html|archive-date=30 tetor 2006|access-date=7 nëntor 2006|website=GrandPrix.com|language=en}}</ref><ref name=":2" /> e cila qëndroi për 14 vite; rekordi i tij u thye nga Schumacher në vitin 2001.<ref name=":0">{{cite news|author=Alan Henry|date=4 shtator 2001|title=Schumacher rubs salt into Prost wounds|url=https://www.theguardian.com/sport/2001/sep/04/formulaone.formulaone2001|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417055456/https://www.theguardian.com/sport/2001/sep/04/formulaone.formulaone2001|archive-date=17 prill 2019|access-date=17 prill 2019|publisher=[[The Guardian]]|language=en}}</ref><ref name=":13" /> Prost besonte se nëse Senna nuk do ndërronte jetë në vitin 1994, do t'ja thyente rekordin e fitoreve francezit.<ref name=":0" /> Prost gjithashtu kishte rekordin për numrin e xhirove të shpejta (41) deri në vitin 2001; Schumacher ishte sërisht piloti që i theu rekordin.<ref name=":27">{{Cite news|date=1 qershor 1993|title=Alain Prost retires|url=https://www.autosport.com/f1/news/alain-prost-retires-5053020/5053020/|access-date=3 tetor 2024|publisher=Autosport|language=en}}</ref> Prost aktualisht ndan rekordin për përqindjen më të lartë të garave të nisura nga rreshti i parë në një sezon të vetëm (16 nga 16 në vitin 1993) me Ayrton Sennën (1989) dhe Damon Hill (1996).<ref>{{cite web|author=Steven Lynch|date=1 korrik 2011|title=Front row regulars|url=http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/53088.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190501082158/http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/53088.html|archive-date=1 maj 2019|access-date=1 maj 2019|publisher=ESPN UK|language=en}}</ref> Deri në vitin 2026, ai është francezi i fundit që ka fituar [[Çmimi i madh i Francës|Çmimin e madh të Francës]].<ref>{{cite web|author=Nicky Haldenby|date=8 qershor 2021|title=France's Home Race Heroes|url=https://f1destinations.com/france-home-race-f1-heroes/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210614214908/https://f1destinations.com/france-home-race-f1-heroes/|archive-date=14 qershor 2021|access-date=14 qershor 2021|website=F1Destinations|language=en}}</ref> ===Lëvizjet dhe marrëdhënjet me ekipet=== Prost gjithashtu e kuptoi rëndësinë e të garuarit me makinën më të mirë; uebfaqja zyrtare e McLarenit komenton se ai "e ndërtoi karrierën e tij të gjatë duke bërë lëvizjen e duhur në kohën e duhur". Megjithatë, pasi Prost gjeti rrugën e tij drejt një ekipi fitues, ai nuk ishte gjithmonë i shkathët në marrëdhëniet e tij me ekipet dhe furnizuesit e motorrëve. Faqja e internetit e [[Formula Një]] vëren se ndërsa Prost "bëri që fitoret e tij të dukeshin të lehta", ai "ishte më pak i suksesshëm në politikën në të cilën ishte gjithmonë i përfshirë" dhe ai "i la ekipet në mënyrë negative në katër raste". Shoku i ekipit të Prostit te Ferrari, Nigel Mansell, kujton një incident ku në [[Çmimi i madh i Britanisë 1990|Çmimin e madh të Britanisë 1990]], makina që ai garoi nuk ecte njësoj si në garën e mëparshme ku ai kishte marrë pol pozitë. Kur u përball me mekanikët, Prost doli në përfundimin se Mansell kishte makinë superiore krahasuar me francezin. Makinat e tyre u ndërruan pa djeninë e Mansell dhe me kërkesë të Prost. Prost gjithashtu fliste rrjedhshëm italisht, ndërsa italishtja e Mansell ishte vetëm bisedore në rastin më të mirë, duke i dhënë Prostit ndikim më të madh brenda ekipit me bazë në [[Maranello]]. Sipas Prost, Mansell mori pjesë vetëm në dy ose tre takime informuese mekanike gjatë gjithë sezonit, duke preferuar të luante [[golf]].<ref>Mansell, Nigel ''My Autobiography'' faqja 222 Collins Willow {{ISBN|0-00-218497-4}}</ref> Prost e përshpejtoi shkarkimin e tij nga Ferrari në vitin 1991 duke kritikuar hapur makinën si dhe nuk mori pjesë në sezonin 1992 (duke pranuar një shumë të konsiderueshme parash nga Ferrari) në vend që të garonte me Ligier të nivelit të dytë.<ref name="8w"/> Në garën e dytë të sezonit 1992, Prost e dalloi menjëherë potencialin e kombinimit Williams-Renault dhe negocioi për një vend për sezonet 1993 dhe 1994.<ref name=":242"/> Pasi njoftoi daljen e tij në pension në fund të sezonit 1993 (duke mos dashur të ishte partner me Sennën në vitin 1994, me Williams që pranoi të paguante pagën e Prostit për vitin 1994), Prost vendosi të mos dilte nga pensioni pasi nuk u impresionua nga një provë e McLaren-Peugeot për sezonin 1994.<ref name="auto"/><ref name="auto2"/><ref name=":13" /> Pasi Senna humbi jetën në Çmimin e madh të San Marinos në vitin 1994, Prost ishte kandidati i dukshëm për të zënë vendin bosh te Williams, por Prost tha se nga respekti për Sennën nuk do të garonte më në Formula Një.<ref name="NZHerald">{{Cite web|author=Don Kennedy|date=9 tetor 2024|title=Formula One: Prost reminisces ahead of return to Imola|url=https://www.nzherald.co.nz/hawkes-bay-today/news/formula-one-prost-reminisces-ahead-of-return-to-imola/DTEDCRZLPWQYLWWEUQ4UMOERSQ/|access-date=11 tetor 2024|website=The New Zealand Herald|language=en|archive-date=26 qershor 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250626125859/https://www.nzherald.co.nz/hawkes-bay-today/news/formula-one-prost-reminisces-ahead-of-return-to-imola/DTEDCRZLPWQYLWWEUQ4UMOERSQ/|url-status=live}}</ref> ===Vlerësimet nga bashkëkohësit=== Në vitin 2009, një sondazh i [[Autosport]] i kryer nga 217 pilotë të Formula Një e nxori Prostin të votuar si piloti i katërt më i madh i të gjitha kohërave në Formula Një, pas Sennës, Schumacherit dhe Fangios.<ref>{{Cite web|date=2009|title=Formula 1's Greatest Drivers – AUTOSPORT.com – Alain Prost|url=http://f1greatestdrivers.autosport.com/?driver=4|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210517231624/https://f1greatestdrivers.autosport.com/?driver=4|archive-date=17 maj 2021|access-date=19 shkurt 2021|website=f1greatestdrivers.autosport.com|language=en}}</ref> Shoku i skuadrës së Prostit, Keke Rosberg, tha se "Ai është më i miri që kam njohur ndonjëherë, pa dyshim. Si një pilot garash i gjithanshëm, ai është kokë e këmbë përpara kujtdo tjetër."<ref name=":28" /> Drejtori ekzekutiv i Formula Një, [[Bernie Ecclestone]], tha se Prost ishte piloti më i madh i të gjitha kohërave, pasi Prost rrallë gëzonte trajtimin e pilotit numër një, ndryshe nga Senna ose Schumacher.<ref>{{Cite web|last=NewsDesk|date=13 shtator 2016|title=Ecclestone: Prost was better than Schumacher or Senna|url=https://www.grandprix247.com/2016/09/13/ecclestone-prost-was-better-than-schumacher-or-senna/|access-date=1 tetor 2024|website=GRANDPRIX247.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017|title=Bernie Ecclestone says Alain Prost best ever F1 driver|url=https://www.sportsmole.co.uk/fb_281199.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240628085026/https://www.sportsmole.co.uk/formula-1/news/ecclestone-says-prost-best-ever-f1-driver_281199.html|archive-date=28 qershor 2024|access-date=19 shkurt 2021|website=Sports Mole|language=en}}</ref> Në vitin 2023, Ecclestone tha se Max Verstappen e kishte tejkaluar Prostin.<ref>{{Cite web|author=Jamie Woodhouse|date=23 shtator 2023|title=Bernie Ecclestone snubs Lewis Hamilton to hand F1 GOAT title to former title rival|url=https://www.planetf1.com/news/bernie-ecclestone-max-verstappen-f1-greatest|access-date=1 tetor 2024|website=PlanetF1|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090600/https://www.planetf1.com/news/bernie-ecclestone-max-verstappen-f1-greatest|url-status=live}}</ref> Shefi i ekipit Jordan, [[Eddie Jordan]], ndante mendimin e Ecclestone, duke vlerësuar që Prost "nuk e vriste mendjen kurrë se kush ishte shoku i tij i skuadrës" (Senna ishte një përjashtim i dukshëm).<ref>{{Cite web|author=Mark Scott|date=16 prill 2020|title=Jordan: 'Prost the greatest, not Schumi or Senna'|url=https://www.planetf1.com/news/greatest-formula-1-driver|access-date=1 tetor 2024|website=PlanetF1|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090758/https://www.planetf1.com/news/greatest-formula-1-driver|url-status=live}}</ref> Shefi i stafit mjekësor i Formula Një, Sid Watkins, tha se Prost dhe Niki Lauda ishin pilotët më inteligjentë me të cilët kishte punuar, duke vënë në dukje se ai mund të kujtonte vetëm një aksident të rrezikshëm që përfshinte Prostin në karrierën e tij.<ref>{{Cite book|author=Sid Watkins|title=Life at the Limit|publisher=Pan Macmillan|language=en|year=2013|isbn=9781447241010|location=Londër|pages=110}}</ref> ===Rivaliteti me Ayrton Sennën=== Piloti brazilian [[Ayrton Senna]] ishte rivali më i madh i Prostit. Rivaliteti midis tyre konsiderohet një nga më të mëdhenjt në historinë e sporteve.<ref>{{cite web|url=https://www.autoevolution.com/news/senna-vs-prost-one-of-the-most-fiercest-rivalries-in-the-history-of-motorsport-139075.html|title=Senna vs Prost: One of the Fiercest Rivalries in the History of Motorsport|website=autoevolution.com|language=en|date=9 dhjetor 2019|access-date=15 tetor 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.goodwood.com/grr/f1/prost-vs-senna-a-friendship-after-bitter-rivalry/|title=Prost vs. Senna: A friendship after bitter rivalry|website=goodwood.com|language=en|date=12 janar 2026|access-date=15 tetor 2026}}</ref> Betejat e Prostit me Ayrton Sennën u mbuluan gjerësisht nga media. Të dy pilotët ishin konkurrentë të fortë dhe kontribuan në disa incidente në pistë: *[[Çmimi i madh i Portugalisë 1988|Estoril 1988]] (Senna u përpoq ta ndalonte Prostin që ta kalonte duke e kërcënuar se do ta shtynte anash në murin e boksit)<ref name="auto1"/> *[[Çmimi i madh i San Marinos 1989|Imola 1989]] (Senna dhe Prost ranë dakord të shmangnin garimin shumë të ngushtë me njëri-tjetrin në xhiron e parë, por nuk ranë dakord për kushtet e sakta të marrëveshjes, pas së cilës Prost u ankua në media)<ref name=":8" /> *[[Çmimi i madh i Japonisë 1989|Suzuka 1989]] (duke garuar krah për krah me Sennën, Prost fitoi titullin kampion duke ecur në rrugën e Sennës në vijën e brendshme dhe duke e sfiduar atë të frenonte ose të përplasej. Ata u përplasën)<ref name=":18" /> *[[Çmimi i madh i Japonisë 1990|Suzuka 1990]] (duke garuar krah për krah me Prostin, Senna fitoi titullin kampion duke e nxjerrë qëllimisht Prostin nga gara në formë hakmarrje për incidentin e vitit 1989)<ref name=":6">{{Cite web|author=Joe Saward|date=1 tetor 1991|title=Ayrton Senna attacks Jean-Marie Balestre|url=http://www.grandprix.com//features/joe-saward/news-feature-ayrton-senna-attacks-jean-marie-balestre.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121174811/https://www.grandprix.com/features/joe-saward/news-feature-ayrton-senna-attacks-jean-marie-balestre.html|archive-date=21 janar 2021|access-date=10 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en}}</ref> *[[Çmimi i madh i Gjermanisë 1989|Hockenheim 1991]] (Senna e nxori Prostin jashtë pistës dhe në rrugën e daljes nga bokset).<ref>{{Cite web|last=Grandprix.com|date=28 korrik 1991|title=German GP, 1991|url=http://www.grandprix.com//races/german-gp-1991.html|access-date=12 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en|archive-date=4 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304180439/https://www.grandprix.com/races/german-gp-1991.html|url-status=live}}</ref> Pas incidentit të Hockenheim të vitit 1991, [[FISA]] urdhëroi një takim midis dy pilotëve për të ulur tensionet dhe për të parandaluar incidente të mëtejshme.<ref>{{cite web|author=David Tremayne|date=shtator 1991|title=Formula One: 1991 Hungarian Grand Prix|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/september-1991/13/formula-one-hungarian-grand-prix?v=7516fd43adaa|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229202513/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/september-1991/13/formula-one-hungarian-grand-prix?v=7516fd43adaa|archive-date=29 dhjetor 2022|access-date=12 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en}}</ref> Përveç kësaj, të dy pilotët e gjetën veten duke ndjekur të njëjtin ekip pas sezonit 1992, pasi performanca e Ferrarit kishte rënë dhe Honda u largua nga Formula Një, duke e lënë Williams-Renault si sundimtarin e padiskutueshëm të Formula Një. Prost nënshkroi për Williams me kusht që Senna të mos bëhej pjesë e ekipit, duke bërë që braziliani të ankohej publikisht se Prost po "sillej si frikacak".<ref name=":25">{{cite web|title=Ayrton Senna Calls Prost A Coward.mpg|date=5 dhjetor 2011|url=https://www.youtube.com/watch?v=qFZKkK6odgY|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130218163814/http://www.youtube.com/watch?v=qFZKkK6odgY&gl=US&hl=en|archive-date=18 shkurt 2013|access-date=28 qershor 2013|publisher=Youtube.com|language=en}}</ref> Tifozët brazilianë të Sennës u tërbuan aq shumë nga refuzimi i Prostit për të garuar me Sennën në kushte të barabarta, saqë Prost mori një eskortë policore për [[Çmimi i madh i Brazilit 1993|Çmimin e Madh të Brazilit 1993]].<ref>{{cite book|author=Derick Allsop|title=Designs on Victory: On the Grand Prix Trail With Benetton|publisher=Hutchinson|language=en|year=1993|isbn=0-09-178311-9}}</ref> Prost fitoi lehtësisht titullin e vitit 1993 dhe u tërhoq në fund të sezonit, duke i lejuar Sennës të merrte kryesimin në Williams për sezonin 1994. Pasi nuk ishin më konkurrentë, dy rivalët filluan të përmirësonin marrëdhënien e tyre. Në garën e fundit të Prostit, Çmimin e madh të Australisë 1993, Senna e tërhoqi atë në shkallën më të lartë të podiumit dhe e përqafoi.<ref>{{cite web|title=Fan review of Grand Prix with image of pair on podium|url=http://www.farzadsf1gallery.com/features/adel93.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20061025173536/http://www.farzadsf1gallery.com/features/adel93.html|archive-date=25 tetor 2006|access-date=28 janar 2007|website=farzadsf1gallery.com|language=en}}</ref><ref name=":5" /> Vetëm disa ditë para vdekjes së parakohshme të Sennës në Imola, ndërsa po filmonte një xhiro më makinë në pistën e Imolës për kanalin televiziv francez [[TF1]], ai përshëndeti Prostin, i cili në atë kohë ishte një komentator i këtij kanali televiziv: "Një përshëndetje e veçantë për mikun tim... mikun tonë të dashur, Alain. Na mungon të gjithëve Alain." Prosti tha se ishte i habitur dhe shumë i prekur nga komenti.<ref name="Hamilton">{{cite book|author=Maurice Hamilton|title=Frank Williams |publisher=Macmillan|language=en|year=1998|isbn=0-333-71716-3|page=234}}</ref><ref name=":5" /> Prost mori pjesë në funeralin e Sennës, duke qënë një nga njerëzit që mbajti arkivolin e tij,<ref>{{cite web|title=Open Warfare|url=http://www.gpracing.net192.com/drivers/prost-senna.cfm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070702171047/http://www.gpracing.net192.com/drivers/prost-senna.cfm|archive-date=2 korrik 2007|access-date=30 gusht 2015|website=GPRacing.net192.com|language=en}}</ref> dhe komentoi se kur Senna vdiq "një pjesë e tij kishte vdekur gjithashtu", sepse karrierat e tyre kishin qenë shumë të lidhura me njëra-tjetrën. Senna ndihej ashtu si francezu, duke i thënë një miku të ngushtë se pasi Prosti u tërhoq, ai e kuptoi se sa shumë nga motivimi i tij kishte ardhur nga rivaliteti me Prostin.<ref name=":5" /> ===Vlerësimet=== Media të ndryshme janë përpjekur të zhvillojnë modele që matin në mënyrë objektive aftësitë e pilotëve në lidhje me cilësinë e makinës. Prost përgjithësisht renditet lart në këto krahasime. *[[Universiteti i Sheffield]] (2016): I dyti i të gjitha kohërave<ref>{{Cite web|date=14 prill 2016|title=University research reveals greatest Formula One driver of all time|url=http://www.sheffield.ac.uk/news/nr/greatest-formula-one-driver-ever-1.567358|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160416020912/http://www.sheffield.ac.uk/news/nr/greatest-formula-one-driver-ever-1.567358|archive-date=16 prill 2016|access-date=30 shtator 2024|website=University of Sheffield|language=en}}</ref> *[[The Economist]] (2020): I treti i të gjitha kohërave<ref>{{Cite news|date=17 tetor 2020|title=Engineers, not racers, are the true drivers of success in motor sport|url=https://www.economist.com/graphic-detail/2020/10/17/engineers-not-racers-are-the-true-drivers-of-success-in-motor-sport|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120194230/https://www.economist.com/graphic-detail/2020/10/17/engineers-not-racers-are-the-true-drivers-of-success-in-motor-sport|archive-date=20 nëntor 2020|access-date=19 shkurt 2021|newspaper=The Economist|language=en|issn=}}</ref> *[[Carteret Analytics]] (2020): I teti i të gjitha kohërave<ref>{{Cite web|author=Frank Dalleres|date=15 nëntor 2020|title=Why Juan Manuel Fangio, not Lewis Hamilton or Michael Schumacher, is the greatest Formula 1 driver ever|url=https://www.cityam.com/why-juan-manuel-fangio-not-lewis-hamilton-or-michael-schumacher-is-the-greatest-formula-1-driver-ever/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120141605/https://www.cityam.com/why-juan-manuel-fangio-not-lewis-hamilton-or-michael-schumacher-is-the-greatest-formula-1-driver-ever/|archive-date=20 nëntor 2020|access-date=19 shkurt 2021|website=CityAM|language=en}}</ref> *[[F1-Analysis.com]] (2022): I katërti i të gjitha kohërave; i dyti i të gjitha kohërave pas korrigjimit të ndryshimeve në epokë.<ref>{{cite web|date=31 maj 2022|title=A History of F1: Who is the GOAT? |url=http://f1-analysis.com/2022/05/31/who-is-the-f1-goat/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220705091012/https://f1-analysis.com/2022/05/31/who-is-the-f1-goat/|archive-date=5 korrik 2022 |access-date=1 shtator 2022|language=en}}</ref> ==Jeta e mëvonshme== Gjatë viteve 1994 dhe 1995, Prost punoi si komentator për kanalin televiziv francez TF1.<ref>{{cite book|title=Sport et Télé: Les Liaisons Secrètes|page=379|author=Eric Maitrot|publisher=Flammarion|language=fr|year=1995}}</ref> Ai gjithashtu punoi për Renault duke bërë marrëdhënie me publikun dhe promovime.<ref>Hamilton 2015, f. 306.</ref> Pas kësaj, Prost u kthye në ekipin e tij të vjetër McLaren, duke punuar si këshilltar teknik;<ref name=":2" /> ai gjithashtu përfundoi [[L'Étape du Tour]], një udhëtim vjetor me biçikleta me pjesëmarrje masive që zhvillohet në një fazë të [[Tour de France]].<ref>{{Cite web|last=Cycling News 19|date=11 February 2011|title=Prost trades pedal strokes with Merckx in Oman|url=https://www.cyclingnews.com/news/prost-trades-pedal-strokes-with-merckx-in-oman/|access-date=12 shkurt 2021|website=cyclingnews.com|language=en|archive-date=25 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125074709/https://www.cyclingnews.com/news/prost-trades-pedal-strokes-with-merckx-in-oman/|url-status=live}}</ref> Në vitin 2024, Prost shprehu publikisht shqetësime në lidhje me trendin në rritje të ekipeve të Formula Një që i nënshtrohen ndryshimeve të shpeshta të emrave për shkak të ndryshimeve në pronësi dhe sponsorizim. Ai argumentoi se, ndërsa partneritetet tregtare janë një pjesë integrale e Formula Një moderne, ndryshimi i vazhdueshëm i markës rrezikon të dëmtojë ndjenjën e traditës dhe vazhdimësisë së sportit. Duke përmendur shembullin e Sauber, i cili kaloi nga [[Alfa Romeo]] në Stake dhe më pas në [[Audi]] në vitin 2026, si dhe ndryshimin e markës së AlphaTauri në Visa Cash App RB, Prost sugjeroi që praktika të tilla dobësojnë identitetin historik dhe lidhjen emocionale që tifozët kanë me ekipet e vjetra. Ai theksoi se trashëgimia e Formula Njê është ndërtuar jo vetëm mbi pilotët dhe prodhuesit e saj, por edhe mbi trashëgiminë e qëndrueshme të ekipeve të saj, dhe paralajmëroi se prioritizimi i fitimeve tregtare afatshkurtra mbi stabilitetin mund të dëmtojë strukturën kulturore të sportit.<ref>{{Cite web|author=Lydia Mee|title=Former champion highlights the importance of keeping lega...|url=https://www.newsweek.com/sports/f1-news-alain-prost-some-new-team-names-are-losing-tradition-our-sport-1891621|access-date=18 shtator 2025|website=Newsweek|date=23 prill 2024|language=en}}</ref> ===Prost Grand Prix=== {{main|Prost Grand Prix}} Gjatë vitit 1989, Prost filloi të mendonte të krijonte ekipin e tij, pasi marrëdhënia e tij me shokun e tij të ekipit në McLaren, Ayrton Senna, ishte prishur. Prost dhe [[John Barnard]], ish-projektuesi kryesor në McLaren, ishin pranë themelimit të një ekipi në vitin 1990. Megjithatë, mungesa e sponsorizimit nënkuptonte se kjo nuk ishte e mundur, kështu që Prost u transferua te Ferrari dhe Barnard u largua nga Ferrari për t'u bashkuar me Benetton. Pasi u grind me ekipin italian në fund të vitit 1991, Prost e gjeti veten pa ekip për vitin 1992; pas dështimit të negociatave të gjera me [[Guy Ligier]] për blerjen e ekipit të tij Ligier, Prost vendosi të bashkohej me Williams për vitin 1993.<ref name="Prost Renault">{{Cite web|author=Joe Saward|date=1 shtator 1995|title=Team Prost - a dream or reality?|url=http://www.grandprix.com/ft/ft00198.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140605084146/http://www.grandprix.com/ft/ft00198.html|archive-date=5 qershor 2014|access-date=27 nëntor 2024|website=Grandprix.com|language=en}}</ref> Deri në vitin 1995, kur Prost punonte për Renault, njerëzit kishin supozuar se do të formohej një ekip Prost-Renault. Renault refuzoi kërkesën e Prost për të furnizuar motorrë për ekipin e tij, duke i dhënë fund spekulimeve.<ref name="Prost Renault" /> Më 13 shkurt 1997, Prost bleu ekipin Ligier nga [[Flavio Briatore]] dhe e riemëroi atë në "Prost Grand Prix".<ref name="Prost GP">{{cite web|url=http://www.grandprix.com/gpe/con-prost.html|title=GP Encyclopedia – Constructor – Prost Grand Prix|publisher=GrandPrix.com|language=en|access-date=8 shtator 2006|date=16 gusht 2006}}</ref> Një ditë pasi bleu ekipin, Prost nënshkroi një marrëveshje tre-vjeçare me prodhuesin francez të makinave Peugeot, i cili do të furnizonte ekipin me motorrë nga viti 1998 deri në vitin 2000.<ref name="Prost GP" /> Për sezonin e parë të ekipit, Prost mbajti një nga pilotët e Ligier të vitit 1996, [[Olivier Panis]], i cili kishte fituar [[Çmimi i madh i Monakos 1996|Çmimin e madh të Monakos 1996]]; ekipi gjithashtu firmosi një kontratë me pilotin japonez [[Shinji Nakano]]. Ekipi garoi me motorrët Mugen-Honda të përdorur nga Ligier sezonin e kaluar, ndërsa makina ishte në fakt Ligier JS45 i menduar fillimisht, por u riemërua [[Prost JS45]]. Gjërat dukeshin premtuese në fillim të sezonit, pasi ekipi mori dy pikë në garën debutuese në Australi falë një vendi të pestë nga Olivier Panis. Ekipi shënoi edhe 13 pikë të tjera përpara se Panis të thyente këmbën në një aksident gjatë Çmimit të madh të Kanadasë. Ai u zëvendësua nga [[Jarno Trulli]] i Minardit. Pas kësaj, gjërat filluan të përkeqësoheshin pak dhe ekipi mblodhi vetëm pesë pikë gjatë rikuperimit të Panis. Ai u rikthye në fund të sezonit për të garuar në tre garat e fundit. Prost GP përfundoi i gjashti në kampionatin e konstruktorëve me 21 pikë.<ref>{{cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/analysis-prosts-dream-of-french-team-in-jeopardy-5058532/5058532/|title=Analysis: Prost's Dream of French Team in Jeopardy|author=Francois Thomazeau|date=22 nëntor 2001|website=Autosport.com|language=en|access-date=23 janar 2007|archive-date=29 dhjetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229202510/https://www.autosport.com/f1/news/analysis-prosts-dream-of-french-team-in-jeopardy-5058532/5058532/|url-status=live}}</ref><ref name="essaar">{{cite web|url=http://essaar.co.uk/f1-prost-grand-prix-went-wrong/|title=F1: Prost Grand Prix – What went wrong?|author=Aaron Collins|date=3 shtator 2018|website=Essaar Motorsport|language=en|access-date=15 gusht 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190815013921/http://essaar.co.uk/f1-prost-grand-prix-went-wrong/|archive-date=15 gusht 2019}}</ref> Prost u bë president i Prost Grand Prix në fillim të vitit 1998.<ref name="essaar"/> Pas mbërritjes së Peugeot si furnizues motorrësh për ekipin, Mugen-Honda vendosi të furnizonte ekipin Jordan. Prost GP shënoi një pikë të vetme gjatë sezonit kur Jarno Trulli përfundoi i gjashti në Belgjikë.<ref>{{cite web|url=http://www.formula1.com/results/season/1998/176/|title=1998 Belgian Grand Prix|publisher=Formula Një|language=en|date=30 gusht 1998|archive-url=https://web.archive.org/web/20141205004520/http://www.formula1.com/results/season/1998/176/|archive-date=5 dhjetor 2014|access-date=24 dhjetor 2015}}</ref> Sezoni 1999 ishte vendimtar për Prost GP.<ref>Jean-Michel Desnoues; Patrick Camus & Jean-Marc Loubat <u>Formula 1 99</u> . Queen Anne Press. {{ISBN|1-85291-606-0}}</ref> Prost punësoi [[John Barnard]] si konsulent teknik.<ref name="Prost GP" /> Kompania e Barnard, B3 Technologies, ndihmoi [[Loïc Bigois]] me projektimin e modelit Prost AP02. Panis dhe Trulli ranë dakord të qëndronin me ekipin për këtë sezon. Makina nuk ishte një shqetësim i madh, por motori Peugeot V10 doli të ishte i rëndë dhe i paqëndrueshëm. Viti i fundit i Peugeot si furnizues motorrësh për Prost GP solli njëfarë optimizmi. Prost punësoi shokun e tij të skuadrës të Ferrari në sezonin 1991, [[Jean Alesi]], për të drejtuar makinën kryesore dhe gjermanin [[Nick Heidfeld]], i cili kishte fituar kampionatin e Formula 3000 në vitin 1999, për ta shoqëruar. Sezoni doli të ishte sërisht katastrofik: AP03 doli të ishte i paqëndrueshëm dhe me menaxhim të dobët. Gjërat nuk u ndryshuan kur pilotët u përplasën me njëri-tjetrin në [[Çmimi i madh i Austrisë 2000|Çmimin e madh të Austrisë]]. Drejtori teknik i sapoemëruar, [[Alan Jenkins]], u shkarkua në mes të vitit. Prost ristrukturoi ekipin, duke punësuar [[Joan Villadelprat]] si drejtor menaxhues dhe duke zëvendësuar Jenkins me [[Henri Durand]] si drejtor të ri teknik të ekipit.<ref name="Prost GP" /> Në vitin 2001, Ferrari pranoi të furnizonte Prost GP me motorrë për sezonin e ri.<ref name="Prost GP" /> Paratë mbaruan në fillim të sezonit 2002 dhe Prost falimentoi, duke lënë borxhe prej rreth 30 milionë $.<ref name="Prost GP" /> ===Role të tjera=== Gjatë vitit 2002, Prost kaloi kohë me familjen e tij dhe garoi në tetë gara me biçikleta, duke u renditur i treti në ''Granite – Mont Lozère''.<ref>{{Cite web|date=12 tetor 2017|title=Limited Edition RM 70-01 Tourbillon Alain Prost – The Richard Mille watch with the Odometer|url=https://luxuothailand.com/watches/limited-edition-rm-70-01-tourbillon-alain-prost-the-richard-mille-watch-with-the-odometer.html|access-date=12 shkurt 2021|website=LUXUO Thailand|language=en|archive-date=8 dhjetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211208010129/https://luxuothailand.com/watches/limited-edition-rm-70-01-tourbillon-alain-prost-the-richard-mille-watch-with-the-odometer.html|url-status=live}}</ref><ref>[http://www.prostfan.com/2002.htm Alain Prost 2002 Bicycle Racing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061019100827/http://www.prostfan.com/2002.htm |date=19 tetor 2006 }}, ProstFan.com (në anglisht). Marrë më 11 tetor 2006.</ref> Ai gjithashtu garoi në serinë e garave në akull Andros në vitin 2003, duke u renditur i dyti në kampionat pas [[Yvan Muller]].<ref>{{Cite web|title=Alain Prost pilotera le nouveau Dacia Duster au Trophée glace Andros|url=https://www.argus.nc/le-mag/actualites/alain-prost-pilotera-le-nouveau-dacia-duster-au-trophee-glace-andros-388|access-date=12 shkurt 2021|website=argus.nc|language=fr|archive-date=31 mars 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331053557/https://www.argus.nc/le-mag/actualites/alain-prost-pilotera-le-nouveau-dacia-duster-au-trophee-glace-andros-388|url-status=live}}</ref><ref name = "Andros">''Trophée Andros Championship Standings'', [http://www.prostfan.com/andros03.htm p. 3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061019101133/http://www.prostfan.com/andros03.htm |date=19 tetor 2006 }}. ProstFan.com (në anglisht). Marrë më 11 tetor 2006.</ref> Në vitet 2003 dhe 2004, Prost mori pjesë në [[Étape du Tour]].<ref>{{Cite web|author=Patrick François|date=1 shkurt 2005|title=Alain Prost: 12 ans de cyclosport!|url=http://cyclosport.info/alain-prost-12-ans-de-cyclosport/|access-date=12 shkurt 2021|website=Cyclisme Pour Tous|language=fr|archive-date=25 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225101108/http://cyclosport.info/alain-prost-12-ans-de-cyclosport/|url-status=live}}</ref> Prost u bë gjithashtu Ambasador për Uniroyal, një pozicion që do ta mbante deri në maj 2006.<ref>{{Cite web|date=16 korrik 2003|title=Alain Prost, ambassadeur d'Uniroyal|url=https://www.strategies.fr/actualites/marques/r76616W/alain-prost-ambassadeur-d-uniroyal.html|access-date=12 shkurt 2021|website=Stratégies|language=fr|archive-date=22 nëntor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122073134/https://www.strategies.fr/actualites/marques/r76616W/alain-prost-ambassadeur-d-uniroyal.html|url-status=live}}</ref><ref name="Later Life">''Alain Prost Information – Alain's career year by year, 1973–2006'' [http://www.prostfan.com/infos.htm ProstFan.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170905184626/http://www.prostfan.com/infos.htm |date=5 shtator 2017 }}. Marrë më 11 tetor 2006.</ref> Prost vazhdoi të garonte në Andros Trophy, duke fituar titullin me Toyotën në vitet 2006–07, 2007–08 dhe me Dacian në vitet 2011–2012.<ref>{{Cite web|author=Joe Rusz|date=10 nëntor 2010|title=Prost Plays it Cool|url=https://www.roadandtrack.com/racing/race-coverage/prost-plays-it-cool|access-date=12 shkurt 2021|website=Road & Track|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|author=Noah Joseph|date=5 shkurt 2012|title=Alain Prost wins ice-racing series in Dacia Lodgy Glace MPV|url=https://www.autoblog.com/2012/02/05/alain-prost-wins-ice-racing-series-in-dacia-lodgy-glace-mpv/|access-date=12 shkurt 2021|website=Autoblog|language=en|archive-date=28 qershor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240628084929/https://gum.criteo.com/syncframe?origin=publishertag&topUrl=www.autoblog.com&gdpr=0&gdpr_consent=&us_privacy=1YNN&gpp=DBABBg~BVoIgACA.QA&gpp_sid=8|url-status=live}}</ref><ref>''Trophée Andros Championship Standings'', [http://www.prostfan.com/andros04.htm p. 4] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061019212848/http://www.prostfan.com/andros04.htm |date=19 tetor 2006 }}. ProstFan.com. Marrë më 11 tetor 2006.</ref><ref name="Andros5">''Trophée Andros Championship Standings'', [http://www.prostfan.com/andros05.htm p. 5] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061110014307/http://www.prostfan.com/andros05.htm |date=10 nëntor 2006 }}. ProstFan.com. Marrë më 11 tetor 2006.</ref><ref>[http://www.prostfan.com/20062007.htm Trophée Andros] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070101091920/http://www.prostfan.com/20062007.htm |date=1 janar 2007 }}, ProstFan.com. Marrë më 11 tetor 2006.</ref> Për [[Kampionati Botëror i Formula Një 2010|sezonin 2010 të Formula Një]], rregullorja sportive u ndryshua në mënyrë që një ish-pilot të ishte pjesë e panelit të administratorëve. Prost ishte piloti i parë i tillë që mori këtë rol, në [[Çmimi i madh i Bahreinit 2010|Çmimin e Madh të Bahreinit 2010]].<ref>{{cite news|author=Matt Beer|title=Prost joins stewards for Bahrain|publisher=[[Haymarket Group|Haymarket Publications]]|work=autosport.com|language=en|url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/82000|date=11 mars 2010|access-date=11 mars 2010|archive-date=14 mars 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100314141858/http://www.autosport.com/news/report.php/id/82000|url-status=live}}</ref> Prost gjithashtu mori pjesë në Garën e Kampionëve në 2010, një garë e organizuar për legjendat e sportit motorik për të garuar në makina të barabarta.<ref>{{Cite web|date=20 maj 2010|title=Alain Prost for ROC|url=https://timesofmalta.com/articles/view/alain-prost-for-roc.308156|access-date=12 February 2021|website=Times of Malta|language=en|archive-date=2 dhjetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202185414/https://timesofmalta.com/articles/view/alain-prost-for-roc.308156|url-status=live}}</ref> Në shkurt 2012, Prost u emërua ambasadori i ri ndërkombëtar i Renault, duke përfaqësuar kompaninë në demonstrime sportive dhe në ngjarje të organizuara ose të ndjekura nga Renaulti.<ref>{{cite web|author=Luke Vandezande|title=Alain Prost Named New Renault Brand Embassador [sic&#93;|url=http://www.autoguide.com/auto-news/2012/02/alain-prost-named-new-renault-brand-embassador.html|publisher=AutoGuide|language=en|date=23 shkurt 2012|access-date=18 tetor 2012|archive-date=28 janar 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130128174700/http://www.autoguide.com/auto-news/2012/02/alain-prost-named-new-renault-brand-embassador.html|url-status=live}}</ref> Prost ka përfunduar dy herë [[Absa Cape Epic]], një garë tetë-ditore me biçikleta malore prej 700 km në [[Republika Jugafrikane|Afrikën e Jugut]]. Ai e përfundoi garën për herë të parë në 2012 me partnerin Sebastien di Pasqua dhe pastaj përsëri në 2013, dhe e nisi por nuk e përfundoi garën në 2014.<ref>{{Cite web|title=Prost/Di Pasqua {{!}} 2014 Absa Cape Epic|url=https://www.cape-epic.com/teams/2014/7473/prost-di-pasqua|access-date=12 shkurt 2021|website=cape-epic.com|language=en|archive-date=5 dhjetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211205153215/https://www.cape-epic.com/teams/2014/7473/prost-di-pasqua|url-status=live}}</ref> Në tetor 2013, u njoftua se Prost do të bashkonte forcat me ekipin e garave DAMS të [[Jean-Paul Driot]] për të formuar "e.dams", një ekip që do të garonte në Kampionatin FIA Formula E me makina elektrike që nga fillimi i tij në shtator 2014.<ref>{{cite web|url=http://www.fiaformulae.com/en/news/2013/october/alain-prost-jean-paul-driot-team-up-for-formula-e.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924012620/http://www.fiaformulae.com/en/news/2013/october/alain-prost-jean-paul-driot-team-up-for-formula-e.aspx|url-status=dead|archive-date=24 shtator 2015|title=Alain Prost & Jean-Paul Driot team up for Formula E|date=24 tetor 2013|website=[[Kampionati FIA Formula E]]|language=en|access-date=28 qershor 2015}}</ref> Në qershor 2014, ekipi njoftoi se formacioni i tij fillestar i pilotëve do të përbëhej nga [[Nicolas Prost]] dhe [[Sébastien Buemi]].<ref>{{cite web|url=http://www.fiaformulae.com/en/news/2014/june/buemi-prost-sign-for-newly-titled-edams-renault.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20140706123625/http://www.fiaformulae.com/en/news/2014/june/buemi-prost-sign-for-newly-titled-edams-renault.aspx|url-status=dead|archive-date=6 korrik 2014|title=Buemi & Prost sign for newly-titled e.dams-Renault|date=30 qershor 2014|website=[[Kampionati FIA Formula E]]|language=en|access-date=28 qershor 2015}}</ref> Ekipi fitoi kampionatin e parë të Formula E.<ref>{{cite web|url=http://uk.reuters.com/article/uk-motor-racing-electric-renault-idUKKCN0P80V120150628|title=Renault to invest more in electric series|author=Alan Baldwin|date=28 qershor 2015|author=Ken Ferris|publisher=Reuters|language=en|access-date=28 qershor 2015|archive-date=30 qershor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150630231259/http://uk.reuters.com/article/2015/06/28/uk-motor-racing-electric-renault-idUKKCN0P80V120150628|url-status=dead}}</ref> Prost ishte një analist në Channel 4 F1 për sezonin 2016.<ref>{{Cite web|author=Lawrence Barretto|date=8 mars 2016|title=Mark Webber, Alain Prost and Murray Walker join Channel 4 F1 team|url=https://www.autosport.com/f1/news/mark-webber-alain-prost-and-murray-walker-join-channel-4-f1-team-4993194/4993194/|access-date=21 janar 2025|website=Autosport.com|language=en|archive-date=23 qershor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230623153424/https://www.autosport.com/f1/news/mark-webber-alain-prost-and-murray-walker-join-channel-4-f1-team-4993194/4993194/|url-status=live}}</ref> Në vitin 2017, Prost u punësua si këshilltar special për Ekipin Renault Formula One. Që nga korriku 2019, ai mori një rol drejtor jo-ekzekutiv në Renault Sport. Gjatë garës së 1000të të Formula Një, në Kinë, Prost pati nderin të valëviste flamurin me kuadrata ndërsa piloti i Mercedesit, Lewis Hamilton, kaloi vijën e finishit për të marrë fitoren e tij të 75të në karrierë. Prost vazhdoi rolin e tij brenda Ekipit të Formula 1 të Renault, i cili u riemërua "Ekipi Alpine F1" në vitin 2021, deri në janar 2022, kur u njoftua largimi i tij nga ekipi. ==Jeta personale== == Statistikat == ([[:Template:F1 Rezultatet e Pilotëve|Sqarim i tabelës]]) (Garat me '''*''' mbrapa nënkuptojnë pjesmarrjen në pol pozicion) (Viti me * është viti kur ka fituar titull) <div style="float:left;"> {| border="1" cellpadding="1" cellspacing="0" style="margin: 1em 0 0 0; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size:95%" ! Viti ! Ekipi ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! Ekipi ! Vendi ! Pikë |- | [[Rezultatet e F1 1980|1980]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 Argentine Grand Prix|ARG]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFFF"| [[1980 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>DNS</small> || [[1980 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>DNP</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1980 German Grand Prix|GER]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1980 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1980 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFFF"| [[1980 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>DNS</small> | | ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] ! 16ti ! 5 |- | [[Rezultatet e F1 1981|1981]] ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1981 Argentine Grand Prix|ARG]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1981 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| '''[[1981 German Grand Prix|GER]]'''<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1981 Dutch Grand Prix|DUT]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1981 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1981 Las Vegas Grand Prix|LVG]]<br /><small>2</small> | ! [[Renault F1|Renault]] ! 5ti ! 43 |- | [[Rezultatet e F1 1982|1982]] ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1982 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1982 Brazilian Grand Prix|BRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1982 Belgian Grand Prix|BEL]]'''<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1982 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1982 United States Grand Prix East|USE]]'''<br /><small>NC</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1982 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1982 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 German Grand Prix|GER]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1982 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#DFDFDF"| '''[[1982 Swiss Grand Prix|SUI]]'''<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| '''[[1982 Las Vegas Grand Prix|LVG]]'''<br /><small>4</small> ! [[Renault F1|Renault]] ! 4ti ! 34 |- | [[Rezultatet e F1 1983|1983]] ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#CFCFFF"| [[1983 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1983 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1983 French Grand Prix|FRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1983 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[1983 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1983 Belgian Grand Prix|BEL]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1983 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1983 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1983 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1983 German Grand Prix|GER]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1983 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1983 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1983 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1983 Evropean Grand Prix|EUR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1983 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>Ret</small> | ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#DFDFDF"| '''2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| '''57''' |- | [[Rezultatet e F1 1984|1984]] ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1984 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1984 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1984 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1984 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1984 United States Grand Prix East|USE]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1984 German Grand Prix|GER]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1984 Dutch Grand Prix|DUT]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 Evropean Grand Prix|EUR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>1</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#DFDFDF"| ''' 2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| ''' 71.5''' |- | [[Rezultatet e F1 1985|1985]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1985 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#000000" style="color: #ffffff"| [[1985 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>DSQ</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1985 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1985 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1985 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1985 German Grand Prix|GER]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1985 Austrian Grand Prix|AUT]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1985 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[1985 Belgian Grand Prix|BEL]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1985 Evropean Grand Prix|EUR]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1985 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1985 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>Ret</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ti''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''73''' |- | [[Rezultatet e F1 1986|1986]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#EFCFFF"| [[1986 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1986 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1986 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1986 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1986 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1986 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1986 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1986 German Grand Prix|GER]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1986 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1986 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#000000" style="color: #ffffff"| [[1986 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>DSQ</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1986 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>1</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ti''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''72''' |- | [[Rezultatet e F1 1987|1987]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1987 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1987 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1987 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1987 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 German Grand Prix|GER]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1987 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1987 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1987 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1987 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>Ret</small> ! [[Mclaren|McLaren]] ! 4ti ! 46 |- | [[Rezultatet e F1 1988|1988]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1988 French Grand Prix|FRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1988 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 German Grand Prix|GER]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1988 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1988 Portuguese Grand Prix|POR]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>1</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#DFDFDF"| '''2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| '''87 (105)''' |- | [[Rezultatet e F1 1989|1989]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1989 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1989 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1989 Canadian Grand Prix|CAN]]'''<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1989 French Grand Prix|FRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1989 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 German Grand Prix|GER]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1989 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1989 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1989 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1989 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1989 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>Ret</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ri''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''76''' |- | [[Rezultatet e F1 1990|1990]] ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1990 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1990 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1990 German Grand Prix|GER]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[F1 Belgjika - 1990|BEL]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1990 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1990 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1990 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>3</small> ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |bgcolor="#DFDFDF"| '''2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| '''71 (73)''' |- | [[Rezultatet e F1 1991|1991]] ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |bgcolor="#DFDFDF"| [[1991 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1991 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1991 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1991 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1991 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 German Grand Prix|GER]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[F1 Belgjika - 1991|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1991 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1991 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1991 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>4</small> || [[1991 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNP</small> ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] ! 5ti ! 34 |- | [[Rezultatet e F1 1993|1993]] ! [[WilliamsF1|Williams]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 South African Grand Prix|RSA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1993 Brazilian Grand Prix|BRA]]'''<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[1993 Evropean Grand Prix|EUR]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[F1 San Marino - 1993|SMR]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 Spanish Grand Prix|ESP]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| '''[[1993 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>4</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 Canadian Grand Prix|CAN]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1993 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 British Grand Prix|GBR]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 German Grand Prix|GER]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| '''[[1993 Hungarian Grand Prix|HUN]]'''<br /><small>12</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[F1 Belgjika - 1993|BEL]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#CFCFFF"| '''[[1993 Italian Grand Prix|ITA]]'''<br /><small>12</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1993 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| '''[[1993 Japanese Grand Prix|JPN]]'''<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1993 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>2</small> ! [[WilliamsF1|Williams]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ri''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''99''' |} </div> ==Referime== {{Reflist|2}} == Lidhje të jashtme == * [http://www.prostfan.com/ prostfan.com - Alain Prost fansite] * [http://www.prostfan.com/senna2.htm Interview with Alain Prost about Ayrton Senna] * [http://www.ddavid.com/formula1/shu_bio.htm Top lista Formula 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050903004816/http://www.ddavid.com/formula1/shu_bio.htm |date=3 shtator 2005 }} {{F1 kampionët}} [[Kategoria:Sportistë francezë]] [[Kategoria:F1 pilotë]] [[Kategoria:Lindje 1955]] [[Kategoria:Pilotë francezë në Formula Një]] {{sport-cung}} mvkmngkmjzel44i0hydap0kypnevxgb 3058374 3058373 2026-10-20T02:06:58Z Sadsadas 51943 /* Role të tjera */ 3058374 wikitext text/x-wiki {{Ish F1 pilot | Name = Alain Prost | Image = Festival automobile international 2015 - Photocall - 065 (cropped3).jpg | Nationality = {{flagicon|France}} [[franca|francez]] | Years = [[Rezultatet e F1 1980|1980]]–[[Rezultatet e F1 1991|1991]], [[Rezultatet e F1 1993|1993]] | Team(s) = [[Team McLaren|McLaren]], [[Renault F1|Renault]], [[Scuderia Ferrari|Ferrari]], [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]] | Races = 202 | Championships = 4 ([[Rezultatet e F1 1985|1985]], [[Rezultatet e F1 1986|1986]], [[Rezultatet e F1 1989|1989]], [[Rezultatet e F1 1993|1993]]) | Wins = 51 | Podiums = 106 | Points = 768.5 | Poles = 33 | Fastest laps = 41 | First race = [[Çmimi i madh i Argjentinës 1980]] | First win = [[Çmimi i madh i Francës 1981]] | Last win = [[Çmimi i madh i Gjermanisë 1993]] | Last race = [[Çmimi i madh i Australisë 1993]] | Last position = 1ri (99 pikë) }} '''Alain Prost''' (lindur më [[24 shkurt]] [[1955]]) është një ish pilot garash francez dhe zyrtar i sporteve motorrike. Ai garoi në [[Formula Një]] nga viti 1980 e deri në 1993, duke fituar katër tituj botëror për pilot. Në kohën e pensionimit të tij, Prost mbante rekordin për numrin e fitoreve (51), pol pozitave (41) dhe podiumeve (106). Prost lindi në [[Lorette, Loire]] të [[Francës]] dhe filloi karting në moshën 14 vjeç, duke fituar Kampionatin Botëror të të rinjëve katër vite më vonë. Në vitin 1976, ai u bë pjesë e Formulës Renault, duke fituar Kampionatin Evropian me Ecurie Elf. Një vit më pas ai fitoi Challenge de Formule Renault Europe. Pas kësaj, ky kompeticion filloi të njihej si Formula Tre franceze; Prost e mbrojti titullin e tij në vitet 1978 dhe 1979. Kulmi i karrierës së tij në karting arriti me suksesin në Formula Tre Evropiane. Në vitin 1980, Prost firmosi me [[Team McLaren|McLaren]] në Formula Një dhe bëri debutimin e tij në [[Çmimi i madh i Argjentinës 1980|Çmimin e madh të Argjentinës]], duke u renditur në vendin e gjashtë. Në sezonin e ardhshëm ai firmosi me [[Renault në Formula Një|Renault]], duke fituar Çmimin e madh të parë në karrierë në Francë, e cila u ndoq nga sukseset në Holandë dhe Itali. Pas disa fitoreve në sezonin 1982, Prost e mbylli sezonin 1983 në vend të dytë mbrapa fituesit [[Nelson Piquet]]; ai u tërhoq për shkak të problemeve me turbon në garën e fundit vendimtare për titullin. Prost u shkarkua nga Renault dy ditë pas garës për disa komente që bëri, dhe ai u rikthye te McLaren për sezonin 1984, aty ku përfundoi sërisht i dyti, këtë herë mbrapa shokut të ekipit [[Nikki Lauda]] për gjysëm pike. Në vitin 1985, Prost fitoi titullin e parë për pilot, duke u bërë francezi i parë kampion në Formula Një. Ai u shpall kampion edhe në vitin 1986 pas një dueli të ngushtë me Piquet dhe [[Nigel Mansell]]. Pasi fitoi disa gara në sezonin 1987, Prost u bë shok ekipi me pilotin brazilian [[Ayrton Senna]]. Sëbashku, ata fituan 15 nga 16 garat e sezonit 1988, duke ngarë McLarenin me motorr Honda MP4/4; Senna në fund u shpall kampion me tre pikë më shumë. Rivaliteti i tyre i ashpër kulmoi me aksidentet në garat vendimtare për titull në [[Suzuka]] të Japonisë në vitet 1989 dhe 1990; Prost fitoi titullin e vitit 1989 kurse Senna atë të 1990. Prost firmosi me [[Scuderia Ferrari|Ferrarin]] në vitin 1990 kurse në vitin 1991 u shkarkua në përfundim të sezonit pas komenteve të bëra për modelin 643, me të cilën ai nuk fitoi asnjë garë. Pas një viti mungesë, Prost u rikthye në sezonin 1993 me [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]], duke fituar titullin e katërt kampion bote. Ai vendosi disa rekorde gjatë sezonit para se të pensionohej në përfundim të tij. Ai u rikthye në Formula Një si pronar i ekipit [[Prost Grand Prix]] në vitin 1997 pasi bleu [[Équipe Ligier]]. Ekipi u shpërbë në vitin 2001. ==Formula Një== ===McLaren=== Prost fitoi titullin e Formula Tre në vitin 1979, duke tërhequr interesin e disa ekipeve të [[Formula Një]] si [[Team McLaren|McLaren]], [[Brabham]], dhe [[Équipe Ligier|Ligier]].<ref name=":10">{{Cite web|title=McLaren Racing – Alain Prost Biography {{!}} Extract 1|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/driver/alain-prost/alain-prost-extract-1/|access-date=13 shkurt 2021|website=Mclaren|language=en|archive-date=2 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302023507/https://www.mclaren.com/racing/heritage/driver/alain-prost/alain-prost-extract-1/|url-status=live}}</ref> Ai firmosi një kontratë me McLaren pasi i la mbresa shefit [[Teddy Mayer]] pas një prove me makinë. Ai ishte shok ekipi me [[John Watson (pilot garash)|John Watson]] në sezonin e tij debutues.<ref name=":2">{{Cite web|author=Gerald Donaldson|date=30 janar 2015|title=Alain Prost|url=https://www.formula1.com/en/drivers/hall-of-fame/Alain_Prost.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240417020310/https://www.formula1.com/en/drivers/hall-of-fame/Alain_Prost.html|archive-date=17 prill 2024|access-date=27 nëntor 2024|publisher=[[Formula Një]]|language=en}}</ref> Karriera e Prost në Formula Një nisi në mënyrë të mirë. Në debutimin e tij në [[Buenos Aires]], ai u rendit në vendin e gjashtë, duke marrë pikën e tij të parë në Formula Një.<ref name="mcbride_nyt_p3">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1987/11/08/magazine/racing-s-record-breaker.html|title=Racing's Record Breaker|author=Stewart McBride|date=8 nëntor 1987|publisher=The New York Times|language=en|access-date=11 shkurt 2011|archive-date=14 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130514092617/http://www.nytimes.com/1987/11/08/magazine/racing-s-record-breaker.html|url-status=live}}</ref> Në 20 vitet e fundit, vetëm [[Johnny Herbert]] dhe [[Jean Alesi]] kishin marrë pikë në garën e tyre debutuese. Ai e mbylli kampionatin me pesë pikë, një më pak se Watson, duke shënuar pikë në garat në Buenos Aires, Interlagos, Brands Hatch dhe Zandvoort. Gjatë këtij sezoni, Prost pati disa aksidente: ai theu kyçin e dorës në [[Çmimi i madh i Afrikës së Jugut 1980|Çmimin e madh të Afrikës së Jugut]] si dhe pësoi një tronditje gjatë provave të lira në Shtetet e Bashkuara. Ai gjithashtu u tërhoq nga [[Çmimi i madh i Kanadasë 1980|Çmimi i madh i Kanadasë]] për shkak të problemeve me armotizatorët e gomave të mbrapme. Në përfundim të sezonit, pavarësisht se kishte edhe dy vite kontratë, Prost u largua nga McLaren dhe firmosi me [[Renault në Formula Një|Renault]]. Ai më pas shpjegoi se makina McLaren ishte difektoze dhe prishej shpesh, duke shtuar se ai besonte se ekipi fajsontë atë për aksidentet e shumta që ai pati në sezonin e tij debutues.{{sfn|Roebuck|1986|p=126}}<ref>{{Cite web|last=Melsher|first=David|date=7 July 2014|title=Alain Prost – McLaren (1980)|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2000/28/alain-prost-mclaren|access-date=8 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=9 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210209004746/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2000/28/alain-prost-mclaren|url-status=live}}</ref> Sipas Watson, shefi i ekipit Mayer fillimisht dëshironte të firmoste me [[Kevin Cogan]], por më pas zgjodhi Prost pas këmbënguljes së sponsorit [[Marlboro]].<ref>{{Cite book|author=Maurice Hamilton|title=Alain Prost|date=24 shtator 2015|publisher=Bonnier Publishing Ltd.|language=en|isbn=978-1905825981|page=49}}</ref> ===Renault=== Prost do të garonte si shok skuadre me francezin tjetër [[René Arnoux]] për sezonin 1981. Autori sportiv [[Nigel Roebuck]] raportoi se marrëdhnja e Prost me Arnoux u prish menjëherë, pasi Prost ishte më i shpejtë se kolegu i tij me përvojë.{{sfn|Roebuck|1986|p=129}} Ai nuk i përfundoi dy garat e para të sezonit pasi u përplas me [[Andrea de Cesaris]] në [[Çmimi i madh i Shteteve të Bashkuara 1981|Çmimin e madh të Shteteve të Bashkuara]] si dhe me [[Didier Pironi]]n në [[Çmimi i madh i Brazilit 1981|Çmimin e madh të Brazilit]]. Në garën e tretë në Argjentinë, ai shënoi pikët dhe podiumin e parë të sezonit. Prost më pas nuk i përfundoi katër garat e ardhshme, por fitoi në Francë duke përfunduar dy sekonda para ish shokut të tij te McLaren, Watson.<ref>{{cite news|author=John A. Callcott|date=5 korrik 1981|title=Alain Prost of France won the French Formula 1|url=https://www.upi.com/Archives/1981/07/05/Alain-Prost-of-France-won-the-French-Formula-1/9010363153600/|publisher=United Press International|language=en|access-date=9 shkurt 2021|archive-date=11 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250411143455/https://www.upi.com/Archives/1981/07/05/Alain-Prost-of-France-won-the-French-Formula-1/9010363153600/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/2375138-5-great-moments-from-alain-prosts-formula-1-career|title=5 Great Moments from Alain Prost's Formula 1 Career|author=Neil James|date=24 shkurt 2015|publisher=Bleacher Report|language=en|access-date=27 shkurt 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227101031/https://bleacherreport.com/articles/2375138-5-great-moments-from-alain-prosts-formula-1-career|archive-date=27 shkurt 2015}}</ref> Fitorja në Francë ishte e paharrueshme për Prost, i cili deklaroi se pas këtij suksesi mentaliteti i tij ndryshoi plotësisht. "Përpara, ti mendoje se mund t'a bëje", tha ai, "por tani ti e di që e bën". Prost i nisi pesë garat e rradhës nga vija e parë, duke arritur dy pol pozita dhe dy fitore të tjera, në Holandë dhe Itali. Ai e mbylli sezonin me në vendin e pestë, shtatë pikë më pak se fituesi Piquet.<ref>{{cite web|url=http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/98415.html|title=Prost wins as Piquet erases gap|date=30 gusht 1981|publisher=ESPN UK|language=en|access-date=26 maj 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526070721/http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/98415.html|archive-date=26 maj 2019}}</ref> Prost e nisi sezonin 1982 duke fituar dy garat e para në Afrikën e Jugut dhe Brazil. Në garën e parë në Afrikën e Jugut, ai u rikuperua pasi humbi një nga gomat e makinës.<ref>{{Cite web|author=Denis Jenkinson|date=mars 1982|title=1982 South African Grand Prix race report|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/march-1982/36/south-african-grand-prix-14|access-date=9 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=16 qershor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210616205357/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/march-1982/36/south-african-grand-prix-14|url-status=live}}</ref> Në Brazil, Prost fillimisht u rendit i treti por u shpall fitues pasi Piquet (i pari) dhe [[Keke Rosberg]] (i dyti) u skualifikuan.<ref>{{Cite web|last=Grandprix.com|date=21 mars 1982|title=Brazilian GP, 1982|url=http://www.grandprix.com//races/brazilian-gp-1982.html|access-date=9 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en|archive-date=13 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213060002/https://www.grandprix.com//races/brazilian-gp-1982.html|url-status=live}}</ref> Ai më pas mori pikë në katër garat e rradhës. Gjatë sezonit Prost u tërhoq në shtatë gara por arriti ta mbyllte kampionatin në vendin e 4të, duke mbledhur nëntë pikë më pak se sezoni i kaluar.<ref name=":3">{{Cite web|title=Alain Prost • Career & Character Info {{!}} Motorsport Database|url=https://www.motorsportmagazine.com/database/drivers/alain-prost/|access-date=9 shkurt 2021|website=Motorsport Database – Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=9 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210209163239/https://www.motorsportmagazine.com/database/drivers/alain-prost/|url-status=live}}</ref> Gjatë këtij sezoni, marrëdhënja e tij me shokun e ekipit Arnoux pësoi një të mëtejshme, duke arritur fundin në [[Çmimi i madh i Francës 1982|Çmimin e madh të Francës]]; Prost besonte se Arnoux, i cili fitoi garën, nuk zbatoi një marrëveshje të arritur para fillimit të garës për të mbështetur Prost.<ref>{{Cite web|last=ESPN Staff|date=25 korrik 1982|title=Rene Arnoux defies team orders to win at Paul Ricard for Renault|url=http://en.espnf1.com/f1/motorsport/story/111547.html|access-date=9 shkurt 2021|publisher=ESPN UK|language=en|archive-date=14 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141214151426/http://en.espnf1.com/f1/motorsport/story/111547.html|url-status=live}}</ref> Ai gjithashtu pati një marrëdhënje negative edhe me median franceze, duke deklaruar: "Kur shkova te Renault, gazetarët shkruan gjëra të mira për mua, por në vitin 1982 isha bërë djali i keq. Mendoj, për të qenë i sinqertë, se kisha bërë gabimin e të fituarit! Francezëve nuk u pëlqejnë shumë fituesit.”{{sfn|Roebuck|1986|p=129}} Ai shtoi se “Është e vështirë të shpjegohet, por francezët preferojnë martirët që humbasin me lavdi."<ref name="mcbride_nyt_p3" /> Në nëntor 1982, Prost, sëbashku me [[Jacques Laffite]] dhe Nelson Piquet, udhëtuan në [[Melbourne]] të [[Australia|Australisë]] për të garuar në cirkuitin e shkurtër [[Calder Park Raceway]] (1.69 km). Kjo pistë u bë pjesë e kalendarit të Formula Një në vitin 1985. Prost garoi me makinën [[Ralt RT4]] me motorr 1.6 litër të [[Ford]]it. Ai arriti pol pozitë duke regjistruar kohën 39.18 sekonda. Prost udhëhoqi garën nga xhiro e parë dhe deri në të fundit, duke u shpallur fitues. Ai e mbylli garën me 15.32 sekonda para vendit të dytë Lattife, i cili kishte fituar edicionin e vitit të kaluar. Në vendin e tretë u rendit piloti i ri brazilian [[Roberto Moreno]].<ref>{{Cite web|title=Calder, 7 Nov 1982 « Australian Formula Pacific « OldRacingCars.com|url=https://www.oldracingcars.com/results/result.php?RaceID=AU82#note1|access-date=9 shkurt 2021|website=oldracingcars.com|language=en|archive-date=12 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212232221/https://www.oldracingcars.com/results/result.php?RaceID=AU82#note1|url-status=live}}</ref> Arnoux u largua nga Renaulti në sezonin 1983 dhe u zëvëndësua nga piloti amerikan [[Eddie Cheever]], i cili u bë shoku i ri i ekipit i Prost. Kjo lëvizje u bë me qëllim për të shitur më shumë makina Renault në Amerikën e Veriut. Gjatë këtij sezoni, Prost fitoi katër gara dhe e mbylli kampionatin në vendin e dytë, dy pikë më pak se fituesi Piquet. Piquet dhe [[Brabham]] e dominuan kampionatin në garat e fundit kurse Prost u tërhoq në tre nga katër garat e fundit.<ref>{{Cite web|url=https://gparchive.com/formula-1/1983-south-african-grand-prix/|title=1983 South African Grand Prix - Race Results & History - GP Archive|website=GPArchive.com|language=en|date=15 tetor 1983|access-date=23 tetor 2021}}</ref> Marrëdhja e Prost me Renault pësoi një rënje të ndjeshme: ai besoi se ekipi nuk kishte bërë një punë të mirë në përmirësimin e makinës kurse Renault besonte se Prost ishte fajtori i mosfitimit të kampionatit. Prost gjithashtu i prishi marrëdhënjet me tifozët francez të Renaultit, të cilët fajsuan atë për largimin e Arnoux nga ekipi. Prost deklaroi në garën e fundit se makina e tij "nuk ishte konkuruese" dhe dhe humbja nuk erdhi për faj të tij. Renaulti e shkarkoi Prostin dy ditë pas garës së Afrikës së Jugut.<ref>{{cite web|url=https://www.upi.com/amp/Archives/1983/10/24/Frenchman-Alain-Prost-dismissed-by-Renault-after-finishing-second/9901435816000/|title=Frenchman Alain Prost, dismissed by Renault after finishing second...|website=upi.com|language=en|date=24 tetor 1983|access-date=11 tetor 2026}}</ref> Ai dhe familja e tij u zhvendosën në [[Zvicra|Zvicër]] disa ditë pas këtij vendimi pasi puntorët e fabrikës së Renaultit dogjën një nga makinst e tij, e cila ishte një [[Mercedes-Benz]].{{sfn|Roebuck|1986|p=129}} ===Rikthimi te McLaren=== ====1984–1986: Dy herë kampion bote==== Prost firmosi me McLaren për sezonin 1984, duke u rikthyer te ekipi britanik pas tre vitesh. Ai kishte si shok ekipi dy herë kampionin e botës Nikki Lauda kurse makina e tij [[McLaren MP4/2]] kishte një motorr 1.5 litër V6 nga [[TAG]]-[[Porsche]]. Prost e humbi kampionatin ndaj Laudas për gjysëm pike në garën e fundit të sezonit; ai fitoi shtatë gara gjatë sezonit kurse Lauda pesë, përfshirë edhe [[Çmimi i madh i Portugalisë 1984|Çmimin e madh të Portugalisë]], e cila ishte gara e fundit e sezonit.<ref>{{Cite web|title=Portuguese GP, 1984|url=https://www.grandprix.com/gpe/rr404.html|access-date=9 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en|archive-date=14 prill 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414140959/https://www.grandprix.com/gpe/rr404.html|url-status=live}}</ref> Gjysma e pikës që ishte vendimtare ndodhi në [[Çmimi i madh i Monakos 1984|Çmimin e madh të Monakos]], garë të cilën Prost po e kryesonte dhe po ndiqej nga afër nga [[Ayrton Senna]] ([[Toleman]]) dhe [[Stefan Bellof]] ([[Tyrrell Racing|Tyrrell]]). Në xhiron e 32të, kujdestari i garës [[Jacky Ickx]] ngriti flamurin e kuq dhe i dha fund garës për shkak të shiut të dëndur. Vendimi i Ickx shkaktoi polemika pasi e mori këtë vendim pa u konsultuar me zyrtarët e garës.<ref>{{Cite web|title=Prost wins under a cloud of controversy|url=http://www.gpracing.net192.com/races/reports/394.cfm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125182722/http://www.gpracing.net192.com/races/reports/394.cfm |archive-date=25 nëntor 2006|access-date=27 nëntor 2024|website=GPRacing.net|language=en}}</ref> Sipas rregullave të Formula Një. Prost mori vetëm gjysmën e nëntë pikëve që jepeshin për fituesin e garës. Shtatë fitoret e Prost në këtë sezon barazuar rekordin e të gjitha kohërave të vendosur nga [[Jim Clark]] në sezonin 1963.<ref>{{Cite web|author=Dave Toynton|date=24 tetor 2020|title=Formula 1's Curious Statistical History In Portugal|url=https://worldinsport.com/formula-1s-history-in-portugal/|access-date=9 shkurt 2021|language=en|archive-date=25 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125042230/https://worldinsport.com/formula-1s-history-in-portugal/|url-status=live}}</ref> Fitorja e kampionatit nga Lauda për vetëm gjysëm pike ishte diferenca më e shkurtër në historinë e Formula Një.<ref name=":17">{{Cite web|date=15 gusht 2015|title=The Professor nearly an eight times F1 world champion|url=https://www.grandprix247.com/2015/08/15/the-professor-nearly-an-eight-times-f1-world-champion/|access-date=27 shtator 2024|website=GRANDPRIX247.com|language=en|archive-date=11 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250411143355/https://www.grandprix247.com/2015/08/15/the-professor-nearly-an-eight-times-f1-world-champion/|url-status=live}}</ref> Në sezonin 1985, Prost u bë piloti i parë francez kampion bote. Ai fitoi pesë nga gjashtëmbëdhjetë garat e sezonit. Ai gjithashtu fitoi edhe [[Çmimi i madh i San Marinos 1985|Çmimin e madh të San Marinos]] por u skualifikua pasi makina e tij ishte 2 kilogram më e lehtë pas një kontrolli të ushtruar pas mbarimit të garës.<ref name=":3" /><ref name=":4">{{cite web|title=1985 San Marino Grand Prix|url=http://www.gpracing.net192.com/races/reports/407.cfm|website=GPRacing.net192.com|language=en|access-date=7 tetor 2006|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060722110141/http://www.gpracing.net192.com/races/reports/407.cfm|archive-date=22 korrik 2006}}</ref> Prost e mbylli kampionatin me 20 pikë më shumë se [[Michele Alboreto]], i cili u rendit i dyti.<ref>{{cite web|title=1985 F1 World Championship|publisher=Motor Sport Magazine|language=en|url=https://database.motorsportmagazine.com/database/championships/f1/1985-f1-world-championship|access-date=27 janar 2021|archive-date=1 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201195144/https://database.motorsportmagazine.com/database/championships/f1/1985-f1-world-championship|url-status=live}}</ref> Suksesi i tij në këtë sezoni bëri që ai të nderohej me dekoratën [[Legjioni i Nderit]], e cila është dekorata më e lartë në Francë.<ref name="mcbride_nyt_p3" /><ref name=":9">{{Cite web|last=Ina.fr|first=Institut National de l’Audiovisuel-|date=21 janar 1986|title=Remises légion d'honneur|url=http://www.ina.fr/video/CAB86001865|access-date=13 February 2021|website=Ina.fr|language=fr-FR|archive-date=28 qershor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240628084927/https://www.ina.fr/ina-eclaire-actu/video/cab86001865/remises-legion-d-honneur|url-status=live}}</ref> Pas përfundimit të sezonit, shoku i tij i ekipit Lauda njoftoi tërheqjen nga sporti, duke i dhënë meritë edhe Prostit: "Unë kisha një makinë të përkryer dhe pastaj vjen ky francezi dhe më mposht. Po të mos kishte ardhur, do të vazhdoja edhe për disa vite."<ref name=":21">{{Cite web|date=7 korrik 2014|title=Alain Prost: too good to be true?|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/august-2001/26/too-good-be-true/|access-date=2 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091305/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/august-2001/26/too-good-be-true/|url-status=live}}</ref> Pas tërheqjes së Laudas, [[Keke Rosberg]], kampion i vitit 1982, u bë shoku i ri i ekipit të Prost për sezonin 1986. Prost arriti të mbronte titullin e tij kampion edhe pse vuajti ndaj dyshes së Williams, Nelson Piquet dhe [[Nigel Mansell]].<ref name=Motorsport>{{cite web|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-1986/15/formula-one-mexican-grand-prix-australian-grand-prix|title=Prost's end of term surprise!|website=[[Motor Sport (magazine)|Motor Sport]]|language=en|date=dhjetor 1986|pages=1295–1299|author=Denis Jenkinson|access-date=15 dhjetor 2022}}</ref> Para nisjes së garës së fundit të sezonit, Prost renditej në vendin e dytë mbrapa Mansell. Ai kishte të njëjtën numër fitoresh me Piquet, por kishte katër vende të dyta kurse braziliani tre, duke e vendosur atë në vendin e dytë në renditje. [[Çmimi i madh i Australisë 1986|Çmimi i madh i Australisë]] ishte gara e fundit e sezonit, të cilën Prost e nisi nga vendi i katërt kurse Mansell nga pol pozita. Në xhiron e 63të, Mansell, i cili ishte në vendin e tretë, pozitë që i siguronte kampionatin, u tërhoq nga gara pasi goma mbrapa u prish ndërkoh që ai po voziste me 300 kmh.<ref>{{cite web|url=http://www.f1fanatic.co.uk/2007/10/18/grand-prix-flashback-australia-1986/|title=Heartbreak for Mansell in dramatic Adelaide finale|publisher=F1Fanatic|language=en|date=18 tetor 2007|access-date=13 nëntor 2014}}</ref> Piquet më pas u thirr në pit stop nga Williams për të ndryshuar gomat si masë sigurie. Kjo gjë bëri që Prost të merrte kryesimin e garës. Ai kishte hyrë më parë në pit stop për shkak të një çarje në gomë dhe ishte me goma të reja.<ref>{{Cite web|title=1986 Australian Grand Prix – Race Results & History – GP Archive|url=https://gparchive.com/formula-1/1986-australian-grand-prix/|website=GPArchive.com|language=en|date=26 tetor 1986|access-date=26 nëntor 2021}}</ref> Prost e kryesori garën deri në fund dhe u bë piloti i parë që nga [[Jack Brabham]] në vitin 1960 që fiton dy tituj rresht. ====1987: Një sezon i vështirë==== Rosberg u tërhoq nga Formula Një në fund të vitit 1986 dhe u zëvëndësua nga piloti suedez [[Stefan Johansson]], i cili u bë kolegu i ri i Prost për sezonin 1987. Edhe pse McLaren kishte prezantuar shasinë e re [[McLaren MP4/3|MP4/3]], pas tre sezonesh me MP4/2, motorrët TAG nuk kishin forcë mjaftueshëm për të konkuruar për trofe si dhe shfaqën defektë të pa para. Pavarësisht me një makinë jo në nivelet e rivalëve të tij, Prost arriti të garojë për titullin kampion deri në fazën e fundit të sezonit, duke fituar tre gara. Suksesi i tij në Portugali bëri që të kalonte britanikun [[Jackie Stewart]] si piloti me më shumë gara të fituara në historinë e Formula Një (28). I pyetur për këtë fakt, Stewart deklaroi: "Njerëzit mund të mos më besojnë, por jam i lumtur që Alain e theu rekordin tim. Jam i lumtur që ishte ai që e theu sepse vetëm ai e meriton. Nuk kam asnjë dyshim që ai është piloti më i mirë i gjeneratës së tij." Prost e konsideron fitoren e tij në garën hapëse në Brazil si më shpërblyesen e karrierës së tij. Ai i mbylli provat zyrtare në vendin e 5të, më shumë se tre sekonda më i ngadaltë se Mansell, i cili e nisi garën nga pol pozita. Prost e dinte se makina e tij nuk kishte shpejtësi të mjaftueshme për provat zyrtare dhe zgjodhi të punonte me strategjinë e garës. Ndërkohë që të gjithë rivalët e tij zgjodhën paketën downforcë të lartë, ai bëri të kundërtën, duke zgjedhur të ishte më i shpejtë në vijë të drejtë dhe më i ngadaltë në kthesa. Kjo strategji bëri që gomat e tij të zgjasnin më shumë se ato të rivalëve të tij, duke bërë që ai të kryente 61 xhiro në cirkuitin e ashpër Jacarepaguá me vetëm dy pit stope, kurse të tjerët bënë nga tre ose më shumë (Piquet bëri tre pit stope në 40 xhiro). Prost e mbylli garën 40 sekonda para Piquet, i cili u rendit i dyti. Johansson u rendit i treti, 56 sekonda mbrapa Prost. ====1988: Mbërritja e Ayrton Sennës si shok ekipi==== Sezoni 1988 prodhoi një moment të rëndësishëm në historinë e Formula Një pasi [[Honda]] i dha fund kontratës me Williams, ekipi kampion për kontruktorë, dhe i solli motorrët e tyre dominues RA16 te McLareni i Prost.<ref name=":15">{{Cite web|author=Maurice Hamilton|date=1 shtator 2017|title=30 years later: Honda's awkward Italian Grand Prix|url=https://www.espn.com/f1/story/_/id/20530902/30-years-later-honda-awkward-italian-grand-prix|access-date=10 shkurt 2021|publisher=ESPN F1|language=en|archive-date=19 gusht 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190819103023/https://www.espn.com/f1/story/_/id/20530902/30-years-later-honda-awkward-italian-grand-prix|url-status=live}}</ref> Para nisjes së sezonit 1988, u bë e qartë se nëse një ekip donte motorrët e Hondës, ata duhej të firmosnin me një nga dy pilotët brazilian të pëlqyer nga Honda (të cilët mbulonin tregun e makinave të Amerikës së Jugut):<ref name=":14">{{Cite web|date=7 korrik 2014|title=Honda and Formula One|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/october-1987/13/honda-and-formula-one/|access-date=30 shtator 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=12 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241212014212/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/october-1987/13/honda-and-formula-one/|url-status=live}}</ref> tre herë kampionin e botës Nelson Piquet, ose ylli në ngritje [[Ayrton Senna]].<ref name=":20">{{Cite news|author=Brad Spurgeon|date=18 shtator 2015|title=A Driver's Greatness, in the Words of Others|url=https://www.nytimes.com/2015/09/19/sports/autoracing/a-drivers-greatness-in-the-words-of-others-alain-prost-singapore-grand-prix-formula-one.html|access-date=30 shtator 2024|publisher=The New York Times|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090844/https://www.nytimes.com/2015/09/19/sports/autoracing/a-drivers-greatness-in-the-words-of-others-alain-prost-singapore-grand-prix-formula-one.html|url-status=live}}</ref> Kur McLaren pyeti Prost për mendimin e tij, francezi sygjeroi Sennën, duke vënë në dukje moshën e re dhe talentin e tij. Ky ishte një vendim për të cilën Prost do të pendohej më vonë. Pas mbërritjes së Sennës, McLaren deklaroi se të dy pilotët do të ishin të barabartë dhe do të lejoheshin të garonin ndaj njëri-tjetrit.<ref name=":14" /> Sipas shefit [[Ron Dennis]], Prost ishte në rregull me konkurencën por kishte shumë dyshime.<ref name=":16">{{Cite web|title=Ron Dennis on Senna - Part one: the early years|url=https://www.formula1.com/en/latest/features/2014/4/Ron-Dennis-on-Senna---Part-one-the-early-years.html|access-date=30 shtator 2024|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en}}</ref> Partneriteti McLaren-Honda i dha Prostit një makinë shumë të shpejtë dhe një mundësi të artë për të fituar një tjetër titull kampion për pilot, si dhe nisi një nga [[Rivaliteti Prost-Senna|rivalitetet më të ashpra në historinë e Formula Një]]. McLaren-Honda e dominoi sezonin 1988 duke fituar 15 nga 16 garat e sezonit, një rekord që qëndroi deri në sezonin [[Kampionati Botëror i Formula Një 2023|2023]], aty ku [[Red Bull Racing|Red Bull]]-Honda fitoi 21 nga 22 garat e kalendarit. McLaren e mbylli sezonin me titullin për konstruktor, duke mbledhur tre fishin e pikëve të [[Scuderia Ferrari|Ferrarit]], që u rendit në vendin e dytë. Pavarësisht një dueli të ngushtë, Senna u shpall kampion bote, duke mbledhur tre pikë më shumë se Prost. Braziliani gjithashtu fitoi tetë gara, një më shumë se Prost.<ref>{{cite web|url=https://www.racefans.net/2009/12/22/think-the-new-f1-points-system-is-weird-weve-seen-much-stranger-than-that/|title=From 8 points for a win to 25: Every F1 scoring system|author=Keith Collantine|date=22 dhjetor 2009|website=RaceFans|language=en|access-date=22 qershor 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210622070750/https://www.racefans.net/2009/12/22/think-the-new-f1-points-system-is-weird-weve-seen-much-stranger-than-that/|archive-date=22 qershor 2021}}</ref><ref name=":3" /> Ky sezon ishte pa polemika për të dy rivalët, me përjashtim të një momenti në [[Estoril]] ku Senna gati sa nuk e përplasi në mur Prostin që po e parakalonte.<ref>{{Cite web|title=Alain Prost on Senna {{!}} Ayrton Senna da Silva - Legacy Matters|url=https://www.ayrton-senna-dasilva.com/alain-on-senna/|access-date=2 tetor 2024|website=ayrton-senna-dasilva.com|language=en|archive-date=27 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240927103921/https://www.ayrton-senna-dasilva.com/alain-on-senna/|url-status=live}}</ref> Përgjatë këtij sezoni, Prost filloi të dyshonte se Honda po mundohej ta bënte Sennën pilotin e parë të McLaren, në kundërshtim me marrëveshjen e arritur në fillim të sezonit të barazi. Ai u takua me shefin e Hondës, [[Nobuhiko Kawamoto]], për t'i treguar këto shqetsime. Kawamoto pranoi se inxhinierët e Hondës ishin më të emocionuar për të punuar me Sennën por shtoi se të dy pilotët do të kishin makina të barabarta. ====1989: Titulli i tretë kampion bote==== McLaren vazhdoi të dominonte edhe në sezonin 1989, kurse rivaliteti midis Prost dhe Sennës u rrit ndjeshëm. Francezi akuzoi Sennën për vozitje të rreshikshme dhe jo të ndershme.<ref name=":8">{{Cite web|author=Tom Rubython|title=Atlas F1 Magazine: The Life of Senna: Six years of continual conflict|url=https://www.atlasf1.com/2004/apr14/rubython.html|access-date=30 shtator 2024|website=atlasf1.com|language=en|archive-date=7 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207232038/https://www.atlasf1.com/2004/apr14/rubython.html|url-status=live}}</ref><ref name=":82">{{Cite web|date=23 prill 2018|title=McLaren Racing – A 1–2 at San Marino|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/on-this-day-1-2-san-marino-2172059/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302023439/https://www.mclaren.com/racing/heritage/on-this-day-1-2-san-marino-2172059/|archive-date=2 mars 2021|access-date=12 shkurt 2021|publisher=Mclaren|language=en}}</ref> Pas [[Çmimi i madh i San Marinos 1989|Çmimit të madh të San Marinos]], të dy pilotët nuk flisnin më me njëri-tjetrin.<ref name="auto1">{{Cite web|author=Simon Arron|date=24 nëntor 2021|title=Racing's toxic rivals|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-2022/70/racings-toxic-rivals/|access-date=2 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207051521/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-2022/70/racings-toxic-rivals/|url-status=live}}</ref> Prost gjithashtu akuzoi brazilianin se ai ishte piloti i preferuar i McLaren. Këto akuza erdhën kur Honda i dërgoi McLarenit një motorr të ri në të cilën shkruhej: "Speciale – Për Ayrtonin".<ref>{{Cite web|author=Will Buxton|date=3 shkurt 2019|title=BUXTON: The 2019 team mate battle I'm most excited about {{!}} Formula 1®|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/buxton-the-2019-team-mate-battle-im-most-excited-about.2Ys3NYI5xuODTh9nATMEnt|access-date=30 shtator 2024|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en|archive-date=12 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240912150448/https://www.formula1.com/en/latest/article/buxton-the-2019-team-mate-battle-im-most-excited-about.2Ys3NYI5xuODTh9nATMEnt|url-status=live}}</ref> Pasi Prost (i cili ishte në vitin e fundit të kontratës me McLaren) kërcënoi se do të kalonte në një ekip rival për sezonin e ardhshëm, Ron Dennis i doli në mbrojtje publikisht francezit, duke deklaruar se ekipi vazhdimisht kishte gjetur diferenca në motorrët që i'u dhanë Prostit dhe Sennës.<ref name=":212">{{cite news|title=Honda power casts doubts over Senna|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1300&dat=19890714&id=hclUAAAAIBAJ&pg=4917%2C2115752|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201123447/https://news.google.com/newspapers?nid=1300&dat=19890714&id=hclUAAAAIBAJ&sjid=aZEDAAAAIBAJ&pg=4917%2C2115752|archive-date=1 dhjetor 2020|access-date=1 nëntor 2020|newspaper=The Age|language=en|page=27}}</ref> Për t’iu përgjigjur shqetësimeve të Prostit, Dennis u përpoq t’i caktonte motorët në mënyrë të rastësishme, si p.sh. duke hedhur një monedhë ose duke tërhequr numra nga një kapele.<ref name=":16"/><ref>{{Cite web|author=Keith Collantine|date=10 janar 2009|title=Ron Dennis on how the Hamilton-Alonso row compared to Senna and Prost|url=https://www.racefans.net/2009/01/10/ron-dennis-on-how-the-hamilton-alonso-row-compared-to-senna-and-prost/|access-date=30 shtator 2024|website=RaceFans|language=en|archive-date=13 nëntor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241113210337/https://www.racefans.net/2009/01/10/ron-dennis-on-how-the-hamilton-alonso-row-compared-to-senna-and-prost/|url-status=live}}</ref> Marrëdhënja e Prost dhe McLaren-Honda u prish tërësisht në [[Çmimi i madh i Italisë 1989|Çmimin e madh të Italisë]], aty ku francezi njoftoi publikisht se do t'i bashkohej Ferrarit në sezonin e ardhshëm. Pas këtij njoftimi, McLaren i dha mbështetje të plotë Sennës në garën për titullin kampion, pavarësisht se Prost kishte një avantazh prej 11 pikësh para nisjes së garës. Në [[Monza]], McLareni i dha përparësi Sennës, duke i dhënë 2 makina dhe 20 mekanikë dhe ndihmës, kurse Prost mori vetëm një makinë dhe katër ndihmës.<ref name=":5" /> Edhe pse pronësia e re e Hondës deklaroi se të dy pilotët kishin motorra të njëjtë, Prost nuk i besoi, dhe dyshimi i tij erdhi nga provat zyrtare ku Senna ishte plot 1.7 sekonda më i shpejtë se ai.<ref>{{cite web|url=http://www.formula1.com/results/season/1989/242/|title=1989 Italian Grand Prix|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en|access-date=23 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150118225755/http://www.formula1.com/results/season/1989/242/|archive-date=18 janar 2015}}</ref> Kjo bëri që Prost të ankohej sërisht për Hondën, që si kundërpërgjigje deklaroi se do nuk do t'a furnizonte makinën e Prost me motorra nëse ai nuk kërkonte falje. Prost në fund kërkoi falje për komentet e tij.<ref name=":19">{{Cite web|author=David Milloy|date=9 prill 2018|title=Alain Prost: the Other Edge of Genius?|url=https://www.adrianflux.co.uk/influx/people/alain-prost/|access-date=30 shtator 2024|website=Influx Magazine|language=en|archive-date=12 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241212143309/https://www.adrianflux.co.uk/influx/people/alain-prost/|url-status=live}}</ref> Prost arriti të triumfoj në garë dhe e rriti diferencën në renditje me 20 pikë nga Senna, i cili u tërhoq me probleme në motorr. Prost bëri një tjetër veprim që u pa negativisht nga McLareni pasi e hodhi trofeun e fituesit te tifozët, të cilët e prishën, duke bërë që Dennis të largohej i nervozuar nga podiumi. Pas këtij veprimi, McLareni bëri një rregull të ri ku të gjithë trofetë e fituar nga pilotët ishin pronë e ekipit, kurse pilotët kishin të drejtë të kërkonin një kopje të çdo trofeu që fitonin.<ref>{{Cite web|author=Tanya Kumar|date=4 korrik 2018|title=F1: Top 5 Unusual F1 Podium Ceremonies, bet you never knew!|url=https://www.sportskeeda.com/f1/f1-top-5-unusual-f1-podium-ceremonies/5|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201123507/https://www.sportskeeda.com/f1/f1-top-5-unusual-f1-podium-ceremonies/5|archive-date=1 dhjetor 2020|access-date=12 nëntor 2020|website=sportskeeda|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Six of the best – Unusual podium ceremonies|url=https://www.formula1.com/en/latest/features/2015/9/six-of-the-best---unusual-podium-ceremonies.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108122207/https://www.formula1.com/en/latest/features/2015/9/six-of-the-best---unusual-podium-ceremonies.html|archive-date=8 nëntor 2020|access-date=12 nëntor 2020|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en}}</ref> Pas garës së Italisë, Senna shtyu drejtuesit e McLaren për t'a shkarkuar Prost menjëherë. Ferrari ofroi pilotin e tyre [[Gerhard Berger]] në këmbim të Prost për katër garat e fundit të sezonit. Në fund nuk u mor asnjë vendim drastik dhe Prost u lejua t'a përfundonte sezonin me ekipin pasi kërkoi falje publike. Vite më vonë, Prost mori një kopje zyrtare të trofeut të Çmimit të madh të Italisë dhe j'a dhuroi Dennis.<ref name=":18">{{cite web|date=janar 1990|title=Alain Prost Interview|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-1990/57/alain-prost-2?v=7516fd43adaa|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230112191729/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/january-1990/57/alain-prost-2?v=7516fd43adaa|archive-date=12 janar 2023|access-date=11 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en}}</ref> Prost siguroi titullin kampion në garën e parafundit në [[Suzuka]] të Japonisë. Ai e nisi garën me një avantazh prej 16 pikësh nga Senna dhe të dy pilotët u përplasën me njëri-tjetrin shtatë xhiro nga fundi.<ref name=":5" /> Prost, i cili deri në atë moment ishte në kryesim të garës, u fajsua gjerësisht si shkaktari i aksidentit.<ref name=":18" /> Prost refuzoi të linte hapsirë kur të dy pilotët ishin krah për krah në vijën e drejtë. Kjo, sëbashku me stilin e të ngarit të Sennës, i cili e vendoste makinën e tij në pozita të mundshme për aksident me qëllim që pilotët e tjerë të zbrapseshin, shkaktuan aksidentin.<ref>{{Cite web|date=22 maj 2024|title=How good actually was Ayrton Senna? Hint: Exceptionally|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/ayrton-senna/how-good-actually-was-ayrton-senna-hint-exceptionally/|access-date=11 tetor 2024|website=Mclaren|language=en|archive-date=17 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240917132814/https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/ayrton-senna/how-good-actually-was-ayrton-senna-hint-exceptionally/|url-status=live}}</ref><ref name=":18" /> Senna arriti të rikthehej në garën dhe në fund doli në vendin e parë, por u skualifikua nga FIA, me në krye francezin [[Jean-Marie Balestre]], të cilin Senna nuk e pëlqente, për shkak se humbi shikanin në momentin e rihyrjes në garë. Senna gjithashtu u gjobit me 100,000$ si dhe u denua me gjashtë muaj për "vozitje të rrezikshme", një dënim që ngeli i pezulluar.<ref>{{cite web|title=Grand Prix Results: Japanese GP, 1989|url=http://www.grandprix.com/gpe/rr483.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20060620101901/http://www.grandprix.com/gpe/rr483.html|archive-date=20 qershor 2006|access-date=16 gusht 2006|website=GrandPrix.com|language=en}}</ref> Prost kërkoi falje për mënyrën se si e fitoi kampionatin, por shtoi se ishte një aksident të cilën ai nuk mundi t'a shmangte.<ref>{{cite news|date=23 tetor 1989|title=MOTOR SPORTS ROUNDUP : Senna Is Disqualified in Japan|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-10-23-sp-300-story.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110172542/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-10-23-sp-300-story.html|archive-date=10 nëntor 2020|access-date=9 shkurt 2021|publisher=Los Angeles Times|language=en}}</ref> McLaren apeloi vendimin e marrë ndaj Sennës por pa sukses. ''[[Sports Illustrated]]'' komentoi për këtë veprim, duke thënë: "Ron Dennis është kundër pilotit të tij dhe nuk do që ai ta fitoj kampionatin."<ref>{{Cite web|author=Sam Moses|date=19 mars 1990|title=Fireworks in Formula One|url=https://vault.si.com/vault/1990/03/19/fireworks-in-formula-one-amid-acrimony-ayrton-senna-won-the-us-grand-prix|access-date=30 shtator 2024|publisher=Sports Illustrated|language=en|archive-date=11 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250411143430/https://vault.si.com/vault/1990/03/19/fireworks-in-formula-one-amid-acrimony-ayrton-senna-won-the-us-grand-prix|url-status=dead}}</ref> ===Ferrari=== Në vitin 1990, Prost u bë piloti i parë që firmos me Ferrarin që nga vdekja e themeluesit [[Enzo Ferrari]] dy vite më parë. Ferrari kishte marrë disa inxhinjerë dhe arkitekt të McLarenit, përfshirë emra si [[John Barnard]] dhe [[Steve Nichols]].<ref name=":23">{{Cite news|author=Edd Straw|date=29 dhjetor 2017|title=Why the Ferrari 641 should have won a Formula 1 title in 1990|url=https://www.autosport.com/f1/news/why-the-ferrari-641-should-have-won-a-formula-1-title-in-1990-4988738/4988738/|access-date=1 tetor 2024|publisher=Autosport|language=en}}</ref> [[Ferrari 641]] ishte kandidati kryesor për të mposhtur McLarenin për titullin për konstruktor, duke humbur për vetëm 11 pikë. Gjatë këtij sezoni, Prost fitoi pesë gara, në Brazil, Meksikë, Francë, Britani dhe Spanjë. Në Meksikë, ai zhvilloi një nga performancat më të mira të karrierës së tij, duke fituar pasi e nisi garën nga vendi i 13të.<ref>{{Cite web|date=27 May 2020|title=Race of my life: Alain Prost on the 1990 Mexican GP|url=https://www.autosport.com/f1/news/149648/race-of-my-life-alain-prost-on-mexico-1990|access-date=10 shkurt 2021|website=Autosport.com|language=en|archive-date=28 tetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028020359/https://www.autosport.com/f1/news/149648/race-of-my-life-alain-prost-on-mexico-1990|url-status=live}}</ref> Fati i kampionatit u vendos sërisht në garën e parafundit në Suzuka, por këtë herë Prost kishte 9 pikë më pak se Senna. Ashtu si në vitin e kaluar, të dy pilotët u përplasën sërisht me njëri-tjetrin.<ref name=":3" /> Në kthesën e parë pas nisjes së garës, Senna qëllimit u përplas te Prost, duke i nxjerrë të dy pilotët nga gara dhe duke vulosur titullin në favor të tij. Dennis menjëherë e dinte që Senna e shkaktoi aksidentin qëllimisht, edhe pse i'u desh një vit për t'a pranuar:<ref name=":16" /> ai deklaroi në vitin 1991 se Senna u hakmorr ndaj Prost për aksidentin e tyre në vitin 1989.<ref name=":112">{{Cite web|author=David Tremayne|date=7 korrik 2014|title=The other side of Senna — his rage at Prost and Suzuka 1990|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-1991/6/the-other-side-of-senna/|access-date=3 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 shkurt 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240207210511/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-1991/6/the-other-side-of-senna/|url-status=live}}</ref> Edhe pse Prost u ankua për këtë aksident, duke thënë se Senna nuk ka vlera si njeri, braziliani nuk u pezullua.<ref name=":112" /> Prost e mbylli kampionatin në vendin e dytë, shtatë pikë mbrapa Sennës, kurse Ferrari u rendit në vendin e dytë mbrapa McLaren.<ref>{{cite web|url=https://www.motorsportmagazine.com/database/championships/1990-f1-world-championship/|title=1990 F1 World Championship|website=Motor Sport Magazine|language=en|access-date=27 janar 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301231913/https://www.motorsportmagazine.com/database/championships/1990-f1-world-championship/|archive-date=1 mars 2021}}</ref> Pas përfundimit të sezonit, Nigel Mansell, shoku i ekipit të Prost, u largua nga Ferrari për t'u rikthyer te Williams.<ref>{{Cite book|author=Murray Walker|title=Murray Walker's Formula One Heroes|date=2001|publisher=[[Virgin Books]]|language=en|isbn=1-85227-918-4|page=108}}Murray Walker & Simon Taylor ''Murray Walker's Formula One Heroes'' p. 108, paragrafi 2. Virgin Books,{{ISBN|1-85227-918-4}}</ref><ref name=":7">{{Cite web|author=Simon Taylor|date=dhjetor 2009|title=Lunch with... Nigel Mansell|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2009/60/lunch-nigel-mansell|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230713202624/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/december-2009/60/lunch-nigel-mansell/|archive-date=13 korrik 2023|access-date=11 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en}}</ref> Ai tha se marrëdhënja e tij me Prost nuk ishte e mirë, pavarësisht se britaniku e kishte mbështetur atë për incidentin me Sennën në garën e Japonisë në vitin 1989. Një tjetër faktor i marrëdhënjes së keqe ishte mbërritja e Prost si piloti i parë i Ferrarit, edhe pse kontrata e Mansell kishte një klauzolë që e bënte atë pilotin e parë.<ref>{{Cite web|author=Jamie Woodhouse|date=20 gusht 2022|title=Nigel Mansell now realises why his team-mates didn't like him too much|url=https://www.planetf1.com/news/nigel-mansell-realises-reason-team-mate-dislike|access-date=1 tetor 2024|website=PlanetF1|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090810/https://www.planetf1.com/news/nigel-mansell-realises-reason-team-mate-dislike|url-status=live}}</ref> Mansell tregoi se pasi ai mori pol pozitën në garën e Francës, Prost i kërkoi Ferrarit që t'i jepnin makinën e tij për garën e rradhës në Britani.<ref>{{Cite book|author=Nigel Mansell|title=My Autobiography|date=1995 |page=222|publisher=Collins Willow|language=en|isbn=0-00-218497-4}}</ref> Ai u zëvëndësua nga francezi [[Jean Alesi]].<ref name=":7" /> Ferrari pësoi rënje në sezonin 1991. Makina e tyre "Ferrari 642" nuk ishte e aftë të mbante ritmin e McLarenit dhe Williamsit. Prost nuk përfundoi asnjë garë më poshtë se vendi i pestë, por nuk fitoi asnjë garë. Ai gjithashtu mori pesë podiume dhe përfundoi vetëm tetë gara; kolegu i tij Alesi përfundoi vetëm shtatë gara. Sipas raportimeve, motorri V12 i Ferrarit nuk ishte aq konkurues sa motorrët V10 të rivalëve të tyre, të cilët ishin më të shpejtë, më të lehtë dhe harxhonin benzinë më pak.<ref name=":23" /> Prost, i cili pati vështirësi gjatë sezonit, shpërtheu në garën e parafundit, duke thënë se makina e tij ecte " si një kamion".<ref>{{cite book|title=Formula Ferrari|author=Umberto Zapelloni|isbn=0-340-83471-4|publisher=[[Hodder & Stoughton]]|language=en|date=April 2004|page=17}}</ref><ref name=":19" /> Ferrari u kundërpërgjigj menjëherë duke shkarkuar Prostin. Ai u zëvëndësua nga piloti italian [[Gianni Morbidelli]] për [[Çmimi i madh i Australisë 1991|Çmimin e madh të Australisë 1991]], si dhe nga [[Ivan Capelli]] për sezonin e ardhshëm.<ref>{{Cite book|author1=Murray Walker|author2=Simon Taylor|title=Murray Walker's Formula One Heroes|date=2001|page=115|publisher=Virgin Books|language=en|isbn=1-85227-918-4}}</ref> ===Williams=== Prost nuk garoi në sezonin 1992.<ref name=":2" /> Pavarësisht kontakteve me Ligier, ekip me të cilin ai garoi në fazën parasezonale, ai qëndroi jashtë për këtë sezon pasi Ferrari i ofroi një shumë të madhe parash.<ref name="8w">{{cite web|author1=Mattijs Diepraam|author2=Rainer Nyberg|date=maj 2001|language=en|title=Subtlety redefined|url=http://8w.forix.com/prost.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121015073811/http://8w.forix.com/prost.html|archive-date=15 tetor 2012|access-date=18 tetor 2012 |publisher=8w.forix}}</ref> Gjatë këtij sezoni, Mansell dhe Williams-Renault thyen dominimin e McLaren-Hondës: britaniku fitoi titullin e parë kampion kurse Honda u tërhoq nga Formula Një për shkak të krrizës ekonomike në Japoni.<ref>{{Cite web|date=16 mars 2022|title=Honda's Bittersweet F1 Legacy|url=https://www.nippon.com/en/japan-topics/g02026/|access-date=1 tetor 2024|website=nippon.com|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090953/https://www.nippon.com/en/japan-topics/g02026/|url-status=live}}</ref> Kjo gjë bëri që Williams të ishte ekipi dominues si dhe njëri prej pilotëve të tyre pritej të shpallej sërisht kampion për sezonin 1993. Prost e shfrytëzoi këtë mundësi dhe filloi të negocionte me [[Frank Williams]] për t'u bërë pjesë e ekipit që nga gara e dytë e sezonit 1993.<ref name=":242">{{Cite web|author=Adam Cooper|date=7 korrik 2024|title=The Domination Game: How Mansell and Williams made 1992 their own|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/july-2002/30/the-domination-game/|access-date=1 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091110/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/july-2002/30/the-domination-game/|url-status=live}}</ref> Negociatat ishin të suksesshme dhe ai firmosi për dy vite.<ref>{{cite web|date=15 dhjetor 2012|title=The History of Williams - 1993|url=https://www.williamsdb.com/the-history-of-williams/the-history-of-williams-1993/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191216163106/https://www.williamsdb.com/the-history-of-williams/the-history-of-williams-1993/|archive-date=16 dhjetor 2019|access-date=16 dhjetor 2019|website=The Williams Database|language=en}}</ref> Piloti i dytë i Williams, [[Riccardo Patrese]], ndjeu se vendi i tij ishte në rrezik dhe firmosi me [[Benetton Formula|Benetton]]. Prost pritej të ishte sërisht shok ekipi me Mansellin, por britaniku nuk arriti të rinovonte kontratën me ekipin për shkak të kërkesave të larta financiare.<ref name=":242" /> Pas largimit të Mansell, Williams kërkoi të sillte në ekip Sennën, por kjo nuk u arrit pasi kontrata e Prost kishte një klauzolë që e ndalonte brazilianin t'i bashkohej Williamsit për sa kohë që ai ishte atje.{{sfn|Ménard|Vassal|2003|p=138}} Senna e quajti Prostin "frikacak" për këtë klauzolë, por në fund vazhdoi të garonte me McLarenin.{{sfn|Ménard|Vassal|2003|p=138}}<ref>{{cite web|url=https://www.f1oversteer.com/throwbacks/ayrton-senna-once-called-alain-prost-a-coward-for-refusing-to-be-his-teammate/|title=Ayrton Senna once called Alain Prost a ‘coward’ for refusing to be his teammate|website=f1oversteer.com|language=en|date=28 gusht 2026|access-date=10 tetor 2026}}</ref> Prost fitoi titullin e katërt kampion bote në sezonin 1993.<ref name=":12">{{cite news|date=11 dhjetor 1994|title=Briefly |url=http://link.galegroup.com/apps/doc/A296056825/GPS?u=wikipedia&sid=GPS|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201123443/https://go.gale.com/ps/i.do?p=GPS&u=wikipedia&id=GALE%7CA296056825&v=2.1&it=r&sid=GPS&asid=5b88d3e4|archive-date=1 dhjetor 2020|access-date=17 prill 2019|publisher=[[The Age|Sunday Age]]|language=en|page=4|via=Infotrac Newsstand}}</ref> Ai ishte shok ekipi me pilotin 32 vjeçar [[Damon Hill]]. Williams dominoi sërisht garën për konstruktor, duke marrë dyfishin e pikëve krahasuar me vendin e dytë McLaren. Prost fitoi shtatë nga dhjetë garat e para të sezonit si dhe mori pol pozita në 13 nga 16 garat e sezonit. Edhe pse gjatë sezonit ai u përball me konkurencën e Hill dhe Sennës, Prost u shpall kampion në Portugali dhe dy gara nga fundi. Pak para fitimit të titullit, Prost njoftoi tërheqjen nga sporti në përfundim të sezonit.<ref name="la">{{Cite web|author=Shav Glick|date=25 shtator 1993|title=Prost, 38, Announces Retirement|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-09-25-sp-38901-story.html|access-date=18 shtator 2024|website=Los Angeles Times|language=en|archive-date=12 qershor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230612151224/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-09-25-sp-38901-story.html|url-status=live}}</ref> Duke qënë se ai do të tërhiqej, Williams mori Sennën si pilot për sezonin e ardhshëm, pavarësisht klauzolës së Prost. Pavarësisht se klauzola e tij ishte në fuqi edhe për vitin 1994, Renault i kërkoi Williams për t'a bindur Prostin për të hequr dorë nga ky kusht.<ref>{{Cite web|date=11 tetor 1993|title=Senna signs with Williams |url=https://www.upi.com/Archives/1993/10/11/Senna-signs-with-Williams/9005750312000/|access-date=18 shtator 2024|website=UPI|language=en|archive-date=24 janar 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124015818/https://www.upi.com/Archives/1993/10/11/Senna-signs-with-Williams/9005750312000/|url-status=live}}</ref> Francezi u tërhoq në fund të sezonit 1993 me kusht që Williams t'i paguante rrogën e plotë për sezonin 1994.<ref name=":22">[[Senna (film)|''Senna'' (film)]] (edicioni i zgjatur), te minuta 1:47-1:50.</ref> Prost e mbylli me podium garën e fundit të karrierës në [[Çmimi i madh i Australisë 1993|Australi]]. Pas përfundimit të garës, Prost u përfaqua nga Senna, duke u surprizuar nga veprimi i brazilianit.<ref name=":5" /> McLaren, të cilët sapo kishin firmosur një marrëveshje për t'u furnizuar me motorrë nga [[Peugeot]],<ref>{{cite web|url=https://www.classicdriver.com/en/article/auctions/peugeot-powered-mclaren-a-smoking-hot-symbol-f1s-golden-era|title=This Peugeot-powered McLaren is a smoking-hot symbol of F1’s golden era|publisher=Classic Driver|language=en|date=15 tetor 2022|access-date=14 tetor 2026}}</ref> u përpoqën për të bindur Prost të zinte vendin e Sennës për sezonin 1994.<ref name="auto">{{Cite web|author=Jamie Woodhouse|date=24 dhjetor 2021|title=Ayrton Senna called Alain Prost 'begging' him to stay in F1 in 1994|url=https://www.planetf1.com/news/ayrton-senna-begged-alain-prost-return|access-date=18 shtator 2024|website=PlanetF1|language=en}}</ref> Senna vetë e inkurajoi francezin për të pranuar ofertën, por Prost refuzoi, duke u tërhequr një herë e përgjithmonë.<ref name="auto2">{{Cite web|date=30 shtator 2018|title=Martin Brundle at McLaren in 1994|url=https://www.unracedf1.com/martin-brundle-at-mclaren-in-1994/|access-date=18 shtator 2024|website=UnracedF1.com|language=en|archive-date=3 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241003033825/https://www.unracedf1.com/martin-brundle-at-mclaren-in-1994/|url-status=live}}</ref> ==Profili i pilotit== ===Stili i të voziturit=== Gjatë karrierës së tij, Prost fitoi pseudonimin "Profesori" për intelektualitetin e tij në pistë. Edhe pse fillimisht ai tha se ky pseudonim nuk i bënte përshtypje, me kalimin e kohës ai tha se pseudonimi karakterizonte stilin e tij të të voziturit. Prost ishte shumë i aftë të përgatiste strategjinë e tij para fillimit të një gare: ai zakonisht i kursente frenat dhe gomat në fazat e para të garës, duke i lënë të freskëta për pjesën e fundit.<ref name=":2" /> Motoja e tij ishte "Fito sa më ngadalë të jetë e mundur",<ref name="mcbride_nyt_p3" /><ref>{{Cite web|title=On this week #8: A masterclass from The Professor|url=https://www.pirelli.com/global/en-ww/race/racingspot/formula-1/a-masterclass-from-the-professor-119946/|access-date=2 tetor 2024|website=pirelli.com|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091306/https://www.pirelli.com/global/en-ww/race/racingspot/formula-1/a-masterclass-from-the-professor-119946/|url-status=live}}</ref> një moto që ai mund t'a ketë marrë nga [[Niki Lauda]] ose [[Juan Manuel Fangio]].<ref name=":24">{{Cite web|author=Clive James|title=Niki Lauda Wins Going Slowly|url=https://www.clivejames.com/niki-lauda-wins-going-slowly.html|access-date=2 tetor 2024|website=CliveJames.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|author=Will Buxton|date=3 qershor 2016|title=BUXTON: The Secret|url=https://racer.com/2016/06/03/buxton-the-secret-130356/|access-date=2 tetor 2024|website=RACER|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091338/https://racer.com/2016/06/03/buxton-the-secret-130356/|url-status=live}}</ref><ref name=":27" /> Shefi i Hondës, [[Nobuhiko Kawamoto]], kur u pyet për dy pilotët e McLarenit, tha: Senna është si një samurai kurse Prost është si një kompjuter.<ref name=":5" /> Ndryshe nga Senna, i cili ecte gjithmon me ritëm të lartë,<ref name=":2" /> Prost garonte më me elegancë dhe qetësi, duke kopjuar idhujt e tij [[Jackie Stewart]] dhe [[Jim Clark]].{{sfn|Roebuck|1986|p=131}} Edhe pse Prost mund të mos ketë garuar me aq stil sa bashkëkohësit e tij – Nigel Mansell dikur tha se Prost thjesht kishte makinën më të mirë në pistë – Stewart e lavdëroi Prostin për butësinë e tij pas timonit, duke shpjeguar: “Për disa, kjo është e mërzitshme; për mua, është mjeshtëri – dhe shumë më e vështirë sesa thjesht të shëtisësh me makinën përreth.”<ref name=":27" /><ref name=":28" /> Qetësia e Prostit i lejoi atij të nxirrte maksimumin nga një motorr pa e çuar atë drejt prishjes. Clive James shkroi se Prost "konsiderohej i çuditshëm edhe nga pilotët e tjerë për mënyrën se si makinat e tij qëndronin bashkë: ishte sikur ai mund të dëgjonte se çfarë po ndodhte në motorr. Prost ishte shoku i makinës. Pilotët e tjerë nuk e trajtonin makinën me më shumë takt sesa trajtonin gratë e tyre".<ref name=":24" /> Megjithatë, qasja e tij pati disa kritikë, përfshirë Ron Dennis, i cili u mërzit që Prost refuzoi të garonte për fitoren në Spa në vitin 1985. Prost u përgjigj se "E kam humbur kampionatin në momentin e fundit aq shumë herë sa nuk po rrezikoj".<ref name=":26">{{Cite web|title=Alain Prost|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/alain-prost/|access-date=2 tetor 2024|website=Mclaren.com|language=en|archive-date=29 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240929000643/https://www.mclaren.com/racing/heritage/formula-1/drivers/alain-prost|url-status=live}}</ref> Prost u prek nga kritikat, të cilat i përmblodhi si "kur fiton... është normale, kur humb, je budalla".<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/full-transcript-read-every-word-from-four-time-world-champion-alain-prosts.24IUj5h536Ih9IwT09FgjG|title=FULL TRANSCRIPT: Read every word from four-time world champion Alain Prost's insightful Beyond the Grid interview|author=Tom Clark|publisher=Formula Një|language=en|date=17 mars 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007113432/https://www.formula1.com/en/latest/article/full-transcript-read-every-word-from-four-time-world-champion-alain-prosts.24IUj5h536Ih9IwT09FgjG|archive-date=7 tetor 2024|access-date=28 korrik 2026}}</ref> Stili i qetë i Prostit ndonjëherë maskonte ritmin e tij të ashpër në pistë. [[Steve Nichols]], projektuesi i makinave të Prostit te McLaren dhe Ferrari, tha se në Çmimin e madh të Belgjikës 1985, ai e pa Prostin të bënte tre xhiro me qetësi në pistë dhe nuk e kuptoi që Prost kishte marrë pol pozitë deri pasi u kthye në garazh.<ref>{{Cite web|author=Dan Prosser|date=2 gusht 2023|title=McLaren designer Steve Nichols on Prost, Senna and Lauda|url=https://www.the-intercooler.com/library/blog/mclaren-designer-steve-nichols-on-prost-senna-and-lauda/|access-date=2 tetor 2024|website=The Intercooler|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091441/https://www.the-intercooler.com/library/blog/mclaren-designer-steve-nichols-on-prost-senna-and-lauda/|url-status=live}}</ref> [[Nigel Roebuck]] tregoi një histori të ngjashme në lidhje me pol pozitën e Prostit në [[Monako]].<ref name=":28">{{Cite web|author=Graham Keilloh|date=24 korrik 2011|title=In defence of Alain Prost|url=http://www.talkingaboutf1.com/2011/07/in-defence-of-alain-prost.html|access-date=3 tetor 2024|website=Talking About F1|language=en|archive-date=11 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210211030202/http://www.talkingaboutf1.com/2011/07/in-defence-of-alain-prost.html|url-status=live}}</ref> [[Adrian Newey]], projektuesi i makinave të Prostit te Williams, tha se Prost ndonjëherë e acaronte në praktika sepse Prost rrallë e shtynte makinën deri në limit, duke e bërë më të vështirë për Newey të kuptonte nëse makina ishte mjaftueshëm e shpejtë.<ref>{{Cite web|date=2 tetor 2023|title=Prost's final fling|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/november-2023/71/prosts-final-fling/|access-date=2 tetor 2024|website=Motor Sport Magazine|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091128/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/november-2023/71/prosts-final-fling/|url-status=live}}</ref> Newey shtoi se "kur donte, mund të ecte vërtet shpejtë".<ref>{{Cite web|author=Lucrezia Costa|date=11 gusht 2024|title=Adrian Newey on the champions he has worked with: "Very different characters, but all phenomenal"|url=https://pitdebrief.com/post/adrian-newey-on-the-champions-he-has-worked-with-very-different-characters-but-all-phenomenal/|access-date=2 tetor 2024|website=Motorsport {{!}} Pit Debrief|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091323/https://pitdebrief.com/post/adrian-newey-on-the-champions-he-has-worked-with-very-different-characters-but-all-phenomenal/|url-status=live}}</ref> Edhe pse Senna e dominoi Prostin në provat zyrtarr gjatë 32 garave si shok ekipi, duke marrë 26 pol pozita kundrejt 4 të Prostit, në ditën e garës Prost shënoi 12 xhiro më të shpejta kundrejt 6 të Sennës.<ref name=":21" /> Edhe pse Senna ishte më i shpejtë në provat zyrtare, Prost ishte i nënvlersuar në këtë kategori: Niki Lauda vuri në dukje se kur Prost u bashkua me McLaren në vitin 1984, Prost ishte aq i shpejtë sa Lauda hoqi dorë nga përpjekja për t'u barazuar me Prost në provat zyrtare dhe e përdori kohën e tij në pistë për të përgatitur makinën e tij për garën. Prost i përvetësoi këto mësime dhe i përdori kundër Sennës në vitet 1988 dhe 1989.<ref name=":21" /> ===Trashëgimia=== Prost konsiderohet një nga pilotët më të mirë të të gjitha kohërave në Formula Një. Ai ka fituar katër tituj botëror, po aq sa [[Sebastian Vettel]] dhe [[Max Verstappen]]. Vetëm [[Lewis Hamilton]], [[Michael Schumacher]], dhe Juan Manuel Fangio kanë fituar më shumë tituj se ai.<ref name=":20"/> Përveç kësaj, Prost humbi mundësinë për të fituar edhe katër tituj të tjerë për vetëm 12.5 pikë.<ref name=":17"/> Në kohën e pensionimit të tij, Prost mbante rekordin për garat e fituara (51),<ref>{{cite web|title=Grand Prix Results: Portuguese GP, 1993|url=http://www.grandprix.com/gpe/rr546.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20061030022713/http://www.grandprix.com/gpe/rr546.html|archive-date=30 tetor 2006|access-date=7 nëntor 2006|website=GrandPrix.com|language=en}}</ref><ref name=":2" /> e cila qëndroi për 14 vite; rekordi i tij u thye nga Schumacher në vitin 2001.<ref name=":0">{{cite news|author=Alan Henry|date=4 shtator 2001|title=Schumacher rubs salt into Prost wounds|url=https://www.theguardian.com/sport/2001/sep/04/formulaone.formulaone2001|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417055456/https://www.theguardian.com/sport/2001/sep/04/formulaone.formulaone2001|archive-date=17 prill 2019|access-date=17 prill 2019|publisher=[[The Guardian]]|language=en}}</ref><ref name=":13" /> Prost besonte se nëse Senna nuk do ndërronte jetë në vitin 1994, do t'ja thyente rekordin e fitoreve francezit.<ref name=":0" /> Prost gjithashtu kishte rekordin për numrin e xhirove të shpejta (41) deri në vitin 2001; Schumacher ishte sërisht piloti që i theu rekordin.<ref name=":27">{{Cite news|date=1 qershor 1993|title=Alain Prost retires|url=https://www.autosport.com/f1/news/alain-prost-retires-5053020/5053020/|access-date=3 tetor 2024|publisher=Autosport|language=en}}</ref> Prost aktualisht ndan rekordin për përqindjen më të lartë të garave të nisura nga rreshti i parë në një sezon të vetëm (16 nga 16 në vitin 1993) me Ayrton Sennën (1989) dhe Damon Hill (1996).<ref>{{cite web|author=Steven Lynch|date=1 korrik 2011|title=Front row regulars|url=http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/53088.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190501082158/http://en.espn.co.uk/f1/motorsport/story/53088.html|archive-date=1 maj 2019|access-date=1 maj 2019|publisher=ESPN UK|language=en}}</ref> Deri në vitin 2026, ai është francezi i fundit që ka fituar [[Çmimi i madh i Francës|Çmimin e madh të Francës]].<ref>{{cite web|author=Nicky Haldenby|date=8 qershor 2021|title=France's Home Race Heroes|url=https://f1destinations.com/france-home-race-f1-heroes/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210614214908/https://f1destinations.com/france-home-race-f1-heroes/|archive-date=14 qershor 2021|access-date=14 qershor 2021|website=F1Destinations|language=en}}</ref> ===Lëvizjet dhe marrëdhënjet me ekipet=== Prost gjithashtu e kuptoi rëndësinë e të garuarit me makinën më të mirë; uebfaqja zyrtare e McLarenit komenton se ai "e ndërtoi karrierën e tij të gjatë duke bërë lëvizjen e duhur në kohën e duhur". Megjithatë, pasi Prost gjeti rrugën e tij drejt një ekipi fitues, ai nuk ishte gjithmonë i shkathët në marrëdhëniet e tij me ekipet dhe furnizuesit e motorrëve. Faqja e internetit e [[Formula Një]] vëren se ndërsa Prost "bëri që fitoret e tij të dukeshin të lehta", ai "ishte më pak i suksesshëm në politikën në të cilën ishte gjithmonë i përfshirë" dhe ai "i la ekipet në mënyrë negative në katër raste". Shoku i ekipit të Prostit te Ferrari, Nigel Mansell, kujton një incident ku në [[Çmimi i madh i Britanisë 1990|Çmimin e madh të Britanisë 1990]], makina që ai garoi nuk ecte njësoj si në garën e mëparshme ku ai kishte marrë pol pozitë. Kur u përball me mekanikët, Prost doli në përfundimin se Mansell kishte makinë superiore krahasuar me francezin. Makinat e tyre u ndërruan pa djeninë e Mansell dhe me kërkesë të Prost. Prost gjithashtu fliste rrjedhshëm italisht, ndërsa italishtja e Mansell ishte vetëm bisedore në rastin më të mirë, duke i dhënë Prostit ndikim më të madh brenda ekipit me bazë në [[Maranello]]. Sipas Prost, Mansell mori pjesë vetëm në dy ose tre takime informuese mekanike gjatë gjithë sezonit, duke preferuar të luante [[golf]].<ref>Mansell, Nigel ''My Autobiography'' faqja 222 Collins Willow {{ISBN|0-00-218497-4}}</ref> Prost e përshpejtoi shkarkimin e tij nga Ferrari në vitin 1991 duke kritikuar hapur makinën si dhe nuk mori pjesë në sezonin 1992 (duke pranuar një shumë të konsiderueshme parash nga Ferrari) në vend që të garonte me Ligier të nivelit të dytë.<ref name="8w"/> Në garën e dytë të sezonit 1992, Prost e dalloi menjëherë potencialin e kombinimit Williams-Renault dhe negocioi për një vend për sezonet 1993 dhe 1994.<ref name=":242"/> Pasi njoftoi daljen e tij në pension në fund të sezonit 1993 (duke mos dashur të ishte partner me Sennën në vitin 1994, me Williams që pranoi të paguante pagën e Prostit për vitin 1994), Prost vendosi të mos dilte nga pensioni pasi nuk u impresionua nga një provë e McLaren-Peugeot për sezonin 1994.<ref name="auto"/><ref name="auto2"/><ref name=":13" /> Pasi Senna humbi jetën në Çmimin e madh të San Marinos në vitin 1994, Prost ishte kandidati i dukshëm për të zënë vendin bosh te Williams, por Prost tha se nga respekti për Sennën nuk do të garonte më në Formula Një.<ref name="NZHerald">{{Cite web|author=Don Kennedy|date=9 tetor 2024|title=Formula One: Prost reminisces ahead of return to Imola|url=https://www.nzherald.co.nz/hawkes-bay-today/news/formula-one-prost-reminisces-ahead-of-return-to-imola/DTEDCRZLPWQYLWWEUQ4UMOERSQ/|access-date=11 tetor 2024|website=The New Zealand Herald|language=en|archive-date=26 qershor 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250626125859/https://www.nzherald.co.nz/hawkes-bay-today/news/formula-one-prost-reminisces-ahead-of-return-to-imola/DTEDCRZLPWQYLWWEUQ4UMOERSQ/|url-status=live}}</ref> ===Vlerësimet nga bashkëkohësit=== Në vitin 2009, një sondazh i [[Autosport]] i kryer nga 217 pilotë të Formula Një e nxori Prostin të votuar si piloti i katërt më i madh i të gjitha kohërave në Formula Një, pas Sennës, Schumacherit dhe Fangios.<ref>{{Cite web|date=2009|title=Formula 1's Greatest Drivers – AUTOSPORT.com – Alain Prost|url=http://f1greatestdrivers.autosport.com/?driver=4|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210517231624/https://f1greatestdrivers.autosport.com/?driver=4|archive-date=17 maj 2021|access-date=19 shkurt 2021|website=f1greatestdrivers.autosport.com|language=en}}</ref> Shoku i skuadrës së Prostit, Keke Rosberg, tha se "Ai është më i miri që kam njohur ndonjëherë, pa dyshim. Si një pilot garash i gjithanshëm, ai është kokë e këmbë përpara kujtdo tjetër."<ref name=":28" /> Drejtori ekzekutiv i Formula Një, [[Bernie Ecclestone]], tha se Prost ishte piloti më i madh i të gjitha kohërave, pasi Prost rrallë gëzonte trajtimin e pilotit numër një, ndryshe nga Senna ose Schumacher.<ref>{{Cite web|last=NewsDesk|date=13 shtator 2016|title=Ecclestone: Prost was better than Schumacher or Senna|url=https://www.grandprix247.com/2016/09/13/ecclestone-prost-was-better-than-schumacher-or-senna/|access-date=1 tetor 2024|website=GRANDPRIX247.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017|title=Bernie Ecclestone says Alain Prost best ever F1 driver|url=https://www.sportsmole.co.uk/fb_281199.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240628085026/https://www.sportsmole.co.uk/formula-1/news/ecclestone-says-prost-best-ever-f1-driver_281199.html|archive-date=28 qershor 2024|access-date=19 shkurt 2021|website=Sports Mole|language=en}}</ref> Në vitin 2023, Ecclestone tha se Max Verstappen e kishte tejkaluar Prostin.<ref>{{Cite web|author=Jamie Woodhouse|date=23 shtator 2023|title=Bernie Ecclestone snubs Lewis Hamilton to hand F1 GOAT title to former title rival|url=https://www.planetf1.com/news/bernie-ecclestone-max-verstappen-f1-greatest|access-date=1 tetor 2024|website=PlanetF1|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090600/https://www.planetf1.com/news/bernie-ecclestone-max-verstappen-f1-greatest|url-status=live}}</ref> Shefi i ekipit Jordan, [[Eddie Jordan]], ndante mendimin e Ecclestone, duke vlerësuar që Prost "nuk e vriste mendjen kurrë se kush ishte shoku i tij i skuadrës" (Senna ishte një përjashtim i dukshëm).<ref>{{Cite web|author=Mark Scott|date=16 prill 2020|title=Jordan: 'Prost the greatest, not Schumi or Senna'|url=https://www.planetf1.com/news/greatest-formula-1-driver|access-date=1 tetor 2024|website=PlanetF1|language=en|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090758/https://www.planetf1.com/news/greatest-formula-1-driver|url-status=live}}</ref> Shefi i stafit mjekësor i Formula Një, Sid Watkins, tha se Prost dhe Niki Lauda ishin pilotët më inteligjentë me të cilët kishte punuar, duke vënë në dukje se ai mund të kujtonte vetëm një aksident të rrezikshëm që përfshinte Prostin në karrierën e tij.<ref>{{Cite book|author=Sid Watkins|title=Life at the Limit|publisher=Pan Macmillan|language=en|year=2013|isbn=9781447241010|location=Londër|pages=110}}</ref> ===Rivaliteti me Ayrton Sennën=== Piloti brazilian [[Ayrton Senna]] ishte rivali më i madh i Prostit. Rivaliteti midis tyre konsiderohet një nga më të mëdhenjt në historinë e sporteve.<ref>{{cite web|url=https://www.autoevolution.com/news/senna-vs-prost-one-of-the-most-fiercest-rivalries-in-the-history-of-motorsport-139075.html|title=Senna vs Prost: One of the Fiercest Rivalries in the History of Motorsport|website=autoevolution.com|language=en|date=9 dhjetor 2019|access-date=15 tetor 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.goodwood.com/grr/f1/prost-vs-senna-a-friendship-after-bitter-rivalry/|title=Prost vs. Senna: A friendship after bitter rivalry|website=goodwood.com|language=en|date=12 janar 2026|access-date=15 tetor 2026}}</ref> Betejat e Prostit me Ayrton Sennën u mbuluan gjerësisht nga media. Të dy pilotët ishin konkurrentë të fortë dhe kontribuan në disa incidente në pistë: *[[Çmimi i madh i Portugalisë 1988|Estoril 1988]] (Senna u përpoq ta ndalonte Prostin që ta kalonte duke e kërcënuar se do ta shtynte anash në murin e boksit)<ref name="auto1"/> *[[Çmimi i madh i San Marinos 1989|Imola 1989]] (Senna dhe Prost ranë dakord të shmangnin garimin shumë të ngushtë me njëri-tjetrin në xhiron e parë, por nuk ranë dakord për kushtet e sakta të marrëveshjes, pas së cilës Prost u ankua në media)<ref name=":8" /> *[[Çmimi i madh i Japonisë 1989|Suzuka 1989]] (duke garuar krah për krah me Sennën, Prost fitoi titullin kampion duke ecur në rrugën e Sennës në vijën e brendshme dhe duke e sfiduar atë të frenonte ose të përplasej. Ata u përplasën)<ref name=":18" /> *[[Çmimi i madh i Japonisë 1990|Suzuka 1990]] (duke garuar krah për krah me Prostin, Senna fitoi titullin kampion duke e nxjerrë qëllimisht Prostin nga gara në formë hakmarrje për incidentin e vitit 1989)<ref name=":6">{{Cite web|author=Joe Saward|date=1 tetor 1991|title=Ayrton Senna attacks Jean-Marie Balestre|url=http://www.grandprix.com//features/joe-saward/news-feature-ayrton-senna-attacks-jean-marie-balestre.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121174811/https://www.grandprix.com/features/joe-saward/news-feature-ayrton-senna-attacks-jean-marie-balestre.html|archive-date=21 janar 2021|access-date=10 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en}}</ref> *[[Çmimi i madh i Gjermanisë 1989|Hockenheim 1991]] (Senna e nxori Prostin jashtë pistës dhe në rrugën e daljes nga bokset).<ref>{{Cite web|last=Grandprix.com|date=28 korrik 1991|title=German GP, 1991|url=http://www.grandprix.com//races/german-gp-1991.html|access-date=12 shkurt 2021|website=grandprix.com|language=en|archive-date=4 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304180439/https://www.grandprix.com/races/german-gp-1991.html|url-status=live}}</ref> Pas incidentit të Hockenheim të vitit 1991, [[FISA]] urdhëroi një takim midis dy pilotëve për të ulur tensionet dhe për të parandaluar incidente të mëtejshme.<ref>{{cite web|author=David Tremayne|date=shtator 1991|title=Formula One: 1991 Hungarian Grand Prix|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/september-1991/13/formula-one-hungarian-grand-prix?v=7516fd43adaa|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229202513/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/september-1991/13/formula-one-hungarian-grand-prix?v=7516fd43adaa|archive-date=29 dhjetor 2022|access-date=12 shkurt 2021|website=Motor Sport Magazine|language=en}}</ref> Përveç kësaj, të dy pilotët e gjetën veten duke ndjekur të njëjtin ekip pas sezonit 1992, pasi performanca e Ferrarit kishte rënë dhe Honda u largua nga Formula Një, duke e lënë Williams-Renault si sundimtarin e padiskutueshëm të Formula Një. Prost nënshkroi për Williams me kusht që Senna të mos bëhej pjesë e ekipit, duke bërë që braziliani të ankohej publikisht se Prost po "sillej si frikacak".<ref name=":25">{{cite web|title=Ayrton Senna Calls Prost A Coward.mpg|date=5 dhjetor 2011|url=https://www.youtube.com/watch?v=qFZKkK6odgY|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130218163814/http://www.youtube.com/watch?v=qFZKkK6odgY&gl=US&hl=en|archive-date=18 shkurt 2013|access-date=28 qershor 2013|publisher=Youtube.com|language=en}}</ref> Tifozët brazilianë të Sennës u tërbuan aq shumë nga refuzimi i Prostit për të garuar me Sennën në kushte të barabarta, saqë Prost mori një eskortë policore për [[Çmimi i madh i Brazilit 1993|Çmimin e Madh të Brazilit 1993]].<ref>{{cite book|author=Derick Allsop|title=Designs on Victory: On the Grand Prix Trail With Benetton|publisher=Hutchinson|language=en|year=1993|isbn=0-09-178311-9}}</ref> Prost fitoi lehtësisht titullin e vitit 1993 dhe u tërhoq në fund të sezonit, duke i lejuar Sennës të merrte kryesimin në Williams për sezonin 1994. Pasi nuk ishin më konkurrentë, dy rivalët filluan të përmirësonin marrëdhënien e tyre. Në garën e fundit të Prostit, Çmimin e madh të Australisë 1993, Senna e tërhoqi atë në shkallën më të lartë të podiumit dhe e përqafoi.<ref>{{cite web|title=Fan review of Grand Prix with image of pair on podium|url=http://www.farzadsf1gallery.com/features/adel93.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20061025173536/http://www.farzadsf1gallery.com/features/adel93.html|archive-date=25 tetor 2006|access-date=28 janar 2007|website=farzadsf1gallery.com|language=en}}</ref><ref name=":5" /> Vetëm disa ditë para vdekjes së parakohshme të Sennës në Imola, ndërsa po filmonte një xhiro më makinë në pistën e Imolës për kanalin televiziv francez [[TF1]], ai përshëndeti Prostin, i cili në atë kohë ishte një komentator i këtij kanali televiziv: "Një përshëndetje e veçantë për mikun tim... mikun tonë të dashur, Alain. Na mungon të gjithëve Alain." Prosti tha se ishte i habitur dhe shumë i prekur nga komenti.<ref name="Hamilton">{{cite book|author=Maurice Hamilton|title=Frank Williams |publisher=Macmillan|language=en|year=1998|isbn=0-333-71716-3|page=234}}</ref><ref name=":5" /> Prost mori pjesë në funeralin e Sennës, duke qënë një nga njerëzit që mbajti arkivolin e tij,<ref>{{cite web|title=Open Warfare|url=http://www.gpracing.net192.com/drivers/prost-senna.cfm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070702171047/http://www.gpracing.net192.com/drivers/prost-senna.cfm|archive-date=2 korrik 2007|access-date=30 gusht 2015|website=GPRacing.net192.com|language=en}}</ref> dhe komentoi se kur Senna vdiq "një pjesë e tij kishte vdekur gjithashtu", sepse karrierat e tyre kishin qenë shumë të lidhura me njëra-tjetrën. Senna ndihej ashtu si francezu, duke i thënë një miku të ngushtë se pasi Prosti u tërhoq, ai e kuptoi se sa shumë nga motivimi i tij kishte ardhur nga rivaliteti me Prostin.<ref name=":5" /> ===Vlerësimet=== Media të ndryshme janë përpjekur të zhvillojnë modele që matin në mënyrë objektive aftësitë e pilotëve në lidhje me cilësinë e makinës. Prost përgjithësisht renditet lart në këto krahasime. *[[Universiteti i Sheffield]] (2016): I dyti i të gjitha kohërave<ref>{{Cite web|date=14 prill 2016|title=University research reveals greatest Formula One driver of all time|url=http://www.sheffield.ac.uk/news/nr/greatest-formula-one-driver-ever-1.567358|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160416020912/http://www.sheffield.ac.uk/news/nr/greatest-formula-one-driver-ever-1.567358|archive-date=16 prill 2016|access-date=30 shtator 2024|website=University of Sheffield|language=en}}</ref> *[[The Economist]] (2020): I treti i të gjitha kohërave<ref>{{Cite news|date=17 tetor 2020|title=Engineers, not racers, are the true drivers of success in motor sport|url=https://www.economist.com/graphic-detail/2020/10/17/engineers-not-racers-are-the-true-drivers-of-success-in-motor-sport|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120194230/https://www.economist.com/graphic-detail/2020/10/17/engineers-not-racers-are-the-true-drivers-of-success-in-motor-sport|archive-date=20 nëntor 2020|access-date=19 shkurt 2021|newspaper=The Economist|language=en|issn=}}</ref> *[[Carteret Analytics]] (2020): I teti i të gjitha kohërave<ref>{{Cite web|author=Frank Dalleres|date=15 nëntor 2020|title=Why Juan Manuel Fangio, not Lewis Hamilton or Michael Schumacher, is the greatest Formula 1 driver ever|url=https://www.cityam.com/why-juan-manuel-fangio-not-lewis-hamilton-or-michael-schumacher-is-the-greatest-formula-1-driver-ever/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120141605/https://www.cityam.com/why-juan-manuel-fangio-not-lewis-hamilton-or-michael-schumacher-is-the-greatest-formula-1-driver-ever/|archive-date=20 nëntor 2020|access-date=19 shkurt 2021|website=CityAM|language=en}}</ref> *[[F1-Analysis.com]] (2022): I katërti i të gjitha kohërave; i dyti i të gjitha kohërave pas korrigjimit të ndryshimeve në epokë.<ref>{{cite web|date=31 maj 2022|title=A History of F1: Who is the GOAT? |url=http://f1-analysis.com/2022/05/31/who-is-the-f1-goat/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220705091012/https://f1-analysis.com/2022/05/31/who-is-the-f1-goat/|archive-date=5 korrik 2022 |access-date=1 shtator 2022|language=en}}</ref> ==Jeta e mëvonshme== Gjatë viteve 1994 dhe 1995, Prost punoi si komentator për kanalin televiziv francez TF1.<ref>{{cite book|title=Sport et Télé: Les Liaisons Secrètes|page=379|author=Eric Maitrot|publisher=Flammarion|language=fr|year=1995}}</ref> Ai gjithashtu punoi për Renault duke bërë marrëdhënie me publikun dhe promovime.<ref>Hamilton 2015, f. 306.</ref> Pas kësaj, Prost u kthye në ekipin e tij të vjetër McLaren, duke punuar si këshilltar teknik;<ref name=":2" /> ai gjithashtu përfundoi [[L'Étape du Tour]], një udhëtim vjetor me biçikleta me pjesëmarrje masive që zhvillohet në një fazë të [[Tour de France]].<ref>{{Cite web|last=Cycling News 19|date=11 February 2011|title=Prost trades pedal strokes with Merckx in Oman|url=https://www.cyclingnews.com/news/prost-trades-pedal-strokes-with-merckx-in-oman/|access-date=12 shkurt 2021|website=cyclingnews.com|language=en|archive-date=25 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125074709/https://www.cyclingnews.com/news/prost-trades-pedal-strokes-with-merckx-in-oman/|url-status=live}}</ref> Në vitin 2024, Prost shprehu publikisht shqetësime në lidhje me trendin në rritje të ekipeve të Formula Një që i nënshtrohen ndryshimeve të shpeshta të emrave për shkak të ndryshimeve në pronësi dhe sponsorizim. Ai argumentoi se, ndërsa partneritetet tregtare janë një pjesë integrale e Formula Një moderne, ndryshimi i vazhdueshëm i markës rrezikon të dëmtojë ndjenjën e traditës dhe vazhdimësisë së sportit. Duke përmendur shembullin e Sauber, i cili kaloi nga [[Alfa Romeo]] në Stake dhe më pas në [[Audi]] në vitin 2026, si dhe ndryshimin e markës së AlphaTauri në Visa Cash App RB, Prost sugjeroi që praktika të tilla dobësojnë identitetin historik dhe lidhjen emocionale që tifozët kanë me ekipet e vjetra. Ai theksoi se trashëgimia e Formula Njê është ndërtuar jo vetëm mbi pilotët dhe prodhuesit e saj, por edhe mbi trashëgiminë e qëndrueshme të ekipeve të saj, dhe paralajmëroi se prioritizimi i fitimeve tregtare afatshkurtra mbi stabilitetin mund të dëmtojë strukturën kulturore të sportit.<ref>{{Cite web|author=Lydia Mee|title=Former champion highlights the importance of keeping lega...|url=https://www.newsweek.com/sports/f1-news-alain-prost-some-new-team-names-are-losing-tradition-our-sport-1891621|access-date=18 shtator 2025|website=Newsweek|date=23 prill 2024|language=en}}</ref> ===Prost Grand Prix=== {{main|Prost Grand Prix}} Gjatë vitit 1989, Prost filloi të mendonte të krijonte ekipin e tij, pasi marrëdhënia e tij me shokun e tij të ekipit në McLaren, Ayrton Senna, ishte prishur. Prost dhe [[John Barnard]], ish-projektuesi kryesor në McLaren, ishin pranë themelimit të një ekipi në vitin 1990. Megjithatë, mungesa e sponsorizimit nënkuptonte se kjo nuk ishte e mundur, kështu që Prost u transferua te Ferrari dhe Barnard u largua nga Ferrari për t'u bashkuar me Benetton. Pasi u grind me ekipin italian në fund të vitit 1991, Prost e gjeti veten pa ekip për vitin 1992; pas dështimit të negociatave të gjera me [[Guy Ligier]] për blerjen e ekipit të tij Ligier, Prost vendosi të bashkohej me Williams për vitin 1993.<ref name="Prost Renault">{{Cite web|author=Joe Saward|date=1 shtator 1995|title=Team Prost - a dream or reality?|url=http://www.grandprix.com/ft/ft00198.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140605084146/http://www.grandprix.com/ft/ft00198.html|archive-date=5 qershor 2014|access-date=27 nëntor 2024|website=Grandprix.com|language=en}}</ref> Deri në vitin 1995, kur Prost punonte për Renault, njerëzit kishin supozuar se do të formohej një ekip Prost-Renault. Renault refuzoi kërkesën e Prost për të furnizuar motorrë për ekipin e tij, duke i dhënë fund spekulimeve.<ref name="Prost Renault" /> Më 13 shkurt 1997, Prost bleu ekipin Ligier nga [[Flavio Briatore]] dhe e riemëroi atë në "Prost Grand Prix".<ref name="Prost GP">{{cite web|url=http://www.grandprix.com/gpe/con-prost.html|title=GP Encyclopedia – Constructor – Prost Grand Prix|publisher=GrandPrix.com|language=en|access-date=8 shtator 2006|date=16 gusht 2006}}</ref> Një ditë pasi bleu ekipin, Prost nënshkroi një marrëveshje tre-vjeçare me prodhuesin francez të makinave Peugeot, i cili do të furnizonte ekipin me motorrë nga viti 1998 deri në vitin 2000.<ref name="Prost GP" /> Për sezonin e parë të ekipit, Prost mbajti një nga pilotët e Ligier të vitit 1996, [[Olivier Panis]], i cili kishte fituar [[Çmimi i madh i Monakos 1996|Çmimin e madh të Monakos 1996]]; ekipi gjithashtu firmosi një kontratë me pilotin japonez [[Shinji Nakano]]. Ekipi garoi me motorrët Mugen-Honda të përdorur nga Ligier sezonin e kaluar, ndërsa makina ishte në fakt Ligier JS45 i menduar fillimisht, por u riemërua [[Prost JS45]]. Gjërat dukeshin premtuese në fillim të sezonit, pasi ekipi mori dy pikë në garën debutuese në Australi falë një vendi të pestë nga Olivier Panis. Ekipi shënoi edhe 13 pikë të tjera përpara se Panis të thyente këmbën në një aksident gjatë Çmimit të madh të Kanadasë. Ai u zëvendësua nga [[Jarno Trulli]] i Minardit. Pas kësaj, gjërat filluan të përkeqësoheshin pak dhe ekipi mblodhi vetëm pesë pikë gjatë rikuperimit të Panis. Ai u rikthye në fund të sezonit për të garuar në tre garat e fundit. Prost GP përfundoi i gjashti në kampionatin e konstruktorëve me 21 pikë.<ref>{{cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/analysis-prosts-dream-of-french-team-in-jeopardy-5058532/5058532/|title=Analysis: Prost's Dream of French Team in Jeopardy|author=Francois Thomazeau|date=22 nëntor 2001|website=Autosport.com|language=en|access-date=23 janar 2007|archive-date=29 dhjetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229202510/https://www.autosport.com/f1/news/analysis-prosts-dream-of-french-team-in-jeopardy-5058532/5058532/|url-status=live}}</ref><ref name="essaar">{{cite web|url=http://essaar.co.uk/f1-prost-grand-prix-went-wrong/|title=F1: Prost Grand Prix – What went wrong?|author=Aaron Collins|date=3 shtator 2018|website=Essaar Motorsport|language=en|access-date=15 gusht 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190815013921/http://essaar.co.uk/f1-prost-grand-prix-went-wrong/|archive-date=15 gusht 2019}}</ref> Prost u bë president i Prost Grand Prix në fillim të vitit 1998.<ref name="essaar"/> Pas mbërritjes së Peugeot si furnizues motorrësh për ekipin, Mugen-Honda vendosi të furnizonte ekipin Jordan. Prost GP shënoi një pikë të vetme gjatë sezonit kur Jarno Trulli përfundoi i gjashti në Belgjikë.<ref>{{cite web|url=http://www.formula1.com/results/season/1998/176/|title=1998 Belgian Grand Prix|publisher=Formula Një|language=en|date=30 gusht 1998|archive-url=https://web.archive.org/web/20141205004520/http://www.formula1.com/results/season/1998/176/|archive-date=5 dhjetor 2014|access-date=24 dhjetor 2015}}</ref> Sezoni 1999 ishte vendimtar për Prost GP.<ref>Jean-Michel Desnoues; Patrick Camus & Jean-Marc Loubat <u>Formula 1 99</u> . Queen Anne Press. {{ISBN|1-85291-606-0}}</ref> Prost punësoi [[John Barnard]] si konsulent teknik.<ref name="Prost GP" /> Kompania e Barnard, B3 Technologies, ndihmoi [[Loïc Bigois]] me projektimin e modelit Prost AP02. Panis dhe Trulli ranë dakord të qëndronin me ekipin për këtë sezon. Makina nuk ishte një shqetësim i madh, por motori Peugeot V10 doli të ishte i rëndë dhe i paqëndrueshëm. Viti i fundit i Peugeot si furnizues motorrësh për Prost GP solli njëfarë optimizmi. Prost punësoi shokun e tij të skuadrës të Ferrari në sezonin 1991, [[Jean Alesi]], për të drejtuar makinën kryesore dhe gjermanin [[Nick Heidfeld]], i cili kishte fituar kampionatin e Formula 3000 në vitin 1999, për ta shoqëruar. Sezoni doli të ishte sërisht katastrofik: AP03 doli të ishte i paqëndrueshëm dhe me menaxhim të dobët. Gjërat nuk u ndryshuan kur pilotët u përplasën me njëri-tjetrin në [[Çmimi i madh i Austrisë 2000|Çmimin e madh të Austrisë]]. Drejtori teknik i sapoemëruar, [[Alan Jenkins]], u shkarkua në mes të vitit. Prost ristrukturoi ekipin, duke punësuar [[Joan Villadelprat]] si drejtor menaxhues dhe duke zëvendësuar Jenkins me [[Henri Durand]] si drejtor të ri teknik të ekipit.<ref name="Prost GP" /> Në vitin 2001, Ferrari pranoi të furnizonte Prost GP me motorrë për sezonin e ri.<ref name="Prost GP" /> Paratë mbaruan në fillim të sezonit 2002 dhe Prost falimentoi, duke lënë borxhe prej rreth 30 milionë $.<ref name="Prost GP" /> ===Role të tjera=== Gjatë vitit 2002, Prost kaloi kohë me familjen e tij dhe garoi në tetë gara me biçikleta, duke u renditur i treti në ''Granite – Mont Lozère''.<ref>{{Cite web|date=12 tetor 2017|title=Limited Edition RM 70-01 Tourbillon Alain Prost – The Richard Mille watch with the Odometer|url=https://luxuothailand.com/watches/limited-edition-rm-70-01-tourbillon-alain-prost-the-richard-mille-watch-with-the-odometer.html|access-date=12 shkurt 2021|website=LUXUO Thailand|language=en|archive-date=8 dhjetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211208010129/https://luxuothailand.com/watches/limited-edition-rm-70-01-tourbillon-alain-prost-the-richard-mille-watch-with-the-odometer.html|url-status=live}}</ref><ref>[http://www.prostfan.com/2002.htm Alain Prost 2002 Bicycle Racing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061019100827/http://www.prostfan.com/2002.htm |date=19 tetor 2006 }}, ProstFan.com (në anglisht). Marrë më 11 tetor 2006.</ref> Ai gjithashtu garoi në serinë e garave në akull Andros në vitin 2003, duke u renditur i dyti në kampionat pas [[Yvan Muller]].<ref>{{Cite web|title=Alain Prost pilotera le nouveau Dacia Duster au Trophée glace Andros|url=https://www.argus.nc/le-mag/actualites/alain-prost-pilotera-le-nouveau-dacia-duster-au-trophee-glace-andros-388|access-date=12 shkurt 2021|website=argus.nc|language=fr|archive-date=31 mars 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331053557/https://www.argus.nc/le-mag/actualites/alain-prost-pilotera-le-nouveau-dacia-duster-au-trophee-glace-andros-388|url-status=live}}</ref><ref name = "Andros">''Trophée Andros Championship Standings'', [http://www.prostfan.com/andros03.htm p. 3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061019101133/http://www.prostfan.com/andros03.htm |date=19 tetor 2006 }}. ProstFan.com (në anglisht). Marrë më 11 tetor 2006.</ref> Në vitet 2003 dhe 2004, Prost mori pjesë në [[Étape du Tour]].<ref>{{Cite web|author=Patrick François|date=1 shkurt 2005|title=Alain Prost: 12 ans de cyclosport!|url=http://cyclosport.info/alain-prost-12-ans-de-cyclosport/|access-date=12 shkurt 2021|website=Cyclisme Pour Tous|language=fr|archive-date=25 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225101108/http://cyclosport.info/alain-prost-12-ans-de-cyclosport/|url-status=live}}</ref> Prost u bë gjithashtu Ambasador për Uniroyal, një pozicion që do ta mbante deri në maj 2006.<ref>{{Cite web|date=16 korrik 2003|title=Alain Prost, ambassadeur d'Uniroyal|url=https://www.strategies.fr/actualites/marques/r76616W/alain-prost-ambassadeur-d-uniroyal.html|access-date=12 shkurt 2021|website=Stratégies|language=fr|archive-date=22 nëntor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122073134/https://www.strategies.fr/actualites/marques/r76616W/alain-prost-ambassadeur-d-uniroyal.html|url-status=live}}</ref><ref name="Later Life">''Alain Prost Information – Alain's career year by year, 1973–2006'' [http://www.prostfan.com/infos.htm ProstFan.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170905184626/http://www.prostfan.com/infos.htm |date=5 shtator 2017 }}. Marrë më 11 tetor 2006.</ref> Prost vazhdoi të garonte në Andros Trophy, duke fituar titullin me Toyotën në vitet 2006–07, 2007–08 dhe me Dacian në vitet 2011–2012.<ref>{{Cite web|author=Joe Rusz|date=10 nëntor 2010|title=Prost Plays it Cool|url=https://www.roadandtrack.com/racing/race-coverage/prost-plays-it-cool|access-date=12 shkurt 2021|website=Road & Track|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|author=Noah Joseph|date=5 shkurt 2012|title=Alain Prost wins ice-racing series in Dacia Lodgy Glace MPV|url=https://www.autoblog.com/2012/02/05/alain-prost-wins-ice-racing-series-in-dacia-lodgy-glace-mpv/|access-date=12 shkurt 2021|website=Autoblog|language=en|archive-date=28 qershor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240628084929/https://gum.criteo.com/syncframe?origin=publishertag&topUrl=www.autoblog.com&gdpr=0&gdpr_consent=&us_privacy=1YNN&gpp=DBABBg~BVoIgACA.QA&gpp_sid=8|url-status=live}}</ref><ref>''Trophée Andros Championship Standings'', [http://www.prostfan.com/andros04.htm p. 4] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061019212848/http://www.prostfan.com/andros04.htm |date=19 tetor 2006 }}. ProstFan.com. Marrë më 11 tetor 2006.</ref><ref name="Andros5">''Trophée Andros Championship Standings'', [http://www.prostfan.com/andros05.htm p. 5] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061110014307/http://www.prostfan.com/andros05.htm |date=10 nëntor 2006 }}. ProstFan.com. Marrë më 11 tetor 2006.</ref><ref>[http://www.prostfan.com/20062007.htm Trophée Andros] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070101091920/http://www.prostfan.com/20062007.htm |date=1 janar 2007 }}, ProstFan.com. Marrë më 11 tetor 2006.</ref> Për [[Kampionati Botëror i Formula Një 2010|sezonin 2010 të Formula Një]], rregullorja sportive u ndryshua në mënyrë që një ish-pilot të ishte pjesë e panelit të administratorëve. Prost ishte piloti i parë i tillë që mori këtë rol, në [[Çmimi i madh i Bahreinit 2010|Çmimin e Madh të Bahreinit 2010]].<ref>{{cite news|author=Matt Beer|title=Prost joins stewards for Bahrain|publisher=[[Haymarket Group|Haymarket Publications]]|work=autosport.com|language=en|url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/82000|date=11 mars 2010|access-date=11 mars 2010|archive-date=14 mars 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100314141858/http://www.autosport.com/news/report.php/id/82000|url-status=live}}</ref> Prost gjithashtu mori pjesë në Garën e Kampionëve në 2010, një garë e organizuar për legjendat e sportit motorik për të garuar në makina të barabarta.<ref>{{Cite web|date=20 maj 2010|title=Alain Prost for ROC|url=https://timesofmalta.com/articles/view/alain-prost-for-roc.308156|access-date=12 February 2021|website=Times of Malta|language=en|archive-date=2 dhjetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202185414/https://timesofmalta.com/articles/view/alain-prost-for-roc.308156|url-status=live}}</ref> Në shkurt 2012, Prost u emërua ambasadori i ri ndërkombëtar i Renault, duke përfaqësuar kompaninë në demonstrime sportive dhe në ngjarje të organizuara ose të ndjekura nga Renaulti.<ref>{{cite web|author=Luke Vandezande|title=Alain Prost Named New Renault Brand Embassador [sic&#93;|url=http://www.autoguide.com/auto-news/2012/02/alain-prost-named-new-renault-brand-embassador.html|publisher=AutoGuide|language=en|date=23 shkurt 2012|access-date=18 tetor 2012|archive-date=28 janar 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130128174700/http://www.autoguide.com/auto-news/2012/02/alain-prost-named-new-renault-brand-embassador.html|url-status=live}}</ref> Prost ka përfunduar dy herë [[Absa Cape Epic]], një garë tetë-ditore me biçikleta malore prej 700 km në [[Republika Jugafrikane|Afrikën e Jugut]]. Ai e përfundoi garën për herë të parë në 2012 me partnerin Sebastien di Pasqua dhe pastaj përsëri në 2013, dhe e nisi por nuk e përfundoi garën në 2014.<ref>{{Cite web|title=Prost/Di Pasqua {{!}} 2014 Absa Cape Epic|url=https://www.cape-epic.com/teams/2014/7473/prost-di-pasqua|access-date=12 shkurt 2021|website=cape-epic.com|language=en|archive-date=5 dhjetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211205153215/https://www.cape-epic.com/teams/2014/7473/prost-di-pasqua|url-status=live}}</ref> Në tetor 2013, u njoftua se Prost do të bashkonte forcat me ekipin e garave DAMS të [[Jean-Paul Driot]] për të formuar "e.dams", një ekip që do të garonte në Kampionatin FIA Formula E me makina elektrike që nga fillimi i tij në shtator 2014.<ref>{{cite web|url=http://www.fiaformulae.com/en/news/2013/october/alain-prost-jean-paul-driot-team-up-for-formula-e.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924012620/http://www.fiaformulae.com/en/news/2013/october/alain-prost-jean-paul-driot-team-up-for-formula-e.aspx|url-status=dead|archive-date=24 shtator 2015|title=Alain Prost & Jean-Paul Driot team up for Formula E|date=24 tetor 2013|website=[[Kampionati FIA Formula E]]|language=en|access-date=28 qershor 2015}}</ref> Në qershor 2014, ekipi njoftoi se formacioni i tij fillestar i pilotëve do të përbëhej nga [[Nicolas Prost]] dhe [[Sébastien Buemi]].<ref>{{cite web|url=http://www.fiaformulae.com/en/news/2014/june/buemi-prost-sign-for-newly-titled-edams-renault.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20140706123625/http://www.fiaformulae.com/en/news/2014/june/buemi-prost-sign-for-newly-titled-edams-renault.aspx|url-status=dead|archive-date=6 korrik 2014|title=Buemi & Prost sign for newly-titled e.dams-Renault|date=30 qershor 2014|website=[[Kampionati FIA Formula E]]|language=en|access-date=28 qershor 2015}}</ref> Ekipi fitoi kampionatin e parë të Formula E.<ref>{{cite web|url=http://uk.reuters.com/article/uk-motor-racing-electric-renault-idUKKCN0P80V120150628|title=Renault to invest more in electric series|author=Alan Baldwin|date=28 qershor 2015|author=Ken Ferris|publisher=Reuters|language=en|access-date=28 qershor 2015|archive-date=30 qershor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150630231259/http://uk.reuters.com/article/2015/06/28/uk-motor-racing-electric-renault-idUKKCN0P80V120150628|url-status=dead}}</ref> Prost ishte një analist në Channel 4 F1 për sezonin 2016.<ref>{{Cite web|author=Lawrence Barretto|date=8 mars 2016|title=Mark Webber, Alain Prost and Murray Walker join Channel 4 F1 team|url=https://www.autosport.com/f1/news/mark-webber-alain-prost-and-murray-walker-join-channel-4-f1-team-4993194/4993194/|access-date=21 janar 2025|website=Autosport.com|language=en|archive-date=23 qershor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230623153424/https://www.autosport.com/f1/news/mark-webber-alain-prost-and-murray-walker-join-channel-4-f1-team-4993194/4993194/|url-status=live}}</ref> Në vitin 2017, Prost u punësua si këshilltar special për Renaultin në Formula Një.<ref>{{cite web|author=Sam Hall|title=Four-time F1 champ Alain Prost signs on to help Renault F1|url=https://www.autoweek.com/racing/formula-1/a1815436/four-time-f1-champ-alain-prost-signs-help-renault-f1/|publisher=Autoweek|language=en|date=23 shkurt 2017|access-date=1 dhjetor 2020|archive-date=1 dhjetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201123442/https://www.autoweek.com/racing/formula-1/a1815436/four-time-f1-champ-alain-prost-signs-help-renault-f1/|url-status=live}}</ref> Që nga korriku 2019, ai mori një rol drejtor jo-ekzekutiv në Renault Sport. Gjatë garës së 1000të të Formula Një, në Kinë, Prost pati nderin të valëviste flamurin me kuadrata ndërsa piloti i Mercedesit, Lewis Hamilton, kaloi vijën e finishit për të marrë fitoren e tij të 75të në karrierë.<ref>{{cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/alain-prost-director-renault-team/4503770/|title=Prost takes non-executive director role with Renault F1 team|author=Adam Cooper|date=30 korrik 2019|website=motorsport.com|language=en|access-date=30 korrik 2019|archive-date=30 korrik 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190730075415/https://www.motorsport.com/f1/news/alain-prost-director-renault-team/4503770/|url-status=live}}</ref> Prost vazhdoi rolin e tij brenda ekipit të Formula Një të Renault, i cili u riemërua "Ekipi Alpine F1" në vitin 2021, deri në janar 2022, kur u njoftua largimi i tij nga ekipi.<ref>{{Cite web|title=Alain Prost slams Alpine for 'lack of respect' as departure is announced|url=https://sportslumo.com/f1/alain-prost-slams-alpine-for-lack-of-respect-as-departure-is-announced/|access-date=13 korrik 2023|website=Sportslumo|language=en |archive-date=27 maj 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230527093123/https://sportslumo.com/f1/alain-prost-slams-alpine-for-lack-of-respect-as-departure-is-announced/|url-status=live}}</ref> ==Jeta personale== == Statistikat == ([[:Template:F1 Rezultatet e Pilotëve|Sqarim i tabelës]]) (Garat me '''*''' mbrapa nënkuptojnë pjesmarrjen në pol pozicion) (Viti me * është viti kur ka fituar titull) <div style="float:left;"> {| border="1" cellpadding="1" cellspacing="0" style="margin: 1em 0 0 0; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size:95%" ! Viti ! Ekipi ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! Ekipi ! Vendi ! Pikë |- | [[Rezultatet e F1 1980|1980]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 Argentine Grand Prix|ARG]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFFF"| [[1980 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>DNS</small> || [[1980 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>DNP</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1980 German Grand Prix|GER]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1980 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1980 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1980 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1980 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFFF"| [[1980 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>DNS</small> | | ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] ! 16ti ! 5 |- | [[Rezultatet e F1 1981|1981]] ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1981 Argentine Grand Prix|ARG]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1981 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| '''[[1981 German Grand Prix|GER]]'''<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1981 Dutch Grand Prix|DUT]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1981 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1981 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1981 Las Vegas Grand Prix|LVG]]<br /><small>2</small> | ! [[Renault F1|Renault]] ! 5ti ! 43 |- | [[Rezultatet e F1 1982|1982]] ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1982 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1982 Brazilian Grand Prix|BRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1982 Belgian Grand Prix|BEL]]'''<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1982 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1982 United States Grand Prix East|USE]]'''<br /><small>NC</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1982 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1982 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 German Grand Prix|GER]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1982 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#DFDFDF"| '''[[1982 Swiss Grand Prix|SUI]]'''<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1982 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| '''[[1982 Las Vegas Grand Prix|LVG]]'''<br /><small>4</small> ! [[Renault F1|Renault]] ! 4ti ! 34 |- | [[Rezultatet e F1 1983|1983]] ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#CFCFFF"| [[1983 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1983 United States Grand Prix West|USW]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1983 French Grand Prix|FRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1983 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[1983 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1983 Belgian Grand Prix|BEL]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1983 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1983 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1983 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1983 German Grand Prix|GER]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1983 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1983 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1983 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1983 Evropean Grand Prix|EUR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1983 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>Ret</small> | ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#DFDFDF"| '''2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| '''57''' |- | [[Rezultatet e F1 1984|1984]] ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1984 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1984 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1984 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1984 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1984 United States Grand Prix East|USE]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1984 German Grand Prix|GER]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1984 Dutch Grand Prix|DUT]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1984 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 Evropean Grand Prix|EUR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1984 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>1</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#DFDFDF"| ''' 2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| ''' 71.5''' |- | [[Rezultatet e F1 1985|1985]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1985 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#000000" style="color: #ffffff"| [[1985 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>DSQ</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1985 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1985 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1985 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1985 German Grand Prix|GER]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1985 Austrian Grand Prix|AUT]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1985 Dutch Grand Prix|DUT]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1985 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[1985 Belgian Grand Prix|BEL]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1985 Evropean Grand Prix|EUR]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1985 South African Grand Prix|RSA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1985 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>Ret</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ti''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''73''' |- | [[Rezultatet e F1 1986|1986]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#EFCFFF"| [[1986 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1986 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1986 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1986 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1986 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1986 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1986 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1986 German Grand Prix|GER]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1986 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1986 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#000000" style="color: #ffffff"| [[1986 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>DSQ</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1986 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1986 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>1</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ti''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''72''' |- | [[Rezultatet e F1 1987|1987]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1987 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1987 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1987 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1987 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 German Grand Prix|GER]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1987 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1987 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1987 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1987 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF"| [[1987 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1987 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>Ret</small> ! [[Mclaren|McLaren]] ! 4ti ! 46 |- | [[Rezultatet e F1 1988|1988]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1988 French Grand Prix|FRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1988 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 German Grand Prix|GER]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1988 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1988 Portuguese Grand Prix|POR]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1988 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1988 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>1</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#DFDFDF"| '''2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| '''87 (105)''' |- | [[Rezultatet e F1 1989|1989]] ! [[Mercedes-Benz SLR McLaren|McLaren]] |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1989 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1989 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1989 Canadian Grand Prix|CAN]]'''<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1989 French Grand Prix|FRA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1989 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 German Grand Prix|GER]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1989 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1989 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1989 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1989 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1989 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1989 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>Ret</small> ! [[Mclaren|McLaren]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ri''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''76''' |- | [[Rezultatet e F1 1990|1990]] ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1990 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1990 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1990 German Grand Prix|GER]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[F1 Belgjika - 1990|BEL]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1990 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1990 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1990 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1990 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1990 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>3</small> ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |bgcolor="#DFDFDF"| '''2ti''' |bgcolor="#DFDFDF"| '''71 (73)''' |- | [[Rezultatet e F1 1991|1991]] ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |bgcolor="#DFDFDF"| [[1991 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1991 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1991 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Mexican Grand Prix|MEX]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1991 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1991 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 German Grand Prix|GER]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[F1 Belgjika - 1991|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| [[1991 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#EFCFFF"| [[1991 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1991 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF"| [[1991 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>4</small> || [[1991 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNP</small> ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] ! 5ti ! 34 |- | [[Rezultatet e F1 1993|1993]] ! [[WilliamsF1|Williams]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 South African Grand Prix|RSA]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#EFCFFF"| '''[[1993 Brazilian Grand Prix|BRA]]'''<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[1993 Evropean Grand Prix|EUR]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[F1 San Marino - 1993|SMR]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 Spanish Grand Prix|ESP]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF"| '''[[1993 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br /><small>4</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 Canadian Grand Prix|CAN]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| [[1993 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 British Grand Prix|GBR]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''[[1993 German Grand Prix|GER]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#CFCFFF"| '''[[1993 Hungarian Grand Prix|HUN]]'''<br /><small>12</small> |bgcolor="#FFDF9F"| '''[[F1 Belgjika - 1993|BEL]]'''<br /><small>3</small> |bgcolor="#CFCFFF"| '''[[1993 Italian Grand Prix|ITA]]'''<br /><small>12</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1993 Portuguese Grand Prix|POR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| '''[[1993 Japanese Grand Prix|JPN]]'''<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF"| [[1993 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>2</small> ! [[WilliamsF1|Williams]] |bgcolor="#FFFFBF"| '''1ri''' |bgcolor="#FFFFBF"| '''99''' |} </div> ==Referime== {{Reflist|2}} == Lidhje të jashtme == * [http://www.prostfan.com/ prostfan.com - Alain Prost fansite] * [http://www.prostfan.com/senna2.htm Interview with Alain Prost about Ayrton Senna] * [http://www.ddavid.com/formula1/shu_bio.htm Top lista Formula 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050903004816/http://www.ddavid.com/formula1/shu_bio.htm |date=3 shtator 2005 }} {{F1 kampionët}} [[Kategoria:Sportistë francezë]] [[Kategoria:F1 pilotë]] [[Kategoria:Lindje 1955]] [[Kategoria:Pilotë francezë në Formula Një]] {{sport-cung}} j0cym4yn1ppfy6mgyhcwtswczja6ril 0 8190 3058336 3052621 2026-10-19T23:21:40Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3058336 wikitext text/x-wiki {{APR|Përmbajtja shumë e gjatë; Nënpjesët e përshtatjeve, si ato dedikuar prodhimeve teatrale, lojërave, librave me zë apo atyre të ilustruar, etj. duhen përditësuar në informacion.}} {{DISPLAYTITLE|''Harry Potter''}} {{Infobox book series | emri = ''Harry Potter'' | figura = [[Skeda:Harry Potter wordmark.svg|frameless]] | titulli_figurës = Logoja e ''Harry Potter'', përdorur fillimisht në botimet amerikane të serisë së romanit dhe më vonë te filmat | librat = {{plainlist| * ''[[Harry Potter dhe Guri Filozofal (libri)|Guri Filozofal]]'' (1997) * ''[[Harry Potter dhe Dhoma e të Fshehtave (libri)|Dhoma e të Fshehtave]]'' (1998) * ''[[Harry Potter dhe i Burgosuri i Azkabanit (libri)|I Burgosuri i Azkabanit]]'' (1999) * ''[[Harry Potter dhe Kupa e Zjarrit (libri)|Kupa e Zjarrit]]'' (2000) * ''[[Harry Potter dhe Urdhri i Feniksit (libri)|Urdhri i Feniksit]]'' (2003) * ''[[Harry Potter dhe Princi Gjakpërzier (libri)|Princi Gjakpërzier]]'' (2005) * ''[[Harry Potter dhe Dhuratat e Vdekjes (libri)|Dhuratat e Vdekjes]]'' (2007) }} | autor = [[Joanne K. Rowling]] | redaktor = <!-- Kur përdoret <code>| autor </code> atëherë nuk mund të përdoret redaktor, dhe anasjelltas --> | titulli_orgj = Harry Potter | përkthyes = [[Amik Kasoruho]] | ilustrator = {{plainlist| * Mary GrandPré (vizatimet sipër kapitujve) * [[Jim Kay]] (seria ''Harry Potter'' e ilustruar) * [[Olivia Lomenech Gill]] (''Kafshët fantastike: ku mund t'i gjejmë ato'' e ilustruar) }} | artisti_kopertinës = {{plainlist| * [[Mary GrandPré]] * [[Serena Riglietti]] * [[Sabine Wilharm]] * (botimet shqiptare) }} | shteti = [[Mbretëria e Bashkuar]] | gjuha = [[Anglisht]] | disiplina = | zhanri = [[Fantazi]], [[Dramë]], [[Prozë letrare për të rinj]], [[Mister]], [[Melodramë]], [[Novela rritjeje]] | botues = {{plainlist| * [[Bloomsbury Publishing]] (MB) * [[Scholastic Corporation]] (SHBA) * [[Shtëpia Botuese Dituria]] (Shqipëri) }} | publikimi = 26 qershor 1997 - 21 korrik 2007 (botimi fillestar) | publikimi_shqip = janar 2002 - maj 2008 (botimi fillestar) | lloji_medias = {{plainlist| * Printuar (me kapak të trashë, të hollë, në versionin e ilustruar dhe të zmadhuar) * [[libër audio|libra audio]] * [[libër elektronik|libra elektronikë]] }} | numri_librave = 7 | lista_librave = | oclc = | paraprirë_nga = | pasuar_nga = | webfaqja = [http://www.pottermore.com/ Pottermore] }} '''''Harry Potter''''' është një seri romanesh fantazi të shkruara nga shkrimtarja britanike, [[J. K. Rowling]]. Vëllimet, të emëruara pas personazhit kryesor, rrëfejnë aventurat e një magjistari të ri, [[Harri Poter]], dhe miqve të tij, [[Ron Uezli]] dhe [[Hermionë Grenxhër]], të cilët janë studentë në [[Shkolla e Magjisë dhe Shtrigërisë Hoguorts|Shkollën e Magjisë dhe Shtrigërisë Hoguorts]]. Historia flet për përballjen e Harrit me magjistarin e errët, Lordin Fluronvdekje, i cili ka për qëllim të bëhet i pavdekshëm, të pushtojë botën e magjisë, të nënshtrojë njerëzit jo-magjistarë (Babanacët), dhe të vrasë të gjithë ata që mundohen ta pengojnë.<ref name="hp-stories" /> Që prej nxjerrjes së romanit të parë, ''[[Harry Potter dhe Guri Filozofal]]'', më 30 qershor 1997, librat kanë fituar një popullaritet të pamasë dhe kritika të shumta pozitive, duke u kthyer në një sukses tregtar kudo në botë. Seria ka hasur gjithashtu disa kritika negative, duke përfshirë shqetësimin për tonin e errët të përdorur në të shkruar si dhe dhunën që paraqet. Vepra është përkthyer në 80 gjuhë të ndryshme dhe deri në shkurt të 2008-ës janë shitur rreth 500 milion kopje, duke e kthyer serinë e ''Harry Potter'' në një nga seritë e librave më të shitura në historinë botërore.<ref name="Harry Potter copies">{{cite news|url=https://www.pottermore.com/news/500-million-harry-potter-books-have-now-been-sold-worldwide|work=Pottermore|title=500 million ''Harry Potter'' books have now been sold worldwide [''Harry Potter'' ka shitur mbi 500 milion kopje në të gjithë botën]|author=The Pottermore News Team|date=1 shkurt 2018|accessdate=11 mars 2018|language=en}}</ref> Katër librat e fundit kanë vendosur rekordin për librat e shitur më shpejt në histori, me gjithsej 11 milion kopje të shitura në Shtetet e Bashkuara vetëm në 24 orët e para që nga dalja ne treg. Seria u botua në fillim në anglisht nga dy botues kryesorː [[Bloomsbury Publishing]] për Mbretërinë e Bashkuar dhe [[Scholastic Corporation]] për Shtetet e Bashkuara. Seria në shqip është botuar nga shtëpia botuese "Dituria", përkthyer nga [[Amik Kasoruho]] prej versionit italian fillimisht ndërsa 4 librat e fundit u përkthyen prej origjinalit në anglisht.<ref>{{cite web|url=http://www.dituria.al/index.php/book/view/157|website=Dituria|title=Harry Potter dhe Guri Filozofal|accessdate=12 mars 2018|language=sq|archive-date=2 shtator 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180902205714/http://www.dituria.al/index.php/book/view/157|url-status=dead}}</ref> ''[[Harry Potter dhe Fëmija i Mallkuar]]'', një dramë e shkruar nga [[Jack Thorne]], J. K. Rowling dhe [[John Tiffany]] pati premierën e saj në Londër më 30 korrik, 2016. Skenari i saj u botua 1 ditë më vonë nga [[Little, Brown Book Group]]. Në shqip skenari u botua po nga e njejta shtëpi botuese rreth 1 vit më vonë, përkthyer nga [[Mira Kroqi]] nga origjinali.<ref>{{cite web|url=http://www.dituria.al/index.php/book/view/450|website=Dituria|title=Harry Potter dhe Fëmija i Mallkuar|accessdate=12 mars 2018|language=sq|archive-date=9 shkurt 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180209154557/http://www.dituria.al/index.php/book/view/450|url-status=dead}}</ref> Saga është përshtatur në një seri prej 8 filmash (libri i fundit ndahet në dy pjesë) nga [[Warner Bros.|Warner Bros. Pictures]] dhe është aktualisht seria e tretë më fitimprurëse e të gjitha kohërave deri në shkurt të 2008-ës. Në 2006-ën vlera në tërësi e të gjithë markës së ''Harry Potter'' u llogarit të ishte 25 miliard dollarë duke e bërë një nga markat më fitimprurëse të të gjitha kohërave.<ref name="Time25">{{cite web|last1=Meyer|first1=Katie|work=Time Magazine [Revista Koha]|url=http://time.com/money/4279432/billion-dollar-spell-harry-potter|date=6 prill 2016|title=Harry Potter’s $25 Billion Magic Spell [Magjia 25 miliard dollarëshe e Harry Potter]|language=en|access-date=11 mars 2018|archive-date=10 prill 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160410113503/http://time.com/money/4279432/billion-dollar-spell-harry-potter|url-status=dead}}</ref> ''Harry Potter'', një seri e disa zhanreve, duke përfshirë fantazinë, kalimin nga fëmijëria te mosha e rritur, dhe rrëfimin e jetës shkollore britanike (me elemente të misterit, thrillerit, aventurave dhe romancës), ka shumë kuptime kulturore dhe referenca.<ref>{{cite web|last=Fry|first=Stephen|url=http://www.accio-quote.org/articles/2005/1205-bbc-fry.html|title=Living with Harry Potter [Të jetosh me Harri Poterin]|publisher=BBC Radio 4|date=10 dhjetor 2005|accessdate=18 mars 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090602092002/http://www.accio-quote.org/articles/2005/1205-bbc-fry.html|archivedate=2 qershor 2009|language=en}}</ref><ref>{{cite news|title=Why J.K. Rowling waited to read ''Harry Potter'' to her daughter [Pse J. K. Rowling priti për t'i lexuar ''Harry Potter'' vajzës së saj?]|work=Entertainment Weekly|last=Jensen|first=Jeff|url=http://www.ew.com/article/2000/09/07/why-jk-rowling-waited-read-harry-potter-her-daughter|accessdate=18 mars 2018|date=7 shtator 2000|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=The Last Chapter|trans-title=Kapitulli i Fundit]|author=Nancy Carpentier Brown|publisher=Our Sunday Visitor|year=2007|url=http://www.osv.com/Portals/0/images/pdf/TheLastChapter.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071013134200/http://www.osv.com/Portals/0/images/pdf/TheLastChapter.pdf|archivedate=13 tetor 2007|accessdate=18 mars 2018|language=en}}</ref><ref>{{cite web|author=J. K. Rowling|title=J. K. Rowling at the Edinburgh Book Festival [J. K. Rowling në Festivalin e Librit në Edinburg]|url=http://www.jkrowling.com/textonly/en/news_view.cfm?id=80|accessdate=18 mars 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060820213620/http://www.jkrowling.com/textonly/en/news_view.cfm?id=80|archivedate=20 gusht 2006|language=en}}</ref> Sipas Rowling, tema kryesore është vdekja.<ref name="Geordie Greig">{{cite news|first=Geordie|last=Greig|url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1507438/There-would-be-so-much-to-tell-her....html|title='There would be so much to tell her...' [Do kishte kaq shumë për t'i treguar asaj...]|newspaper=The Telegraph|accessdate=11 mars 2018|date=11 janar 2006|location=London|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070311032026/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2006%2F01%2F10%2Fnrowl110.xml|archivedate=11 mars 2007|language=en}}</ref> Gjithashtu trajtohen dhe tema të ndryshme, si paragjykimi, korrupsioni dhe çmenduria.<ref name="QuickQuoteQuill">{{cite news|url=http://www.quick-quote-quill.org/articles/2003/0302-newsround-mzimba.htm|publisher=Quick Quotes Quill|title=Interview with Steve Kloves and J.K. Rowling [Intervistë me Steve Kloves dhe J. K. Rowling]|first=Lizo|last=Mzimba|date=28 korrik 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150509001737/http://quick-quote-quill.org/articles/2003/0302-newsround-mzimba.htmaccess|archivedate=9 maj 2015|accessdate=11 mars 2018|language=en|url-status=dead}}</ref> Suksesi i librave dhe filmave e ka lejuar markën e ''Harry Potter'' të zgjerohet, me vepra të ndryshme të rrjedhëse, mes zhvillimeve të tjera, ku përfshihet një ekspozitë lëvizëse që u hap në Chicago në 2009-ën, një ekspozitë studioje në Londër e quajtur ''[[Krijimi i Harry Potter]]'' që u hap në 2012<ref>{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-england-london-16257334|title=''Harry Potter'' tour at Leavesden Studios reveals new sets [Vizita turistike e ''Harry Potter'' në studiot Leavesden zbulon setet e reja skenografike]|accessdate=20 mars 2018|publisher=BBC News|date=19 dhjetor 2011|language=en}}</ref>, një platformë digjitale ku Rowling përditëson botën e ''Harry Potter'' me informacione të reja.<ref name="time"></ref> dhe një pentalogji filmash të vendosur në të njëjtin univers që nisën në nëntor të vitit 2016 me ''[[Krijesat magjike dhe ku t'i gjejmë ato]]''<ref>{{cite web|title=''Fantastic Beasts'': JK Rowling confirms there will be five films in ''Harry Potter'' spin-off series [Krijesat Magjike: J. K. Rowling konfirmon që do të ketë pesë filma në serinë e re në të njejtin univers me ''Harry Potter'']|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/jk-rowlingfive-films-harry-potter-spin-off-fantastic-beasts-and-where-to-find-them-a7360481.html|website=Independent.co.uk|publisher=The Independent|accessdate=19 mars 2018}}</ref>. Më së fundmi, parqe me tematikë nga ''Harry Potter'', të njohura në tërësi si ''[[Bota Magjike e Harry Potter]]'', janë ndërtuar në disa parqe zbavitëse ''Universal Parks & Resorts'' anembanë botës.<ref>{{cite news|url=http://www.orlandosentinel.com/travel/attractions/wizarding-world-of-harry-potter/os-universal-harry-potter-staying-pow20100617,0,1970029.story|title=Big day is here: Universal hopes ''Harry Potter's'' magic will last [Dita e madhe është këtu: Universal shpreson se magjia e ''Harry Potter'' do të zgjasë]|first=Jason|last=Garcia|date=17 qershor 2010|accessdate=20 mars 2018|newspaper=Orlando Sentinel|language=en|archive-url=https://archive.today/20120905/http://www.orlandosentinel.com/travel/attractions/wizarding-world-of-harry-potter/os-universal-harry-potter-staying-pow20100617,0,1970029.story|archive-date=5 shtator 2012|url-status=dead}}</ref> == Përmbajtja == Romanet paraqesin Harri Poterin, një djalë jetim i cili jeton në Surrej me tezen e tij, [[Petunia Dërsli]], të shoqin e saj, [[Vernon Dërsli]] dhe djalin e tyre, [[Dadli Dërsli]]. Në moshën 11 vjeçare, Harri zbulon se është magjistar megjithëse jeton në botën e zakonshme të njerëzve jo-magjistarë, të quajtur Babanacë.<ref>{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2000/books/reviews/07/14/review.potter.goblet/|title=Review: Gladly drinking from Rowling's 'Goblet of Fire' [Duke pirë me qejf nga 'Kupa e Zjarrit' e Rowling]|first=Kristin|last=Lemmerman|date=14 korrik 2000|publisher=CNN|accessdate=11 mars 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060629221627/http://edition.cnn.com/2000/books/reviews/07/14/review.potter.goblet/|archivedate=29 qershor 2006|language=en}}</ref> Bota e magjistarëve ekziston paralelisht me botën e Babanacëve megjithëse e fshehur prej saj. Aftësia e tij është e lindur dhe fëmijë të tillë janë të ftuar të ndjekin një shkollë të veçantë magjie që i mëson aftësitë e nevojshme për të pasur sukses në botën e magjistarëve. Harri bëhet një student i [[Shkolla e Magjisë dhe Shtrigërisë Hoguorts|Shkollës së Magjisë dhe Shtrigërisë Hoguorts]], një shkollë magjie në Skoci dhe është pikërisht ky vendi ku marrin jetë ngjarjet e serisë. Ndërsa Harri përjeton adoleshencën e tij, ai mëson të kapërcejë problemet me të cilat përballet, magjike, sociale dhe emocionale, duke përfshirë sfida të zakonshme të adoleshentëve si miqësitë, pasionet, marrëdhëniet romantike, provimet, ankthin, stresin e depresionin si dhe sfidën më të madhe për të përgatitur veten për botën që e pret përpara në Britaninë që po priret gjithmonë e më shumë drejt luftës së dytë të magjistarëve. Secili libër rrëfen një vit në jetën e Harrit,<ref>{{cite news|url=http://www.khouse.org/articles/2001/374/|title=Potter books: Wicked witchcraft? [Librat Potter, Magji e Ligë?]|last=Foster|first=Julie|date=tetor 2001|publisher=Koinonia House|accessdate=11 mars 2018|language=en}}</ref> duke u vendosur kryesisht në vitet 1991-1998.<ref> * Vitet zbulohen nga torta e përvjetorit të vdekjes së Nikut-Zëre-Se-Pa-Kokë në Dhomën e të Fshehtave që tregon se viti i dytë i Harrit zhvillohet gjatë viteve 1992-1993. * Vitet gjithashtu zbulohen nga data e vdekjes së prindërve të Harrit që jepet në Dhuratat e Vdekjes.</ref> Librat përmbajnë shumë retrospektiva, të cilat janë herë pas here të përjetuara nga Harri duke parë kujtimet e personazheve të tjerë në një objekt të quajtur "[[Mendimore]]". Mjedisi i krijuar nga Rowling është sa i ndarë nga realiteti, aq edhe i lidhur ngushtë me të. Komuniteti magjik britanik është i frymëzuar nga kultura britanike e viteve '90, folklori evropian, mitologjia klasike dhe alkimia duke përfshirë objekte dhe gjallesa si shkopinjtë magjikë, bimë magjike, shurupe, shorti, fshesa fluturuese, [[centauri|centaurë]], [[dragoi|dragonj]] e krijesa të tjera magjike, Dhuratat e Vdekjes dhe [[Guri Filozofal|Gurin Filozofal]], mes të tjerave të krijuara nga vetë Rowling. Nëse toka imagjinare e [[Narnia]]s është një univers alternativ, dhe [[Toka e Mesme]] e ''[[Kryezoti i Unazave|Kryezotit të Unazave]]'', një e shkuar mitike, bota magjike e ''Harry Potter'' ekziston paralelisht me realitetin dhe përmban versione magjike të elementeve të zakonshëm të jetës së përditshme ku shumica e ngjarjeve zhvillohen në Skoci (Hoguorts), Devon, Londër dhe Surrej.<ref>{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/arts/main.jhtml?xml=/arts/2007/07/15/svharry15.xml&page=3|title=''Harry Potter'' and the parallel universe [''Harry Potter'' dhe universi paralel]|newspaper=The Daily Telegraph|location=London|first=Nigel|last=Farndale|date=15 korrik 2007|accessdate=11 mars 2008|language=en|archive-date=29 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029012225/https://www.telegraph.co.uk/culture/?xml=%2Farts%2F2007%2F07%2F15%2Fsvharry15.xml&page=3|url-status=dead}}</ref> Vepra përmban një koleksion të fragmentuar të rrugëve të fshehta shumë pak të përdorura, pijetoreve të vjetra, çifligjeve të vetmuara dhe kështjellave të izoluara që mbeten të padukshme për popullsinë Babanace.<ref name="muggle guide">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/arts/820551.stm|publisher=BBC News|title=A Muggle's guide to ''Harry Potter'' [Një guidë e Babanacëve për ''Harry Potter'']|date=28 maj 2004|accessdate=11 mars 2018|language=en}}</ref> === Vitet e para === Që në romanin e parë të serisë, ''[[Harry Potter dhe Guri Filozofal (libri)|Harry Potter dhe Guri Filozofal]]'' (i publikuar në Amerikë dhe në disa vende të tjera si ''Harry Potter dhe Guri i Magjistarit''), është e dukshme që një ngjarje e rëndësishme ka ndodhur në botën e magjistarëve - një ngjarje kaq e madhe sa dhe Babanacët (njerëzit pa fuqi magjike) vërejnë disa shenja të kësaj ndodhie. Ajo çfarë ka ndodhur, dhe se kush është Harri Potter në të vërtetë, zbulohet në vazhdim të historisë. Pas kapitullit hyrës, libri flet shkurtimisht për jetën e Harrit përpara ditëlindjes së tij të njëmbëdhjetë, pikërisht kur fuqitë e tij magjike fillojnë të shfaqen. Përpos përpjekjeve të tezes dhe xhaxhait për t'i mbajtur të fshehta fuqitë e Harrit, orvatjet e tyre janë tërësisht të kota. Kontakti i parë i Harrit me botën e magjisë është përmes një gjysmë-katanaje, [[Rubeus Hagrid]]it, Ruajtësit të Çelësave dhe Vendeve në Hoguorts. Hagridi i tregon Harrit një pjesë të historisë: një magjistar i errët, i etur për pushtet, [[Lordi Fluronvdekje]], i ka vrarë prindërit dhe është përpjekur të vrasë dhe vetë Harrin.<ref name="hp-stories">{{cite news|url=https://www.usatoday.com/life/books/news/2007-07-19-potter-books_N.htm|title=The ''Harry Potter'' stories so far: A quick CliffsNotes review [Historitë e ''Harry Potter'' deri tani: Një përmbledhje e shpejtë nga CliffsNotes]|work=USA Today|accessdate=11 mars 2018|first=Carol|last=Memmott|date=19 korrik 2007|language=en}}</ref> Por, për arsye të panjohura fillimisht, mallkimi me të cilën Fluronvdekja u përpoq të vrasë Harrin iu kthye po atij mbrapsht. Harri shpëtoi vetëm me një vragë në formë rrufeje në ballë si kujtim dhe pas kësaj Fluronvdekja u zhduk. Duke qenë se i shpëtoi të gjithë nga sundimi i errët i Fluronvdekjes, Harri u bë shumë i famshëm në botën e magjistarëve. Sidoqoftë, nën urdhrat e magjistarit, të madhit [[Albus Urtimori]], Harri, tashmë një jetim, vendoset të banojë në një shtëpi me kushërinjtë e tij të pakëndshëm Babanacë, [[Dërslit]], të cilët e mbajnë të sigurt, por e trajtojnë si mos më keq, duke e lënë ndonjëherë të qëndrojë edhe pa ngrënë në një zgëqe poshtë shkallëve dhe duke e trajtuar si të ishte shërbëtori i tyre. Hagridi më pas e fton zyrtarisht Harrin që të ndjekë [[Shkolla e Magjisë dhe Shrigërisë Hoguorts|Shkollën e Magjisë dhe Shtrigërisë Hoguorts]], një shkollë magjie e njohur në Skoci, e cila edukon adoleshentët me fuqi magjike dhe u jep atyre një formim të plotë rreth magjisë për plot shtatë vite, që nga mosha njëmbëdhjetë vjeçare derisa ata mbushin shtatëmbëdhjetë vjeç. [[Skeda:The Making of Harry Potter 29-05-2012 (Philosopher's stone) cropped.jpg|parapamje|majtas|Guri Filozofal, objekt i cili mund të prodhojë Barin e Jetëgjatësisë dhe të shndërrojë çdo metal në ar]] Me ndihmën e Hagridit, Harri përgatitet për vitin e parë të studimeve në Hoguorts. Hagridi e prezanton Harrin me rrugicën më të njohur tregtare të botës magjike, [[Diagon Allei]], ku Harri blen gjërat e nevojshme për të hyrë në Hoguorts. Që andej Harri merr një biletë për në [[Ekspresi i Hoguorts|Ekspresin e Hoguortsit]], treni i cili i çon studentët në shkollë. Harri takohet me shumicën e personazheve kryesorë dhe me dy miqtë e tij të ngushtë: Ron Uezlin, një anëtar zbavitës i një familjeje të lashtë, të madhe, të lumtur, por të varfër magjistarësh, dhe Hermionë Granxherin, një nxënëse e shkëlqyer me prejardhje Babanace.<ref name="hp-stories" /><ref>{{cite web|url=http://www.jkrowling.com/textonly/en/news_view.cfm?id=80|title=J K Rowling at the Edinburgh Book Festival [J. K. Rowling në Festivalin e Librit të Edinburgut]|date=15 gusht 2004|publisher=J.K. Rowling.com|accessdate=11 mars 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080823121201/http://www.jkrowling.com/textonly/en/news_view.cfm?id=80|archivedate=23 gusht 2008|language=en}}</ref> Gjithashtu, Harri njihet dhe me Drako Mallfoin, një nxënës i llastuar i ardhur nga një familje e pasur me të cilin krijon shpejt një marrëdhënie jo aq miqësore, me mësuesin e [[Shurupet|Shurupeve]], [[Severus Pitoni|Severus Pitonin]] i cili ka pakënaqësi të thellë për Harrin, dhe me mësuesin e [[Mbrojtja kundër Arteve të Errëta|Mbrojtjes kundër Arteve të Errëta]], [[Ra Grepsi|Ra Grepsin]], i cili zbulohet më pas që kontrollohet nga Lordi Fluronvdekje. Ai gjithashtu zbulon një talent në fluturimin me anë të bishtave të fshesave dhe bëhet pjesë e skuadrës sportive të shtëpisë së tij në Kuidiç, një sport magjistarësh i cili luhet në ajër. Libri mbyllet me përballjen e dytë të Harrit me Lordin Fluronvdekje, i cili në përpjekje për të rifituar trupin, kërkon të marrë fuqinë e Gurit Filozofal, një objekt i cili mund të ofrojë jetë të pashtershme dhe të kthejë çdo metal në ar.<ref name="hp-stories" /> Seria vazhdon me ''[[Harry Potter dhe Dhoma e të Fshehtave (libri)|Harry Potter dhe Dhoma e të Fshehtave]]'' ku përshkruhet viti i dytë i Harrit në Hoguorts. Ai dhe miqtë e tij hetojnë një mister 50-vjeçar i cili duket se lidhet ngushtë me ngjarjet e pazakonta që po ndodhin në shkollë. Motra e vogël e Ronit, [[Xhini Uezli]], hyn në vit të parë ne Hoguorts dhe gjen një libër të vjetër, i cili në fakt rezulton të jetë një ditar i Fluronvdekjes nga koha kur ai ishte një student i Hoguortsit. Xhini kontrollohet nga Lordi Fluronvdekje përmes këtij ditari dhe hap [[Dhoma e të Fshehtave|Dhomën e të Fshehtave]], duke çliruar kështu një përbindësh të lashtë (i cili më pas zbulohet të jetë një [[Basilisku|basilisk]]) që fillon të sulmojë studentët në Hoguorts, duke vrarë këdo që e sheh dhe duke ngurosur këdo që e sheh në mënyrë jo të drejtpërdrejtë. Libri na njeh dhe me një mësues të ri të Mbrojtjes Kundër Arteve të Errëta, [[Xhilderoi Lokharti|Xhilderoi Lokhartin]], një njeri gjithmonë i qeshur, mendjemadh, i cili sillet sikur i di të gjitha e në fund rezulton të jetë një mashtrues. Për herë të parë, Harri kupton se paragjykimet kanë ekzistuar dhe më parë në botën e magjisë dhe mëson se terrori i Fluronvdekjes shpeshherë u drejtohej magjistarëve me prejardhje Babanace të quajtur në mënyrë fyese "gjakpërzierë". Harri gjithashtu mëson se aftësia e tij për të folur [[gjarpërishtja|gjarpërishten]] është e rrallë e shpeshherë e përdorur në [[Artet e Errëta]]. Kur Hermiona sulmohet dhe nguroset nga përbindëshi, Harri dhe Roni ia dalin të hapin Dhomën e të Fshehtave dhe romani përfundon me Harrin që i shpëton jetën Xhinit duke vrarë basiliskun dhe duke shkatërruar më pas ditarin e magjepsur, për pasojë dhe një pjesë të shpirtit të Fluronvdekjes. Në fundin e romanit zbulohet se ishte në fakt [[Lusius Mallfoi]], babai i [[Drako Mallfoi|Drako Mallfoit]] ai që e futi ditarin e Fluronvdekjes tek çanta e Xhinit duke nisur kështu karvanin e ngjarjeve në Hoguorts. [[Skeda:The Making of Harry Potter 29-05-2012 (7375573032).jpg|parapamje|Kohëkthyesi, një element kyç në librin e tretë]] Romani i tretë [[Harry Potter dhe i Burgosuri i Azkabanit (libri)|''Harry Potter dhe i Burgosuri i Azkabanit'']] vazhdon me jetën e Harrit në shkollën e magjisë. Është libri i vetëm që nuk ka si personazh Lordin Fluronvdekje. Në vend të tij, Harri duhet të mësohet me idenë se është duke u ndjekur nga [[Sirius Blek]], shoku i ngushtë i babait të tij dhe sipas Ministrisë së Magjisë, një vrasës magjistarësh i arratisur nga [[Azkabani]], i cili mendohet të ketë ndihmuar në vrasjen e prindërve të tij. Ndërkohë që Harri lufton me reagimin e tij ndaj [[marrosës|marrosësve]] - krijesa të errëta njëkohësisht dhe gardianët e Azkabanit që kanë aftësinë të thithin lumturinë dhe madje dhe të thithin shpirtin e dikujt - ai ndihmohet nga [[Remus Lupin|Remus Lupini]], një mësues i [[Mbrojtja Kundër Arteve të Errëta|Mbrojtjes Kundër Arteve të Errëta]], i cili në vazhdim zbulohet të jetë një [[ujku i egër |ujk i egër]]. Lupini i mëson Harrit si të mbrohet nga marrosësit, me anë të një [[patronusi]], një magji shumë e përparuar e cila mësohet në klasat më të larta. Harri mëson se Lupini dhe Bleku kanë qenë shokë të ngushtë me babain e tij dhe se Bleku ishte vënë në kurth nga miku i tyre i katërt, [[Piter Pavleri]], i cili, duke qenë një [[Magjikafshë]], magjistar i aftë për të marrë formën e një kafshe, gjatë gjithë kohës ka qenë miu i Ronit, Korja.<ref name="hp-plot-azkaban">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1999/09/05/books/rowling-azkaban.html?pagewanted=all|title=''Harry Potter and the Prisoner of Azkaban'' [''Harry Potter dhe i Burgosuri i Azkabanit'']|last=Maguire|first=Gregory|date=5 shtator 1999|newspaper=The New York Times|accessdate=11 mars 2018|language=en}}</ref> Në këtë libër është theksuar një fakt i përsëritur në të gjithë serinë: në çdo libër ka një mësues të ri të Mbrojtjes kundër Arteve të Errëta, asnjëri prej të cilëve nuk zgjat më shumë se një vit shkollor. === Rikthimi i Fluronvdekjes === Gjatë vitit të katërt të Harrit në shkollë, ngjarje të cilat trajtohen tek ''[[Harry Potter dhe Kupa e Zjarrit (libri)|Harry Potter dhe Kupa e Zjarrit]]'', Harri gjendet i regjistruar pa dëshirën e tij si pjesëmarrës në [[Turneu i Tre Magjistarëve|Turneun e Tre Magjistarëve]], një konkurs i rrezikshëm, por emocionues, ku Harri duhet të konkurojë kundër [[Viktor Krum]]it, përfaqësuesit të [[Instituti Durmstrang|Institutit Durmstrang]], [[Flër Delakuri]]t, përfaqësueses së [[Akademia e Magjisë Bobaton|Akademisë së Magjisë Bobaton]] dhe [[Sedrik Digori]]t, përfaqësuesit tjetër të [[Shkolla e Magjisë dhe Shtrigërisë Hoguorts|Shkollës së Magjisë dhe Shtrigërisë Hoguorts]]. Harri ndihmohet gjatë turneut nga profesori i tij i ri i [[Mbrojtja kundër Arteve të Errëta|Mbrojtjes kundër Arteve të Errëta]], [[Alastor “Mësysh” Mudi]], i cili më pas zbulohet se është një mashtrues – një nga mbështetësit e Fluronvdekjes, i quajtur [[Barti Krouç i Riu]] që ka marrë formën e tij me anë të Shurupit Shumëlëngjësh duke e burgosur Alastor Mudin e vërtetë në një baule të magjepsur. Pika në të cilën misteri zgjidhet, shënon ndryshimin e tonit të serisë nga frika dhe dyshimi te konflikti i hapur. Plani i Fluronvdekjes që Krouç ta shfrytëzojë turneun për t’i dorëzuar atij Harrin përmbushet me sukses. Edhe pse Harri ia del që t’ia mbathë, Sedriku vritet nga [[Piter Pavleri]] dhe Fluronvdekja rikthehet në botën e magjisë me një trup fizik. [[Skeda:Ministry of Magic-geograph-3264325.jpg|parapamje|Ambientet e Ministrisë së Magjisë në Mbretërinë e Bashkuar]] Në librin e pestë, ''[[Harry Potter dhe Urdhri i Feniksit (libri)|Harry Potter dhe Urdhri i Feniksit]]'', Harri duhet të përballet me Fluronvdekjen i cili ka dalë rishtas në shesh. Si kundërpërgjigje ndaj rishfaqjes së Fluronvdekjes, [[Urtimori]] rimbledh [[Urdhri i Feniksit|Urdhrin e Feniksit]], një shoqëri sekrete që funksionon nga shtëpia e familjes së [[Sirius Blek]], për të mposhtur ithtarët e Fluronvdekjes, të vetëquajtur [[Hamortët|Hamortë]], dhe për të mbrojtur shënjestrat e tij, veçanërisht Harrin. Pavarësisht përshkrimit të Harrit rreth veprimtarisë më të fundit të Fluronvdekjes, [[Ministria e Magjisë]] dhe shumë të tjerë në botën e magjisë refuzojnë të besojnë se [[Fluronvdekja]] është rikthyer. Në një përpjekje për të kundërshtuar dhe për të njollosur emrin e Urtimorit, i cili së bashku me Harrin është personazhi më i njohur i botës së magjisë që përpiqet të paralajmërojë njerëzit mbi rikthimin e Fluronvdekjes, Ministria cakton [[Dolores Umbrixhin]] si Inkuizitore të Përgjithshme të Hoguortsit dhe si mësuesen e re të Mbrojtjes Kundër Arteve të Errëta. Ajo e transformon shkollën në një regjim diktatorial dhe refuzon t'i lejojë studentët që të mësojnë mënyra të mirëfillta të mbrojtjes ndaj magjisë së errët.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2003/07/13/books/review/rowling-phoenix.html?pagewanted=all|title=''Harry Potter and the Order of the Phoenix'' [''Harry Potter dhe Urdhri i Feniksit'']|date=13 korrik 2003|newspaper=The New York Times|accessdate=11 mars 2008|first=John|last=Leonard|language=en}}</ref> Nisur nga sugjerimi i Ronit dhe Hermionës, Harri formon [[Ushtria e Urtimorit|Ushtrinë e Urtimorit]], një grup sekret studentësh ku ai synon t’u mësojë shokëve të tij të shkollës aftësi më të përparuara praktike në Mbrojtjen Kundër Arteve të Errëta, të cilat i ka fituar gjatë përballjeve të tij të mëparshme me magjistarë të errët. Gjatë këtyre mësimeve, Harri fillon të përjetojë një pëlqim për studenten Ço Çang. Ndërmjet shkollës, përpjekjeve të vazhdueshme të Umbrixhit për ta kapur në gabim dhe mësimeve të mbrojtjes me Ushtrinë e Urtimorit, Harri fillon të shqetësohet vazhdimisht në gjumë nga ëndrra për një korridor të errët në Ministrinë e Magjisë. Një profeci e rëndësishme në lidhje me Harrin dhe Fluronvdekjen del në dritë<ref name="Ivory Tower 1">{{cite book|last=A Whited|first=Lana|title=The Ivory Tower and Harry Potter: Perspectives on a Literary Phenomenon [Kulla e Fildishtë dhe Harry Potter: Perspektiva në një fenonem letrar]|publisher=University of Missouri Press|year=2004|isbn=978-0-8262-1549-9|page=[https://archive.org/details/ivorytowerharryp0000lana/page/371 371]|language=en}}</ref> dhe Harri zbulon se ai dhe Fluronvdekja kanë një lidhje e cila e lejon Harrin të shohë disa nga veprimet e Fluronvdekjes në mënyrë telepatike. Në pikën kulmore të veprës, Harrin e mashtrojnë duke e bërë të shohë se si po torturohet nuni i tij, [[Sirius Blek|Sirius Bleku]], dhe ai bashkë me shokët e tij përballen me Hamortët e Fluronvdekjes në Ministrinë e Magjisë. Edhe pse mbërritja në kohë e anëtarëve të Urdhrit të Feniksit shpëton jetët e të rinjve, Sirius Blek mbetet i vrarë gjatë konfliktit. Në romanin e gjashtë, ''[[Harry Potter dhe Princi Gjakpërzier (libri)|Harry Potter dhe Princi Gjakpërzier]]'', Fluronvdekja fillon luftë të hapur. Harri dhe shokët e tij janë disi të mbrojtur nga ky rrezik në Hoguorts. Ata përjetojnë gjithë vështirësitë e adoleshencës: Harri fillon të dalë me Xhinin, Ronit i lind një fiksim i fortë për shoqen e tij [[Livanda Broun]], nxënëse në Hoguorts, dhe Hermiona fillon të pranojë ndjenjat e saj romantike për Ronin. Pranë fillimit të veprës, në mungesë të librit të tij, Harrit i jepet një libër i vjetër shurupesh, i mbushur me shënime dhe rekomandime dhe i nënshkruar nga një ish-pronar misterioz, i quajtur “Princi Gjakpërzier”. Ky libër është një burim suksesi shkollor dhe vlerësimi të madh nga mësuesi i tyre i ri i shurupeve, [[Horas Brikërmilli]], por prej fuqisë së magjive të shënuara në të, libri kthehet në një burim shqetësimesh. Me luftën që po afrohet pranë, Harri merr mësime private me Urtimorin, i cili i tregon atij kujtime të ndryshme që i përkasin jetës së hershme të Fluronvdekjes në një objekt të quajtur [[Mendimore]]. Këto kujtime tregojnë se Fluronvdekja, për të ruajtur jetën e tij, ka ndarë shpirtin e tij në disa pjesë, duke krijuar një sërë [[Horkrukset|Horkruksesh]], që janë objekte apo qenie të gjalla të fshehura në vende të ndryshme, tek të cilat është fshehur një pjesë e shpirtit, një prej të cilave ishte dhe ditari i shkatërruar në librin e dytë.<ref name="harry-potter-prince">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2005/07/16/books/16choc.html?pagewanted=all|title=Harry Potter Works His Magic Again in a Far Darker Tale [Harri Poter bën magjinë e tij sërish në një përrallë tepër të errët]|last=Kakutani|first=Michiko|date=16 korrik 2005|newspaper=The New York Times|accessdate=11 mars 2018|language=en}}</ref> Gjatë udhëtimit për të shkatërruar një Horkruks, Drako, që tashmë është bashkuar me Hamortët, përpiqet të sulmojë Urtimorin dhe libri arrin pikën kulmore me vrasjen e Urtimorit nga profesor Pitoni, Princit Gjakpërzier dora vetë. [[Skeda:Deathly Hallows Sign.svg|parapamje|majtas|Simboli i Dhuratave të Vdekjes]] ''[[Harry Potter dhe Dhuratat e Vdekjes (libri)|Harry Potter dhe Dhuratat e Vdekjes]]'', libri i fundit i serisë, zë fill menjëherë pas ngjarjeve të romanit të gjashtë. Fluronvdekja, i cili ka përfunduar ringritjen e tij në fuqi, fiton kontroll mbi Ministrinë e Magjisë. Harri, Roni dhe Hermiona lënë shkollën që të mund të gjejnë dhe të shkatërrojnë Horkrukset e mbetura të Fluronvdekjes. Për të garantuar sigurinë e vetes, familjarëve dhe miqve të tyre, ata detyrohen të vetizolohen. Një lugat shtiret sikur është Roni me një sëmundje të rëndë ngjitëse duke u ngujuar në shtëpinë e tij, Harri shkëputet tërësisht nga Dërslit, ndërsa Hermiona fshin kujtesën e prindërve të saj. Duke kërkuar për Horkrukset, treshja zbulon një profeci të lashtë për Dhuratat e Vdekjes, tre objekte legjendare të cilat kur bashkohen nën një person të vetëm e bëjnë personin në fjalë Mjeshtër të Vdekjes. Harri zbulon se [[Manteli i Padukshmërisë|Manteli i tij i Padukshmërisë]] është në fakt një nga këto objekte dhe se Fluronvdekja po kërkon për një tjetërː [[Shkopi prej Shtogu|Shkopin prej Shtogu]], shkopin magjik më të fuqishëm në histori. Dhurata e tretë është [[Guri i Ringjalljes]], një gur i fshehur nga Urtimori në Topthin e Artë që Harri kapi në ndeshjen e tij të parë, i cili kishte aftësinë që të thërriste shpirtrat e personave të vdekur. Në fund të këtij libri Harri dhe miqtë e tij mësojnë për të shkuarën e Urtimorit, si dhe motivet e vërteta të Pitonit i cili punonte nën urdhrat e Urtimorit që pas vrasjes së mamasë së Harrit dhe gjen vdekjen nga Fluronvdekja, nxitur nga paranoja e këtij të fundit. Romani kulmon me [[Beteja e Hoguortsit|Betejën e Hoguortsit]]. Harri, Roni dhe Hermiona, së bashku me anëtarë të tjerë të Urdhrit të Feniksit dhe shumë prej mësuesve dhe nxënësve, mbrojnë Hoguortsin nga Fluronvdekja, Hamortët e tij dhe një sërë krijesash të rrezikshme magjike, si marrosësit apo katanatë të cilët kanë shpallur aleancën e tyre me Fluronvdekjen. Disa personazhe kryesore vriten gjatë valës së parë të betejës, përfshirë [[Remus Lupin|Remus Lupinin]] dhe [[Fred Uezli|Fred Uezlin]]. Pasi mëson se është vetë një Horkruks, Harri i dorëzohet në [[Pylli i Ndaluar|Pyllin e Ndaluar]] Fluronvdekjes, i cili lëshon mbi Harrin një mallkim vrasës. Megjithatë, mbrojtësit e Hoguortsit nuk dorëzohen pasi e mësojnë këtë, por vazhdojnë të luftojnë të udhëhequr tashmë nga Nevil Longbotomi, i cili shkatërron Horkruksin e fundit të Fluronvdekjes, gjarprin e tij, [[Nagini|Naginin]]. Pasi ia ka dalë të kthehet prej botës së të vdekurve, Harri më në fund përballet me Fluronvdekjen, të cilit i janë shkatërruar të gjitha Horkrukset. Harri i rrëfen kundërshtarit të tij se kur kishte mësyrë varrin e Urtimorit për të marrë Shkopin prej Shtogu dhe më pas kishte vrarë Pitonin në [[Kasollja Ulëritese|Kasollen Ulëritëse]], nuk kishte marrë parasysh faktin që ishte Drako Mallfoi ai që kishte çarmatosur i pari Urtimorin dhe Harri e kishte çarmatosur Mallfoin para pak javësh në shtëpinë e tij, duke e kthyer Harrin në pronarin e vërtetë të Shkopit prej Shtogu. Në betejën që vijon, mallkimi vrasës i Fluronvdekjes kthehet mbrapsht nga shortia Çarmatosëse e Harrit dhe e vret (Shkopi prej Shtogu nuk mund të vriste pronarin e vërtetë të tij). Një epilog i titulluar "Nëntëmbëdhjetë Vjet më Vonë", që daton më 1 shtator 2017<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/news/harry-potter-19-years-later-jk-rowling-hogwarts-kings-cross-deathly-hallows-epilogue-a7923651.html|title=19 years later: ''Harry Potter'' fans and JK Rowling celebrate Albus Severus Potter boarding the Hogwarts express [19 vjet më vonë: Fansat e ''Harry Potter'' dhe J. K. Rowling festojnë ngjitjen në Ekspresin e Hogurtstit për herë të parë nga Albus Severus Poter]|date=1 shtator 2017|accessdate=20 mars 2018|language=en}}</ref>, përshkruan jetët e personazheve të mbijetuara dhe ndikimin që pati mposhtja e Fluronvdekjes në botën e magjisë. Në këtë epilog, Harri dhe Xhini janë të martuar dhe kanë tre fëmijë dhe Roni me Hermionën, gjithashtu janë prindër të dy fëmijëve.<ref>{{cite web|url=http://www.beyondhogwarts.com/harry-potter/articles/jk-rowling-goes-beyond-the-epilogue.html|title=J.K. Rowling goes Beyond the Epilogue [J. K. Rowling shkon përtej epilogut]|accessdate=20 mars 2018|language=en|archive-date=18 shtator 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110918203859/http://www.beyondhogwarts.com/harry-potter/articles/jk-rowling-goes-beyond-the-epilogue.html|url-status=dead}}</ref> == Punët plotësuese == === Librat shoqërues === Rowling e ka zgjeruar universin e ''Harry Potter'' me disa libra të shkurtër të botuar për bamirësi të ndryshme.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/6903111.stm|title=How Rowling conjured up millions [Si Rowling krijoi miliona]|publisher=BBC News|accessdate=12 mars 2018|date=19 korrik 2007|first=Simon|last=Atkinson|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.alibris.com/search/books/qwork/1198169/used/Comic%20Relief%20:%20Quidditch%20through%20the%20ages|title=Comic Relief: ''Quidditch Through the Ages'' [Comic Relief: ''Kuidiçi gjatë shekujve'']|publisher=Albris|accessdate=12 mars 2018|language=en}}</ref> Në vitin 2001 ajo nxori ''Kafshët fantastike dhe ku mund të gjenden'', një libër shkollor i Hoguortsit dhe ''[[Kuidiçi gjatë shekujve]]'', një libër që Harri e lexon për të kaluar kohën. Të ardhurat nga shitja e këtyre dy librave u erdhën në ndihmë organizatës bamirëse [[Comic Relief]].<ref>{{cite web|url=http://www.comicrelief.com/stuff-to-buy/harrys-books/the-money/|title=The Money [Paratë]|publisher=Comic Relief|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071029034316/http://www.comicrelief.com/stuff-to-buy/harrys-books/the-money/|archivedate=29 tetor 2007|accessdate=12 mars 2018|language=en}}</ref> Në 2007, Rowling krijoi shtatë kopje të shkruara me dorë të ''[[Rrëfenjat e Bardit Bibëll|Rrëfenjat e Bardit Bidëll]]'', një koleksion përrallash që shfaqet në romanin ''Harry Potter dhe Dhuratat e Vdekjes'', njëri prej të cilëve u shit në ankand për të mbledhur para për [[Children's High Level Group]], një organizatë për fëmijët me çrregullime mendore në vendet e varfra. Libri u publikua në të gjithë botën më 4 dhjetor 2008.<ref name="fetches">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/7142656.stm|title=JK Rowling book fetches £2&nbsp;m [Libri i J. K. Rowling fiton 2 milion paundë]|date=13 dhjetor 2007|publisher=BBC News|accessdate=12 mars 2018|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.amazon.co.uk/gp/feature.html?docId=1000137983|title=The Tales of Beedle the Bard [Rrëfenjat e Bardit Bibëll]|publisher=Amazon.com|accessdate=12 mars 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071217031800/http://www.amazon.co.uk/gp/feature.html?docId=1000137983|archivedate=17 dhjetor 2007|language=en}}</ref>Të tre këto libra përmbajnë informacione plotësuese për botën magjike të cilat nuk shfaqen në librat origjinalë. Rowling gjithashtu shkroi një tregim prej 800 fjalësh të vendosur në kohë përpara ngjarjeve që ndodhin në serinë e ''Harry Potter'' në 2008 si pjesë e një mbledhjeje fondesh të organizuar nga shtëpia botuese [[Waterstones]].<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/books/2008/may/29/harrypotter.jkjoannekathleenrowling|title=Rowling pens Potter prequel for charities [Rowling shkruan një histori Potter-i të vendosur kronologjikisht më herët në kohë nga seria kryesore për bamirësi]|date=29 maj 2008|newspaper=The Guardian|location=London|last=Williams|first=Rachel|accessdate=12 mars 2018|language=en}}</ref> Tregimi i patitulluar tregon historinë e një përballjeje të Xhejms Poterit dhe Sirius Blekut me policinë Babanace. Fatkeqësisht, dorëshkrimi u vodh në vitin 2017.<ref>{{cite news|url=http://www.bbc.com/news/uk-england-birmingham-39894187|title=''Harry Potter'' prequel stolen in Birmingham burglary [Historia pararendëse e ''Harry Potter'' vidhet në grabitjen e Birmingamit]|date=12 maj 2007|newspaper=BBC News|accessdate=12 mars 2018|language=en}}</ref> Në vitin 2016 ajo publikoi 3 libra të rinj elektronikë: ''[[Hoguorts: Një guidë jo e plotë dhe jo e besueshme]]'', ''[[Histori të shkurtra fuqie, politike dhe poltergeistësh të bezdisshëm nga Hoguortis|Histori të shkurtra fuqie, politike dhe poltergeistësh të bezdisshëm nga Hoguortsi]]'' dhe ''[[Histori të shkurtra heroizmi, mundimi dhe hobish të rrezikshme nga Hoguortsi]]''.<ref>{{cite web|url=https://www.pottermore.com/news/pottermore-presents-ebook-series-published-september|title=Introducing Pottermore Presents: an eBook series from the Pottermore archives [Paraqesim Dhuratat e Pottermore: Një seri librash elektronikë nga arkivat e Pottermore]|accessdate=12 mars 2018|language=en|archive-date=14 mars 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180314232014/https://www.pottermore.com/news/pottermore-presents-ebook-series-published-september|url-status=dead}}</ref> Me 14 mars 2017 u botua një version i ri i ''Kafshët fantastike: ku mund t'i gjejmë ato'' me 6 krijesa të reja dhe 1 parathënie nga Njut Skamandër. Versioni i ri gjithashtu nuk përmban shënimet që përmban versioni i vjetër nga Harri dhe miqtë e tij. Si në botimin e vjetër, fitimet nga shitjet e librit ndihmojnë organizatat Lumos dhe Comic Relief.<ref>{{cite web|url=https://www.pottermore.com/news/updated-edition-of-fantastic-beasts-library-book-will-include-new-magical-creatures|title=Updated edition of ''Fantastic Beasts'' library book will include new magical creatures [Versioni i përditësuar i librit të librarisë ''Kafshët fantastike'' do përmbajë krijesa të reja fantastike]|publisher=Pottermore|date=5 janar 2017|accessdate=13 mars 2018|language=en}}</ref> ''[[Rrëfenjat e Bardit Bidëll]]'', aktualisht i vetmi libër i përkthyer nga librat shoqërues, erdhi në shqip më 14 nëntor 2018. Përkthimi u realizua nga [[Marsiano Qendro]] me ndihmën e grupit ''Harry Potter Fans Albania''.<ref>{{cite news|url=http://www.youtube.com/watch?v=QbQ9DvZD58A&t=31m28s|date=18 nëntor 2018|accessdate=20 nëntor 2018|title=18 nëntor 2018, Edicioni Qëndror i Lajmeve në News 24|location=Tiranë, Shqipëri|publisher=News 24|language=sq}}</ref> === Pottermore === [[Skeda:Logotipo do Pottermore.png|parapamje|Stema e Pottermore]] Në 2011, Rowling krijoi një faqe interneti duke shpallur një projekt të ri të quajtur [[Pottermore]]. Pottermore është kompania e publikimit digjital, komercializmit elektronik, argëtimit dhe lajmeve nga J. K. Rowling si dhe botuesi virtual botëror i ''Harry Potter'' dhe Botës Magjike të J. K. Rowling e cila u hap për publikun e gjerë më 14 prill 2012.<ref>{{cite web|url=http://shop.pottermore.com|title=Pottermore Shop [Dyqani i Pottermore]|publisher=Pottermore|accessdate=12 mars 2018|language=en}}</ref><ref name="time">{{cite news|url=http://newsfeed.time.com/2011/06/23/pottermore-secrets-revealed-j-k-rowlings-new-site-is-e-book-meets-interactive-world/|title='Pottermore' Secrets Revealed: J.K. Rowling's New Site is E-Book Meets Interactive World [Zbulohet sekreti i Pottermore:Faqja e re e J. K. Rowling është bashkimi i librave elektronikë me botën ndërvepruese]|work=Time|first=Sonia Van Gilder|last=Cooke|date=19 qershor 2011|accessdate=12 mars 2011|language=en}}</ref> Pottermore lejon përdoruesit të ndahen nëpër shtëpi, të zgjidhen nga shkopi i tyre magjik dhe të luajnë lojëra të vogla të ndryshme. Gjithsesi, qëllimi kryesor i kësaj faqeje është të lejojë përdoruesit të ndjekin rrjedhën e historisë me qasje në histori të reja J. K. Rowling, me një përmbajtje prej rreth 18 fjalësh shtesë si dhe të shërbejë si një dyqan virtual për librat elektronikë dhe ato në versionin audio të serisë ''Harry Potter''.<ref name="time"/><ref>{{cite news|url=https://arstechnica.com/gaming/news/2011/06/jk-rowlings-pottermore-reveal-harry-potter-e-books-and-more.ars|title=J.K. Rowling's Pottermore reveal: ''Harry Potter'' e-books and more [Zbulimi i Pottermore nga Rowling: Libra të ''Harry Potter'' elektronikë dhe më shumë]|work=Wired UK|publisher=Ars Technica|first=Olivia|last=Solon|date=23 qershor 2011|accessdate=12 mars 2011|language=en}}</ref> Në shtator të 2015-ës faqja pësoi një riorganizim dhe disa karakteristika si lojërat, Kupa e Shtëpive apo ceremonia e përzgjedhjes u hoqën. Një ceremoni përzgjedhjeje e dizajnuar ndryshe u shtua më pas në janar të vitit 2016, në të cilën anëtarët mund të merrnin shtëpinë e tyre të vjetër ose të ribënin testin përzgjedhës.<ref>{{cite web|title=Pottermore|url=https://www.pottermore.com/news/Welcome-to-the-new-Pottermore|website=Pottermore|publisher=Pottermore|accessdate=12 mars 2018|language=en}}</ref> == Struktura dhe zhanri == Romanet e serisë ''Harry Potter'' kategorizohen përgjithësisht si libra që i përkasin një audience të re në moshë por me plot lexues të moshave të ndryshme, që nga fëmijët e deri te të rriturit. Romanet i përkasin zhanrit të fantazisë në letërsi dhe konkretisht llojit të fantazisë së titulluar “fantazi urbane”, “fantazi bashkëkohore” ose “fantazi e ulët”. Më së shumti, romanet e këtij zhanri, përmbajnë dramë dhe një ton serioz të të shkruarit, megjithatë nuk përmbajnë elemente tragjikomike apo humor të zi. Në shumë aspekte, ato ngjajnë me një ''bildungsroman'', ose një roman “moshe” dhe përmbajnë elemente misteri, aventure, horrori, melodrame dhe romance. Librat gjithashtu janë, sipas fjalëve të [[Stephen King]], “përralla të mistershme mendjemprehta”,<ref name="Wild About Harry">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/books/00/07/23/reviews/000723.23kinglt.html|title=Wild About Harry [Të çmendur pas Harrit]|last=King|first=Stephen|date=23 korrik 2000|newspaper=The New York Times|quote=...the ''Harry Potter'' books are, at heart, satisfyingly shrewd mystery tales. [... librat e ''Harry Potter'' janë, në thelb, përralla të mistershme mendjemprehta]|accessdate=12 mars 2018}}</ref> dhe çdo libër është ndërtuar sipas strukturës së aventurës dhe misterit si te librat e [[Sherlok Holmsi|Sherlok Holmsit]]. Ngjarjet tregohen nga perspektiva e një personi të tretë, me fare pak përjashtime (si për shembull kapitujt hyrës te ''Guri Filozofal'', ''Kupa e Zjarrit,'' ''Dhuratat e Vdekjes'' dhe dy kapitujt e parë te ''Princi Gjakpërzier''). Romanet mund të konsiderohen pjesë e gjinisë letrare të shkollave Britanike me konvikt për fëmijë, që përfshin një sërë librash si ''[[Stalky & Co.]]'' të [[Rudyard Kipling]], ''[[Malory Towers]]'' të [[Enid Blyton]], serinë ''[[Naughtiest Girl]]'' të [[St. Clare]] dhe novelat e ''[[Billy Bunter]]'' të [[Frank Richard]]. Librat ''Harry Potter'' kanë si vendngjarje Hoguortsin, një shkollë të trilluar me konvikt për magjistarë në Britani, ku programi mësimor përfshin përdorimin e magjisë.<ref name="Harry Potter Boarding">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/education/563232.stm|title=''Harry Potter'' makes boarding fashionable [''Harry Potter'' kthen klasin te konviktet]|publisher=BBC News|accessdate=12 mars 2018|date=13 dhjetor 1999|language=en}}</ref> Në këtë aspekt ato janë “në një linjë prejardhjeje nga libri ''[[Tom Brown’s School Days]]'' i [[Thomas Hughes]] dhe nga libra të tjerë Viktorianë dhe Eduardianë të jetës shkollore Britanike”, edhe pse janë, sipas fjalëve të shumë njerëzve, më bashkëkohorë, më të ashpër, më të errët dhe më të arrirë se sa romanet tipike që përfshijnë shkollat me konvikt, duke iu referuar temave tepër serioze si vdekja, dashuria, humbja, paragjykimi, rritja në moshë dhe humbja e pafajësisë, të gjitha këto vendosur në Britaninë e viteve 1990.<ref>{{cite book|last=Ellen Jones|first=Leslie|title=JRR Tolkien: A Biography [J. R. R Tolkien: Një biografi]|url=https://archive.org/details/jrrtolkienbiogra0000jone|publisher=Greenwood Press|year=2003|isbn=978-0-313-32340-9|page=[https://archive.org/details/jrrtolkienbiogra0000jone/page/16 16]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=A Whited|first=Lana|title=The Ivory Tower and Harry Potter: Perspectives on a Literary Phenomenon [Kulla e Fildishtë dhe Harry Potter: Perspektivat të një fenomeni letrar]|url=https://archive.org/details/ivorytowerharryp0000lana|publisher=University of Missouri Press|year=2004|isbn=978-0-8262-1549-9|page=[https://archive.org/details/ivorytowerharryp0000lana/page/28 28]|language=en|ref=none}}</ref> [[Skeda:Holy-grail-round-table-bnf-ms fr-116F-f610v-15th-detail.jpg|parapamje|majtas|Kalorësit në Tryezën e Rrumbullakët - Në të djathtë të Mbretit Artur dallohet Sër Persivali]] Ngjarjet e ''Harry Potter'' përmbajnë deri diku një kontekst mesjetar dhe motive të marra nga ngjarjet e [[Mbreti Artur|Mbretit Artur]]. Hoguortsi i ngjan një kështjelle-universitet mesjetar me disa profesorë që i përngjajnë personazheve të [[Urdhri i Merlinit|Urdhrit të Merlinit]]; Profesori i Vjetër Bins ende jep leksione mbi Konventën Ndërkombëtare të Magjisë së 1289; dhe një person vërtetë historik, një shkrimtar i shekullit të 14-të, i quajtur Sër [[Nikolas Flamel]], përshkruhet si një mbajtës dhe përdorues i Gurit Filozofal.<ref>{{cite journal|last1=Arden|first1=Heather|last2=Lorenz|first2=Kathryn|title=The ''Harry Potter'' Stories and French Arthurian Romance [Historitë e ''Harry Potter'' dhe romanca franceze arturiane]|journal=Arthuriana|publisher=Scriptorium Press|volume=13|issue=12|pages=54-68|date=qershor 2003|url=https://www.jstor.org/stable/27870516?Search=yes&resultItemClick=true&searchText=Harry&searchText=Potter&searchUri=%2Faction%2FdoBasicSearch%3FQuery%3DHarry%2BPotter&seq=2#page_scan_tab_contents|accessdate=12 mars 2018|language=en}}</ref> Të tjera elemente në Hoguorts përfshijnë armaturat dhe pajisjet mesjetare në muret e kështjellës, letra të shkruara në pergamenë dhe të vulosura me dyllë, Holli i Madh i Hoguortsit që i përngjan Hollit të Madh të Kamelotit, përdorimi i shprehive latine, tendat e përdorura për turneun e Kuidiçit janë të ngjashme me “tendat madhështore” që ngriheshin për turneun e kavalierëve, kafshë imagjinare si dragonjtë dhe njëbrirëshat që vegjetojnë përqark Hoguortsit dhe banderolat me kafshë heraldike që përfaqësojnë katër Shtëpitë e Hoguortsit.<ref name="Harry Potter - King Arthur>{{cite journal|last1=Arden|first1=Heather|last2=Lorenz|first2=Kathryn|title=The ''Harry Potter'' Stories and French Arthurian Romance [Historitë e ''Harry Potter'' dhe romanca franceze arturiane]|journal=Arthuriana|publisher=Scriptorium Press|volume=13|issue=12|pages=54-68|date=qershor 2003|url=https://www.jstor.org/stable/27870516?Search=yes&resultItemClick=true&searchText=Harry&searchText=Potter&searchUri=%2Faction%2FdoBasicSearch%3FQuery%3DHarry%2BPotter&seq=2#page_scan_tab_contents|accessdate=12 mars 2018|language=en|ref=none}}</ref> Shumë nga motivet e ngjarjeve të ''Harry Potter'', si kërkimet e heroit për të gjetur objekte të padukshme, kafshë dhe pemë magjike, vizitat në pyllin plot me rreziqe dhe njohja e personazhit në sajë të vragës, janë elemente të huazuara nga romanca franceze Arturiane.<ref name="Harry Potter - King Arthur /> Aspekte të tjera që janë marrë nga e njëjta romancë përfshijnë përdorimin e bufëve si një mjet komunikimi në distancë, njeriu-ujk si një personazh më vete dhe drerët e bardhë.<ref name="Harry Potter - King Arthur /> Dijetarët amerikanë [[Heather Arden]] dhe [[Kathrn Lorenz]] në veçanti, përmendin se shumë aspekte të ngjarjeve të ''Harry Potter'' janë të frymëzuara nga një libër romance franceze Arturiane, të quajtur ''[[Claris et Laris]]''<ref name="Harry Potter - King Arthur />, duke marrë për bazë ngjashmëritë “befasuese” mes aventurave të Harri Poterit dhe kalorësit Claris.<ref name="Harry Potter - King Arthur /> Arden dhe Lorenz specifikuan se Rowling është diplomuar në Universitetin e Exeter në vitin 1986 në letërsi franceze dhe më vonë e kaloi një vit të jetës së saj duke jetuar në Francë.<ref name="Harry Potter - King Arthur /> Arden dhe Lorenz kanë shkruar mbi ngjashmëritë mes romancave Arturiane, ku Kameloti është vendi i magjisë dhe sigurisë e ku kalorës heroikë duhet të bëjnë përpara e të përballen me rreziqe nga më të ndryshmit, zakonisht nëpër pyje të magjepsura, dhe vetë Hoguortsit, që është pak a shumë një vend i ngjashëm, një vend i magjisë dhe i sigurisë, ku Harri Poterit dhe shokëve të tij u duhet të ndërmarrin aventura në pyllin e magjepsur që rrethon Hoguortsin.<ref name="Harry Potter - King Arthur /> Ashtu si kalorësit që në romancat Arturiane zakonisht kanë një ndihmëse femër, që është shumë inteligjente dhe ka ndërlidhje me natyrën, Harri ka Hermionën, që luan një rol të ngjashëm.<ref name="Harry Potter - King Arthur /> Si një kavalier Arturian, Harri merr këshilla dhe inkurajim nga mentori i tij, Albus Urtimori, që i ngjan si Merlinit ashtu edhe Mbretit Artur, por i duhet t’i zhdukë armiqtë vetëm.<ref name="Harry Potter - King Arthur /> Arden dhe Lorenz gjithashtu shkruajnë se në librat e Rowling, personazhet janë “…jo thjesht një ripunim i heronjve të njohur romantikë, por një shkrirje e përsosur e shumë personazheve të ndryshme për të krijuar disa të reja…”.<ref name="Harry Potter - King Arthur /> Sidoqoftë, Lorenz dhe Arden shqyrtojnë se frymëzimi kryesor në krijimin e Harri Poterit ishte [[Sër Persivali]], një nga [[Kalorësit e Tryezës së Rrumbullakët]] që kërkon vazhdimisht [[Grali i Shenjtë|Gralin e Shenjtë]].<ref name="Harry Potter - King Arthur /> Të dy, Poteri dhe Sër Persivali kanë kaluar një “fëmijëri jetime ose gjysmë-jetime, me fisnikëri dhe fuqi të trashëguara” dhe janë rritur nga të afërmit e tyre që janë përpjekur ta mbajnë të fshehtë vendin e vërtetë të cilit ata i përkasin, Hoguortsi dhe Kameloti përkatësisht.<ref name="Harry Potter - King Arthur /> Të dy, Persivali dhe Poteri janë, sidoqoftë, të jashtëm në botën që i rrethon, pa përqasje në rregullat e kalorësisë dhe magjisë, por që të dy shfaqin aftësi të jashtëzakonshme duke nisur me Persivalin që e tregon se është vërtetë një luftëtar i mrekullueshëm e për të vazhduar me Poterin, një lojtar fantastik Kuidiçi.<ref name="Harry Potter - King Arthur /> E së fundmi, të dy, Persivali dhe Poteri e gjejnë dashurinë e tyre në familje zëvendësuese, në formën e Kalorësve të Tryezës së Rrumbullakët dhe familjes Uezli, përkatësisht.<ref name="Harry Potter - King Arthur /> Secili prej shtatë librave përfshin ngjarje që ndodhin brenda një viti shkollor. Harri kalon vështirësi me problemet që i shfaqen dhe kur i duhet të bëjë diçka për to shpesh thyen disa rregulla të shkollës. Nëse studentët kapen duke thyer rregullat, në shumicën e rasteve dënohen nga profesorët e Hoguortsit. Ngjarjet arrijnë kulmin në semestrin veror, afër ose fiks pas provimeve përfundimtare, kur ngjarjet përshkallëzohen dhe i kalojnë kufijtë e problemeve dhe andrallave shkollore dhe Harrit i duhet të përballet ose me [[Fluronvdekja|Fluronvdekjen]], ose me një prej ndjekësve e tij ([[Hamortët]]), në një luftë për jetë a vdekje – për t’u nënvizuar, gjatë progresit në romane, vdekja e disa personazheve në secilin prej katër librave të fundit.<ref name="Harry Potter Last Adventure" /><ref>{{cite news|url=http://www.cbc.ca/arts/story/2006/06/26/rowling-potter-deaths.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060630023326/http://www.cbc.ca/arts/story/2006/06/26/rowling-potter-deaths.html|archivedate=30 qershor 2006|title=Two characters to die in last 'Harry Potter' book: J.K. Rowling [J. K. Rowling: 2 personazhe priten të vdesin në librin e fundit të Harry Potter]|publisher=CBC|accessdate=12 mars 2018|date=26 qershor 2006|language=en}}</ref> Si rrjedhojë, ai merr mësime të vlefshme nga bisedat dhe të shprehurit lirshëm me drejtorin dhe mentorin e tij, [[Urtimori|Albus Urtimorin]]. Përjashtimi i vetëm i kësaj skene të përqëndruar tërësisht tek shkolla bëhet tek romani i fundit, ''[[Harry Potter dhe Dhuratat e Vdekjes (libri)|Harry Potter dhe Dhuratat e Vdekjes]]'', në të cilin Harri dhe shokët e tij e kalojnë pjesën më të madhe të kohës jashtë Hoguortsit dhe kthehen atje vetëm kur i duhet të përballen me Fluronvdekjen në fund.<ref name="Harry Potter Last Adventure">{{cite news|url=http://www.time.com/time/specials/2007/article/0,28804,1637886_1637891,00.html|title=Harry Potter's Last Adventure [Aventura e fundit e Harri Poterit]|last=Grossman|first=Lev|work=Time Magazine [Revista Koha]|accessdate=12 mars 2018|date=28 qershor 2007|language=en|archive-date=27 gusht 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080827145911/http://www.time.com/time/specials/2007/article/0,28804,1637886_1637891,00.html|url-status=dead}}</ref> == Tematika == [[Skeda:J. K. Rowling 04-2010.jpg|parapamje|J. K. Rowling duke lexuar ''Harry Potter dhe Guri Filozofal'']] Sipas Rowling, tema kryesore e serisë është [[vdekja]]: {{Quote|text=Librat e mi trajtojnë gjerësisht vdekjen. Ata hapen me vdekjen e prindërve të Harrit. Aty kemi dhe maninë e Fluronvdekjes për të mposhtur vdekjen dhe kërkimin e tij për përjetësinë pavarësisht çmimit që mund t’i duhet të paguajë. [[Përjetësia]] është qëllimi i kujtdo që ka të bëjë me magjinë. Unë e kuptoj shumë mirë pse Fluronvdekja kërkon të mposhtë vdekjen. Ne të gjithë jemi të frikësuar prej saj.<ref name="Geordie Greig" />}} Akademikët dhe gazetarët kanë zhvilluar shumë interpretime të tjera për temat e trajtuara në libra. Disa më komplekse se të tjerat dhe disa duke përfshirë edhe nëntekste politike. Tema të tilla si normaliteti, tirania, mbijetesa dhe tejkalimi i pengesave të mëdha, janë të përhapura përgjatë serisë.<ref name="Greenwald2005">{{cite journal|last=Greenwald|first=Janey|title=Understanding Harry Potter: Parallels to the Deaf World [Të kuptojmë Harry Potter: Paralelizmi me botën e shurdhët]|journal=The Journal of Deaf Studies and Deaf Education [Revista e Studimeve e Edukimit të të Shurdhëve]|volume=10|issue=4|pages=442–450|date=2005|doi=10.1093/deafed/eni041|pmid=16000691|last2=Greenwald|first2=J|url=http://jdsde.oxfordjournals.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=16000691|format=Free full text|accessdate=12 mars 2018|language=en}}</ref> Në mënyrë të ngjashme, tema e moshës së adoleshencës dhe "kalimi i momenteve pikëlluese dhe pranimi i tyre", janë marrë gjithashtu parasysh.<ref name="Duffy2002">{{cite journal|last=Duffy|first=Edward|title=Sentences in Harry Potter, Students in Future Writing Classes [Fjalitë në Harry Potter, studentët në klasat e ardhshme të letërsisë]|journal=Rhetoric Review|volume=21|issue=2|year=2002|page=177|doi=10.1207/S15327981RR2102_03|language=en}}</ref> Rowling ka deklaruar se librat përmbajnë "një argumentim të tejzgjatur për tolerancën; një lutje të tejzgjatur për zhdukjen e fanatizmit" dhe se ata gjithashtu përçojnë një mesazh që "vë në mëdyshje autoritetin dhe... mos të supozohet se institucionet apo shtypi tregojnë gjithë të vërtetën".<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/7053982.stm|title=JK Rowling outs Dumbledore as gay [J. K. Rowling e deklaron Urtimorin gay]|accessdate=12 mars 2018|date=21 tetor 2007|publisher=BBC News}}</ref> Megjithëse mund të thuhet se librat përfshijnë shumë tema të tjera, të tilla si pushteti/abuzimi me pushtetin, dashuria, paragjykimi dhe e drejta e zgjedhjes, ata janë, siç deklaron Rowling, të ngulitura thellë në tërësinë e subjektit"; shkrimtarja parapëlqen që temat "të rriten vetvetiu" në vend që të ulet dhe të mundohet të krijojë në mënyrë të vetëdijshme ide për t'i dhënë lexuesit.<ref name="QuickQuoteQuill" /> Në të njëjtën linjë shfaqet edhe e kudo-ndodhura temë e adoleshencës, në paraqitjen e së cilës Rowling qëllimisht ka vënë në dukje seksualitetin e personazheve të saj, duke mos e lënë Harrin, siç shprehet ajo, "të mbërthyer në një gjendje të përhershme para-puberteti". Rowling gjithashtu është vlerësuar për paraqitjen e mënyrave të larmishme se si efektet e ndërlidhura të vdekjes e dhunës prekin rininë dhe njerëzimin në tërësi.<ref name="Favourite chapter">{{cite news|url=http://www.quick-quote-quill.org/articles/1999/0299-guardian-carey.htm|publisher=Quick-Quote-Quill|title=About the Books: transcript of J.K. Rowling's live interview on Scholastic.com [Rreth librave: Transkriptimi i intervistës live të J. K. Rowling në Scholastic.com]|date=16 shkurt 1999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040110094409/http://www.quick-quote-quill.org/articles/1999/0299-guardian-carey.htm|archivedate=10 janar 2004|accessdate=12 mars 2008|language=en|url-status=dead}}</ref> Ajo thotë që për të, domethënia morale e tregimeve është "verbërisht e qartë". Çelësi për të është zgjedhja midis të drejtës dhe të thjeshtës, "sepse në këtë mënyre... fillon tirania, me njerëz që janë të plogësht, që zgjedhin gjithmonë rrugëdaljen e thjeshtë dhe që papritur e gjejnë veten në telashe të mëdha".<ref>{{cite web|url=http://www.accio-quote.org/articles/2000/1000-vancouversun-wyman.htm|first=Wyman|last=Max|title="You can lead a fool to a book but you cannot make them think": Author has frank words for the religious right [Mund ta drejtosh një budalla te një libër por nuk mund t'i bësh të mendojnë: Autorja flet haptazi për të drejtën e besimit]|publisher=The Vancouver Sun (British Columbia)|date=26 tetor 2000|accessdate=12 mars 2018|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930184844/http://www.accio-quote.org/articles/2000/1000-vancouversun-wyman.htm|archive-date=30 shtator 2007|url-status=dead}}</ref> == Origjina e frymëzimit == [[Skeda:The Elephant House - panoramio.jpg|parapamje|[[The Elephant House]], kafeneja ku Rowling nisi të shkruante ''Harry Potter'']] Në vitin 1990, Rowling ndodhej në një tren të tejmbushur, që udhëtonte nga [[Manchester|Mançesteri]] për në Londër, kur papritur i erdhi ndërmend ideja për Harrin. Rowling tregon eksperiencën në faqen e saj personale të internetit duke e përshkruar me këto fjalë: {{Quote|text=Unë kisha shkruar thuajse vazhdimisht që nga mosha gjashtëvjeçare por asnjëherë nuk kisha qenë kaq e ngacmuar nga një ide më parë. Thjesht u ula dhe mendova për katër orë teksa treni ishte vonuar, të gjitha detajet më erdhën në kokë dhe imazhi i djalit të thatë, me flokë të zinj që mbante syze e që nuk e dinte që ishte një magjistar u bë gjithmonë e më real për mua.<ref name="Harry falls into author's head">{{cite web|publisher=JKRowling.com|url=http://www.jkrowling.com/textonly/en/biography.cfm|title=Biography|first=JK|last=Rowling|accessdate=12 mars 2018|year=2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060421032312/http://www.jkrowling.com/textonly/en/biography.cfm|archivedate=21 prill 2006|language=en}}</ref>}} Rowling përfundoi ''Harry Potter dhe Guri Filozofal'' në 1995 dhe dorëshkrimi iu dërgua disa agjentëve letrarë të mundshëm. Agjenti i dytë që ajo provoi, [[Christopher Little]], u ofrua ta përfaqësonte atë dhe ia dërgoi dorëshkrimin shtëpisë botuese Bloomsbury. == Historia e publikimit == Pasi ishte refuzuar nga tetë shtëpi të tjera botuese, Bloomsbury i ofroi Rowling 2500 paund si parapagesë për publikimin e librit.<ref name="Ivory Tower 2">{{cite book|last=A Whited|first=Lana|title=The Ivory Tower and Harry Potter: Perspectives on a Literary Phenomenon [Kulla e Fildishtë dhe Harry Potter: Perspektivat e një fenomeni letrar]|publisher=University of Missouri Press|year=2004|isbn=978-0-8262-1549-9|page=351|url=https://books.google.com/?id=iO5pApw2JycC&pg=PA351|language=en|ref=none}}</ref> Pavarësisht nga deklarata e Rowling se ajo nuk kishte pasur ndonjë grupmoshë të caktuar në mendje kur filloi të shkruante librat e serisë ''Harry Potter'', botuesit fillimisht patën si shënjestër fëmijët e moshës nga 9 në 11 vjeç.<ref>{{cite news|url=http://www.newsobserver.com/308/story/637623.html|title=The magic years [Vitet magjike]|last=Huler|first=Scott|work=The News & Observer|accessdate=12 mars 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081218170339/http://www.newsobserver.com/308/story/637623.html|archivedate=18 dhjetor 2008|language=en}}</ref> Në prag të publikimit, Rowling iu kërkua nga botuesit e saj të adoptonte një emër më asnjanës për sa i përkiste gjinisë, si përpjekje për të tërhequr më tepër individët meshkuj të kësaj grupmoshe, pasi vetë botuesit i druheshin faktit se ata nuk do të ishin të interesuar të lexonin një roman që e dinin se ishte shkruar nga një femër. Ajo zgjodhi të përdorte emrin J. K. Rowling (Joanne Kathleen Rowling), duke marrë kështu emrin e gjyshes si emrin e saj të mesëm, meqë nuk kishte një të tillë.<ref name="Ivory Tower 2" /><ref>{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1349288/Harry-Potter-and-the-mystery-of-J-Ks-lost-initial.html|title=''Harry Potter'' and the mystery of J K's lost initial [''Harry Potter'' dhe misteri i iniciales së humbur të J. K.]|last=Savill|first=Richard|date=21 qershor 2001|work=The Daily Telegraph|accessdate=12 mars 2018|location=London|language=en}}</ref> ''Harry Potter dhe Guri Filozofal'' u botua nga Bloomsbury Publishing, botuesi i të gjitha librave të serisë ''Harry Potter'' në Mbretërinë e Bashkuar, më 30 qershor 1997.<ref>{{cite web|url=http://www.bloomsbury.com/uk/harry-potter-and-the-philosophers-stone-9780747532699/|title=''Harry Potter and the Philosopher's Stone'' [''Harry Potter dhe Guri Filozofal'']|publisher=Bloomsbury Publishing|accessdate=12 mars 2016|language=en|archive-date=26 qershor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150626181223/http://www.bloomsbury.com/uk/harry-potter-and-the-philosophers-stone-9780747532699/|url-status=dead}}</ref> Në Shtetet e Bashkuara u publikua më 1 shtator 1998 nga Scholastic Corporate – shtëpia botuese e librave të serisë në Amerikë – si ''Harry Potter dhe Guri i Magjistarit'',<ref>{{cite news|url=http://www.nypost.com/seven/07022007/news/nationalnews/wild_about_harry_nationalnews_.htm|title=Wild about Harry [Të çmendur pas Harrit]|publisher=NYP Holdings, Inc.|accessdate=12 mars 2018|date=2 korrik 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090821084927/http://www.nypost.com/seven/07022007/news/nationalnews/wild_about_harry_nationalnews_.htm|archivedate=21 gusht 2009|language=en|url-status=dead}}</ref> pasi Rowling kishte përfituar 105000 dollarë amerikanë për të drejtat amerikane të publikimit, një shifër kjo e padëgjuar për një libër për fëmijë nga një autore e panjohur në atë kohë.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2007/04/21/business/web21interview.html|title=A Brief Walk Through Time at Scholastic [Një udhëtim i shkurtër në kohë te Scholastic]|last=Rozhon|first=Tracie|work=The New York Times|date=21 prill 2007|accessdate=12 mars 2018|page=C3|language=en}}</ref> Duke u druajtur se lexuesit amerikanë nuk do ta lidhnin termin “filozofal” me një temë magjike (edhe pse Guri Filozofal lidhet me [[alkimia|alkiminë]]), Scholastic këmbënguli që librit t’i vihej titulli ''Harry Potter dhe Guri i Magjistarit'' për tregun amerikan.<ref>{{cite web|url=http://www.fanpop.com/clubs/harry-potter/articles/4309/title/difference-between-american-british-versions-harry-potter-series|title=Difference between American and British Versions of ''Harry Potter'' Series [Ndryshimet mes versioneve britanike dhe amerikane në seritë ''Harry Potter'']|accessdate=12 mars 2018|author=Tivier|publisher=Fanpop|language=en}}</ref> Libri i dytë, ''Harry Potter dhe Dhoma e të Fshehtave'' u botua fillimisht në Mbretërinë e Bashkuar më 2 korrik 1998 dhe Shtetet e Bashkuara më 2 qershor 1999. ''Harry Potter dhe i Burgosuri i Azkabanit'' u botua një vit më vonë në Mbretërinë e Bashkuar më 8 korrik 1999 dhe në SHBA më 8 shtator 1999.<ref name="Harry Potter UK Release Dates">{{cite news|url=https://www.thestar.com/entertainment/article/235354|title=A Potter timeline for muggles [Një rrjedhë kohore për Babanacët]|date=14 korrik 2007|work=Toronto Star|accessdate=12 mars 2018|language=en|archive-date=20 dhjetor 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081220001353/http://www.thestar.com/entertainment/article/235354|url-status=dead}}</ref> ''Harry Potter dhe Kupa e Zjarrit'' u botua më 8 korrik 2000 njëkohësisht nga Bloomsbury dhe Scholastic.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/books/2000/jul/19/jkjoannekathleenrowling|title=Speed-reading after lights out [Lexim i shpejtë pasi fiken dritat]|date=19 korrik 2000|publisher=Guardian News and Media Limited|accessdate=12 mars 2018|location=London|language=en}}</ref> ''Harry Potter dhe Urdhri i Feniksit'' është libri më i gjatë i serisë me plot 766 faqe në versionin britanik dhe 870 faqe në versionin amerikan.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2003/07/14/business/harry-potter-and-the-internet-pirates.html|title=''Harry Potter'' and the Internet Pirates [''Harry Potter'' dhe Piratët e Internetit]|work=The New York Times|accessdate=12 mars 2018|first=Amy|last=Harmon|date=14 korrik 2003|language=en}}</ref> U botua në mbarë globin më 21 qershor 2003.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/uk/2003/jan/16/harrypotter.books|title=''Harry Potter'' and the hottest day of summer [''Harry Potter'' dhe dita më e nxehtë e verës]|last=Cassy|first=John|date=16 janar 2003|work=The Guardian|publisher=Guardian News and Media Limited|accessdate=12 mars 2018|location=London|language=en}}</ref> ''Harry Potter dhe Princi Gjakpërzier'' u botua më 16 korrik 2005 dhe shiti 9 milionë kopje që në 24 orët e para të publikimit.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/arts/4113663.stm|title=July date for ''Harry Potter'' book [Data e korrikut për librin e ''Harry Potter'']|date=21 dhjetor 2004|publisher=BBC News|accessdate=12 mars 2018|language=en}}</ref><ref name="finale sales">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/6912529.stm|title=''Harry Potter'' finale sales hit 11&nbsp;m [Finalja e ''Harry Potter'' arrin 11 milionë]|publisher=BBC News|accessdate=12 mars 2018|date=23 korrik 2007|language=en}}</ref> Libri i shtatë dhe i fundit, ''Harry Potter dhe Dhuratat e Vdekjes'', u botua më 21 korrik 2007.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/6320733.stm|title=Rowling unveils last Potter date [Rowling shpalos datën e Poterit të fundit]|date=1 shkurt 2007|publisher=BBC News|accessdate=12 mars 2018|language=en}}</ref> Libri shiti 11 milionë kopje në 24 orët e para të publikimit, përkatësisht 2,7 milionë kopje në Mbretërinë e Bashkuar dhe 8,3 milionë në SHBA.<ref name="finale sales" /> === Përkthimet === [[Skeda:Librat e HP.jpg|parapamje|majtas|Seria e plotë e ''Harry Potter'' në shqip, përkthyer nga Amik Kasoruho]] Të shtatë vëllimet janë përkthyer në 80 gjuhë të botës,<ref name="Harry Potter copies" /> duke bëre që Rowling të jetë ndër autorët, veprat e të cilëve janë përkthyer në më shumë gjuhë në histori.<ref>{{cite web|title=WHO IS THE WORLD’S MOST TRANSLATED AUTHOR? [Kush është autori më i përkthyer në botë?]|url=https://www.tomedes.com/translator-hub/most-translated-author.php|publisher=Tomedes|date=27 korrik 2016|accessdate=13 mars 2018|language=en}}</ref> Përkthimet përfshijnë gjuhë të ndryshme si [[azerbaixhanisht]], [[ukrainisht]], [[arabisht]], [[urdu]], [[hindi]], [[bengalisht]], [[uellsisht]], [[afrikaans]], [[shqip]], [[letonisht]] dhe [[vietnamisht]]. Vëllimi i parë është përkthyer në [[latinisht]] madje edhe në [[greqishtja e vjetër|greqishten e vjetër]],<ref>{{cite web|url=http://www.users.globalnet.co.uk/~loxias/harry_potter.htm|title=''Harry Potter'' in Greek [''Harry Potter'' në greqisht]|last=Wilson|first=Andrew|year=2006|publisher=Andrew Wilson|accessdate=13 mars 2018|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20080621122227/http://www.users.globalnet.co.uk/~loxias/harry_potter.htm|archive-date=21 qershor 2008|url-status=dead}}</ref> duke e bërë atë, veprën më të gjatë që është përkthyer ndonjëherë në greqishten e vjetër që nga koha e përkthimit të novelave të [[Heliodorusi i Emesë|Heliodorusit të Emesës]], në shekullin e tretë pas Krishtit.<ref>{{cite web|url=http://playalicious.com/reference/news/greek_harry.html|title=Harry Potter? It's All Greek to Me [Harry Potter? Është greqisht për mua!]|last=Castle|first=Tim|date=2 dhjetor 2004|publisher=Reuters|accessdate=13 mars 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080119214752/http://playalicious.com/reference/news/greek_harry.html|archivedate=19 janar 2008|language=en}}</ref> Vëllimi i dytë gjithashtu është përkthyer në latinisht.<ref>{{cite web|title=''Harry Potter and the Chamber of Secrets'' (Latin) [''Harry Potter dhe Dhoma e të Fshehtave'' (latinisht)]|url=http://www.bloomsbury.com/uk/harry-potter-and-the-chamber-of-secrets-latin-9780747588771/|website=Bloomsbury Publishing|accessdate=13 mars 2018|first=Skyron|last=LTD|language=en|archive-date=5 shtator 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150905162802/http://www.bloomsbury.com/uk/harry-potter-and-the-chamber-of-secrets-latin-9780747588771/|url-status=dead}}</ref> Shumë nga autorët të cilët punuan mbi përkthimin e veprave të ''Harry Potter'' ishin shkrimtarë të mirënjohur në vendet e tyre, si për shembull [[Viktor Golyshev]], i cili përktheu dhe redaktoi librin e pestë të serisë. Përkthimi [[Turqisht|turk]] i librave nga i dyti tek i shtati u bë nga [[Sevin Okyay]], një kritik i njohur letrar dhe një komentator kulturor.<ref>{{cite web|title=Not lost in translation: ''Harry Potter'' in Turkish [I pahumbur në përkthim: ''Harry Potter'' në turqisht]|last=Güler|first=Emrah|url=http://www.turkishdailynews.com.tr/article.php?enewsid=29054|year=2005|work=The Turkish Daily News|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070930171135/http://www.turkishdailynews.com.tr/article.php?enewsid=29054|archivedate=30 shtator 2007|accessdate=13 mars 2018|language=en}}</ref> Në shqip përkthimi është realizuar nga përkthyesi dhe shkrimtari i njohur, [[Amik Kasoruho]] nga gjuha italiane fillimisht ndërsa 4 librat e fundit u përkthyen prej origjinalit në anglisht.<ref>{{cite web|url=http://bukinist.al/en/books/3419-set-8-libra-harry-potter-i-pashmangshem.html|title=Set 8 libra, ''Harry Potter'' i pashmangshëm|accessdate=13 mars 2018|language=sq|archive-date=15 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200115130048/https://bukinist.al/en/books/3419-set-8-libra-harry-potter-i-pashmangshem.html|url-status=dead}}</ref> Për arsye fshehtësie, përkthimi mund të bëhet vetëm pasi librat janë të botuara në anglisht; kështu që ka një vonesë prej disa muajsh para se përkthimet të jenë të disponueshme. Kjo ka çuar në blerjen e shumë kopjeve te varianteve angleze nga admirues "të paduruar" në vendet jo-anglishtfolëse. E tillë qe kërkesa për të lexuar librin e pestë, versioni anglez i te cilit u bë i pari libër në gjuhën angleze që renditej i pari në listën e librave më të shitur në Francë.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/cbbcnews/hi/world/newsid_3036000/3036350.stm|publisher=BBC News|title=OOTP is best seller in France - in English! [Harry Potter dhe Urdhri i Feniksit është libri më i shitur në Francë - Anglisht!]|date=1 korrik 2003|accessdate=13 mars 2018|language=en}}</ref> Versionet e Shteteve të Bashkuara të Amerikës janë përshtatur në gjuhën amerikane (pak më e ndryshme nga ajo britanike), për t'i bërë ato më të kuptueshme për audiencën rinore amerikane.<ref>{{cite web|url=http://www.uta.fi/FAST/US1/REF/potter.html|title=Differences in the UK and US Versions of Four ''Harry Potter'' Books [Ndryshimet në versionet e katër librave të ''Harry Potter'' në MB dhe SHBA]|date=21 janar 2008|publisher=FAST US-1|accessdate=13 mars 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150319041313/http://www15.uta.fi/FAST/US1/REF/potter.html|archivedate=19 mars 2015|language=en}}</ref> === Plotësimi i serisë === [[Skeda:Balmoral Hotel.jpg|parapamje|Hotel Balmoral, ku Rowling përfundoi së shkruari ''Harry Potter dhe Dhuratat e Vdekjes'']] Në dhjetor të vitit 2005, Rowling deklaroi në faqen e saj të internetit: "2006 do të jetë viti që do të shkruaj librin e fundit të sagës së ''Harry Potter''."<ref>{{cite web|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051230024256/http://www.jkrowling.com/textonly/en/|url=http://www.jkrowling.com/textonly/en/|title=J.K.Rowling Official Site. Section: Welcome! [Faqja zyrtare e J. K. Rowling Seksioni: Mirë se vini!]|date=25 dhjetor 2005|archivedate=30 dhjetor 2005|accessdate=13 mars 2018|language=en}}</ref> Përditësimet pastaj vazhduan në ditarin e saj online duke treguar hap pas hapi progresin për ''[[Harry Potter dhe Dhuratat e Vdekjes (libri)|Harry Potter dhe Dhuratat e Vdekjes]]'', dhe përfunduan me botimin e tij më 21 korrik 2007. Vetë libri u përfundua më 11 janar 2007 në [[hotel Balmoral]], Edinburgh, ku ajo la dhe një mesazh në pjesën e pasme të një busti të [[Hermesi|Hermesit]]. Aty shkruhej: "J. K. Rowling mbaroi së shkruari ''Harry Potter dhe Dhuratat e Vdekjes'' në këtë dhomë (552) më 11 janar 2007."<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/edinburgh_and_east/6324289.stm|title=Potter author signs off in style [Autori i Potter firmos me stil]|publisher=BBC News|date=2 shkurt 2007|accessdate=13 janar 2018|language=en}}</ref> Vetë Rowling ka deklaruar se kapitulli i fundit i librit të fundit (epilogu në fakt) u përfundua "pak a shumë në 1990”.<ref name="last chapter">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/5119836.stm|title=Rowling to kill two in final book [Rowling pritet të vrasë 2 personazhe në librin e fundit]|publisher=BBC News|date=27 qershor 2006|accessdate=13 mars 2018|language=en}}</ref><ref name="last chapter means epilogue">{{cite news|url=http://www.accio-quote.org/articles/2001/1201-bbc-hpandme.htm|title=''Harry Potter'' and Me [''Harry Potter'' dhe unë]|date=28 dhjetor 2001|accessdate=13 mars 2018|publisher=BBC News|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20070305182235/http://www.accio-quote.org/articles/2001/1201-bbc-hpandme.htm|archive-date=5 mars 2007|url-status=dead}}</ref> Në qershor të vitit 2006, Rowling, gjatë një paraqitjeje në spektaklin televiziv ''[[Richards & Judy]]'', deklaroi se ky kapitull ishte modifikuar meqenëse një personazh, që ishte destinuar për të vdekur, kishte vazhduar “të mbetej pjesë e historisë", ndërkohë që dy të tjerë, që duhet të kishin mbetur gjallë, në fakt kishin vdekur. Më 28 mars 2007, u zyrtarizuan kopertinat e shtëpive botuese Bloomsbury (për fëmijë dhe të rritur) dhe Scholastic.<ref>{{cite web|url=http://www.bloomsbury.com/harrypotter/default.aspx?sec=2&sec2=1&sec3=7|title=''Harry Potter and the Deathly Hallows'' at Bloomsbury Publishing [''Harry Potter dhe Dhuratat e Vdekjes'' në shtëpinë botu ese të Bloomsbury]|publisher=Bloomsbury Publishing|accessdate=13 mars 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140810092541/http://harrypotter.bloomsbury.com/?sec=2&sec2=1&sec3=7%2F|archivedate=10 gusht 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.scholastic.com/harrypotter/books/covers/art7.htm|title=Cover Art: ''Harry Potter'' 7 [Kopertina: ''Harry Potter'' 7]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070419030755/http://www.scholastic.com/harrypotter/books/covers/art7.htm|archivedate=19 prill 2007|publisher=Scholastic|accessdate=13 mars 2018|language=en}}</ref> Në shtator të vitit 2012, Rowling përmendi në një intervistë që ajo mund të kthehej të bënte një redaktim shkurtues të dy prej librave ekzistues të ''Harry Potter''.<ref>{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-19711553|title=JK Rowling mulls 'director's cut' of ''Harry Potter'' books [J. K. Rowling merr në konsideratë redaktimin shkurtues të librave të ''Harry Potter'']|accessdate=13 mars 2018|date=26 shtator 2018|publisher=BBC News|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150530090605/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-19711553|archivedate=30 maj 2015|language=en}}</ref> === Arti i kopertinës === Si kopertinë, Bloomsbury vendosi të përdorte pikturën me një dizajn klasik, ku dizajni i parë ishte një vizatim me laps dhe bojëra uji nga ilustruesi [[Thomas Taylor]] që shfaqte imazhin e Harrit në Ekspresin e Hoguortsit dhe një titull në krye me llojin e shkrimit [[Cochin Bold]].<ref name="Me and Harry Potter">{{cite web|last1=Taylor|first1=Thomas|title=Me and ''Harry Potter'' [Unë dhe ''Harry Potter'']|url=http://www.thomastaylor-author.com/me-and-harry-potter/|website=Thomas Taylor (author site)|accessdate=13 mars 2018|language=en}}</ref> Publikimet e para të librave pasues të serisë ndoqën të njëjtin stil, por deri diku më realist, duke ilustruar skena nga libri. Këto kopertina u dizenjuan për herë të parë nga [[Cliff Wright]] dhe më pas nga [[Jason Cockroft]].<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/uk/2002/jan/20/books.booksnews|title=Harry Potter beats Austen in sale rooms [Harry Potter mposht Austen në shitje]|last=Thorpe|first=Vanessa|date=20 janar 2002|work=The Observer|publisher=Guardian News and Media Limited|accessdate=13 mars 2018|language=en}}</ref> Për shkak të përqasjes së librave tek një audiencë e rritur, Bloomsbury caktoi një linjë të dytë të botimeve me një stil “të rriturish”. Ata fillimisht përdorën artin fotografik bardhë-e-zi ku në kopertinë shfaqeshin objekte nga librat (përfshi dhe një Ekspres Hoguortsi Amerikan) pa vendosur imazhe të personazheve, por më vonë e ndryshuan këtë duke përdorur pjesërisht ngjyrime dhe një foto të medaljonit të Gjarpërblertit në kopertinën e librit të fundit. Botime të mëvonshme ndërkombëtare u krijuan nga një sërë ilustruesish, duke përfshirë [[Mary GrandPré]]<ref>{{cite book|last=Rowling|first=J. K.|title=Harry Potter and the Deathly Hallows|publisher=Scholastic Corporation|year=2007|isbn=978-0545139700|page=784|language=en}}</ref><ref name="msnbc">{{cite news|agency=Associated Press|title=Illustrator puts a bit of herself on Potter cover: GrandPré feels pressure to create something special with each book [Ilustruesja fut një detaj nga vetja në kopertinën e Potter: Mary GrandPré e ndjen të nevojshme të krijojë diçka të veçantë me çdo libër]|publisher=MSNBC|date=8 mars 2005|url=http://www.msnbc.msn.com/id/7127158/|accessdate=13 mars 2018|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20070416102501/http://www.msnbc.msn.com/id/7127158/|archive-date=16 prill 2007|url-status=dead}}</ref> për publikun amerikan dhe [[Mika Launis]] në Finlandë. Në një botim të vonë amerikan, [[Kazu Kibuishi]] krijoi kopertina me një stil deri diku të frymëzuar nga një stil animesh.<ref>{{cite web|url=http://archive.wired.com/geekdad/2013/02/new-harry-potter-covers/|title=New ''Harry Potter'' Covers by Kazu Kibuishi [Kopertinat e ''Harry Potter'' nga Kazu Kibuishi]|last=Liu|first=Jonathan H.|date=13 shkurt 2013|website=www.wired.com|accessdate=13 mars 2018|language=en}}</ref><ref name='reading'>{{cite web|url=http://www.reading.org/literacy-daily/literature/post/books/2014/08/15/5-questions-with-kazu-kibuishi-(amulet-series)|title=5 Questions With… Kazu Kibuishi (Amulet series) [5 pyetje me... Kazu Kibuishi (Seritë e Hajmalisë)]|last=Hall|first=April|date=15 gusht 2014|website=www.reading.org|accessdate=13 mars 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150418145444/http://reading.org/literacy-daily/literature/post/books/2014/08/15/5-questions-with-kazu-kibuishi-%28amulet-series%29|archivedate=18 prill 2015|language=en}}</ref> Në botimet e para shqiptare kopertina ishte e njëjtë me atë nga Scholastic Corporate. Botimet e mëvonshme huazojnë artin e kopertinave italiane, të ilustruara nga [[Serena Riglietti]], dhe artin e kopertinave gjermane, të ilustruara nga [[Sabine Wilharm]]. == Arritjet == === Impakti kulturor në botë === [[File:Quidditch Beer Pong.jpg|parapamje|[[Quidditch Beer Pong]], varietet i lojës frymëzuar nga ''Harry Potter'']] Fansat e serisë qenë aq entuziastë e të paduruar për të shtënë në dorë serinë e radhës, saqë libraritë anembanë botës filluan të organizonin ngjarje që përputheshin me mesnatën e daljes në treg të librave, duke filluar me botimin e ''Harry Potter dhe Kupa e Zjarrit'' në vitin 2000. Këto ngjarje, që zakonisht përfshinin imitime të ndarjes nëpër shtëpi, lojëra, pikturim fytyrash dhe lloje të tjera të argëtimit drejtpërdrejtë, arritën nivel të lartë popullariteti mes fansave dhe qenë shumë të suksesshme në tërheqjen e publikut dhe shitjen e librave, aq sa thuajse 9 prej 10,8 milionë kopjeve të para të librit ''Harry Potter dhe Princi Gjakpërzier'' u blenë brenda 24 orëve të para.<ref name="Potter book smashes sales records">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/arts/4692093.stm|publisher=BBC News|title=Potter book smashes sales records [Libri Potter thyen rekordet e shitjeve]|date=18 korrik 2005|accessdate=13 mars 2018|language=en}}</ref> Libri i fundit i serisë, ''Harry Potter dhe Dhuratat e Vdekjes'', është libri i shitur më shpejt në histori, me 11 milionë kopje të blera në 24 orët e para.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2007/07/23/business/worldbusiness/23iht-potter.4.6789605.html|work=The New York Times|date=23 korrik 2007|accessdate=12 mars 2018|title=''Harry Potter'' tale is fastest-selling book in history [Përralla e ''Harry Potter'' është libri më shpejtë i shitur në histori]|language=en}}</ref> Seria ka tërhequr edhe fansa të rritur, duke bërë që çdo vëllim i ''Harry Potter'' të dalë në treg me dy botime, me tekste të njëjta, por me grafika të ndryshme të kopertinës: një për fëmijët dhe një për të rriturit.<ref>{{cite web|url=http://www.bloomsbury.com/harrypotter/default.aspx?sec=2|title=''Harry Potter'' at Bloomsbury Publishing&nbsp;– Adult and Children Covers [''Harry Potter'' në shtëpinë botuese Bloomsbury - Kopertinat për fëmijë dhe të rritur]|publisher=Bloomsbury Publishing|accessdate=13 mars 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080828054035/http://www.bloomsbury.com/harrypotter/default.aspx?sec=2|archivedate=28 gusht 2008|language=en}}</ref> Përveç njohjes në rrjet nëpërmjet ''blogjeve'', ''podkasteve'' dhe faqeve të fansave, super-fansat e ''Harry Potter'' mund të njihen dhe të takohen gjithashtu edhe tek simpoziumet e ''Harry Potter''. Fjala ''[[Babanac|Muggle (babanac/e)]]'' është përhapur përtej origjinës së saj te ''Harry Potter'', duke u bërë një nga të paktat fjalë të kulturës popullore që i janë shtuar [[Fjalori i Anglishtes i Oksfordit|Fjalorit të Anglishtes të Oksfordit]].<ref>{{cite web|title='Muggle' Redux in the Oxford English Dictionary [Përfshirja e fjalës 'Muggle' në Fjalorin e Anglishtes të Oksfordit]|last=McCaffrey|first=Meg|url=http://www.schoollibraryjournal.com/article/CA294413.html|date=1 maj 2003|accessdate=13 mars 2018|publisher=School Library Journal|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070522122638/http://www.schoollibraryjournal.com/article/CA294413.html|archivedate=22 maj 2007|language=en}}</ref> Fansat e ''Harry Potter'' kanë përqafuar ''podkastet'' si një mënyrë të rregullt, shpeshherë javore, të përditësimit me diskutimet më të fundit në komunitet. Edhe [[MuggleCast]], edhe [[PotterCast]]<ref name="apple-enews">{{cite news|url=https://www.apple.com/enews/2005/09/08enews1.html|title=Book corner: Secrets of Podcasting [Cepat e librit: Sekretet e podkasteve]|date=8 shtator 2005|accessdate=13 mars 2018|publisher=Apple Inc.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051227152737/http://www.apple.com/enews/2005/09/08enews1.html|archivedate=27 dhjetor 2005|language=en|url-status=dead}}</ref> kanë arritur majat e renditjes së ''podkasteve'' në [[iTunes]] dhe nga anketat kanë rezultuar ndër 50 ''podkastet'' më të parapëlqyera.<ref name="pr-newswire-mc">{{cite web|url=http://www.prnewswire.com/cgi-bin/stories.pl?ACCT=104&STORY=/www/story/11-08-2005/0004210790&EDATE=|title=Mugglenet.com Taps Limelight's Magic for Podcast Delivery of ''Harry Potter'' Content [Mugglenet përdor magjinë e Limelight për podkastet e ''Harry Potter'']|accessdate=13 mars 2018|publisher=Limelight Networks|language=en}}</ref> Disa nga mesazhet që përcjell seria përfshijnë shumëllojshmërinë, pranimin, tolerancën politike dhe barazinë. Anketa dhe pyetësorë të plotësuara nga mbi 1000 studentë në Shtetet e Bashkuara tregojnë se ata që i kanë lexuar librat janë dukshëm të ndryshëm nga ata që nuk i kanë lexuar. Lexuesit e serisë ishin më tolerantë, kundër dhunës dhe torturës, më pak autoritarë dhe më pak cinikë. Edhe pse nuk dihet me siguri nëse kjo është një marrëdhënie shkak-pasojë, ka një lidhje të qartë në këtë mes dhe duket se ndikimi kulturor i ''Harry Potter'' i kalon kufijtë e një lidhjeje të thjeshtë midis fansave.<ref>{{cite news|first=Hanna|last=Kozlowska|title=Can 'Harry Potter' Change the World? [A mundet 'Harry Potter' ta ndryshojë botën?]|url=http://op-talk.blogs.nytimes.com/2014/09/17/can-harry-potter-change-the-world/|newspaper=The New York Times|accessdate=13 mars 2018|language=en}}</ref> Për ''Harry Potter'' janë bërë shumë shkrime dhe punime artistike nga fansat. Në mars të vitit 2007, “''Harry Potter''” ishte subjekti më i kërkuar në sektorin e shkrimeve të fansave në internet.<ref name="most-searched-fanfiction">{{cite news|url=http://buzz.yahoo.com/buzzlog/67161/fantastic-fiction|title=Fantastic Fiction [Trillimet Fantastike]|date=20 mars 2007|accessdate=13 mars 2018|last=Hurd|first=Gordon|work=[[Yahoo!]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071222003119/http://buzz.yahoo.com/buzzlog/67161/fantastic-fiction|archivedate=22 dhjetor 2007|language=en|url-status=dead}}</ref> [[Skeda:Theparselmouthswrockstock.jpg|parapamje|right|Grupi [[The Parselmouths]] duke performuar në festivalin [[Wrockstock]]]] Gjatë viteve 2002 - 2004 në SHBA ''Harry Potter'' shërbeu si frymëzim për krijimin e një gjinie të re muzikore të rrymës rock të njohur si ''wizard rock'' (''rock magjistarësh'') apo shkurt si ''wrock'' me grupe të karakterizuara nga një repertor këngësh me tekste të shkruara nga këndvështrimi i personazheve të ''Harry Potter'' dhe performanca të zhvilluara me veshje të frymëzuara nga i njëjti univers.<ref>{{cite news|url=http://news.ninemsn.com.au/article.aspx?id=279730|title=The unexpected wizards of rock and roll [Magjistarët e papritur të rock and roll]|date=20 korrik 2007|accessdate=22 mars 2018|publisher=MSN|last=Davies|first=Shaun|archiveurl=https://archive.today/20120525193856/news.ninemsn.com.au/article.aspx?id=279730|archivedate=25 maj 2012|language=en|url-status=dead}}</ref><ref name="poststan">{{cite news|url=http://www.syracuse.com/articles/cny/index.ssf?/base/living-3/118492494174900.xml&coll=1|title=Wizard Rock|publisher=The Post-Standard|date=20 korrik 2007|accessdate=22 mars 2018|last=Loftus|first=Meghan|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071007095010/http://www.syracuse.com/articles/cny/index.ssf?%2Fbase%2Fliving-3%2F118492494174900.xml&coll=1|archivedate=7 tetor 2007|language=en|url-status=dead}}</ref> Në Universitetin e Miçiganit në vitin 2009, [[StarKid Productions]] përformuan një pjesë teatrale muzikale ku parodizohej seria e ''Harry Potter'' me titullin ''[[A Very Potter Musical]]''. Pjesa teatrale u cilësua si një nga 10 videot më të mira virale të 2009 nga ''[[Entertainment Weekly's]]''.<ref>{{cite web|title=The 10 best viral videos of 2009 [10 videot më të mira virale të 2009]|url=http://www.ew.com/article/2009/12/29/best-viral-videos-of-2009|website=Entertainment Weekly's EW.com|accessdate=13 mars 2018|language=en}}</ref> Gjatë viteve 2003 - 2010 [[Neil Cicierega]] krijoi një seri prej 10 episodesh - 3 të parët e animuar - kukullash lecke të quajtur [[''Potter Puppet Pals'']] ku parodizohej vepra e ''Harry Potter''.<ref>{{cite web|last=Oloffson|first=Kristi|title=The YouTube 50: Potter Puppet Pals|url=http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1974961_1974925_1974765,00.html|publisher=Time Magazine [Revista Koha]|accessdate=25 mars 2018|date=29 mars 2010|language=en|archive-date=17 gusht 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130817082327/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1974961_1974925_1974765,00.html|url-status=dead}}</ref> Me 61.6% të votave, Episodi ''Një zhurmë e mistershme kërcitëse'' u përzgjodh si videoja më e mirë në kategorinë e komedisë në [[Çmimet YouTube]] të vitit 2008.<ref>{{cite news|first=Keating|last=Gina|title="Harry Potter", "Chocolate Rain" win YouTube awards ["Harry Potter, "Shiu i Çokollatave" fiton çmimet e ''YouTube'']|date=21 mars 2008|url=https://www.reuters.com/article/2008/03/21/us-youtube-awards-idUSN2121511420080321|agency=Reuters|accessdate=25 mars 2018|language=en|archive-date=29 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029012216/https://www.reuters.com/article/us-youtube-awards/harry-potter-chocolate-rain-win-youtube-awards-idUSN2121511420080321|url-status=dead}}</ref> Sporti [[Kuidiç]], i luajtur nga personazhet e serisë ''Harry Potter'', u krijua si sport real në 2005 dhe luhet kudo nëpër botë.<ref>{{cite web|url=http://internationalquidditch.org/files/IQA_Rulebook_7_web.pdf|title=Archived copy [Kopje e arkivuar]|accessdate=13 mars 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130921055120/http://internationalquidditch.org/files/IQA_Rulebook_7_web.pdf|archivedate=21 shtator 2013|language=en}}</ref> Personazhe dhe elementë nga seria kanë shërbyer si frymëzim për emrat shkencorë të disa organizmave, përfshi këtu dinozaurin ''[[Dracorex hogwartsia]]'', merimangën ''[[Eriovixia gryffindori]]'', grerëzën ''[[Ampulex dementor]]'' dhe gaforren ''[[Harryplax severus]]''.<ref>{{cite news|last1=Kean|first1=Danuta|title=''Harry Potter'' character provides name for new species of crab [Personazhi i ''Harry Potter'' i jep emrin llojit të ri të gaforreve]|url=https://www.theguardian.com/books/2017/jan/27/harry-potter-name-species-crab-harryplax-severus-severus-snape|work=The Guardian|date=27 janar 2017|accessdate=13 mars 2018|language=en}}</ref> === Impakti kulturor në Shqipëri === Që pas daljes në kinema të ''Harry Potter dhe i Burgosuri i Azkabanit'', seria pati mjaftueshëm ndikim në Shqipëri sa për të pasur një emision televiziv dedikuar asaj. ''Vizioni Magjik'', prezantuar nga Enis Banaj, ishte një emision me pyetje e telefonata në lidhje me ''Harry Potter'' (transmetuar 5 ditë të javës në [[Vizion Plus]]), që zgjati nga viti 2004 deri në vitin 2006. Enis Banaj shoqërohej gjithmonë nga [[Kapela që Flet]] (luajtur nga [[Florinda Mazreku]]) teksa priste përgjigjet e sakta nga telefonuesit të cilët mund të fitonin dhurata në lidhje me ''Harry Potter'' si bluza apo figurina të ndryshme.<ref>Enis Banaj, 23 korrik 2018, Komunikim personal</ref> Në vitin 2012 u krijua [[Harry Potter Fans Albania]], grupi më i madh shqiptar në rrjetin social [[Facebook]] për fansat e ''Harry Potter''.<ref>{{cite web|url=https://hpfaowlery.wixsite.com/hpfansalbania/about-us|title=Rreth Nesh/About Us|accessdate=23 korrik 2018|language=sq, en}}</ref> Bazuar në testin e [[Pottermore]], grupi i ndante anëtarët e tij nëpër shtëpi për të cilat anëtarët mund të fitonin pikë (sipas formatit të aplikuar në shkollën Hoguorts) duke marrë pjesë në konkurse të ndryshme artistike e sportive apo në veprimtari bamirësie.<ref>{{cite AV media|author=Luana Vjollca (prezantuese)|date=13 mars 2016|title=E Diell, 13 mars 2016, Pjesa 2, Të çmendur pas...|medium=Prodhim televiziv|location=Tiranë, Shqipëri|publisher=Top Channel|accessdate=13 gusht 2018|language=sq|url=https://www.youtube.com/watch?v=vlGJ-dBGLMw}}</ref> Në vitin 2014, ''Harry Potter Fans Albania'' nisi projektin [[Wikipedia:WikiPotter|WikiPotter]], qëllimi i së cilit ishte shtimi dhe përmirësimi i artikujve në lidhje me ''Harry Potter'' në Wikipedia-n e gjuhës shqipe.<ref name="HPFA">{{cite web|url=https://hpfaowlery.wixsite.com/hpfansalbania/wikipotter|title=WikiPotter|accessdate=23 korrik 2018|language=sq, en}}</ref> ''Harry Potter'' ishte një nga temat e trajtuara nga emisioni ''Enigma në vitin 2015'', transmetuar në kanalin ''T'', në [[DigitAlb]]. Në emisionin titulluar ''Piramidat Ilire dhe Harry Potter në Shqipëri'' ndër të tjera diskutohet vendqendrimi i [[Lordi Fluronvdekje|Lordit Fluronvdekje]] në Shqipëri dhe paralelizmi i tij me figurën mitologjike të [[Lugati|lugatit]].<ref>{{cite AV media|author=Nadir Mura (prezantues)|date=16 shkurt 2016|accessdate=13 gusht 2018|title=Enigma - Piramidat Ilire dhe Harry Potter në Shqipëri|medium=Prodhim televiziv|location=Shqipëri|publisher=Digitalb|language=sq|url=https://www.youtube.com/watch?v=Ws2yM0z7uWM}}</ref> Po atë vit, fotografia e personazhit [[Harri Poteri|Harri Poter]] ([[Daniel Radcliffe]]) u përdor me sukses nga gazetarët e emisionit investigativ [[Ça Thu…?!]] për të kërkuar një kartë identiteti false si përpjekje për të zbardhur skandalin e falsifikimit të kartave të identitetit në Shqipëri.<ref>{{cite AV media|author=Ça Thu…?!|location=Shqipëri|date=26 maj 2015|accessdate=13 gusht 2018|title=Personazhi i filmit ''Harry Potter'' merr identitet shqiptar|medium=Prodhim televiziv|publisher=Agon Channel|language=sq|url=https://www.youtube.com/watch?v=9R4v8nT29jc}}</ref> Në vitin 2016, 1 nga 23 kopshtet e rikonstruktuar në Tiranë u pagëzua me emrin ''Harry Potter''<ref>{{cite AV media|author=Ora News Lajme|date=29 gusht 2016|accessdate=13 gusht 2018|location=Tiranë, Shqipëri|title=New Ora News - Përfundon rikonstruksioni i plotë i kopshtit “Harry Potter” në Kombinat|medium=Kronikë lajmesh|publisher=Ora News|language=sq|url=https://www.youtube.com/watch?v=tn3nQa3kUes}}</ref> dhe në vitin 2018, falë kërkesës së ''Harry Potter Fans Albania'', disa nga kabinat e qytetit u dekoruan nga Ndërmarrja e Dekorit e Bashkisë së Tiranës me imazhe në lidhje me ''Harry Potter'' ku figuronin Harri Poteri, Hoguortsi, Severus Pitoni dhe Luna Lovgudi.<ref name="HPFA" /> Po në vitin 2018, pjesë e thënieve të [[Protesta studentore në Shqipëri (2018)|protestës studentore]] që shpërtheu atë vit ishin dhe ato të frymëzuara nga ''Harry Potter'', ndër shumë vepra të tjera. Pankartat e shkruara në anglisht përmbanin fraza si ''Riddikulus!'' (''Qesharakus!''), ''Dumbledore wouldn't let this happen.'' (''Urtimori nuk do e lejonte që të ndodhte kjo gjë.'') apo ''90's students: After all this time? 2018's students: Always'' (''Studentët e 90-ës: Pas gjithë kësaj kohe? Studentët e 2018-ës: Përgjithmonë'').<ref>{{cite web|url=https://www.instagram.com/p/BrImYd6hato/|title=E duam shkollimin si Hoguortsi|accessdate=10 dhjetor 2018|date=8 dhjetor 2018|language=sq}}</ref> === Suksesi tregtar === [[Skeda:Harry Potter lines.jpg|parapamje|majtas|Rradha jashtë një dyqani librash në mesnatë për daljen në treg të ''Harry Potter dhe Princi Gjakpërzier'']] Popullariteti i serisë ''Harry Potter'' është përkthyer në një sukses të konsiderueshëm financiar për Rowling, botuesit e saj dhe mbajtësit e tjerë të të drejtave të lidhura me ''Harry Potter''. Ky sukses e ka bërë Rowling autoren e parë dhe të vetme miliardere deri më sot.<ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/2004/02/26/cx_jw_0226rowlingbill04.html|title=J. K. Rowling and the Billion-Dollar Empire [J. K. Rowling dhe perandoria miliarda dollarëshe]|last=Watson|first=Julie|date=26 shkurt 2004|work=Forbes|accessdate=14 mars 2018|language=en}}</ref> Librat janë shitur në më shumë se 400 milion kopje në mbarë botën dhe kanë ndihmuar popullaritetin e përshtatjeve të tyre në filma shumë të suksesshëm nga Warner Bros.<ref name="boxofficemojo">{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/alltime/world/|publisher=Box Office Mojo|title=All Time Worldwide Box Office Grosses [Sukseset financiare e filmave të të gjitha kohërave]|date=1998–2008|accessdate=15 mars 2018|language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/books/article2784397.ece|title=J.K. Rowling publishes ''Harry Potter'' spin-off [J. K. Rowling publikon filmat e rinj në të njejtin univers me ''Harry Potter'']|publisher=Telegraph.com|accessdate=18 mars 2018|location=London|first1=Jenny|last=Booth|language=en|archive-date=10 tetor 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081010200554/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/books/article2784397.ece|url-status=dead}}</ref> Më tej, në bazë të filmave, janë prodhuar tetë videolojra dhe janë licencuar mbi 400 produkte të tjera ''Harry Potter'' (përfshirë një iPod). Marka ''Harry Potter'' është përllogaritur të vlejë rreth 25 miliardë dollarë.<ref name="Time25" /> Kërkesa e madhe për librat ''Harry Potter'' motivoi ''New York Times'' të krijonte një listë të veçantë të librave më të shitur në letërsinë për fëmijë në vitin 2000, pikërisht para daljes në treg të ''Harry Potter dhe Kupa e Zjarrit''. Më 24 qershor 2000, romanet e Rowling kishin qenë në listë për 79 javë rresht; tri romanet e para ishin vetë në listën e librave më të shitur me kapak të trashë.<ref name="NYT_2000/06/24">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2000/06/24/books/the-times-plans-a-children-s-best-seller-list.html|title=The Times Plans a Children's Best-Seller List [The Times planifikon një listë për librat për fëmijë më të shitur]|last=Smith|first=Dinitia|date=24 qershor 2000|work=The New York Times|accessdate=15 mars 2018|language=en}}</ref> Më 12 prill 2007, [[Barnes & Nobles]] deklaroi se ''Harry Potter dhe Dhuratat e Vdekjes'' kishte thyer rekordin e tyre të porosive, me mbi 500.000 kopje të porositura nëpërmjet faqes së tyre të internetit.<ref>{{cite news|url=http://www.rte.ie/arts/2007/0413/potterh.html|title=New ''Harry Potter'' breaks pre-order record [''Harry Potter'' thyen rekordin e porosive]|date=13 prill 2007|publisher=RTÉ.ie Entertainment|accessdate=15 mars 2018|language=en|archive-date=18 prill 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070418090204/http://www.rte.ie/arts/2007/0413/potterh.html|url-status=dead}}</ref> Për daljen në treg të ''Harry Potter dhe Kupa e Zjarrit'' u përdorën 9000 maune [[FedEx]], të prenotuara vetëm për to.<ref name="ew-gof-midnight">{{cite news|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,276735_2,00.html|title=The "Harry Potter" craze [Histeria "Harry Potter"]|date=31 gusht 2005|publisher=ew.com|accessdate=15 mars 2018|work=Entertainment Weekly|last=Fierman|first=Daniel|quote=When I buy the books for my grandchildren, I have them all gift wrapped but one...that's for me. And I have not been 12 for over 50 years. [Kur blej librat për nipat i paketoj të gjithë përveç njërit... ai është për mua. Dhe unë s'kam qenë 12 vjeç për 50 vite]|language=en|archive-date=31 mars 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070331142859/http://www.ew.com/ew/article/0,,276735_2,00.html|url-status=dead}}</ref> [[Amazon.com]] dhe Barnes & Nobles shitën së bashku mbi 700.000 kopje me porosi.<ref name="ew-gof-midnight" /> Në SHBA, tirazhi i printimit të parë ishte 3,8 milionë kopje.<ref name="ew-gof-midnight" /> Ky rekord statistikor u thye nga ''Harry Potter dhe Urdhri i Feniksit'', me 8,5 milionë, i cili po ashtu u tejkalua nga ''Harry Potter dhe Princi Gjakpërzier'' me 10,8 milionë kopje.<ref name="cnn-hbp">{{cite news|url=http://www.cnn.com/2005/SHOWBIZ/books/07/14/harry.potter/index.html|title=''Harry Potter'' hits midnight frenzy [Histeria e mesnatës së ''Harry Potter'']|date=15 korrik 2005|publisher=CNN|accessdate=15 mars 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061221021913/http://www.cnn.com/2005/SHOWBIZ/books/07/14/harry.potter/index.html|archivedate=21 dhjetor 2006|language=en}}</ref> 6,9 milionë kopje të ''Harry Potter dhe Princi Gjakpërzier'' u shitën në Shtetet e Bashkuara në 24 orët e para, ndërsa në Mbretërinë e Bashkuar mbi dy milionë kopje.<ref name="bbc-hbp-record">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/cbbcnews/hi/newsid_4700000/newsid_4701400/4701409.stm|title=Worksheet: Half-Blood Prince sets UK record [Princi Gjakpërzier vendos rekordin e MB]|date=20 korrik 2005|publisher=BBC News|accessdate=15 mars 2018|language=en}}</ref> Tirazhi fillestar i ''Dhuratat e Vdekjes'' në SHBA ishte 12 milionë kopje, prej të cilave mbi 1 milionë ishin porositur nëpërmjet Amazon dhe Barnes & Noble.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/6452987.stm|title=Record print run for final Potter [Rekord printimesh për Poterin e fundit]|date=15 mars 2007|publisher=BBC News|accessdate=15 mars 2018|language=en}}</ref> === Çmime, nderime dhe vlerësime === Seria ''Harry Potter'' ka qenë fituesja e një sërë çmimesh që prej publikimit të parë të ''Harry Potter dhe Guri Filozofal'', duke përfshirë katër Çmime Libri [[Whitaker Platinum]] (të gjitha të dhëna në vitin 2001)<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/arts/1556674.stm|title=Book honour for ''Harry Potter'' author [Nderime të librit për autoren e ''Harry Potter'']|date=21 shtator 2001|publisher=BBC News|accessdate=15 mars 2018|language=en}}</ref>, tre Çmime Libri [[Nestlé Smarties]] (1997–1999)<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/7626896.stm|title=JK Rowling: From rags to riches [J. K. Rowling: Nga leckat në pasuri]|date=20 shtator 2008|publisher=BBC News|accessdate=15 mars 2018|language=en}}</ref>, dy Çmime të Librit të [[Këshilli i Artit Skocez|Këshillit të Artit Skocez]] (1999 dhe 2001)<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/1360641.stm|title=Book 'Oscar' for Potter author [Çmimi 'Oscar' për libra për autoren e Potter]|date=30 maj 2001|publisher=BBC News|accessdate=15 mars 2018|language=en}}</ref>, çmimin inaugurues për librin e vitit për fëmijë nga [[Whitbread]] (1999)<ref>{{cite news|url=http://www.cnn.com/books/news/9907/16/harry/index.html|title=Harry Potter casts a spell on the world [Harri Poter i bën magji botës]|date=18 korrik 1999|publisher=CNN|accessdate=15 mars 2018|language=en}}</ref>, çmimin Libri i Vitit sipas [[WHSmith]] (2006)<ref>{{cite web|url=http://www.scholastic.com/harrypotter/books/author/index.htm|title=Harry Potter: Meet J.K. Rowling [Harry Potter: Takohuni me J. K. Rowling]|publisher=Scholastic Inc|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070604101828/http://www.scholastic.com/harrypotter/books/author/index.htm|archivedate=4 qershor 2007|accessdate=15 mars 2018|language=en}}</ref>, midis të tjerash. Në vitin 2000, ''Harry Potter dhe i Burgosuri i Azkabanit'' u kandidua për [[Çmimi Hugo|Çmimin Hugo]] për novelën më të mirë, ndërsa në vitin 2001, ''Harry Potter dhe Kupa e Zjarrit'' arriti ta fitonte këtë çmim.<ref>{{cite news|url=http://www.msnbc.msn.com/id/25801212/|title=Moviegoers get wound up over 'Watchmen' [Shikuesit e filmave irritohen nga 'Vigjiluesit']|date=22 korrik 2008|publisher=MSNBC|accessdate=15 mars 2018|archive-date=16 shtator 2012|archive-url=https://archive.today/20120916/http://www.msnbc.msn.com/id/25801212/|url-status=dead}}</ref> Nderimet përfshijnë lavdërimin me [[Medalja Carnegie|Medaljen Carnegie]] (1997)<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/823533.stm|title=''Harry Potter'' beaten to top award [''Harry Potter'' mposhtet në marrjen e çmimit të parë]|date=7 korrik 2000|publisher=BBC News|accessdate=15 mars 2018}}</ref>, një përfshirje të shkurtër në [[Çmimet Guardian Children's]] (1998), dhe përfshirje të panumërta ne lista librash të shquar si, [[Editors' Choices]], lista e librave më të mirë sipas [[American Library Association]], ''[[The New York Times]]'', [[Chicago Public Library]], dhe ''[[Publishers Weekly]]''.<ref>{{cite web|publisher=Arthur A. Levine Books|url=http://www.arthuralevinebooks.com/awards.asp|title=Awards [Çmimet]|first=Arthur|last=Levine|accessdate=15 mars 2018|date=2001–2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060429093544/http://www.arthuralevinebooks.com/awards.asp|archivedate=29 prill 2006|language=en}}</ref> Në vitin 2002, sociologu britanik [[Andrew Blake]] e cilësoi ''Harry Potter'' mes ikonave britanike të kulturës popullore së bashku me James Bond dhe Sherlock Holmes,<ref>{{cite book|last1=Fenske|first1=Claudia|title=Muggles, Monsters and Magicians: A Literary Analysis of the Harry Potter Series [Babanacë, përbindësha dhe magjistarë: Një analizë letrare mbi serinë ''Harry Potter'']|date=2008|publisher=Peter Lang|page=3|language=en}}</ref> dhe në vitin 2003, katër nga librat u renditën ndër 24 të parët në sondazhin [[Leximi i Madh]] nga BBC që përfshinte romanet më të pëlqyera në Mbretërinë e Bashkuar. Në vitin 2004, një studim tregoi se librat e serisë zakonisht lexoheshin me zë në disa shkolla fillore ne qarkun e San Diegos, në Kaliforni.<ref>{{cite journal|year=2004|title=Interactive Read-Alouds: Is There a Common Set of Implementation Practices? [Leximet ndërvepruese me zë të lartë: A ekziston një komplet i përgjithshëm praktikash implementimi?]|journal=The Reading Teacher [Mësuesja Lexuese]|volume=58|issue=1|pages=8–17|url=http://www.fisherandfrey.com/wp-content/uploads/2010/01/rt-read-alouds.pdf|accessdate=15 mars 2018|last=Fisher|first=Douglas|doi=10.1598/RT.58.1.1|display-authors=etal|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131207031123/http://www.fisherandfrey.com/wp-content/uploads/2010/01/rt-read-alouds.pdf|archivedate=7 dhjetor 2013|language=en|url-status=dead}}</ref> Bazuar në një sondazh të vitit 2007 në internet, Shoqata e Edukimit Kombëtar (NEA) në SHBA e përfshinte serinë ne “100 librat më të mirë për fëmijë sipas mësuesve.”<ref name="NEA2007">{{cite web|url=http://www.nea.org/grants/13154.htm/|title=Teachers' Top 100 Books for Children [100 librat më të mirë për fëmijë sipas mësuesve]|author=National Education Association|year=2007|accessdate=15 mars 2018|language=en|archive-date=7 korrik 2013|archive-url=https://www.webcitation.org/6HvzC5vAy?url=http://www.nea.org/grants/teachers-top-100-books-for-children.html|url-status=dead}}</ref> Tre prej librave (''Guri Filozofal'', ''I Burgosuri i Azkabanit'', dhe ''Kupa e Zjarrit'') ishin pjesë e “100 librat më të mirë me kapituj” të të gjitha kohërave, bazuar në një sondazh të ''[[School Library Journal]]''.<ref name="SLJChapter2012">{{cite web|url=http://blog.schoollibraryjournal.com/afuse8production/2012/07/07/top-100-chapter-book-poll-results|title=Top 100 Chapter Book Poll Results [100 librat më të mirë me kapituj]|last=Bird|first=Elizabeth|publisher=A Fuse #8 Production. Blog. School Library Journal (blog.schoollibraryjournal.com)|date=7 korrik 2012|accessdate=15 mars 2018|language=en|archive-date=13 korrik 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120713031015/http://blog.schoollibraryjournal.com/afuse8production/2012/07/07/top-100-chapter-book-poll-results|url-status=dead}}</ref> Në vitin 2012, ceremonia hapëse e Lojërave Olimpike Verore të zhvilluara në Londër përfshinte një statujë 30 metra të gjatë të Fluronvdekjes në një segment të shfaqjes dedikuar ikonave të kulturës popullore të Mbretërisë së Bashkuar.<ref>{{Cite news|url=http://www.huffingtonpost.com/2012/07/27/london-olympics-voldemort-mary-poppins_n_1710785.html|title=London Olympics: Voldemort, Mary Poppins Have An Epic Duel [Lojërat Olimpike të Londrës: Fluronvdekja dhe Meri Popins në një duel epik]|last=Bell|first=Crystal|date=2012-07-27|work=The Huffington Post|accessdate=15 mars 2018|language=en}}</ref> == Pritja në publik == === Kritika letrare === Në fillimet e veta, ''Harry Potter'' mori vlerësime pozitive. Menjëherë pas botimit, vëllimi i parë, ''Harry Potter dhe Guri Filozofal'', tërhoqi vëmendjen e gazetave skoceze, si ''[[The Scotsman]]'', e cila u shpreh se kishte “të gjithë përbërësit e një klasiku”<ref name="newspaper-reviews-hp-ps">{{cite book|last=Eccleshare|first=Julia|title=A Guide to the ''Harry Potter'' Novels [Një guidë për romanet ''Harry Potter'']|publisher=Continuum International Publishing Group|year=2002|isbn=978-0-8264-5317-4|url=https://books.google.com/?id=cHjF5K2uVdsC&pg=PA10&dq=the+most+imaginative+debut+since+Roald+Dahl|page=10|accessdate=16 mars 2018|language=en}}</ref>, dhe ''[[The Glasgow Herald]]'', që e quajti “gjë magjike”.<ref name="newspaper-reviews-hp-ps" /> Shpejt me ato u bashkuan dhe gazetat angleze, prej të cilave disa e krahasuan me veprat e [[Roald Dahl]]. ''[[The Mail on Sunday]]'' e vlerësoi si “debutimi më me shumë imagjinatë që prej Roald Dahl”, në jehonën e të cilit u shpreh dhe ''[[The Sunday Times]]'' (“krahasimet me Dahl, këtë herë, janë të justifikuara”), ndërsa ''[[The Guardian]]'' e quajti “një roman me motive të larmishme që merr krahë nga një mençuri shpikëse”.<ref name="newspaper-reviews-hp-ps" /> Me daljen në treg të vëllimit të pestë, ''Harry Potter dhe Urdhri i Feniksit'', librat filluan të merrnin kritika të ashpra nga një numër i madh studiuesish të letërsisë. Profesori i Yale, studiuesi i letërsisë dhe kritiku [[Harold Bloom]], kritikoi meritat letrare të librave, duke u shprehur se “mendja e Rowling është aq e udhëhequr nga klishetë dhe metaforat e vdekura, saqë ajo nuk ka stil tjetër të shkruari”.<ref>{{cite news|work=The Boston Globe|date=24 shtator 2003|url=http://www.boston.com/news/globe/editorial_opinion/oped/articles/2003/09/24/dumbing_down_american_readers/|title=Dumbing down American readers [Thjeshtimi i lexuesve amerikanë]|first=Harold|last=Bloom|accessdate=16 mars 2018|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20060617015302/http://www.boston.com/news/globe/editorial_opinion/oped/articles/2003/09/24/dumbing_down_american_readers/|archive-date=17 qershor 2006|url-status=dead}}</ref> [[A. S. Byatt]] shkroi një koment në faqen përbri editorialit të ''New York Times'', ku e quante gjithësinë e Rowling një “botë dytësore, të përbërë nga motive të arnuara me zgjuarsi, të qepura nga shumë lloje të letërsisë për fëmijë... e shkruar për njerëz, jeta imagjinare e të cilëve është e kufizuar deri te filmat e animuar të televizionit dhe reflektimet e ekzagjeruar (më emocionuese, jo më kërcënuese) të botës së telenovelave, realitetit televiziv e thashethemeve për njerëzit e famshëm”.<ref name="Harry Potter and the Childish Adult">{{cite news|work=The New York Times|title=''Harry Potter'' and the Childish Adult [''Harry Potter'' dhe i rrituri fëminor]|date=7 korrik 2003|accessdate=16 mars 2018|url=https://www.nytimes.com/2003/07/07/opinion/harry-potter-and-the-childish-adult.html|first=A. S.|last=Byatt|language=en}}</ref> [[Michael Rosen]], novelist dhe poet, mbrojti tezën se librat nuk qenë të përshtatshëm për fëmijët, të cilët, sipas tij, ishin të paaftë për të kuptuar temat e ndërlikuara që gjenden në to. Rosen gjithashtu u shpreh se “J. K. Rowling është më së shumti një shkrimtare për të rritur”.<ref>{{cite news|url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/books/article3958599.ece|work=The Times|title=''Harry Potter'' 'is too boring and grown-up for young readers' [''Harry Potter'' është shumë i mërzitshëm dhe 'i rritur' për lexuesit e rinj]|date=19 maj 2008|accessdate=16 mars 2018|last=Sweeney|first=Charlene|location=London|language=en|archive-date=15 qershor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110615234710/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/books/article3958599.ece|url-status=dead}}</ref> Kritiku [[Anthony Holden]] shkroi te ''[[The Observer]]'' mbi eksperiencën e tij në gjykimin e ''Harry Potter'' për Çmimet Whitbread të vitit 1999.  Vlerësimi i tij i përgjithshëm për serinë ishte negativ: “saga Potter ishte në thelb patronizuese, konservative, shumë e prejardhur, dëshpërimisht nostalgjike për një Britani të së kaluarës”, dhe përmend “stilin këmbësor, jogramatik të prozës”. [[Ursula K. Le Guin]] tha: “Nuk kam mendime shumë të mira për të. Kur një numër i madh kritikësh të veprave për të rritur po flisnin për ‘origjinalitetin e pabesueshëm’ të librit të parë Harry Potter, e lexova për të kuptuar përse po bëhej gjithë ajo bujë dhe mbeta disi e habitur; dukej si një kryqëzim i fantazisë me ngjyra të gjallëruara të një fëmije me një ‘roman shkollor’, një vepër e mirë për grupmoshën e tij, por stilistikisht i rëndomtë, i prejardhur nga ana imagjinare, dhe shpirtvogël nga ana etike”.<ref>{{cite news|title=Chronicles of Earthsea|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/books/2004/feb/09/sciencefictionfantasyandhorror.ursulakleguin|accessdate=16 mars 2018|location=London|date=9 shkurt 2004|language=en}}</ref> Nga ana tjetër, autorja [[Fay Weldon]], duke pranuar se seria “nuk është çka poetët shpresonin”, gjithsesi shprehet më tej: “por kjo nuk është poezi, është prozë e vlefshme, e përditshme, e shitshme, e lexueshme”.<ref name="Rowling books 'for people with stunted imaginations'">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/uk/2003/jul/11/books.harrypotter|work=The Guardian|title=Rowling books 'for people with stunted imaginations' [Librat e Rowling për njerëz me imagjinatë të ngushtë]|date=11 qershor 2003|accessdate=16 mars 2018|last=Allison|first=Rebecca|location=London|language=en}}</ref> Kritiku letrar [[A. N. Wilson]] e lëvdoi serinë ''Harry Potter'' te ''[[The Times]]'', duke thënë: “Nuk ka shumë shkrimtarë të cilët të kenë aftësinë dikensiane të J. K. Rowling për të na bërë të kthejmë faqet, të vajtojmë – haptas, me lotët gufues – dhe disa faqe më tej të qeshim me shaka gjithmonë të mira... Ne kemi jetuar një dekadë në të cilën kemi parë botimin e historive për fëmijë më të gjalla, më qesharake, më të frikshme dhe më prekëse të shkruara ndonjëherë”. [[Charles Taylor]], i [[Salon.com]], i cili është kryesisht kritik filmash<ref>{{cite web|year=2000|publisher=Salon.com|url=http://www.salon.com/col/bios/tayl/index.html|title=Salon Columnist|accessdate=16 mars 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080616165227/http://www.salon.com/col/bios/tayl/index.html|archivedate=16 qershor 2008|language=en}}</ref>, iu kundërpërgjigj në veçanti kritikave të Byatt. Ndërsa pranoi se ajo mund të ketë “një argument – të vogël – që qëndron, rreth impulseve që na çojnë drejt pranimit të mbeturinave të kulturës popullore dhe larg kompleksiteteve shqetësuese të artit”<ref name="A.S. Byatt and the goblet of bile" />, ai refuzoi pretendimet e saj se serisë i mungon merita serioze letrare dhe se ia detyron suksesin asgjëje më tepër se mendjefjetjeve të fëmijërisë që ofron”. Taylor vuri theksin te toni gjithnjë e më i errët i librave, nxjerrë në pah nga vrasja e një shoku shkolle dhe miku të afërt dhe plagët psikologjike e izolimin shoqëror që shkakton çdo goditje e tillë. Taylor gjithashtu argumentoi se ''Guri Filozofal'', i cili shihet si më gazmori prej të shtatë librave të botuar, përçan mendjefjetjet e fëmijërisë të cilat, sipas Byatt, i japin shtyse suksesit të serisë: për shembull, libri hapet me lajmet e një vrasjeje të dyfishtë.<ref name="A.S. Byatt and the goblet of bile">{{cite news|title=A. S. Byatt and the goblet of bile [A. S. Byatt dhe kupa me vrer]|url=http://archive.salon.com/books/feature/2003/07/08/byatt_rowling/index.html|publisher=Salon.com|date=8 korrik 2003|accessdate=16 mars 2018|first=Charles|last=Taylor|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080616143458/http://archive.salon.com/books/feature/2003/07/08/byatt_rowling/index.html|archivedate=16 qershor 2008|language=en|url-status=dead}}</ref> [[Stephen King]] e quajti serinë “një vepër për të cilën vetëm një imagjinatë superiore është e aftë”, dhe e deklaroi “sensin e humorit të Rowling, me lojëra fjalësh dhe ‘me një vetull ngritur’” si “të lavdërueshëm”. Megjithatë, ai shkroi se megjithëse historia ishte “një histori e mirë”, ai ishte “disi i lodhur nga të gjendurit e Harrit në shtëpi me tezen dhe xhaxhain e tij të tmerrshëm”, fillim shabllon i të shtatë librave.<ref name="Wild About Harry" /> King po ashtu bëri shaka se “Rowling nuk ka hasur kurrë një ndajfolje që nuk i ka pëlqyer”. Ai gjithsesi parashikoi se “Harry Potter do ta kalojë me të vërtetë testin e kohës dhe do të përfundojë në një raft ku mbahen vetëm më të mirët; mendoj se Harri do të zërë vendin e tij mes Lizës, Hakut, Frodos dhe Dorotit, dhe kjo është një seri jo vetëm për dekadën, por për epokat”.<ref>{{cite news|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/books/2006/dec/31/harrypotter.jkjoannekathleenrowling|title=JK Rowling: The mistress of all she surveys [J. K. Rowling: Mjeshtre e gjithçkaje që shqyrton]|first=Killian|last=Fox|date=31 dhjetor 2006|accessdate=16 mars 2018|location=London|language=en}}</ref> [[Sameer Rahim]] nga ''[[The Daily Telegraph]]'' e kundërshtoi këtë fakt me fjalët: "Me të vërtetë që më bën të ndihem keq të shoh 16 apo 17 vjeçarë teksa lexojnë serinë e Harry Potter kur mund të ishin duke lexuar novelat e famshme të fëmijërisë si ''[[Oliver Twist]]'' apo ''[[A House for Mr Biswas]]''. Nuk jam i sigurt çfarë do të thotë tamam kjo për të rriturit që janë fansa fanatikë të serisë por dyshoj se në vitet në vijim njerëzit do të fillojnë të bëjnë një lidhje mes shoqërisë sonë të plogësht, të pashqetësuar e foshnjërore dhe popullaritetit të ''Harry Potter''."<ref>{{cite news|work=The Telegraph|url=http://www.telegraph.co.uk/culture/books/9202484/The-Casual-Vacancy-why-Im-dreading-JK-Rowlings-adult-novel.html|title=The Casual Vacancy: why I'm dreading JK Rowling's adult novel [Rastësisht një vend bosh: Pse i druhem romanit për të rritur të Rowling]|first=Sameer|last=Rahim|date=13 prill 2012|accessdate=16 mars 2018|location=London|language=en}}</ref> Ka diskutime të vazhdueshme në lidhje me faktin se sa seria ''Harry Potter'' është frymëzuar nga ''[[Kryezoti i unazave|Kryezoti i Unazave]]'' nga [[J. R. R. Tolkien|Tolkien]].<ref>{{cite book|last=Wetherill|first=Louise|title=Harry Potter: Merely Frodo Baggins with a Wand? Ampthill Literary Festival Yearbook 2015 [Harri Poter: Frodo Bagins me një shkop? Libri i vitit 2015 i Festivalit Letrar të Ampthil-it]|publisher=Ampthill: Literary Festival Committee [Komiteti i Festivalit Letrar të Ampthill-it]|year=2015|ISBN=978-1-5175506-8-4|page=85-92|language=en}}</ref> === Impakti shoqëror === Edhe pse revista ''Time'' i dha Rowling vendin e dyte për çmimin Njeriu i Vitit në vitin 2007, duke vënë në pah frymëzimin shoqëror, moral dhe politik që ajo i ka dhëne fansave të librave të saj<ref>{{cite news|url=http://www.time.com/time/specials/2007/personoftheyear/article/0,28804,1690753_1695388_1695436,00.html|title=Person of the Year 2007 Runners-up: J. K. Rowling [Kandidatët për Njeriun e Vitit 2007: J. K. Rowling]|date=23 dhjetor 2007|work=Time Magazine [Revista Koha]|accessdate=18 mars 2018|language=en|archive-date=21 dhjetor 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071221164141/http://www.time.com/time/specials/2007/personoftheyear/article/0,28804,1690753_1695388_1695436,00.html|url-status=dead}}</ref>, komentet kulturore mbi serinë kanë qenë të ndryshme. Kritiku letrar i ''[[Washington Post]]'', [[Ron Charles]] komentoi në korrik të vitit 2007 që numri i madh i të rriturve që lexonin serinë ''Harry Potter'', por pak libra të tjerë, mund te ishte tregues i një “rasti të keq të një infantilizmi kulturor”, dhe që tema e drejtpërdrejtë e serisë, “e mira kundër të keqes”, ishte fëmijërore. Ai gjithashtu komentoi se “jo për shkak të Rowling”, “histeria” kulturore dhe e marketingut e shënjuar nga publikimi i librave të mëvonshëm, “I mëson fëmijët dhe të rriturit te presin buçimën e arenës se Koloseumit, një eksperiencë masive mediatike e cila nuk mundet kurrsesi të sigurohet nga ndonjë roman tjetër”.<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/07/13/AR2007071301730_pf.html|title=''Harry Potter'' and the Death of Reading [''Harry Potter'' dhe Vdekja e Leximit]|date=15 korrik 2007|last=Charles|first=Ron|accessdate=18 mars 2018|newspaper=Washington Post|language=en}}</ref> Bibliotekarja [[Nancy Knapp]], vuri në dukje potencialin e librave për të përmirësuar lexueshmërinë duke i nxitur fëmijët të lexojnë më shumë se sa do të lexonin zakonisht.<ref name="Knapp2003InDefenseOfHP">{{cite journal|last=Knapp|first=N.F.|year=2003|title=In Defense of Harry Potter: An Apologia [Në mbrojtje të Harry Potter: Një ndjesë]|journal=School Libraries Worldwide [Libraritë Shkollore Mbarëbotërore]|publisher=International Association of School Librarianship [Shoqata Ndërkombëtare e Bibliotekës së Shkollave]|volume=9|issue=1|pages=78–91|url=http://www.iasl-online.org/files/jan03-knapp.pdf|accessdate=18 mars 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110309051050/http://www.iasl-online.org/files/jan03-knapp.pdf|archivedate=9 mars 2011|language=en|url-status=dead}}</ref> Po ashtu, duke rënë dakord në lidhje me efektet motivuese, [[Diane Penrod]] gjithashtu lavdëroi përzierjen e argëtimit të thjeshtë me “cilësitë e një letërsie fantastike intelektuale” të librit, por shprehu shqetësimin në lidhje me efektet e komercializimit që shoqëron publikimin e librave.<ref>{{cite journal|last=Penrod|first=D|date=dhjetor 2001|title=The Trouble with Harry: A Reason for Teaching Media Literacy to Young Adults [Problemi me Harrin: Një arsye se pse duhet t'i mësojmë shkrim e këndim mediatik të rinjve]|journal=The Writing Instructor [Instruktori i të shkruarit]|publisher=Professional Writing Program at Purdue University [Programi i Shkrimit Profesional në Universitetin Purdue]|url=http://www.writinginstructor.com/penrod.html|accessdate=18 mars 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081216160155/http://www.writinginstructor.com/penrod.html|archivedate=16 dhjetor 2008|language=en|url-status=dead}}</ref> Gjithsesi teoria se librat e ''Harry Potter'' kanë rritur lexueshmërinë midis lexuesve të rinj është më së shumti një legjendë urbane.<ref name="Heilman2008">{{Citation|title=Critical Perspectives on ''Harry Potter'' [Perspektiva kritike mbi ''Harry Potter'']|editor-first=Elizabeth E.|editor-last=Heilma|edition=2nd|publisher=Routledge|year=2008|ISBN=978-1-135-89154-1|page=2|language=en}}</ref> Një studim i bërë nga Ndihmat Kombëtare të Arteve ([[National Endowment for the Arts]]) ka zbuluar se nuk mund të vihet re një lidhje mes rritjes së lexueshmërisë mes fëmijëve e fenomenit të publikimit të ''Harry Potter'' e se as trendi rënës i lexueshmërisë mes amerikanëve në përgjithësi s'është ndalur gjatë rritjes së famës së librave të ''Harry Potter''.<ref name="Heilman2008" /> Studimi gjithashtu zbuloi se fëmijët që lexonin ''Harry Potter'' nuk ishin më të prirur se të tjerët për të lexuar libra jashtë zhanreve të misterit e fantazisë. Kryetarja e NEA (National Endwoment for the Arts), [[Dana Gioia]] tha se ''Harry Potter'' "bëri miliona fëmijë të lexojne një seri të gjatë dhe mjaft komplekse librash.<ref name="Heilman2008" /> Problemi eshte se një roman ''Harry Potter'' çdo disa vite nuk mjafton për të balancuar rënien që ka pësuar leximi si fenomen."<ref name="Heilman2008" /> [[Jennifer Conn]] dha si shembuj metodat e mësimdhënies të Pitonit dhe trajnueses së Kuidiçit, Madam Huk, për të treguar se çfarë duhet shmangur dhe çfarë duhet huazuar në mësimdhënie<ref>{{cite journal|last=Conn|first=J.J.|year=2002|title=What can clinical teachers learn from ''Harry Potter and the Philosopher's Stone''? [Çfarë mund të mësojnë mësuesit nga ''Harry Potter dhe Guri Filozofal''?]|url=https://archive.org/details/sim_medical-education_2002-12_36_12/page/1176|journal=Medical Education|volume=36|issue=12|pages=1176–1181|doi=10.1046/j.1365-2923.2002.01376.x|pmid=12472752|language=en}}</ref>, kurse [[Joyce Fields]] shkroi që librat ilustronin katër nga pesë temat kryesore në një libër tipik të vitit të parë të sociologjisë: “konceptet sociologjike që përfshijnë kulturën, shoqërinë dhe shoqërimin; shtresimin dhe pabarazinë shoqërore; institucionet shoqërore dhe teorinë shoqërore”.<ref name="Fields2007HPSociologicalImagination">{{cite journal|last=Fields|first=J.W.|year=2007|title=''Harry Potter'', Benjamin Bloom, and the Sociological Imagination [''Harry Potter'', Benjamin Bloom dhe Imagjianata Sociale]|journal=International Journal of Teaching and Learning in Higher Education [Gazeta Ndërkombëtare e Shpjegimit dhe Mësimit në Arsimin e Lartë]|volume=19|issue=2|url=http://www.isetl.org/ijtlhe/pdf/IJTLHE160.pdf|accessdate=18 mars 2018|language=en|archive-date=18 gusht 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100818204930/http://www.isetl.org/ijtlhe/pdf/IJTLHE160.pdf|url-status=dead}}</ref> [[Jenny Sawyer]] shkroi në ''[[Christian Science Monitor]]'' më 25 korrik 2007, se librat përfaqësojnë një “prirje shqetësuese në tregimet komerciale dhe shoqërinë perëndimore”, në kuptimin që “qendra e moralit të historive është zhdukur thuajse e gjitha prej kulturës së sotme… pas 10 vitesh, 4195 faqesh dhe mbi 375 milion kopjesh të shitura, arritjes madhështore të Rowling i mungon guri kyç i pothuajse të gjithë letërsisë për fëmije”. Sawyer argumenton që ''Harry Potter'' as nuk përballet me ndonjë “dilemë morale” e as nuk kalon një rritje në etikë, dhe si pasoje “nuk është një udhëheqës në rrethanat kur e drejta dhe e gabuara nuk janë më shumë se e bardha dhe e zeza”.<ref>{{cite web|url=http://www.csmonitor.com/2007/0725/p09s02-coop.html|title=Missing from ''Harry Potter''&nbsp;– a real moral struggle [Çfarë mungon nga ''Harry Potter'': Një dilemë e mirëfilltë morali]|last=Sawyer|first=Jenny|accessdate=18 mars 2018|work=The Christian Science Monitor [Monitori i Shkencës së Krishterë]|date=25 korrik 2007|language=en}}</ref> Nga ana tjetër, [[Emily Griesinger]] e përshkroi kalimin e parë të Harrit përmes binarit 9¾ si një zbatim të besimit dhe shpresës, dhe përballjen e tij me Kapelën që Flet, si një nga rastet e shumta kur Harri formohet nga zgjedhjet që ai bën. Ajo gjithashtu vë në dukje “magjinë e thellë” me anë të së cilës, vetësakrifikimi i mamasë së Harrit e mbron atë përgjatë serive dhe të cilën Fluronvdekja, i etur për pushtet, nuk arrin ta kuptojë.<ref>{{cite journal|last=Griesinger|first=E.|year=2002|title=''Harry Potter'' and the "deeper magic": narrating hope in children's literature [''Harry Potter'' dhe Magjia më e Thellë: Të rrëfesh shpresën në letërsinë fëminore]|journal=Christianity and Literature Literatura dhe Katoliçizmi]|volume=51|issue=3|pages=455–480|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_hb049/is_3_51/ai_n28919307/|archiveurl=https://archive.today/20120629010616/http://findarticles.com/p/articles/mi_hb049/is_3_51/ai_n28919307/|archivedate=29 qershor 2012|accessdate=18 mars 2018|language=en}}</ref> Në një artikull të ''[[Slate]]'' të 8 nëntorit 2002, [[Chris Suellentrop]] e cilësoi Harri Poterin si “një fëmije të besueshëm, suksesi i të cilit në shkollë vjen falë dhuratave bujare të shokëve dhe të afërmeve të tij”. Duke vënë në dukje faktin që në librat e Rowling, fuqia magjike është “diçka me te cilën lind, dhe jo diçka që mund të arrihet”, Sullentrop shkroi që thënia e Urtimorit “Janë zgjedhjet tona ato që tregojnë se kush jemi ne në të vërtete, më shumë se aftësitë tona” është hipokrite, pasi shkolla që Urtimor drejton, vlerëson aftësitë e lindura mbi të gjitha.<ref>{{cite web|url=http://www.slate.com/?id=2073627|title=Harry Potter: Fraud [Harry Potter: Mashtrimi]|last=Suellentrop|first=Chris|accessdate=18 mars 2018|work=Slate|language=en|archive-date=27 mars 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080327002437/http://www.slate.com/?id=2073627|url-status=dead}}</ref> Megjithatë, në një vlerësim të ''Dhuratave të Vdekjes'' të datës 12 gusht 2007, me ''New York Times'', [[Christopher Hitchens]] lavdëroi Rowling për “shkëputjen e historisë së saj shkollore nga precedentët letrarë të lidhur ngushtë me ëndrrat për pasuri, klas dhe snobizëm”, duke argumentuar se në vend të kësaj, ajo kishte krijuar një botë me demokraci rinore dhe shumëllojshmëri.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2007/08/12/books/review/Hitchens-t.html?pagewanted=all|title=The Boy Who Lived [Djali që Jetoi]|last=Hitchens|first=Christopher|accessdate=18 mars 2018|newspaper=The New York Times|date=12 gusht 2007|language=en}}</ref> Në vitin 2010, një vit që përkonte me daljen në kinema të ''Harry Potter dhe Dhuratat e Vdekjes Pjesa e Parë'', një sërë artikujsh u shkruan për ushtarin Harry Potter të ushtrisë britanike.<ref>{{Cite web|url=http://www.worcestershireregiment.com/wr.php?main=inc/potter_palestine1939|title=Private Harry Potter – Worcestershire Regiment [Ushtari Harry Potter - Regjimenti i Worcestershire]|website=www.worcestershireregiment.com|accessdate=18 mars 2018|language=en}}</ref> Ky Harry Potter i jetës reale u vra në një revoltë arabe pranë [[Hebron]] në vitin 1939. Varri i tij, i ndodhur në varrezën britanike në qytetin [[Ramla]], në [[Izraeli|Izrael]], filloi të merrte vizita nga vizitorë kureshtar duke nxitur komunën e qytetit ta vendoste në faqen zyrtare të tyre. ''The Daily Mail'' intervistoi të afërmit e Harry Potter që thanë se nuk mund ta besonin që njerëzit vizitonin varrin e tij por me sa duket ato përshkonin milje të tëra vetëm e vetëm që të bënin një fotografi pranë atij varri.<ref>{{Cite web|url=http://en.goramla.com/category/british-cemetery|title=The British Cemetery in Ramla [Varreza britanike në Ramla]|website=en.goramla.com|accessdate=18 mars 2018|language=en}}</ref> Në 2016, një artikull i shkruar nga [[Diana C. Mutz]] krahason politikën në veprën e ''Harry Potter'' me fushatën presidenciale të [[Donald Trump]] në po atë vit. Ajo konstaton se 3 temat janë mbizotëruese përgjatë librave: 1) Vlera e tolerancës dhe respekti ndaj ndryshimit; 2) Kundërshtimi i dhunës dhe ndëshkueshmërisë; 3) Rreziqet e autoritarizmit. Ajo sugjeron se këto tema janë gjithashtu të pranishme dhe në zgjedhjen presidenciale dhe mund të ketë luajtur një rol të rëndësishëm në mënyrën si amerikanët i janë përgjigjur fushatës. === Polemikat === Libri ka qenë subjekt i një sërë procedurash ligjore nga konflikte të ndryshme për shkak të shkeljes së të drejtave të autorit dhe markës. Popullariteti dhe vlera në treg e serive ka bërë që Rowling, publicistët e saj dhe shpërndarësi i filmave Warner Bros, të ndërmarrin masa ligjore për të mbrojtur të drejtat e autorit. Ndër të tjera përfshihet ndalimi i shitjeve të imitimeve të ''Harry Potter'' duke vënë në shënjestër pronarët e faqeve të internetit që përmbajnë "Harry Potter" në adresë dhe hedhja në gjyq e autores [[Nancy Stouffer]] për të kundërshtuar akuzat e saj se Rowling ka bërë plagjiaturë ndaj punës së autores.<ref>{{cite web|title=Scholastic Inc, J.K. Rowling and Time Warner Entertainment Company, L.P, Plaintiffs/Counterclaim Defendants, -against- Nancy Stouffer: United States District Court for the Southern District of New York [Pala paditëse/Të pandehurit kundër-paditës Scholastic Inc. J. K. Rowling dhe Time Warner Entertainment Company SHPK -kundër- Nancy Stouffer: Gjykata e Distriktit të Shteteve të Bashkuara për Distriktin Jugor të Nju Jorkut]|url=http://www.eyrie.org/~robotech/stouffer.htm|date=17 shtator 2002|accessdate=18 mars 2018|publisher=ICQ|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Warner Brothers bullying ruins Field family Xmas [Bullizmi i Warner Brothers prish Krishtlindjen e familjes Field]|last=McCarthy|first=Kieren|url=https://www.theregister.co.uk/2000/12/21/warner_brothers_bullying_ruins_field/|year=2000|work=The Register|accessdate=18 mars 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/film/2092661.stm|publisher=BBC News|title=Fake ''Harry Potter'' novel hits China [Romani fals i ''Harry Potter'' mbërrin në tregjet kineze]|date=4 korrik 2002|accessdate=18 mars 2018|language=en}}</ref> Konservatorë të ndryshëm fetarë pretendojnë se librat promovojnë magji shtrigash dhe besime si [[Wicca]], ndaj janë të papërshtatshme për fëmijë, ndërsa një numër kritikësh kritikojnë librat për promovimin e programeve politike.<ref>{{cite book|title=Reading Harry Potter: critical essays [Të lexosh Harry Potter: Ese kritike]|url=https://archive.org/details/isbn_9780313320675|last=Anatol|first=Giselle Liza|page=[https://archive.org/details/isbn_9780313320675/page/54 54]|year=2003|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Opinion Roundup: Positive About Potter [Sondazhi: Pozitiv për Potter]|last=Olsen|first=Ted|url=http://www.cesnur.org/recens/potter_010.htm|publisher=Cesnur.org|accessdate=18 mars 2018|language=en}}</ref><ref>{{cite magazine|title=Tolkien's Timeless Tale [Përralla e pakohë e Tolkien]|last=Bonta|first=Steve|magazine=The New American [Amerikani i Ri]|date=28 janar 2002|volume=18|issue=2|language=en}}</ref> Në Shqipëri, [[Miron Çaku]], një përfaqësues i Kishës Autoqefale Shqiptare, ka kritikuar ''Harry Potter'' së bashku me disa filma të tjerë për fëmijë si [[Dragon Ball]], [[Piter Pan]] apo [[Winx Club]] për promovimin e satanizmit dhe lidhjeve me dijet okulte te brezi i ri.<ref>{{cite AV media|author=Turjan Hyska (prezantues)|date=4 mars 2016|accessdate=13 gusht 2018|title=Oktapod - Harry Potter, ky djall!|medium=Prodhim televiziv|location=Tiranë, Shqipëri|publisher=Vizion Plus|language=sq|url=https://www.youtube.com/watch?v=xZHm6KSkq4Y}}</ref> Libri ka nxitur dhe polemika në literaturë dhe botën e publikimeve. Në vitet 97’-98’, ''Harry Potter dhe Guri Filozofal'' fituan pothuajse të gjitha çmimet në Mbretërinë e Bashkuar, të përzgjedhura nga fëmijët, por asnjë të përzgjedhur nga të rriturit.<ref name="Eccleshare2002GuidePublishing">{{cite book|last=Eccleshare|first=J.|title=A guide to the ''Harry Potter'' novels [Një guidë për romanet ''Harry Potter'']|publisher=Continuum International|year=2002|pages=7–14|chapter=The Publishing of a Phenomenon [Botimi i një Fenomeni]|ISBN=0-8264-5317-1|url=https://books.google.com/?id=cHjF5K2uVdsC&pg=PA10&lpg=PA10&dq=%22a+hugely+entertaining+thriller%22+Rowling+%22a+first-rate+writer+for+children%22+scotsman|accessdate=18 mars 2018|language=en|ref=none}}</ref> [[Sandra Beckett]] sugjeroi se arsyeja ishte snobizmi intelektual kundrejt librave që ishin popullor mes fëmijëve.<ref name="Beckett2008Crossover" /> Në vitin 1999, fituesi i çmimit ''Whitbread Book of the Year'' i divizionit të fëmijëve, hyri për herë të parë në listën e pretendentëve të çmimit kryesor, dhe një anëtar jurie kërcënoi të jepte dorëheqjen nëse ''Harry Potter dhe i Burgosuri i Azkabanit'' deklarohej fitues. Libri doli i dyti, shumë afër fituesit të çmimit të poezisë: përkthimi i [[Seamus Heaney]] i epikës anglo-saksone ''[[Beowulf]]''.<ref name="Beckett2008Crossover">{{cite book|last=Beckett|first=S.L.|title=Crossover Fiction [Trillim i Kryqëzuar]|publisher=Taylor & Francis|year=2008|pages=112–115|chapter=Child-to-Adult Crossover Fiction [Trillim i kryqëzuar për fëmijët në rritje]|ISBN=0-415-98033-X|url=https://books.google.com/?id=9ipnQ2ryU7IC&pg=PA114&lpg=PA114&dq=%22Harry+Potter+and+the+Philosopher%27s+Stone%22+book+sales+bestseller|accessdate=18 mars 2018}}</ref> Në vitin 2000, pak para publikimit të ''Harry Potter dhe Kupa e Zjarrit'', tre librat e mëparshëm arritën majat në librat më të shitur të zhanrit fantazi të ''New York Times'' dhe 1/3 e listës ishin libra për fëmije. Gazeta krijoi një seksion të ri për fëmijët duke përfshire libra fëmijësh, fantazi ose jo, fillimisht duke numëruar vetëm shitjet e librave me kapak të trashë. Lëvizja u mbështet nga publicistë dhe shitës librash.<ref name="NYT_2000/06/24" /> Në 2004, ''The New York Times'' e ndau listën e fëmijëve, e cila akoma dominohej nga librat e ''Harry Potter'', në seksione për seri dhe libra individuale dhe hoqi librat e ''Harry Potter'' nga seksioni i librave individuale.<ref>{{cite news|url=http://papercuts.blogs.nytimes.com/2008/05/01/ten-years-later-harry-potter-vanishes-from-the-best-seller-list/|title=Ten Years Later, ''Harry Potter'' Vanishes From the Best-Seller List [10 vjet më vonë, ''Harry Potter'' zhduket nga lista e romaneve më të shitur]|last=Garner|first=D.|date=1 maj 2008|work=The New York Times|accessdate=18 mars 2018|language=en}}</ref> Ndarja në vitin 2000 tërhoqi disa lavdërime, dhe komente mbi avantazhet dhe disavantazhet e këtij veprimi.<ref>{{cite web|url=http://archive.salon.com/mwt/feature/2000/08/16/bestseller/index.html|title=A list of their own [Një listë të veten]|last=Bolonik|first=K.|date=16 gusht 2000|publisher=Salon.com|accessdate=18 mars 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090504135643/http://archive.salon.com/mwt/feature/2000/08/16/bestseller/index.html|archivedate=4 maj 2009|language=en}}</ref> ''Time'' sugjeroi se mbi te njëjtin parim, ''[[Billboard]]'' duhet të kishte krijuar një listë të veçantë në 1964 kur [[The Beatles]] kryesonin në 5 vendet e para të listës dhe ''[[Nielsen]]'' duhet të kishte krijuar një listë të veçantë me game-show kur ''[[Kush do të bëhet milioner?]]'' dominoi renditjet.<ref>{{cite magazine|last=Corliss|first=R.|date=21 korrik 2000|title=Why 'Harry Potter' Did a Harry Houdini [Pse Harri Poter bëri një akt të ngjashëm me Herri Hudinin]|magazine=Time Magazine [Revista Time]|url=http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,50554,00.html|accessdate=18 mars 2018|language=en|archive-date=10 mars 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100310173814/http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,50554,00.html|url-status=dead}}</ref> == Përshtatjet == === Filmat === [[Skeda:GWR 'Hall' 5972 'Olton Hall' at Doncaster Works.JPG|parapamje|majtas|Lokomotiva e njohur si Ekspresi i Hoguortsit përgjatë serisë së filmit]] Në vitin 1998, Rowling i shiti kompanisë [[Warner Bros.]] të drejtat e realizimit të filmave të katër vëllimeve të para të ''Harry Potter'', për një shumë prej 1 milionë sterlinash.<ref name="Books: Cover Stories at the Frankfurt Book Fair">{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/books-cover-stories-at-the-frankfurt-book-fair-1177247.html|work=The Independent|title=Books: Cover Stories At the Frankfurt Book Fair [Librat: Histori mbulimi në Panairin e Librit të Frankfurtit]|date=10 tetor 1998|accessdate=19 mars 2018|location=London|language=en|archive-date=29 qershor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170629172006/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/books-cover-stories-at-the-frankfurt-book-fair-1177247.html|url-status=dead}}</ref><ref name="WiGBPd About Harry">{{cite news|url=http://www.accio-quote.org/articles/2000/0700-austfinrev-bagwell.html|work=The Australian Financial Review [Përmbledhja Financiare Australiane]|title=WiGBPd About Harry [Të çm£ndur pas Harrit]|date=19 korrik 2000|accessdate=19 mars 2018|archive-date=9 janar 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110109034910/http://www.accio-quote.org/articles/2000/0700-austfinrev-bagwell.html|url-status=dead}}</ref> Rowling kërkoi në mënyrë strikte që aktorët kryesorë të ishin britanikë, por duke lejuar përfshirjen e aktorëve irlandezë, si për shembull të ndjerin [[Richard Harris]] në rolin e Urtimorit, si dhe përzgjedhjen e aktorëve francezë dhe evropianolindorë për ''Harry Potter dhe Kupa e Zjarrit'', ku personazhet përcaktohen si të tillë nga libri.<ref name="Harry Potter and the Philosopher's Stone">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2001/nov/16/jkjoannekathleenrowling|work=The Guardian|title=''Harry Potter and the Philosopher's Stone'' [''Harry Potter dhe Guri Filozofal'']|accessdate=19 mars 2018|location=London|language=en}}</ref> Pas marrjes në konsideratë të shumë regjisorëve, duke përfshirë dhe [[Steven Spielberg]], [[Terry Gilliam]], [[Jonathan Demme]] dhe [[Alan Parker]], më 28 mars 2000, Warner Bros. caktuan [[Chris Columbus]] si regjisor të ''Harry Potter dhe Guri Filozofal'', duke cituar punën e tij në filmat e tjerë të zhanrit familjar, si për shembull [[I vetëm në Shtëpi|''I vetëm në Shtëpi'']] dhe ''[[Znj. Doubtfire]]'', dhe eksperiencën e tij në regjinë e fëmijëve si arsyet që ndikuan në vendimin e tyre.<ref name="columbus">{{cite news|url=http://uk.movies.ign.com/articles/034/034098p1.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080113042745/http://uk.movies.ign.com/articles/034/034098p1.html|archivedate=13 janar 2008|title=Chris Columbus to Direct ''Harry Potter'' [Chris Columbus përzgjidhet si regjisor i ''Harry Potter'']|accessdate=19 mars 2018|date=28 mars 2000|publisher=IGN|last=Linder|first=Bran|language=en|url-status=dead}}</ref> Pas provave të zgjatura të aktorëve, filmimi filloi në tetor të vitit 2000 në [[Leavesden Film Studios]] dhe në Londër, ndërsa prodhimi mbaroi në korrik të vitit 2001.<ref>{{cite news|url=http://movies.warnerbros.com/pub/movie/releases/harrycast.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20020414155653/http://movies.warnerbros.com/pub/movie/releases/harrycast.html|archivedate=14 prill 2002|publisher=Warner Brothers|title=Daniel Radcliffe, Rupert Grint and Emma Watson bring Harry, Ron and Hermione to life for Warner Bros. Pictures: ''Harry Potter and the Sorcerer's Stone'' [Daniel Radcliffe, Rupert Grint dhe Emma Watson sjellin Harrin, Ronin dhe Hermionën në jetë në filmin e ri të Warner Bros.: ''Harry Potter dhe Guri i Magjistarit'']|date=21 gusht 2000|accessdate=19 mars 2018|language=en}}</ref> ''Harry Potter dhe Guri Filozofal'' doli në kinema më 14 nëntor të atij viti. Vetëm tri ditë më vonë filloi prodhimi i ''Harry Potter dhe Dhoma e të Fshehtave'', me regji po të Columbus. Xhirimet u mbyllën verën e vitit 2002, ndërsa filmi filloi të shfaqej në kinema më 15 nëntor 2002.<ref>{{cite web|url=https://movies.yahoo.com/movie/1807858489/info|title=''Harry Potter and the Chamber of Secrets'' (2002) [''Harry Potter dhe Dhoma e të Fshehtave'' (2002)]|publisher=Yahoo! Inc|accessdate=19 mars 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080724130653/http://movies.yahoo.com/movie/1807858489/info|archivedate=24 korrik 2008|language=en}}</ref> Në të gjithë filmat e serisë, rolin e Harri Poter e luajti aktori britanik [[Daniel Radcliffe]]. Columbus refuzoi të merrej me regjinë e ''Harry Potter dhe i Burgosuri i Azkabanit'', duke shërbyer vetëm si producent. Roli i regjisorit iu kalua meksikanit [[Alfonso Cuarón]], dhe pas xhirimeve në vitin 2003, filmi doli në kinema më 4 qershor 2004. Për shkak të fillimit të prodhimit të filmit të katërt para kësaj date, si regjisor i ''Harry Potter dhe Kupa e Zjarrit'' u zgjodh [[Mike Newell]], ndërsa filmi doli në kinema më 18 nëntor 2005.<ref>{{cite web|url=http://movies.ign.com/articles/433/433108p1.html|title=Goblet Helmer Confirmed [Kupa Helmer konfirmohet]|publisher=IGN|date=11 gusht 2003|accessdate=29 korrik 2007|language=en|archive-date=29 qershor 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070629051548/http://movies.ign.com/articles/433/433108p1.html|url-status=dead}}</ref> Newell u bë regjisori i parë britanik në këtë seri, ndërsa regjisori televiziv [[David Yates]] u bë i dyti, pasi u zgjodh për filmin e pestë, ''Harry Potter dhe Urdhri i Feniksit''. Prodhimi filloi në janar të vitit 2006 dhe filmi doli në kinema në korrik të vitit 2007.<ref>{{cite news|title='Phoenix' Rising [Feniksi ngrihet]|date=6 prill 2007|page=28|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,20016352,00.html|last=Daly|first=Steve|work=Entertainment Weekly|accessdate=19 mars 2018|language=en|archive-date=6 prill 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070406191438/http://www.ew.com/ew/article/0,,20016352,00.html|url-status=dead}}</ref> Drejtuesit ekzekutivë mbetën të kënaqur me punën e tij, ndaj Yates u zgjodh si regjisor i ''Harry Potter dhe Princi Gjakpërzier'', i cili filloi të shfaqej në kinema më 15 korrik 2009.<ref>{{cite web|url=http://www.darkhorizons.com/features/1448/david-yates-for-harry-potter-and-the-half-blood-prince|title=David Yates Dark Horizons Interview, OOTP and HBP Production [Intervista e Dark Horizons me David Yates, produksioni i Urdhrit të Feniksit dhe Princit Gjakpërzier]|publisher=Darkhorizons.com|date=13 korrik 2009|accessdate=19 mars 2018}}</ref><ref name="yates-director-scifi">{{cite news|url=http://www.scifi.com/scifiwire/index.php?category=0&id=41338|title=Yates Confirmed For Potter VI [Yates konfirmohet për Poterin e gjashtë]|date=3 maj 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090216170037/http://www.scifi.com/scifiwire/index.php?category=0&id=41338|archivedate=16 shkurt 2009|publisher=Sci Fi Wire|accessdate=19 mars 2018|last=Spelling|first=Ian|language=en|url-status=dead}}</ref><ref name="date change">{{cite web|url=http://movies.tvguide.com/Movie-News/Harry-Potter-Changes-1005104.aspx|title=Coming Sooner: ''Harry Potter'' Changes Release Date [Do të vijë më shpejt: ''Harry Potter'' ndryshon datën e daljes në kinema]|work=TV Guide|accessdate=19 mars 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090418151643/http://movies.tvguide.com/Movie-News/Harry-Potter-Changes-1005104.aspx|archivedate=18 prill 2009|language=en}}</ref><ref name="release-date-hbp-film">{{cite web|url=http://www.marketwatch.com/news/story/harry-potter-half-blood-prince-moves/story.aspx?guid={F4F52B7F-D1B1-4DC0-BF8A-AD0D9252BE7A}&dist=hppr|title=''Harry Potter and the Half-Blood Prince'' [''Harry Potter dhe Princi Gjakpërzier'']|date=14 gusht 2008|publisher=Market Watch|accessdate=19 mars 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080820102646/http://www.marketwatch.com/news/story/harry-potter-half-blood-prince-moves/story.aspx?guid=%7BF4F52B7F-D1B1-4DC0-BF8A-AD0D9252BE7A%7D|archivedate=20 gusht 2008|df=dmy|language=en}}</ref> Në mars të vitit 2008, presidenti dhe shefi operativ i Warner Bros., [[Alan F. Horn]], njoftoi se seria e fundit e sagës, ''Harry Potter dhe Dhuratat e Vdekjes'', do të dilte në treg në dy pjesë filmike: Pjesa parë, më 19 nëntor 2010 dhe Pjesa e dytë, më 15 korrik 2011. Prodhimi i të dyja pjesëve filloi në shkurt të 2009, me 12 qershor 2010 si datën e fundit të fotografisë kryesore.<ref>{{cite news|title=Final ''Harry Potter'' book will be split into two movies [Libri i fundit i ''Harry Potter'' do të ndahet në dy filma]|date=13 mars 2008|url=http://www.latimes.com/entertainment/news/la-et-potter13mar13,1,5626063.story|work=Los Angeles Times|accessdate=19 mars 2018|first=Geoff|last=Boucher|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.snitchseeker.com/harry-potter-news/june-12-2010-confirmed-final-day-deathly-hallows-principal-photography-73871/|title=Last Day 12 June 2010 [Dita e fundit 12 qershor 2010]|publisher=Snitchseeker.com|accessdate=19 mars 2018|language=en|archive-date=27 maj 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120527221138/http://www.snitchseeker.com/harry-potter-news/june-12-2010-confirmed-as-final-day-of-deathly-hallows-principal-photography-73871/|url-status=dead}}</ref> Rowling pati kontrollin e aspektit krijues të serisë së filmave, duke vëzhguar procesin e prodhimit të filmit ''Harry Potter dhe Guri Filozofal'', dhe duke shërbyer si prodhuese në filmin me dy pjesë ''Harry Potter dhe Dhuratat e Vdekjes'', në krah të [[David Heyman]] dhe [[David Barron]].<ref>{{cite web|url=http://www.businesswire.com/news/home/20100920005538/en/Warner-Bros.-Pictures-Worldwide-Satellite-Trailer-Debut%C2%A0Harry|title=Warner Bros. Pictures mentions J. K. Rowling as producer [Warner Bros. Pictures përmend Rowling si producente]|publisher=Business Wire|date=20 shtator 2010|accessdate=19 mars 2018|language=en}}</ref> Filmat ''Harry Potter'' kanë qenë shumë të suksesshëm në kinematë dhe tregjet botërore. Të tetë janë të renditur në listën e filmave me fitimet më të larta në rang botëror. ''Harry Potter dhe Guri Filozofal'' ishte filmi më i shikuar në serinë ''Harry Potter'' deri në daljen në kinema të strumbullarit të fundit, ''Harry Potter dhe Dhuratat e Vdekjes'', ndërsa ''Harry Potter dhe i Burgosuri i Azkabanit''<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/alltime/world/|title=All Time Worldwide Box Office Grosses [Fitimet mbarëbotërore financiare të filmave të të gjitha kohërave]|publisher=Box Office Mojo|accessdate=19 mars 2018|language=en}}</ref>, më pak i shikuari i serisë. Përveç aspektit financiar, seria ka korrur sukses dhe me vlerësimet e kritikëve.<ref>{{cite web|url=http://www.the-numbers.com/movies/series/HarryPotter.php|title=Box Office Harry Potter|publisher=The-numbers.com|accessdate=19 mars 2011|archive-date=21 qershor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120621222803/http://www.the-numbers.com/movies/series/HarryPotter.php|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/search/?q=harry%20potter|title=Box Office Mojo [Hajmalia e Fitimeve Financiare]|publisher=boxofficemojo.com|accessdate=19 mars 2018}}</ref> [[Skeda:Daniel Radcliffe, Emma Watson & Rupert Grint colour.jpg|parapamje|Treshja e aktorëve në premierën e ''Harry Potter dhe Dhuratat e Vdekjes Pjesa e Dytë'']] Mendimet e fansave mbi filmat janë në përgjithësi të ndara: një pjesë parapëlqejnë stilin e dy filmave të parë që u qëndrojnë besnikë librave, ndërsa pjesa tjetër pëlqejnë stilin e filmave të tjerë, te të cilët subjekti qendërzohet te personazhet.<ref>{{cite web|url=http://www.digitalspy.co.uk/movies/a64205/harry-potter-books-vs-films.html|title=Harry Potter: Books vs films [Harry Potter: Librat kundër Filmave]|work=Digital Spy|accessdate=18 mars 2018|language=en|archive-date=9 korrik 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080709045904/http://www.digitalspy.co.uk/movies/a64205/harry-potter-books-vs-films.html|url-status=dead}}</ref> Rowling ka qenë vazhdimisht në mbështetje të të gjithë filmave të serisë, dhe cilësoi ''Harry Potter dhe Dhuratat e Vdekjes'' si të preferuarin e saj.<ref name="jk-on-ps-film">{{cite web|url=http://www.timeforkids.com/TFK/specials/potter/0,12405,184807,00.html|title=Potter Power! [Fuqia Potter!]|publisher=Time For Kids [Koha për Fëmijët]|accessdate=19 mars 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071201055432/http://www.timeforkids.com/TFK/specials/potter/0%2C12405%2C184807%2C00.html|archivedate=1 dhjetor 2007|language=en}}</ref><ref name="jk-on-poa-film">{{cite news|url=https://www.usatoday.com/life/movies/news/2004-05-27-potter-movie-book_x.htm|title=New 'Potter' movie sneaks in spoilers for upcoming books [Filmi i ri i Potter zbulon sekrete nga skenari i librave të rinj]|date=27 maj 2004|accessdate=19 mars 2018|work=USA Today|last=Puig|first=Claudia|language=en}}</ref><ref name="jk-on-gof-film">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/cbbcnews/hi/newsid_4410000/newsid_4415400/4415454.stm|title=JK 'loves' Goblet of Fire movie [J. K. Rowling adhuron filmin e Kupës së Zjarrit]|accessdate=19 mars 2018|publisher=BBC|work=Newsround}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.comingsoon.net/movies/features/56882-exclusive-harry-potter-director-david-yates|work=Comingsoon.net|title=Exclusive: ''Harry Potter'' Director David Yates [Ekskluzive: Regjisori i ''Harry Potter'' David Yates]|date=13 korrik 2009|accessdate=19 mars 2018}}</ref> Mbi ndryshimet dhe përshtatjet gjatë kalimit nga libër në film, Rowling shkroi në faqen e saj të internetit se: {{quote|“Është thjesht e pamundur të përfshish çdo rresht të subjektit në një film që nuk duhet t’i kalojë katër orët. Sigurisht që filmat kanë kufizime të cilat nuk i kanë romanet, kufizime në kohë dhe buxhet; Unë mund të krijoj efekte marramendëse duke mos përdorur gjë tjetër pos ndërveprimit tim me imagjinatat e lexuesve.”<ref>{{cite web|url=http://www.jkrowling.com/textonly/en/faq_view.cfm?id=94|title=How did you feel about the POA filmmakers leaving the Marauder's Map's background out of the story? (A Mugglenet/Lexicon question) [Si ndihesh për faktin se prodhuesit e filmit I Burgosuri i Azkabanit lanë prejardhjen e Hartës së Pretarit jashtë historisë? (Pyetje nga Mugglenet/Lexicon)]|publisher=J. K. Rowling|last=Rowling|first=J. K.|accessdate=19 mars 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110806214315/http://www.jkrowling.com/textonly/en/faq_view.cfm?id=94|archivedate=6 gusht 2011}}</ref>}} Në Çmimet e 64-ta për Filma të Akademisë Britanike, në shkurt të vitit 2011, Rowling, së bashku me producentët David Heyman e David Barron dhe regjisorët David Yates, Alfonso Cuarón e Mike Newell, morën Çmimin "Michael Balcon" për Kontributin e Paçmueshëm Britanik në Kinema, për të gjithë filmat e serisë. Aktorët [[Rupert Grint]] dhe [[Emma Watson]], që luajnë rolet e personazheve kryesore Ron Uezli dhe Hermionë Granxher, ishin po ashtu të pranishëm.<ref>{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-12353795|title=''Harry Potter'' franchise to get Outstanding BAFTA award [Marka ''Harry Potter'' pritet të marrë një çmim të jashtëzakonshëm nga BAFTA]|publisher=BBC News|date=3 shkurt 2011|accessdate=19 mars 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bafta.org/awards/film/outstanding-british-contribution-to-cinema-the-harry-potter-films,1631,BA.html|title=Outstanding British Contribution to Cinema in 2011 – The ''Harry Potter'' films [Kontributi i shquar britanik në kinema në vitin 2011 - Filmat ''Harry Potter'']|publisher=BAFTA|date=3 shkurt 2011|accessdate=19 mars 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110206001409/http://www.bafta.org/awards/film/outstanding-british-contribution-to-cinema-the-harry-potter-films%2C1631%2CBA.html|archivedate=6 shkurt 2011|language=en}}</ref> ==== Dublimi në shqip ==== Katër filmat e parë gjenden të dubluar në shqip. Pjesë e grupit të aktorëve dublues janë dhe aktorë të mirënjohur të teatrit dhe kinematografisë shqiptare si [[Mërkur Bozgo]], [[Neritan Liçaj]], [[Drita Pelingu]], [[Pirro Malaveci]], [[Ema Andrea]] e të tjerë.<ref>{{cite web|url=http://albaniandubs.weebly.com/live-action.html|title=Albaniandubs Live Actions [Dublime në shqip Filma]|accessdate=23 korrik 2018|language=sq|archive-date=7 korrik 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180707023015/http://albaniandubs.weebly.com/live-action.html|url-status=dead}}</ref> ==== Krijesat magjike ==== Një seri e re e quajtur ''Krijesat Magjike,'' përbërë nga pesë filma, i pari i titulluar ''[[Krijesat magjike dhe ku t'i gjejmë ato]]'', me ngjarje të vendosura në kohë para ngjarjeve që trajtohen te ''Harry Potter'', ka filluar të prodhohet nga Warner Bros.<ref>{{cite web|title=''Fantastic Beasts'': JK Rowling confirms there will be five films in Harry Potter spin-off series [Krijesat Magjike: J. K. Rowling konfirmon që do të ketë pesë filma në serinë e re në të njejtin univers me ''Harry Potter'']|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/jk-rowlingfive-films-harry-potter-spin-off-fantastic-beasts-and-where-to-find-them-a7360481.html|website=Independent.co.uk|publisher=The Independent|accessdate=19 mars 2018}}</ref> Filmi i parë doli më 18 nëntor 2016 me regji nga David Yates dhe skenar nga J. K. Rowling, përvoja e saj e parë me skenarët kinematografik.<ref>{{cite web|url=https://www.pottermore.com/news/100-days-until-fantastic-beasts-and-where-to-find-them-hits-cinemas|title=100 days until ''Fantastic Beasts and Where to Find'' Them hits cinemas [100 ditë derisa ''Krijesat magjike dhe ku t'i gjejmë ato'' të dalë në kinema]|date=10 gusht 2016|publisher=Pottermore|accessdate=19 mars 2018|language=en}}</ref> Skenari i filmit u botua si libër më vete në 19 nëntor 2016.<ref>{{cite web|url=https://www.pottermore.com/news/fantastic-beasts-and-where-to-find-them-screenplay-announcement|title=J.K. Rowling’s ''Fantastic Beasts and Where to Find Them'' screenplay to be published [Skenari i ''Krijesat magjike dhe ku t'i gjejmë ato'' nga J. K. Rowling do të botohet]|date=26 prill 2016|accessdate=13 mars 2018|language=en}}</ref> Filmi i dytë i titulluar ''[[Krijesat magjike: Krimet e Grindelvaldit]]'' doli në kinema më 13 nëntor 2018 teksa skenari i tij u botua si libër 3 ditë më vonë.<ref>{{cite web|url=https://www.pottermore.com/news/fantastic-beasts-the-crimes-of-grindelwald-screenplay-to-be-published-later-this-year?utm_source=Direct|title=The screenplay for the next ''Fantastic Beasts'' film, written by J.K. Rowling, will be available to buy upon the film’s release on 16 November 2018. [Skenari për filmin e radhës të ''Krijesave Magjike'', shkruar nga J. K. Rowling, do të jetë i mundur të blihet ditën e daljes së filmit, me 16 nëntor 2018]|date=20 mars 2018|accessdate=20 mars 2018|publisher=Pottermore|language=en}}</ref> Më 14 nëntor 2018, skenari i ''Krijesat magjike dhe ku t'i gjejmë ato'' u përkthye në shqip nga [[Mira Kroqi]].<ref>{{cite book|title=Krijesat Magjike dhe ku t'i gjejmë ato Skenari Origjinal|date=14 nëntor 2018|first=J.K.|last=Rowling|series=''Krijesat Fantastike''|publisher=Shtëpia Botuese DITURIA|translator-first=Mira|translator-last=Kroqi|editor-first=Mariana|editor-last=Ymeri|location=Tiranë|language=sq|isbn=978-9928-217-92-9}}</ref> === Lojërat === Ekzistojnë një numër i madh lojërash jondërvepruese, lojëra tavoline si ''[[Clue|Clue Harry Potter Edition]]''<ref>{{cite web|url=https://www.harrypottershop.com/products/clue-reg-harry-potter-edition|title=''CLUE®: Harry Potter Edition''|accessdate=20 mars 2018|language=en|archive-date=15 mars 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180315014843/https://www.harrypottershop.com/products/clue-reg-harry-potter-edition|url-status=dead}}</ref>, ''[[Scene it?|Scene it? Harry Potter]]''<ref>{{cite web|url=https://www.amazon.com/Scene-Harry-Potter-DVD-Game/dp/B000IVP8DK|title=Scene It?|accessdate=21 mars 2018|language=en}}</ref> ''Harry Potter DVD Game'', modele Lego ''Harry Potter'' të influencuara nga temat e librave dhe filmave<ref>{{cite web|url=https://nerdist.com/your-first-look-at-legos-new-harry-potter-hogwarts-great-hall-set-is-here/|title=YOUR FIRST LOOK AT LEGO’S NEW ''HARRY POTTER'' HOGWARTS GREAT HALL SET IS HERE [Shikimi i parë mbi setin e ri nga Lego të Hollit të Madh të Hoguortsit]|date=16 shkurt 2018|accessdate=20 mars 2018|language=en|archive-date=17 shkurt 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180217222238/https://nerdist.com/your-first-look-at-legos-new-harry-potter-hogwarts-great-hall-set-is-here/|url-status=dead}}</ref> apo figurina Pop Funko të personazheve të veprës.<ref>{{cite web|url=https://nerdist.com/harry-potter-vynl-funko-supercute-plush-2018/|title=''HARRY POTTER'' GETS MAGICAL NEW FUNKO TOYS IN 2018 [''Harry Potter'' fiton lodra të reja magjike Funko në 2018]|date=12 dhjetor 2017|accessdate=20 mars 2018|language=en|archive-date=3 mars 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180303005405/https://nerdist.com/harry-potter-vynl-funko-supercute-plush-2018/|url-status=dead}}</ref> Gjithashtu ekzistojnë trembëdhjetë videolojëra që lidhen me serinë ''Harry Potter'', tetë prej të cilave korrespondojnë me librat dhe filmat dhe 5 të tjera që janë të vendosura në të njëjtin univers por nuk kanë lidhje të drejtpërdrejtë me librat dhe filmat. Lojërat që janë bazuar tek librat e filmat janë prodhuar nga [[Electronic Arts]], nga e cila është prodhuar dhe ''[[Harry Potter: Kupa e Botës në Kuidiç]]''<ref>{{cite web|url=https://www.warnerbros.com/studio/news/ea-awarded-worldwide-interactive-rights-harry-potter-books-and-films-agreement-warner|title=EA AWARDED WORLDWIDE INTERACTIVE RIGHTS FOR ''HARRY POTTER'' BOOKS AND FILMS IN AGREEMENT WITH WARNER BROS. CONSUMER PRODUCTS [EA i jepen të drejtat ndërvepruese botërore në lidhje me librat dhe filmat e ''Harry Potter'' në marrëveshje me produktet konsumatore të Warner Bros.]|date=10 gusht 2000|accessdate=20 mars 2018|language=en|archive-date=10 tetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010121301/http://www.warnerbros.com/studio/news/ea-awarded-worldwide-interactive-rights-harry-potter-books-and-films-agreement-warner|url-status=dead}}</ref>, duke filluar me versionin e librit të parë në serinë ''Harry Potter'', ''Guri Filozofal'', që doli në treg për herë të parë në nëntor të 2001-shit dhe u bë një nga lojërat më të shitura të të gjitha kohërave për [[PlayStation|Playstation]].<ref name="ownt">{{cite web|url=http://www.gameinformer.com/b/features/archive/2016/02/12/replay-harry-potter-and-the-sorcerer-39-s-stone.aspx?PageIndex=2|title=Replay - ''Harry Potter and the Sorcerer's Stone'' [Riluajmë - ''Harry Potter dhe Guri i Magjistarit'']|accessdate=21 mars 2018|date=12 shkurt 2016|language=en|archive-date=25 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200925105437/https://www.gameinformer.com/b/features/archive/2016/02/12/replay-harry-potter-and-the-sorcerer-39-s-stone.aspx?PageIndex=2|url-status=dead}}</ref> Videolojërat janë nxjerrë në mënyrë që të përputhen me datat e nxjerrjes së filmave dhe përmbajnë skena dhe detaje nga filmat, si dhe tonin dhe shpirtin e librave.<ref>{{cite web|url=https://www.warnerbros.com/studio/news/ea-awarded-worldwide-interactive-rights-harry-potter-books-and-films-agreement-warner|title=EA AWARDED WORLDWIDE INTERACTIVE RIGHTS FOR ''HARRY POTTER'' BOOKS AND FILMS IN AGREEMENT WITH WARNER BROS. CONSUMER PRODUCTS [EA i jepen të drejtat ndërvepruese botërore në lidhje me librat dhe filmat e ''Harry Potter'' në marrëveshje me produktet konsumatore të Warner Bros.]|date=10 gusht 2000|accessdate=20 mars 2018|language=en|archive-date=10 tetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010121301/http://www.warnerbros.com/studio/news/ea-awarded-worldwide-interactive-rights-harry-potter-books-and-films-agreement-warner|url-status=dead}}</ref> Objektivat e lojërave zakonisht janë të vendosura brenda dhe rreth Hoguortsit si dhe në disa zona të tjera magjike. Historia dhe dizajni ndjek ngjarjen dhe personazhet e përzgjedhur nga filmat; Electronic Arts punoi bashkërisht me Warner Bros për të përfshirë në lojëra skena nga filmat.<ref>{{cite web|url=https://www.wired.com/2011/07/harry-potter-week-getting-into-character-video-game-style/|title=''HARRY POTTER'' WEEK: GETTING INTO CHARACTER, VIDEO GAME STYLE [Java e ''Harry Potter'': Të bëhesh njësh me personazhin në stil videolojërash]|date=16 korrik 2011|accessdate=22 mars 2018|language=en}}</ref> Loja e fundit në seri, ''Dhuratat e Vdekjes'' u nda në Pjesën e Parë, që doli në treg në nëntor të 2010-ës<ref>{{cite web|url=http://www.metacritic.com/game/playstation-3/harry-potter-and-the-deathly-hallows-part-1|title=''HARRY POTTER AND THE DEATHLY HALLOWS, PART 1'' [''Harry Potter dhe Dhuratat e Vdekjes Pjesa e Parë'']|accessdate=21 mars 2018|language=en}}</ref>, dhe Pjesën e Dytë që debutoi në korrik të 2011-ës.<ref>{{cite web|url=http://www.metacritic.com/game/pc/harry-potter-and-the-deathly-hallows-part-2|title=''HARRY POTTER AND THE DEATHLY HALLOWS'', PART 2 [''Harry Potter dhe Dhuratat e Vdekjes Pjesa e Dytë'']|accessdate=21 mars 2018|language=en}}</ref> ''Harry Potter dhe Dhuratat e Vdekjes Pjesa e Parë'' është loja e parë ndër ato që lidhen me ''Harry Potter'' që përmban një temë të theksuar aksioni dhe dhune dhe një format loje më së shumti në një perspektivë të një personi të tretë.<ref>{{cite web|url=http://www.ign.com/articles/2010/12/08/harry-potter-and-the-deathly-hallows-part-1-video-game-review|title=''HARRY POTTER AND THE DEATHLY HALLOWS PART 1'' VIDEO GAME REVIEW [Përmbledhje e videolojës ''Harry Potter dhe Dhuratat e Vdekjes Pjesa e Parë'']|date=8 dhjetor 2010|accessdate=21 mars 2018|language=en}}</ref> Lojrat e tjera që nuk kanë lidhje të drejtpërdrejtë me filmat e librat ndër të tjera përfshijnë ''[[LEGO Harry Potter: Vitet 1-4]]'', ''[[LEGO Harry Potter: Vitet 5-7]]''<ref>{{cite web|url=https://www.lego.com/en-us/games/videogames/lego-harry-potter-collection-0296b1ad73f242afbb6659bf1f95d4f6|title=''LEGO® Harry Potter™ Collection'' [''Koleksioni LEGO® Harry Potter™'']|accessdate=20 mars 2018|language=en|archive-date=13 korrik 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180713220657/https://www.lego.com/en-us/games/videogames/lego-harry-potter-collection-0296b1ad73f242afbb6659bf1f95d4f6|url-status=dead}}</ref>, ''[[Libri i Magjive]]''<ref>{{cite web|url=https://www.playstation.com/en-gb/games/wonderbook-book-of-spells-ps3/|title=''Wonderbook™: Book of Spells'' [''Libri i Mrekullive: Libri i Magjive'']|accessdate=21 mars 2018|language=en}}</ref> e ''[[Libri i Shurupeve]]''<ref>{{cite web|url=https://www.playstation.com/en-gb/games/wonderbook-book-of-potions-ps3/|title=''Wonderbook™: Book of Potions'' [''Libri i Mrekullive: Libri i Shurupeve'']|accessdate=21 mars 2018|language=en}}</ref>. ''LEGO Harry Potter: Vitet 1-4'' dhe ''LEGO Harry Potter: Vitet 5-7'' janë prodhuar nga [[Traveller’s Tales]]<ref>{{cite web|url=http://www.ttgames.com/games/lego-harry-potter-collection.php|title=''LEGO® Harry Potter™ Collection'' [''Koleksioni LEGO® Harry Potter™'']|accessdate=20 mars 2018|language=en|archive-date=1 prill 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180401125606/http://www.ttgames.com/games/lego-harry-potter-collection.php|url-status=dead}}</ref> dhe publikuar nga Warner Bros. Interactive Entertainment. ''Libri i Magjive'' dhe ''Libri i Shurupeve'' u prodhuan nga SCE London Studio dhe shfrytëzojnë ''Librin e Mrekullive'' (''Wonderbook''), një libër realiteti të augmentuar i dizenjuar për tu përdorur së bashku me [[Playstation Move]] dhe [[Playstation Eye]].<ref>{{cite web|url=https://www.playstation.com/en-gb/games/wonderbook-book-of-spells-ps3/|title=''Wonderbook™: Book of Spells'' [''Libri i Mrekullive: Libri i Magjive'']|accessdate=21 mars 2018|language=en}}</ref>'<ref>{{cite web|url=https://www.playstation.com/en-gb/games/wonderbook-book-of-potions-ps3/|title=''Wonderbook™: Book of Potions'' [''Libri i Mrekullive: Libri i Shurupeve'']|accessdate=21 mars 2018|language=en}}</ref> Universi Harry Potter gjithashtu është përfshirë në [[Dimensionet Lego]], me ngjarjet e personazhet të përfshira në [[Bota e Aventurave të Harry Potter|Botën e Aventurave të Harry Potter]] dhe Harrin, Fluronvdekjen e Hermionën si personazhe që mund të zgjidhen për të luajtur.<ref>{{cite web|url=https://www.lego.com/en-us/dimensions/products/harry-potter-team-pack-71247|title=71247 ''Harry Potter™ Team Pack'' [''Paketa e personazheve Harry Potter™'' 71247]|accessdate=21 mars 2018|language=en|archive-date=27 dhjetor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227085805/https://www.lego.com/en-us/dimensions/products/harry-potter-team-pack-71247|url-status=dead}}</ref> Në vitin 2017, [[Warner Bros. Interactive Entertainment]] hapi studion e saj të dizenjimit të lojërave në lidhje me Harry Potter të quajtur [[Portkey Games]].<ref>{{cite web|url=https://www.portkeygames.com/|title=Portkey Games|accessdate=21 mars 2018|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.pottermore.com/news/portkey-games-to-release-new-games-inspired-by-jk-rowlings-wizarding-world|title=Warner Bros. Interactive Entertainment are releasing a series of mobile and console game experiences under new label Portkey Games. [Warner Bros. Interactive Entertainment do të nxjerrë një seri lojërash në celularë dhe platforma lojërash nën markën e re Portkey Games.]|accessdate=21 mars 2018|publisher=Pottermore|language=en}}</ref> {| class="wikitable" style="width:100%;" |+ Lista e lojërave të ''Harry Potter'' ! rowspan="2"|Viti ! rowspan="2"|Titulli ! colspan="3"|Pajisja(et) ! rowspan="2"|Çmimi(et) i/e fituar |- style="text-align:center;" ! <small>'''Platformë lojërash'''</small> ! <small>'''Kompjutër'''</small> ! <small>'''Platformë portative'''</small> |- | rowspan="2" style="text-align:center;" | 2001 | ''[[Harry Potter dhe Guri Filozofal(videoloja)|Harry Potter dhe Guri Filozofal]]'' | * [[PlayStation]] * [[PlayStation 2]] * [[Xbox]] * [[GameCube]] | * [[Microsoft Windows|Windows]] * [[Mac OS X]] | * [[Game Boy Color]] * [[Game Boy Advance]] | style="background:#dfd;color:inherit; font-size:85%; | * [[PlayStation]] ''Greatest Hits'' |- | ''[[Lego Krijuesi: Harry Potter]]'' | {{N/A}} | * Windows | {{N/A}} | {{N/A}} |- | rowspan=;color:#000"2" style="text-align:center;" | 2002 | ''[[Lego Krijuesi: Harry Potter dhe Dhoma e të Fshehtave]]'' | {{N/A}} | * Windows | {{N/A}} | {{N/A}} |- | ''[[Harry Potter dhe Dhoma e të Fshehtave (videoloja)|Harry Potter dhe Dhoma e të Fshehtave]]'' | * PlayStation * PlayStation 2 * Xbox * GameCube | * Windows * Mac OS X | * Game Boy Color * Game Boy Advance | style="background:#dfd;color:inherit; font-size:85%; | * PlayStation 2 ''Greatest Hits'' * [[Xbox]] ''Platinum Family Hits'' * GameCube ''Player's Choice'' |- | style=;color:#000"text-align:center;" | 2003 | ''[[Harry Potter: Kupa e Botës në Kuidiç]]'' | * PlayStation 2 * Xbox * GameCube | * Windows | * Game Boy Advance | style="background:#dfd;color:inherit; font-size:85%; | * PlayStation 2 ''Greatest Hits'' * Xbox ''Platinum Family Hits'' |- | style=;color:#000"text-align:center;" | 2004 | ''[[Harry Potter dhe i Burgosuri i Azkabanit (videoloja)|Harry Potter dhe i Burgosuri i Azkabanit]]'' | * PlayStation 2 * Xbox * GameCube | * Windows | * Game Boy Advance | style="background:#dfd;color:inherit; font-size:85%; | * PlayStation 2 ''Greatest Hits'' * Xbox ''Platinum Family Hits'' * GameCube ''Player's Choice'' |- | style=;color:#000"text-align:center;" | 2005 | ''[[Harry Potter dhe Kupa e Zjarrit (videoloja)|Harry Potter dhe Kupa e Zjarrit]]'' | * PlayStation 2 * Xbox * GameCube | * Windows | * Game Boy Advance * [[Nintendo DS]] * [[PlayStation Portable]] | style="background:#dfd;color:inherit; font-size:85%; | * PlayStation 2 ''Greatest Hits'' |- | style=;color:#000"text-align:center;" | 2007 | ''[[Harry Potter dhe Urdhri i Feniksit (videoloja)|Harry Potter dhe Urdhri i Feniksit]]'' | * PlayStation 2 * [[PlayStation 3]] * [[Xbox 360]] * [[Wii]] | * Windows * Mac OS X | * Game Boy Advance * Nintendo DS * PlayStation Portable | {{NA}} |- | style="text-align:center;" | 2009 | ''[[Harry Potter dhe Princi Gjakpërzier (videoloja)|Harry Potter dhe Princi Gjakpërzier]]'' | * PlayStation 2 * PlayStation 3 * Xbox 360 * Wii | * Windows * Mac OS X | * Nintendo DS * PlayStation Portable * [[Mobile Game]] | {{NA}} |- | rowspan="2" style="text-align:center;" | 2010 | ''[[Lego Harry Potter: Vitet 1–4]]'' | * PlayStation 3 * Xbox 360 * Wii | * Windows * Mac OS X | * Nintendo DS * PlayStation Portable | {{NA}} |- | ''[[Harry Potter dhe Dhuratat e Vdekjes – Pjesa e Parë (videoloja)|Harry Potter dhe Dhuratat e Vdekjes Pjesa e Parë]]'' | * PlayStation 3 * Xbox 360 * Wii | * Windows | * Nintendo DS | {{NA}} |- | rowspan="3" style="text-align:center;" | 2011 | ''[[Harry Potter dhe Dhuratat e Vdekjes Pjesa e Dytë (videoloja)|Harry Potter dhe Dhuratat e Vdekjes Pjesa e Dytë]]'' | * PlayStation 3 * Xbox 360 * Wii | * Windows | * Nintendo DS | {{NA}} |- | ''[[Lego Harry Potter: Vitet 5–7]]'' | * PlayStation 3 * Xbox 360 * Wii | * Windows * Mac OS X | * Nintendo DS * PlayStation Portable * [[Nintendo 3DS]] * [[PlayStation Vita]] | {{NA}} |- | ''Harry Potter për [[Kinect]]'' | * Xbox 360 | {{NA}} | {{NA}} | {{NA}} |- | style="text-align:center;" | 2012 | ''[[Libri i Magjive]]'' | * PlayStation 3 | {{NA}} | {{NA}} | {{NA}} |- | style="text-align:center;" | 2013 | ''[[Libri i Shurupeve]]'' | * PlayStation 3 | {{NA}} | {{NA}} | {{NA}} |- | rowspan="2" style="text-align:center;" |2018 | ''[[Harry Potter: Misteri i Hoguortsit]]'' | {{NA}} | {{NA}} | * [[iOS]] * [[AAndroid]] | {{NA}} |- | ''[[Harry Potter: Magjistarë Bashkohuni]]'' | {{NA}} | {{NA}} | * iOS * Android | {{NA}} |- |} === Librat audio === Të shtatë librat ''Harry Potter'' janë kthyer në versione librash audio, ku [[Stephen Fry]] lexon për dëgjuesit e Mbretërisë së Bashkuar<ref>{{cite web|url=https://gbp.shop.pottermore.com/collections/harry-potter-audio-books/english|title=''Harry Potter'' Audio Books [Librat audio të ''Harry Potter'']|accessdate=20 mars 2018|language=en|publisher=Pottermore}}</ref>, dhe [[Jim Dale]] lexon serinë e botimeve Amerikane.<ref>{{cite web|url=https://soundcloud.com/pottermore/sets/harry-potter-audio-book-collection-narrated-by-jim-dale|title=Listen to Samples of the ''Harry Potter'' Digital Audio Book Collection (US) - Narrated by Jim Dale [Dëgjoni kampionët e koleksionit të librave digjital audio të ''Harry Potter'' (SHBA)]|accessdate=20 mars 2018|language=en}}</ref>''Kafshët fantastike: ku t'i gjejmë ato'' dhe ''Kuidiçi përgjatë shekujve'' gjithashtu gjenden në versionin audio ku ''Kafshët fantastike: ku t'i gjejmë ato'' lexohet nga [[Eddie Redmayne]]<ref>{{cite web|url=https://gbp.shop.pottermore.com/collections/audio-books/products/fantastic-beasts-library-audio-book-english|title=''Hogwarts Library Fantastic Beasts and Where to Find Them'' By J.K. Rowling Read by Eddie Redmayne [''Libraria e Hoguortsit Kafshët fantastike: ku t'i gjejmë'' nga J. K. Rowling lexuar nga Eddie Redmayne]|accessdate=13 mars 2018|language=en|publisher=Pottermore}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> dhe ''Kuidiçi përgjatë shekujve'' lexohet nga [[Andrew Lincoln]].<ref>{{cite web|url=https://gbp.shop.pottermore.com/collections/audio-books/products/quidditch-library-audio-book-english|title=''Hogwarts Library Quidditch Through the Ages'' By J.K. Rowling[''Libraria e Hoguortsit Kuidiçi përgjatë shekujve'' nga J. K. Rowling]|date=16 mars 2018|accessdate=16 mars 2018|language=en|publisher=Pottermore}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> ''Kafshët Fantastike: Krimet e Grindelvaldit - Krijimet, Misteret dhe Magjia'', një libër i krijuar nga më shumë se 100 orë intervista me pjestarët e stafit që kanë punuar për filmin e dytë të serisë ''Krijesat Fantastike'' ekziston në versionin audio i lexuar nga [[Dan Fogler]].<ref>{{Cite web|url=https://www.pottermore.com/news/dan-fogler-narrates-new-audiobook-fantastic-beasts-the-crimes-of-grindelwald-makers-mysteries-and-magic|title=Dan Fogler narrates new audiobook ''Fantastic Beasts: The Crimes of Grindelwald – Makers, Mysteries and Magic'' [Dan Fogler lexon librin e ri në version audio ''Krijesat Fantastike: Krimet e Grindelvaldit - Krijuesit, Misteret dhe Magjia'']|date=13 shtator 2018|accessdate=13 shtator 2018|language=en}}</ref> === Prodhimet teatrale === ''[[Harry Potter dhe Fëmija i Mallkuar]]'' është një dramë me dy pjesë me ngjarje të vendosura në kronologji më vonë se ato në librat e ''Harry Potter'', duke filluar 19 vjet pas ngjarjeve të zhvilluara te ''Harry Potter dhe Dhuratat e Vdekjes''.<ref>{{Cite news|url=https://www.pottermore.com/news/cursed-child-eighth-harry-potter-story|title=Cursed Child is the 'eighth Potter story' [Fëmija i Mallkuar është 'historia e tetë e Poterit']|newspaper=Pottermore|accessdate=12 mars 2018|language=en}}</ref> Drama është shkruar nga [[Jack Thorne]], [[Rowling]] dhe [[John Tiffany]] dhe pati premierën e saj të parë më 30 qershor 2016 në [[Palace Theater]] në Londër. Historia zhvillohet 19 vjet pas përfundimit të ''Harry Potter dhe Dhuratat e Vdekjes'' dhe ndjek jetën e Harrit, tani një punonjës i Ministrisë së Magjisë, dhe djalit të tij më të ri, Albus Severus Poter.<ref>{{cite web|url=http://www.dituria.al/index.php/book/view/450|website=Dituria|title=''Harry Potter dhe Fëmija i Mallkuar''|accessdate=12 mars 2018|language=sq|publisher=Dituria|archive-date=9 shkurt 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180209154557/http://www.dituria.al/index.php/book/view/450|url-status=dead}}</ref> {{Quote|text= Ka qenë gjithmonë e vështirë të ishe Harri Poter. Dhe nuk është më e lehtë tani që Harri është punonjës i Ministrisë së Magjisë, i mbingarkuar me punë, bashkëshort dhe baba i tre fëmijëve të moshës shkollore. Ndërsa Harri Poter përballet me një të kaluar që nuk pranon të mbetet e tillë, djali i dytë, Albusi, duhet të luftojë me peshën e trashëgimisë së familjes, trashëgimi që ai nuk e ka dashur kurrë. E kaluara dhe e tashmja shkrihen në mënyrë kërcënuese dhe babai dhe djali mësojnë një të vërtetë të pakëndshme: ndonjëherë errësira vjen nga vende të papritura.<ref>{{cite web|url=http://www.dituria.al/index.php/book/view/450|website=Dituria|title=''Harry Potter dhe Fëmija i Mallkuar''|accessdate=12 mars 2018|language=sq|publisher=Dituria}}</ref>}} Biletat e para për 4 muajt në vijim u shitën pak orë pas daljes në treg. Shfaqje të ardhshme janë parashikuar për në [[Broadway]] dhe në [[Melbourne]]. Shfaqja në Brodway u hap me datë 22 prill 2018 në [[Lyric Theatre]] në Nju Jork. Trupa e aktorëve ishte e ngjashme me atë të vitit të parë në Uest End duke përfshirë [[Sam Clemmett]], [[Jamie Parker]], [[Anthony Boyle]], [[Noma Dumezweni]] dhe [[Paul Thornley]].<ref>{{Cite web|url=http://www.playbill.com/article/original-harry-potter-and-the-cursed-child-trio-to-reunite-on-broadway-additional-casting-announced|title=Original ''Harry Potter and the Cursed Child'' Trio to Reunite on Broadway; Additional Casting Announced [Trioja origjinale e aktorëve të ''Harry Potter dhe Fëmija i Mallkuar'' do të ribashkohet në Brodway; Lajmërohen dhe aktorët e tjerë]|last=McPhee|first=Ryan|date=2 gusht 2017|website=Playbill|language=en|access-date=20 mars 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pottermore.com/news/harry-potter-and-the-cursed-child-opens-on-broadway?utm_source=m.facebook.com&utm_medium=referral|title=''Harry Potter and the Cursed Child'' opens on Broadway [''Harry Potter dhe Fëmija i Mallkuar'' hapet në Broadway]|date=22 prill 2018|accessdate=23 prill 2018|website=Pottermore|language=en}}</ref> Skenari u botua si libër një ditë pas premierës së dramës<ref>{{cite web|url=https://www.pottermore.com/news/how-to-preorder-cursed-child-script-book|title=News - Pottermore|website=Pottermore|language=en|access-date=12 mars 2018|archive-date=12 qershor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160612213512/https://www.pottermore.com/news/how-to-preorder-cursed-child-script-book|url-status=dead}}</ref> dhe një version i rishikuar i tij u botua vitin tjetër. Po në vitin 2016 u botua në shqip nga shtëpia botuese "Dituria" versioni i parishikuar i ''Harry Potter dhe Fëmija i Mallkuar'' përkthyer nga origjinali nga [[Mira Kroqi]].<ref>{{cite web|url=http://www.dituria.al/index.php/book/view/450|title=''Harry Potter dhe Fëmija i Mallkuar''|accessdate=13 mars 2018|language=sq|archive-date=9 shkurt 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180209154557/http://www.dituria.al/index.php/book/view/450|url-status=dead}}</ref> === Librat e ilustruar === Deri në vitin 2015, të vetmet figura që ekzistonin në serinë ''Harry Potter'' ishin vizatimet e vogla në krye të çdo kapitulli të realizuara nga artistja e kopertinës së botimeve amerikane, Mary GrandPré.<ref>{{cite web|url=http://harrypotterfanzone.com/mary-grandpres-harry-potter-artwork/|title=Mary GrandPrè's ''Harry Potter'' [''Harry Potter'' i Mary GrandPrè]|accessdate=14 mars 2018|language=en}}</ref> Duke filluar që nga viti 2015, librat kanë filluar të botohen në versionet e tyre të ilustruara nga artisti [[Jim Kay]]. ''Harry Potter dhe Guri Filozofal'' doli më 6 tetor 2015,<ref>{{cite web|url=https://harrypotter.bloomsbury.com/uk/harry-potter-and-the-philosophers-stone-9781408845646/|title=''Harry Potter and the Philosopher's Stone Illustrated Edition'' [''Harry Potter dhe Guri Filozofal Botimi i Ilustruar'']|accessdate=13 mars 2018|language=en|archive-date=4 nëntor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171104182315/https://harrypotter.bloomsbury.com/uk/harry-potter-and-the-philosophers-stone-9781408845646/|url-status=dead}}</ref>''Harry Potter dhe Dhoma e të Fshehtave'' më 4 tetor 2016<ref>{{cite web|url=https://harrypotter.bloomsbury.com/uk/harry-potter-and-the-chamber-of-secrets-9781408845653/|title=''Harry Potter and the Chamber of Secrets Illustrated Edition'' [''Harry Potter dhe Dhoma e të Fshehtave Botimi i Ilustruar'']|accessdate=13 mars 2018|language=en|archive-date=26 tetor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171026071515/https://harrypotter.bloomsbury.com/uk/harry-potter-and-the-chamber-of-secrets-9781408845653/|url-status=dead}}</ref> dhe ''Harry Potter dhe i Burgosuri i Azkabanit'' më 3 tetor 2017.<ref>{{cite web|url=https://harrypotter.bloomsbury.com/uk/harry-potter-and-the-prisoner-of-azkaban-9781408845660/?ewid=1329/|title=''Harry Potter and the Prisoner of Azkaban: Illustrated Edition'' [''Harry Potter dhe i Burgosuri i Azkbanit: Botimi i ilustruar'']|accessdate=13 mars 2018|language=en|archive-date=2 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191002081646/https://harrypotter.bloomsbury.com/uk/harry-potter-and-the-prisoner-of-azkaban-9781408845660/?ewid=1329%2F|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.pottermore.com/features/jim-kay-interview-with-pottermore-correspondent-illustrated-edition|title=Artist Jim Kay on illustrating ''Harry Potter'' [Artisti Jim Kay shprehet mbi ilustrimin e ''Harry Potter'']|publisher=Pottermore|accessdate=13 mars 2018|language=en}}</ref> Të gjitha botimet e ilustruara ekzistojnë gjithashtu në versionet ''deluxe'', me përmasa disi më të mëdha dhe me një kuti mbrojtëse.<ref>{{cite web|url=https://harrypotter.bloomsbury.com/uk/bookshop/illustrated-editions/harry-potter-deluxe-illustrated-editions/|title=Harry Potter Deluxe Illustrated Editions [Botimet ''Harry Potter'' të ilustruara ''deluxe'']|accessdate=31 mars 2018|language=en}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Kopja e parë ''deluxe'' e ''Harry Potter dhe Guri Filozofal'' u firmos nga J. K. Rowling dhe Jim Kay dhe u hodh në ankand me 15 dhjetor 2015. Së bashku me firmën Rowling shtoi fjalët "The book that changed my life!" (Libri që më ndryshoi jetën!) ndërsa Kay shtoi "Mine too! Thank you Jo." (Timen gjithashtu! Faleminderit Xho.) dhe një skicë të dragoit Norbert fëmijë. Ankandi u zhvillua nga kompania [[Sotheby's]] dhe fitimet vajtën për organizatën Lumos.<ref>{{cite web|url=https://www.pottermore.com/news/deluxe-illustrated-philosophers-stone-signed-by-jk-rowling-goes-to-auction|title=A copy of the deluxe illustrated edition of Harry Potter and the Philosopher’s Stone, signed by J.K. Rowling, is to be auctioned off for charity by Sotheby’s London. [Një kopje e botimit të ilustruar ''deluxe'', firmosur nga J. K. Rowling do të shkojë në ankand për bamirësi nga Sotheby's London.]|publisher=Pottermore|date=2 dhjetor 2015|accessdate=31 mars 2018|language=en}}</ref> Nga data 7 nëntor 2017, falë punës së artistes [[Olivia Lomenech Gill]], ''Kafshët fantastike: ku mund t'i gjejmë ato'' i bashkohet serisë ''Harry Potter'' në versionet e ilustruara.<ref>{{cite web|url=https://www.pottermore.com/news/first-look-at-new-illustrated-edition-of-fantastic-beasts-and-where-to-find-them|title=The covers for the new, fully-illustrated edition of Fantastic Beasts and Where to Find Them have been released, as well as a peek inside. The book is coming out later this year, with artwork by Olivia Lomenech Gill. [Kopertinat për botimin e ri plotësisht të ilustruar të ''Kafshët fantastike: ku mund t'i gjejmë ato'' janë publikuar si dhe një shikim nga brenda. Libri do të botohet në fund të këtij viti me punën ilustruese nga Olivia Lomenech Gill.]|publisher=Pottermore|date=10 korrik 2017|accessdate=31 mars 2018|language=en}}</ref> ''Harry Potter dhe Guri Filozofal'' i ilustruar u botua gjithashtu me datë 23 gusht 2018 në versionin me kapak të hollë ku figuronin 65% e ilustrimeve nga Jim Kay dhe një poster i një dragoi kurrizrrudhur të Norvegjisë.<ref>{{cite web|url=https://harrypotter.bloomsbury.com/uk/harry-potter-and-the-philosophers-stone-9781526602381/|title=Harry Potter and the Philosopherʼs Stone Illustrated Edition Paperback [Botimi i ilustruar me kapak kartoni të hollë i Harry Potter dhe Guri Filozofal]|date=16 mars 2018|accessdate=20 mars 2018|language=en|archive-date=30 qershor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180630004536/https://harrypotter.bloomsbury.com/uk/harry-potter-and-the-philosophers-stone-9781526602381/|url-status=dead}}</ref> Me datë 2 tetor 2018, ''Rrëfenjat e Bardit Bibëll'' doli në versionin e ilustruar nga [[Chris Riddlle]].<ref>{{cite web|url=https://www.pottermore.com/news/the-tales-of-beedle-the-bard-illustrated-by-chris-riddell-goes-on-sale-in-the-uk-today|title=''The Tales of Beedle the Bard'', illustrated by Chris Riddell, goes on sale in the UK today [''Rrëfenjat e Bardit Bibëll'', ilustruar nga Chris Riddell, del sot në shitje në MB]|publisher=Pottermore|date=2 tetor 2018|accessdate=3 tetor 2018|language=en}}</ref> === Librat elektronikë === Të gjithë librat e serisë së bashku me punët plotësuese mund të gjenden në formatin e tyre elektronik.<ref>{{cite web|url=https://gbp.shop.pottermore.com/collections/ebooks/english|title=eBooks [librat elektronikë]|accessdate=13 mars 2018|language=en}}</ref><ref>{{cite web|first=Peter|last=Svensson|url=https://news.yahoo.com/harry-potter-breaks-e-book-lockdown-205343680.html|title=''Harry Potter'' breaks e-book lockdown [''Harry Potter'' thyen izolimin e e-librave]|publisher=Yahoo|date=27 mars 2012|accessdate=11 mars 2018|language=en|archive-date=14 korrik 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714234727/http://news.yahoo.com/harry-potter-breaks-e-book-lockdown-205343680.html|url-status=dead}}</ref> ==== Formati Kindle ==== Që prej datës 20 korrik 2017, botimi i ilustruar i ''Harry Potter dhe Guri Filozofal'' gjendet në formatin [[Kindle]] me "figura të sjella në jetë". Figurat e çdo faqeje bëjnë lëvizje të vogla duke imituar lëvizjet karakteristike të fotografive në gazetat e magjistarëve gjatë serisë ''Harry Potter''.<ref>{{cite web|url=https://www.pottermore.com/news/first-look-at-the-illustrated-kindle-edition-of-philosophers-stone|title=Jim Kay’s illustrated edition of ''Harry Potter and the Philosopher’s Stone'' has been brought to life. Here’s your first preview and a look inside. [Botimi i ilustruar i ''Harry Potter dhe Guri Filozofal'' nga Jim Kay është sjellë në jetë. Ja pamja e parë nga brenda.]|publisher=Pottermore|date=20 korrik 2017|accessdate=13 mars 2018|language=en}}</ref> === Botimet e zmadhuara === Të gjithë librat e serisë gjenden gjithashtu të printuara në formatin e tyre të zmadhuar.<ref>{{cite web|url=https://harrypotter.bloomsbury.com/uk/bookshop/complete-your-collection/large-print/|title=Large Print Enjoy the ''Harry Potter'' books in large print. [Printim i Zmadhuar Shijojini librat e ''Harry Potter'' në printim të zmadhuar]|accessdate=12 mars 2018|language=en|archive-date=27 qershor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170627011348/http://www.harrypotter.bloomsbury.com/uk/bookshop/complete-your-collection/large-print|url-status=dead}}</ref> === Botimet e veçanta të përvjetorëve === Në vitin 2017, me rastin e 20 vjetorit të ''Harry Potter dhe Guri Filozofal'', shtëpia botuese Bloomsbury nxori disa botime të reja të librit, me kopertina të dizajnuara nga [[Levi Pinfold]] të cilat i korrespondonin secilës prej 4 shtëpive në Hoguorts, në versione me kapak të hollë dhe me kapak të trashë.<ref>{{cite web|url=https://www.pottermore.com/news/hogwarts-house-themed-covers-unveiled-for-philosophers-stone-20th-anniversary|title=Hogwarts house themed covers unveiled for Philosopher’s Stone's 20th anniversary [Zbulohen kopertinat me ngjyrat e shtëpive të Hoguortsit me rastin e 20 vjetorit të Gurit Filozofal]|publisher=Pottermore|date=3 shkurt 2017|accessdate=13 mars 2018|language=en}}</ref> Këto botime dolën në treg më 1 qershor 2017 dhe përveç historisë përmbanin informacione specifike në lidhje me shtëpitë përkatëse.<ref>{{cite web|url=https://www.pottermore.com/news/hogwarts-house-themed-covers-unveiled-for-philosophers-stone-20th-anniversary|title=Hogwarts house themed covers unveiled for Philosopher’s Stone’s 20th anniversary [Zbulohen kopertinat me ngjyrat e shtëpive të Hoguortsit me rastin e 20 vjetorit të Gurit Filozofal]|publisher=Pottermore|date=3 shkurt 2017|accessdate=13 mars 2018|language=en}}</ref> Më 28 qershor 2018, Bloomsbury botoi në të njëjtën formë librin e radhës në seri, ''Harry Potter dhe Dhoma e Sekreteve''<ref>{{cite web|url=https://www.pottermore.com/news/new-hogwarts-house-editions-of-chamber-of-secrets-to-be-published-this-summer|title=New Hogwarts house editions of ''Chamber of Secrets'' to be published this summer [Botimet e reja me ngjyrat e shtëpive për ''Dhoma e të Fshehtave'' do nxirren këtë verë]|publisher=Pottermore|date=10 janar 2018|accessdate=13 mars 2018|language=en}}</ref> dhe botimet priten të vazhdojnë derisa të gjitha librat e serisë të kenë festuar 20 vjetorin e tyre. == Parqet dhe ekspozitat == === Bota Magjike e Harry Potter === [[Skeda:Wizarding World of Harry Potter Castle.jpg|parapamje|Kështjella e Hoguortsit te ''Bota Magjike e Harry Potter'' në Ishullin e Aventurave]] Pas suksesit të filmave dhe librave, [[Universal]] dhe Warner Brothers lajmëruan se do të krijonin ''[[Bota Magjike e Harry Potter|Botën Magjike të Harry Potter]]'', një park me tematikë nga ''Harry Potter'', pjesë e cila do t'i shtohej [[Ishujt e Aventurave|Ishujve të Aventurave]] në [[Universal Orlando Resort|Resortin Universal në Orlando]] në [[Florida]]. Parku u hap zyrtarisht për publikun më 18 qershor 2010 dhe përfshin një rikrijim të fshatit Hogsmid dhe disa trena shpejtësie.<ref>{{cite news|url=http://www.orlandosentinel.com/travel/attractions/wizarding-world-of-harry-potter/os-universal-harry-potter-staying-pow20100617,0,1970029.story|title=Big day is here: Universal hopes Harry Potter's magic will last [Dita e madhe është këtu: Universal shpreson se magjia e Harri Poterit do të zgjasë]|first=Jason|last=Garcia|date=17 qershor 2010|accessdate=20 mars 2018|newspaper=Orlando Sentinel|language=en|archive-url=https://archive.today/20120905/http://www.orlandosentinel.com/travel/attractions/wizarding-world-of-harry-potter/os-universal-harry-potter-staying-pow20100617,0,1970029.story|archive-date=5 shtator 2012|url-status=dead|ref=none}}</ref> Pika më tërheqëse për vizitorët është ''[[Harry Potter dhe Udhëtimi i Ndaluar]]'' që ndodhet brenda një rikrijimi të ''Shkollës së Shtrigërisë dhe Magjisë Hoguorts''. Trenat e tjerë përfshijnë ''[[Sfidën e Dragoit]]'', një grup trenash shpejtësie dhe ''[[Fluturimi I Hipogrifit|Fluturimin e Hipogrifit]]'', një tren shpejtësie familjar. 4 vite më vonë, më 8 qershor 2014, Universal inauguroi një zonë me tematikë nga ''Harry Potter'' në parkun e Studiove Universal në Florida. Te zona në fjalë përfshihet një rikrijim i Diagon Alleit dhe rrugicave lidhëse si dhe një pjesë e vogël e Londrës Babanace. Pika më tërheqëse është treni ''[[Harry Potter dhe Arratisja nga Gringots]]''. Universal gjithashtu shtoi një rikrijim tërësisht funksional të Ekspresit të Hoguortsit që lidh stacionin Kings Kros në parkun e Studiove Universal në Florida me stacionin e fshatit Hogsmid në Ishullin e Aventurave. Si në Hogsmid, po ashtu dhe në Diagon Allei gjenden shumë dyqane e restorante nga seria e librave duke përfshirë këtu [[Shakatë Magjike Uezli|''Shakatë Magjike Uezli'']] dhe [[Kusia Magjike|''Kusinë Magjike'']].<ref>{{cite web|url=http://www.themeparkinsider.com/flume/201406/4084/|title=Ride Review: The Hogwarts Express at Universal Orlando Resort [Përmbledhja e Udhëtimit: Ekspresi i Hoguortsit në Resortdin Universal në Orlando]|date=21 qershor 2014|accessdate=20 mars 2018|language=en}}</ref> Më 15 qershor 2014 ''Bota Magjike e Harry Potter'' u hap te parku i [[Universal Studios Japan|Studiove Universal në Japoni]] në [[Osaka]]. Parku përfshin fshatin e Hogsmid dhe trenat ''[[Harry Potter dhe Udhëtimi i Ndaluar]]'' e ''Fluturimi i Hipogrifit''.<ref name="orlando20140418">{{cite news|last=Bevil|first=Dewayne|date=18 prill 2014|title=Universal Studios Japan: ''Wizarding World of Harry Potter'' to open July 15 [Universal Studios Japan: Bota Magjike e Harry potter pritet të hapet me 15 qershor]|url=http://www.orlandosentinel.com/travel/attractions/theme-park-rangers-blog/os-universal-studios-japan-harry-potter-20140418-post.html|newspaper=Orlando Sentine]|accessdate=20 mars 2018|language=en|archive-date=12 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140912073410/http://www.orlandosentinel.com/travel/attractions/theme-park-rangers-blog/os-universal-studios-japan-harry-potter-20140418-post.html|url-status=dead}}</ref><ref name="cnn20140716">{{cite news|last=Cripps|first=Karla|date=16 qershor 2014|title=Universal Studios Japan's ''Wizarding World of Harry Potter'' opens [Hapet ''Bota Magjike e Harry Potter'' në Universal Studios Japan]|url=http://www.cnn.com/2014/07/16/travel/universal-studios-japan-harry-potter/|newspaper=CNN|accessdate=20 mars 2018|language=en}}</ref> Më 7 prill 2016, ''Bota Magjike e Harry Potter'' u hap te parku i [[Universal Studios Hollywood|Studiove Universal në Hollywood]] pranë Los Anxhelosit në Kaliforni.<ref name="nytimes20140409">{{cite news|last=Barnes|first=Brooks|date=8 prill 2014|title=A Makeover at Universal Studios Hollywood Aims at Disney [Një ndryshim te Universal Studios Hollywood synon drejt Disney]|url=https://www.nytimes.com/2014/04/09/business/media/a-makeover-of-universal-studios-hollywood-aims-to-catch-up-to-disney.html|newspaper=The New York Times|location=Universal City, California|accessdate=20 mars 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.latimes.com/travel/themeparks/la-trb-wizarding-world-harry-potter-universal-studios-hollywood-20160114-story.html|title=What to expect when the Wizarding World at Universal Studios Hollywood opens in April [Çfarë të presim kur Bota Magjike të hapet në prill te Universal Studios Hollywood]|website=latimes.com|accessdate=20 mars 2018}}</ref> === Krijimi i Harry Potter === [[Skeda:Diagon Alley-geograph.org.uk-3264063.jpg|parapamje|majtas|Parku ''Krijimi i Harry Potter'' në Londër]] Në mars të vitit 2011, Warner Bros. shpalli planin për të krijuar një park në Mbretërinë e Bashkuar për të treguar krijimin e filmave të ''Harry Potter''.<ref>{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-england-beds-bucks-herts-12645416|title=''Harry Potter tour'' to open at Leavesden Studios in 2012 [''Vizita turistike e Harry Potter'' pritet të hapet në studiot Leavesden në vitin 2012]|accessdate=20 mars 2018|publisher=BBC News|date=5 mars 2011|language=en}}</ref> ''Krijimi i Harry Potter'' është një vizitë turistike mes seteve të xhirimeve, kostumeve dhe objekteve skenike nga seria e filmave. Parku ndodhet në Studiot Warner Bros. në [[Leavesden]], ku janë xhiruar të tetë filmat ''Harry Potter''.<ref>{{cite web|url=https://www.wbstudiotour.co.uk/explore-the-tour/sets|title=DISCOVER THE FILMMAKING MAGIC [Zbulo magjinë e krijimit të filmave]|accessdate=20 mars 2018|language=en}}</ref> Një investim i mëtejshëm prej 100 milion paund i lejoi Warner Bros. të hapte dy studio të tjera regjistrimi për të ekspozuar setet e xhirimeve të çdo filmi.<ref>{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-england-beds-bucks-herts-12645416|title=''Harry Potter tour'' to open at Leavesden studios in 2012 [''Vizita turistike e Harry Potter'' pritet të hapet në studioet Leavesden në vitin 2012]|accessdate=20 mars 2018|publisher=BBC News|date=5 mars 2011|language=en}}</ref> Parku u hap për publikun në mars të vitit 2012.<ref>{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-england-london-16257334|title=''Harry Potter tour'' at Leavesden Studios reveals new sets [''Vizita turistike e Harry Potter'' në studiot Leavesden zbulon setet e reja skenografike]|accessdate=20 mars 2018|publisher=BBC News|date=19 dhjetor 2011|language=en}}</ref> Në datën 31 mars 2017, parku u zgjerua për të përfshirë dhe setin e [[Pylli i Ndaluar|Pyllit të Ndaluar]] të dizajnuar nga [[Steven Craig]] (prodhimi), [[Paul Hayes]] (ndërtimi), [[Nick Dudman]] (krijesat dhe efektet e makijazhit) dhe [[John Richardson]] (efektet speciale).<ref>{{cite web|url=https://www.pottermore.com/news/warner-bros-studio-tour-london-announce-new-forbidden-forest-attraction|title=Warner Bros. Studio Tour London announce magical new Forbidden Forest attraction [Vizita turistike e studios së Warner Bros. në Londër lajmëron shtesën e magjike të Pyllit të Ndaluar]|date=27 janar 2017|accessdate=20 mars 2018|language=en}}</ref> === Një Histori Magjie === Me rastin e 20 vjetorit të librit ''Harry Potter dhe Guri Filozofal'', në ambientet e [[Libraria Britanike|Librarisë Britanike]] në Londër nga data 20 tetor 2017 deri në datën 28 shkurt 2018 u hap ekspozita ''[[Ekspozita Një Histori Magjie|Një Histori Magjie]].''<ref>{{cite web|url=https://www.pottermore.com/news/harry-potter-a-history-of-magic-opens-today-at-the-british-library|title=Harry Potter: A History of Magic opens today at the British Library [Harry Potter: Një Histori Magjie hapet sot në Librarinë Britanike]|date=20 tetor 2017|accessdate=14 mars 2018|language=en}}</ref> E dizajnuar dhe kuruar nga kompania [[Easy Tiger]],<ref>{{cite web|url=https://www.pottermore.com/news/first-look-inside-harry-potter-a-history-of-magic-exhibition-at-the-british-library|title=First look inside Harry Potter: A History of Magic exhibition at the British Library [Shikimi i parë brenda ekspozitës Harry Potter: Një Histori Magjie të Libraria Britanike]|date=1 shtator 2017|accessdate=14 mars 2018|language=en}}</ref> ''Një Histori Magjie'' përmbante mbi 100 artefakte të ekspozuara në dhoma të ngjashme me klasat e Hoguortsit. Vizatime të lashta për përgatitjen e shurupeve, skica të Hoguortsit nga Rowling, guri i varrit të [[Nikolas Flamel|Nikolas Flamelit]], kocka shumë shekullore të një orakulli kinez, fshesa shtrigash e vizatime të disa prej personazheve të ''Harry Potter'' trajtonin në mënyrë të gërshetuar historinë e magjisë së botës reale me atë të ''Harry Potter''.<ref>{{cite web|url=https://www.pottermore.com/news/harry-potter-a-history-of-magic-opens-today-at-the-british-library|title=''Harry Potter: A History of Magic'' opens today at the British Library [''Harry Potter: Një Histori Magjie'' hapet sot në Librarinë Britanike]|date=20 tetor 2017|accessdate=14 mars 2018|language=en}}</ref> Me hapjen e ekspozitës u botuan dhe dy libra që përmbajnë informacionet e kuriozitet e shfaqura gjatë ekspozitës. ''[[Harry Potter - Një Histori Magjie]]'' dhe ''[[Harry Potter - Një udhëtim mes një historie magjie]]'' gjenden në formatin e printuar dhe digjital. ''Harry Potter - Një Histori Magjie'' gjendet gjithashtu në një version ndërveprues digjital nga [[Apple]].<ref>{{cite web|url=https://www.pottermore.com/news/harry-potter-a-history-of-magic-opens-today-at-the-british-library|title=''Harry Potter: A History of Magic'' opens today at the British Library [''Harry Potter: Një Histori Magjie'' hapet sot në Librarinë Britanike]|date=20 tetor 2017|accessdate=14 mars 2018|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.pottermore.com/news/first-look-inside-harry-potter-a-history-of-magic-exhibition-at-the-british-library|title=First look inside ''Harry Potter: A History of Magic'' exhibition at the British Library [Shikimi i parë brenda ekspozitës ''Harry Potter: Një Histori Magjie'' të Libraria Britanike]|date=1 shtator 2017|accessdate=14 mars 2018|language=en}}</ref> Ekspozita pritet të hapet sërish në Nju Jork nga data 5 tetor 2018 deri në datën 27 janar 2019 me një fond objektesh disi më ndryshe nga ai në Londër.<ref>{{cite web|url=https://www.pottermore.com/news/reserve-tickets-for-harry-potter-a-history-of-magic-in-new-york|title=Dates announced to reserve tickets for ''Harry Potter: A History of Magic'' in New York [Publikohet data për të rezervuar biletat për ''Harry Potter: Një Histori Magjie'' në Nju Jork]|date=4 janar 2018|accessdate=14 mars 2018|language=en}}</ref> == Referime == {{Reflist|20em|refs=}} == Shiko edhe == * [[Joanne K. Rowling]] * [[Amik Kasoruho]] * [[Kafshët fantastikeː ku mund t'i gjejmë ato]] * [[Rrëfenjat e Bardit Bibëll]] * [[Kuidiçi gjatë shekujve]] == Lidhje të jashtme == * [http://harrypotter.wikia.com/wiki/Main_Page Faqja kryesore Wikia dedikuar ''Harry Potter''] * [http://www.jkrowling.com Faqja zyrtare e J. K. Rowling] * [https://www.pottermore.com/ Faqja zyrtare e Pottermore] * [https://harrypotter.bloomsbury.com/uk/ Faqja zyrtare e Bloomsbury Publishing për ''Harry Potter''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180224105427/https://harrypotter.bloomsbury.com/uk/ |date=24 shkurt 2018 }} * [http://harrypotter.scholastic.com/ Faqja zyrtare e Scholastic Corporate për ''Harry Potter''] * [http://www.dituria.al/ Faqja zyrtare e Shtëpisë Botuese "Dituria"] * [http://hpwishlist.warnerbros.com/ Faqja zyrtare e Warner Bros. për ''Harry Potter''] * [http://www.fantasticbeasts.com Faqja zyrtare për serinë ''Krijesat magjike dhe ku t'i gjejmë ato''] * [https://www.harrypottertheplay.com/ Faqja zyrtare për dramën ''Harry Potter dhe Fëmija i Mallkuar''] * [https://teamstarkid.bandcamp.com/album/a-very-potter-musical Faqja zyrtare për këngët e pjesës teatrale muzikale ''A very Potter Musical''] * [https://web.archive.org/web/20131029124833/http://www.potterpuppetpals.com/ Faqja zyrtare për serinë me kukulla lecke ''Potter Puppet Pals''] * [https://www.universalorlando.com/web/en/us/universal-orlando-resort/the-wizarding-world-of-harry-potter/hub/index.html Faqja zyrtare e ''Bota Magjike e Harry Potter''] * [https://www.wbstudiotour.co.uk/ Faqja zyrtare e ''Krijimi i Harry Potter''] * [https://www.portkeygames.com/ Faqja zyrtare e Portkey Games] * [http://www.mugglenet.com/ Faqja zyrtare e MuggleNet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171223051914/http://interactive.mugglenet.com/ |date=23 dhjetor 2017 }} * [http://www.the-leaky-cauldron.org/ Faqja zyrtare e The-Leaky-Cauldron] * [https://www.thehpalliance.org/ Faqja zyrtare e The Harry Potter Alliance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180316235821/https://www.thehpalliance.org/ |date=16 mars 2018 }} * [https://hpfaowlery.wixsite.com/hpfansalbania Faqja zyrtare e Harry Potter Fans Albania] {{Commons|Harry Potter}} {{Harry Potter}} [[Kategoria:Harry Potter]] [[Kategoria:Romane]] [[Kategoria:Sh.B. Dituria]] [[Kategoria:Letërsi]] [[Kategoria:Film]] [[Kategoria:Filma me seri]] [[Kategoria:Filma bazuar në roman]] [[Kategoria:Kinematografi]] {{Artikull i përkryer|dita=03|muaj=04|viti=2018}} e19u3snzrny089sjtpmeela6jtkxx3a 0 11597 3058360 3047241 2026-10-20T00:05:01Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3058360 wikitext text/x-wiki [[File:Bangladesh-britannica-.gif|thumb|389px|Hartë e Bangladeshit]] '''Historia e Bangladeshit''' si një komb i qytetëruar shkon më shumë se katër mijëvjeçarë më parë në Epokën Kalkolitike. Historia e hershme e vendit është karakterizuar nga një alternim mbretërish hindu dhe budiste dhe perandori që luftuan për kontrollin e rajonit të Bengalit. [[Islami]] arriti gjatë [[shekulli VIII|shekullit të VIII]] të e.s. dhe u bë gradualisht mbizotëruese që nga fillimi i [[shekulli XIII]] me pushtimet e prira nga Bakhtijar Khalxhi ashtu dhe aktiviteteve të misionarëve suni në rajon si Shah Xhalali. Më vonë, drejtuesit myslimanë filluan predikimin e islamit duke ndërtuar xhami. Nga [[shekulli XIV]] e në vijim, u sundua nga Sulltanati i Bengalit, i themeluar nga Fakhrudin Mubarak Shahu, që formuloi një monedhë individuale me emrin e tij të gdhendur. Ai pushtoi Çitagongun për herë të parë dhe e bashkoi me Sulltanatin e Bengalit. Ai ndërtoi një rrugë nga Çandpuri në Çitagong për herë të parë.<ref>{{cite book|author=Muhammed Jamal Hossain|year=2022|lang=en|title=Bangladesh Affair|publisher=Confidence Research Work|page=30|quote=Fakhruddin Mubarak Shahu... rruga e tij e ndërtuar nga Çandpuri në Çitagong.}}</ref> Sulltanati i Bengalit u zgjerua nga mbreti Shamsudin Iljas Shahu, duke filluar një periudhë begatie ekonomike të vendit dhe mbizotërimin ushtarak të mbretërive rajonale, që evropianët e përmendin si vendi më i pasur për të bërë tregti.<ref>{{harvnb|Jatinder Nath Nanda|2005|p=10}}</ref> Në vijim, rajoni u nënshtrua nga [[Perandoria Mogule]], sipas historianit Bayly, me gjasa provinca e saj më e pasur.<ref>{{harvnb|Christopher A. Bayly|1988|p=51}}</ref> Duke pasuar rënien e Perandorisë Mogule në fillim të viteve 1700, [[Bengali]] u bë një shtet gjysmë i pavarur nën navabët e Bengalit, të drejtuar në fund nga Siraxh ud-Daulah. Më vonë u pushtua nga Kompania Britanike e Indisë Lindore në Betejën e Plasejit në 1757. Bengali kontribuoi drejtpërdrejtë në [[Revolucioni Industrial|Revolucionin Industrial]] në Britani, por gjë që çoi në çindustrializimin e tij.<ref name="tong1">{{harvnb|Junie T. Tong|2016|p=151}}</ref><ref name="esposito1">{{harvnb|John L. Esposito|2004|p=174}}</ref><ref name="ray1">{{harvnb|Indrajit Ray|2011|pp=7-10}}</ref><ref name="sengupta1"/> Më vonë u krijua [[Presidenca e Bengalit Kolonial]]. Kufijtë e [[Bangladeshi]]t modern u krijuan me ndarjen e Bengalit mes Indisë dhe Pakistanit gjatë Ndarjes së Indisë në gusht [[1947]], kur rajoni u bë [[Pakistani Lindor]] si pjesë e shtetit të sapoformuar të Pakistanit duke pasuar fundin e [[Raxhi Britanik|Sundimit Britanik në rajon]].<ref name="NYT">{{cite news|author=Frank Jacobs|lang=en|title=Peacocks at Sunset|date=6 janar 2013|url=http://opinionator.blogs.nytimes.com/2012/07/03/peacocks-at-sunset/|newspaper=The New York Times|accessdate=15 korrik 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120714183923/http://opinionator.blogs.nytimes.com/2012/07/03/peacocks-at-sunset/|archive-date=14 korrik 2012}}</ref> Shpallja e Pavarësisë së Bangladeshit në mars [[1971]] çoi në Luftën nëntë mujore të Çlirimit të Bangladeshit, që kulminoi me kthimin e Pakistanit Lindor si Republika Popullore e Bangladeshit, që u shpall nga Sheikh Muxhibur Rahman. ==Periudha e Lashtë== ===Bengali Prehistorik=== [[File:Wari-Boteshwar Excavation 053.jpg|thumb|left|396px|Rrënojat e Vari-Bateshvarit në Narsingdi besohet se janë nga [[Eneoliti (Periudha e bakrit)]]. Duke sugjeruar një kulturë të lulëzuar në Bengalin e lashtë]] "The Oxford History of India" pohon kategorikisht se nuk ka informacion përfundimtar rreth Bengalit para [[shekulli III p.e.s.|shekullit të III p.e.s.]]. Besohet se kishte lëvizje të [[Popujt indo-arianë|indo-arianët]], [[popujt dravidianë|dravidianët]] dhe mongoloidët, duke përfshirë një popull të quajtur Vanga, në Bengal. Një pikëpamje pohon se njerëzit hynë në Bengal nga Kina 60 000 vjet më parë. Një tjetër pikëpamje pohon se një kulturë e veçantë rajonale u shfaq 100 000 vjet më parë. Ka pak të dhëna për një prani prehistorike njerëzore në rajon. Të dhënat rreth pranisë njerëzore gjatë periudhave të [[neoliti]]t dhe [[Eneoliti (Periudha e bakrit)|eneolitit]] janë të pakta. Kjo mund të ndodh për shkak të zhvendosjeve të rrjedhave të lumenjve.<ref name="Baxter12">{{cite book|title=Bangladesh: From A Nation to a State|url=https://archive.org/details/bangladeshfromna0000unse|publisher=Westview Press|author=Craig Baxter|year=1997|lang=en|isbn=978-0-813-33632-9|page=[https://archive.org/details/bangladeshfromna0000unse/page/12 12]}}</ref> Klima dhe gjeografia e Bengalit nuk është e përshtatshme për mbetjet arkeologjike fizike. Për shkak të mungesës së gurëve njerëzit e hershëm në Bengal me gjasa përdorën materiale si druri dhe [[bambuja]] që nuk mund të mbijetonin në atë mjedis. Arkeologët e Azisë së Jugut janë prirur të përqëndrohen në pjesët e tjera të nënkontinentit. Arkeologët e interesuar për Bengalin janë përqëndruar në historinë më të afërt.<ref name="Schendel11">{{cite book|lang=en|author=Willem van Schendel|title=A History of Bangladesh|url=https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche|date=12 shkurt 2009|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-51199741-9|page=[https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche/page/11 11]}}</ref> Zbulimet arkeologjike janë përqëndruar pothuajse tërësisht te kodrat përreth deltës së Bengalit. Punishte druri fosil që krijonin presa, dalta dhe sëpata janë zbuluar në Lalmai, Sitakund dhe Çaklapunxhi. Këto janë lidhur me gjetje të ngjashme në Burma dhe Bengalin Perëndimor. Gurë të mëdhenj, që mendohet të jenë prehistorikë, janë ndërtuar në Bangladeshin veri-lindor që janë të ngjashëm me ato në kodrat e afërta të Indisë. Bengali Perëndimor ka dëshminë më të hershme të shoqërive të ngulitura bujqësore.<ref>{{cite book|author=Willem van Schendel|title=A History of Bangladesh|url=https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche|date=12 shkurt 2009|lang=en|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-51199741-9|page=[https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche/page/13 13]|ref=none}}</ref> Suksesi bujqësor i hapi udhë në [[shekulli V p.e.s.|shekullin e V p.e.s.]] një kulture të stacionuar dhe shfaqjes së qyteteve, tregtisë ndër-detare dhe politive të para. Arkeologët kanë zbuluar një port në Vari-Bateshvar, që tregtonte me Romën e Lashtë dhe Azinë Juglindore. Ata kanë zbuluar monedha, qeramikë, artifakte hekuri, rrugë me tulla dhe një fortesë në Vari-Bateshvar. Gjetjet sugjerojnë se zona ishte një qendër e rëndësishme administrative, që kishte punishte të shkrirjes së hekurit dhe rruaza të çmuara guri. Siti tregon përdorimin e gjerë të baltës. Balta dhe tullat përdoreshin për të ndërtuar mure.<ref>{{cite book|author=Willem van Schendel|title=A History of Bangladesh|url=https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche|date=12 shkurt 2009|isbn=978-0-51199741-9|publisher=Cambridge University Press|lang=en|page=[https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche/page/n42 15]|ref=none}}</ref> Pllakat më të famshme prej terrakote, të bëra prej balte, janë nga Çandraketurgahu dhe paraqesin hyjni dhe skena natyrore dhe të jetës së përditshme. Monedhat e hershme të zbuluara në Var-Bateshvar dhe Çandraketugarh ([[Bengali Perëndimor]], Indi) paraqesin varka.<ref name="Schendel17-9">{{cite book|author=Willem van Schendel|title=A History of Bangladesh|url=https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche|date=12 shkurt 2009|lang=en|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-51199741-9|page=[https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche/page/17 17]-9|ref=none}}</ref> Gërmimet arkeologjike në Bangladesh treguan dëshmi të Kulturës së Qeramikës së të Zezë të Lustruar të Veriut të Nënkontinentit Indian (rr. 700–200&nbsp;p.e.s.), që ishte një kulturë e [[Koha e hekurit|Epokës së Hekurit]] e zhvilluar duke filluar rreth vitit 700&nbsp;p.e.s. dhe kulminuar rr. viteve 500-300&nbsp;p.e.s., duke përkuar me shfaqjen e 16 shteteve të mëdhenj ose [[mahaxhanapadat|mahaxhanapadave]] në Indinë Veriore dhe ngritjen në vijim të [[Perandoria Maurjane|Perandorisë Maurjane]]. [[File:Mahasthangar Museum Bogra Bangladesh (6).JPG|thumb|358px|Një mbishkrim i lashtë nga siti i Mahasthangarhut]] Qytete të begata u shfaqën nga viti 300 p.e.s. si Tamralipti (Tamluku i tanishëm në Bengalin Perëndimor), Mahasthani dhe Mainamati. Në vend të bregut së detit, qytetet kryesore u përhapën buzë lumenjve. Mahasthani përmban copat më të hershme të shkrimit në Bangladesh, një mbishkrim guri. Ai tregon se siti ishte një qytet i rëndësishëm në Perandorinë Maurjane. Mahasthani besohet se ka qenë një qendër provinciale. Mbishkrimi, në gjuhën prakriti, dukshëm përmban një urdhër për të depozituar furnizime në rast urgjence. Mbishkrimi është quajtur Mbishkrimi Mahasthan Brahmi.<ref name="Schendel16-17">{{cite book|title=A History of Bangladesh|url=https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche|author=Willem van Schendel|publisher=Cambridge University Press|date=12 shkurt 2009|lang=en|isbn=9780511997419|page=[https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche/page/16 16]-17|ref=none}}</ref> Bengali ishte kufiri lindor i Perandorisë Maurjane. Bengali Perëndimor me portin e tij të Tamraliptit mori rëndësi gjatë sundimit maurjan.<ref name="Baxter13">{{cite book|author=Craig Baxter|title=Bangladesh: From A Nation to a State|url=https://archive.org/details/bangladeshfromna0000unse|year=1997|publisher=Westview Press|lang=en|page=[https://archive.org/details/bangladeshfromna0000unse/page/13 13]|isbn=978-0-813-33632-9|ref=none}}</ref> Një pikëpamje e rëndësishme e studiuesve është se perandoritë maurjane dhe gupta kishin pushtet mbi pjesën më të madhe të deltës së Bengalit. Dëshmitë e paplota që ekzistojnë sugjerojnë se rajonet perëndimore dhe jo ato lindore të Bengalit ishin pjesë e perandorive më të mëdha.<ref>{{cite book|author=Willem van Schendel|title=A History of Bangladesh|url=https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche|date=12 shkurt 2009|publisher=Cambridge University Press|lang=en|isbn=978-0-51199741-9|page=[https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche/page/21 21]|ref=none}}</ref> Zonat e lashta në Bengal ishin baseni Bhagirathi-Hughli, Harikela, Samatata, Vanga dhe Varendra.<ref>{{cite book|title=The Rise of Islam and the Bengal Frontier, 1204-1760|url=https://books.google.com/books?id=gKhChF3yAOUC|lang=en|author=Richard M. Eaton|date=31 korrik 1996|publisher=University of California Press|page=3|accessdate=9 janar 2019|isbn=978-0-520-20507-9}}</ref> Vanga besohet se ishte Bengali qendror, Harikela dhe Samitata duket se ishin zonat lindore të Bengalit, ndërsa Varendra ishte Bengali verior. Emrat e siteve tregojnë se shumica e banorëve flisnin gjuhët tibeto-burmane, austro-aziatike dhe dravidiane. Gjuhët indo-europiane bëhen të rëndësishme nga viti 400 p.e.s.<ref name="Schendel17-9"/> Mbretëria Vanga ishte një një shtet i fuqishëm detar i Bengalit të Lashtë. Ajo kishte mardhënie tregtare përtej-deti me [[Xhava|Xhavën]], [[Sumatra]]n dhe Siamin ( [[Tailanda]] e tanishme). Sipas Mahavamsas, princi vanga Vixhaja Singha pushtoi Lankan ( [[Sri Lanka]] e tanishme) në 544&nbsp;p.e.s. duke i dhënë emrin "Sinhala" vendit.<ref>{{cite web|title=Mahavamasa - the Sinhalese epic|lang=en|url=http://mahavamsa.org/mahavamsa/original-version/06-coming-vijaya/|accessdate=30 gusht 2018|url-status=dead|archive-date=30 tetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151030084837/http://mahavamsa.org/mahavamsa/original-version/06-coming-vijaya/}}</ref> Banorët e Bengalit u shpërngulën në Azinë detare Juglindore dhe Siam (Tailanda moderne), duke krijuar vendbanimet e tyre aty.<ref name="paxgaea.com">{{cite web|title=Bangladesh Pax Gaea World Post Human Rights Report|url=http://www.paxgaea.com/HRBangladesh.html|website=Paxgaea.com|accessdate=12 korrik 2013|lang=en|url-status=dead|archive-date=13 dhjetor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131213190256/https://themuslimtime.online/bangladesh-resilience-a-journey-of-resilience/https://themuslimtime.online/bangladesh-resilience-a-journey-of-resilience/HRBangladesh.html}}</ref> ===Gangaridai/Perandoria Nanda=== [[File:Asia 323bc.jpg|thumb|left|399px|Azia në [[323 p.e.s.]], Perandoria Nanda dhe Perandoria Gangaridai në lidhje me Perandorinë e Alexandrit dhe fqinjët]] Megjithëse Bengali verior dhe perëndimor ishin pjesë e perandorisë, Bengali jugor lulëzoi dhe u bë i fuqishëm me tregtinë e tij përtej deti. Në [[326 p.e.s.]], me pushtimin e [[Aleksandri i Madh|Aleksandrit]], rajoni u bë prapë i rëndësishëm. Historianët grekë dhe latinë sugjeronin se Aleksandri i Madh u tërhoq nga [[India]] duke i paraprirë kundërsulmit të guximshëm të Perandorisë [[Gangaridai]] që ishte e vendosur në rajonin e Bengalit. Aleksandri, pas takimit me gjeneralin e tij Kenos, ishte i bindur se ishte më mirë të kthehej. [[Diodori]] i Siçilisë e përmend Gangaridain si perandorinë më të fuqishme në Indi. Forcat aleate të [[Perandoria Nanda|Perandorisë Nanda]] / Perandorisë Gangaridai dhe Prasioit (rajon mbrenda Perandorisë Nanda) kishin përgatitur një kundërsulm masiv kundër forcave të Aleksandrit në brigjet e [[Gangu]]t. Gangaridai, sipas rrëfimeve greke, vijoi të lulëzonte të paktën deri në [[shekulli I|shekullin e I të e.s.]]. Përshkrimi i Gangaridait nga burimet greko-romake përputhet me Perandorinë Nanda.<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/explained/alexander-and-chandragupta-maurya-a-short-history-of-war-empire-and-greatness-7626667/|title=Alexander and Chandragupta Maurya: A Short History of War, Empire, and Greatness|date=17 nëntor 2021|lang=en|accessdate=15 shkurt 2023|website=The Indian Express|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215033025/https://indianexpress.com/article/explained/alexander-and-chandragupta-maurya-a-short-history-of-war-empire-and-greatness-7626667/|archive-date=15 shkurt 2023}}</ref> ==Mesjeta e hershme== Bengali u la më vete pasi pushteti maurjan ra. Pak dihet për periudhën pas saj megjithëse pjesë të Bengalit me gjasa ishin nën Dinastinë Sunga me bazë në [[Pataliputra]]. Gjatë kësaj kohe Pundra ishte akoma një vendndodhje domethënëse budiste. Sunduesit vendorë e mbajtën pushtetin ndërsa paguanin tribut ndaj Perandorisë Gupta në vitet 300 dhe 400 të e.s.. Delta e Bengalit u bë mbretëria e Samatatas; qendra e saj ndodhej afër Çandpurit të tanishëm. Një mbishkrim gupta tregon se [[Perandoria Gupta]] kishte ndikim në Samatata pa e drejtuar drejtpërdrejtë. Bengali mbeti një zonë kufitare megjithëse lidhjes së tij të rrallë me qendrën indiane. Gjatë disa shekujve në vijim u ndryshuan mjaft dinasti. Ndërsa nuk dihet shumë rreth tyre, pllaka dhe forma të tjera të dëshmive të gjetura në distriktin Komilla tregojnë se Gopaçandra e sundoi zonën në fillim të viteve 500 të e.s.. Në shekullin në vijim Dinastia Kharga u bë sunduese. Ajo u ndoq nga Dinastia Deva, mbretëria Harikela, Çandrat dhe Varmanët. Ata e kanë bazën në site të ndryshme të distrikteve Komilla dhe Dhaka të Vikrampurit.<ref name="Baxter13–4">{{cite book|author=Craig Baxter|title=Bangladesh: From A Nation to a State|url=https://archive.org/details/bangladeshfromna0000unse|isbn=978-0-813-33632-9|year=1997|publisher=Westview Press|lang=en|pages=[https://archive.org/details/bangladeshfromna0000unse/page/13 13]–4|ref=none}}</ref> Rreth asaj kohe, bengalezët sunduan për herë të parë në Varendra. Gauri sundohej nga Sasanka në fillim të viteve 600. Ai e kishte bazën në Karnasuvarna në distriktin modern të Murshidabadit. Raportimet bashkëkohëse kineze dhe monedhat e përdorura sugjerojnë se ai ishte një [[shaivizmi|shaivit]] i vendosur, që e kundërshtonte rreptësisht [[Budizmi]]n. Kundërshtimi i Budizmit dhe një mbështetje te [[feja historike vedike|Brahminizmi]] në dukje vijoi nën Dinastinë Sura, të themeluar nga Adisura rreth vitit [[700]] i e.s.. Rreth mesit të [[shekulli VIII|shekullit të VIII]] pushtetin në Bengal e mori një budist i vendosur, Gopala, me gjasa i mbështetur nga prijësit budistë, që ishin kundër besnikërisë ndaj Brahmanizmit të Surave dhe Sasankas.<ref name="Baxter13–4"/> [[File:Atisha.jpg|thumb|Atisha, një nga priftërinjtë budistë më me ndikim në dinastinë Pala në Bengal]] Gjatë kësaj kohe, mbretëritë e Gjirit të Bengalit tregtonin me kombet e afërta të Azisë Jugore dhe Juglindore,<ref>{{harvnb|Suchandra Ghosh|2019|pp=281-96}}</ref> duke e eksportuar kështu [[Budizmi]]n në [[Sri Lanka]] në jug ashtu si dhe [[Hinduizmi]]n dhe Budizmin në [[Indonezia|Indonezi]], [[Tailanda|Tailandë]], [[Malajzia|Malajzi]], [[Singapori|Singapor]] dhe [[Filipinet]] në lindje.<ref>{{harvnb|Himanshu Prabha|1980|pp=1-14}}</ref> === Mbretëria Gauda === [[File:Asia 800ad.jpg|thumb|left|432px|Perandoria Pala dhe mbretëritë fqinje me të, vitet 800]] Nga [[shekulli VI]], [[Perandoria Gupta]], që sundonte mbi veriun e nënkontinentit indian ishte shpërbërë gjerësisht. Bengali Lindor u nda në mbretëritë e Vangas, Samatatas dhe Harikelas, ndërsa mbretërit Gauda u ngritën në perëndim me kryeqytetin e tyre në Karnasuvarna (afër Murshidabadit modern). Shashanka, një vasal i perandorit Gupta shpalli pavarësinë dhe bashkoi principatat më të vogla të Bengalit (Gauri, Vanga, Samatata). Ai u përplas për fuqi rajonale me Harshavardhanan (ose Harsha Vardhana) në Indinë veriore, pasi besohet se vrau tradhëtisht vëllain e madh dhe paraardhësin e Harshas, Raxhjavardhanan.<ref>{{harvnb|Banabhatta|1897|p=7}}</ref><ref>{{cite book|title=The Cambridge Shorter History of India|url=https://books.google.com/books?id=9_48AAAAIAAJ|year=1934|editor1=J. Allan|editor2=T. Wolseley Haig|editor3=H. H. Dodwell|lang=en|publisher=Cambridge University Press}}</ref><ref>{{harvnb|Ramesh Chandra Majumdar|1977}}</ref><ref>{{harvnb|Kaushik Roy|2013|p=21}}</ref> Por trysnia e vazhdueshme e Harshas çoi në dobësimin gradual të mbretërisë Gauda të themeluar nga Shashanka dhe të përfunduar me vdekjen e tij. Me përmbysjen e Manavas (djali i tij), Bengali u zhyt në një periudhë të shënuar nga përçarja dhe ndërhyrjet e huaja. [[File:সোমপুর মহাবিহারের সৌন্দর্য.jpg|thumb|456px|[[Somapura Mahavihara]] në Bangladesh është [[vihara]] më e madhe budiste në Nënkontinentin Indian, e ndërtuar nga Dharmapala]] ===Dinastia Pala=== {{main|Perandoria Pala}} [[Perandoria Pala]] e sundoi Bengalin deri në mes të [[shekulli XII|shekullit të XII]] duke e shtrirë fuqinë bengeleze deri në skajin më të largët të saj si dhe mbështeti [[Budizmi]]n.<ref name="Baxter14-5">{{cite book|author=Craig Baxter|year=1997|title=Bangladesh: From A Nation to a State|url=https://archive.org/details/bangladeshfromna0000unse|isbn=978-0-813-33632-9|publisher=Westview Press|lang=en|page=[https://archive.org/details/bangladeshfromna0000unse/page/14 14]-5|ref=none}}</ref> Ishte dinastia e parë e pavarur budiste e Bengalit. Emri ''Pala'' ({{lang-bn|পাল}} ''pal'') do të thotë ''mbrojtës'' dhe përdoret si prapashtesë për emrat e gjithë monarkëve Pala. Palat ishin ndjekës të shkollave budiste [[Mahajana]] dhe [[Vaxhrajana|Tantrike]]. Gopala qe drejtuesi i parë i dinastisë. Ai erdhi në pushtet në [750]] në Gaur, pasi u zgjodh nga një grup prijësish feudalë.<ref name="Nitish2011">{{harvnb|Nitish K. Sengupta|2011|p=40}}</ref><ref name="Biplab2005">{{harvnb|Biplab Dasgupta|2005|pp=341-}}</ref> Ai mbretëroi nga viti 750 deri në vitin [[770]] dhe e konsolidoi pozicionin e tij duke e shtrirë kontrollin e tij mbi të gjithë Bengalin. Ai u pasua nga Dharmapala. Palat promovuan [[Budizmi]]n dhe kundërshtuan [[feja historike vedike|Brahmanizmin]]. Ata i ofruan mbështetje universiteteve budiste në [[Vikramashila]] dhe [[Nalanda]]. Gjatë sundimit të Dinastisë Pala budizmi [[Vaxhrajana]] u zhvillua në Bengal dhe u fut në [[Tibeti|Tibet]]. Palat patronazhuan shumë artet.<ref name="Baxter14-5"/> [[File:IndianBuddha11.JPG|thumb|left|[[Gautama Buddha]] dhe Bodhisatvat, shek. XI, Perandoria Pala]] Perandoria e arriti kulmin e saj nën mbretërimin e Dharmapalas dhe Devapalas. Dharmapala e shtriu perandorinë në pjesët veriore të Nënkontinentit Indian. Kjo nxiti edhe një herë kontrollin e nënkontinentit. Devapala, pasuesi i Dharmapalas, e zgjeroi perandorinë në mënyrë të konsiderueshme. Mbishkrimet Pala i atribuojnë atij pushtime të gjera në një gjuhë hiperbolike. Mbishkrimi i Kolonës Badal i pasuesit të tij Narajana Pala pohon se ai u bë monark suzeren i Çakravartit të të gjithë pjesës Veriore të Indisë të kufizuar nga Vindhjat dhe [[Himalajet]]. Është pohuar se perandoria e tij shtrihej deri në dy oqeane (me gjasa [[Deti Arabik]] dhe [[Gjiri i Bengalit]]). Ai gjithashtu pohon se Devapala mundi Mbretërinë Utkala ([[Orissa]] e tanishme), Hunat, [[popujt dravidianë|dravidianët]], Kamarupan ([[Assam]]i i tanishëm), Kamboxhat dhe Gurxharat. Historiani B. P. Sinha shkruan se këto pohime rreth fitoreve të Devapalas janë të ekzagjeruara, por nuk mund të mohohen plotësisht. Nga ana tjetër, mbretëritë fqinje Rashtrakuta dhe Gurxhara-Pratihara ishin të dobëta në atë kohë, që mund ta ketë ndihmuar atë ta zgjeronte perandorinë e tij.<ref>{{harvnb|Bindeshwari Prasad Sinha|1977|p=185}}</ref> Devapala besohet edhe se ka drejtuar një ushtri deri në lumin Ind në [[Panxhabi|Panxhab]].<ref name="Sailendra1999">{{harvnb|Sailendra Nath Sen|1999|pp=277-87}}</ref> Devapala e zhvendosi kryeqytetin nga Monghiri në [[Pataliputra]]. Duke parë dinastia ishte bengaleze, ajo e konsideronte luginën e [[Gangu]]t si qendrën e pushtetit të saj.<ref name="Baxter14-5"/> Pushteti i dinastisë u dobësua pas vdekjes së Devapalas. Gjatë sundimit të Mahipalas I, [[Dinastia Çola]] e Indisë Jugore i sfidoi Palat.<ref name="Baxter14-5"/> Gjatë pjesës së fundit të sundimit Pala, Raxhendra Çola I i [[Dinastia Çola|Perandorisë Çola]] shpesh e pushtoi Bengalin nga viti [[1021]] deri në vitin [[1023]] për të arritur ujërat e [[Gangu]]t dhe në rrugë e sipër, arriti ti poshtëronte sunduesit dhe mori plaçkë të konsiderueshme. Sunduesit e Bengalit që u mundën nga Raxhendra Çola ishin Dharmapala, Ranasuri dhe Govindaçandra i Dinastisë Çandra që mund të ketë qenë feudator nën Mahipalan e Dinastisë Pala.<ref name="2Rivers45">{{cite book|title=Land of Two Rivers: A History of Bengal from the Mahabharata to Mujib|url=https://archive.org/details/nlsiu.954.14.sen.30213|date=2011|author=Nitish K. Sengupta|location=Nju Delhi|isbn=978-0-14-341678-4|publisher=Penguin Books India|lang=en|page=[https://archive.org/details/nlsiu.954.14.sen.30213/page/45 45]}}</ref> Pushtimi nga sunduesi i Indisë së Jugut Vikramaditja VI i Perandorisë Çalukja Perëndimore solli banorë nga [[Karnataka]] në Bengal që shpjegon origjinën jugore të Dinastisë Sena.<ref>{{cite book|author1=John Allan|year=1934|author2=Henry Herbert Dodwell|author3=Thomas Wolseley Haig|title=The Cambridge Shorter History of India|publisher=Cambridge University Press|lang=en|page=10}}</ref><ref>{{cite book|year=1988|title=Ancient Indian History and Civilization|author=Sailendra Nath Sen|lang=en|location=Nju Delhi|publisher=Wiley Eastern|page=281}}</ref> Rreth viteve 1150 Dinastia Sena ja mori pushtetin Palave.<ref name="Baxter14-5"/> ===Dinastia Çandra=== Dinastia Çandra ishte një familje që sundonte mbi mbretërinë e Harikelas në Bengalin lindor (duke përfshirë tokat e lashta të Harikelas, Vangas dhe Samatatas) për rreth një shekull e gjysmë nga fillimi i [[shekulli X|shekullit të X]]. Perandoria e tyre përfshinte gjithashtu Vangan dhe Samatatan, me Sriçandran që e zgjeroi zotërimin e tij duke përfshirë pjesë të Kamarupas. Perandoria e tyre drejtohej nga kryeqyteti i tyre, Vikrampuri (Munshiganxhi modern) dhe ishte e fuqishme mjaftueshëm të përballonte ushtarakisht Perandorinë Pala në veri-perëndim. Sunduesi i fundit i Dinastisë Çandra, Govindaçandra, u mund nga perandori i Indisë Jugore Raxhendra Çola I i Dinastisë Çola në [[shekulli XI|shekullin e XI]].<ref>{{cite book|title=Encyclopaedia of North-East India|author=T. Raatan|year=2004|lang=en|location=Nju Delhi|publisher=Kalpaz Publications|page=143|isbn=978-81-7835068-4}}</ref> ===Dinastia Sena=== Dinastia Sena filloi rreth vitit [[1095]], por vetëm rreth vitit [[1150]] i mundën përfundimisht Palat. Ata duket se janë me origjinë nga [[Karnataka]]. Vixhajasena mori kontrollin e Bengalit verior dhe perëndimor, hoqi Palat nga rajonet e mëparshme dhe e vuri bazën e sundimit të tij në Nadia. Sunduesi më i madh nga kjo dinasti ishte Lakshmanasena. Ai vendosi autoritetin e tij në [[Orissa]] dhe [[Varanasi|Benares]]. Në [[1202]], Ikhtijarrudin Muhamad Bakhtijar Khalxhi e pushtoi Nadian nga Senat, tashmë duke pasur marë [[Bihari]]. Lakshmanasena iku për në Vikrampur në Bengalin juglindor. Djemtë e tij trashëguan dinastinë, që arriti fundin rreth vitit [[1245]] për shkak të revoltave feudale dhe trysnisë myslimane.<ref name="Baxter15-6">{{cite book|author=Craig Baxter|year=1997|title=Bangladesh: From A Nation to a State|url=https://archive.org/details/bangladeshfromna0000unse|isbn=978-0-813-33632-9|lang=en|publisher=Westview Press|pages=[https://archive.org/details/bangladeshfromna0000unse/page/15 15]-6|ref=none}}</ref> Dinastia ishte kokëfortësisht brahministe dhe ishte përpjekur të restauronte [[feja historike vedike|Brahminizmin]] në Bengal. Ata krijuan gjithashtu sistemin e ''kulinizmit'' në Bengal; nëpërmjet të cilit meshkujt e kastave të larta mund të merrnin nuse të kastave më të ulëta dhe të përmirësonin statusin e fëmijëve të këtyre grave. Disa pretendojnë se shtypja e [[budizmi]]t nga dinastia u bë një shkak për konvertimet në Islam, veçanërisht në Bengalin Lindor.<ref name="Baxter15-6"/> ===Mbretëria Deva=== Mbretëria Deva ishte një dinasti hindu e Bengalit mesjetar që sundoi mbi Bengalin lindor pas rënies së Mbretërisë Sena. Kryeqyteti i kësaj dinastie ishte Bikrampuri në distriktin e tanishëm të Munshiganxhit në Bangladesh. Dëshmitë mbishkrimore tregojnë se kjo mbretëri u shtri deri në rajonin e tanishëm Komilla-Noakhali-Çitagong. Një sundues i mëvonshëm i dinastisë, ''Ariraxha-Danuxha-Madhava'' Dasharathadeva e shtriu mbretërinë e tij mbi një pjesë të madhe të Bengalit Lindor.<ref>{{cite book|author=Niharranjan Ray|publisher=Dey's Publishing|title=Bangalir Itihas: Adiparba|date=1993|lang=bn|location=Kalkuta|pages=408-9|isbn=978-81-7079-270-3}}</ref> ==Periudha e Vonë Mesjetare== Sundimi mysliman në rajon u përurua me marrjen e Nadias në 1202. Fillimisht, Bengali u administrua nga guvernatorët e Sulltanatit të Delhit, pastaj nga sulltanate të pavarura dhe pastaj nën sundimin e Perandorisë Mogule. Ndërsa myslimanët kishin përparuar në Sindh në vitet 700, pushtimi mysliman i Azisë Jugore nisi nga [[Afganistani]], duke filluar me sulmet e Mahmudit të Ghaznit në fillim të [[shekulli XI|shekullit të XI]]. Ghuridët me bazë në Afganistan zëvendësuan Ghaznavidët duke nisur shtrirjen në rajonin e Gangut. Si pjesë e këtij zgjerimi drejt lindjes Ikhtijarudin Muhamad Bakhtiar Khani mundi Palat në Bihar dhe në [[1202]] qe fitues mbi Senat në Nadia. Në [[1206]], u krijua Sulltanati i Delhit. Nuk ishte një dinasti e vërtetë, por sunduesit e tij njiheshin si Mamlukë. Sulltanati vijoi deri në vitin [[1290]]. Pushtimi i Nadias nuk shkaktoi konvertimin e shpejt në islam. Autoriteti i Senave vijoi në Vikrampur deri në vitin [[1245]] dhe një pjesë e madhe e Bangladeshit lindor as ishte pushtuar as ishte konvertuar.<ref name="Baxter17-9">{{cite book|author=Craig Baxter|year=1997|title=Bangladesh: From A Nation to a State|url=https://archive.org/details/bangladeshfromna0000unse|publisher=Westview Press|lang=en|isbn=978-0-813-33632-9|page=[https://archive.org/details/bangladeshfromna0000unse/page/17 17]-9|ref=none}}</ref> Dinastinë e skllevërve e pasuan katër dinasti me bazë në [[Delhi]]. Khalxhitë sunduan nga viti 1290 deri në vitin [[1320]]. Sundimi i Dinastisë Tughluk zgjati deri në vitin [[1413]]. Sundimi Sajid zgjati nga viti [[1414]] deri në [[1451]]. Dinastia Lodhi sundoi në periudhën 1451-1526. Por autoriteti i Sulltanatit të Delhit kishte qenë i dobët në rajonet e tij të jashtme, ku Bengali si zona të tjera të ngjashme u kthye në një rajon të pavarur. Shamsudin Iljas Shahu u bë sunduesi i Bengalit të pavarur në [[1342]] dhe dinastia e tij sundoi deri në vitin [[1486]], me një ndërprerje të shkurtër. Ai ishte ngjitur në pushtet pas një revolte bengaleze kundër guvernatorit të Dinastisë Tughluk. Shamsudini u drejtua lartë [[Gangu]]t për të kundërshtuar sundimin Tughluk. Tughlukët, nga ana e tyre e nxorën Iljas Shahun jashtë Panduas në Bengalin lindor. Shamsudini e përvetësoi Panduan dhe vijoi ta sundoi Bengalin. Trashëgimtari i Shamsudinit i zboi inkursionet tughluke dhe si paraardhësi i tij e zgjeroi autoritetin e dinastisë në Bihar.<ref name="Baxter17-9"/> Dinastia ndërtoi godina madhështore në Pandua. Ata ndërtuan xhaminë më të madhe në Indi, Xhaminë Adina. Richard Eaton citon raporte diplomatike rreth madhështisë së ndërtesave të Panduas. Eaton vëzhgon ndikimin si të oborreve islamike ashtu dhe atyre para-islamike perse. Feudalët hindu të tokave zotëronin një sasi të madhe toke madje edhe nën sunduesit myslimanë. Dominimi hindu u kundërshtua nga udhëheqja myslimane, duke u shembullizuar me fushatën e Faraizit dhe udhëheqës si Titu Miri në vitet 1800.<ref name="Baxter17-9"/> Kur sunduesi i tretë i dinastisë vdiq në vitin [[1410]] pati një konflikt për fronin. Raxha Ganeshi, që ishte një feudal hindu, shfrytëzoi konfliktin e trashëgimisë për të marrë kontrollin e Bengalit. Ai zmbrapsi një inkursion mbi Bengal nga Sulltanati i Xhaunpurit në Indinë veriore. Djali i tij, që përqafoi islamin dhe pastaj nipi sunduan pas tij. Në [[1433]], ky i fundit u vra duke bërë që të rikthehej Dinastia Iljas Shahi.<ref name="Baxter17-9"/> Dinastia filloi të importonte skllevër abisinianë. Kjo popullsi u bë aq e rëndësishme sa në [[1486]] një abisinian, Barbak Shahzada, mori pushtetin nga Xhalaludin Fateh Shahu. Sundimi i Barbak Shahzadas qe i shkurtër, duke zgjatur për shtatë vjet. Sunduesi i fundit abisinian, Shamsudin Muzafar Shahu, e humbi pushtetin ndaj kryeministrit arab, Alaudin Husain.<ref name="Baxter17-9"/> Fillimi në [[1493]] i Dinastisë Husain Shahi solli një periudhë që është konsideruar si Periudha e Artë e Bengalit. Qeverisja qe në mënyrë autentike bengaleze<ref name="Baxter17-9"/> dhe ndërsa pronësia e tokës mbeti e përqëndruar në duar hindu, të dy grupet fetare kishin role të rëndësishme në qeverisje. Sulltanati u zgjerua duke marrë Kuç Beharin dhe Kamrupin. Sulltanati mbizotëroi gjithashtu edhe rajonin e [[Orissa]]s, Tripuras dhe Arakanit.<ref name="Baxter20">{{cite book|author=Craig Baxter|year=1997|title=Bangladesh: From A Nation to a State|url=https://archive.org/details/bangladeshfromna0000unse|publisher=Westview Press|lang=en|isbn=978-0-813-33632-9|page=[https://archive.org/details/bangladeshfromna0000unse/page/20 20]|ref=none}}</ref> [[Baburi]] i mundi Lodhit në Panipat në vitin [[1526]] dhe mogulët krijuan shtetin më të madh të Indisë që nga koha e Perandorisë Maurjane. Por gjatë rrebelimit të Sheh Shah Surit kundër drejtuesit të dytë mogul, [[Humajuni]]t, ai triumfoi mbi Ghijasudin Mahmud Shahun e Dinastisë Husain Shahi në [[1538]], duke i sjell kështu fundin sundimit të pavarur të Bengalit.<ref name="Baxter20"/> Për një kohë të shkurtër Humajuni sundoi Gaurin.<ref name="Schendel50-2"/> Bengali bashkë me pjesët e tjera të Indisë lindore u sundua nga Sheh Shah Suri. Ai zbatoi shumë reforma si futja e parganave. Kjo ishte mbikëqyrjen e tokës bazuar në njësi të taksave vendore. Ai është i famshëm për dizanjimin e Rrugës Grand Trunk mes Kalkutës dhe Panxhabit. Humajuni e rimori [[Delhi]]n në vitin [[1556]]. Por Surit vijuan ta sundonin Bengalin deri në vitin [[1564]], kur u zëvendësuan nga Dinastia Karrani. Ashtu si Surit, ata nuk ishin vendas në Bengal, por kishin qenë luftëtarë që ushtritë mogule kishin sjell drejt lindjes.<ref name="Baxter20"/> ===Sundimi turko-afgan=== Në [[1204]], sunduesi i parë mysliman, Ikhtijar Udin Muhamad bin Bakhtijar Khilxhi, një turko-afgan,<ref name="books.google.no">{{harvnb|Biplab Dasgupta|2005|p=327}}</ref><ref name="ReferenceA">{{harvnb|James Prinsep|1840|p=147}}</ref> pushtoi Nadian dhe vendosi sundimin mysliman. Ndikimi politik i [[islami]]t filloi të përhapej përgjatë [[Bengali]]t pas pushtimit të Nadias, kryeqyteti i udhëheqësit Sena, Lakshmana. Pasi pushtoi Nadian, Bakhtijari përparoi drejt Gaudas (Lakhnuti), një tjetër qytet i rëndësishëm i Mbretërisë Sena, e pushtoi atë dhe në 1205 e bëri kryeqytetin e tij. Në vitin në vijim, Bakhtijari zhvilloi një ekspeditë për të pushtuar [[Tibeti]]n, por përpjekja e tij dështoi dhe ai u rikthye në Bengal në gjendje të keqe shëndetësore dhe me një ushtri të pakësuar. Pak më vonë, ai u vra nga një nga komandantët e tij, Ali Mardan Khilxhi.<ref name="cie">{{cite web|accessdate=25 janar 2014|url=http://projects.cie.org.uk/banglao/textbook/historyandculture/premughal/muslimrule|title=Bangladesh Studies O Level (7094)|lang=en|publisher=University of Cambridge Local Examinations Syndicate|url-status=dead|archive-date=25 janar 2013|archive-url=https://archive.today/20130125053321/http://projects.cie.org.uk/banglao/textbook/historyandculture/premughal/muslimrule}}</ref> Ndërkohë, Lakshmana Sena dhe dy bijtë e tij u tërhoqën në Vikramapur (në distriktin e tanishëm Munshiganxh në Bangladesh), ku zotërimet e tyre të pakësuara zgjatën deri në fund të [[shekulli XIII|shekullit të XIII]]. Khilxhit ishin turko-afganë.<ref name="ReferenceA"/><ref>{{harvnb|Ghulam Sarwar Khan Niazi|1992|pp=19-}}</ref><ref>{{harvnb|Salma Ahmed Farooqui|2011|pp=91-}}</ref> Periudha pas vdekjes së Bakhtiar Khilxhit në [[1207]] përfshin luftime të brendshme mes Khilxhive. Kjo ishte tipike e një modeli të luftës për trashëgimin e fronit dhe intrigave të brendshme gjatë regjimeve të fundit turko-afganë.<ref name="books.google.no"/> Në këtë rast, Ghijasudin Ivaxh Khilxhi mbizotëroi dhe e zgjeroi pushtetin e sulltanit në jug në Xhesore dhe e bëri Bangun lindor provincë tributare. Kryeqyteti u vendos në Lakhnauti mbi Gang afër kryeqytetit të vjetër të Bengalit, Gaur. Ai arriti ta bëjë Kamarupan dhe Trihutin ti paguanin tribut atij. Por më vonë ai u mund nga Shams-ud-Din Iltutmishi. === Sulltanati i Sonargaonit === Fakhrudin Mubarak Shahu sundoi një mbretëri të pavarur në zonat që qëndrojnë brenda Bangladeshit të tanishëm lindor dhe jug-lindor nga viti [[1338]] deri në [[1349]]. Ai ishte udhëheqësi i parë mysliman që pushtoi Çitagongun, porti kryesor në rajonin e Bengalit, në [[1340]].<ref>{{cite web|url=http://www.lged.gov.bd/DistrictLGED.aspx?DistrictID=11|url-status=dead|title=About Chittagong: History|accessdate=9 mars 2014|publisher=Departamenti i Inxhinierisë së Qeverisjes Vendore, Bangladesh|lang=en|archive-date=3 nëntor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141103183343/http://www.lged.gov.bd/DistrictLGED.aspx?DistrictID=11}}</ref> Kryeqyteti i Fakhrudinit ishte Sonargaoni,<ref name="BangFMS">{{cite web|author=Muazzam Hussain Khan|year=2012|lang=en|title=Fakhruddin Mubarak Shah|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Fakhruddin_Mubarak_Shah|edition=i 2-të|website=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|publisher=Asiatic Society of Bangladesh|accessdate=26 tetor 2015|editor1=Sirajul Islam|editor2=Ahmed A. Jamal|url-status=live|archive-date=2 korrik 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150702003354/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Fakhruddin_Mubarak_Shah}}</ref> që u shfaq si qyteti kryesor i rajoit dhe si kryeqyteti i një sulltanati të pavarur gjatë mbretërimit të tij.<ref>{{cite news|title=Historic archaeological sites need to be preserved|url=http://www.thedailystar.net/news-detail-104471|newspaper=The Daily Star|agency=UNB|lang=en|date=5 shtator 2009|accessdate=9 mars 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808154201/http://www.thedailystar.net/news-detail-104471|archive-date=8 gusht 2017}}</ref> [[File:Shat Gombuj Mosque (ষাট গম্বুজ মসজিদ) 002.jpg|thumb|389px|Xhamia me Gjashtëdhjetë Kupola në qytetin e Bagerhatit, ndërtuar në shek. e XV, xhamia më e madhe historike në Bangladesh, Vend i Trashëgimisë Botërore të UNESCOs]] == Sulltanati i Bengalit == ===Dinastia Iljas Shahi=== [[File:মহজমপুর শাহী মসজিদ.jpg|thumb|left|358px|Xhamia Muazampur Shahi në Sonargaon, ndërtuar në mbretërimin e Shamsudin Ahmad Shahut]] Shamsudin Ilijas Shahu themeloi një dinasti të pavarur që zgjati nga viti [[1342]] deri në [[1487]]. Dinastia i zmbrapsi me sukses përpjekjet nga [[Delhi]] për ta pushtuar atë. Ajo vijoi ta shtrinte territorin e saj përgjatë çfarë është Bengali modern, duke arritur në Khulna në jug dhe në Silhet në lindje. Sulltanët zhvilluan institucione civile dhe u bënë përgjegjës dhe "vendas" në pamjen e tyre dhe u bënë gjithmonë e më shumë të pavarur nga ndikimi dhe kontrolli i Delhit. U sendërtuan projekte të konsiderueshme arkitekturore duke përfshirë Xhaminë masive Adina dhe atë Darasbari, që qëndrojnë akoma në Bangladesh afër kufirit me Indinë. Sulltanët e Bengalit ishin patronë të Letërsisë Bengaleze dhe filluan një proces në të cilin kultura dhe identiteti bengalez do të lulëzonin. Gjatë sundimin të kësaj dinastie, Bengali, për herë të parë, arriti një identitet të veçantë. Në të vërtetë, Iljas Shahu e emërtoi këtë provincë 'Bangalah' dhe baskoi pjesë të ndryshme në një territor të vetëm të bashkuar.<ref>{{cite web|year=2012|author=A. B. M. Shamsuddin Ahmed|title=Ilyas Shah|editor1=Sirajul Islam|lang=en|accessdate=26 tetor 2015|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Iliyas_Shah|publisher=Asiatic Society of Bangladesh|editor2=Ahmed A. Jamal|website=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|edition=i 2-të|url-status=live|archive-date=2 nëntor 2016|archive-url=https://archive.today/20161102075133/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Iliyas_Shah}}</ref> Dinastia Iljas Shahi u ndërpre nga një kryengritje nga hindutë nën udhëheqjen e Raxha Ganeshas. Megjithatë, Dinastia Iljas Shahi u rikthye në pushtet nga Nasirudin Mahmud Shahu. Udhëtari dhe studiuesi maroken, [[Ibn Batuta]], mbërriti në Bengal gjatë mbretërimit të Nasirudin Mahmud Shahut.<ref name="Khan2012">{{cite web|author=Muazzam Hussain Khan|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Ibn_Battuta|title=Ibn Battuta|edition=i 2-të|editor1=Sirajul Islam|editor2=Ahmed A. Jamal|year=2012|lang=en|publisher=Asiatic Society of Bangladesh|website=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|accessdate=26 tetor 2015|url-status=live|archive-date=9 korrik 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150709150754/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Ibn_Battuta|ref=none}}</ref> Në rrëfimin e tij mbi Bengalin në Rihlan e tij, ai përshkruan një tokë të plotësisë. Bengali ishte një shtet progresiv me lidhje tregtare me Kinën, [[Xhava]]n dhe Cejlonin. Anijet tregtare mbërrinin dhe niseshin nga destinacione të ndryshme. === Dinastia Ganesha === Dinastia Ganesha filloi me Raxha Ganeshan në [[1414]]. Pasi Raxha Ganesha mori kontrollin mbi Bengal, ai u përballë me një kërcënim të afërt pushtimi. Ganesha apeloi te një njeri i shenjtë mysliman, i quajtur Kutb al Alam për ta ndaluar kërcënimin. Shenjti pranoi me kushtin që djali i Raxha Ganeshës, Xhadu, të kthehej në islam dhe të sundonte në vendin e tij. Raxha Ganesha pranoi dhe Xhadu nisi sundimin e Bengalit si Xhalaludin Muhamad Shah në [[1415]]. Kur Kutb al Alami vdiq në [[1416]] Raxha Ganesha guxoi ta rrëzonte djalin e tij nga froni si Danuxhamardana Deva. Xhalaludini u rikthye në hinduizëm nëpërmjet ritualit të ''Lopës së Artë''. Pas vdekjes së babait të tij Xhalaludini u rikthye në islam dhe filloi të sundonte prapë.<ref>{{cite book|author=N. Hanif|year=2000|title=Biographical Encyclopedia of Sufis|location=Nju Delhi|publisher=Sarup & Sons|lang=en|oclc=786166571|page=320}}</ref> Për shkak të rrëmujës dhe anarkisë, djali i Xhalaludinit, Shamsudin Ahmad Shahu sundoi vetëm 3 vite. Dinastia njohet si për politikat e saj liberale, ashtu dhe për përqëndrimin te drejtësia dhe bamirësia. [[File:Sona Masjid rear.jpg|thumb|345px|Sona Masxhidi, ndërtuar gjatë drejtimit të Alaudin Husain Shahut]] ===Dinastia Husain Shahi=== Sundimi Habshi (abisinas) i hapi rrugë Dinastisë Husain Shahi që drejtoi nga viti [[1494]] deri në [[1538]]. Alaudin Husain Shahu konsiderohet një nga sulltanët më të mëdhenj të Bengalit, për inkurajimin e rilindjes kulturore. Ai e zgjeroi sulltanatin në portin e Çitagongut, që pa mbërritjen e tregtarëve të parë portugezë. Nasirudin Nasrat Shahu u dha strehë prijësve afganë gjatë pushtimit të [[Baburi]]t, megjithëse mbeti asnjanës. Më vonë, Nasrat Shahu bëri një traktat me Baburin, që e shpëtoi Bengalin nga një pushtim mogul. Sulltani i fundit i dinastisë, që vijoi të drejtoi nga Gauri, duhej të përballej me veprimtarinë në rritje afgane në kufirin e tij veri-perëndimor. Por afganët depërtuan përmes dhe e plaçkitën kryeqytetin në [[1538]] ku ata ndenjtën për mjaft dekada deri në mbërritjen e mogulëve. ==Periudha Mogule== [[File:MughalEmpire1700.svg|thumb|left|372px|Hartë e Indisë nën Perandorinë Mogule në 1700]] Një fitore e rëndësishme mogule në [[1576]], në të cilën [[Akbari]] mori [[Bengali]]n, u ndoq nga katër dekada përpjekjesh për të eleminuar rrebelët në rajonin Bhati. Fitorja fillestare u shoqërua nga shkatërrimi dhe dhuna e ashpër.<ref name="Schendel50-2">{{cite book|date=12 shkurt 2009|author=Willem van Schendel|title=A History of Bangladesh|url=https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche|publisher=Cambridge University Press|lang=en|isbn=978-0-51199741-9|page=[https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche/page/50 50]-2|ref=none}}</ref> Mogulët u kundërshtuan nga bengalezët. Akbari caktoi një shërbyes hindu si guvernator të Bengalit, Raxha Man Singhun. Singhu e bazoi pushtetin e tij në Raxhmahal, Bihar, duke menduar se mund ta administronte rajonin përtej.<ref name="Baxter20"/> Bara Bhuijanët, ose dymbëdhjetë feudalët e tokave, i rezistuan përpjekjeve mogule për ta aneksuar Bengalin. Pronarët e tokave ishin kryesisht feudalë afganë dhe hindu.<ref name="Schendel50-2"/> Pratapaditja ishte një nga feudalët hindu mes këtyre prijësve. Ata u udhëhoqën nga feudali Isa Khan, që e kishte bazën në Sonargaon. Isa Khani njhihet për rezistencën e tij ndaj sundimit të jashtëm, veçanërisht nga [[Delhi]] dhe ushtarët urdu-folës. Veprimet e tij të ashpra shërbyen si frymëzim për kryengritjen e pavarësisë në [[1971]].<ref name="Baxter21">{{cite book|author=Craig Baxter|title=Bangladesh: From A Nation to a State|url=https://archive.org/details/bangladeshfromna0000unse|year=1997|isbn=978-0-813-33632-9|lang=en|page=[https://archive.org/details/bangladeshfromna0000unse/page/21 21]|publisher=Westview Press|ref=none}}</ref> Feudalët synuan një zgjerim të revoltave. Si mogulët ashtu edhe rrebelët kryen mizori si masakra, përdhunime dhe plaçkitje. Në vitin [[1584]] ata mundën marinën Mogule. Pas kësaj, betejat vijuan në tokë. Në [[1597]], ata e mundën përsëri marinën mogule, megjithatë, Isa Khani vdiq në vitin pasues. Lufta kundër sundimit mogul u dobësua. Man Singhu, duke kuptuar vlerën strategjike të zotërimit të [[Dhaka|Dhakës]] për të administruar Bengalin Lindor, krijoi një bazë ushtarake aty.<ref name="Baxter21"/> Ai kuptoi gjithashtu dobinë e saj në kontrollin e ndikimit aranakez dhe portugez.<ref name="Schendel50-2"/> Kjo bazë u bë shumë e rëndësishme në fund të viteve 1500, kur [[Gangu]] filloi ta ndryshonte rrjedhën e tij. Ndryshimi i rrjedhës së lumit lejoi hapjen dhe kultivimin e më shumë tokeje. Rrugët ujore të Dhakës lejonin lëvizje të lehtë të ushtarëve në pjesë të ndryshme të Bengalit. Në [[1610]], Dhaka u bë kryeqytet provincial. Që atëherë mjaft avlëmende musline të njohura ndërkombëtarisht u zhvendosën nga Sonargaoni në Dhaka. [[Dhaka]] lulëzoi si një qendër si administrative ashtu edhe e endjes në avlëmend.<ref name="Baxter21"/> Rajoni i Bengalit qe historikisht një qendër ndërkombëtare e veprimtarive të ndryshme. Tregtarët, pelgrinët dhe udhëtarë e përshkuan Bengalin për të udhëtuar për në Nepal dhe Tibet. Rrugët ujore të Bengalit ishin një vend, ku ndërvepronin popuj të ndryshëm. Në [[1346]], udhëtari maroken [[Ibn Batuta]] ndoqi rrugën tregtare përmes [[Sri Lanka]]s, kur udhëtoi për në Bengal nga [[Maldivet]] në 1346.<ref>{{cite book|author=Willem van Schendel|title=A History of Bangladesh|url=https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche|isbn=978-0-51199741-9|publisher=Cambridge University Press|date=12 shkurt 2009|lang=en|page=[https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche/page/39 39]|ref=none}}</ref> Në vitet 1300 Bengali tregtonte [[orizi]]n e tij të papërpunuar për kauri nga Maldivet. Dëshmi nga vitet 1500 tregojnë se orizi i rritur në Bengal haej deri në Indonezinë lindore dhe [[Goa]]. Bengali eksportonte gjithashtu edhe materiale të tjera dhe prodhime ushqimore në të njëjtën kohë. Tregtarët bengalezë mbizotëronin në tregtinë me Azinë Juglindore. Tregtarët kinezë në vitet 1400 dhe 1500 futën [[ari]]n, [[satini]]n, [[mëndafshi]]n, [[argjendi]]n dhe [[porcelani]]n. Një udhëtar evropian në [[1586]] raportonte se cilësia e tekstileve të pambukut të prodhuar në Sonargaon ishte më e mirë se në pjesët e tijera të nënkontinentit. Këto coha dërgoheshin në tregjet ndërkombëtare.<ref name="Schendel41-2">{{cite book|author=Willem van Schendel|date=12 shkurt 2009|title=A History of Bangladesh|url=https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche|lang=en|isbn=978-0-51199741-9|publisher=Cambridge University Press|page=[https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche/page/41 41]-2|ref=none}}</ref> Sipas historianit ekonomik Indrajit Ray, Bengali ishte i shquar globalisht në industri si manifaktura tekstile dhe ndërtimi i anijeve.<ref>{{harvnb|Indrajit Ray|2011|pp=57, 90, 174}}</ref> [[Dhaka]] u riemërtua nga guvernatori i Bengalit Xhahangirnagar sipas [[Xhahangiri]]t, perandorit mogul. Guvernatori arriti ti mundëte dhe ti bënte të pranonin autoritetin mogul prijësit feudalë.<ref name="Schendel50-2"/> Gjatë sundimit mogul, [[Arkitektura e Dhakës]] u pasurua. Në [[1678]], djali i [[Aurangzebi]]t filloi ndërtimin e [[Fortesa e Lalbagut|Fortesës së Lalbagut]], që përfshinte varrin e mbesës së Nur Xhahanit. Ndërtesat e mbijetuar mogule janë [[Bara Katra]], Çhota Katra dhe [[Husaini Dalani]] (një xhami shiite).<ref name="Baxter22-3">{{cite book|title=Bangladesh: From A Nation to a State|url=https://archive.org/details/bangladeshfromna0000unse|author=Craig Baxter|publisher=Westview Press|year=1997|lang=en|isbn=978-0-813-33632-9|pages=[https://archive.org/details/bangladeshfromna0000unse/page/22 22]-3|ref=none}}</ref> [[File:Renaldis muslin woman.jpg|thumb|left|327px|Grua e veshur në muslinë të rafinuar bengaleze në Dhaka, shek. i XVIII]] Gjatë sundimit mogul në Bengal hynë shumë administratorë civilë dhe ushtarakë. Mjaft nga këta zyrtarë morën toka dhe u ngulitë në vend. Megjithë mbizotërimin hindu të klasës së pronarëve të tokave, [[myslimanët]] formuan një pjesë të rëndësishme duke mbajtur zotërimin e dhurimeve domethënëse të tokave deri në reformat e tokës pas vitit [[1947]].<ref name="Baxter22-3"/> Forma e qeverisjes së Bengalit kishte qenë më pak rixhide sesa në pjesët e tjera të Perandorisë Mogule. Mogulët futën një formë të centralizuar të sundimit në krye të strukturave të ndryshme administrative vendore. Për rrjedhojë, sunduesit vendorë kontrollonin zonat rurale. Këta "zamindarë" ishin një pari shekullare autonome, të diferenciuar nga popullsia e përgjithshme nga autoriteti i tyre.<ref name="Schendel50-2"/> Mbiemrat në [[Bangladeshi]]n modern si Choëdhury, Khan, Sarkar dhe Talukdar e kanë origjinën nga emrat e rangjeve në parinë mogule. Kjo pari funksionoi përkrahë zyrtarëve mogulë. Detyra e këtyre të fundit ishte të mblidhnin taksat. Divani ishte zyrtari më i rëndësishëm i taksave dhe ishte drejtpërdrejtë i zgjedhur nga perandori mogul. Çdo pushtim mogul në Bengal shoqërohej me krijimin e një thana (garnizoni) për të ruajtur paqen. Pas saj territori do të bashkohej në sistemin administrativ të perandorisë. Në sistemin e perandorisë çdo provincë do të përfshinte mjaft rajone, të quajtur "sarkar", që nga ana tjetër përbëheshin nga nënndarje të quajtura pargana. Niveli më i ulët në sistem ishte mouza (fshat i të ardhurave).<ref name="Schendel50-2"/> Kufiri bujqësor gjatë sundimit mogul në vitet 1500 filloi të lëvizte drejt pjesës lindore të Bengalit. Prodhimtaria bujqësore e rajonit u rrit. Për të rritur të ardhurat e tyre, administrata mogule promovoi çpyllëzimin dhe kultivimin e lagësht të [[orizi]]t. Zyrtarët u dhanë toka sipërmarrësve, që dëshironin të jepnin taksa në shkëmbim të të drejtave mbi tokat. Kolonët kërkonin punë dhe kjo isht përfituese për parinë fetare. Shumica e bashkësive në rajon ishin varkëtarë dhe peshkatarë në skajet e shoqërisë, që nominalisht ishin hindu, por në të vërtetë kishin lidhje të dobëta me [[Hinduizmi]]n. Këta ishin punëtorët që kultivonin oriz dhe do të përbënin shumicën e fshatarësisë në Bengalin Lindor.<ref>{{cite web|title=How did Bengalis become Muslims?|date=8 gusht 2012|lang=en|accessdate=17 nëntor 2019|website=Times of India Blog|url=https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/masala-noodles/how-did-bengalis-become-muslims1/|url-status=live|archive-date=1 dhjetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191201135500/https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/masala-noodles/how-did-bengalis-become-muslims1/}}</ref> Dhurimet e tokës do të kërkonin ndërtimin e një faltoreje dhe kolonët do të mblidhnin banorë përreth këtyre faltoreve. Shoqëria organizohej përreth kësaj faltoreje. Bashkësite e reja do të angazhoheshin në çpyllëzim dhe kultivim. Vendasit ose u bashkuan me këto bashkësi ose u larguan ndërsa ruajtën lidhje tregtare me kultivuesit e [[orizi]]t.<ref name="Schendel30">{{cite book|author=Willem van Schendel|date=12 shkurt 2009|publisher=Cambridge University Press|title=A History of Bangladesh|url=https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche|isbn=9780511997419|lang=en|page=[https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche/page/n57 30]|ref=none}}</ref> Qevria mogule nuk ishte e prirë të inkurajonte [[islami]]n në rajon dhe hindutë përbënin shumë nga këta pionerë që kishin mbështetjen e qeverisë. Por shumica e pionerëve ishin myslimanë. Një numër i madh i tyre ishin pjesë e tarikatit pir. Richard Eaton pohon se islami u kuptua si i lidhur me pranimin e fitimit të tokës nga qeveria Bengalin lindor, që kishte vetëm lidhje të dobëta me [[hinduizmi]]n. Traditat dhe ritualet e Bengalit lindor, xhamitë dhe faltoret u përzien bashkë. Islami u përhap në Bengal për shkak të lokalizmit të tij. Konceptet Islamike u futën në kozmologjinë bashkëkohëse, më pas u lidhën me hyjnitë vendore dhe pastaj konceptet islamike mbizotëruan kulturën vendore.<ref name="Schendel30"/> ===Dy subahdarë të mëdhenj mogulë=== ==== Islam Khani ==== Islam Khani I u caktua subahdar (guvernator) i Bengalit në [[1608]] nga [[Xhahangiri]]. Ai e drejtoi Bengalin nga kryeqyteti i tij, [[Dhaka]], që ai e riemërtoi Jahangir Nagar. Detyra e tij kryesore ishte të nënshtronte rrebelimin e raxhave, bara-bhuijanëve, zamindarëve dhe prijësve afganë. Ai luftoi me Musa Khanin, udhëheqësin e bara-bhuijanëve duke e nënshtruar nga fundi i vitit [[1611]]. Islam Khani mund edhe Pratapaditjan e Xhesores, Ram Çandran e Baklas dhe Ananta Manikjan e Bhuluas. Ai aneksoi mbretërinë e Kamarupit dhe nënshtroi Koç Biharin dhe Kaçharin, duke marrë kështu kontrollin tërësor mbi Bengalin përveç Çitagongut.<ref name="bp-chisti">{{cite web|editor1=Sirajul Islam Chowdhury|year=2012|title=Islam Khan Chisti|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Islam_Khan_Chisti|lang=en|author=Abdul Karim|editor2=Ahmed A. Jamal|edition=i 2-të|website=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|publisher=Asiatic Society of Bangladesh|accessdate=26 tetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150202002132/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Islam_Khan_Chisti|url-status=live|archive-date=2 shkurt 2015}}</ref> [[File:Awesome look of Lalbagh Fort.jpg|thumb|389px|[[Fortesa e Lalbagut]], e zhvilluar nga Shaista Khani]] ====Shaista Khani==== Shaista Khani u caktua subahdar i Bengalit pas vdekjes së Mir Xhumlas II në [[1663]]. Ai qe guvernatori që shërbeu më gjatë i Bengalit. Ai e sundoi provincën nga qendra e tij administrative në [[Dhaka]] për pothuaj 24 vjet, që nga viti [[1664]] deri në [[1688]].<ref name="bdpedia">{{cite web|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Shaista_Khan|title=Shaista Khan|edition=i 2-të|author=Abdul Karim|year=2012|lang=en|editor1=Sirajul Islam|publisher=Asiatic Society of Bangladesh|editor2=Ahmed A. Jamal|website=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|accessdate=26 tetor 2015|url-status=live|archive-date=1 tetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141001060230/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Shaista_Khan|ref=none}}</ref> Arritja më e madhe e Shaista Khanit në Bengal qëndron kryesisht në ripushtimin e Çitagongut. Megjithëse Çitagongu u vu nën kontrollin e Bengalit gjatë sulltan Fakhrudin Mubarak Shahut në mes të [[shekulli XIV|shekullit të XIV]], ai në vijim ra në duart e sunduesve arakanezë (shteti Rakhin). Shaista Khani i dha përparësi rimarrjes së Çitagongut dhe qe i aftë ta bënte këtë në janar [[1666]]. Pushtimi solli një lehtësim dhe paqe për popullin e Çitagongut, pasi piratët kishin shkaktuar një trazirë të madhe për popullsinë vendore.<ref name="bdpedia"/> ==Navabët e Bengalit== [[File:Capture of two prisoners at an important battle by Allahvardi Khan Jahangiri..jpg|thumb|left|280px|Alivardi Khani (nënmbreti mogul i Bangali) kap 2 të robër]] Caktimi i agjetëve mogul në Bengal pushoi nga viti [[1713]], pasi perandoria ishte dobësuar. Në [[1715]], kryeqyteti u zhvendos në Murshidabad. Kjo çoi në rënien e Dhakës. Kjo zhvendosje ndodhi kur zyrtari kryesor i taksave të provincës, Murshid Kuli Khani, që e kishte zhvendosur zyrën e tij në Maksudabad (i riemëruar Murshidabad sipas tij) u bë guvernator. Murshidabadi ishte i vendosur në një pozicion më qëndror në Bengal, kufijtë administrativë të të cilit në atë kohë përfshinin edhe [[Bihari]]n me [[Orissa]]n.<ref name="Baxter22-3"/> Përveç ndryshimit të kryeqytetit, Murshid Kuli Khani modifikoi edhe sistemin e mbledhjes së taksave.<ref name="Schendel56">{{cite book|title=A History of Bangladesh|url=https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche|lang=en|date=12 shkurt 2009|author=Willem van Schendel|publisher=Cambridge University Press|page=[https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche/page/n83 56]|isbn=978-0-51199741-9|ref=none}}</ref> Murshid Kuli Khani donte të krijonte një linjë navabësh si guvernatorët bashkëkohës të Udhit. Ai u pasua nga anëtarët e familjes, megjithatë, Alivardi Khani krijoi një tjetër familje navabe. Ai bashkëpunoi me Xhagat Sethin për të mundur guvernatorin dhe për të siguruar postin e guvernatorit nga sunduesi mogul nëpërmjet rryshfetit. Ai u bë gjithashtu divan i Orisës. Megjithatë, ai u përballë me probleme nga sulmet [[Maratha]] të pranishme në [[Orissa]].<ref name="Baxter22-3"/> [[File:Siraj ud-Daulah.jpg|thumb|280px|Siraxh ud-Daulah, navabi i fundit i pavarur i Bengalit]] Navabi Alivardi Khan i zmbrapsi tre sulmet e para Maratha të Bengalit. Por ata e pushtuan prapë dhe në [[1751]], Alivardi Khani nënshkroi një traktat paqeje me marathat. Ai ia la provincën e Orisës Perandorisë Maratha dhe pranoi të paguante 1 200 000 rupi në vit si ''çauth'' (tribut).<ref name="Gupta1962">{{harvnb|Brijen Kishore Gupta|1962|p=23}}</ref> Ai shtypi një kryengritje të afganëve në Bihar dhe i bëri britanikët të paguanin 150 000 taka për bllokimin e anijeve tregtare mogule dhe armene. Kur ai vdiq e pasoi në fron nipi i tij nga e bija, Siraxhudaulahu në [[1756]].<ref name="Baxter22-3"/> Siraxhudaulah u përpoq ta ndalonte tregtinë e paliçensuar në Bengal. Për shkak të kësaj ai u përplas me tregtarët britanikë dhe më pas u mund rreth vitit [[1757]] në Polashi. Britanikët e qeverisën Bengalin dhe zona të mëdha në përëndim të tij nga viti [[1764]].<ref name="Schendel56"/> ==Periudha Koloniale== {{main|India Koloniale}} === Europianët në Bengal === {{see also|Bengali Hollandez|Ngulimi porugez në Çitagong|Portugezët në Dhaka}} [[File:Dutch VOC ships in Chittagong or Arakan.jpg|thumb|left|389px|Anije hollandeze duke mbërritur në limanet e Bengalit]] Në [[1517]], portugezët vendosën një ngulim në Çitagong.<ref name="Baxter22-3"/> Një ngulim portugez u krijua edhe në Satgaon. Në [[1579]], me një dhurim toke nga [[Akbari]], portugezët krijuan një tjetër stacion në Hughli. Portugezët tregtuan dhe konvertuan në krishtërim deri në vitin [[1632]], kur u zbuan nga [[Shah Xhahani]], që i lejoi ata të rihynin vitin tjetër. Armiqësia kundrejt tyre ishte pasojë e piraterisë së portugezëve dhe maghëve. Nga viti [[1651]] britanikët morrën kontrollin e Hughlit, duke i dhënë fund pranisë portugeze në rajon.<ref name="Baxter24-5">{{cite book|author=Craig Baxter|year=1997|title=Bangladesh: From A Nation to a State|url=https://archive.org/details/bangladeshfromna0000unse|publisher=Westview Press|lang=en|page=[https://archive.org/details/bangladeshfromna0000unse/page/24 24]-5|isbn=978-0-813-33632-9|ref=none}}</ref> Portugezët kishin tregtuar nëpërmjet qeverisjes, por fuqitë e tjera evropiane tregtonin nëpërmjet kompanive. Një stacion hollandez u vendos në Çinsura, por hollandezët i drejtuan interesat e tyre nga Cejloni dhe [[Azia Juglindore]]. Në [[1825]], ata e shkëmbyen Çinsurën me britanikët për poste në Azinë Juglindore. Në [[1755]], në Serampore u vendos një stacion tregtar danez, që në [[1845]] e blenë britanikët. Kompania Franceze zgjati më shumë. Pozicioni i tyre ishte i dyti pas britanikëve. Këta të fundit i përmbysën francezët. Qendra e parë tregtare britanike u krijua në vitin [[1608]] në Indinë Perëndimore. Shpejt britanikët hynë edhe në Bengal.<ref name="Baxter24-5"/> Britanikët themeluan qendra tregtimi në Balasore, Kosimbazar, [[Dhaka]], Hughli dhe [[Patna]]. Në [[1681]], u krijua një "presidencë". Në [[1690]], Job Charnock themeloi [[Kalkuta|Kalkutën]]. Gjatë kësaj kohe britanikët u grindën me guvernatorët mogulë të Bengalit. Në [[1652]], britanikët ishin përjashtuar nga pagimi i doganës në shkëmbim të dhënies së shumave vjetore navabit. Por navabi vendosi këste për tributet e tyre, që britanikët e kundërshtuan. Britanikët takuan navabin Shaista Khan në Dhaka në [[1652]] duke siguruar prapë përjashtimin.<ref name="Baxter24-5"/> Veprimtaria tregtare britanike u zgjerua gjatë administrimit të Shaista Khanit. Alivardi Khani nuk i pëlqente britanikët dhe francezët planifikuan të siguronin zotërimet e tyre. Alivardi Khani e vuri në dyshim zbatimin e urdhërit të perandorit Fakukhsijar që u lejonte britanikëve privilegje tregëtare të pakufizuar në Perandorinë Mogule, pasi përjashtimi i tyre nga taksat nënkuptonte të ardhura më të ulëta për Alivardi Khanin.<ref name="Baxter24-5"/> Pasuesi i Alivardit, Siraxh ud-Daulahu vendosi ta zhdukte praninë e huaj. Në [[1756]], ai pushtoi Kalkutën dhe e burgosi popullsinë rezidente britanike. Robert Clive dhe trupat e tij e morën Kalkutën prapë në janar [[1757]]. Clive e detyroi Siraxh ud-Daulahun të pranonte një traktat që do të rikthente urdhërin e perandorit Fakukhsijar, duke i lejuar britanikët të tregtonin të pakufizuar. Clive pastaj komplotoi me të afërmin e Siraxh ud-Daulahut, Mir Xhafarin dhe mori mbështetjen e një bankieri të rëndësishëm, Xhagat Sethit. Robert Clive dhe trupat e Siraxhudaulahut u ndeshën me njëra-tjetrën në Plasej në qershor [[1757]]. Mir Xhafari e braktisi navabin gjatë betejës, në të cilën ai u mund dhe u vra.<ref name="Baxter24-5"/> Shumë historianë e shikojnë këtë betejë si fillimin e [[Sundimi i Kompanisë Britanike në Indi|Kolonizimit Britanik i Nënkontinentit]], që do të zgjaste deri në vitin [[1947]].<ref name="Schendel49">{{cite book|author=Willem van Schendel|title=A History of Bangladesh|url=https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche|lang=en|publisher=Cambridge University Press|date=12 shkurt 2009|isbn=978-0-51199741-9|page=[https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche/page/n76 49]|ref=none}}</ref> Pas triumfit të tyre në Plasej britanikët e shndërruan Bengalin në qendrën e Kolonisë së tyre Indiane në rritje.<ref>{{cite book|author=Willem van Schendel|publisher=Cambridge University Press|title=A History of Bangladesh|url=https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche|isbn=978-0-51199741-9|lang=en|page=[https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche/page/n93 66]|date=12 shkurt 2009|ref=none}}</ref> Britanikët do të merrnin kontrollin e plotë financiar në Bengal nëse divani do ti jepej Kompanisë së Indisë Lindore në vend të navabit. Kur Mir Xhafari vdiq në [[1765]] perandori Shah Alam zbatoi atë transferim. Kjo u garantoi britanikëve autoritenin në provincë, ndërsa me Perandorinë Mogule u mbajt një shoqëri gjysmë-feudale. Divani u përdor me aprovimin e sunduesit mogul.<ref name="Baxter25-6">{{cite book|title=Bangladesh: From A Nation to a State|url=https://archive.org/details/bangladeshfromna0000unse|author=Craig Baxter|publisher=Westview Press|year=1997|lang=en|pages=[https://archive.org/details/bangladeshfromna0000unse/page/25 25]-6|isbn=978-0-813-33632-9|ref=none}}</ref> Ndërsa Kompania Britanike e Indisë Lindore ishte nominalisht divan, ajo praktikisht ishte e pavarur nga mogulët.<ref name="Schendel56"/> Historiorgrafia nacionaliste indiane e përcakton betejën në Plasej si nisjen e një kolonilizmi të huaj shfrytëzues që përfundoi në [[1947]]. Por këndvështrimi bangladeshas është se populli i Bengalit u përdor nga administrata zhvatëse e drejtuar nga të huajt përpara ngritjes së autoritetit britanik. Historianët bangladeshas kundërshtojnë gjithashtu se kolonializmi vijoi gjatë periudhës post-koloniale, kur rajoni u përfshi në Pakistan. Beteja e Plasejit nuk shënoi fundin e sundimit vendas në Bengal, por shënoi fundin e sistemit mogul.<ref>{{cite book|author=Willem van Schendel|title=A History of Bangladesh|url=https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche|date=12 shkurt 2009|lang=en|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-51199741-9|pages=[https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche/page/n76 49]-50|ref=none}}</ref> === Sundimi Britanik === {{See also|Sundimi i Kompanisë Britanike në Indi|Presidenca e Bengalit Kolonial|Raxhi Britanik}} [[File:Robert Clive and Mir Jafar after the Battle of Plassey, 1757 by Francis Hayman.jpg|thumb|389px|Fitorja e Robert Clive në Bengal shënoi fillimin e Dominimit Kolonial Britanik në Azinë Jugore]] Qëllimi i britanikëve ishte të rriste prodhimtarinë e ekonomisë bengaleze. Ata eksperimentuan mbi administrimin dhe ekonominë e Bengalit. Pasojat e disa eksperimenteve nuk ishin gjithmonë të suksesshme. Taksimi i rritur në klimën e paqëndrueshme të Bengalit ishte një fatkeqësi. Taksimi nuk u lehtësua madje edhe gjatë thatësirës dhe përmbytjeve të viteve 1769–1770. Bashkë me shfrytëzimin e pakufizuar kjo shkaktoi një krizë të ashpër urie, në të cilën besohet se vdiqën dhjetë milionë banorë të Bengalit.<ref>{{cite book|author=Willem van Schendel|title=A History of Bangladesh|url=https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche|date=12 shkurt 2009|publisher=Cambridge University Press|lang=en|page=[https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche/page/n84 57]|isbn=978-0-51199741-9|ref=none}}</ref> Shteti Mogul u shpërbë duke bërë që guvernatori kryesor i Bengali të bëhej ''de facto'' sundues. Pasi një zëvëndësim kërkohej nga Kompania Britanike e Indisë Lindore, në mes të shekullit të XVIII, kufiri i Kuç Beharit shënonte kufirin më verior të Territorit Britanik. Kuç Behari mbijetoi si një principatë deri në fund të sundimit kolonial, kjo për shkak të sundimin indirekt të ekspeditës britanike në [[1772]], kur ajo e pushtoi territorin: maharaxhai dhe administrata e tij në vijim u vunë nën kontrollin e një agjenti politik britanik.<ref name="ËVS2002">{{harvnb|Willem van Schendel|2002|pp=115-30}}</ref><ref name="SËËH1876">{{harvnb|William Wilson Hunter|1876|pp=414-}}</ref><ref name="RCM1997">{{harvnb|Ramesh Chandra Majumdar|1977|p=518}}</ref> Kapitali i grumbulluar i Bengalit nga Kompania e Indisë Lindore u investua në industri të ndryshme si manufaktura tekstile në [[Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës|Britaninë e Madhe]] gjatë fazave fillestare të [[Revolucioni Industrial|Revolucionit Industrial]].<ref name="esposito1"/><ref name="sengupta1">{{cite news|title=Bengals plunder gifted the British Industrial Revolution|author=Shombit Sengupta|newspaper=The Financial Express|url=http://www.financialexpress.com/archive/bengals-plunder-gifted-the-british-industrial-revolution/576476/|location=Noida, India|date=8 shkurt 2010|lang=en|accessdate=2 gusht 2017|url-status=live|archive-date=1 gusht 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170801120317/http://www.financialexpress.com/archive/bengals-plunder-gifted-the-british-industrial-revolution/576476/}}</ref> Politikat e Kompanisë në Bengal çuan edhe në çindustrializimin e industrisë tekstile të Bengalit gjatë sundimit të saj.<ref name="tong1"/><ref name="ray1"/> Katastrofa e urisë i bëri zyrtarët britanikë të kërkonin metoda të realizueshme për të zhvatur burimet e kolonisë. në [[1790]], britanikët futën "vendbanimin permanent" dhe e bënë atë ligj tre vjet më vonë. Ai ishte një sistem rrjet për taksimin mbi tokën. Sistemi ishte bërthama e formës koloniale të qeverisjes. Ai ishte një marrëveshje mes britanikëve dhe zamindarëve, që efektivisht u ishte dhënë zotërimi i tokave në shkëmbim të pagimit në kohë të taksave. Synimi i Vendbanimit Permanent ishte që zamindarët në vijim do të investonin në zhvillimin e bujqësisë dhe përmirësimin e ekonomisë së Bengalit. Synimi nuk u sendërtua pasi zamindarët nuk kishin mbështetje shtetërore për rritjen bujqësore dhe për shkak të mënyrave të reja të zbuluara për të gjeneruar pasuri. U zhvillua një formë shumë-shtresore e zotërimit të tokave, që përfitoi nga të ardhurat e tokës. Kjo strukturë ishte më e theksuar në zonat jugore të [[Bangladeshi]]t modern. Skema e Vendbanimit Permanent i privoi fshatarët nga ndonjë e drejtë pronësie mbi tokën.<ref>{{cite book|author=Willem van Schendel|title=A History of Bangladesh|url=https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche|date=12 shkurt 2009|publisher=Cambridge University Press|lang=en|isbn=978-0-51199741-9|page=[https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche/page/n85 58]-9|ref=none}}</ref> Ndërsa myslimanët përfshinin shumicën e klasës së pronarëve të tokave gjatë sundimit mogul, hindutë u bënë mbizotërues gjatë sundimit kolonial. Ndërsa zotëruesit myslimanë të tokave dhe bujqit hindu ekzistonin, Bengali lindor pa një amalgamë të fesë me klasën, me zotëruesit hindu të tokave që kryesonin mbi fshatarët kryesisht myslimanë. Zotëruesit hindu të tokave ishin gjithashtu mbizotërues në Bengalin Perëndimor, por shumica e fshatarëve aty ishin hindu. Ky faktor do të bëhej politikisht i rëndësishëm nga fundi i sundimit kolonial.<ref name="Schendel60-3">{{cite book|lang=en|author=Willem van Schendel|title=A History of Bangladesh|url=https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche|publisher=Cambridge University Press|date=12 shkurt 2009|isbn=978-0-51199741-9|page=[https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche/page/n87 60]-3|ref=none}}</ref> Një tjetër ndryshim gjatë sundimit britanik ishte sistemi i prodhimeve për tu shitur. Gjatë sundimit kolonial të korrat për shitje organizoheshin dhe prodhoheshin për tregjet ndërkombëtare. Ai ishte i rëndësishëm për shkak se krijoi lidhje mes ekonomisë fshatare bengaleze dhe tregjeve në Azi dhe Europë. Për shkak të të korrave për shitje rajoni lindor i Bangladeshit modern u kthye në qendër e kultivimit të jutes. Pjesa perëndimore e Bangladeshit modern prodhonte mëndafsh dhe sheqer. Zonat veriore prodhonin duhan. Të korrat ishin të lidhura me llojet e veçanta të organizimit të tokës. Fshatarësia në zonat lindore ishte e detyruar nga nevojat financiare nga tregu i prodhimit. Paria rurale në zonat perëndimore dhe veriore mbroheshin nga ndikimi i menjëhershëm i faktorëve të tregut, pasi ata mundësonin kredi bujqësore.<ref name="Schendel60-3"/> Britanikët e braktisën gjuhën e mëparshme zyrtare, persishten, në vitet 1830 dhe institucionet arsimore angleze përgatitën një pjesë të vogël të parisë bengaleze për të punuar në nivelet e ulëta dhe të mesme të qeverisë.<ref name="Schendel64-5">{{cite book|date=12 shkurt 2009|title=A History of Bangladesh|url=https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche|publisher=Cambridge University Press|lang=en|author=Willem van Schendel|isbn=978-0-51199741-9|page=[https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche/page/n91 64]-5|ref=none}}</ref> Myslimanët i përvetësuan përmirësimet britanike më ngadalë dhe ngelën mbrapa hinduve në arsim dhe tregti. Hindutë përfshinin shumicën e studentëve të kolegjeve.<ref name="Baxter29">{{cite book|author=Craig Baxter|year=1997|lang=en|title=Bangladesh: From A Nation to a State|url=https://archive.org/details/bangladeshfromna0000unse|publisher=Westview Press|page=[https://archive.org/details/bangladeshfromna0000unse/page/n46 29]|isbn=978-0-813-33632-9|ref=none}}</ref> Pati ndryshime edhe në shëndetësi. Rritja e popullsisë gjatë sundimit kolonial ndodhi për shkak se populli kishte më shumë njohuri rreth higjenës dhe u rrit aksesi i mjekësisë dhe spitaleve. Transporti u bë më pak i bazuar te lumenjtë me ndërtimin e urave dhe hekurudhave. Përmirësimet në teknologji e ndihmuan komunikimin. Megjithë formën autoritare të qeverisjes, britanikët u përpoqën të vendosnin një sistem të kufizuar demokratik në pjesën e vonë të sundimit të tyre për shkak të shtrëngimeve politike. Një zhvillim jetësor nën sundimin britanik ishte rritja e rëndësisë politike dhe kulturore e Kalkutës. Ajo u bë kryeqyteti kolonial i Indisë. Nga viti [[1757]] deri në [[1931]] Qeveria e Indisë u vendos në qytet. Bengalezët aspirues mërguan në [[Kalkuta]] dhe morën arsim dhe punësim qeveritar. Ata njihen nga historianët si "bhodrolok" dhe kasta e lartë hindu përfshinte shumicën e tyre.<ref name="Schendel64-5"/> Old centers such as Dhaka and Murshidabad declined ëhile the trading class became concentrated in Calcutta.<ref name="Baxter29"/> Regjimi autoritar që funksiononte në aleancë me parinë rurale ishte i ndjeshëm ndaj rezistencës dhe revoltave që ndodhnin shpesh gjatë sundimit britanik. Megjithatë, [[Presidenca e Bengalit Britanik|sundimi britanik në Bengal]] nuk u përballë me kërcënim nga gjysma e dytë e viteve 1800. Bengali nuk mori pjesë në Revoltën e 1857-ës, që pothuaj e përfoundoi administrimin britanik mbi pjesë të mëdha të Indisë. Ndërsa pati një revoltë të trupave në Çitagong ajo u lëkund për shkak të zotëruesve të tokave dhe fshatarët nuk e mbështetën rrebelimin. As ankesa politike as revolta rreth të drejtave të fshatarësisë megjithë komercializimin e bujqësisë. Përpjekja zakonisht u karakterizua nga fshatarët dhe klasa e mesme në kundërshtim me zotëruesit e tokave, sipërmarrësit perëndimorë dhe administrata britanike. Shumë fushata në vijim e përfunduan industrinë e indigos. Këto u drejtuan nga misionarë islamikë të ndikuar nga [[vehabizmi|vehabitët]].<ref name="Schendel77-8">{{cite book|author=Willem van Schendel|title=A History of Bangladesh|url=https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche|date=12 shkurt 2009|publisher=Cambridge University Press|lang=en|isbn=978-0-51199741-9|page=[https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche/page/n104 77]-8|ref=none}}</ref> Në fillim të viteve 1800 u shqua lëvizja reformiste hindu, por jo lëvizja e barasvlefshme myslimane. Një largim nga ky rregull ishte Lëvizja Faraizi, që u nis nga Haxhi Shariatullahu në [[1828]]. Ajo ishte një lëvizje konservatore islamike e bazuar në ideologjinë Vehabiste. Ajo kundërshtonte nderimin e shenjtëve dhe shtypjen nga zotëruesit e tokave dhe tregtarët e indigos. Shariatullahu e konsideronte Indinë si një "dar al-harb" dhe kështu besonte se festivalet dhe lutjet e të premtes duhej të pushonin. Trashëgimtari i tij, Dudu Mia, e zgjeroi lëvizjen dhe pohonte se zotëruesit e tokave nuk kishin të drejta pronësie permanente mbi tokën. Lëvizja Faraizi në vijim përfundoi pas humbjes së tij.<ref>{{cite book|author=Craig Baxter|year=1997|title=Bangladesh: From A Nation to a State|url=https://archive.org/details/bangladeshfromna0000unse|publisher=Westview Press|lang=en|page=[https://archive.org/details/bangladeshfromna0000unse/page/n47 30]|isbn=978-0-813-33632-9|ref=none}}</ref> Titu Miri drejtoi një tjetër fushatë Vehabite në të njëjtën kohë me Lëvizjen Faraizi. Kjo lëvizje ishte dhunshme dhe kundërshtonte praninë Britanike. Ai vdiq në [[1831]] gjatë një konfrontimi me britanikët. Dy vjet më vonë ndjekësit e tij mbështetën kultivuesit e indigos në përplasjen kundër tregtarëve evropianë dhe zotëruesve hindu të tokave. Protesta u shua në fund në vitin [[1860]], kur fshatarëve ju dhurua më tepër siguri.<ref>{{cite book|title=Bangladesh: From A Nation to a State|url=https://archive.org/details/bangladeshfromna0000unse|author=Craig Baxter|year=1997|publisher=Westview Press|isbn=978-0-813-33632-9|lang=en|page=[https://archive.org/details/bangladeshfromna0000unse/page/n48 31]|ref=none}}</ref> Por jo të gjitha rrebelimet rurale ishin të frymëzuara nga feja. Nga pjesa e dytë e viteve 1800 pjesë të parisë dhe fshatarëve u lidhën politikisht. Kjo lidhje do të bëhej një prototip thelbësor i fushatave të mëvonshme në Bengal. Kjo lëvizje për vetë-vendosje ju bashkua lëvizjeve komuniste dhe nacionaliste, mjaft nga të cilat ishin të lidhura me organizata të të gjithë Indisë.<ref name="Schendel77-8"/> {{Multiple image|total_width = 432 | header = Rilindasit e Bengalit | header_align = center | image_style = border:none; | image_gap = 2 | caption_align = center | image1 = Nazrul.jpg | caption1 = Kazi Nazrul Islam, poeti kombëtar i Bangladeshit | image2 = Rabindranath Tagore in 1909.jpg | caption2 = [[Rabindranath Tagore]] fituesi i parë aziatik i Çmimit Nobel dhe hartuesi i Himnit Kombëtar të Bangladeshit. }} ===Rilindja e Bengalit=== Rilindja e Bengalit i referohet një lëvizje revormuese shoqërore gjatë shekujve të XIX dhe XX në Bengal. Historiani Nitish Sengupta përshkruan se ajo mori udhë nga Raxha Ram Mohan Roj (1775–1833) nëpërmjet [[Rabindranath Tagore]]s (1861–1941).<ref>{{cite book|author=Nitish Sengupta|title=History of the Bengali-speaking People|url=https://archive.org/details/isbn_9798174763555|year=2001|publisher=UBS Publishers' Distributors|page=[https://archive.org/details/isbn_9798174763555/page/210 211]|lang=en|isbn=978-81-7476-355-6|quote=Rilindja e Bengalit mund të thuhet se ka filluar me Raxha Ram Mohan Rojin (1775-1833) dhe përfundoi me Rabindranath Tagoren (1861-1941).}}</ref> Ky lulëzim në Bengal i reformatorëve fetarë dhe shoqërorë, studiuesve dhe shkrimtarëve është përshkruar nga historiani David Kopf si "një nga periudhat më kreative në Historinë Indiane".<ref>{{harvnb|David Kopf|1994|pp=1741–42}}</ref> Populli i [[Bangladeshi]]t është gjithasthu shumë krenar për poetin e tye kombëtar Kazi Nazrul Islam. Ai kujtohet me madhështi për zërin e tij aktiv kundër shtypjes së sunduesve britanikë në shekullin e XX. Ai u burgos për shkrimin e poemës së tij më të famshme, "Bidrohi". ===Ndarja e Bengalit, 1905=== [[File:George Curzon2.jpg|thumb|left|Lord Curzon njeriu mbrapa ndarjes së Bengalit në 1905]] Vendimi për të kryer '''Ndarjen e Bengalit''' u shpall në korrik [[1905]] nga nënmbreti i Indisë, Lord Curzon (George Nathaniel Curzon, markezi i I i Kedlestonit). Ndarja u krye më 16 tetor 1905 dhe ndante zonat lindore kryesisht myslimane nga ato perëndimore kryesisht hindu. Provinca e mëparshme e Bengalit u nda në dy provinca të reja "Bengali" (që përfshinte Bengalin Perëndimor ashtu dhe provincën e Biharit dhe Orisës) dhe Bengali Lindor me [[Assam]]in me [[Dhaka|Dhakën]] kryeqytet.<ref>{{harvnb|David Gilmour|1994|pp=271–3}}</ref> Ndarja u promovua për arsye administrative: Bengali ishte gjeografikisht i madh sa [[Franca]] dhe kishte një popullsi më të madhe. Curzon-i pohoi se rajoni lindor ishte lënë pas dore dhe nënqeverisur. Duke e ndarë provincën, mund të krijohej një përmirësim i administrimit në lindje, ku në vijim, popullsia do të përfitonte nga shkollat e reja dhe mundësitë e punësimit. Hindutë e Bengalit Perëndimor, që mbizotëronin sipërmarrjen dhe jetën rurale të Bengalit u ankuan se ndarja do ti bënte ata një pakicë në provincën e Biharit dhe Orisës.<ref name="eb-partition-of-Bengal">{{cite web|title=Partition of Bengal|lang=en|website=Encyclopædia Britannica|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/60754/partition-of-Bengal|accessdate=16 shkurt 2014|url-status=live|archive-date=6 nëntor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131106093728/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/60754/partition-of-Bengal}}</ref> Indianët u zemëruan mbi atë që ata e konsideronin si një politikë "përça dhe sundo".<ref>{{cite book|author=Bipan Chandra|title=History of Modern India|url=https://archive.org/details/nlsiu.954.cha.32493|date=2009|lang=en|location=Nju Delhi|publisher=Orient Blackswan|isbn=978-81-250-3684-5|pages=[https://archive.org/details/nlsiu.954.cha.32493/page/248 248]–49}}</ref> Britanikët i konsideronin myslimanët politikisht aktivë si mbështetësit e tyre dhe ndarja krijoi një provincë të mbizotëruar nga myslimanët. Myslimanët reaguan botërisht në mënyrë pranuese ndaj ndarjes. Hindutë e denoncuan atë.<ref>{{cite book|author=Craig Baxter|title=Bangladesh: From A Nation to a State|url=https://archive.org/details/bangladeshfromna0000unse|year=1997|lang=en|page=[https://archive.org/details/bangladeshfromna0000unse/page/n56 39]|publisher=Westview Press|isbn=978-0-813-33632-9|ref=none}}</ref> Ndarja e theksoi çarjen e unitetit politik të feve të ndryshme në Bengal. Hindutë dhe myslimanët u bënë grupe të ndara politikisht. Bhodrolok-u kryesisht hindu i drejtuar nga fushata kundër ndarjes, e lidhte atë me rilindjen hindu. Ata e identifikuan atdheun e tyre me [[Kali]]n dhe zgjodhën Bande Mataramin si hymn, që myslimanët e kundërshtuan.<ref>{{cite book|author=Willem van Schendel|title=A History of Bangladesh|url=https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche|publisher=Cambridge University Press|date=12 shkurt 2009|lang=en|isbn=978-0-51199741-9|pages=[https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche/page/n107 80]–2|ref=none}}</ref> Britanikët e promovuan fenë si bazë për i identifikimin politik. Kjo ishte e vështirë pasi uniteti mysliman ishte sugjeruar nga dallimet e brendshme në mënyrë domethënëse. Shumica e myslimanëve bengalizë kishin qenë anëtarë të bashkësive të ndryshme myslimane të Bengalit, deri në fund të viteve 1800. Islami që ata praktikonin kishte një themel të ndryshëm kulturor në fshatarësinë bengaleze. Paria myslimane e identifikonte veten si ashrafë (me prejardhje të huaj) dhe kërkonin të kopjonin kulturën Islamike të Indisë Veriore dhe e shihnin veten si mbrojtës të [[islami]]t të vërtetë në Bengal. Për ta, islami i praktikuar nga fshatarët vendorë dhe artizanët ishte i molepsur nga asosacione jo islamike. Ndërsa një numër i madh i myslimanëve të mirë-arsimuar qëndroi hezituese për ti pranuar fshatarët që praktikonin kulturën bengaleze, idea e një bashkësie të vetme myslimane erdhi në jetë vetëm pas ndarjes. Çështjet ekonomike e rritën përplasjen hindu-myslimane në Bengal. Myslimanët punëtorë filluan të kërkonin të drejtat e tyre kundër klasës kryesisht hindu të zotëruesve të tokave dhe fajdexhinjve. Klasa e mesme ishte e paaftë të arrinte qëllimet e saj politike për shkak të sjelljes mospërfillëse të parisë hindu. Hindutë dhe myslimanët u përplasën në Komilla dhe Majmensingh në [[1906]] dhe [[1907]]. Dhuna i theksoi identitetet fetare dhe mbështeti stereotipet. Paria hindu i konsideronte myslimanët fshatarë si agjentë britanikë dhe inferiorë. Për myslimanët hindutë ishin zhvatës mashtrues. Britanikët e anulluan ndarjen në vitin [[1911]] dhe shpallën se ata do ta zhvendosnin kryeqytetin në [[Delhi]]. [[Nju Delhi]] u përurua pas dy dekadave të ndërtimit në [[1931]].<ref name="Schendel82-5">{{cite book|author=Willem van Schendel|lang=en|title=A History of Bangladesh|url=https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche|publisher=Cambridge University Press|date=12 shkurt 2009|isbn=978-0-51199741-9|page=[https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche/page/n109 82]-5|ref=none}}</ref> [[File:A k fazlul hoque.jpg|thumb|A. K. Fazlul Huk, kryeministri i Bengalit të Bashkuar që propozoi Rezolutën e Lahores dhe në vijim u bë guvernatori i Pakistanit Lindor]] ==Periudha Pakistaneze== [[Dhaka]] qe skena e një takimi të udhëheqësve myslimanë në fund të 1906-ës. Ata krijuan një parti për myslimanët dhe shpallën besnikërinë e saj ndaj britanikëve, duke besuar se ata do ti mbronin më mirë interesat e myslimanëve.<ref>{{cite book|title=Bangladesh: From A Nation to a State|url=https://archive.org/details/bangladeshfromna0000unse|year=1997|author=Craig Baxter|publisher=Westview Press|isbn=978-0-813-33632-9|lang=en|page=[https://archive.org/details/bangladeshfromna0000unse/page/n58 41]|ref=none}}</ref> Fundi i viteve 1800 kishte parë futjen e një sistemi të zgjedhjeve bazuar në të drejtën e kufizuar të votimit. E drejta e votimit u zgjerua më vonë për të rritur numrin e votuesve. Megjithatë, e drejta e përgjithshme e votës nuk u sendërtua kurrë, por udhëheqja myslimane siguroi një sistem të veçuar votimi për myslimanët në [[1909]].<ref name="Schendel86">{{cite book|lang=en|author=Willem van Schendel|title=A History of Bangladesh|url=https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche|date=12 shkurt 2009|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-51199741-9|page=[https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche/page/n113 86]|ref=none}}</ref> Në paktin e Laknaut të 1916-ës Lidhja Myslimane dhe Kongresi Kombëtar Indian pranuan të dyja zgjedhës të ndarë dhe koefiçentë provincialë për pakicat. Kjo i pakësoi vendet e myslimanëve bengalezë në dyzet përqind në një provincë me shumicë myslimane. Lidhja Myslimane e vajtoi këtë vendim.<ref>{{cite book|title=Bangladesh: From A Nation to a State|url=https://archive.org/details/bangladeshfromna0000unse|author=Craig Baxter|year=1997|isbn=978-0-813-33632-9|lang=en|publisher=Westview Press|page=[https://archive.org/details/bangladeshfromna0000unse/page/n59 42]|ref=none}}</ref> Deri në [[1920]], zgjedhjet nuk u zhvilluan mbi bazën e partive. Kur u fut kandidatura partiake kandidatët e pavarur e ruajtën rëndësinë e tyre. Ata fituan një të tretën e vendeve në Bengal në zgjedhjet e vitit 1937.<ref name="Schendel86"/> Kongresi ishte kontestuesi kryesor vendet e përgjithshme ndërsa Lidhja Myslimane rivalizonte me Partinë Krishak Praxha të Fazlul Hukut për vendet myslimane. Zgjedhjet e 1937-ës treguan se asnjë parti nuk mund të krijonte një ministri më vete. Partia Krishak Praxha krijoi një ministri me Lidhjen Myslimane. Lidhja nuk mund të fitonte tre provinca të tjera myslimane. Kryeministrat myslimanë që nuk ishin anëtarë të Kongresit pranua ta mbështesnin Lidhjen në rang kombëtar madje edhe pasi ata do të mbanin kontrollin e çështjeve të tyre provinciale. Fazlul Huku ishte anëtar si i Partisë Krishak Praxha ashtu dhe i Lidhjes Myslimane.<ref name="Baxter49-51">{{cite book|title=Bangladesh: From A Nation to a State|url=https://archive.org/details/bangladeshfromna0000unse|author=Craig Baxter|year=1997|lang=en|publisher=Westview Press|isbn=978-0-813-33632-9|page=[https://archive.org/details/bangladeshfromna0000unse/page/n66 49]-51|ref=none}}</ref> Ministrat e Kongresit dhanë dorëheqjen për të protestuar shpalljen e luftës kundër Gjermanisë nga nënmbreti, Lord Linlithgow, që e kishte bërë pa kërkuar opinionin e qeverive provinciale. Qeverisjet myslimane në Panxhab, Bengal dhe Sindh nuk u dorëhoqën. Por një hendek u shfaq mes Fazlul Hukut dhe Lidhjes kur nënmbreti krijoi një asamble këshillimore, kështu ministria e Hukut ra. Sipas Fazlul Hukut, që dha dorëheqjen nga partia, Lidhja Myslimane përfaqësonte interesat e pakicave myslimane të provincave më shumë se provincat myslimane. Fazlul Huku kishte propozuar Rezolutën e Lahores në [[1940]], përpara se të dorëhiqej. Rezoluta kishte përdorur fjalët "shtetet" që tregonte se kjo rezolutë nuk synonte një Pakistan të bashkuar.<ref name="Baxter49-51"/> Fazlul Huku e rikrijoi qeverinë e tij, këtë herë pa Lidhjen Myslimane, në fund të 1941-it. Anëtarët e Lidhjes Myslimane të drejtuar nga Khavaxha Nazimudini dhe Suhravardi bënë fushatë kundër Fazlul Hukut. Huku dha dorëheqjen në 1943 në trysninë e guvernatorit. Më 24 prill 1943 Nazimudini përuroi ministrinë e vetë me nismën e guvernatorit. Ministria e Nazimudinit nuk u pëlqye si nga nënmbreti, Lord Wavell ashtu dhe guvernatori. Në veçanti, nënmbreti u shqetësua nga përgjigjja e Nazimudinit ndaj urisë.<ref name="Baxter52-3">{{cite book|author=Craig Baxter|title=Bangladesh: From A Nation to a State|url=https://archive.org/details/bangladeshfromna0000unse|publisher=Westview Press|year=1997|pages=[https://archive.org/details/bangladeshfromna0000unse/page/n69 52]-3|lang=en|isbn=978-0-813-33632-9|ref=none}}</ref> Bengali përjetoi një krizë të madhe urie gjatë Luftës së II Botërore. Afërsisht 3 milionë gjysëm banorë vdiqën, kryesisht në zonat rurale të Bengalit Lindor.<ref>{{cite book|author=Willem van Schendel|title=A History of Bangladesh|url=https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche|date=12 shkurt 2009|lang=en|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-51199741-9|page=[https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche/page/n101 74]|ref=none}}</ref> Zgjedhjet e viteve 1945-1946 rikthyen një qeverisje të përgjegjshme provinciale.<ref name="Baxter52-3"/> Në zgjedhjet e vitit [[1946]] politika u mbizotërua nga dy organizata. Ato ishin Kongresi Kombëtar Indian dhe Lidhja Myslimane. Kongresi nuk ishte i aftë ta fitonte Bengalin.<ref>{{cite book|author=Willem van Schendel|publisher=Cambridge University Press|title=A History of Bangladesh|url=https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche|date=12 shkurt 2009|lang=en|isbn=978-0-51199741-9|pages=[https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche/page/n113 86]–7|ref=none}}</ref> Zgjedhjet e 1946-ës u garua kryesisht mbi çështjen e krijimit të një atdheu mysliman: [[Pakistani]]t. Për shumë ai përfaqësonte një plebishit. Lidhja Myslimane e Bengalit i injoroi çështjet vendore në fushatën e saj mbi ndarjen. Partia Krishak Praxha e Fazlul Hukut humbi. Lidhja Myslimane fitoi 110 nga 117 vende për myslimanët. Nga të gjitha provincat myslimane, Bengali ishte mbështetësi më i madh i Lidhjes Myslimane.<ref name="Baxter52-3"/> Shumica e fshatarësisë së Bengalit Lindor e pa Pakistanin si një mënyrë të mirë për të eleminuar sistemin feudal. Më shumë se arësyet fetare, kjo ndodhi për shkak të faktorëve ekonomikë që mbështeste Lidhja Myslimane dhe Pakistanit.<ref name="Schendel93-4">{{cite book|author=Willem van Schendel|title=A History of Bangladesh|url=https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche|lang=en|date=12 shkurt 2009|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-51199741-9|page=[https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche/page/n120 93]|ref=none}}</ref> Në 1946, Qeveria Britanike dërgoi një mision, që në fund propozoi një skemë për një Indi të bashkuar.<ref name="Baxter55-7">{{cite book|author=Craig Baxter|title=Bangladesh: From A Nation to a State|url=https://archive.org/details/bangladeshfromna0000unse|year=1997|publisher=Westview Press|lang=en|page=[https://archive.org/details/bangladeshfromna0000unse/page/n72 55]-57|isbn=978-0-813-33632-9|ref=none}}</ref> Skema kapsulonte një bashkim të lirë. Një pikë kyçe për Bengalin ishte mbajtja e unitetit të tij nën atë skemë. Plani u dakordësua nga Xhinah, por Nehru e refuzoi atë. Lidhja Myslimane deklaroi Ditën e Aksionit të Drejtpërdrejtë më 16 gusht. Kryengritja filloi në [[Kalkuta]], ku vdiqën shumë veta. Bhodrolok-u vendosi që duke ndarë Bengalin do të ishte më mirë sesa të pranonin sundimin e Myslimanëve. Lidhja Myslimane nuk donte që Bengali të ndahej, por donte që ai të përfshihej plotësisht në Pakistan. Megjithatë, Kongresi kërkoi ndarjen e provincës. Pak udhëheqës të Lidhjes Myslimane dhe Kongresit filluan të mbronin një Bengal të Bashkuar të pavarur. Ndërsa disa politikanë si Xhinah dhe Gandhi e mbështetën këtë ide, Kongresi Kombëtar e refuzoi atë në favor të ndarjes. Bengali Lindor u bashkua me [[Pakistani]]n, ndërsa [[Bengali Perëndimor]] do të bashkohej me Indinë.<ref name="Schendel93-4"/> Shumica e distriktit kryesisht mysliman të Silhetit në [[Assam]] zgjodhën Bengalin në një plebishit. Pjesa tjetër u bashkua me Indinë me Asamin.<ref name="Baxter55-7"/> [[File:1952 Bengali Language movement.jpg|thumb|345px|Marrshim proçesion i mbajtur më 21 shkurt 1952 në Dhaka]] ===Lëvizja e Gjuhës Bengaleze=== Në Pakistan u zhvillua një hendek rreth çështjes së gjuhës kombëtare.<ref>{{cite book|author=Willem van Schendel|title=A History of Bangladesh|url=https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche|publisher=Cambridge University Press|date=12 shkurt 2009|isbn=978-0-51199741-9|lang=en|page=[https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche/page/n136 109]|ref=none}}</ref> Lëvizja e Gjuhës Bengaleze ishte një përpjekje politike në Bangladesh (atëherë i njohur si Pakistani Lindor), që mbronte njohjen e [[gjuha bengale|Gjuhës Bengale]] si një gjuhë zyrtare të [[Pakistani]]t. Një njohje e tillë do ta lejonte bengalishten të përdorej në çështjet qeveritare. U drejtua nga Mufti Nadimul Kuamar Ahmed.<ref>{{cite book|lang=en|author=Willem Van Schendel|url=https://www.bookdepository.com/History-Bangladesh-Willem-Van-Schendel/9780521861748|date=12 shkurt 2009|title=A History of Bangladesh|accessdate=24 nëntor 2017|publisher=Cambridge University Press|page=288|isbn=978-0-521-86174-8|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201040219/https://www.bookdepository.com/History-Bangladesh-Willem-Van-Schendel/9780521861748|url-status=dead|archive-date=1 dhjetor 2017}}</ref> Kur shteti i [[Pakistani]]t u formua në [[1947]], dy rajonet e tij, [[Pakistani Lindor]] (i quajtur edhe Bengali Lindor) dhe Pakistani Perëndimor, ishin të ndarë në vija kulturore, gjeografike dhe gjuhësore. Më 23 shkurt [[1948]], Qeveria e Pakistanit caktoi [[gjuha urdu|gjuhën urdu]] si gjuhën e vetme kombëtare, duke shkaktuar protesta mes shumicës bengalisht folëse të Pakistanit Lindor. Duke u përballur me tensione sektare dhe pakënaqësinë në masë me ligjin e ri, qeveria i nxori jashtë ligjit takimet publike dhe protestat. Studentët e Universitetit të Dhakës dhe veprimtarë të tjerë politikë e shpërfillën ligjin dhe organizuan një protestë më 21 shkurt [[1952]].<ref>{{cite book|author=Willem Van Schendel|date=12 shkurt 2009|lang=en|publisher=Cambridge University Press|title=A History of Bangladesh|url=https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche|page=[https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche/page/n316 289]|isbn=978-0-521-86174-8|ref=none}}</ref> Lëvizja e arriti kulmin e saj kur policia hapi zjarr mbi studentët atë ditë. Vdekjet shkaktuan trazira të gjera qytetare të drejtuara nga Lidhja Myslimane Avami, më vonë e quajtur Lidhja Avami. Pas vitesh konflikti, qeveria qendrore u zbut dhe i lejoi statusin zyrtar bengalishtes në [[1956]]. Më 17 nëntor [[1999]], [[UNESCO]]-ja e shpalli 21 shkurtin Ditën Ndërkombëtare të Gjuhës Nënë.<ref>{{cite book|volume=11|year=2008|lang=en|publisher=Asiatic Society of Bangladesh|author1=Henry Glassie|author2=Feroz Mahmud|oclc=299379800|series=Cultural Survey of Bangladesh Series|location=Dhaka|page=578|title=Living Traditions|isbn=984300000965}}</ref> ===Politika: 1954–1971=== [[File:1954 east bengal cabinet.jpg|thumb|left|345px|Kabineti i Bengalit Lindor, 1954]] Ngjarjet e vitit 1952 bënë që populli i Pakistanit Lindor ta braktiste Lidhjen Myslimane. Në zgjedhjet provinciale të Pakistanit Lindor në [[1954]], Lidhja mori vetëm 7 nga 390 vende. Zgjedhjet i fitoi Fronti i Bashkuar. Deri në 1956, kur shteti shpalli se si bengalishtja ashtu dhe gjuha urdu do të ishin gjuhë shtetërore, Lëvizja e Gjuhës vijoit.<ref>{{cite book|date=12 shkurt 2009|author=Willem van Schendel|title=A History of Bangladesh|url=https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche|lang=en|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-51199741-9|pages=[https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche/page/n142 115]–16|ref=none}}</ref> Midis dy krahëve të Pakistanit filluan të zhvilloheshin diferenca të mëdha. Ndërsa perëndimi kishte një pjesë më të vogël popullsie se popullsia e përgjithshme e Pakistanit, ai kishte alokimin më të madh të investimeve, zhvillimit industrial, reformave bujqësore dhe projekteve të zhvillimit civil. Shërbimet ushtarake dhe civile të Pakistanit mbizotëroheshin nga panxhabët.<ref>{{cite book|author=Willem Van Schendel|date=12 shkurt 2009|title=A History of Bangladesh|url=https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche|publisher=Cambridge University Press|page=[https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche/page/n319 292]|lang=en|isbn=978-0-521-86174-8|ref=none}}</ref> Bengalezët ishin përcaktuar si një rracë "jo-luftëtare" nga britanikët. Pjesëmarrja e bengalezëve në ushtri ishte shumë e ulët. Britanikët parapëlqenin të rekrutonin myslimanë panxhabas. Panxhabasit mbizotëronin në ushtrinë e Pakistanit të trashëguar nga Ushtria e Indisë Britanike. Për shkak se bengalezët nuk kishin një traditë të shërbimit ushtarak në familjet e tyre, ishte e vështirë të rekrutoheshin oficerë bengalezë.<ref>{{cite book|title=Bangladesh: From A Nation to a State|url=https://archive.org/details/bangladeshfromna0000unse|author=Craig Baxter|year=1997|lang=en|publisher=Westview Press|isbn=978-0-813-33632-9|page=[https://archive.org/details/bangladeshfromna0000unse/page/n82 65]|ref=none}}</ref> [[File:Sheikh Mujibur Rahman in 1950.jpg|thumb|Sheikh Muxhibur Rahman]] Nga mesi i viteve 1960 paria e Pakistanit Lindor arriti në përfundimin se mbrojtja e interesave të tyre qëndronte te autonomia. Abdul Momen Khani, që ishte guvernator në vitet 1962-1968, e përndoqi opozitën dhe e censuroi median. Regjimi u bë më jo popullor gjatë vitit [[1965]], në vitin e luftës mes Indisë dhe Pakistanit. Patriotizmi ishte i lartë në Pakistanin Lindor gjatë luftës kundër Indisë, por ky ishte një nga rastet e fundit të solidaritetit kombëtar. Pakistanezët lindorë ndjenë se nuk ishin mbrojtur nga ushtria nga një pushtim i mundshëm indian.<ref name="Schendel121">{{cite book|lang=en|author=Willem van Schendel|title=A History of Bangladesh|url=https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche|date=12 shkurt 2009|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-51199741-9|page=[https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche/page/n148 121]|ref=none}}</ref> Në [[1966]], Sheikh Muxhibur Rahmani, udhëheqësi i Lidhjes Avami, shpalli një plan 6-pikësh të titulluar ''Karta e Mbijetesës Sonë'' në një konferencë kombëtare të partive politike opozitare në Lahore, në të cilin kërkonte vetë-qeverisje dhe autonomi të konsiderueshme politike, ekonomike dhe të mbrojtjes për Pakistanin Lindor në një Federatë Pakistaneze me një qeveri të dobët qendrore. Kjo çoi në Lëvizjen historike Gjashtë Pikëshe. Gjashtë pikat për një konfederatë ishin më shumë të skajshme sesa thirrjet e mëparshme për autonomi.<ref name="Schendel121"/> Në fillim të vitit [[1968]], u hartua Çështja e Komplotit Agartala kundër Muxhibit me dëshmi se i akuzuari po komplotonte për ndarjen e Pakistanit Lindor me ndihmën indiane. Qeveria priste që kjo ta dëmtonte popullaritetin e Muxhibit, por demonstratat popullore bënë që qeveria ta braktiste çështjen.<ref name="Schendel293">{{cite book|author=Willem Van Schendel|title=A History of Bangladesh|url=https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche|date=12 shkurt 2009|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-86174-8|lang=en|page=[https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche/page/n320 293]|ref=none}}</ref> Një Lëvizje pakistanezo-perëndimore synonte ta hiqte përhapjen e Ajub Khanit në Pakistanin Lindor ku ai adoptonte konotacione nacionaliste bengaleze. Ajub Khani dha dorëheqjen në mars [[1969]] dhe pozicioni i tij u morr nga gjenerali Jahja Khan. Jahja u përpoq ti pajtonte politikanët. Ai shpalli se zgjedhjet do të mbaheshin në [[1970]] dhe organizimet politike do të lejoheshin.<ref>{{cite book|author=Willem van Schendel|publisher=Cambridge University Press|title=A History of Bangladesh|url=https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche|date=12 shkurt 2009|lang=en|page=[https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche/page/n150 123]|isbn=978-0-51199741-9|ref=none}}</ref> Ai deklaroi se pozicioni i tij ishte i përkohshëm dhe se puna ishte të zhvillonte zgjedhjet për një asamble që do të ngarkohej me krijimin e një kushtetute të re. Ai mbështeti Skemën Një Njësi dhe lejoi përfaqësimin popullor, duke i lejuar kështu Pakistanit Lindor 162 nga 300 vendet. Jahja krijoi një Rend të Kornizës Ligjore si një udhërrëfues për asamblenë. Ai nënshkroi parime si federalizmi i shtetit, mbizotërimin e islamit, autonominë provinciale me furnizime të mjaftueshme për qeverinë federale të zhvillonte detyrat e saj dhe të mbronte integritetin e vendit. Pika e fundit përplasej me pikat e Muxhibit. Jahja theksoi se kushtetuta nuk do të pranohej nëse ajo nuk do të përputhej me Rendin e Kornizës Ligjore. Partia e Muxhibit kishte bërë një draft të vetin kushtetues bazuar te gjashtë pikat.<ref name="Baxter78-9">{{cite book|author=Craig Baxter|year=1997|title=Bangladesh: From A Nation to a State|url=https://archive.org/details/bangladeshfromna0000unse|publisher=Westview Press|lang=en|page=[https://archive.org/details/bangladeshfromna0000unse/page/n95 78]-9|isbn=978-0-813-33632-9|ref=none}}</ref> ===Lëvizja e Pavarësisë=== Lidhja Avami fitoi 160 nga 162 vendet e Pakistanit Lindor në zgjedhjet e përgjithshme pakistaneze të 1970-ës. Nurul Amini fitoi një nga vendet e mbetura. Partia e Popullit të Pakistanit, e drejtuar nga [[Zulfikar Ali Bhuto]], fitoi një shumicë vendesh në Pakistanin Perëndimor. Jahja organizoi bisedime mes Bhutos dhe Muxhibit për të arritur në një konsensus mbi formën e ardhshme të kushtetutës. Muxhibi pohoi shumicën e tij dhe synonte ta bazonte kushtetutën mbi gjashtë pikat e tij. Argumenti i Bhutos ishte se ishin dy shumica. Bisedimet dështuan.<ref name="Baxter78-9"/> Muxhibo e refuzoi kërkesën e Bhutos për një pjesë të pushtetit. Bhuto e bojkotoi sesionin e Asamblesë Kombëtare të 3 marsit dhe i intimidoi pjesëmarrjen e politikanëve të tjerë të Pakistanit Perëndimor. Bhuto kërkoi që Jahja ta vononte sesionin e Asamblesë Kombëtare. Më 1 mars kur Jahja e bëri këtë shpërthyen protestat dhe përplasjet.<ref name="Schendel125-6">{{cite book|author=Willem van Schendel|title=A History of Bangladesh|url=https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche|date=12 shkurt 2009|lang=en|page=[https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche/page/n152 125]-26|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-51199741-9|ref=none}}</ref> Të majtët në Pakistanin Lindor e trysnuan Muxhibin të shpallte menjëherë pavarësinë. Qeveria e Pakistanit Perëndimor nxori ushtarët për ta përkeqësuar këtë mundësi. Muxhibi zgjodhi një opsion të mesëm duke nisur një një lëvizje mos-bashkëpunimi. Lëvizja qe e suksesshme, duke e bllokuar makinerinë e qeverisë dhe duke i dhënë efektivisht Muxhibit kontrollin mbi Pakistanin Lindor. Muxhibi shpalli se pakistanezët lindorë do të luftonin për pavarësinë, por njëkohësisht ai u përpoq të arrinte një zgjidhje brenda Pakistanit të bashkuar.<ref name="Schendel125-6"/> Jahja Khani dhe Bhutoja shkuan në [[Dhaka]] në mars si një përpjekje e fundit për të arritur një zgjidhje. Megjithatë, tre palët nuk mundën të arrinin në një marrëveshje mbi transferimin e pushtetit. Më 23 mars Lidhja Avami i tha Jahjas se ajo duhet të shpallte autonominë rajonale brenda 2 ditëve ose Pakistani Lindor do të dilte jashtë ligjit. Ndërsa bisedimet ishin në vazhdim, Jahja zgjodhi një zgjidhje ushtarake për problemin. Në natën e 25 marsit, Jahja, në mënyrë sekrete u kthye në Pakistanin Perëndimor dhe komandoi ushtrinë të sulmonte anëtarët kryesorë të fushatës së autonomisë.<ref name="Schendel129-30">{{cite book|author=Willem van Schendel|title=A History of Bangladesh|url=https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche|date=12 shkurt 2009|publisher=Cambridge University Press|lang=en|isbn=978-0-51199741-9|page=[https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche/page/n156 129]-30|ref=none}}</ref> Më 3 mars, udhëheqësi student Shahxhahan Siraxh lexoi 'Sadhinotar Ishtehar' (Deklaratën e Pavarësisë) në "Paltan Maidan" përballë Muxhibit në grumbullimin publik nën drejtimin e Svadhin Bangla Biplobi Parishad.<ref name="Schendel302">{{cite book|isbn=978-0-521-86174-8|author=Willem Van Schendel|title=A History of Bangladesh|url=https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche|publisher=Cambridge University Press|date=12 shkurt 2009|lang=en|page=[https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche/page/n329 302]|ref=none}}</ref> Më 7 mars, pati një grumbullim publik në Suhravardi Udjan për të dëgjuar të rejat mbi lëvizjen nga Sheikh Muxhibi, udhëheqësi i lëvizjes. Megjithëse e shmangu përmendjen e drejtpërdrejtë të pavarësisë, pasi bisedimet ishin akoma në vijim, ai i paralajmëroi dëgjuesit e tij të përgatiteshin për ndonjë luftë të afërt.<ref name="Schendel302"/> Fjalimi konsiderohet një çast kyç në Luftën për Liri dhe kujtohet për frazën: "''Ebarer Shongram Amader Muktir Shongram, Ebarer Shongram Shadhinotar Shongram....''" ("''Përpjekja jonë këtë herë është një përpjekje për lirinë tonë, përpjekja jonë këtë herë është një përpjekje për pavarësinë tonë....''") [[File:Bangladesh 1971 Liberation.jpg|thumb|upright=1.2|Ilustrim që tregon njësitë ushtarake dhe lëvizjet e trupave gjatë luftës]] ===Deklarata formale e Pavarësisë=== Në orët e para të 26 marsit [[1971]], filloi represioni nga Ushtria e Pakistanit. Bangabandhu Sheikh Muxhibur Rahmani u arrestua dhe udhëheqësit politikë u shpërndanë, kryesisht duke u arratisur në Indinë fqinje ku organizuan një qeveri të përkohëshme. Përpara se të arrestohej nga Ushtria e Pakistanit, Sheikh Muxhibur Rahmani kaloi një shënim të shkruar me dorë, që përmbante Deklaratën e Pavarësisë së Bangladeshit. Ky shënim qarkulloi gjerësisht dhe u transmetua nga transmetuesi radio i "Pushkëve të Pakistanit Lindor" të atëhershëm. Shtypi botëror raportoi nga fundi i marsit 1971 duke siguruar se deklarata e Pavarësisë së Bangladeshit nga Bangabandhu të raportohej gjerësisht nëpër botë. Oficeri i Ushtrisë Bengaleze, major Ziaur Rahmani pushtoi Stacioni e radios Kalurghat<ref name="Posted by Admin">{{cite web|date=20 mars 2011|lang=en|url=http://newsbd71.blogspot.com/2011/03/flames-of-freedom-beginning-of.html|work=Newsbd71.blogspot.com|title=Major Ziaur Rahman's revolt with 8 East Bengal Regiment at Chittagong|accessdate=18 shkurt 2013|archive-date=3 tetor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131003062645/http://newsbd71.blogspot.com/2011/03/flames-of-freedom-beginning-of.html|url-status=live}}</ref><ref name="youtube">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=XtAUbEfi58E|title=Zia clarifies his timing of declaration of independence|website=YouTube|lang=en|accessdate=6 janar 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20150603013031/https://www.youtube.com/watch?v=XtAUbEfi58E|url-status=live|archive-date=3 qershor 2015}}</ref> në Çitagong dhe lexoi Deklaratën e Pavarësisë së Bangladeshit gjatë orëve të mbrëmjes së 27 marsit.<ref name="bdneës24">{{cite news|url=http://arts.bdnews24.com/?p=2769|title=bengalisht:সংযোজনস্বাধীনতার ঘোষণা: বেলাল মোহাম্মদের সাক্ষাৎকার|newspaper=bdnews24.com|lang=bn|accessdate=6 janar 2017|url-status=dead|archive-date=29 mars 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100329134219/http://arts.bdnews24.com/?p=2769}}</ref> <blockquote>''Kjo është Svadhin Bangla Betar Kendra. Unë, major Ziaur Rahmani, në drejtimin e Bangobondhu Muxhibur Rahmanit, këtu shpallë se është krijuar Republika e pavarur e Popullit të Bangladeshit. Nën drejtimin e tij, kam marrë komandën si Kreu i përkohshëm i Republikës. Në emër të Sheikh Muxhibur Rahmanit, u bëj thirrje të gjithë bengalezëve të ngrihen kundër sulmit nga Ushtria e Pakistanit Perëndimor. Ne do të luftojmë deri në fund për lirinë e mëmëdheut tonë. Fitorja është, me hirin e Allahut, jona. Gëzuar Bangla.''<ref>{{harvnb|Jyota Sen Gupta|1974|pp=325–26}}</ref></blockquote> Qeveria e Përkohshme e Republikës së Popullit të Bangladeshit u formua më 10 prill në Meherpur (më vonë i riemërtuar Muxhibnagar, një qytet afër kufirit indian). Sheikh Muxhibur Rahmani u shpall Kreu i Shtetit. Taxhudin Ahmedi u bë kryeministër, Sajed Nazrul Islami u bë presidenti në detyrë, ndërsa Khondaker Mostak Ahmedi ministri i jashtëm. Plani i luftës u skicua me Forcat e Armatosura të Bangladeshit të krijuara dhe emërtuara "Muktifouxho". Më vonë këto forca u emërtuan "Muktibahini" (luftëtarët e lirisë). M. A. G. Osmani u caktua drejtues i Forcave të Armatosura. Trajnimi dhe shumica e armëve dhe municioneve u siguruan nga Qeveria e Meherpurit, që mbështetej nga [[India]]. Pasi luftimet ndërmjet Ushtrisë së Pakistanit dhe Bengali Mukti Bahinit u rritën, vlerësohet se rreth dhjetë milionë bengalezë, kryesisht hindu, u strehuan në shtetet indiane të [[Assam]]it, [[Tripura]]s dhe [[Bengali Perëndimor|Bengalit Perëndimor]]. Luftëtarët e Lirisë nuk ishin të aftë të fitonin ushtarakisht.<ref name="Schendel129-30"/> Ushtria e Pakistanit krijoi grupe civile dhe paraushtarake për të neutralizuar Luftëtarët e Lirisë.<ref>{{cite book|author=Willem van Schendel|title=A History of Bangladesh|url=https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche|date=12 shkurt 2009|publisher=Cambridge University Press|lang=en|page=[https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche/page/n194 167]|isbn=978-0-51199741-9|ref=none}}</ref> Ata rekruituan biharezë dhe bengalezë, që nuk e mbështetnin ndarjen e Pakistanit Lindor.<ref name="Baxter88">{{cite book|author=Craig Baxter|title=Bangladesh: From A Nation to a State|url=https://archive.org/details/bangladeshfromna0000unse|year=1997|publisher=Westview Press|page=[https://archive.org/details/bangladeshfromna0000unse/page/n105 88]|lang=en|isbn=978-0-813-33632-9|ref=none}}</ref> Kur u bë e qartë se as Ushtria Pakistaneze as Luftëtarët e Lirisë nuk mund të fitonin, [[India]] filloi gradualisht pushtimin e saj. Ajo i shtoi përpjekjet e saj në nivel ndërkombëtar dhe e rriti veprimtarinë ushtarake në Pakistanin Lindor, por nuk shpalli luftë nga frika e pasojave gjeopolitike. India pati mundësinë të shpallte luftë, kur Pakistani sulmoi aeroportet indiane më 3 dhjetor. Ushtria Indiane dhe Mukti Bahini patën përparësinë me armatime më të mira, supremaci të plotë ajrore dhe detare dhe mbështetjen e shumicës së vendasve. Ushtria e Pakistanit vrau dhe dhunoi shumë bengalezë. Milicitë pro-pakistaneze vranë iltelektualë bengalezë afër fundit të luftës. Administrata e Pakistanit u rrëzua dhe ushtria u dorëzua më 16 dhjetor.<ref>{{cite book|author=Willem van Schendel|title=A History of Bangladesh|url=https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche|lang=en|date=12 shkurt 2009|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-51199741-9|page=[https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche/page/n196 169]-70|ref=none}}</ref> ===Kapitullimi i Pakistanit dhe pasojat=== [[File:1971 Instrument of Surrender WaPo.jpg|thumb|left|327px|Dorëzimi i Pakistanit më 16 dhjetor 1971 në Pistën e Garave Ramna në Dhaka]] Më 16 dhjetor [[1971]], gjeneral lejtnant A. A. K. Niazi, oficeri komandues i forcave të Ushtrisë së Pakistanit të vendosura në Pakistanin Lindor, nënshkruan marrëveshjen e dorëzimit dhe në ditën në vijim u krijua më në fund shteti i ''Bangla Deshit'' ("Vendi i Bengalit"). Në kohën e dorëzimit vetëm pak vende kishin mundësuar njohje diplomatike të shtetit të ri. Mbi 90 000 trupa pakistaneze u dorëzuan te Forcat Indiane, duke e bërë atë dorëzimin më të madh që nga [[Lufta e Dytë Botërore]].<ref name="dailytimes1912005">{{cite news|title=54 Indian PoWs of 1971 war still in Pakistan|newspaper=DailyTimes|date=19 janar 2005|lang=en|accessdate=11 tetor 2011|url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_19-1-2005_pg7_28|archive-url=https://archive.today/20121221143602/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_19-1-2005_pg7_28|url-status=dead|archive-date=21 dhjetor 2012}}</ref><ref name="BBC1971">{{cite news|work=BBC News|accessdate=11 tetor 2011|title=The 1971 War|url=http://news.bbc.co.uk/hi/english/static/in_depth/south_asia/2002/india_pakistan/timeline/1971.stm|lang=en|url-status=live|archive-date=18 nëntor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111118005357/http://news.bbc.co.uk/hi/english/static/in_depth/south_asia/2002/india_pakistan/timeline/1971.stm}}</ref> Shteti i ri e ndryshoi emrin e tij në Bangladesh më 11 janar [[1972]] dhe u bë një demokraci parlamentare nën një kushtetutë. Menjëherë më pas më 19 mars [[Bangladeshi]] nënshkroi traktatin e miqësisë me Indinë. Bangladeshi kërkoi pranimin në OKB me shumicën e votave në favor të tij, por [[Kina]] vuri veton pasi Pakistani ishte aleati i saj kyç.<ref>{{cite web|url=http://www.mofa.go.jp/policy/other/bluebook/1972/1972-1-9.htm|lang=en|title=Section 9. Situation in the Indian Subcontinent, 2. Bangladesh's international position|publisher=Ministria e Punëve të Jashtme të Japanisë|archive-date=20 prill 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120420223314/http://www.mofa.go.jp/policy/other/bluebook/1972/1972-1-9.htm}}</ref> [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës]], gjithashtu një aleat kyç i Pakistanit, ishte një nga shtetet e fundit që e njohu Bangladeshin. Për të siguruar një kolim të lehtë, në [[1972]] u firmos "Marrëveshja Simla" mes Indisë dhe [[Pakistani]]t. Traktati siguronte se Pakistani e njihte pavarësinë e Bangladeshit në shkëmbim të rikthimit të robërve pakistanezë. [[India]] i trajtoi të gjithë robërit në përputhje me Konventën e Gjenevës, rregulli 1925.<ref>{{cite web|title=Bangladesh: Unfinished Justice for the crimes of 1971 – South Asia Citizens Web|url=http://www.sacw.net/article524.html|publisher=Sacw.net|accessdate=23 qershor 2011|lang=en|url-status=live|archive-date=22 korrik 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722041729/http://www.sacw.net/article524.html}}</ref> Ajo liroi më shumë se 93 000 robër pakistanezë në pesë muaj.<ref name="dailytimes1912005"/> Për më tepër, si një gjest i vullnetit të mirë, afërsisht 200 ushtarë të tjerë u kërkuan për krime lufte nga bengalezët u falën nga [[India]].<ref>{{cite web|title=Bangladesh's genocide debate; A conscientious research|publisher=EFSAS|lang=en|url=https://www.efsas.org/publications/study-papers/bangladesh%E2%80%99s-genocide-debate;-a-conscientious-research/|accessdate=3 gusht 2020|url-status=live|archive-date=26 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200926032926/https://www.efsas.org/publications/study-papers/bangladesh%E2%80%99s-genocide-debate%3B-a-conscientious-research/}}</ref> Marrëveshja i dha gjithashtu më shumë se {{convert|13000|km²|0|abbr=on}} territor trupave Indiane që kishin zaptuar Pakistanin Perëndimor gjatë luftës, megjithëse India mbajti pak zona strategjike;<ref>{{cite web|url=http://storyofpakistan.com/the-simla-agreement|title=The Simla Agreement|date=1 qershor 2003|website=Story of Pakistan|lang=en|accessdate=23 qershor 2011|url-status=live|archive-date=3 qershor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603081006/http://storyofpakistan.com/the-simla-agreement/}}</ref> shumica në Kargil, që do të bëhej prapë pika qëndrore e një lufte mes dy shteteve në vitin [[1999]]. Numri real i viktimave gjatë luftës është akoma i pasigurt.<ref name="Baxter88"/> ku të vrarët variojnë nga vlerësimet bangladeshase në 3 milionë te ato pakistaneze në 26 000. Sipas një burimi vdiqën 1.7 milionë veta. Një numër i madh grash u përdhuanuan nga pakistanezët, bengalezët dhe biharezët. Qeveria u dha atyre titullin ''birangina'' ("trime heroina"), por ato vuajtën diskriminimin e pastajmë.<ref name="Schendel172-3">{{cite book|author=Willem van Schendel|title=A History of Bangladesh|url=https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche|lang=en|publisher=Cambridge University Press|date=12 shkurt 2009|isbn=978-0-51199741-9|page=[https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche/page/n199 172]-73|ref=none}}</ref> Përveç robërve pakistanezë të luftës kishte akoma bashkëpunëtorë në Bangladesh. Në [[1973]], Qeveria e Bangladeshit shpalli amnistinë për ta në shkëmbim të njohjes së Pakistanit. Kërkesat që ata të trajtoheshin si bashkëpunëtorë u shfaq prapë në vitet 1990. Pati edhe një popullsi të madhe myslimanësh jo bengalezë, që më së shumti mbështetën Pakistanin. Turmat bengaleze, që i identifikuan ata si "biharezë", i vranë ata para luftës dhe biharezët kishin ndihmuar Ushtrinë e Pakistanit gjatë saj. Mijëra vuajtën një kundër gjenocid ku u shpërngulën të paktën një milion veta.<ref name="Schendel172-3"/> == Republika e Popullit të Bangladeshit == ===Kushtetuta, demokracia e hershme dhe socializmi=== ====Qeveria e Përkohshme==== Qeveria e Përkohshme e Bangladeshit ishte qeveria e parë e vendit. Ajo u formua në Muxhibnagar më 17 prill 1971. Ajo shpalli pavarësinë dhe nxori një projekt kushtetutë të përkohëshme, duke shpallur "Barazinë, Dinjitetin Njerëzor dhe Drejtësinë Shoqërore" si parimet e saj themelore. Kryeministri i saj ishte Taxhudin Ahmad, ndërsa Shefi i Shtabit të Ushtrisë ishte M. A. G. Osmani. Anëtarë të tjerë të rëndësishëm të kabinetit përfshinin Sajed Nazrul Islamin dhe Muhamad Mansur Aliun. Ajo përfshiu Shërbimin e sapoformuar Civil të Bangladeshit me anëtarët që dezertuan nga Shërbimi Civil i Pakistanit. Ajo kishte edhe një trupë të shquar diplomatike, të drejtuar nga Abu Sajid Çoudhuri, Humajun Rashid Çoudhuri dhe Rehman Sobhani mes të tjerëve. Forcat e Bangladeshit përfshinin njëmbëdhjetë komandantë sektorësh, mes të cilëve figurat e shquara përfshinin Ziaur Rahmanin, Khaled Mosharrafin dhe K. M. Shafiullahun.<ref name="thedailystar">{{cite news|lang=en|title=Genesis of Bangladesh's Constitution|url=https://www.thedailystar.net/op-ed/genesis-bangladeshs-constitution-1209718|newspaper=The Daily Star|type=Op-ed|accessdate=6 janar 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20161226094413/http://www.thedailystar.net/op-ed/genesis-bangladeshs-constitution-1209718|url-status=live|archive-date=26 dhjetor 2016}}</ref><ref name="banglapediamg">{{cite web|year=2012|website=Banglapedia, National Encyclopedia of Bangladesh|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Mujibnagar_Government|accessdate=6 janar 2017|publisher=Asiatic Society of Bangladesh|lang=en|title=Mujibnagar Government|archive-date=8 dhjetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161208122432/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Mujibnagar_Government}}</ref> [[India]] fqinje ofroi mbështetje diplomatike, ekonomike dhe ushtarake për Qeverinë e Përkohëshme. Kryeqyteti i qeverisë në ekzil qe [[Kalkuta]]. Ushtria Indiane ndërhyri në dy javët e fundit të luftës në dhjetor 1971, duke siguruar dorëzimin e [[Pakistani]]t. ====Administrata e Sheikh Muxhibit==== Lidhja e krahut të majtë Avami, që kishte fituar zgjedhjet e vitit 1970 në Pakistan, formoi qeverinë e parë pas pavarësisë në Bangladesh. Udhëheqësi i Lidhjes Avami Sheikh Muxhibur Rahmani u bë kryeministri i 2-të i Bangladeshit më 12 janar 1972. Ai konsiderohet gjerësisht si heroi i pavarësisë dhe ati themelues i kombit. Shtet-ndërtimi nën qeverinë e tij u bazua mbi parimet shekullare nacionaliste bengaleze. Kushtetuta fillestare e Bangladeshit, e hartuar nga Kamal Hosaini, vendoste strukturën e një republike parlamentare demokratike liberale me ndikime socialiste në [[1972]]. Në skenën ndërkombëtare, Rahmani dhe kolegia e tij indiane [[Indira Gandhi]] nënshkruan Traktatin 25-vjeçar Indo-Bangladeshas të Miqësisë, Bashkëpunimit dhe Paqes. Bangladeshi ju bashkua [[Organizata e Konferencës Islamike|Organizatës së Konferencës Islamike]], "Komunuelthit të Kombeve" dhe Lëvizjes së Parreshtuar. Rahmani u ftua në Uashington dhe Moskë për bisedime me udhëheqësit amerikanë dhe sovjetikë. Në Marrëveshjen e Delhit të 1974-ës, [[Bangladeshi]], [[India]] dhe [[Pakistani]] kërkuan të punonin për stabilitetin rajonal dhe paqen. Marrëveshja i hapi rrugën rikthimit të zyrtarëve të internuar bengalezë dhe familjet e tyre të braktisura në Pakistan, ashtu dhe vendosjen e marrëdhënieve diplomatike mes Dhakës dhe [[Islamabadi]]t. [[Japonia]] u bë ndihmë-dhënësi kryesor për vendin e ri. Megjithëse [[Izraeli]] ishte një nga vendet e para që e njohu Bangladeshin,<ref>{{cite book|author=Syed Anwar Hussain|year=1990|chapter=Bangladesh and Islamic Countries, 1972-1983|editor1=Elliot L. Tepper|editor2=Glen A. Hayes|title=Bengal and Bangladesh: Politics and Culture on the Golden Delta|lang=en|page=103|publisher=Asian Studies Center, Michigan State University|quote="Në prill 1972, Izraeli bëri gjithashtu njohjen e Bangladeshit".}}</ref> qeveria në [[Dhaka]] mbështeti fuqimisht [[Egjipti]]n gjatë "Luftës Arabo-Izraelite të 1973-it". Në këmbim, Egjipti i dha Ushtrisë së Bangladeshit 44 tanke.<ref name="globalsecurity">{{cite web|author=John Pike|lang=en|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/bangladesh/army-modernization.htm|publisher=globalsecurity.org|accessdate=6 janar 2017|title=Bangladesh Army – Modernization|url-status=live|archive-date=28 dhjetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161228181126/http://www.globalsecurity.org/military/world/bangladesh/army-modernization.htm}}</ref> [[Bashkimi Sovietik]] mbështeti mjaft skuadrone aeroplanësh [[MiG-21]].<ref name="globalsecurity2">{{cite web|title=Bangladesh – Air Force Modernization|lang=en|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/bangladesh/air-force-modernization.htm|author=John Pike|publisher=globalsecurity.org|accessdate=6 janar 2017|url-status=live|archive-date=26 dhjetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161226230031/http://www.globalsecurity.org/military/world/bangladesh/air-force-modernization.htm|ref=none}}</ref> Në vend, regjimi i Rahmanit u bë gjithmonë e më autoritar. Pati një kryengritje nga socialistët radikalë Xhashod, ashtu dhe trazira nga forcat pro-sipërmarrëse dhe konservatore, që ndjenin se Lidhja Avami ishte e pandershme duke marrë besim ekskluziv për përpjekjen e lirisë. Rahmani imponoi një gjendje tre mujore të jashtëzakonshme në [[1974]] për të pastruar keqmenaxhimin dhe korrupsionin. Ai formoi grupin para-militar Xhatija Rakkhi Bahini, që u akuzua për abuzim të të drejtave të njeriut. Xhatija Rakkhi Bahini ishte i pabesueshëm nga shumë në Ushtrinë e Bangladeshit.<ref>{{harvnb|Anthony Mascarenhas|1986|pp=37, 44–6, 52}}</ref> Ekonomikisht, Rahmani u bazua te një program i stërmadh shtetëzimi që dështoi të arrinte përfitimet e synuara. Ndihma sovietike dhe Indiane gjithashtu dështoi të materializohej në sasinë e dëshiruar. Kriza e Urisë së Bangladeshit në 1974 dhe kriza humanitare ishte një goditje e rëndë ekonomike.<ref name="Leëis2011">{{harvnb|David Lewis|2011|pp=78–81}}</ref> Në janar [[1975]], Sheikh Muxhibi mori presidencën me fuqi të jashtëzakonshme, shpërbëri sistemin parlamentar dhe krijioi shtetin një partiak. Partitë e ndryshme politike u bashkuan në një parti të vetme kombëtare legale, Lidhja Bangladesh Krishak Sramik Avami, e njohur si akronimi anglisht BAKSAL. Shumica e gazetave të Bangladeshit u ndaluan. Dështimi i politikave ekonomike të Sheikh Muxhibit e tëhuajësoi popullin. Nga viti [[1975]] gazetari Anthony Mascarenhas e përshkroi atë si "njeriun më të urryer në Bangladesh".<ref name="Leëis2011" /> Më 15 gusht 1975, një grup rrebel ushtarakësh të rinj e vrau Sheikh Muxhibin.<ref name="Mascarenhas1986">{{harvnb|Anthony Mascarenhas|1986}}</ref> [[File:Statiefoto op paleis Soestdijk. V.l.n.r. Beatrix, H.M., van Vollenhoven, Ziaur R, Bestanddeelnr 930-2280.jpg|thumb|345px|Presidenti Ziaur Rahman me mbretëreshën Juliana dhe princesshën Beatrix të Hollandës në 1979]] ===Grushtet ushtarake të shtetit dhe regjimet presidenciale=== ====Ligji i parë ushtarak dhe administrata Zia==== Udhëheqësit e grushtit të shtetit vendosën zëvendës-presidentin Khondaker Mostak Ahmad si pasuesin e menjëhershëm të Sheikh Muxhibit. Një konservator i palëkundur, Ahmadi shpalli ligjin ushtarak dhe burgosi shumë të besuar të Sheikh Muxhibit, duke përfshirë edhe kryeministrin e parë të Bangladeshit Taxhudin Ahmadin. Udhëheqësit e burgosur u ekzekutuan më 3 nëntor [[1975]]. Ahmadi e ndërroi udhëheqjen e Forcave të Armatosura të Bangladeshit, duke i hapur rrugën diktaturës së ardhshme ushtarake të vendit.<ref name="Mascarenhas1986"/> Një grusht shteti tjetër i drejtuar nga gjeneral brigade Khaled Mosharrafi, e përmbysi Ahmadin nga presidenca më 6 nëntor 1975. Kryetari i gjykatës, Abu Sadat Mohamad Sajemi, u vendos si president. Mosharrafi u vra nga trupat renegate socialiste të drejtuara nga Abu Taheri më 7 nëntor 1975. Në [[1976]] shefi i ushtrisë, gjeneral lejtnant Ziaur Rahman, u shfaq si figura më e pushtetshme e vendit.<ref name="Mascarenhas1986"/> Nën situatën e ndryshuar dramatikisht, Bangladeshi i frikësohej një pushtimi nga [[India]] të mbështetur nga [[Bashkimi Sovjetik]], pasi qeveria e re në Dhaka u njoh nga [[Pakistani]], [[Arabia Saudite]] dhe [[Kina]]. Sipas regjistrimeve të deklasifikuara të Shteteve të Bashkuara, Bangladeshi mori siguri nga [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës]] për mbështetjen perëndimore për sovranitetin dhe integritetin e tij territorial.<ref name="indiandefencerevieë">{{cite magazine|magazine=Indian Defence Review|title=Why Bangladesh feared Indian invasion after 1975 coup|url=http://www.indiandefencereview.com/why-bangladesh-feared-indian-invasion-after-1975-coup/|lang=en|accessdate=6 janar 2017|archive-date=11 nëntor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161111092841/http://www.indiandefencerevieë.com/why-bangladesh-feared-indian-invasion-after-1975-coup/|url-status=live}}</ref><ref name="Mascarenhas1986"/> Diskutimi mbi ndarjen e ujërave të [[Gangu]]t, për shkak të ndërtimit nga India të Digës Faraka, e çoi Bangladeshin të kërkonte ndërhyrjen e Kombeve të Bashkuara në 1976. Diskutimi u adresua nëpërmjet një marrëveshjeje dypalëshe në [[1977]].<ref>{{harvnb|Ian Preston|2005|p=18}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Gjeneral lejtnanti Ziaur Rahman (i njohur gjerësisht si Zia) mori presidencën nga Abu Sadat Mohamad Sajem më 21 prill 1977. Ziai formoi Partinë Nacionaliste të Bangladeshit. Zgjedhjet parlamentare u zhvilluan në [[1979]], në të cilat partia Nacionaliste e Bangladeshit fitoi një shumicë të brishtë, ndërsa Lidhja Avami u bë partia kryesore opozitare. Presidenti Zia riktheu tregun e lirë, ri-përcaktoi socializmin si "drejtësi ekonomike dhe shoqërore" në kushtetutë dhe krijoi një politikë të jashtme që theksonte solidaritetin me vendet me shumicë myslimane dhe bashkëpunimin rajonal në Azinë e Jugur. [[Bangladeshi]] arriti një rritje të shpejtë ekonomike dhe industriale nën presidencën e Ziait. Qeveria ndërtoi zonat e para të procesimit të eksporteve. Ai vuri në jetë një program popullor ushqim për punën, ripërmbysi kolektivizimin e bujqësisë dhe promovoi zhvillimin e sektorit privat. Ziai u përballë me njëzet e një përpjekje për grushte shteti kundër qeverisë së tij, duke përfshirë një nga forcat ajrore. Përpjekja e fundit për grusht shteti rezultoi në vrasjen e tij në [[1981]]: Ziai u vra nga trupat besnike të gjeneral majorit Abul Manzur më 30 maj 1981. Kryngritja më vonë u shtyp nga shefi i ushtrisë, gjeneral lejtnant Husain Muhamad Ershad.<ref name="Mascarenhas1986"/> ====Administrata Satar==== Ziai u pasua nga zëvendës-presidenti Abdus Satar. Presidenti Satar mori në mandat popullor gjatë zgjedhjeve presidenciale të 1981-it. Grushti i shtetit i 1982-it në Bangladesh e rrëzoi presidentin Satar dhe qeverinë e tij civile.<ref>{{harvnb|Ian Preston|2005|pp=19–20}}</ref> [[File:Hussain Muhammad Ershad.jpg|thumb|Presidenti Husain Muhamad Ershad]] ====Ligji i dytë ushtarak dhe administrata Ershad==== Satari u zëvendësua nga kryetari i gjykatës A. F. M. Ahsanudin Çoudhuri. Gjeneral lejtenanti Husain Muhamad Ershad shpalli ligjin ushtarak dhe u bë administratori kryesor i Ligjit Ushtarak. Ai e caktoi veten president të Këshillit të Ministrave dhe shefi i forcave detare dhe ajrore si përfaqësues të administratorëve të ligjit ushtarak. Ershadi e shtyu politikën e jashtme të Bangladeshit më shumë drejt bllokut anti-sovjetik. [[File:Noor Hossain at 10 November 1987 protest for democracy in Dhaka (01).jpg|thumb|left|Noor Hosaini, një demonstrues pro-democracisë, në protestën e 10 nëntorit 1987 në Dhaka, fotografuar nga Dinu Alam pak para vrasjes nga forcat e sigurisë]] Në [[1983]], Ershadi mori presidencën. Shtypja politike nën regjimin e ligjit ushtarak të Ershadit ishte shumë e përhapur. Megjithatë, qeveria zbatoi një seri reformash administrative, veçanërisht në terma zhvillimorë. Tetëmbëdhjetë distriktet e vendit u ndanë në gjashtëdhjetë e katër distrikte, duke krijuar sistemin e upazilave. Mes veprave krysore ishin privatizimi i ekonomisë së zotëruar gjerësisht nga shteti (deri në 70% e industrisë ishte me pronësi shtetërore) dhe inkurajoi investimet private në industrinë e rëndë bashkë me manifakturën e lehtë, materialet e para dhe gazetat. Kompanitë e huaja u ftuan të investonin në industrinë e Bangladeshit po ashtu dhe u vunë në fuqi masa të ngurta proteksioniste për të siguruar manufakturën. Të gjitha partitë politike dhe bashkimet tregtare u ndaluan, me dënimin me vdekje që jepej për korrupsion dhe trazirë politike. Kontrolli i Ershadit u pa gjerësisht si një zhvillim pozitiv, pasi [[Bangladeshi]] ishte një vend në vështirësi serioze ekonomike. Vendi përballej me mungesa domethënëse të ushqimeve. Qeveria u përballë edhe me një defiçit të rëndë buxhetor për tu rregulluar prej 4&nbsp;miliardë takash dhe [[Fondi Monetar Ndërkombëtar|FMN-ja]] deklaroi se ajo nuk do ti jepte më hua deri sa Bangladeshi të paguante disa nga borxhet e tij ekzistuese. Gjatë shumicës së vitit [[1984]], Ershadi kërkoi pjesëmarrjen e partive opozitare në zgjedhjet vendore nën ligjin ushtarak. Opozita kundërshtoi pjesëmarrjen, megjithatë, e detyroi Ershadin ti braktiste këto plane. Ershadi kërkoi mbështetje publike për regjimin e tij në një referendum kombëtar mb udhëheqjen e tij në mars [[1985]]. Ai fitoi në mënyrë mbizotëruese, megjithëse pjesëmarrja ishte e vogël. Dy muaj më vonë, Ershadi zhvilloi zgjedhjet pë drejtuesit e këshillave vendore. Kandidatët pro-qeveritarë fituan shumicën e vendeve, duke vënë në lëvizje ambicien presidenciale të programit të çqendërzimit. Jeta politike u liberalizua më tepër në fillim të vitit [[1986]] dhe u rikthyen të drejta politike shtesë, duke përfshirë të drejtën për tu grumbulluar në tubime të mëdha politike. Në të njëjtën kohë, u krijua Partia Xhatija (Kombëtare), si mjeti politik i Ershadit për kalimin nga ligji ushtarak.<ref name="usbn">{{cite web|title=Background Note: Bangladesh|author=Bureau of South and Central Asian Affairs|url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/3452.htm|date=mars 2008|website=U.S. Department of State|lang=en|accessdate=11 qershor 2008|archive-date=27 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191027173216/https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/3452.htm|url-status=live}}</ref> Megjithë bojkotin nga Partia Nacionaliste e Bangladeshit, e drejtuar nga e veja e presidentit Zia, Begum Khaleda Zia, zgjedhjet parlamentare u zhvilluan në maj 1986. Partia Xhatija fitoi një shumicë të lehtë prej 300 vendesh në Asamblenë Kombëtare. Pjesëmarrja e Lidhjes Avami—e drejtuar nga bija e ish-presidentit Muxhib, Sheikh Hasina Vaxhed—u dha zgjedhjeve njëfarë besueshmërie, megjithë akuzat e gjera për parregullsi në votime.<ref name="usbn"/><ref name="Ershadsbid">{{cite news|url=http://www.thedailystar.net/news-detail-152587|author=Shakhawat Liton|date=28 gusht 2010|title=Ershad's desperate bids go in vain|lang=en|newspaper=The Daily Star|accessdate=3 janar 2019|url-status=live|archive-date=19 qershor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180619213834/https://www.thedailystar.net/news-detail-152587}}</ref> Ershadi dha dorëheqjen si shef i Shtabit të Ushtrisë dhe u tërhoq nga shërbimi ushtarak në përgatitje për zgjedhjet presidenciale të 1986-ës, të caktuara për në tetor. Duke protestuar se ligji ushtarak ishte akoma në fuqi, si Partia Nacionaliste e Bangladeshit ashtu edhe Lidhja Avami refuzuan të vinin kandidatura. Ershadi i tejkaloi lehtësisht kandidatët e mbetur, duke marrë 84% të votave. Megjithëse Qeveria e Ershadit shpalli një pjesëmarrje prej më shumë se 50%, udhëheqësit e opozitës dhe shumë nga shtypi i huaj, vlerësuan një pjesëmarrje shumë më të ulët dhe denoncuan parregullsitë e votimit.<ref name="NYTershad">{{cite news|title=Bangladesh Chief Claims Vote Victory|url=https://www.nytimes.com/1986/10/17/world/bangladesh-chief-claims-vote-victory.html|lang=en|newspaper=The New York Times|date=17 tetor 1986|archive-url=https://web.archive.org/web/20181227232225/https://www.nytimes.com/1986/10/17/world/bangladesh-chief-claims-vote-victory.html|archive-date=27 dhjetor 2018}}</ref> Në nëntor 1986, qeveria e tij arriti dy të tretat e nevojshme në Asamblenë Kombëtare për të kaluar amendamentin e shtatë kushtetues, duke e mbrojtur Ershadin dhe regjimin e tij nga përndjekja për veprimet e ndërmarra në vitet e sundimit ushtarak.<ref name="Ershadsbid" /> Ligji ushtarak në vijim u shfuqizua më 11 nëntor<ref name="usbn"/><ref>{{cite news|date=11 nëntor 1986|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1986/11/11/martial-law-ends-in-bangladesh/2be0301b-5fc2-4e63-93d8-ff368b939a3b/|lang=en-us|title=Martial Law Ends in Bangladesh|newspaper=Washington Post|accessdate=29 dhjetor 2018|issn=0190-8286|archive-url=https://web.archive.org/web/20181229220705/https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1986/11/11/martial-law-ends-in-bangladesh/2be0301b-5fc2-4e63-93d8-ff368b939a3b/|url-status=live|archive-date=29 dhjetor 2018}}</ref>, ndërsa partitë e opozitës morën vendet e tyre në Asamblenë Kombëtare. Në korrik [[1987]], megjithatë, pasi qeveria kishte miratuar me nxitim një projekt ligjor kontravers për të përfshirë përfaqësimin ushtarak në këshillat e administrativë vendorë, opozita doli nga parlamenti. Kalimi i projektit ndihmoi në nxitjen e një lëvizjeje opozitare që shpejt arriti kulmin, duke bashkuar për herë të parë partitë opozitare të Bangladeshit. Qeveria filloi të arrestonte veprimtarë të opozitës nën Aktin e Fuqive Speciale të 1974-ës. Megjithë këto arreste, partitë opozitare vijuan të organizonin marshime proteste dhe greva në rang kombëtar.<ref name="nvad">{{cite web|lang=en|title=Bangladeshis bring down Ershad regime, 1987-1990|url=https://nvdatabase.swarthmore.edu/content/bangladeshis-bring-down-ershad-regime-1987-1990|date=17 nëntor 2012|website=Global Nonviolent Action Database|accessdate=30 dhjetor 2018|url-status=live|archive-date=7 janar 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107205104/https://nvdatabase.swarthmore.edu/content/bangladeshis-bring-down-ershad-regime-1987-1990}}</ref> Në mënyrë që të parandalonte një grevë të paralajmëruar 72-orëshe për 29 nëntorin, Ershadi shpalli gjendjen e jashtëzakonshme më 27 nëntor.<ref>{{cite news|title=Protest Banned, Curfew Imposed in Bangladesh|newspaper=L. A. Times|url=http://articles.latimes.com/1987-11-28/news/mn-5961_1_bangladesh-curfew-imposed|date=28 nëntor 1987|lang=en|archive-date=18 gusht 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180818031915/http://articles.latimes.com/1987-11-28/news/mn-5961_1_bangladesh-curfew-imposed}}</ref> Parlamenti u shpërbë më 6 dhjetor,<ref>{{cite web|lang=en|url=http://www.parliament.gov.bd/index.php/en/about-parliament/tenure-of-parliament|title=Tenure of All Parliaments|website=Parliament of Bangladesh|date=30 dhjetor 2012|accessdate=30 dhjetor 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180812074443/http://www.parliament.gov.bd/index.php/en/about-parliament/tenure-of-parliament|archive-date=12 gusht 2018}}</ref> dhe planifikoi zgjedhje të reja në mars [[1988]].<ref name="usbn"/> Të tëra partitë kryesore opositare i refuzuan parashikimet e qeverisë për pjesëmarrjen në zgjedhje, duke thënë se qeveria ishte e paaftë për të zhvilluar zgjedhje të lira dhe të ndershme. Megjithë bojkotin e opozitës, zgjedhjet parlamentare vijuan. Partia sunduese Xhatija fitoi 251 nga 300 vende. Parlamenti, ndërsa konsiderohej akoma nga opozita si një trupë ilegjitime, i zhvilloi sesionet e planifikuara dhe kaloi ligje të shumta, duke përfshirë amendamentin e tetë kontraversial të Kushtetutës në qershor 1988, që e bënte [[islami]]n fe shtetërore,<ref name="statereligion">{{cite news|title=After 28 years, Bangladesh revives case to drop Islam as state...|work=Reuters|lang=en|url=https://www.reuters.com/article/bangladesh-islam-state-idUSKCN0W91XJ|date=7 mars 2016|accessdate=29 dhjetor 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622005411/https://www.reuters.com/article/bangladesh-islam-state-idUSKCN0W91XJ|archive-date=22 qershor 2018}}</ref> në kundërshtim me natyrën fillestare shekullare të Kushtetutës. Nga viti [[1989]], zgjedhjet e këshillave vendore u konsideruan përgjithësisht nga vëzhguesit ndërkombëtarë se ishin më pak të dhunshme dhe të më të lira dhe të ndershme sesa ato të mëparshme. Megjithatë, opozita e sundimit të Ershadit filloi rifitonte përparësi, duke u përshkallëzuar në greva të shpeshta të përgjithshme, protesta të shtuara në kampuse, protesta publike dhe një mosbindje të përgjithshme ndaj ligjit dhe rendit nga fundi i vitit [[1990]].<ref name="usbn"/> ===Rikthimi i republikës parlamentare dhe Beteja e Zonjave=== ====Qeveria e parë kujdestare (1990–1991)==== Ershadi u dorëhoq nën trysninë e ushtrisë dhe bashkësisë ndërkombëtare, pasi lëvizja pro-demokracisë e drejtuar nga Khaleda Zia dhe Sheikh Hasina e përfshinë të gjithë vendin, duke tërhequr pjesëmarrjen e klasave të mesme dhe të larta. Kryetari i Gjykatës, Shahabudin Ahmedi, u betua si president në detyrë dhe formoi qeverinë e parë kujdestare të [[Bangladeshi]]t. Ahmedi e vendosi Ershadin nën arrest dhe organizoi zgjedhjet e lira dhe të ndershme të 1991-it. ====Administrata Khaleda (1991–1996)==== Partia e qendrës së djathtë Nacionaliste e Bangladeshit i fitoi zgjedhjet e përgjithshme të 1991-it në Bangladesh me 140 vende, por i mungonte një shumicë e përgjithshme parlamentare. Megjithatë, ajo formoi një qeveri me mbështetjen e Partisë islamike Xhamaat-e-Islami, me Khaleda Zian, të venë e Ziaur Rahmanit, që mori postin e kryeministres. Vetëm katër parti kishin më shumë se 10 anëtarë në parlamentin e vitit 1991: Partia Nacionaliste, e drejtuar nga kryeministrja Begum Khaleda Zia; dhe Lidhja Avami, e drejtuar nga Sheikh Hasina; Xhamaat-I-Islami, e drejtuar nga Ghulam Azami dhe Partia Xhatija, e drejtuar nga kryetari në detyrë Mizanur Rahman Çoudhuri, ndërsa themeluesi i saj, ish-presidenti Ershad, kryente një dënim me burg për korrupsion. Khaleda Zia u bë kryeminstrja e parë femër në historinë e Bangladeshit. Në shtator 1991 u mbajt një referendum kushtetues, që kërkonte transferimin e pushtetit ekzekutiv nga presidenti, që ishte zgjedhur në zyrë që nga viti 1975, te kryeministri – duke i dhënë presidentit një rol kryesisht ceremonial. Votimi ishte në mënyrë mbizotëruese në favor të amendamentit kushtetues dhe Bangladeshi u rikthye në një demokraci parlamentare, sipas kushtetutës themeluese. Në tetor 1991, anëtarët e parlamentit zgjodhën një kryetar të ri shteti, presidentin Abdur Rahman Biswas. Ministri i Financave Saifur Rahman nisi një seri reformash ekonomike liberale, që vendosën një preçedent në Azinë e Jugur dhe u panë si një model në Indi, Pakistan dhe [[Sri Lanka]].<ref name="dhakatribune">{{cite news|lang=en|date=6 shtator 2016|url=http://www.dhakatribune.com/opinion/op-ed/2016/09/06/remembering-budget-wizard/|author=Kazi Liakat Hossain|title=Remembering the Budget Wizard|accessdate=6 janar 2017|newspaper=Dhaka Tribune|type=Op-ed|url-status=live|archive-date=10 maj 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170510083610/http://www.dhakatribune.com/opinion/op-ed/2016/09/06/remembering-budget-wizard/}}</ref> Në mars [[1994]], kontroversiteti mbi një zgjedhje të ndërmjetme parlamentare, që opozita pretendonte se qeveria e kishte paracaktuar, çoi në një bojkot pa afat të parlamentit nga e gjithë opozita. Opozita filloi gjithashtu një program të përsëritjes së grevave të avanconte kërkesat e saj për dorëheqjen e Qeverisë së Khaleda Zias dhe krijimin e një qeverie kujdestare që të mbikëqyrte zgjedhjet e përgjithshme. Përpjekjet për të ndërmjetësuar mosmarrëveshjen, nën drejtimin e Sekretariatit të Komunuealthit, dështuan. Pas një përpjekjeje tjetër në një vend të negociuar dështuan ngushtësishtë në fundin e dhjetorit 1994, opozita u dorëhoq në masë nga parlamenti. Ajo në pastaj vijoi një fushatë marshimesh, demonstratash dhe grevash në një përpjekje për ta detyruar qeverinë të dorëhiqej.<ref name="postershad">{{harvnb|Syed Serajul Islam|2001|pp=160–73}}</ref> Të tëra partitë opozitare, duke përfshirë edhe Lidhjen Avami të Sheikh Hasinas, bënë thirrje për bojkotimin e zgjedhjeve kombëtare të planifikuara në 15 shkurt 1996.<ref name="usbn"/> Në shkurt, Khaleda Zia u rizgjodh nga një votim me shumicë të lehtë të bojkotuar dhe denoncuar si të pandershme nga tre partitë kryesore opozitare. Administrata qe jetë-shkurtër, duke zgjatur vetëm 12 days<ref name="parliamentarytenure">{{cite web|lang=en|title=Tenure of All Parliaments|url=http://www.parliament.gov.bd/index.php/en/about-parliament/tenure-of-parliament|date=12 gusht 2018|accessdate=27 dhjetor 2018|archive-date=12 gusht 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180812074443/http://www.parliament.gov.bd/index.php/en/about-parliament/tenure-of-parliament|url-status=dead}}</ref> që në mars [[1996]], në vijim të trazirave të përshkallëzuara politike, parlamenti në detyrë miratoi një amendament kushtetues për të lejuar një qeveri kujdestare asnjanëse për të marrë pushtetin dhe të zhvilluar zgjedhje të reja parlamentare në qershor 1996. ====Qeveria e dytë kujdestare (1996)==== Kryetari i gjykatës Muhammad Habibur Rahmani u bë Kryekëshilltari i I-rë i Bangladeshit nën sistemin kushtetues të qeverisë kujdestare. Gjatë kësaj periudhe, presidenti Abdur Rahman Bisvas shkarkoi shefin e ushtrisë gjeneral lejtnantin Abu Saleh Mohammad Nasim mbi akuzat për veprimtari politike, duke shkaktuar që në përgjigje gjeneralit të organizonte një grusht shteti në përgjigje. Trupat e shefit të shkarkuar të ushtrisë në Bogra, Majmensingh dhe Xhesore marshuan drejt Dhakës. Megjithatë, komandanti ushtarak i Savarit mori anën e presidentit dhe nxori tanket në kryeqytet dhe autostradat përreth, si dhe pushoi shërbimet e trageteve, si pjesë e operacioneve për të dobësuar forcat e grushtit të shtetit. Gjeneral lejtnant Nasimi më vonë u arrestuan në Kantonin e Dhakës.<ref>{{cite web|author=United Nations High Commissioner for Refugees|url=https://www.refworld.org/docid/3ae6a84f4.html|title=Refworld {{!}} Political Developments December 1996 - April 1998|website=Refworld|lang=en|accessdate=17 shkurt 2023|archive-date=15 shtator 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230915172713/https://www.refworld.org/docid/3ae6a84f4.html}}</ref> Kryekëshilltari e mbajti me sukses zgjedhje të lira dhe të ndershme më 12 qershor [[1996]]. Lidhja Avami doli partia më e madhe me 146 vende në parlament, e ndjekur nga Partia Nacionaliste me 116 vende dhe Partia Xhatija me 32 vende. ====Administrata Hasina (1996–2001)==== Lidhja Avami e Sheikh Hasinas fitoi 146 nga 300 vende në zgjedhjet e qershorit 1996, për pak vota arrinte shumicën absolute. Megjithatë, me mbështetjen e Partisë Xhatija ajo formoi çfarë ajo e quajti një "Qeveri të Konsensusit Kombëtar" në qershor 1996.<ref name="usbn"/> Vëzhguesit ndërkombëtarë dhe vendas raportuan se zgjedhjet e qershorit 1996 ishin të lira dhe të ndershme. Partia Nacionaliste akuzoi menjëherë se policia dhe veprimtarët e Lidhjes Avami ishin angazhuar në veprimtari në shkallë të gjerë intimidimi dhe burgosjeje të veprimtarëve të opozitës. Në fund të vitit 1996, Partia Nacionaliste inskenoi një largim nga parlamenti për këtë dhe ankesa të tjera, por u rikthye në janar [[1997]], me një marrëveshje prej katër pikash me partinë drejtuese. Partia Nacionaliste pretendoi se kjo marrëveshje nu u zbatua kurrë dhe më vonë inskenoi një tjetër braktisje në gusht 1997. Ajo u rikthye në Parlament nën një tjetër marrëveshje në mars [[1998]].<ref name="usbn"/> Administratës së parë Hasina i atribuohen nisma simbol në mjedis dhe paqësimin ndëretnik. Ajo ishte përgjegjëse për nënshkrimin e Traktatit të Ndarjes së Ujërave të Gangut me Indinë dhe Marrëveshjen e Paqes së Vargut Kodrinor të Çitagongut me kryengritësit etnikë, për të cilën Hasina fitoi Çmimin e Paqes së UNESCO-s. Hasina qe gjithashtu një nga udhëheqëset themeluese të 8 Vendeve në Zhvillim (D 8). Në [[1998]], Hasina bujti një samit ekonomik të papreçedent tre-palësh në [[Dhaka]] me krlyeminstrat Navaz Sharif të [[Pakistani]]t dhe I. K. Guxhral të Indisë. Takimet e saj me presidentin e ShBA-së [[Bill Clinton]] në Dhaka dhe Uashington u përqëndruan në investimet energjetike amerikane për rezervat e gazit natyror të Bangladeshit dhe ekstradimin e vrasësve të babait të saj. Megjithatë, Hasina nuk ishte entuziaste për të lejuar eksportin e gazit natyror të Bangladeshit, megjithë kërkesat nga firmat shumëkombëshe.<ref name="ConcaDabelko2002">{{harvnb|Ken Conca|Geoffrey D. Dabelko|2002|p=69}}</ref><ref name="Roy2000">{{harvnb|Rajkumari Chandra Kalindi Roy|2000|p=164}}</ref><ref name="Initiative2007">{{cite book|year=2007|lang=en|title=Political culture in Bangladesh: perspectives and analysis: selections from the journal of Bangladesh studies|url=https://books.google.com/books?id=520MAQAAMAAJ|publisher=Bangladesh Development Initiative|isbn=978-984-05-1782-4|page=323}}</ref><ref name="BhargavaKhatri1999">{{harvnb|Kant Kishore Bhargava|Sridhar K. Khatri|1999|p=16}}</ref><ref name="latimes">{{cite news|lang=en|author=Edwin Chen|date=21 mars 2000|url=http://articles.latimes.com/2000/mar/21/news/mn-11124|title=Clinton Touts Ties With Bangladesh|newspaper=Los Angeles Times|accessdate=6 janar 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161117040246/http://articles.latimes.com/2000/mar/21/news/mn-11124|archive-date=17 nëntor 2016}}</ref> Në qershor [[1999]], Partia Nacionaliste dhe parti të tjera të opozitës filluan prapë të mos e ndjekin parlamentin. Ato organizuan një numër në rritje të grevave kombëtare, duke i rritur nga gjashtë ditë grevë e përgjithsme në [[1997]] në 27 ditë në 1999. Një aleancë prej katër partish opozitare e formuar në fillim të vitit 1999 shpalli se ajo do ti bojkotonte zgjedhjet parlamentare dhe ato të pushtetit vendor, nëse qeveria nuk ndërmerr masat e kërkuara nga opozita për të siguruar ndershmërinë zgjedhore. Qeveria nuk i ndërmorri këto mas dhe opozita për rrjedhojë i bojkotoi të gjitha zgjedhjet.<ref name="usbn"/> Në korrik [[2001]], Qeveria e Lidhjes Avami u tërhoq për të lejuar një qeveri kujdestare për të zhvilluar zgjedhjet parlamentare. Dhuna politike që ishte rritur gjatë mandatit të Qeverisë së Lidhjes Avami vijoi të rritej përgjatë verës që u zhvillua fushata. Në gusht, Khaleda Zia dhe Sheikh Hasina ranë dakord gjatë një vizite të ish-presidentit amerikan [[Jimmy Carter]] për të respektuar rezultatet e zgjedhjeve, si nëse fitonin ashtu edhe kur humbnin, të braktisnin përdorimin e hartalëve (greva të dhunshme) si mjete politike dhe nëse ishin të suksesshme në formimin e një qeverie të lejonin një rol më domethënës të opozitës në parlament. ====Qeveria e tretë kujdestare (2001)==== Qeveria kujdestare, e drejtuar nga kryekëshilltari Latifur Rahman, ishte e suksesshme në përmbajtjen e dhunës, që lejoi që zgjedhjet e përgjithshme parlamentare të mbaheshin në mënyrë të suksesshme më 1 tetor [[2001]]. Zgjedhjet panë një fitore të ngushtë të koalicionit të drejtuar nga Partia Nacionaliste, që përfshiu të djathtën e skajshme Xhamaat-e-Islami dhe Islami Oikja Xhote. Partia Nacionaliste fitoi 193 vende, ndërsa Xhamaati fitoi 17 vende.<ref name="usbn"/> [[File:LulaZia.jpg|thumb|Khaleda Zia, gruaja e parë kryeminstre e Bangladeshit, me presidentin e [[Brazili]]t Lula, gjatë mandatit të saj të dytë]] ====Administrata Khaleda (2001–2006)==== Duke pasuar sulmet e 11 shtatorit, qeveria e kryeminstres Khaleda Zia i lejoi [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës]] të përdornin aeroportet dhe hapsirën ajrore të Bangladeshit për të zhvilluar operacionet në Afganistan. Bangladeshi qe gjithashtu i shpejt të përgjigjej në përpjekjet për të lehtësuar [[Afganistani]]n pas përmbysjes së talibanëve, duke u bërë agjensia më e madhe zhvilluese me BRAC-un në vendin e shkatërruar nga lufta. Shtetet e Bashkuara e lavdëruan Bangladeshin si një "zë elegant, detyrues dhe shumë të nevojshëm të moderacionit" në [[Bota myslimane|Botën Myslimane]].<ref name="bbc">{{cite news|work=BBC News|title=Powell praises Bangladesh|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3003010.stm|accessdate=6 janar 2017|lang=en|url-status=live|archive-date=26 maj 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170526204526/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3003010.stm}}</ref> Khaleda Zia zhvilloi gjithashtu një partneritet strategjik me Kinën dhe nënshkroi në Marrëveshje Bashkëpunimi në Fushën e Mbrojtjes me [[Pekini]]n.<ref name="southasiaanalysis">{{cite web|title=Bangladesh-China Defence Co-Operation Agreement's Strategic Implications: An Analysis|lang=en|website=South Asia Analysis Group|url=http://www.southasiaanalysis.org/paper582|accessdate=6 janar 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20121212053504/http://www.southasiaanalysis.org/paper582|url-status=live|archive-date=12 dhjetor 2012}}</ref> Megjithë premtimin e saj në gusht 2001 dhe gjithë grupet monitoruese të zgjedhjeve që i deklaruan zgjedhjet të lira dhe të ndershme, Sheikh Hasina i dënoi zgjedhjet e fundit, duke refuzuar rezultatet dhe bojkotuar parlamentin. Gjithësesi në 2002, ajo i drejtoi deputetët e saj prapë në parlament, por Lidhja Avami u largua prapë në qershor [[2003]] si protestë ndaj vërejtjeve ofenduese rreth Hasinas nga ministri i shtetit dhe roli i konsideruar i njëanshëm i kryetarit të parlamentit. Në qershor [[2004]], Lidhja Avami u rikthye në parlament pa u plotësuar ndonjë nga kërkesat e saj. Ajo pastaj e ndoqi parlamentin në mënyrë të parregullt para se të shpallte një bojkot për të gjithë sesionin buxhetor të qershorit [[2005]]. Administrata e Khaleda Zias u shënua nga rritja ekonomike e përmirësuar, akuzat për korrupsion dhe hendeku në rritje mes forcave shekullare dhe konservatore të vendit. Një seri vrasjesh të profilit të lartë shënjestruan opozitën e drejtuar nga Lidhja Avami. Ish kryeministrja Sheikh Hasina i shpëtoi për pak një atentati në 2004. Xhamaatul Muxhahadin Bangladesh nisi mjaft sulme terroriste në 2005. Lidhja akuzoi Partinë Nacionaliste dhe Xhamaatin për bashkëpunim në rritjen e militantëve. Marrëdhëniet me Indinë fqinje u përkeqësuan për shkak të akuzave se territori i Bangladeshit ishte përdorur nga kryengritësit e Indisë Verilindore. ==== Regjimi i katërt kujdestar (2006–2008) ==== [[File:Hamid Karzai, Pervez Musharraf, Fakhruddin Ahmed - WEF Annual Meeting Davos 2008.jpg|thumb|left|345px|Kryekëshilltari Fakhrudin Ahmed me presidentët [[Hamid Karzai]] i Afganistanit dhe Pervez Musharraf i Pakistanit, [[Forumi Ekonomik Botëror]]]] Një krizë e rëndë politike shpërtheu pas fundit të mandatit të Partisë Nacionaliste, pas koalicioni i drejtuar nga Lidhja Avami kërkoi një kandidat asnjanës për kryekëshilltar. Javë të tëra grevash, protestash dhe bllokadash e paralizuan vendin. Presidenti Iaxhudin Ahmed mori përgjegjësitë e kryekëshilltarit por dështoi të drejtonte frikërat e opozitës për një zgjedhje të paracaktuar penguese. Shtypi i Bangladeshit e akuzoi presidentin se veproi nën ndikimin e Partisë Nacionaliste. Protestat e dhunshme vijuan bile edhe pasi ushtria u vendos në ndihmë të administratës civile. Më 11 janar [[2007]], u shpall gjendja e jashtëzakonshme nga presidenti Ahmed, që dha dorëheqjen nga zyra e kryekëshilltarit nën trysnin e raportuar gjerësisht nga ushtria, veçanërisht shefi i ushtrisë gjeneral Moin U. Ahmed.<ref name="economist">{{cite magazine|date=18 janar 2007|url=http://www.economist.com/node/8560006|lang=en|title=The coup that dare not speak its name|magazine=The Economist|accessdate=6 janar 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729102240/http://www.economist.com/node/8560006|archive-date=29 korrik 2017}}</ref> Guvernatori i mëparshëm i bankës qëndrore, Fakhrudin Ahmed, u caktua si kryekëshilltar dhe kabineti u riformua me shumë teknokratë. Qeveria kujdestare e mbështetur nga ushtria filloi një fushatë anti-korrupsion, që pa arrestimin e mbi 160 politikanëve, buznesmenëve dhe zyrtarëve, duke përfshirë edhe ish-kryeministret Khaleda Zia dhe Sheikh Hasina, ashtu dhe dy djemtë e Khaledas. Protestat e studentëve në Universitetin e Dhakës kërkonin rikthimin e demokracisë në gusht 2007, por u shtypën pas ndalimit të qarkullit. Khaleda dhe Hasina u liruan në [[2008]]. Gjendja e jashtëzakonshme zgjati për dy vjet. Zgjedhjet e përgjithshme të dhjetorit 2008 panë fitoren e ngushtë të koalicionit të Lidhjes Avami, që përfshinte edhe Partinë Xhatija. [[File:Protesters at Shahbag 2.JPG|thumb|Protestat e Shahbagut 2013 duke kerkuar dënimin me vdekje për kriminelët e luftës të Luftës për Liri të Bangladeshit, 1971]] ====Hasina administration (2009–present)==== Brenda dy muajve nga marrja e detyrës, qeveria e dytë e Sheikh Hasinas u përballë me kryengritjen e BDR-së, që provokoi tensione me seksionet e ushtrisë. Hasina e shmangu me sukses kërcënimin nga kryengritësit dhe elementet e zemëruar të ushtrisë.<ref>{{cite book|author=Willem Van Schendel|date=2009|publisher=Cambridge University Press|title=A History of Bangladesh|url=https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche|page=[https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche/page/n379 356]|lang=en|isbn=978-0-521-86174-8|ref=none}}</ref> Ajo formoi Tribunalin Ndërkombëtar të Krimeve për të përndjekur bashkëpunëtorët e mbijetuar bengalezë islamistë të gjenocidit të vitit 1971. Tribunali është kritikuar rreth ndershmërisë dhe paanshmërisë së tij. Një ndërmarrje e dramatike anti-terror i përmirësoi marrëdhëniet me Indinë fqinje. [[Bangladeshi]] dhe [[India]] janë përqëndruar gjithmonë e më shumë te lidhshmëria rajonale dhe tregtia. [[File:Russia-Bangladeshi talks Moscow 2013-01-15 11.jpeg|thumb|left|345px|Sheikh Hasina dhe [[Vladimir Putini]], 2013]] Në [[2010]], Gjykata Supreme e Bangladeshit riafirmoi shekullarizmin si një parim themelor të kushtetutës. Tribunali i Krimeve të Luftës e mobilizoi opinionin publik në favor të shekullarizmit, që u manifestua në protestat e marsit [[2013]] në Shahbag. Në përgjigje, u zhvillua gjithashtu një mobilizim i madh islamist, i drejtuar nga grupi Hefazat-e-Islam në maj 2013.<ref>{{cite news|date=24 qershor 2011|lang=en-in|title=Bangladesh: restoring secular Constitution|issn=0971-751X|url=https://www.thehindu.com/opinion/lead/bangladesh-restoring-secular-constitution/article2132333.ece|work=The Hindu|accessdate=17 shkurt 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230217043535/https://www.thehindu.com/opinion/lead/bangladesh-restoring-secular-constitution/article2132333.ece|url-status=live|archive-date=17 shkurt 2023}}</ref> Grindjet intensive mes Lidhjes dhe Partisë Nacionaliste, që e shoqëruan shpesh Betejën e Begumeve (zonjave), kanë vijuar. Qeveria Hasina shfuqizoi krijimin e qeverisë kujdestare në kushtetutë nëpërmjet Amendamentit kontrovers Pesëmbëdhjetë.<ref name="Schendel358">{{cite book|author=Willem Van Schendel|date=2009|lang=en|title=A History of Bangladesh|url=https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche|publisher=Cambridge University Press|page=358|isbn=978-0-521-86174-8|ref=none}}</ref> Lëvizja u pa nga Partia Nacionaliste si një përpjekje për të korruptuar procesin e zgjedhjeve në favor të Lidhjes. Në [[2013]], vija e ashpër, krahu i djathtë, Partia Islamie, Xhamaat-e-Islami u ndaluan nga regjistrimi dhe kështu duke i kontestuar zgjedhjet në Gjykatën e Lartë, duke cituar të drejtat e tyre të dhunuara kushtetuese.<ref>{{cite web|title=Bangladesh court declares Jamaat illegal {{!}}|url=https://www.aljazeera.com/news/asia/2013/08/2013819424198348.html|access-date=28 dhjetor 2018|website=aljazeera.com|lang=en|archive-date=6 janar 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190106012128/https://www.aljazeera.com/news/asia/2013/08/2013819424198348.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=EC scraps Jamaat's registration|url=https://www.thedailystar.net/politics/news/ec-scraps-jamaats-registration-1653415|date=30 tetor 2018|website=The Daily Star|lang=en|accessdate=28 dhjetor 2018|url-status=live|archive-date=28 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181228174842/https://www.thedailystar.net/politics/news/ec-scraps-jamaats-registration-1653415}}</ref> Dhuna e rrugës mes Lidhjes, Partisë Nacionaliste dhe Xhamaatit u intensifikua gjatë fushatës së zgjedhjeve. Në [[2014]], zgjedhjet e përgjithshme u bojkotuan nga Partia Nacionaliste. Ato u kritikuan nga Shtetet e Bashkuara, Mbretëria e Bashkuar, [[Bashkimi Evropian]] dhe Kombet e Bashkuara.<ref name="credible">{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/indepth/features/2014/01/violent-bangladesh-poll-not-credible-201417153340105129.html|title=Violent Bangladesh poll 'not credible'|author=Syed Tashfin Chowdhury|website=www.aljazeera.com|accessdate=10 korrik 2020|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200512173317/https://www.aljazeera.com/indepth/features/2014/01/violent-bangladesh-poll-not-credible-201417153340105129.html|url-status=live|archive-date=12 maj 2020}}</ref> Sheikh Hasina u betua për një mandat të tretë si kryeminstre. Në [[2015]] dhe [[2016], Bangladeshi përjetoi shtimin e vrasjeve të shënjestruara të pakicave dhe shekullaristëve. Në sulmin më të keq terrorist në vend gjetën vdekjen 20 veta pas një restorant në treg u rrethua nga njerëz të armatosur në korrik 2016.<ref name="telegraph1">{{cite news|url-status=live|lang=en|title=20 hostages killed in 'Isil' attack on Dhaka restaurant popular with foreigners|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2016/07/01/gunmen-attack-restaurant-in-diplomatic-quarter-of-bangladeshi-ca/|newspaper=The Daily Telegraph|accessdate=2 korrik 2016|archive-date=1 korrik 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160701220123/http://www.telegraph.co.uk/news/2016/07/01/gunmen-attack-restaurant-in-diplomatic-quarter-of-bangladeshi-ca/}}</ref> Shteti Islamik i Irakut dhe Levantit mori përgjegjësinë për shumë nga sulmet, megjithëse Qeveria Hasina insiston se me gjasa përgjegjës janë grupe terroriste vendase.<ref name="Schendel358"/> Që nga ky sulm, Qeveria ndërmorri masa të ashpra kundër ekstremistëve pasi forcat e sigurisë zhvilluan shumë ndërhyrje ndaj militantëve të fshehur. Masat çuan në pakësimin e sulmeve ekstremiste dhe vdekjeve.<ref>{{cite web|lang=en|author=S.B. Sing|title=Bangladesh: Exemplary Record – Analysis|url=https://www.eurasiareview.com/21012020-bangladesh-exemplary-record-analysis/|publisher=EurasiaReview News&Analysis|date=21 janar 2020|accessdate=21 janar 2020|url-status=live|archive-date=9 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809114830/https://www.eurasiareview.com/21012020-bangladesh-exemplary-record-analysis/}}</ref> [[File:Rohingya displaced Muslims 010.jpg|thumb|327px|Refugjatë rohingja në Bangladesh në tetor 2017]] Në [[2017]], vendi u përballë me sfida të reja nga mbërritja e refugjatëve rohingja. Duke nisur në gusht 2017, forcat e sigurisë së [[Birmania|Mjanmari]]t filluan "operacione spastrimi" kundër shtetit Rakhine verior rohingja – duke vrarë mijëra rohingja, dhe duke dhunuar mijëra të tjerë dhe duke shpërngulur qindra mijëra nga vendi në [[Bangladeshi]]n fqinj. Në katë javët e para të konfliktit, mbi 400 000 refugjatë rohingja (afërsisht 40% e rohingjave të mbetur në Mianmar) u larguan nga vendi (kryesisht për në Bangladesh) duke krijuar një krizë të madhe humanitare. Qeveritë e Mianmarit dhe Bangladeshit nënshkruan një memorandum mirëkuptimi më 23 nëntor 2017 në lidhje me riatdhesimin e refugjatëve rohingja në shtetin Rakhine.<ref>{{cite news|accessdate=24 nëntor 2017|work=News.com.au|lang=en|title=Myanmar, Bangladesh 'sign Rohingya deal'|url=http://www.news.com.au/world/breaking-news/myanmar-bangladesh-sign-rohingya-deal/news-story/b0989c37a2348826393b42c7521522c5|archive-date=24 nëntor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171124161409/http://www.news.com.au/world/breaking-news/myanmar-bangladesh-sign-rohingya-deal/news-story/b0989c37a2348826393b42c7521522c5|url-status=dead}}</ref> Megjithatë, deri në fund të dekadës mbi 740 000 refugjatë mbeten në Bangladesh duke krijuar trysni mbi ekonominë dhe infrastructurën e vendit.<ref>{{cite news|lang=en|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-47412704|work=BBC News|title=Rohingya crisis: Bangladesh will no longer take in Myanmar refugees|date=mars 2019|accessdate=19 janar 2020|archive-date=10 shtator 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190910173536/https://www.bbc.com/news/world-asia-47412704|url-status=live}}</ref> Zgjedhjet e përgjithshme të [[2018]]-ës sollën një tjetër fitore të brishtë për Lidhjen Avami të drejtuar nga Sheikh Hasina. Ndërsa opozita ishte tashmë e dobët për shkak se udhëheqësit kyç ose ishin në burg ose në ekzil, zgjedhjet u karakterizuan nga dhuna dhe pretendimet për votë të paracaktuar.<ref name="BBC">{{cite web|lang=en|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-46716605|title=Bangladesh election: Opposition demands new vote|work=BBC News|date=30 dhjetor 2018|archive-date=31 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181231045352/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-46716605}}</ref> Megjithatë, kjo i dha Qeverisë së Lidhjes Avami stabilitet dhe mundësinë për të realizuar projekte kyç të infrastrukturës për vendin duke përfshirë Urën Padma<ref>{{cite web|website=VOA|lang=en|url=https://www.voanews.com/a/bangladesh-unveils-padma-river-bridge/6633218.html|title=Bangladesh Unveils Padma River Bridge|accessdate=2 shtator 2022|date=25 qershor 2022|url-status=live|archive-date=1 shtator 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220901180314/https://www.voanews.com/a/bangladesh-unveils-padma-river-bridge/6633218.html}}</ref> Dhe Metronë e Dhakës.<ref>{{cite web|url=https://constructionreviewonline.com/biggest-projects/bangladesh-dhaka-metro-rail-project-timeline-and-all-you-need-to-know/|author=Patrick M.|title=Bangladesh: Dhaka Metro Rail Project Updates|date=6 nëntor 2021|website=Construction Review Online|lang=en-us|accessdate=2 shtator 2022|url-status=live|archive-date=2 shtator 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220902104014/https://constructionrevieëonline.com/biggest-projects/bangladesh-dhaka-metro-rail-project-timeline-and-all-you-need-to-know/}}</ref> Në janar [[2024]], kryeminstrja Sheikh Hasina siguroi mandatin e katërt në zgjedhjet e përgjithshme kontroverse të 2024-ës nëBangladesh, që u bojkotuan nga opozita kryesore e Partisë Nacionaliste.<ref>{{cite web|title=Bangladesh election: PM Sheikh Hasina wins fourth term in controversial vote|work=BBC News|lang=en-uk|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-67889387|date=7 janar 2024}}</ref> ===Konflikti i Vargut Kodrinor të Çitagongut=== Vargu Kodrinor i Çitagongut ndodhet në kufirin malor jug-lindor të Bangladeshit me [[Birmania|Mjanmari]]n dhe Indinë Verilindore. Zona gëzonte autonomi nën Bengalin Britanik. Statusi i saj autonom u revokua nga Pakistani, që ndërtoi Digën kontraverse Kaptai që zhvendosi banorët vendas të zonës. Kur [[Bangladeshi]] u bë i pavarur, Qeveria e Sheikh Muxhibur Rahmanit adoptoi një kushtetutë bengaleze nacionaliste, që e mohonte njohjen e pakicave etnike të vendit. Manabendra Narajan Larma, një anëtar i parlamentit nga vargu kodrinor, kërkoi njohjen kushtetuese të banorëve vendas të zonës. Ai mbajti një fjalim të shquar në Asamblenë Kushtetuese të Bangladeshit duke kërkuar përdorimin e përcaktimin e kombësisë "bangladeshi" të vendit, në vend të bengali. Gjatë viteve 1970 dhe '80, pati përpjekje nga qeveria për tu kuptuar me popullin bengali. Këto përpjekje u rezistuan nga tributë kodrinore, që, me mbështetjen e fshehtë të Indisë fqinje, formuan një forcë guerrile të quajtur Shanti Bahini. Si pasojë e lëvizjes së rezistencës tribale, qeveritë pasuese e kthyen vargun kodrinor në një zonë të militarizuar.<ref>{{cite book|date=2009|author=Willem Van Schendel|title=A History of Bangladesh|url=https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-86174-8|lang=en|page=[https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche/page/n371 344]-45|ref=none}}</ref> Vitet e paqëndrueshme pasuese, Marrëveshja e Paqes së Vargut Kodrinor të Çitagongut u formua mes qeverisë së Bangladeshit dhe udhëheqësve tribalë, që siguruan një nivel të kufizuar autonomie për këshillin e zgjedhur të tre distrikteve kodrinore.<ref>{{harvnb|M. Rashiduzaman|1998|pp=653–70}}</ref> == Shiko edhe == * [[Historia e Bengalit]] * [[Arkitektura e Bangladeshit]] * [[Historia e Dhakës]] * [[Historia e Indisë]] == Referime == {{reflist|30em}} == Bibliografia == * {{cite web|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=History|author=Helal Uddin Ahmed|title=History|website=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|edition=i 2-të|year=2012|editor1=Sirajul Islam|editor2=Ahmed A. Jamal|lang=en|publisher=Asiatic Society of Bangladesh|access-date=18 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20170929104319/http://en.banglapedia.org/index.php?title=History|archive-date=29 shtator 2017|url-status=dead}} * {{cite book|author=S. Mahmud Ali|year=2010|title=Understanding Bangladesh|publisher=C. Hurst|url=https://books.google.al/books?id=DIZePgAACAAJ|lang=en|id=isbn-10 1-85065998-2, isbn-13 978-1-85065998-3|location=London}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=9_48AAAAIAAJ|title=The Cambridge Shorter History of India|editor1=John Allan|editor2=Thomas Wolseley Haig|editor3=Henry Herbert Dodwell|publisher=Cambridge University Press|year=1934|lang=en}} *{{cite book|author=Banabhatta|year=1897|translator1=Edward Byles Cowell|translator2=F. W. Thomas|url=https://archive.org/stream/harsacaritaofban00banaiala|lang=en|title=The Harsa-carita of Bana|publisher=Royal Asiatic Society}} *{{cite journal|url=https://books.google.com/books?id=520MAQAAMAAJ|title=Political culture in Bangladesh: perspectives and analysis: selections from the journal of Bangladesh studies|year=2007|lang=en|publisher=Bangladesh Development Initiative|journal=Journal of Bangladesh Studies|isbn=978-984-05-1782-4}} * {{cite book|author=Craig Baxter|date=6 shkurt 1997|title=Bangladesh: from a Nation to a State|url=https://www.goodreads.com/book/show/4832813-bangladesh|publisher=Westview Press|lang=en|id=isbn-10 0-813-32854-3, isbn-13 978-0-813-32854-6|ref=none}} *{{cite book|author=Christopher A. Bayly|year=1988|title=Indian Society and the Making of the British Empire|url=https://books.google.com/books?id=fX2zMfWqIzMC|publisher=Cambridge University Press|series=The New Cambridge History of India|volume=II.1|accessdate=8 shkurt 2023|lang=en|isbn=978-0-521-38650-0}} *{{cite book|title=Working paper for Conference on South Asia 2010: Opportunities and Challenges|url=https://books.google.com/books?id=NcvsAAAAMAAJ|author1=Kant Kishore Bhargava|author2=Sridhar K. Khatri|publisher=Coalition for Actions for South Asian Cooperation|lang=en|location=Kathmandu, Nepal|date=1 dhjetor 1999}} * {{cite book|author=Sarmila Bose|title=Dead Reckoning: Memories of the 1971 Bangladesh War|url=https://books.google.al/books?id=btnotAEACAAJ|publisher=C. Hurst & Co. & Oxford University Press|year=2011|lang=en|id=isbn-10 1-84-904048-6, isbn-13 978-1-84-904048-8}} * {{cite book|year=1992|lang=en|title=Ancient Bangladesh: A Study of the Archaeological Sources|url=https://books.google.al/books?id=Ty9uAAAAMAAJ|author=Dilip Kumar Chakrabarti|publisher=Oxford University Press|location=Delhi|id=isbn-10 0-19-562879-9, isbn-13 978-0-19-562879-1}} *{{cite book|author=Bipan Chandra|date=2009|title=History of Modern India|publisher=Orient Blackswan|url=https://books.google.al/books?id=ELMdPwAACAAJ|id=isbn-10 81-250-3684-9, isbn-13 978-81-250-3684-5|lang=en|location=Nju Delhi|ref=none}} * {{cite book|author=Joya Chatterji|title=Bengal Divided: Hindu Communalism and Partition, 1932—1947|url=https://books.google.al/books?id=iDNAQcoVqoMC|publisher=Cambridge University Press|date=6 qershor 2002|lang=en|id=isbn-10 0-521-52328-1, isbn-13 978-0-521-52328-8}} * {{cite web|website=CIA World Factbook|date=korrik 2005|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bangladesh/|title=Bangladesh|lang=en|access-date=18 korrik 2024|archive-date=30 korrik 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210730024842/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bangladesh/|url-status=dead}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Vxl87MVug4sC|isbn=978-0-8018-7193-1|author1=Ken Conca|author2=Geoffrey D. Dabelko|year=2002|title=Environmental Peacemaking|publisher=Woodrow Wilson Center Press|lang=en}} *{{cite book|author=Biplab Dasgupta|year=2005|title=European Trade and Colonial Conquest|url=https://books.google.com/books?id=YRRnRK8lEYEC|publisher=Anthem Press|lang=en|isbn=978-1-84331-029-7|accessdate=4 shtator 2018}} *{{cite book|author=Richard Maxwell Eaton|title=The Rise of Islam and the Bengal Frontier, 1204-1760|url=https://books.google.com/books?id=gKhChF3yAOUC|lang=en|date=31 korrik 1996|accessdate=9 janar 2019|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-20507-9}} *{{cite web|lang=en|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/60754/partition-of-Bengal|title=Partition of Bengal|website=Encyclopædia Britannica|accessdate=16 shkurt 2014|url-status=live|archive-date=6 nëntor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131106093728/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/60754/partition-of-Bengal}} *{{cite encyclopedia|editor=John L. Esposito|year=2004|encyclopedia=The Islamic World: Past and Present|url=https://books.google.com/books?id=KZcohRpc4OsC&pg=PT174|title=Great Britain|volume=1|publisher=Oxford University Press|lang=en|page=174|isbn=978-0-19-516520-3}} *{{cite book|title=A Comprehensive History of Medieval India: Twelfth to the Mid-Eighteenth Century|url=https://books.google.com/books?id=sxhAtCflwOMC|lang=en|author=Salma Ahmed Farooqui|publisher=Pearson Education India|accessdate=4 shtator 2018|isbn=978-81-317-3202-1|year=2011}} *{{cite book|author=David Gilmour|title=Curzon: Imperial Statesman|year=1994|publisher=John Murray|url=https://books.google.al/books?id=iaSlQgAACAAJ|lang=en|id=isbn-10 0-7195-4834-9, isbn-13 978-0-7195-4834-5}} *{{cite journal|author=Suchandra Ghosh|volume=15|issue=3|date=2019|title=Crossings and contacts across the Bay of Bengal: a connected history of ports in early South and Southeast Asia|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/19480881.2019.1640577|journal=Journal of the Indian Ocean Region|lang=en|doi=10.1080/19480881.2019.1640577|accessdate=30 maj 2022|s2cid=202332142|pages=281-96|url-status=live|archive-date=30 maj 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220530054939/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/19480881.2019.1640577}} *{{cite book|author1=Henry Glassie|author2=Feroz Mahmud|publisher=Asiatic Society of Bangladesh|year=2008|lang=en|url=https://www.amazon.co.jp/Cultural-Survey-Bangladesh-Living-Traditions/dp/B006LCNG7U|title=Living Traditions|volume=11: Cultural Survey of Bangladesh Series|location=Dhaka|ref=none}} * {{cite book|editor1=Meghana Guhathakurata|editor2=Willem van Schendel|lang=en|title=The Bangladesh Reader: History, Culture, Politics|publisher=Duke University Press|date=30 prill 2013|url=https://books.google.al/books?id=QES2AgAAQBAJ|id=isbn-10 0-8223-9567-3, isbn-13 978-0-8223-9567-6|location=Durham, Londër}} *{{cite book|author=Brijen Kishore Gupta|title=Sirajuddaullah and the East India Company, 1756-1757|url=https://books.google.com/books?id=o-MUAAAAIAAJ|year=1962|publisher=E. J. Brill|lang=en|accessdate=10 shkurt 2019|oclc=310573738}} *{{cite book|date=1974|title=History of Freedom Movement in Bangladesh, 1943–1973: Some Involvement|url=https://books.google.com/books?id=DedtAAAAMAAJ|author=Jyota Sen Gupta|publisher=Naya Prokash|lang=en|location=Kalkuta|accessdate=15 nëntor 2015}} *{{cite book|author=Noman Hanif|year=2000|lang=en|title=Biographical encyclopedia of Sufis|url=https://books.google.al/books?id=O3GXOqPa67MC|publisher=Sarup & Sons|id=isbn-10 81-7625-087-2, isbn-13 978-81-7625-087-0|volume=3: South Asia|page=320|location=Nju Delhi}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=_Zb6vQEACAAJ|author=William Wilson Hunter|title=A Statistical Account of Bengal|date=1876|lang=en|volume=10|accessdate=13 shkurt 2019|contribution=Hermann Michael Kisch & Sir Herbert Hope Risley|publisher=Trübner & Company}} *{{cite book|author=Syed Anwar Hussain|chapter=Bangladesh and Islamic Countries, 1972-1983|url=https://books.google.al/books?id=S8oyAAAAIAAJ|title=Bengal and Bangladesh: Politics and Culture on the Golden Delta|editor2=Glen Alexander Hayes|editor1=Elliot L. Tepper|year=1990|lang=en|series=South Asia|issue=38|publisher=Asian Studies Center, Michigan State University|ref=none}} * {{cite book|author=Sheikh Mohamad Ikram|year=1992|title=Indian Muslims and Partition of India|url=https://search.worldcat.org/title/845663413|lang=en|publisher=Atlantic Publisher & Distributors|location=Nju Delhi|id=isbn-10 81-7156374-0, isbn-13 978-81-7156374-6}} *{{cite magazine|lang=en|title=Why Bangladesh feared Indian invasion after 1975 coup|url=http://www.indiandefencereview.com/why-bangladesh-feared-indian-invasion-after-1975-coup/|magazine=Indian Defence Review|accessdate=6 janar 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161111092841/http://www.indiandefencereview.com/why-bangladesh-feared-indian-invasion-after-1975-coup/|archive-date=11 nëntor 2016}} * {{cite book|title=History of Bangladesh, 1704–1971|volume=1: Political History|editor=Sirajul Islam|url=https://search.worldcat.org/title/772546293|contribution=Harun-or-Rashid & Aklam Hussain|edition=i 2-të|publisher=Asiatic Society of Bangladesh|year=1997|lang=en|id=isbn1 984512337-6, isbn2 978-984512337-2|location=Dhaka}} *{{cite journal|author=Syed Serajul Islam|date=2001|title=Elections and Politics in Post-Ershad Era in Bangladesh|url=https://www.sav.sk/journals/uploads/060412385_Islam.pdf|journal=Asian and African Studies|volume=10|issue=1|lang=en|accessdate=30 dhjetor 2018|pages=160–73|url-status=dead|archive-date=30 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181230181206/https://www.sav.sk/journals/uploads/060412385_Islam.pdf}} * {{cite book|url=https://books.google.al/books?id=-2s9BAAAQBAJ|author=Muhammad Mojlum Khan|title=Muslim Heritage of Bengal: The Lives, Thoughts and Achievements of Great Muslim Scholars, Writers and Reformers of Bangladesh and West Bengal|id=isbn-10 1-84774-062-6, isbn-13 978-1-84774-062-5|publisher=Kube Publishing|location=Leicestershire|date=21 tetor 2013|lang=en}} * {{cite book|url=https://search.worldcat.org/title/10850115|author=Muin-ud-din Ahmad Khan|title=Muslim Struggle for Freedom Bengal from Plassey to Pakistan, A.D. 1757-1947|location=Dhaka|date=1982|publisher=Islamic Foundation Bangladesh|lang=en}} *{{cite journal|author=David Kopf|date=dhjetor 1994|title=Amiya P. Sen. Hindu Revivalism in Bengal 1872|url=https://archive.org/details/sim_american-historical-review_1994-12_99_5/page/1741|type=Book review|volume=99|issue=5|lang=en|jstor=2168519|journal=American Historical Review|doi=10.2307/2168519|pages=1741–42}} *{{cite book|title=Bangladesh: Politics, Economy and Civil Society|date=2011|author=David Lewis|url=https://books.google.com/books?id=5lH40gT7xvYC|publisher=Cambridge University Press|lang=en|isbn=978-1-139-50257-3}} * {{cite web|date=1988|title=A Country Study: Bangladesh|publisher=Library of Congress|url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/bdtoc.html|lang=en}} *{{cite book|author=Ramesh Chandra Majumdar|publisher=Motilal Banarsidass|title=Ancient India|url=https://books.google.com/books?id=XNxiN5tzKOgC|year=1977|lang=en|isbn=978-8-12080-436-4|orig-year=1952|accessdate=13 shkurt 2019|location=Delhi}} *{{cite book|author=Anthony Mascarenhas|lang=en|title=Bangladesh: A Legacy of Blood|url=https://books.google.al/books?id=VoZ0QgAACAAJ|publisher=Hodder and Stoughton|date=1 mars 1986|id=isbn-10 0-340-39420-X, isbn-13 978-0-340-39420-5}} * {{cite book|author=Abul Maal Abul Muhith|year=1992|title=Bangladesh: Emergence of a Nation|url=https://books.google.al/books?id=YzNuAAAAMAAJ|edition=i 2-të i rishikuar|contribution=Shelly Rahman|publisher=The University Press Ltd.|id=isbn-10 984-051-195-5, isbn-13 978-984-051-195-2|lang=en|location=Dhaka}} *{{cite book|author=Jatinder Nath Nanda|year=2005|lang=en|title=Bengal: The Unique State|url=https://books.google.al/books?id=HsV3cYAvGEEC|publisher=Concept Publishing Company|id=isbn-10 81-8069-149-7, isbn-13 978-81-8069-149-2}} *{{cite book|author=Ghulam Sarwar Khan Niazi|title=The Life and Works of Sultan Alauddin Khalji|url=https://books.google.com/books?id=nbZgnqfXjnQC|year=1992|publisher=Atlantic Publishers & Dist|lang=en|isbn=978-81-7156-362-3|accessdate=4 shtator 2018}} *{{cite journal|author=Himanshu Prabha|title=Seafaring in the Bay of Bengal in the Early Centuries AD|journal=Studies in History|date=1980|volume=6|issue=1|accessdate=30 maj 2022|url=https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/025764309000600101?journalCode=siha|lang=en|doi=10.1177/025764309000600101|s2cid=220673640|pages=1-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20220530050752/https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/025764309000600101?journalCode=siha|url-status=live|archive-date=30 maj 2022}} *{{cite book|editor=Ian Preston|title=A Political Chronology of Central, South and East Asia|url=https://books.google.com/books?id=f5wcH0abSQcC|year=2005|publisher=Europa Publications|orig-year=2001|isbn=978-1-135-35680-4|lang=en}} *{{cite book|author=James Prinsep|year=1840|title=Useful Tables, Forming an Appendix to the Journal of the Asiatic Society: Part the First, Coins, Weights, and Measures of British India|url=https://books.google.com/books?id=LTYGAAAAQAAJ|publisher=Bishop's College Press|lang=en|accessdate=4 shtator 2018}} *{{cite book|url=https://books.google.al/books?id=EvHwtwAACAAJ|year=2004|author=T. Raatan|title=Encyclopaedia of North-East India: Assam, Meghalaya|publisher=Kalpaz Publications|volume=1|lang=en|id=isbn-10 81-7835273-7, isbn-13 978-81-7835273-2|ref=none}} * {{cite book|author=Srinath Raghavan|lang=en|title=1971: A Global History of the Creation of Bangladesh|url=https://archive.org/details/1971globalhistor0000ragh/|id=isbn-10 0-674-72864-5, isbn-13 978-0-674-72864-6|publisher=Harvard University Press|date=12 nëntor 2013}} * {{cite book|author=Mahmudur Rahman|title=The Political History of Muslim Bengal: An Unfinished Battle of Faith|location=Newcastle-upon-Tyne|publisher=Cambridge Scholars Publisher|url=https://books.google.al/books?id=0dN1DwAAQBAJ|date=2019|id=isbn-10 1-5275-2061-X, isbn-13 978-1-5275-1935-0|lang=en}} * {{cite book|author1=Syedur Rahman|author2=Craig Baxter|title=Historical Dictionary of Bangladesh|url=https://books.google.al/books?id=bJfcCPUr0OoC|edition=i 4-rt|date=27 prill 2010|location=Plymouth, UK|publisher=Scarecrow Press|lang=en|id=isbn-10 0-8108-7453-9, isbn-13 978-0-8108-7453-4}} * {{cite web|lang=en|url=https://www.scribd.com/doc/87138814/Declaration-of-Independence-of-Bangladesh-Original-Speech-by-Ziaur-Rahman|author=Ziaur Rahman|title=Declaration of Independence of Bangladesh Original Speech by Ziaur Rahman|website=scribd.com|access-date=25 maj 2014}} * {{cite book|author=Harun ar Rashid|title=The Foreshadowing of Bangladesh: Bengal Muslim League and Muslim Politics, 1906–1947|orig-year=1987|year=2015|publisher=The University Press Ltd.|lang=en|url=https://www.goodreads.com/book/show/36122197-the-foreshadowing-of-bangladesh|location=Dhaka|id=isbn-10 984-506-109-5, isbn-13 978-984-506-109-4}} * {{cite book|author=Harun ar Rashid|title=Inside Bengal Politics 1936–1947: Unpublished Correspondence of Partition Leaders|year=2003|lang=en|publisher=The Universtity Press Ltd.|url=https://books.google.al/books?id=n1puAAAAMAAJ|location=Dhaka|id=isbn-10 984-051-668-X, 978-984-051-668-1}} *{{cite journal|author=M. Rashiduzaman|date=1998|title=Bangladesh's Chittagong Hill Tracts Peace Accord: Institutional Features and Strategic Concerns|volume=38|issue=7|journal=Asian Survey|url=https://www.jstor.org/stable/2645754|pages=653–70|doi=10.2307/2645754|access-date=17 shkurt 2023|jstor=2645754|issn=0004-4687|lang=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221105001300/https://www.jstor.org/stable/2645754|archive-date=5 nëntor 2022}} *{{cite book|author=Indrajit Ray|title=Bengal Industries and the British Industrial Revolution (1757-1857)|url=https://books.google.com/books?id=CHOrAgAAQBAJ|year=2011|access-date=20 janar 2019|publisher=Routledge|lang=en|isbn=978-1-136-82552-1}} *{{cite book|author=Niharranjan Ray|title=bengalisht:বাঙ্গালীর ইতিহাস: আদি পর্ব|trans-title=Historia e Bengalezëve: Faza e Hershme|script-title=bn:Bāṅgālīra itihāsa: Ādiparba|date=1959|orig-year=1949|lang=bn|url=https://www.amazon.com/Bangaleer-Itihas-Parba-Niharranjan-Roy/dp/8129519771|isbn=978-81-295-1977-1|publisher=Dey's Publishing|accessdate=26 nëntor 2023}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=DW2jAQAAQBAJ|title=Philosophers of War: The Evolution of History's Greatest Military Thinkers|chapter=Bana|author=Kaushik Roy|editor1=Daniel Coetzee|editor2=Lee W. Eysturlid|year=2013|lang=en|isbn=978-0-313-07033-4|publisher=ABC-CLIO}} *{{cite book|lang=en|title=Land Rights of the Indigenous Peoples of the Chittagong Hill Tracts, Bangladesh|url=https://books.google.com/books?id=UQShJjSoF-MC|author=Rajkumari Chandra Kalindi Roy|year=2000|isbn=978-87-90730-29-1|publisher=IWGIA}} * {{cite web|publisher=US Department of State|date=gusht 2005|url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/3452.htm|title=Background Note: Bangladesh|lang=en}} *{{cite book|author=Willem van Schendel|title=A History of Bangladesh|date=12 shkurt 2009|url=https://archive.org/details/historyofbanglad0000sche/|lang=en|publisher=Cambridge University Press|id=isbn-10 0-521-67974-5, isbn-13 978-0-521-67974-9|ref=none}} *{{cite journal|author=Willem van Schendel|title=Stateless in South Asia: The Making of the India-Bangladesh Enclaves|volume=61|issue=1|lang=en|jstor=2700191|journal=The Journal of Asian Studies|url=https://pure.uva.nl/ws/files/3501679/153272_201293.pdf|date=shkurt 2002|doi=10.2307/2700191|s2cid=56506815|pages=115-30|archive-date=9 tetor 2022|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://pure.uva.nl/ws/files/3501679/153272_201293.pdf|url-status=live}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Wk4_ICH_g1EC|author=Sailendra Nath Sen|year=1999|title=Ancient Indian History and Civilization|lang=en|publisher=New Age International|isbn=978-81-224-1198-0}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=kVSh_TyJ0YoC|author=Nitish K. Sengupta|title=Land of Two Rivers: A History of Bengal from the Mahabharata to Mujib|lang=en|publisher=Penguin Books India|date=2011|location=Nju Delhi|isbn=978-0-14-341678-4|ref=none}} *{{cite book|author=Bindeshwari Prasad Sinha|title=Dynastic History of Magadha|location=Nju Delhi|url=https://books.google.com/books?id=gYO25eaDrqUC|date=1977|publisher=Abhinav Publications|lang=en|isbn=978-81-7017-059-4}} * {{cite book|author1=Richard Sisson|author2=Leo E. Rose|title=War and Secession: Pakistan, India, and the Creation of Bangladesh|date=1990|lang=en|publisher=University of California Press|url=https://archive.org/details/warsecessionpaki00siss/|location=Berkeley, Calif.|id=isbn-10 0-520-06280-9, isbn-13 978-0-520-06280-1}} *{{cite book|author=Junie T. Tong|year=2016|title=Finance and Society in 21st Century China: Chinese Culture Versus Western Markets|lang=en|publisher=CRC Press|isbn=978-1-317-13522-7|url=https://books.google.com/books?id=_UQGDAAAQBAJ}} == Lidhje të jashtme== {{commons cat|History of Bangladesh|Historia e Bangladeshit}} * {{cite web|url=http://www.rulers.org/rulb1.html#bangladesh|website=Rulers.org|title=List of rulers for Bangladesh|lang=en}} {{Azia-hist}} [[Kategoria:Historia e Indisë]] [[Kategoria:Bangladesh]] [[Kategoria:Faqe që përdorin shumë imazhe me imazhe të shkallëzuara automatikisht]] igvkhfj597ep8inz06y5g9p6x0ev8af 0 13259 3058389 2811438 2026-10-20T04:01:48Z Leutrim.P 113691 /* */ 3058389 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Central processing unit.jpg|alt=|parapamje|333x333px|Central processing Unit-Procesori]] '''Njësia qendrore e përpunimit''' ([[anglisht]]: '''c'''entral '''p'''rocessing '''u'''nit, shkurt '''CPU'''), është pjesë e një sistemi kompjuterik i cili kryen udhëzimet e një [[programi kompjuterik]], dhe është një element parësor në ushtrimin e funksioneve kompjuterike.Ky term ka qenë në përdorim në industrinë e kompjuterëve të paktën që prej fillimit të viteve 1960.Forma, hartimi dhe zbatimi i CPU kanë ndryshuar në mënyrë dramatike që nga shembujt më të hershme, por operacioni i tyre themelor mbetet i njëjtë. Veprimet e tij janë të caktuara nga një program me kodin e makinës. Detyrat kryesore të tij janë operacionet aritmetike, leximi dhe shkrimi i të dhënave në regjistrin e punës (kujtesa [[RAM]]) si zbatimin e urdhëresave në Programe. Format moderne të CPU-së janë Mikroprocesorët në të cilat të gjitha integralet dhe pjesët tjera përbërës të CPU-së janë të futura në një mikrointegral (mikrochip). Kompjutera si ENIAC duhet të rikablloheshin për të kryer detyra të veçanta, kështu që filluan të quheshin kompjutera me program të pandryshueshëm. Në përgjithësi termi CPU ishte përkufizuar si një paisje ekzekutuese programesh dhe paisjet e para që me të drejtë filluan të quheshin CPU, erdhën me shpikjen e kompjuterave të parë me program të memorizuar. Idea e këtyre kompjuterave ishte e pranishme në projektin për ENIAC-un të [[J. Presper Eckert]]-it dhe të [[John William Mauchly]]-it por fillimisht u la mënjanë për të mbaruar më shpejt paisjen. Në datën 30 qershor 1945, përpara mbarimit të ENIAC-ut, matematicieni [[John von Neumann]] paraqiti një tezë me titullin [[First Draft of a Report on the EDVAC]] (Plani i parë i raportit për EDVAC). Kjo tezë përshkruante projektin e një kompjuteri me program të memorizuar, që sipas planit do të mbarohej ne gusht të 1949-ës. EDVAC-u ishte projektuar për të kryer disa komanda të ndryshme. Këto komanda mund të kombinoheshin duke krijuar programe të dobishme për të vënë në punë ENIAC-un. Programet e shkruajtura për ENIAC-un ruheshin në [[memorie kompjuteri të shpejta]], në vend që të specifikoheshin nga instalimet elektrike të kompjuterit. Në këtë mënyrë u tejkaluan kufizime të mëdha të ENIAC-ut, si psh. koha dhe mundimi i konsiderueshëm për të rikonfiguruar paisjen nëse duhej të kryente detyra të tjera. Me projektin e Von Neuman programi,ose software, që ENIAC-u ekzekutonte mund të ndryshohej thjesht duke ndryshuar përmbajten në memorjen e kompjuterit. Ndërsa Von Neuman njihet për projektin e kompjuterit të parë me program të memorizuar, të tjerë para tij si psh. [[Konrad Zuse]] hartuan dhe vunë në zbatim ide të ngjashme. E ashtuquajtura [[Arkitektura e Harvardit]] e paisjes [[Harvard Mark I]], e cila mbaroi së ndërtuari para EDVAC-ut, përdorte gjithashtu programe të memorizuara por përdorte [[Shirita letre me vrima]] në vend të memorjes elektronike. Dallimi kryesor midis arkitekturës së Van Neuman-it dhe asaj të Harvardit është ky: e dyta ndan memorizimin dhe përpunimin e komandave të CPU-së dhe të dhënave (data), ndërsa e para përdor të njëjtën hapësirë në memorje për të dy (në të njëjtin vend ruhen të dhënat dhe komandat e CPU-së). Shumica e CPU-ve moderne ruan në plan të parë projektin e Von Neuman-it, por ka edhe elmente nga arkitektura e Harvardit. CPU është paisje dixhitale, dhe përdor shifra binare (1 dhe 0), kështu që duhet të jetë ndërtuar me paisje më të vogla që kalojnë nga 1 në 0 për një kohë shumë të shkurtër. Përpara shpikjes së tranzistorit, përdoreshin relé elektrike dhe [[Valvula termijonike]] (ang. Vacuum tubes). Tranzistorët kishin shumë lehtësira në krahasim me valvulat dhe reletë, të cilat ishin kryesisht mekanike në lëvizje dhe të papërshtatshme për arsye të tjera.Njësia qendrore e përpunimit (CPU) është komponenti kompjuterik që është përgjegjës për interpretimin dhe ekzekutimin e shumicës së komandave nga hardueri dhe softueri tjetër kompjuterik. ad Të gjitha llojet e pajisjeve përdorin një CPU, duke përfshirë kompjuterët desktop, laptopë dhe tabletë , smartphones ... madje televizorin tuaj të sheshtë. Intel dhe AMD janë dy prodhuesit më të njohur të CPU-ve për kompjuterët, laptopët dhe serverat, ndërsa Apple, NVIDIA dhe Qualcomm janë krijuesit e mëdha të smartfonëve dhe tabletëve. ''<big><u>'''Më shumë informacion mbi CPU-në'''</u></big>'' As shpejtësia e orës, as thjesht numri i bërthamave të CPU, është faktori i vetëm që përcakton nëse një CPU është "më i mirë" se një tjetër. Shpesh varet më së shumti nga lloji i softuerit që shkon në kompjuter - me fjalë të tjera, aplikacionet që do të përdorin CPU. Një CPU mund të ketë një shpejtësi të ulët të orës, por është një procesor quad-core, ndërsa një tjetër ka një shpejtësi të lartë të orës, por është vetëm një procesor dual-core. Për të vendosur se cili CPU do të dalë më mirë, përsëri, varet tërësisht nga ajo që përdor CPU. (CPU) KJO ishte Njësia Qendrore e Përpunimit (CPU) === Përpunuesit e vegjël === Futja e mikroprocesor në vitet 1970 ndikuar dukshëm në hartimin dhe zbatimin e CPUs. Që nga dalja e mikroprocesorit në dispozicion (Intel 4004) në 1970 dhe mikroprocesorit të parë të përdorur gjerësisht (Intel 8080) në 1974, kjo klasë e CPU ka pothuajse tërësisht zënë të gjitha metodat e tjera qendrore të përpunimit të njësisë së zbatimit. Mainframe dhe minicomputer prodhuesit e kohës filloi të pronarit të zhvillimit të programeve të IC për të përmirësuar arkitekturave të vjetër e tyre kompjuterike, dhe udhëzimi i prodhuar në fund të vendosur microprocessors compatible që ishin kthyer nga-përputhje me hardware dhe software e tyre të vjetër. Kombinuar me ardhjen dhe suksesi eventual të madhe të kompjuterësh, që tani kudo personal, CPU term është aplikuar tani pothuajse ekskluzivisht për microprocessors. CPU Disa mund të kombinohen në një çip të përpunimit të vetme. gjeneratat e mëparshme të CPUs janë zbatuar si komponentë diskrete dhe të qarqeve të shumta të vogla të integruara (ICS), në një ose më shumë bordet e qark. Microprocessors, në anën tjetër, janë të CPU prodhuar në një numër shumë i vogël i ICS, zakonisht vetëm një. Përgjithshëm të vogla të madhësisë CPU si rezultat i po zbatohet në një vdesin vetme do të thotë kohën më të shpejtë switching për shkak të faktorëve fizik si vëllim porta ulur parazitare. Kjo ka lejuar microprocessors sinkron të kenë norma të kohës duke filluar nga dhjetra megahertz të gigahertz disa. Përveç kësaj, si aftësi për të ndërtuar jashtëzakonisht transistorëve të vogël në një IC është rritur, kompleksiteti dhe numri i transistorëve në një CPU i vetëm ka rritur në mënyrë dramatike. Kjo gjerësisht trend vërehet është përshkruar nga ligji i Moore, i cili ka provuar të jetë një parashikues mjaft të sakta e rritjes së CPU (dhe IC tjera) kompleksiteti deri më sot. Ndërsa, ndërtimi kompleksitetin madhësia,, dhe forma e përgjithshme e CPU kanë ndryshuar në mënyrë drastike gjatë viteve të gjashtëdhjetë të fundit, ajo është dukshëm që projektin kryesor dhe funksion nuk ka ndryshuar shumë në të gjitha. Pothuajse të gjithë e zakonshme sot CPU mund të jenë shumë të saktë përshkruhet si von Neumann ruajtur makinat-program. Si ligji Moore lartpërmendur vazhdon të mbajë të vërtetë, shqetësimet janë ngritur në lidhje me kufijtë e tranzitor teknologjisë qark të integruar. miniaturization ekstreme e portave elektronike është duke shkaktuar efektet e fenomeneve si electromigration dhe rrjedhje subthreshold të bëhet shumë më e rëndësishme. Këto shqetësime të reja, janë ndër faktorët që shkaktojnë shumë studiuesve për të hetuar metoda të reja të tilla si informatikë kuantike kompjuter, si dhe për zgjerimin e përdorimit të paralelizmi dhe metoda të tjera që shtrihen dobinë e modelit klasik von Neumann. == Organizmi i përpunuesit == Pjesët kryesore të një procesori janë '''regjistrat''' , '''njësia aritmetike dhe logjike''' (arithmetic and logic unit – ALU) dhe '''njësia kontrolluese''' (control unit - CU). ALU bën llogaritjet dhe përpunimin e të dhënave. Njësia kontrolluese kontrollon lëvizjen e të dhënave dhe instruksioneve në dhe jashtë procesorit dhe kontrollon punën e ALUsë. Regjistrat janë memorie të brendshme të vogla. Për të kuptuar organizimin e procesorit, të shohim kërkesat që i paraqiten një procesori, gjërat që duhet t’i bëjë patjetër: * '''Fetch Instruction ( leximi i instruksionit ):''' Procesori lexon nje instruksion nga memoria (regjistri , cache memoria ose memoria kryesore ) * '''Interpret instruction ( interpretimi i instruksionit ):''' Instruksioni dekodet ne menyre qe te kuptohet per çfarë veprimi nevojitet. * '''Fetch Data ( leximi i të dhënave ):''' Ekzekutimi i një instruksioni mund të kërkojë leximin e te dhenave nga memorijet ose nga modulet hyrese/dalese * '''Process Data ( procesimi i të dhënave ):''' Ekzekutimi i një instruksioni mund të kërkojë kryerjen e ndonjë operacioni aritmetik ose logjik mbi të dhëna. * '''Write Data ( shkruarja e të dhënave ):''' Rezultatet e një ekzekutimi mund të kërkojnë shkruarjen e të dhënave në memorie ose në një modul për H/D. === Organizimi i regjistrave === Sistemi kompjuterik përdorë një hierarki të memories. Në nivelet më të larta të hierarkisë, memoria është më e shpejtë, më e vogël dhe më e shtrenjtë (për bit). Brenda në procesor, ekziston një bashkësi e regjistrave që funksionojnë mbi memorien DRAM dhe memorien kesh në hierarki. Regjistrat në procesor luajnë dy role : * '''User-visible registers (regjistrat që shihen nga shfrytëzuesi):'''Ia mundësojnë një programuesi në gjuhën e makinës ( machine language ) ose në gjuhën assembly ( assembly language ) të minimizojë qasjet në memorien DRAM ( Dynamic RAM ) duke optimizuar përdorimin e regjistrave. * '''Control and status registers (regjistrat e kontrollit dhe statusit):''' Përdoren nga njësia kontrolluese për të kontrolluar punën e procesorit dhe nga programe të privilegjuara të sistemit operativ për të kontrolluar ekzekutimin e programeve ==== Regjistrat që shihen nga shfrytëzuesi ==== Një regjistër që shihet nga shfrytëzuesi është regjistër që mund të qaset nga programuesi përmes gjuhës së makinës që një procesor e ekzekuton. Ne mund t’i karakterizojmë këta regjistra në këto kategori: * Me qëllime të përgjithshme (general purpose) * Të dhëna (data) * Adresa (addresses) * Kode të kushteve (condition codes) ==== Regjistrat e kontrollit dhe statusit ==== Janë disa regjistra që përdoren për të kontrolluar punën e procesorit. Shumica prej tyre, në shumicën e kompjuterëve nuk shihen nga shfrytëzuesi. Disa prej tyre mund të shihen nga instruksionet e kompjuterit kur ato ekzekutohen në mënyrën e kontrollit ose të sistemit operativ. Me rëndësi për ekzekutimin e instruksionit janë katër regjistra: * '''Program counter (PC)''' – numëruesi programor: Përmban adresën e një instruksioni që do të lexohet (merret) nga procesori. * '''Instruction register (IR''') – regjistri i instruksionit: Përmban instruksionin që është marrë herën e fundit. * '''Memory address register (MAR)''' – regjistri i adresës së memories: Përmban adresën e një vendi në memorie. * '''Memory buffer register (MBR)''' – regjistri për ruajtje të përmbajtjeve të lexuara nga memoria: Përmban një fjalë me të dhëna që do të shkruhen në memorie ose fjalën e lexuar herën e fundit. Zakonisht, procesori e ndryshon vlerën në regjistrin PC pas çdo marrje të instruksionit ashtu që regjistri PC çdo herë tregon adresën e instruksionit që do të ekzekutohet. Një instruksion për degëzim ose për anashkalim (skip) po ashtu mund të ndryshojë përmbajtjen e regjistrit PC. Instruksioni i marrë vendoset në regjistrin IR, ku kodi i operacionit (opcode) dhe adresat e operandëve analizohen. Të dhënat shkëmbehen me memorien përmes regjistrave MAR dhe MBR. Në një sistem të organizuar me bus, regjistri MAR lidhet drejtëpërdrejtë me busin për adresa dhe regjistri MBR lidhet drejtpërdrejtë me busin e të dhënave. Regjistrat që shihen nga shfrytëzuesi shkëmbejnë të dhëna me regjistrin MBR. == Cikli i instruksionit == Thelbi i operacioneve të CPU është ekzekutimi i instruksioneve të një programi.Instruksionet që pritet të ekzekutohen mbahen në njërin nga llojet e memories.Një cikël i instruksionit përmban këto faza : * '''Fetch''' (merre – lexo): Lexo instruksionin e radhës nga memoria në procesor. * '''Execute''' (ekzekuto): Interpreto kodin e operacionit dhe realizo operacionin e përmendur. * '''Interrupt''' (ndërprerja): Nëse ndërprerjet janë aktivizuar dhe një ndërprerje është paraqitur, ruaje gjendjen e procesit aktual dhe shërbe ndërprerjen. == Paralelizmi == Paralelizmi (ang:Pipeline) është ekzekutimi i instruksioneve nga procesori në mënyre paralele.Procesori i ekzekuton instruksionet përgjatë një intervali të caktuar kohorë, metoda paralele mundëson qe brenda këtijë intervali kohorë të njejtë të ekzekutohen disa instruksione njëkohësisht.Ku dalja e një instruksioni është hyrje për instruksionin tjetër. Fazat paralele të procesorit janë: -Marrja e Instruksionit,pjesa e parë(anglisht:Instruction Fetch,First Half) -Marrja e Instruksionit,pjesa e dytë(anglisht:Instruction Fetch,Second Half) -Marrja nga Regjistri (anglisht:Register Fetch) -Ekzekutimi (anglisht:Execution) -Marrja e të Dhënave,pjesa e parë(anglisht:Data Fetch,First Half) -Marrja e të Dhënava,pjesa e dytë(anglisht:Data Fetch,Second Half) -Kontrolli i etiketes (anglisht:Tag check) -Shkrimi pas,përditësimi i regjistrave (anglisht:Write Back) '''MI,Pjesa e parë''' Gjatë kësaj faze ndodh: Caktohet adresa e instruksionit,dhe instruksioni fillon të mirret nga memoria kesh(anglisht:cache) Fillon dekodimi ose perkthimi i instruksionit të marrur nga memoria kesh '''MI,Pjesa e dytë''' Në këtë faze përfundon marrja e instruksionit komplet dhe dekodimi i instruksionit. '''MR(Marrja nga regjistri)''' Instruksioni për dekodim e dekodon instruksionin dhe pastaj e kontrollon kushtet e instruksionit. '''Ekzekutimi''' Gjatë kësaj faze njesia aritmetike dhe logjike (anglisht:ALU) kryen operacionet aritmetike dhe logjike me instruksionet regjistër-regjistër. Njesia aritmetike dhe logjike llogarit adresat e instruksioneve për ngarkim dhe deponim. '''MDH(Marrja e të dhënave),Pjesa e parë''' Mirren të dhënat nga memoria kesh,gjatë këtijë operacioni nuk kryhet asnjë operacion tjetër. '''MDH,Pjesa e dytë''' Të dhënat janë marrur nga keshi,si he instruksionet për ngarkim dhe deponim përfundohen. '''"Kontrolli i Etiketës"''' Për instruksionet ngarkim dhe deponim procesori kontrollon gjithmonë etiketat e këtyre instruksioneve gjatë kësaj faze. '''Shkrimi Pas''' Për instruksionet regjistër-regjistër rezultati i instruksionit shkruhet në regjistër,regjistrat përditësohen dhe gjatë kësaj faze nuk kryhet asnjë operacion tjetër. <ref>Stallings - Computer Organization and Architecture-8th</ref> == Kryerja == Kryerja e kompjuterit varet drejtpërdrejtë nga kryerja e përpunuesit. Nëse shpejtësia e përpunuesit është e madhe ateherë shpejtesia e kompjuterit do të jetë marramendëse. == Burimi == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == ;Projektuesit e Mikroprocesorëve * [http://www.amd.com/ Advanced Micro Devices] - [[Advanced Micro Devices]], a designer of primarily [[x86]]-compatible personal computer CPUs. * [http://www.arm.com/ ARM Ltd] - [[ARM Ltd]], one of the few CPU designers that profits solely by licensing their designs rather than manufacturing them. [[ARM architecture]] microprocessors are among the most popular in the world for embedded applications. * [http://www.freescale.com/ Freescale Semiconductor] (formerly of [[Motorola]]) - [[Freescale Semiconductor]], designer of several embedded and [[System-on-a-chip|SoC]] PowerPC based processors. * [http://www-03.ibm.com/chips/ IBM Microelectronics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070829214301/http://www-03.ibm.com/chips/ |date=29 gusht 2007 }} - Microelectronics division of [[IBM]], which is responsible for many [[IBM POWER|POWER]] and [[PowerPC]] based designs, including many of the CPUs utilized in late [[video game console]]s. * [http://www.intel.com/ Intel Corp] - [[Intel]], a maker of several notable CPU lines, including [[IA-32]] and [[IA-64]]. Also a producer of various peripheral chips for use with their CPUs. * [http://www.microchip.com/ Microchip Technology Inc.] - [[Microchip Technology|Microchip]], developers of the 8 and 16-bit short pipleine [[RISC]] and [[Digital Signal Processor|DSP]] microcontrollers. * [http://www.mips.com/ MIPS Technologies] - [[MIPS Technologies]], developers of the [[MIPS architecture]], a pioneer in [[RISC]] designs. * [https://web.archive.org/web/20100324155644/http://www.am.necel.com/ NEC Electronics] - [https://web.archive.org/web/20100324155644/http://www.am.necel.com/ NEC Electronics], developers of the [https://web.archive.org/web/20081028210428/http://www.am.necel.com/micro/product/all_8_general.html/ 78K0 8-bit Architecture], [https://web.archive.org/web/20090310032816/http://www.am.necel.com/micro/product/all_16_general.html 78K0R 16-bit Architecture], and [https://web.archive.org/web/20090316024347/http://www.am.necel.com/micro/product/all_32_general.html V850 32-bit Architecture]. * [http://www.sun.com/ Sun Microsystems] - [[Sun Microsystems]], developers of the [[SPARC]] architecture, a RISC design. * [http://www.ti.com/home_p_allsc Texas Instruments]{{Lidhje e thyer}} - [[Texas Instruments]] semiconductor division. Designs and manufactures several types of low-power microcontrollers among their many other semiconductor products. * [http://www.transmeta.com/ Transmeta] - [[Transmeta]] Corporation. Creators of low-power x86 compatibles like [[Transmeta Crusoe|Crusoe]] and [[Efficeon]]. * [http://www.viatech.com/ VIA Technologies] - Taiwanese maker of low-power x86-compatible CPUs. {{Komponentet themelore të kompjuterit}} {{tek-cung}} [[Kategoria:Shkencë kompjuterike]] [[Kategoria:Komponentet themelore të kompjuterit]] [[Kategoria:Njësi qendrore e përpunimit]] 4ldch1sup2crbzz4xs8qyyh9kgae615 0 16287 3058433 3055990 2026-10-20T05:19:02Z Punetor i Rregullt5 104669 /* */ 3058433 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | status = vu | status_system = IUCN3.1 | status_ref =<ref name="IUCN">{{cite iucn|language=en|title=''Panthera leo''|errata=2017|name-list-style=amp|author=Bauer, H.|author2=Packer, C.|author3=Funston, P. F.|author4=Henschel, P.|author5=Nowell, K.|year=2016|page=e.T15951A115130419|doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T15951A107265605.en|access-date=15 janar 2022}}</ref> | image = Lion waiting in Namibia.jpg | image_caption = Një mashkull në [[Namibia|Namibi]] | image2 = Okonjima Lioness.jpg | image2_caption = Një femër (luaneshë) në Okonimë | genus = Panthera | species = leo | authority = [[Karl Lineu|Linnaeus]], 1758 | range_map = Shpërndarja e luanit.jpg | range_map_caption = | subdivision_ranks = [[Nënllojet]] | subdivision = :''[[Panthera leo leo|P. l. leo]]'' :''[[Panthera leo melanochaita|P. l. melanochaita]]'' | synonyms = ''Felis leo'' {{small|Linnaeus, 1758}} }} [[File:Lion Cubs Phinda 2011.ogv|thumb|right|Video e një luaneshe dhe këlyshëve të saj në Rezervatin Phinda]] '''Luani''<ref name="Linn1758"/><ref name="MSW3">{{MSW3 Carnivora |language=anglisht |id=14000228 |page=546 |heading=''Panthera leo''}}</ref>' (''Panthera leo'') është një [[Lloji (biologji)|specie]] në familjen [[Felidae]] dhe një anëtar i [[Gjinia (biologji)|gjinisë]] ''[[Panthera]]''. Ёshtë një mace me ndërtim trupor të fuqishëm dhe ka gjoks të thellë, [[Koka|kokë]] të shkurtër, të rrumbullakosur, [[Veshi|veshë]] të rrumbullakët dhe një tufë flokësh në fund të [[Bishti (biologji)|bishtit]]. Luanët kanë [[Dimorfizmi gjinor|dimorfizim gjinor]] ; luanët meshkuj të rritur kanë një [[Luani#Krifa|krifë]] të madhe. Me një gjatësi tipike kokë-trup 184-208 cm meshkujt janë më të mëdhenj se femrat në 160–184 cm . Ёshtë një specie shoqërore , duke formuar grupe të quajtura krenari . Një krenari e luanit përbëhet nga disa meshkuj të rritur, femra dhe këlyshë. Grupet e luaneshave zakonisht gjuajnë së bashku, duke gjuajatur kryesisht [[Thundrakët|thundrakë]] të mëdhenj. Luani është një mishngrënës kyç në habitatin e tij. Në mënyrë tipike, luani banon në [[kullota]] dhe [[savana]] dhe mungon në [[Pylli i dendura|pyje të dendura]]. Zakonisht është më shumë [[kafshë ditore]] sesa macet e tjera të mëdha, por kur persekutohet përshtatet për të qenë aktiv gjatë natës dhe në muzg. Në [[Pleistoceni|Pleistocen]], luani shkonte në të gjithë [[Euroazia|Evroazinë]], [[Afrika|Afrikën]] dhe [[Amerika Veriore|Amerikën Veriore]], por sot ai është reduktuar në popullsi të fragmentuara në Afrikën nën-Sahariane dhe një popullatë e rrezikuar në mënyrë kritike në Indinë perëndimore. Ёshtë renditur si [[Llojet e cënuara|i cënuar]] në [[Listën e Kuqe të BNRN-së]] që nga viti 1996 sepse popullsia në vendet afrikane ka rënë me rreth 43% që nga fillimi i viteve 1990. Popullatat e luanit janë të papërballueshme jashtë zonave të caktuara të mbrojtura. Edhe pse shkaku i rënies nuk është kuptuar plotësisht, humbja e habitatit dhe konfliktet me [[Njeriu|njerëzit]] janë shkaqet më të mëdha për [[Llojet e zhdukura|zhdukje]].[[File:Lion subspecies distribution3.png|thumb|Harta e nënllojeve dhe kladave]]Një nga simbolet më të njohura të kafshëve në kulturën njerëzore, luani është përshkruar gjerësisht në [[skulptura]] dhe [[piktura]], në [[Flamuri|flamuj kombëtar]] dhe në [[Filmi|filma]] dhe [[Letërsia|letërsi]] bashkëkohore. Luanët janë mbajtur në si kafshë beteje që nga koha e [[Perandoria Romake|Perandorisë Romake]] dhe kanë qenë një specie kyçe kërkuar për ekspozim në [[Kopshti zoologjik|kopshte zoologjike]] të gjithë botën që nga fundi i shekullit të 18-të. Paraqitjet kulturore të luanëve ishin të spikatura në periudhën e [[Paleoliti]]t të Parë; gdhendje dhe piktura nga [[Shpella Lascaux|Shpellat Lascaux]] dhe [[Chauvet]] në [[Franca|Francë]] janë datuar nga 17,000 vjet më parë, dhe përshkrimet kanë ndodhur në pothuajse të gjitha kulturat antike dhe mesjetare që përkonin me vargjet e luanit të mëparshëm dhe aktualë. == Etimologjia == Fjala 'luan' rrjedh nga [[gjuha latine]] : leo<ref>{{Cite book|last1=Lewis|first1=C. T.|last2=Short|first2=C.|year=1879|title=A Latin Dictionary. Founded on Andrews' edition of Freund's Latin dictionary|edition=Revised, enlarged|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|chapter=lĕo|chapter-url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0059%3Aentry%3Dleo2}}</ref>dhe [[Greqishtja e lashtë|gjuha greke e lashtë]] : λέων ( leon ).<ref>{{Cite book|author-link=Henry George Liddell|last1=Liddell|first1=H. G.|author-link2=Robert Scott (philologist)|last2=Scott|first2=R.|year=1940|title=A Greek-English Lexicon|edition=Revised and augmented|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|title-link=A Greek-English Lexicon|chapter=λέων|chapter-url=http://artflsrv02.uchicago.edu/cgi-bin/perseus/getobject.pl?c.43:1:784.LSJ.721164|page=1043|access-date=15 dhjetor 2020|archive-date=24 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210224104131/http://artflsrv02.uchicago.edu/cgi-bin/perseus/getobject.pl?c.43:1:784.LSJ.721164|url-status=dead}}</ref> Fjala lavi ( [[Gjuha hebraike|hebraisht]] : לָבִיא ) gjithashtu mund të ketë lidhje.<ref>{{Cite encyclopedia|title=Lion|encyclopedia=Oxford English Dictionary|editor1=Simpson, J.|editor2=Weiner, E.|year=1989|edition=2nd|location=Oxford|publisher=Clarendon Press|isbn=978-0-19-861186-8}}</ref> Emri gjenerik Panthera është vjen nga fjala latine 'panthēra' dhe fjala e greqishtes së lashtë πάνθηρ 'panter'.<ref>{{cite book|last1=Liddell, H. G.|last2=Scott, R.|name-list-style=amp|year=1940|chapter=πάνθηρ|chapter-url=http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2377441|title=A Greek-English Lexicon|edition=Revised and augmented|location=Oxford|publisher=Clarendon Press}}</ref> Panthera është fonetikisht e ngjashme me fjalën sanskrite पाण्डर pând-ara që do të thotë 'e verdhë e zbehtë. .<ref>{{cite book|last1=Macdonell, A. A.|year=1929|title=A practical Sanskrit dictionary with transliteration, accentuation, and etymological analysis throughout|location=London|publisher=Oxford University Press|chapter=पाण्डर pând-ara|page=95|chapter-url=https://dsalsrv04.uchicago.edu/cgi-bin/app/macdonell_query.py?qs=%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%A3%E0%A5%8D%E0%A4%A1%E0%A4%B0&searchhws=yes|access-date=15 dhjetor 2020|archive-date=8 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308190022/https://dsalsrv04.uchicago.edu/cgi-bin/app/macdonell_query.py?qs=%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%A3%E0%A5%8D%E0%A4%A1%E0%A4%B0&searchhws=yes|url-status=dead}}</ref> ==Taksonomia== Felis leo ishte emri shkencor i përdorur nga [[Karl Lineu]] në vitin [[1758]], i cili përshkroi luanin në punën e tij Systema Naturae.<ref name="Linn1758">{{cite book|last=Linnaeus|first=C.|year=1758|title=Caroli Linnæi Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|volume=Tomus I|edition=decima, reformata|location=Holmiae|publisher=Laurentius Salvius|page=41|language=en|chapter=''Felis leo''|chapter-url=https://archive.org/stream/mobot31753000798865#page/41/mode/2up}}</ref> Emri i gjinisë Panthera u krijua nga natyralisti gjerman [[Lorenz Oken]] në vitin 1816.<ref>{{cite book|last1=Oken|first1=L.|year=1816|title=Lehrbuch der Zoologie. 2. Abtheilung|location=Jena|publisher=August Schmid & Comp.|page=1052|chapter=1. Art, ''Panthera''|chapter-url=https://books.google.com/books?id=S5o5AAAAcAAJ&pg=PA1052}}</ref> Midis mesit të shekullit të 18-të dhe mesit të shekullit të 20-të, 26 ekzemplarë luanësh u përshkruan dhe u propozuan si [[Nënllojet|nënspecieve]], nga të cilat 11 u njohën si të vlefshme në [[2005]] .<ref name="MSW3" /> Ata ishin të dallohen kryesisht nga madhësia dhe ngjyra e krifës dhe lëkurës së tyre .<ref name="Hemmer" /> ===Nënllojet=== Në shekujt XIX dhe XX, disa ekzemplarë të luanit u përshkruan dhe u propozuan si nënlloje , me rreth një duzinë të njohur si taksa të vlefshme deri në vitin [[2017]].<ref name="MSW3"/> Midis vitit [[2008]] dhe [[2016]], vlerësuesit e Listës së Kuqe të IUCN-së përdorën vetëm dy emra të veçantë: P. l . leo për popullsitë e luanit afrikan dhe P. l. persica për popullsinë e [[Luani Aziatik|luanit aziatik]].<ref name="IUCN"/><ref name="Breitenmoser2008">{{cite iucn|author=Breitenmoser, U.|author2=Mallon, D. P.|author3=Ahmad Khan, J. and|author4=Driscoll, C.|date=2008|volume=2008|page=e.T15952A5327221|title=''Panthera leo'' ssp. ''persica''|doi=10.2305/IUCN.UK.2008.RLTS.T15952A5327221.en}}</ref><ref name="Henschel2015">{{cite iucn|author=Henschel, P.|author2=Bauer, H.|author3=Sogbohoussou, E.|author4=Nowell, K.|name-list-style=amp|date=2015|volume=2015|doi=10.2305/IUCN.UK.2015-2.RLTS.T68933833A54067639.en|title=''Panthera leo'' West Africa subpopulation}}</ref> Në vitin 2017, [[Task Forca e Klasifikimit të Maceve]] të Grupit Specialist të Maceve rishikoi taksonominë e luanit , dhe njeh dy nënlloje bazuar në rezultatet e disa studimeve filogjeografike mbi evolucionin e luanit, domethënë: {| class="wikitable sortable" !Nënllojet !Përshkrimi !Fotografia |- |'''[[Panthera leo leo|Luani verior]]''' ''P. l. leo'', (''[[Karl Lineu|Linnaeus]]'') |'''''Panthera leo leo''''' është [[nënllojet|nënlloji]] emërtues i [[luani]]t, i cili është i pranishëm në pjesën [[veriu|veriore]] të [[Afrika|Afrikës]] (veçanërisht në [[Afrika perëndimore|Afrikën Perëndimore]] dhe në veri të [[Afrika Qendrore|Afrikës Qendrore]]) dhe në [[India|Indi]].<ref name="Catsg2017">{{cite journal|author1=Kitchener, A. C.|author2=Breitenmoser-Würsten, C.|author3=Eizirik, E.|author4=Gentry, A.|author5=Werdelin, L.|author6=Wilting, A.|author7=Yamaguchi, N.|author8=Abramov, A. V.|author9=Christiansen, P.|author10=Driscoll, C.|author11=Duckworth, J. W.|author12=Johnson, W.|author13=Luo, S.-J.|author14=Meijaard, E.|author15=O’Donoghue, P.|author16=Sanderson, J.|author17=Seymour, K.|author18=Bruford, M.|author19=Groves, C.|author20=Hoffmann, M.|author21=Nowell, K.|author22=Timmons, Z.|author23=Tobe, S.|year=2017|title=A revised taxonomy of the Felidae: The final report of the Cat Classification Task Force of the IUCN Cat Specialist Group|journal=Cat News|issue=Special Issue 11|issn=1027-2992|url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/32616/A_revised_Felidae_Taxonomy_CatNews.pdf?sequence=1&isAllowed=y}}</ref><ref name="Bauer_ vanderMerwe">{{Cite journal|last1=Bauer|first1=H.|last2=Van Der Merwe|first2=S.|doi=10.1017/S0030605304000055|title=Inventory of free-ranging lions ''Panthera leo'' in Africa|journal=Oryx|volume=38|year=2004|issue=1|pages=26–31.}}</ref> Është [[speciet e zhdukura|rajonalisht i zhdukur]] në [[Evropa Jugore|Evropën Jugore]], në [[Azia Jugperëndimore|Azinë Perëndimore]] dhe në [[Afrika Veriore|Afrikën Veriore]]. Në Afrikën Perëndimore dhe Qendrore, luanët janë të kufizuar në [[popullata]] të fragmentuara dhe të izoluara, shumica e të cilëve janë në rënie. Në Indi, ekziston një popullatë e vetme e mbijetuar brenda dhe përreth [[Parku Kombëtar i Pyjeve të Girit|Parkut Kombëtar të Girit]].<ref name="iucn">{{IUCN |assessor=Bauer, H. |assessor2=Packer, C. |assessor3=Funston, P. F. |assessor4=Henschel, P. |assessor5=Nowell, K. |year=2016 |id=15951 |taxon=''Panthera leo'' |version=2017-3 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T15951A107265605.en}}</ref><ref name="Chardonnet2002">{{cite book|author=Chardonnet, P.|year=2002|title=Conservation of the African Lion : Contribution to a Status Survey|location=Paris|publisher=International Foundation for the Conservation of Wildlife, France & Conservation Force, USA|chapter=Chapter II: Population Survey|pages=21–101}}</ref><ref name="Riggioetal2012">{{cite journal|author1=Riggio, J.|author2=Jacobson, A.|author3=Dollar, L.|author4=Bauer, H.|author5=Becker, M.|author6=Dickman, A.|author7=Funston, P.|author8=Groom, R.|author9=Henschel, P.|author10=De Iongh, H.|author11=Lichtenfeld, L.|author12=Pimm, S.|year=2013|url=https://rd.springer.com/article/10.1007/s10531-012-0381-4/fulltext.html|title=The size of savannah Africa: a lion's (''Panthera leo'') view|journal=Biodiversity Conservation|volume=22|issue=1|pages=17–35|doi=10.1007/s10531-012-0381-4}}</ref> Popullata e Afrikës Perëndimore renditet si [[speciet e rrezikuara|e rrezikuar në mënyrë kritike]] në [[Listën e Kuqe të BNRN-së]]; kjo popullatë është e izoluar dhe përmban më pak se 250 individë të pjekur.<ref name="iucn_WAL">{{IUCN |assessor=Henschel, P. |assessor2=Bauer, H. |assessor3=Sogbohoussou, E. |assessor4=Nowell, K. |last-assessor-amp=yes |year=2015 |id=68933833 |taxon=Panthera leo (West Africa subpopulation) |version=2018-1}}</ref> | [[File: Lionss_of_king.jpg |175x175px]] |- |'''[[Panthera leo melanochaita|Luani jugor]]''' ''P. l. melanochaita'' |'''''Panthera leo melanochaita ''''' është një nënlloj luani në Afrikën Jugore dhe Lindore .<ref name="Catsg2017"/> Në këtë pjesë të Afrikës , popullatat e luanëve janë zhdukur rajonalishtnë [[Lesoto]] , [[Xhibuti]] dhe [[Eritrea]] , dhe kërcënohen nga humbja e habitatit dhe vrasja, duke u vrarë nga njerëzit lokalë në shenjë hakmarrje për humbjen e bagëtive, dhe në disa vende gjithashtu nga gjuetin e trofeve.<ref name="iucn">{{cite iucn|title=''Panthera leo''|author=Bauer, H.|author2=Packer, C.|author3=Funston, P. F.|author4=Henschel, P.|author5=Nowell, K.|name-list-style=amp|year=2016|volume=2016|page=e.T15951A115130419}}</ref> Që nga fillimi i shekullit 21, popullatat e luanëve në zonat e mbrojtura të menaxhuara intensivisht në [[Botsvana]], [[Namibi]], [[Republikën Jugafrikane]] dhe [[Zimbabve]] janë rritur, por kanë rënë në vendet e Afrikës Lindore.<ref name="Bauer_al2015">{{cite journal|author1=Bauer, H.|author2=Chapron, G.|author3=Nowell, K.|author4=Henschel, P.|author5=Funston, P.|author6=Hunter, L. T.|author7=Macdonald, D. W.|author8=Packer, C.|name-list-style=amp|year=2015|title=Lion (''Panthera leo'') populations are declining rapidly across Africa, except in intensively managed areas|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-science_2015-12-01_112_48/page/n238|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=112|issue=48|pages=14894–14899|doi=10.1073/pnas.1500664112|pmid=26504235|pmc=4672814|bibcode=2015PNAS..11214894B}}</ref> Në 2005, një Strategji e Ruajtjes së Luanit u zhvillua për Afrikën Lindore dhe Jugore.<ref name="csg2006">{{cite book|author=IUCN Cat Specialist Group|year=2006|title=Conservation Strategy for the Lion ''Panthera leo'' in Eastern and Southern Africa|publisher=IUCN|location=Pretoria, South Africa|url=http://www.catsg.org/fileadmin/filesharing/3.Conservation_Center/3.4._Strategies___Action_Plans/African_lion/IUCN_CatSG_2006_East_and_South_Africa_Lion_Conservation_Strategy.pdf|access-date=15 dhjetor 2020|archive-date=3 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803071138/http://www.catsg.org/fileadmin/filesharing/3.Conservation_Center/3.4._Strategies___Action_Plans/African_lion/IUCN_CatSG_2006_East_and_South_Africa_Lion_Conservation_Strategy.pdf|url-status=dead}}</ref> | [[File: Die_pure_Kraft_-_Löwe_im_Etosha-Nationalpark.JPG|lidhje=https://en.wikipedia.org/wiki/Panthera leo melanochaita.jpg|175x175px]] |} Mostrat e luanit nga disa pjesë të Malësive të [[Etiopia|Etiopisë]] grumbullohen gjenetikisht me ato nga Kameruni, ndërsa luanët nga zona të tjera të grumbullit të Etiopisë me mostra nga [[Afrika lindore|Afrika Lindore]]. Studiuesit, pra, supozojnë se Etiopia është një zonë kontakti midis dy nënllojeve.<ref name="Bertola2016">{{cite journal|author1=Bertola, L. D.|author2=Jongbloed, H.|author3=Van Der Gaag, K. J.|author4=De Knijff, P.|author5=Yamaguchi, N.|author6=Hooghiemstra, H.|author7=Bauer, H.|author8=Henschel, P.|author9=White, P. A.|author10=Driscoll, C. A.|author11=Tende, T.|author12=Ottosson, U.|author13=Saidu, Y.|author14=Vrieling, K.|author15=de Iongh, H. H.|year=2016|title=Phylogeographic patterns in Africa and High Resolution Delineation of genetic clades in the Lion (''Panthera leo'')|journal=Scientific Reports|volume=6|page=30807|doi=10.1038/srep30807|pmid=27488946|pmc=4973251|bibcode=2016NatSR...630807B}}</ref>Të dhënat mbi të gjithë gjenomin e një kampioni historik të luanit të egër nga [[Sudani]] treguan se ai bashkohej me P. l. leo në filogjenetik me bazë të [[ADN]]-s, por me një afinitet të lartë ndaj P. l. melanochaita . Ky rezultat sugjeroi që pozicioni taksonomik i luanëve në [[Afrika qendrore|Afrikën Qendrore]] mund të kërkojë rishikim.<ref name="DeManuel_al2020">{{cite journal|author1=Manuel, M. d.|author2=Ross, B.|author3=Sandoval-Velasco, M.|author4=Yamaguchi, N.|author5=Vieira, F. G.|author6=Mendoza, M. L. Z.|author7=Liu, S.|author8=Martin, M. D.|author9=Sinding, M.-H. S.|author10=Mak, S. S. T.|author11=Carøe, C.|author12=Liu, S.|author13=Guo, C.|author14=Zheng, J.|author15=Zazula, G.|author16=Baryshnikov, G.|author17=Eizirik, E.|author18=Koepfli, K.-P.|author19=Johnson, W. E.|author20=Antunes, A.|author21=Sicheritz-Ponten, T.|name-list-style=amp|author22=Gopalakrishnan, S.|author23=Larson, G.|author24=Yang, H.|author25=O'Brien, S. J.|author26=Hansen, A. J.|author27=Zhang, G.|author28=Marques-Bonet, T.|author29=Gilbert, M. T. P.|title=The evolutionary history of extinct and living lions|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America]]|volume=117|issue=20|pages=10927–10934|doi=10.1073/pnas.1919423117|year=2020|pmid=32366643|pmc=7245068|doi-access=free}}</ref> ===Regjistrimet fosile=== Nënllojet e tjera të luanit ose speciet motra të luanit modern kanë ekzistuar në kohërat parahistorike:<ref name="Christiansen08CaveLions">{{cite journal|last1=Christiansen|first1=P.|year=2008|title=Phylogeny of the great cats (Felidae: Pantherinae), and the influence of fossil taxa and missing characters|journal=[[Cladistics (journal)|Cladistics]]|volume=24|issue=6|pages=977–992|doi=10.1111/j.1096-0031.2008.00226.x|s2cid=84497516}}</ref> {| class="wikitable sortable" !Nënllojet ose llojet motra !Përshkrimi !Fotografia |- |'''[[Luani i Sri Lankës]]''' ''P. l. sinhaleyus'' |[[P. l. sinhaleyus]] ishte një fosil i gërmuar në Sri Lanka , i cili i atribuohej një luani. Mendohet se është zhdukur rreth 39,000 vjet më parë.<ref>{{Cite journal|first1=K.|last1=Manamendra-Arachchi|first2=R.|last2=Pethiyagoda|first3=R.|last3=Dissanayake|first4=M.|last4=Meegaskumbura|name-list-style=amp|year=2005|title=A second extinct big cat from the late Quaternary of Sri Lanka|journal=[[The Raffles Bulletin of Zoology]]|issue=Supplement 12|pages=423–434|url=http://rmbr.nus.edu.sg/rbz/biblio/s12/s12rbz423-434.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20070807215533/http://rmbr.nus.edu.sg/rbz/biblio/s12/s12rbz423-434.pdf|url-status=dead|archive-date=2007-08-07}}</ref> | |- |'''[[Panthera leo fossilis]]''' |P. leo fossilis ishte më i madh se luani modern dhe jetonte në Pleistocenin e Mesëm . Fragmentet e eshtrave u gërmuan në shpella në Mbretërinë e Bashkuar, Gjermani, Itali dhe Republikën Çeke.<ref name="Marciszak2010">{{cite journal|last1=Marciszak|first1=A.|last2=Stefaniak|first2=K.|name-list-style=amp|year=2010|title=Two forms of cave lion: Middle Pleistocene ''Panthera spelaea fossilis'' Reichenau, 1906 and Upper Pleistocene ''Panthera spelaea spelaea'' Goldfuss, 1810 from the Bisnik Cave, Poland|journal=Neues Jahrbuch für Geologie und Paläontologie, Abhandlungen|volume=258|issue=3|pages=339–351|doi=10.1127/0077-7749/2010/0117|url=https://www.researchgate.net/publication/233669138}}</ref><ref name="Sabol2014">{{cite journal|last=Sabol|first=M.|year=2014|title=''Panthera fossilis'' (Reichenau, 1906) (Felidae, Carnivora) from Za Hájovnou Cave (Moravia, The Czech Republic): A Fossil Record from 1987-2007|journal=Acta Musei Nationalis Pragae, Series B, Historia Naturalis|volume=70|issue=1–2|pages=59–70|doi=10.14446/AMNP.2014.59|doi-access=free}}</ref> | [[File: Panthera_leo_cf_fossilis_-_radius_-_Ambrona.JPG|175x175px]] |- |[[Luani i shpellës]] ''P. spelaea'' |Luani i shpellës jetonte në Evroazi dhe Beringia gjatë Pleistocenit të Vonë . Ai u zhduk për shkak të ngrohjes së klimës ose zgjerimit njerëzor më së voni nga 11,900 vjet më parë.<ref name="Stuart2011">{{cite journal|last1=Stuart|first1=A. J.|last2=Lister|first2=A. M.|name-list-style=amp|year=2011|title=Extinction chronology of the cave lion ''Panthera spelaea''|journal=Quaternary Science Reviews|volume=30|issue=17|pages=2329–40|doi=10.1016/j.quascirev.2010.04.023|bibcode=2011QSRv...30.2329S}}</ref> Fragmentet e eshtrave të gërmuara në shpellat evropiane, aziatike veriore, kanadeze dhe alaskane tregojnë se ajo varionte nga Evropa nëpër Siberi në Alaskën perëndimore.<ref name="Hemmer2011">{{cite journal|author=Hemmer, H.|year=2011|title=The story of the cave lion – ''Panthera Leo Spelaea'' (Goldfuss, 1810) – A review|journal=Quaternaire|volume=4|pages=201–208|url=https://www.researchgate.net/publication/285886884}}</ref> Ka të ngjarë të ketë evoluar nga P. fossilis ,<ref name="Barnett2016">{{cite journal|last1=Barnett|first1=R.|last2=Mendoza|first2=M. L. Z.|last3=Soares|first3=A. E. R.|last4=Ho|first4=S. Y. W.|last5=Zazula|first5=G.|last6=Yamaguchi|first6=N.|last7=Shapiro|first7=B.|last8=Kirillova|first8=I. V.|last9=Larson|first9=G.|last10=Gilbert|first10=M. T. P.|name-list-style=amp|year=2016|title=Mitogenomics of the Extinct Cave Lion, ''Panthera spelaea'' (Goldfuss, 1810), resolve its position within the ''Panthera'' cats|journal=Open Quaternary|volume=2|page=4|doi=10.5334/oq.24|url=https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:9d4f84e6-64c6-49fd-a1dc-a981ba7e8028/download_file?file_format=pdf&safe_filename=Larson%2Bet%2Bal%252C%2BMitogenomics%2Bof%2Bthe%2BExtinct%2BCave%2BLion%252C%2BPanthera%2Bspelaea%2B%2528Goldfuss%252C%2B1810%2529%252C%2Bresolve%2Bits%2Bposition%2Bwit.pdf&type_of_work=Journal+article|doi-access=free|access-date=15 dhjetor 2020|archive-date=3 tetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201003085724/https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:9d4f84e6-64c6-49fd-a1dc-a981ba7e8028/download_file?file_format=pdf&safe_filename=Larson%2Bet%2Bal%252C%2BMitogenomics%2Bof%2Bthe%2BExtinct%2BCave%2BLion%252C%2BPanthera%2Bspelaea%2B%2528Goldfuss%252C%2B1810%2529%252C%2Bresolve%2Bits%2Bposition%2Bwit.pdf&type_of_work=Journal+article|url-status=dead}}</ref> dhe ishte e izoluar gjenetikisht dhe shumë e dallueshme nga luani në Afrikë dhe Azi.<ref name="BurgerJ-Molecular-phylogeny">{{Cite journal|last1=Burger|first1=J.|year=2004|title=Molecular phylogeny of the extinct cave lion ''Panthera leo spelaea''|journal=[[Molecular Phylogenetics and Evolution]]|pmid=15012963|volume=30|issue=3|pages=841–849|doi=10.1016/j.ympev.2003.07.020|url=http://www.uni-mainz.de/FB/Biologie/Anthropologie/MolA/Download/Burger%202004.pdf|last3=Loreille|first3=O.|last4=Hemmer|first4=H.|last5=Eriksson|first5=T.|last6=Götherström|first6=A.|last7=Hiller|first7=J.|last8=Collins|first8=M. J.|last9=Wess|first9=T.|last2=Rosendahl|first2=W.|last10=Alt|first10=K. W.|name-list-style=amp|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070925204424/http://www.uni-mainz.de/FB/Biologie/Anthropologie/MolA/Download/Burger%202004.pdf|archivedate=25 shtator 2007}}</ref><ref name="Barnett2016"/> Ёshtë përshkruar në pikturat e shpellave paleolitike , gdhendjet në fildish dhe bustet prej balte.<ref name="Packer00">{{Cite journal|author=Packer, C.|author2=Clottes, J.|name-list-style=amp|title=When Lions Ruled France|journal=Natural History|volume=109|issue=9|pages=52–57|date=2000|url=http://www.cbs.umn.edu/sites/cbs.umn.edu/files/public/downloads/When_lions_ruled_France.pdf|access-date=15 dhjetor 2020|archive-date=20 gusht 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190820001207/http://www.cbs.umn.edu/sites/cbs.umn.edu/files/public/downloads/When_lions_ruled_France.pdf|url-status=dead}}</ref> | [[File:Hoehlenloewe_CaveLion_hharder.jpg|175x175px]] |- |[[Luani amerikan]] ''P. astrox'' |Luani amerikan varionte në Amerikë nga Kanadaja deri në [[Patagoni]] .<ref name="Chimento2017">{{Cite journal|last1=Chimento|first1=N. R.|last2=Agnolin|first2=F. L.|name-list-style=amp|year=2017|title=The fossil American lion (''Panthera atrox'') in South America: Palaeobiogeographical implications|journal=Comptes Rendus Palevol|volume=16|issue=8|pages=850–864|doi=10.1016/j.crpv.2017.06.009|url=https://www.researchgate.net/publication/321056731|doi-access=free}}</ref> Luani amerikan doli kur një popullsi luanësh shpellash në Beringia u izolua në jug të Akullit Cordilleran rreth 370,000 vjet më parë.<ref>{{cite journal|last1=Harington|first1=C. R.|title=Pleistocene remains of the lion-like cat (''Panthera atrox'') from the Yukon Territory and northern Alaska|url=https://archive.org/details/sim_canadian-journal-of-earth-sciences_1969-10_6_5/page/1277|journal=Canadian Journal of Earth Sciences|volume=6|issue=5|year=1969|pages=1277–1288|doi=10.1139/e69-127|bibcode=1969CaJES...6.1277H}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Christiansen|first1=P.|last2=Harris|first2=J. M.|name-list-style=amp|title=Craniomandibular morphology and phylogenetic affinities of ''Panthera atrox'': implications for the evolution and paleobiology of the lion lineage|year=2009|journal=Journal of Vertebrate Paleontology|volume=29|issue=3|pages=934−945|doi=10.1671/039.029.0314|s2cid=85975640}}</ref> Një fosil nga Edmonton daton në 11,355 55 vjet më parë.<ref name="King2013">{{Cite journal|doi=10.1080/08912963.2013.861462|title=Phylogenetics of ''Panthera'', including ''Panthera atrox'', based on craniodental characters|journal=[[Historical Biology]]|volume=26|issue=6|pages=827–833|url=https://www.researchgate.net/publication/265790587|date=2014|last1=King|first1=L. M.|last2=Wallace|first2=S. C.|s2cid=84229141|name-list-style=amp}}</ref> | [[File:Panthera_leo_atrox_Sergiodlarosa.jpg |175x175px]] |}[[File:Two cladograms for Panthera.svg|thumb|right|Kladogrami i studimit të 2006 ,<ref name="Johnson2006" /><ref name="werdelin2009">{{cite journal|last1=Werdelin|first1=L.|last2=Yamaguchi|first2=N.|last3=Johnson|first3=W. E.|last4=O'Brien|first4=S. J.|name-list-style=amp|title=Phylogeny and evolution of cats (Felidae)|journal=Biology and Conservation of Wild Felids|year=2010|pages=59–82|url=https://www.researchgate.net/publication/266755142}}</ref> stidimi i 2010<ref name="davis2010" /> dhe studimi i 2011.<ref name="mazak2011" /> ]] ===Evolucioni=== [[File:Cave lion range.png|thumb|e kuqe ''Panthera spelaea''{{break}}blu ''P. atrox''{{break}}jeshile ''P. leo''{{break}}{{break}}Harta e shpërndarjes maksimale të luanit.]] Analizat filogjenetike të ADN- së bërthamore dhe mitokondriale nga të gjitha specie e Felidae tregojnë se zhvillimi i tyre evolucionar filloi në [[Azia|Azi]] në [[Miocen]] rreth 14,45 - 8,38 milion vjet më parë në 16.76 deri në 6.46 milion vjet më parë . Prejardhja e Panthera vlerësohet të ketë devijuar gjenetikisht nga rreth 9.32 deri në 4,47 milionë vjet më parë në 11.75 në 0.97 milion vjet më parë .<ref name="Johnson2006">{{cite journal|last1=Johnson|first1=W. E.|last2=Eizirik|first2=E.|last3=Pecon-Slattery|first3=J.|last4=Murphy|first4=W. J.|last5=Antunes|first5=A.|last6=Teeling|first6=E.|last7=O'Brien|first7=S. J.|name-list-style=amp|title=The late miocene radiation of modern Felidae: A genetic assessment|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=311|issue=5757|pages=73–77|date=2006|pmid=16400146|doi=10.1126/science.1122277|bibcode=2006Sci...311...73J|s2cid=41672825|url=https://zenodo.org/record/1230866}}</ref><ref name="Werdelin2010">{{cite book|last1=Werdelin|first1=L.|last2=Yamaguchi|first2=N.|last3=Johnson|first3=W. E.|last4=O'Brien|first4=S. J.|name-list-style=amp|chapter=Phylogeny and evolution of cats (Felidae)|date=2010|pages=59–82|publisher=Oxford University Press|location=Oxford, UK|isbn=978-0-19-923445-5|chapter-url=https://www.researchgate.net/publication/266755142|editor1-last=Macdonald|editor1-first=D. W.|editor2-last=Loveridge|editor2-first=A. J.|title=Biology and Conservation of Wild Felids|ref=none}}</ref><ref name="Li_al2016">{{cite journal|last1=Li|first1=G.|last2=Davis|first2=B. W.|last3=Eizirik|first3=E.|last4=Murphy|first4=W. J.|name-list-style=amp|date=2016|title=Phylogenomic evidence for ancient hybridization in the genomes of living cats (Felidae)|journal=Genome Research|volume=26|issue=1|pages=1–11|doi=10.1101/gr.186668.114|pmid=26518481|pmc=4691742}}</ref> Origjina gjeografike e Panthera ka shumë të ngjarë [[Azia Qendrore|Azinë Qendrore]] veriore.<ref name="Tseng2014">{{cite journal|author1=Tseng, Z. J.|author2=Wang, X.|author3=Slater, G. J.|name-list-style=amp|author4=Takeuchi, G. T.|author5=Li, Q.|author6=Liu, J.|author7=Xie, G.|date=2014|title=Himalayan fossils of the oldest known pantherine establish ancient origin of big cats|journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences|volume=281|issue=1774|page=20132686|doi=10.1098/rspb.2013.2686|pmid=24225466|pmc=3843846|doi-access=free}}</ref> Rezultatet e analizave ndryshojnë në marrëdhënien filogjenetike të luanit; ishte menduar të formohej një grup motër me [[Jaguari|jaguarin]] ( P. onca ) që u nda rreth 1.22 milion vjet më parë ,<ref name="Johnson2006"/> por edhe me [[Leopardi|leopardin]] ( P. pardus ) që u nda 3.1 deri 1.95 milion vjet më parë<ref name="davis2010">{{cite journal|last1=Davis|first1=B. W.|last2=Li|first2=G.|last3=Murphy|first3=W. J.|name-list-style=amp|title=Supermatrix and species tree methods resolve phylogenetic relationships within the big cats, ''Panthera'' (Carnivora: Felidae)|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|year=2010|volume=56|issue=1|pages=64–76|doi=10.1016/j.ympev.2010.01.036|pmid=20138224|url=https://www.academia.edu/12157986}}</ref><ref name="mazak2011">{{cite journal|last1=Mazák|first1=J. H.|last2=Christiansen|first2=P.|last3=Kitchener|first3=A. C.|last4=Goswami|first4=A.|name-list-style=amp|title=Oldest known pantherine skull and evolution of the tiger|journal=PLOS ONE|year=2011|volume=6|issue=10|pages=e25483|doi=10.1371/journal.pone.0025483|pmid=22016768|pmc=3189913|bibcode=2011PLoSO...625483M}}</ref> në 4,32 deri 0,02 milion vjet më parë . Vlerësimet për kohën e divergjencës së linjave moderne dhe luanit të shpellës variojnë nga 529,000 deri 392,000 vjet më parë bazuar në shkallën e mutacionit për kohën e gjenerimit të luanit modern. Nuk ka asnjë provë për rrjedhën e gjeneve midis dy linjave, që tregojnë se ato nuk kishin të njëjtën zonë gjeografike.<ref name="DeManuel_al2020" /> Luanët e shpellave evroaziatikë dhe amerikanë u zhdukën në fund të periudhës së fundit akullnajore pa pasardhës mitokondrial në kontinente të tjera.<ref name="BurgerJ-Molecular-phylogeny" /><ref name="Barnett">{{Cite journal|last1=Barnett|first1=R.|last2=Shapiro|first2=B.|author-link2=Beth Shapiro|last3=Barnes|first3=I.|last4=Ho|first4=S. Y. W.|last5=Burger|first5=J.|author-link5=Joachim Burger|last6=Yamaguchi|first6=N.|last7=Higham|first7=T. F. G.|last8=Wheeler|first8=H. T.|title=Phylogeography of lions (''Panthera leo'' ssp.) reveals three distinct taxa and a late Pleistocene reduction in genetic diversity|journal=[[Molecular Ecology]]|date=2009|volume=18|issue=8|pages=1668–1677|pmid=19302360|doi=10.1111/j.1365-294X.2009.04134.x|first9=W.|last9=Rosendahl|last10=Sher|first10=A. V.|last11=Sotnikova|first11=M.|last12=Kuznetsova|first12=T.|last13=Baryshnikov|first13=G. F.|last14=Martin|first14=L. D.|last15=Harington|first15=C. R.|last16=Burns|first16=J. A.|last17=Cooper|first17=A.|s2cid=46716748|name-list-style=amp|url=http://www.zin.ru/Labs/theriology/eng/staff/baryshnikov/references/barnett_et_al_2009.pdf}}</ref><ref>{{cite journal|author1=Argant, A.|author2=Brugal, J.-P.|name-list-style=amp|year=2017|title=The cave lion ''Panthera (Leo) spelaea'' and its evolution: ''Panthera spelaea intermedia'' nov. subspecies|journal=Acta Zoologica Cracoviensia|volume=60|issue=2|pages=58–103|doi=10.3409/azc.60_2.59|doi-access=free}}</ref> Luani modern ishte ndoshta shpërndarë gjerësisht në Afrikë gjatë Pleistocenit të Mesëm dhe filluan të shkonin drejt Afrikës Sub-Sahariane gjatë Pleistocenit të Vonë. Popullsitë e luanit në [[Afrika lindore|Afrikën Lindore]] dhe Jugore u ndanë nga popullsitë në [[Afrika perëndimore|Afrikën Perëndimore]] dhe Veriore, kur pylli ekuatorial ekuivalent u zgjerua 183.500 në 81.800 vjet më parë.<ref name="Barnett_al2014">{{cite journal|author1=Barnett, R.|author2=Yamaguchi, N.|author3=Shapiro, B.|author4=Ho, S. Y.|author5=Barnes, I.|author6=Sabin, R.|author7=Werdelin, L.|author8=Cuisin, J.|name-list-style=amp|author9=Larson, G.|year=2014|title=Revealing the maternal demographic history of ''Panthera leo'' using ancient DNA and a spatially explicit genealogical analysis|journal=BMC Evolutionary Biology|volume=14|issue=1|page=70|doi=10.1186/1471-2148-14-70|pmid=24690312|pmc=3997813|doi-access=free}}</ref> Ata ndanë një paraardhës të zakonshëm ndoshta midis 98,000 dhe 52,000 vjet më parë.<ref name="DeManuel_al2020" /> Për shkak të zgjerimit të [[Saharaja|Saharasë]] midis 83,100 dhe 26,600 vjet më parë, popullsitë e luanit në [[Afrika perëndimore|Afrikën Perëndimore]] dhe Veriore u ndanë. Ndërsa pylli i shiut u zhduk dhe kështu krijoi habitatet më të hapura, luanët u zhvendosën nga Perëndimi në Afrikën Qendrore. Luanët nga [[Afrika veriore|Afrika e Veriut]] u shpërndanë në [[Evropa Jugore|Evropën Jugore]] dhe Azinë midis 38.800 dhe 8.300 më parë. Zhdukja e luanëve në Evropën Jugore, Afrikën e Veriut dhe [[Lindja e Mesme|Lindjen e Mesme]] ndërpreu rrjedhën e gjeneve midis popullsisë së luanit në Azi dhe Afrikë. Provat gjenetike zbuluan mutacione të shumta në mostrat e luanit nga Afrika Lindore dhe Jugore, gjë që tregon se ky grup ka një histori më të gjatë evolucionare sesa mostrat e luanit gjenetikisht më pak të larmishëm nga Azia dhe Afrika Perëndimore dhe Qendrore.<ref name="Bertola2011">{{Cite journal|last1=Bertola|first1=L. D.|last2=Van Hooft|first2=W. F.|last3=Vrieling|first3=K.|last4=Uit De Weerd|first4=D. R.|last5=York|first5=D. S.|last6=Bauer|first6=H.|last7=Prins|first7=H. H. T.|last8=Funston|first8=P. J.|last9=Udo De Haes|first9=H. A.|last10=Leirs|first10=H.|last11=Van Haeringen|first11=W. A.|last12=Sogbohossou|first12=E.|last13=Tumenta|first13=P. N.|last14=De Iongh|first14=H. H.|name-list-style=amp|year=2011|title=Genetic diversity, evolutionary history and implications for conservation of the lion (''Panthera leo'') in West and Central Africa|journal=Journal of Biogeography|volume=38|issue=7|pages=1356–1367|doi=10.1111/j.1365-2699.2011.02500.x}}</ref> ===Hibridët=== Në kopshtin zoologjik, luanët janë kryqëzuar me [[Tigri|tigra]] për të krijuar [[Hibridët e panterave|hibridë]] për kuriozitetin e vizitorëve ose për qëllime shkencore.<ref>{{cite journal|author=Pocock, R. I.|year=1898|title=Lion-Tiger Hybrid|journal=Nature|volume=58|issue=1496|page=200|doi=10.1038/058200b0|url=https://zenodo.org/record/1889713|bibcode=1898Natur..58Q.200P|s2cid=4056029}}</ref><ref>{{cite book|author=Benirschke, K.|title=Comparative aspects of reproductive failure|pages=218––234|publisher=Springer|location=Berlin, Heidelberg|year=1967|chapter=Sterility and fertility of interspecific mammalian hybrids|doi=10.1007/978-3-642-48949-5_12|isbn=978-3-642-48949-5}}</ref> [[Ligri]] është më i madhë se sa një luan dhe një tigër, ndërsa shumica e [[Tigoni|tigonëve]] janë relativisht të vegjël në krahasim me prindërit e tyre për shkak të efekteve gjenomit reciprok.<ref name="shi">{{cite thesis|last=Shi|first=W.|year=2005|title=Growth and Behaviour: Epigenetic and Genetic Factors Involved in Hybrid Dysgenesis|type=PhD|series=Digital Comprehensive Summaries of Uppsala Dissertations from the Faculty of Science and Technology|publisher=Acta Universitatis Upsaliensis|location=Uppsala|chapter=Hybrid dysgenesis effects|page=8–10|chapter-url=http://uu.diva-portal.org/smash/get/diva2:165749/FULLTEXT01.pdf|url=http://urn.kb.se/resolve?urn=urn:nbn:se:uu:diva-4784}}</ref><ref name="Carnivores">{{Cite book|last1=Rafferty|first1=J. P.|title=Carnivores: Meat-eating Mammals|date=2011|location=New York|publisher=The Rosen Publishing Group|isbn=978-1-61530-340-3|chapter=The Liger|page=120|chapter-url=https://books.google.com/books?id=EMui7zVOqeUC&pg=PA120|accessdate=4 korrik 2014}}</ref> [[Leoponi]] është një hibrid midis një luani dhe leopardi.<ref>{{Cite journal|author1=Zhang, Z.|author2=Chen, J.|author3=Li, L.|author4=Tao, M.|author5=Zhang, C.|author6=Qin, Q.|author7=Xiao, J.|author8=Liu, Y. & Liu, S.|title=Research advances in animal distant hybridization|year=2014|journal=Science China Life Sciences|volume=57|issue=9|pages=889–902|doi=10.1007/s11427-014-4707-1|pmid=25091377|s2cid=18179301|url=https://link.springer.com/content/pdf/10.1007/s11427-014-4707-1.pdf}}</ref> ==Përshkrim== {{multiple image|align=right|direction=vertical |image1=Lioness 12.jpg|caption1=Një luanesh me gishtin karakteristik |image2=Description iconographique comparée du squelette et du système dentaire des mammifères récents et fossiles (Panthera leo).jpg|caption2=Skeleti}} Luani është një mace muskulore, me gjoks të thellë, me një kokë të shkurtër të rrumbullakët, [[Qafa|qafë]] të ulur dhe veshë të rrumbullakët. [[Gëzofi]] i yij ndryshon nga ngjyrë kafe e lehtë në gri të argjendtë, të kuqe të verdhë dhe kafe të errët. Një luan i lindur i ri ka njolla të errëta , të cilat zbehen ndërsa këlyshi arrin moshën madhore, megjithëse njolla të zbehta shpesh mund të shihen ende në këmbë dhe në nënshartesa. Luani është i vetmi anëtar i familjes së maceve që shfaq dimorfizëm gjinor të dukshëm . Meshkujt kanë kokë më të gjerë dhe një krifë të spikatur që rritet poshtë dhe prapa duke mbuluar pjesën më të madhe të kokës, qafës, shpatullave dhe gjoksit. Krifa është tipike në ngjyrë kafe dhe me [[Qimja|qime]] të verdha, ndryshku dhe të zeza.<ref name="Guggisberg1975"/><ref name="Haas2005">{{cite journal|author1=Haas, S. K.|author2=Hayssen, V.|author3=Krausman, P. R.|title=''Panthera leo''|year=2005|journal=Mammalian Species|volume=762|pages=1–11|url=http://www.science.smith.edu/msi/pdf/762_Panthera_leo.pdf|doi=10.1644/1545-1410(2005)762[0001:PL]2.0.CO;2|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728131140/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/762_Panthera_leo.pdf|archive-date=28 korrik 2017}}</ref> Bishti i të gjithë luanëve përfundon me një çufkë të errët, me flokë që në disa luanë arrin afërsisht 5 mm me gjatësi të fortë, "shpinë" që formohet nga pjesët e fundit, të bashkuara me kockat e bishtit. Funksionet e nxitjes janë të panjohura. Çufka mungon në lindje dhe zhvillohet në rreth 5 ¹ ⁄ ₂ muajsh. Ёshtë lehtësisht i identifikueshme nga mosha shtatë muajsh.<ref name="Schaller28">[[#Schaller|Schaller]], pp. 28−30.</ref> Nga llojet e gjalla të felidëve, luani rivalizohet vetëm nga tigri në gjatësi, peshë dhe lartësi në sup.<ref name="Mitra2005">{{cite book|last1=Mitra|first1=S.|title=Gir Forest and the saga of the Asiatic lion|year=2005|publisher=Indus|location=New Delhi|url=https://books.google.com/books?id=J0rME6RjC1sC&pg=PP1|isbn=978-8173871832}}</ref> Kafka e tij është shumë e ngjashme me atë të tigrit, megjithëse rajoni frontal është zakonisht më i rrafshët, dhe ka një rajon postorbital pak më të shkurtër dhe hapje të gjerë të [[Hunda|hundës]] sesa ato të tigrit. Për shkak të sasisë së variacionit të kafkës në të dy nënllojet, zakonisht vetëm struktura e nofullës së poshtme mund të përdoret si një tregues i besueshëm i specieve.<ref name="Pocock1939">{{cite book|author=Pocock, R. I.|year=1939|title=The Fauna of British India, including Ceylon and Burma. Mammalia. Volume 1|publisher=Taylor and Francis Ltd.|location=London|chapter=''Panthera leo''|pages=212–222|chapter-url=https://archive.org/stream/PocockMammalia1/pocock1#page/n261/mode/2up}}</ref><ref name="USSR">{{Cite book|last1=Heptner|first1=V. G.|last2=Sludskii|first2=A. A.|orig-year=1972|year=1992|title=Mlekopitajuščie Sovetskogo Soiuza. Moskva: Vysšaia Škola|trans-title=Mammals of the Soviet Union, Volume II, Part 2|publisher=Smithsonian Institution and the National Science Foundation|location=Washington DC|chapter=Lion|chapter-url=https://archive.org/stream/mammalsofsov221992gept#page/82/mode/2up|pages=83–95|isbn=978-90-04-08876-4}}</ref> Madhësia dhe pesha e luanëve të rritur ndryshojnë në të gjithë gamën globale dhe habitatet.<ref name="Smuts_etal_1980">{{Cite journal|last=Smuts|first=G. L.|author2=Robinson, G. A.|author3=Whyte, I. J.|title=Comparative growth of wild male and female lions (''Panthera leo'')|journal=Journal of Zoology|year=1980|volume=190|issue=3|pages=365–373|doi=10.1111/j.1469-7998.1980.tb01433.x}}</ref><ref name="Chellam1993">{{cite book|author=Chellam, R. and A. J. T. Johnsingh|year=1993|chapter=Management of Asiatic lions in the Gir Forest, India|pages=409–23|title=Mammals as predators: the proceedings of a symposium held by the Zoological Society of London and the Mammal Society, London. Volume 65 of Symposia of the Zoological Society of London|editor1-last=Dunstone|editor1-first=N.|editor2-last=Gorman|editor2-first=M. L.|publisher=Zoological Society of London|location=London}}</ref><ref name="BCKM1993">{{cite book|author=Brakefield, T.|chapter=Lion: Sociable Simba|chapter-url=https://books.google.com/books?id=szBm5kPeC-cC&pg=PA50|pages=[https://archive.org/details/bigcatskingdomof0000brak/page/50 50–67]|title=Big Cats: Kingdom of Might|publisher=Voyageur Press|location=London|year=1993|isbn=978-0-89658-329-0|url=https://archive.org/details/bigcatskingdomof0000brak/page/50}}</ref><ref name="nowak">{{Cite book|last=Nowak|first=R. M.|year=1999|title=Walker's Mammals of the World|location=Baltimore|publisher=Johns Hopkins University Press|chapter=''Panthera leo''|pages=832–834|chapter-url=https://books.google.com/books?id=T37sFCl43E8C&pg=PR832|isbn=978-0-8018-5789-8}}</ref> Llogaritë e disa individëve që ishin më të mëdhenj se mesatarja ekzistojnë nga Afrika dhe India.<ref name="Guggisberg1975" /><ref name="CAP">{{Cite book|last1=Nowell|first1=K.|last2=Jackson|first2=P.|title=Wild Cats: Status Survey and Conservation Action Plan|chapter-url=http://carnivoractionplans1.free.fr/wildcats.pdf|year=1996|publisher=IUCN/SSC Cat Specialist Group|location=Gland, Switzerland|isbn=978-2-8317-0045-8|pages=17–21; 37–41|chapter=African lion, ''Panthera leo'' (Linnaeus, 1758); Asiatic lion, ''Panthera leo persica'' (Meyer, 1826)}}</ref><ref name="Smuts et al., 1982">{{cite book|author=Smuts, G. L.|year=1982|title=Lion|location=Johannesburg, South Africa|publisher=MacMillan}}</ref><ref name="Sinha1987">{{cite thesis|author=Sinha, S. P.|year=1987|title=''Ecology of wildlife with special reference to the lion (''Panthera leo persica'') in Gir Wildlife Sanctuary, Saurashtra, Gujurat''|type=PhD|publisher=Saurashtra University|location=Rajkot|isbn=978-3844305456}}</ref> {| class="wikitable" !Mesatarja !!Luanesha !!Luani |- |Gjatësia e kokës dhe trupit ||{{convert|160|-|184|cm|in|abbr=on}}<ref name="West2013">{{cite book|last1=West|first1=P. M.|last2=Packer|first2=C.|chapter=''Panthera leo'' Lion|pages=150–159|chapter-url=https://books.google.com/books?id=B_07noCPc4kC&pg=RA4-PA150|editor1=Kingdon, J.|editor2=Happold, D.|editor3=Butynski, T.|editor4=Hoffmann, M.|editor5=Happold, M.|editor6=Kalina, J.|title=Mammals of Africa|year=2013|publisher=Bloomsbury Publishing|location=London|isbn=978-1-4081-8996-2}}</ref> ||{{convert|184|-|208|cm|in|abbr=on}}<ref name="West2013"/> |- |Gjatësia e trupit ||{{convert|72|-|89.5|cm|in|abbr=on}}<ref name="West2013"/> ||{{convert|82.5|-|93.5|cm|in|abbr=on}}<ref name="West2013"/> |- |Pesha ||{{convert|118.37|-|143.52|kg|lb|abbr=on}}në Afrkën e Jugut,<ref name="Smuts_etal_1980"/>{{break}}{{convert|119.5|kg|lb|abbr=on}} në Afrikën lindore,<ref name="Smuts_etal_1980"/>{{break}}{{convert|110|-|120|kg|lb|abbr=on}} në Indi<ref name="Chellam1993"/> ||{{convert|186.55|-|225|kg|lb|abbr=on}} në Afrkën e Jugut,<ref name="Smuts_etal_1980"/>{{break}}{{convert|174.9|kg|lb|abbr=on}} në Afrikën lindore,<ref name="Smuts_etal_1980"/>{{break}}{{convert|160|-|190|kg|lb|abbr=on}} në Indi<ref name="Chellam1993"/> |} {{multiple image|align=right|direction=vertical |image1=Lion (Panthera leo) male 6y.jpg|caption1=Një mashkull 6 vjecar në Afrkën e Jugut |image2=West African male lion.jpg|caption2=Mashkull në Afrikën perëndimore}} ===Krifa=== Krifa e luanit mashkull është tipari më i dallueshëm i specieve.<ref name="Hemmer">{{cite journal|author=Hemmer, H.|year=1974|title=Untersuchungen zur Stammesgeschichte der Pantherkatzen (''Pantherinae'') Teil 3. Zur Artgeschichte des Löwen ''Panthera (Panthera) leo'' (Linnaeus, 1758)|journal=Veröffentlichungen der Zoologischen Staatssammlung|volume=17|pages=167–280|url=https://archive.org/stream/verfentlichungen171974zool#page/178/mode/2up}}</ref> Mund të ketë evoluar rreth 320,000-190,000 vjet më parë.<ref name="Yamaguchietal2004Mane">{{Cite journal|last1=Yamaguchi|first1=Nobuyuki|last2=Cooper|first2=A.|last3=Werdelin|first3=L.|last4=MacDonald|first4=David W.|date=2004|title=Evolution of the mane and group-living in the lion (''Panthera leo''): a review|journal=Journal of Zoology|volume=263|issue=4|pages=329–342|doi=10.1017/S0952836904005242}}</ref> Fillon të rritet kur luanët janë rreth një vjeç. [[Ngjyra]] e krifës ndryshon dhe errësohet me [[Mosha|moshën]]; hulumtimet tregojnë se ngjyra dhe madhësia e tij janë të ndikuara nga faktorë mjedisorë siç është temperatura mesatare e ambientit. Gjatësia e krifës me sa duket sinjalizon luftimin në marrëdhëniet mashkull-mashkull; individët me errësirë mund të kenë jetë më të gjatë që kanë nisur të jenë riprodhues dhe pasardhësit kanë mbijetesë më të madhe, megjithëse vuajnë në muajt më të nxehtë të vitit. Prania, mungesa, ngjyra dhe madhësia e krifës shoqërohen me parakushtin gjenetik, pjekurinë seksuale dhe klimën; një krifë e madhe tregon një kafshë të shëndetshme. Në [[Parkun Kombëtar Serengeti|Parkun Kombëtar të Serengetit]] , luaneshat favorizojnë meshkujt me krifë të dendur dhe të errët si bashkëshortë.<ref name="West">{{Cite journal|last=West|first=P. M.|author2=Packer, C.|date=2002|title=Sexual Selection, Temperature, and the Lion's Mane|url=https://archive.org/details/sim_science_2002-08-23_297_5585/page/1338|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=297|issue=5585|pages=1339–1943|doi=10.1126/science.1073257|pmid=12193785|bibcode=2002Sci...297.1339W|s2cid=15893512}}</ref><ref>{{cite journal|author=West, P. M.|year=2005|title=The Lion's Mane: Neither a token of royalty nor a shield for fighting, the mane is a signal of quality to mates and rivals, but one that comes with consequences|url=https://archive.org/details/sim_american-scientist_may-june-2005_93_3/page/226|journal=American Scientist|volume=93|issue=3|pages=226–235|doi=10.1511/2005.3.226|jstor=27858577}}</ref> Temperatura e ftohtë e ambientit në kopshtin zoologjik evropian dhe në Amerikën e Veriut mund të rezultojë në një krifë më të rëndë.<ref name="BarnettYamaguchi2006" /> Luanët aziatikë zakonisht kanë krifë më të rrallë se luanët mesatarë afrikanë.<ref name="Menon">{{Cite book|last=Menon|first=V.|year=2003|title=A Field Guide to Indian Mammals|url=https://archive.org/details/fieldguidetoindi0000meno|location=New Delhi|publisher=Dorling Kindersley India|isbn=978-0-14-302998-4}}</ref> Pothuajse të gjithë luanët meshkuj në [[Parkun Kombëtar Pendjari]] janë ose pa krifë ose kanë krifë shumë të shkurtër.Luan menalez është raportuar edhe në Senegal, në Parkun Kombëtar Dinder në [[Sudani|Sudan]] dhe në Parkun Kombëtar Tsavo Lindor , [[Kenia]]. Luani origjinal mashkull i bardhë nga Timbavati në [[Republika Jugafrikane|Republika jugafrkane]] ishte gjithashtu i pastër. ===Variacioni i ngjyrave=== Luani i bardhë është një morf i rrallë me një kusht gjenetik të quajtur leucism . Nuk është [[albino]]; ka pigmentim normal në [[Syri|sy]] dhe [[Lëkura|lëkurë]]. Luanët e bardhë janë parë herë pas here brenda dhe përreth Parkut Kombëtar Kruger dhe Rezervatit të Lojërave Private Timbavati në Afrikën Jugore lindore. Ata u zhdukën në të egër në vitet 1970, duke ulur kështu pishinën e gjenit të bardhë të luanit . Sidoqoftë, 17 lindje janë regjistruar në pesë krenari midis 2007 dhe 2015.<ref>{{cite journal|last1=Turner|first1=J. A.|last2=Vasicek|first2=C. A.|last3=Somers|first3=M. J.|year=2015|title=Effects of a colour variant on hunting ability: the white lion in South Africa|journal=Open Science Repository Biology|page=e45011830}}</ref>Luanët e bardhë janë zgjedhur për mbarështim në robëri.<ref>{{Cite book|last=McBride|first=C.|title=The White Lions of Timbavati|url=https://archive.org/details/whitelionsoftimb00mcbr|year=1977|publisher=E. Stanton|location=Johannesburg|isbn=978-0-949997-32-6}}</ref>Ata thuhet se janë riprodhuar në kampe në Afrikën e Jugut për t'u përdorur si trofe për t'u vrarë gjatë gjuetive të konservuara .<ref>{{Cite book|last=Tucker|first=L.|title=Mystery of the White Lions—Children of the Sun God|year=2003|publisher=Npenvu Press|location=Mapumulanga|isbn=978-0-620-31409-1}}</ref> ==Shpërndarja dhe habitati== [[File:Asiatic lion 01.jpg|thumb|Luan në Indi]] Luanët afrikanë jetojnë në një popullsi të shpërndarë në të gjithë Afrikën Sub-Sahariane. Luani preferon [[fusha me bar]] dhe [[savana]], [[Lugina e lumit|luginat e lumenjve]] dhe pyje të hapura me shkurre. Mungon nga pyjet e shiut dhe rrallëherë hyn në pyll të mbyllur. Në malin Elgon , luani është regjistruar në një lartësi prej 3.600 m dhe afër vijës së borës në malin Kenia .<ref name="Guggisberg1975">{{Cite book|last=Guggisberg|first=C. A. W.|title=Wild Cats of the World|year=1975|publisher=Taplinger Publishing|location=New York|isbn=978-0-8008-8324-9|chapter=Lion ''Panthera leo'' (Linnaeus, 1758)|pages=[https://archive.org/details/wildcatsofworld00gugg/page/138 138–179]|chapter-url=https://archive.org/details/wildcatsofworld00gugg/page/138}}</ref> Luanët ndodhen në kullotat e savanës me pemë akacie të shpërndara , të cilat shërbejnë si hije. Luani aziatik tani mbijeton vetëm në dhe përreth Parkut Kombëtar Gir në Gujarat , [[India]] Perëndimore. Habitati i tij është një përzierje e pyllit të thatë të savanës dhe pylli të pastruar nga bimësia .<ref name="Breitenmoser2008"/> ===Gama historike=== Në Afrikë, rrezja e luanit fillimisht përshkoi pjesën më të madhe të zonës qendrore të pyjeve me shi dhe shkretëtirën e Saharasë .<ref name="Schaller5">[[#Schaller|Schaller]], p. 5.</ref>Në vitet 1960, ai u zhuk në Afrikë Veriore , përveç në pjesën jugore të Sudanit.<ref name="Chardonnet2002"/><ref name="Riggio2013">{{cite journal|author=Riggio, J.|author2=Jacobson, A.|author3=Dollar, L.|author4=Bauer, H.|author5=Becker, M.|author6=Dickman, A.|author7=Funston, P.|author8=Groom, R.|author9=Henschel, P.|author10=de Iongh, H.|author11=Lichtenfeld, L.|author12=Pimm, S.|year=2013|title=The size of savannah Africa: a lion's (''Panthera leo'') view|journal=Biodiversity Conservation|volume=22|issue=1|pages=17–35|doi=10.1007/s10531-012-0381-4|doi-access=free|ref=none}}</ref><ref name="Black_al2013">{{cite journal|last1=Black|first1=S. A.|last2=Fellous|first2=A.|last3=Yamaguchi|first3=N.|last4=Roberts|first4=D. L.|year=2013|title=Examining the Extinction of the Barbary Lion and Its Implications for Felid Conservation|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=4|page=e60174|doi=10.1371/journal.pone.0060174|pmid=23573239|pmc=3616087|bibcode=2013PLoSO...860174B}}</ref> [[Skeda:Modern lion locations in southeastern Europe except Caucasus.png|parapamje|Harta e shpërndarjes së fosileve të luanit në [[Ballkani|Ballkan]] me të kuqe]] Në Evropën Jugore dhe Azinë, luani dikur shkonte në rajone ku kushtet klimatike mbështesin një bollëk me pre.<ref>{{cite journal|last1=Schnitzler|first1=A.|last2=Hermann|first2=L.|title=Chronological distribution of the tiger ''Panthera tigris'' and the Asiatic lion ''Panthera leo persica'' in their common range in Asia|journal=[[Mammal Review]]|volume=49|issue=4|pages=340–353|doi=10.1111/mam.12166|date=2019}}</ref>Në [[Greqia|Greqi]], ishte e zakonshme siç raportohet nga [[Herodoti]] në 480 pes; ai u konsiderua i rrallë nga 300 pes dhe u zhduk rreth 100 pas Krishtit.<ref name="Guggisberg1975" /> Ishte i pranishme në Kaukaz deri në shekullin e 10-të.<ref name="USSR" /> Ka jetuar në Palestinë deri në Mesjetë , dhe në [[Azia Jugperëndimore|Azinë Jugperëndimore]] deri në fund të shekullit të 19-të. Nga fundi i shekullit të 19-të, ai ishte zhdukur në pjesën më të madhe të [[Turqia|Turqisë]].<ref>{{cite book|author=Üstay, A. H.|year=1990|title=Hunting in Turkey|publisher=BBA|location=Istanbul}}</ref> Luani i fundit në [[Irani|Iran]] u pa në 1942 rreth 65 km në veriperëndim të Dezfulit ,<ref name="Firouz05">{{cite book|last=Firouz|first=E.|year=2005|url={{Google books |plainurl=yes |id=t2EZCScFXloC |page=66}}|title=The complete fauna of Iran|publisher=I. B. Tauris|isbn=978-1-85043-946-2|pages=5–67}}</ref> megjithëse kufomat e një luaneshe u gjetën në brigjet e lumit Karun në Provincën Khūzestān në 1944.<ref name="simba" /> Dikur shkonte nga Sind dhe Punjab në [[Pakistani|Pakistan]] deri në [[Bengali|Bengal]] dhe Lumi Narmada në Indinë qendrore.<ref name="Kinnear1920">{{cite journal|author=Kinnear, N. B.|year=1920|title=The past and present distribution of the lion in southeastern Asia|journal=Journal of the Bombay Natural History Society|volume=27|pages=34–39|url=https://archive.org/stream/journalofbombayn27192022bomb#page/32/mode/2up}}</ref>Luani ka jetuar edhe në [[Shqipëria|Shqipëri]].<ref name="Thomas2014">{{cite journal|last=Thomas|first=N.R.|year=2014|title=A lion's eye view of the Greek Bronze Age|pages=375−92|number=37|journal=Aegaeum. Annales Liégeoises et PASPiennes d'Archéologie égéenne|editor1-last=Touchais|editor1-first=G.|editor2-last=Laffineur|editor2-first=R.|editor3-last=Rougemeont|editor3-first=F.}}</ref> ==Sjellja dhe ekologjia== Luanët e kalojnë pjesën më të madhe të kohës duke pushuar; ato janë joaktive për rreth 20 orë në ditë.<ref name="Schaller122">[[#Schaller|Schaller]], p. 122.</ref> Edhe pse luanët mund të jenë aktiv në çdo kohë, aktiviteti i tyre përgjithësisht kulmohet pas muzgut me një periudhë shoqërizimi dhe [[Ulërima (vokalization)|ulërimash]]. Shpërthime të përhershme të aktivitetit vazhdojnë deri në agim, kur gjuetia më së shpeshti zhvillohet. Ata kalojnë mesatarisht dy orë në ditë duke ecur dhe 50 minuta duke [[Ngrënia|ngrënë]].<ref name="Schaller120">[[#Schaller|Schaller]], pp. 120–21.</ref> ===Organizimi i grupit=== {{multiple image|align=right|direction=vertical |image1=Tree-climbing lions (Panthera leo).jpg|caption1=Tre luanë në pemë në Uganda |image2=Lions Family Portrait Masai Mara.jpg|caption2=Një luaneshë dhe dy meshkuj në Masai Mara}} Luani është më [[Shoqëror|shoqërori]] nga të gjitha speciet e egra felidë, që jeton në grupe me individë të lidhur me pasardhësit e tyre. Një grup i tillë quhet " krenari ". Grupet e luanëve meshkuj quhen "koalicione".<ref name="Schaller33">[[#Schaller|Schaller]], p. 33.</ref> Femrat formojnë njësinë e qëndrueshme shoqërore në një krenari dhe nuk tolerojnë femrat e jashtme.<ref name="Schaller37">[[#Schaller|Schaller]], p. 37.</ref> Anëtarësia ndryshon vetëm me lindjen dhe vdekjen e luaneshave<ref name="Schaller39">[[#Schaller|Schaller]], p. 39.</ref>, megjithëse disa femra largohen dhe bëhen nomade.<ref name="Schaller44">[[#Schaller|Schaller]], p. 44.</ref> Krenaria mesatare përbëhet nga rreth 15 luanë, duke përfshirë disa femra të rritur dhe deri në katër meshkuj dhe këlyshët e tyre të të dy gjinive. Janë vërejtur krenari të mëdha, të përbërë nga deri në 30 individë.<ref>[[#Schaller|Schaller]], p. 34–35.</ref> Përjashtimi i vetëm nga ky model është krenaria e [[Panthera leo melanochaita|luanit Tsavo]] që gjithmonë ka vetëm një mashkull të rritur.<ref>{{Cite journal|last=Milius|first=S.|date=2002|title=Biology: Maneless lions live one guy per pride|url=https://archive.org/details/sim_science-news-us_2002-04-20_161_16/page/253|journal=Society for Science & the Public|volume=161|issue=16|page=253|doi=10.1002/scin.5591611614}}</ref> Këlyshët meshkuj përjashtohen nga krenaria e nënës kur arrijnë pjekurinë në moshën rreth dy ose tre vjeç.<ref name="Schaller44"/> Disa luanë janë "[[Nomadi|nomadë]]" që variojnë gjerësisht dhe lëvizin sporadikisht, qoftë në çifte ose vetëm.<ref name="Schaller33" /> Një luan mund të ndryshojë stilin e jetës.<ref name="Estes">{{cite book|author=Estes, R.|year=1991|title=The behavior guide to African mammals: including hoofed mammals, carnivores, primates|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-08085-0|location=Berkeley|chapter=Lion|pages=[https://archive.org/details/isbn_0520080858/page/369 369–376]|chapter-url=https://archive.org/details/isbn_0520080858/page/369|url=https://archive.org/details/isbn_0520080858/page/369}}</ref> Ndërveprimet midis krenarive dhe nomadëve kanë tendencë të jenë armiqësore, megjithëse femrat e krenarisë në estrus lejojnë meshkujt nomadë t'u afrohen atyre.<ref>[[#Schaller|Schaller]], pp. 52–54.</ref> Meshkujt kalojnë vite në një fazë nomade para se të fitojnë vendbanimin në një krenari.<ref>{{cite book|author=Hanby, J. P., Bygott, J. D.|year=1979|chapter=Population changes in lions and other predators|title=Serengeti: dynamics of an ecosystem|url=https://archive.org/details/serengetidynamic0000unse|editor1=Sinclair, A. R. E.|editor2=Norton-Griffiths, M.|publisher=The University of Chicago Press|location=Chicago|pages=249−262}}</ref> Një studim i ndërmarrë në Parkun Kombëtar Serengeti zbuloi se koalicionet nomade fitojnë rezidencën në moshën midis 3.5 dhe 7.3 vjeç.<ref>{{cite journal|author=Borrego, N., Ozgul, A., Slotow, R. and Packer, C.|year=2018|title=Lion population dynamics: do nomadic males matter?|journal=Behavioral Ecology|volume=29|issue=3|doi=10.1093/beheco/ary018|pages=660–666|doi-access=free}}</ref> Në Parkun Kombëtar Kruger, luanët meshkuj lëvizin më shumë se 25 km larg krenarisë së tyre natale për të kërkuar territorin e tyre. Luanët femra qëndrojnë më afër krenarisë së tyre të më parshme. Prandaj, luanët femra në një zonë janë më të afërt me njëri-tjetrin sesa luanët meshkuj në të njëjtën zonë.<ref>{{cite journal|author=van Hooft, P., Keet, D.F., Brebner, D.K. and Bastos, A.D.|year=2018|title=Genetic insights into dispersal distance and disperser fitness of African lions (''Panthera leo'') from the latitudinal extremes of the Kruger National Park, South Africa|journal=BMC Genetics|volume=19|issue=1|page=21|doi=10.1186/s12863-018-0607-x|pmid=29614950|pmc=5883395}}</ref> Zona e zënë nga një krenari quhet "zona e krenarisë" ndërsa ajo e zënë nga një nomad është një "varg".<ref name="Schaller33" /> Meshkujt e lidhur me një krenari kanë tendencë të qëndrojnë në kufijtë, duke patrulluar territorin e tyre . Arsyet e zhvillimit të socialitetit të luaneshës janë më të theksuarit në çdo specie mace. Suksesi i rritur në gjueti duket të jetë një arsye e dukshme, por kjo është e pasigurt pas ekzaminimit; gjuetia e koordinuar lejon një grabitje më të suksesshme, por gjithashtu siguron që anëtarët jo-gjuetarë të ushqehen pa u lodhur. Megjithatë, disa femra marrin një rol në rritjen e këlyshëve që mund të lihen vetëm për periudha të zgjatura. Anëtarët e krenarisë priren të luajnë rregullisht të njëjtin rol në gjueti dhe të nxisin aftësitë e tyre. [[Shëndeti]] i gjahtarëve është nevoja kryesore për mbijetesën e krenarisë; gjuetarët janë të parët që konsumojnë prenë në vendin ku është marrë. Përfitimet e tjera përfshijnë zgjedhjen e mundshme të farefisit ; ndarja e ushqimit brenda familjes; mbrojtja e të rinjve, mirëmbajtja e territorit dhe sigurimi individual kundër sulmeve dhe urisë.<ref name="CAP" /> Të dy meshkujt dhe femrat mbrojnë krenarinë kundër sulmeve, por luani mashkull është më i përshtatshmi për këtë qëllim për shkak të ndërtimit të tij më të fortë dhe më të fuqishëm. Disa individë vazhdimisht drejtojnë mbrojtjen kundër sulmeve, ndërsa të tjerët mbeten prapa.<ref>{{Cite journal|last=Heinsohn|first=R.|author2=C. Packer|year=1995|title=Complex cooperative strategies in group-territorial African lions|journal=Science|volume=269|issue=5228|pages=1260–1262|doi=10.1126/science.7652573|pmid=7652573|bibcode=1995Sci...269.1260H|s2cid=35849910|url=http://www.life.umd.edu/faculty/wilkinson/BIOL608W/Heinsohn&Packer95.pdf}}</ref>Luanët kanë tendencë të marrin role specifike në krenari; individët me lëvizje të ngadalta mund të ofrojnë shërbime të tjera me vlerë për [[Grupi|grupin]].<ref>{{Cite journal|last=Morell|first=V.|year=1995|title=Cowardly lions confound cooperation theory|url=https://archive.org/details/sim_science_1995-09-01_269_5228/page/1216|journal=Science|volume=269|issue=5228|pages=1216–1217|doi=10.1126/science.7652566|pmid=7652566|bibcode=1995Sci...269.1216M|s2cid=44676637}}</ref> Përndryshe, mund të ketë shpërblime që lidhen me të qenurit një udhëheqës që largon ndërhyrës; niveli i luaneshave në krenari reflektohet në këto përgjigje.<ref>{{Cite journal|last=Jahn|first=Gary C.|year=1996|title=Lioness Leadership|url=https://archive.org/details/sim_science_1996-03-01_271_5253/page/1214|journal=Science|volume=271|issue=5253|page=1215|doi=10.1126/science.271.5253.1215a|pmid=17820922|bibcode=1996Sci...271.1215J}}</ref> Meshkujt të lidhur me krenarinë duhet të mbrojnë lidhjen e tyre me krenarinë nga meshkujt e jashtëm që mund të përpiqen t'i uzurpojnë ato. Krenaritë e luanit aziatik ndryshojnë në përbërjen e grupit. Luanët meshkuj aziatikë janë të vetmuar ose shoqërojnë deri në tre meshkuj, duke formuar një krenari të lirshme ndërsa femrat shoqërohen me deri në 12 femra të tjera, duke formuar një krenari më të fortë së bashku me këlyshët e tyre. Luanët femra dhe meshkuj shoqërohen vetëm kur çiftëzohen.<ref name="Joslin1973">{{cite book|author=Joslin, P.|year=1973|title=The Asiatic lion: a study of ecology and behaviour|location=University of Edinburgh, UK|publisher=Department of Forestry and Natural Resources}}</ref> Koalicionet e meshkujve kanë territor për një kohë më të gjatë se luanët e vetëm. Meshkujt në koalicione prej tre ose katër individësh shfaqin një hierarki të theksuar, në të cilën një mashkull dominon të tjerët.<ref name="Chakrabarti2017">{{cite journal|author=Chakrabarti, S., Jhala, Y. V.|year=2017|title=Selfish partners: resource partitioning in male coalitions of Asiatic lions|journal=Behavioral Ecology|volume=28|issue=6|pages=1532–1539|doi=10.1093/beheco/arx118|pmid=29622932|pmc=5873260}}</ref> ===Gjuetia dhe dieta=== Luani është një hiperarkarnivor gjeneralist<ref>[[#Schaller|Schaller]], pp. 208.</ref> dhe konsiderohet të jetë një specie themelor në habitat .<ref name="Frank1998">{{cite book|last=Frank|first=L. G.|year=1998|title=Living with lions: carnivore conservation and livestock in Laikipia District, Kenya|location=Mpala Research Centre, Nanyuki|publisher=US Agency for International Development, Conservation of Biodiverse Resource Areas Project, 623-0247-C-00-3002-00}}</ref> Preja e tij përbëhet kryesisht nga gjitarët-veçanërisht thundrakë të mëdhenj me madhësi 190-550 kg me një preferencë për [[Antilopa blu afrikane|antilopë afrikane blu]] , [[Zebra e fushës|zebrën e fushës]] , [[Bualli afrikan|buallin afrikan]] , [[Gemsboku|gemsbokun]] dhe [[Gjirafa|gjirafën]] . Luanët gjuajn gjithashtu edhe [[Derri i savanës|derra të egër afrikan]] në varësi të disponueshmërisë, megjithëse speciet janë nën kufirin e peshës së preferuar.<ref name="Hayward2005">{{Cite journal|last1=Hayward|first1=M. W.|last2=Kerley|first2=G. I. H.|year=2005|title=Prey preferences of the lion (''Panthera leo'')|journal=Journal of Zoology|volume=267|issue=3|pages=309–322|doi=10.1017/S0952836905007508|url=http://www.zbs.bialowieza.pl/g2/pdf/1595.pdf|citeseerx=10.1.1.611.8271|access-date=15 dhjetor 2020|archive-date=27 qershor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150627132429/http://www.zbs.bialowieza.pl/g2/pdf/1595.pdf|url-status=dead}}</ref> Në Indi, dreri [[Sambari|sambar]] dhe [[çitali]] janë preja e egër e regjistruar më së shpeshti,<ref name="Haas2005"/><ref name="Hayward2005"/><ref name="Mukherjee"/>ndërsa bagëtitë shtëpiake mund të kontribuojnë ndjeshëm në dietën e tyre.<ref name="Mukherjee">{{cite journal|last1=Mukherjee|first1=S.|last2=Goyal|first2=S. P.|last3=Chellam|first3=R.|year=1994|title=Refined techniques for the analysis of Asiatic lion ''Panthera leo persica'' scats|journal=Acta Theriologica|volume=39|issue=4|pages=425–430|doi=10.4098/AT.arch.94-50|url=http://rcin.org.pl/Content/12321/BI002_26820_Cz-40-2_Acta-T39-nr48-425-430_o.pdf|access-date=15 dhjetor 2020|archive-date=3 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803104239/http://rcin.org.pl/Content/12321/BI002_26820_Cz-40-2_Acta-T39-nr48-425-430_o.pdf|url-status=dead}}</ref> Ata zakonisht shmangin [[Elefanti|elefantët]] e rritur plotësisht , [[Rinoceronti|rinocerontët]] dhe [[Hipopotami|hipopotamin]] , si dhe pretë e vogla si [[dik-dik]] , [[Hiraksi|hiraksin]] , [[Lepuri|lepujt]] dhe [[Majmuni|majmunët]] .<ref name="Hayward2005"/><ref>[[#Schaller|Schaller]], p. 195.</ref> Pre të pazakontë përfshijnë [[Ferrgjati|ferrgjatët]] dhe [[Zvarranikët|zvarranikë]] të vegjël.<ref>https://africageographic.com/stories/beach-lions-hunting-seals-coastal-birds-namibia-35-years/</ref> Luanët vrasin grabitqarët e tjerë si leopardin , gepardin dhe hienën me njolla por rrallë i konsumojnë ato.<ref>[[#Schaller|Schaller]], pp. 220–221.</ref> {{multiple image|align=right|direction=vertical |image1=Lion and eland.jpg|caption1=Skelet luani i cili është paraqitur në formën e gjuetis duke gjuajtur një eland të zakonshëm |image2=Lions taking down cape buffalo.jpg|caption2=Luanesha që po vrasin një buall në Serenget}} Luanët e rinj shfaqin së pari sjellje kërcënuese në moshën rreth tre muajsh, megjithëse nuk marrin pjesë në gjueti deri sa të kenë mbushur gati një vit dhe fillojnë të gjuajnë në mënyrë efektive kur i afrohen moshës dy vjeç.<ref name="Schaller153">[[#Schaller|Schaller]], p. 153.</ref> Luanët e vetëm janë të aftë të rrëzojnë zebra dhe antilopa afrikane, ndërsa pretë më e madhe si buallin dhe gjirafat janë më të rrezikshme.<ref name="Estes"/> Në Parkun Kombëtar Chobe , krenari të mëdha janë vërejtur për të gjuajtur [[Elefanti i shkurreve afrikane|elefantët e shkurreve afrikane]] deri rreth 15 vjeç.<ref>{{cite journal|last1=Joubert|first1=D.|year=2006|title=Hunting behaviour of lions (''Panthera leo'') on elephants (''Loxodonta africana'') in the Chobe National Park, Botswana|journal=African Journal of Ecology|volume=44|issue=2|pages=279–281|doi=10.1111/j.1365-2028.2006.00626.x}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Power|first1=R. J.|last2=Compion|first2=R. X. Shem|title=Lion predation on elephants in the Savuti, Chobe National Park, Botswana|journal=African Zoology|volume=44|issue=1|pages=36–44|url=https://www.researchgate.net/publication/232693088|doi=10.3377/004.044.0104|year=2009|s2cid=86371484}}</ref> Në gjuetitë tipike, secila luaneshë ka një pozicion të favorizuar në grup, ose duke kërcyer mbi krahun e presë, pastaj duke sulmuar, ose duke lëvizur një distancë më të vogël në qendër të grupit dhe duke kapur pre në ikje nga luaneshat e tjera. Meshkujt e lidhur me krenaritë zakonisht nuk marrin pjesë në gjueti në grup.<ref name="hunt">{{Cite journal|last=Stander|first=P. E.|title=Cooperative hunting in lions: the role of the individual|journal=Behavioral Ecology and Sociobiology|volume=29|issue=6|pages=445–454|year=1992|doi=10.1007/BF00170175|s2cid=2588727|url=http://lchc.ucsd.edu/MCA/Mail/xmcamail.2011_09.dir/pdfeL5GzNL2FL.pdf}}</ref> Megjithatë, disa prova sugjerojnë se meshkujt janë po aq të suksesshëm sa femrat; ata janë zakonisht gjuetarë të vetëm që bëjnë pritë në fusha të vogla me shkurre.<ref>{{cite journal|last1=Loarie, S. R.|last2=Tambling, C. J.|last3=Asner, G. P.|year=2013|title=Lion hunting behaviour and vegetation structure in an African savanna|journal=Animal Behaviour|volume=85|issue=5|pages=899–906|doi=10.1016/j.anbehav.2013.01.018|hdl=2263/41825|s2cid=53185309|url=https://repository.up.ac.za/bitstream/2263/41825/1/Loarie_Lion_2013.pdf}}</ref> Luanët nuk janë veçanërisht të njohur për qëndrueshmërinë e tyre; për shembull, [[zemra]] e një luaneshe përfshin vetëm 0.57% të peshës së saj trupore dhe zemra e një mashkulli është rreth 0.45% e peshës së trupit të tij, ndërsa zemra e një hiene përfshin pothuajse 1% të peshës së saj trupore.<ref>[[#Schaller|Schaller]], p. 248.</ref> Kështu, luanët vrapojnë shpejt vetëm në distanca të shkurtra<ref name="Schaller2478">[[#Schaller|Schaller]], pp. 247–48.</ref> dhe duhet të jenë afër presë së tyre para se të fillojnë sulmin. Ata shfrytëzojnë faktorët që zvogëlojnë dukshmërinë; shumë vrasje ndodhin afër ndonjë forme mbulese ose natën.<ref name="Schaller237">[[#Schaller|Schaller]], p. 237.</ref> Sulmi i luanit është i shkurtër dhe i fuqishëm; ata përpiqen të kapin prenë me një nxitim të shpejtë dhe në përfundim ata kërcejnë. Zakonisht e tërheqin poshtë dhe e vrasin nga një kafshim i mbytur në fyt. Ata gjithashtu vrasin pre duke mbyllur gojën dhe hundët e tyre me nofullat e tyre.<ref>[[#Schaller|Schaller]], p. 244, 263–267.</ref> Luanët zakonisht konsumojnë pre në vendndodhjen e gjuetisë, por ndonjëherë e zvarrisin prenë e madhe në vegjistacion.<ref name="Schaller2706" /> Ata kanë tendencë të grinden për vrasje, veçanërisht meshkujt. Këlyshët vuajnë më së shumti kur ushqimi është i pakët, por përndryshe të gjithë anëtarët e krenarisë hanë mbetjet e tyre, përfshirë luanët e vjetër dhe të gjymtuar, të cilat mund të jetojnë në pjesën e mbetur.<ref name="Estes" /> Vrasjet e mëdha ndahen më gjerësisht midis anëtarëve të krenarisë.<ref name="Schaller133">[[#Schaller|Schaller]], p. 133.</ref> Një luaneshë e rritur kërkon mesatarisht rreth 5 kg mish në ditë ndërsa meshkujt kërkojnë rreth 7 kg.<ref>[[#Schaller|Schaller]], p. 276.</ref> Luanët mund të hanë deri në 30 kg në një vakt;<ref name="simba">{{Cite book|last=Guggisberg|first=C. A. W.|title=Simba: the life of the lion.|year=1961|publisher=Howard Timmins|location=Cape Town}}</ref> nëse nuk është në gjendje të konsumojë të gjitha vrasjen, ai pushon për disa orë para se të vazhdojë të hajë. Në ditët e nxehta, krenaria tërhiqet në hije me një ose dy meshkuj në këmbë.<ref name="Schaller2706">[[#Schaller|Schaller]], pp. 270–76.</ref> Luanët mbrojnë vrasjet e tyre nga pastruesit siç janë shkabat dhe hienat.<ref name="Estes" /> Luanët ushqehen me kërma kur të krijohet mundësia; ata pastrojnë kafshë të vdekura nga shkaqe natyrore si sëmundje ose ato që janë vrarë nga grabitqarët e tjerë. ===Konkurrenca grabitqare=== {{multiple image|align=right|direction=vertical |image1=Hyenas Fight Against Lions Over a Kill HD 10.png|caption1=Luan që po sulmohet nga hienat me njolla |image2=Lioness vs Leopard 9 July 2016 Latest Sightings 1.png|caption2=Luanesh duke u ndeshur me një leopard pë ushqim}} Luanët dhe [[Hiena me njolla|hienat me njolla]] zënë një vend të ngjashëm [[Ekologjia|ekologjik]] dhe ku ata bashkëjetojnë ata konkurrojnë për pre dhe [[kërma]]; një rishikim i të dhënave në disa studime tregon një mbivendosje dietike prej 58.6%.<ref name="prey">{{Cite journal|url=http://www.zbs.bialowieza.pl/g2/pdf/1598.pdf|title=Prey preferences of the spotted hyaena (''Crocuta crocuta'') and degree of dietary overlap with the lion (''Panthera leo'')|last=Hayward|first=M. W.|journal=Journal of Zoology|year=2006|volume=270|issue=4|pages=606–614|doi=10.1111/j.1469-7998.2006.00183.x|access-date=15 dhjetor 2020|archive-date=25 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225033155/http://www.zbs.bialowieza.pl/g2/pdf/1598.pdf%20|url-status=dead}}</ref> Luanët zakonisht injorojnë hienat me njolla përveç nëse luanët janë duke u vrarë ose duke u ngacmuar nga hienat, ndërsa këto të fundit priren të reagojnë në mënyrë të dukshme ndaj pranisë së luanëve, me ose pa praninë e ushqimit. Luanët kapin vrasjet e hienave me njolla; në kraterin Ngorongoro është e zakonshme që luanët të mbijetojnë me pjesën më të madhe të vrasjeve të vjedhura nga hienat, duke bërë që hienat të rrisin nivelin e tyre të vrasjeve.<ref name="Kruuk21">{{Cite book|first=H.|last=Kruuk|title=The Spotted Hyena: A Study of Predation and Social Behaviour|url=https://archive.org/details/spottedhyenastud0000kruu|publisher=The University of Chicago Press|place=Chicago|year=1972|isbn=978-0-226-45508-2|chapter=Interactions between Hyenas and other Carnivorous Animals}}</ref> Në [[Parkun Kombëtar të Botsvanës]], situata është e përmbysur; hienat shpesh sfidojnë luanët dhe vjedhin vrasjet e tyre, duke marrë ushqim nga 63% të të gjitha vrasjeve të luanit.<ref name="Conservation">{{Cite book|chapter=Interspecific competition and the population biology of extinction-prone carnivores|last1=Creel|first1=S.|last2=Spong|first2=G.|last3=Creel|first3=N.|pages=35−60|chapter-url=https://books.google.com/books?id=v39RdyYUfRIC&pg=PA36|title=Carnivore Conservation|edition=1st|editor1-first=J. L.|editor1-last=Gittleman|editor2-first=S. M.|editor2-last=Funk|editor3-first=D. W.|editor3-last=Macdonald|editor4-first=R. K.|editor4-last=Wayne|publisher=Cambridge University Press|year=2001|isbn=978-0-521-66232-1}}</ref> Kur përballeni me një vrasje nga luanët, hienat me njolla mund të largohen ose të presin me durim në një distancë prej 30-100 m derisa luanët të kenë mbaruar.<ref name="schaller272">[[#Schaller|Schaller]], p. 272.</ref> Hienat janë mjaft të guximshme për të ushqyer së bashku me luanët dhe për të detyruar luanët ti vrasin. Të dy speciet sulmojnë njërin-tjetrin edhe kur nuk ka asnjë ushqim të përfshirë për asnjë arsye të dukshme.<ref name="schaller273">[[#Schaller|Schaller]], pp. 273–74.</ref><ref name="enemies">{{cite video|last1=Joubert|first1=D.|last2=Joubert|first2=B.|author-link=Dereck and Beverly Joubert|title=Eternal Enemies: Lions and Hyenas|medium=DVD|publisher=National Geographic|year=1992}}</ref> Vrasja nga luanët mund të përbëjë deri në 71% të vdekjeve të hienat në [[Parkun Kombëtar Etosha]] . Hienat me njolla janë përshtatur duke lëvizur shpesh kur luanët hyjnë në territoret e tyre.<ref>{{Cite journal|title=Competitive interactions between spotted hyenas and lions in the Etosha National Park, Namibia|last1=Trinkel|first1=M.|last2=Kastberger|first2=G.|journal=African Journal of Ecology|volume=43|issue=3|year=2005|pages=220–224|doi=10.1111/j.1365-2028.2005.00574.x}}</ref> Kur popullsia e luanit në Rezervën Kombëtare Masai Mara e Kenias u zvogëlua, popullsia e hienave me njolla u rrit me shpejtësi.<ref>{{cite journal|last1=Green|first1=D. S.|last2=Johnson-Ulrich|first2=L.|last3=Couraud|first3=H. E.|last4=Holekamp|first4=K. E.|year=2018|title=Anthropogenic disturbance induces opposing population trends in spotted hyenas and African lions|journal=Biodiversity and Conservation|volume=27|issue=4|pages=871−889|doi=10.1007/s10531-017-1469-7|s2cid=44240882}}</ref> Eksperimentet me hienat me njolla të robëruara tregojnë se ekzemplarët pa përvojë paraprake me luanët veprojnë indiferentisht para syve të tyre, por do të reagojnë me frikë ndaj aromës së luanit.<ref name="Kruuk21" /> Luanët kanë tendencë të mbizotërojnë ndaj [[Gepardi|çitave]] dhe [[Leopardi|leopardëve]], vjedhin vrasjet e tyre dhe vrasin këlyshët e tyre dhe madje edhe të rriturit kur u jepet mundësia.<ref>{{Cite book|last1=Denis-Hoot|first1=C.|last2=Denis-Hoot|first2=M.|year=2003|title=The Art of Being a Lion|url=https://archive.org/details/artofbeinglion0000deni_u5m1|publisher=Barnes & Noble|location=New York|isbn=9780760747674|page=[https://archive.org/details/artofbeinglion0000deni_u5m1/page/198 198]}}</ref> Çitat në veçanti shpesh humbasin vrasjet e tyre ndaj luanëve ose grabitqarëve të tjerë.<ref>{{Cite journal|last1=O'Brien|first1=S. J.|last2=Wildt|first2=D. E.|last3=Bush|first3=M.|year=1986|title=The Cheetah in Genetic Peril|journal=Scientific American|volume=254|issue=5|pages=68–76|doi=10.1038/scientificamerican0586-84|url=http://www.catsg.org/cheetah/05_library/5_3_publications/N_and_O/OBrien_et_al_1986_Cheetah_in_genetic_peril.pdf|bibcode=1986SciAm.254e..84O|access-date=15 dhjetor 2020|archive-date=30 shtator 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180930022126/http://www.catsg.org/cheetah/05_library/5_3_publications/N_and_O/OBrien_et_al_1986_Cheetah_in_genetic_peril.pdf|url-status=dead}}</ref> Një studim në ekosistemin e Serengetit zbuloi se luanët vranë të paktën 17 nga 125 këlyshë çite të lindur në vitet 1987 dhe 1990.<ref name="laurenson">{{cite journal|last1=Laurenson|first1=M. K.|title=High juvenile mortality in cheetahs (''Acinonyx jubatus'') and its consequences for maternal care|journal=Journal of Zoology|year=1994|volume=234|issue=3|pages=387–408|doi=10.1111/j.1469-7998.1994.tb04855.x|url=http://www.catsg.org/cheetah/05_library/5_3_publications/L/Laurenson_1994_Cheetah_cub_mortality_-_maternal_care.pdf|access-date=15 dhjetor 2020|archive-date=1 dhjetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201211429/http://www.catsg.org/cheetah/05_library/5_3_publications/L/Laurenson_1994_Cheetah_cub_mortality_-_maternal_care.pdf|url-status=dead}}</ref> Çitat shmangin konkurrencën e tyre duke përdorur kohë të ndryshme për gjueti dhe habitate të ndryshme.<ref>{{cite journal|last1=Rostro-García|first1=S.|last2=Kamler|first2=J. F.|last3=Hunter|first3=L. T. B.|year=2015|title=To kill, stay or flee: the effects of lions and landscape factors on habitat and kill site selection of cheetahs in South Africa|journal=PLOS ONE|volume=10|issue=2|page=e0117743|pmid=25693067|doi=10.1371/journal.pone.0117743|pmc=4333767|bibcode=2015PLoSO..1017743R}}</ref> Leopardët janë në gjendje të strehohen në pemë; luaneshat, megjithatë, herë pas here përpiqen të marrin vrasjet e leopardit nga pemët.<ref name="Schaller293">[[#Schaller|Schaller]], p. 293.</ref> Luanët në mënyrë të ngjashme mbizotërojnë ndaj [[Qeni i egër Afrikan|qenve të egër afrikanë]], duke marrë vrasjet e tyre dhe duke vrarë qentë e rinj dhe rrallë të rritur. Dendësia e popullsisë së qenve të egër është e ulët në zonat ku luanët janë më të bollshëm.<ref>{{cite journal|title=Conserving the African wild dog ''Lycaon pictus''. I. Diagnosing and treating causes of decline|last1=Woodroffe|first1=R.|last2=Ginsberg|first2=J. R.|year=1999|journal=Oryx|volume=33|pages=132–142|doi=10.1046/j.1365-3008.1999.00052.x|issue=2|doi-access=free}}</ref> Megjithatë, ka disa raste të raportuara të luanëve të moshuar dhe të plagosur që bien pre e qenve të egër.<ref name="Pienaar1969">{{Cite journal|last1=Pienaar|first1=U. de V.|title=Predator–prey relationships among the larger mammals of the Kruger National Park|journal=Koedoe|date=1969|volume=12|issue=1|pages=108–176|doi=10.4102/koedoe.v12i1.753|doi-access=free}}</ref><ref name="Schaller, p. 188">[[#Schaller|Schaller]], p. 188.</ref> Luanët konkurijnë gjithashtu me [[Krokodili i Nilit|krokodilët e Nilit]] ; në varësi të madhësisë së krokodilit dhe luanit, secila kafshë mund të humbasë vrasjet e tyre tek njëri-tjetri. Luanët janë vëzhguar duke vrarë krokodilë që lëviznin mbi tokë.<ref>{{cite web|url=https://www.pbs.org/wgbh/nova/transcripts/2509crocs.html|title=Crocodiles!|publisher=PBS|work=Nova|type=transcript|date=1998|accessdate=21 nëntor 2010}}</ref> Krokodilët gjithashtu mund të vrasin dhe hanë luanët, të dëshmuar nga kthetra e luanëve që gjendeshin në [[Lugthi|stomakët]] e [[Krokodili|krokodilëve]].<ref name="Guggisberg1972">{{Cite book|last=Guggisberg|first=C. A. W.|title=Crocodiles: Their Natural History, Folklore, and Conservation|year=1972|page=195|isbn=978-0-7153-5272-4|publisher=David & Charles|location=Newton Abbot|url=<!--rem url : no preview provided-->}}</ref> ===Riprodhimi dhe cikli jetësor=== {{multiple image|align=right|direction=vertical |image1=Panthera leo massaica mating.jpg|caption1=Luan duke u riprodhuar në Masai Mara |image2=Lion_cub,_Masai_Mara,_Kenya.jpg|caption2=Një këlysh}} Shumica e luaneshave riprodhohen në kohën kur janë katër vjeç.<ref name="Schaller29">[[#Schaller|Schaller]], p. 29.</ref> Luanët nuk riprodhohen në një kohë të caktuar të vitit dhe femrat janë polestruse .<ref name="Schaller174">[[#Schaller|Schaller]], p. 174.</ref> Një luaneshë mund të riprodhohet me më shumë se një mashkull kur është në ‘’nxehtësi’’ .<ref name="Schaller142">[[#Schaller|Schaller]], p. 142.</ref> Gjatësia e gjenerimit të luanit është rreth shtatë vjet.<ref>{{cite journal|title=Generation length for mammals|author=Pacifici, M., Santini, L., Di Marco, M., Baisero, D., Francucci, L., Grottolo Marasini, G., Visconti, P. and Rondinini, C.|journal=Nature Conservation|year=2013|issue=5|pages=87–94}}</ref> Periudha mesatare e [[Shtatzania|shtatëzanis]] është rreth 110 ditë;<ref name="Schaller174"/> femra lind një pjellë midis një dhe katër këlyshë në një vend të izoluar, e cila mund të jetë një gropë, një shtrat kallamishte, një shpellë ose ndonjë zonë tjetër e strehuar, zakonisht larg nga krenaria. Ajo shpesh do të gjuajë vetëm, ndërsa këlyshët janë akoma të pafuqishëm, duke qëndruar relativisht afër strofullës.<ref name="Scott45">[[#Scott|Scott]], p. 45.</ref> Këlyshët e luanit kanë lindur të verbër; sytë e tyre hapen rreth shtatë ditë pas lindjes. Ata peshojnë 1.2–2.1 kg gjatë lindjes dhe janë pothuajse të pafuqishëm, duke filluar të zvarriten një ose dy ditë pas lindjes dhe duke ecur rreth tre javësh.<ref name="Schaller143">[[#Schaller|Schaller]], p. 143.</ref> Për të shmangur një sulm nga grabitqarëve, luanesha i lëviz këlyshët e saj në një vend të ri , disa herë në muaj, duke i mbajtur ato në gojë.<ref name="Scott45"/> Zakonisht, nëna nuk e integron veten dhe këlyshët e saj përsëri në krenari derisa këlyshët të jenë të moshës gjashtë deri në tetë javësh.<ref name="Scott45"/> Ndonjëherë ky prezantim në jetën e krenarisë ndodh më herët, veçanërisht nëse luaneshat e tjera kanë lindur në të njëjtën kohë.<ref name="Estes"/><ref name="Schaller148"/> Kur u prezantua për herë të parë me pjesën tjetër të krenarisë, këlyshët e luanit u mungon besimi kur përballen me të rritur të tjerë përveç nënës së tyre. Ata së shpejti fillojnë të futen në jetën e krenarisë, megjithatë, duke luajtur mes njërin-tjetrin ose duke u përpjekur të fillojnë lojëra me të rriturit.<ref name="Schaller148"/>Luaneshat me këlyshët e tyre kanë më shumë gjasa të jenë tolerantë ndaj këlyshëve të një luaneshe tjetër sesa luaneshat pa këlyshë. Toleranca mashkullore e këlyshëve ndryshon; një mashkull mund të lejonte që këlyshët të luajnë me bishtin , ndërsa një tjetër mund të jetë më jotelrant.<ref>[[#Scott|Scott]], p. 46.</ref> [[File:Lion Cubs Phinda 2011.ogv|thumb|right|Video e një luaneshe me këlysh]] Luaneshat shpesh sinkronizojnë ciklet e tyre riprodhuese dhe rritjen e [[Gjendrrat qumeshture|gjirit]] komunal të të rinjve, të cilët thithin pa dallim nga ndonjë ose të gjitha femrat në krenari. Sinkronizimi i lindjeve është i dobishëm sepse këlyshët rriten që të jenë afërsisht në të njëjtën madhësi dhe të kenë një shans të barabartë për mbijetesë.<ref name="Estes"/><ref name="Schaller148">[[#Schaller|Schaller]], p. 147-49.</ref>Pjekuria ndodhet pas gjashtë ose shtatë muaj. Luanët meshkuj arrijnë pjekurinë në moshën rreth tre vjeç dhe në katër deri në pesë vjet janë të aftë të sfidojnë dhe zhvendosin meshkujt e rritur të lidhur me një krenari tjetër. Ata fillojnë të plaken dhe dobësohen në moshën midis 10 dhe 15 vjeç, më së voni.<ref>{{Cite book|last=Crandall|first=L. S.|title=The management of wild animals in captivity|year=1964|publisher=University of Chicago Press|location=Chicago|oclc=557916}}</ref> Kur një ose më shumë meshkuj të rinj përzejnë meshkujt e mëparshëm të lidhur me një krenari, fitimtarët shpesh vrasin ndonjë këlysh të ri ekzistues , mbase sepse femrat nuk bëhen pjellore dhe pranuese derisa këlyshët e tyre të piqen ose të vdesin. Femrat shpesh mbrojnë ashpër këlyshët e tyre nga një mashkull uzurpues, por rrallë janë të suksesshme, përveç nëse një grup prej tre ose katër nëna brenda një krenarie bashkojnë forcat kundër mashkullit.<ref name="Packpus83">{{Cite journal|last1=Packer|first1=C.|last2=Pusey|first2=A. E.|date=maj 1983|title=Adaptations of female lions to infanticide by incoming males|url=https://archive.org/details/sim_american-naturalist_1983-05_121_5/page/716|journal=American Naturalist|volume=121|issue=5|pages=716–28|doi=10.1086/284097|s2cid=84927815}}</ref> Këlyshët vdesin gjithashtu nga uria dhe braktisja dhe grabitqari nsi leopardët, hienat dhe qenët e egër.<ref name="Schaller, p. 188" /><ref name="Estes" /> Deri në 80% të këlyshëve të luanit do të vdesin para moshës dy vjeç.<ref>{{Cite book|last=Macdonald|first=David|year=1984|title=The Encyclopedia of Mammals|publisher=Facts on File|location=New York|page=[https://archive.org/details/encyclopediaofma00mals_0/page/31 31]|isbn=978-0-87196-871-5|url=https://archive.org/details/encyclopediaofma00mals_0/page/31}}</ref> Të dy luanët meshkuj dhe femra mund të dëbohen nga krenaritë për t'u bërë nomade, megjithëse shumica e femrave zakonisht mbesin me krenarinë e lindjes. Kur një krenari bëhet shumë e madhe, brezi i ri i këlyshëve femra mund të detyrohet të largohet për të gjetur territorin e tyre. Kur një luan i ri mashkull merr një krenari, adoleshentët si meshkujt ashtu edhe femra mund të dëbohen.<ref>[[#Scott|Scott]], p. 68.</ref> Luanët e të dy gjinive mund të përfshihen në aktivitete homoseksuale dhe miqësore në grup ; meshkujt gjithashtu do të fshihen me kokë dhe do të rrokullisen me njëri-tjetrin përpara se të simulojnë seksin së bashku.<ref>{{Cite book|last=Bagemihl|first=Bruce|year=1999|title=Biological Exuberance: Animal Homosexuality and Natural Diversity|location=New York|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-0-312-19239-6|pages=[https://archive.org/details/biologicalexuber00bage/page/302 302–05]|url=https://archive.org/details/biologicalexuber00bage/page/302}}</ref><ref>[[#Schaller|Schaller]], p. 137.</ref> ===Shëndeti=== [[File:Lake-Nakuru-Lions-in-Tree.JPG|thumb|3 luan të rijn]] Megjithëse luanët e rritur nuk kanë grabitqarë natyrorë, provat sugjerojnë se shumica vdesin dhunshëm nga sulmet nga njerëzit ose luanët e tjerë.<ref name="Schaller183">[[#Schaller|Schaller]], p. 183.</ref> Luanët shpesh shkaktojnë lëndime serioze tek anëtarët e krenarive të tjera që ata hasin në mosmarrëveshje territoriale ose anëtarëve të krenarisë kur luftojnë me një vrasje.<ref name="Schaller1889">[[#Schaller|Schaller]], pp. 188–89.</ref> Luanët dhe këlyshët e gjymtuar mund të bien viktima e hienave dhe leopardëve ose të shkelen nga buajt ose elefantët. Luanët e pakujdesshëm mund të sakatohen kur gjuajnë pre.<ref name="Schaller1890">[[#Schaller|Schaller]], pp. 189–90.</ref> Rriqnat zakonisht infektojnë zonat e veshëve, qafës dhe ijëve të luanëve.<ref name="Schaller184">[[#Schaller|Schaller]], p. 184.</ref><ref>{{Cite book|last=Yeoman|first=Guy Henry|author2=Walker, Jane Brotherton|title=The ixodid ticks of Tanzania|year=1967|publisher=Commonwealth Institute of Entomology|location=London|oclc=955970}}</ref> Disa gjini të [[Krimbi i shtypur|krimbave të shtypur]] mund të parazitojnë tek luanët, duke u future tek luanët nga [[Mishi|mish]] i infektuar me të cilën ushqehen .<ref>{{Cite journal|last=Sachs|first=R.|year=1969|title=Untersuchungen zur Artbestimmung und Differenzierung der Muskelfinnen ostafrikanischer Wildtiere [Differentiation and species determination of muscle-cysticerci in East African game animals]|journal=Zeitschrift für Tropenmedizin und Parasitologie|volume=20|issue=1|pages=39–50|pmid=5393325|language=de}}</ref> Luanët në Kraterin e Ngorongoro u prekën nga një shpërthim i mizave të qëndrueshme ( Stomoxys calcitrans ) në 1962; kjo rezultoi që luanët të përgjakeshin dhe të zhvisheshin. Luanët u përpoqën pa sukses për të shmangur kafshimin e mizës duke u ngjitur në pemë ose duke u zvarritur në gëmusha ; shumë vdiqën ose migruan dhe popullsia lokale ra nga 70 në 15 individë.<ref>{{Cite journal|last=Fosbrooke|first=H.|year=1963|title=The stomoxys plague in Ngorongoro|journal=East African Wildlife Journal|volume=1|issue=6|pages=124–126|doi=10.1111/j.1365-2028.1963.tb00190.x}}</ref> Një shpërthim më i fundit në 2001 vrau gjashtë luanë.<ref name="Nkwame06">{{Cite news|last=Nkwame|first=V. M.|title=King of the jungle in jeopardy|work=The Arusha Times|date=9 shtator 2006|url=http://www.arushatimes.co.tz/2006/36/features_10.htm|accessdate=4 shtator 2007|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070929044925/http://www.arushatimes.co.tz/2006/36/features_10.htm|archivedate=29 shtator 2007|df=dmy-all}}</ref> Luanët e robëruar janë infektuar me virusin e qenit distemper (CDV) që të paktën nga mesi i viteve 1970.<ref>{{Cite journal|author1=Myers, D. L.|author2=Zurbriggen, A.|author3=Lutz, H.|author4=Pospischil, A.|date=1997|title=Distemper: not a new disease in lions and tigers|journal=Clinical Diagnostic Laboratory Immunology|volume=4|issue=2|pages=180–184|doi=10.1128/CDLI.4.2.180-184.1997|pmid=9067652|pmc=170498|url=https://cvi.asm.org/content/cdli/4/2/180.full.pdf|access-date=15 dhjetor 2020|archive-date=25 maj 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190525071404/https://cvi.asm.org/content/cdli/4/2/180.full.pdf|url-status=dead}}</ref> CDV është përhapur nga qeni shtëpiak dhe mishngrënës të tjerë; një shpërthim i vitit 1994 në Parkun Kombëtar të Serengetit rezultoi në shumë luanë që zhvillonin simptoma neurologjike . Gjatë shpërthimit, disa luanë vdiqën nga pneumonia dhe nga encefaliti .<ref>{{Cite journal|last1=Roelke-Parker|first1=M. E.|date=1996|title=A canine distemper epidemic in Serengeti lions (''Panthera leo'')|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1996-02-01_379_6564/page/440|journal=Nature|volume=379|issue=6564|pages=441–445|doi=10.1038/379441a0|pmid=8559247|last2=Munson|first2=L.|last3=Packer|first3=C.|last4=Kock|first4=R.|last5=Cleaveland|first5=S.|last6=Carpenter|first6=M.|last7=O'Brien|first7=S. J.|last8=Pospischil|first8=A.|last9=Hofmann-Lehmann|first9=R.|first10=Hans|last10=L.|first11=G. L. M.|last11=Mwanengele|first12=M. N.|last12=Mgasa|first13=G. A.|last13=Machange|first14=B. A.|last14=Summers|first15=M. J. G.|last15=Appel|bibcode=1996Natur.379..441R|pmc=7095363}}</ref> ===Komunikimi=== [[File:Lion cub with mother.jpg|thumb|Luanesha që po fërkon me kokë këlyshin e saj]] Kur pushojnë, shoqërizimi i luanit ndodh përmes një numri [[Sjellja|sjelljesh]]; lëvizjet shprehëse të kafshës janë mjaft të zhvilluara. Gjestet më të zakonshme paqësore, prekëse janë fërkimi i kokës dhe shuplakat sociale ,<ref name="Schaller85">[[#Schaller|Schaller]], p. 85.</ref> të cilat janë krahasuar me rolin që kanë primatët midis njëri-tjetrit.<ref>{{Cite book|last=Sparks|first=J.|title=Primate Ethology|chapter=Allogrooming in primates: a review|pages=148–175|year=1967|editor=Morris, D.|publisher=Aldine|location=Chicago|edition=2011|isbn=9780202368160}}</ref> Fërkimi i kokës bëhet duke bezdisur ballin, fytyrën dhe qafën kundër një luani tjetër , duket se është një formë e përshëndetjes<ref>{{Cite book|last=Leyhausen|first=P.|title=Verhaltensstudien an Katzen|edition=2nd|year=1960|publisher=Paul Parey|location=Berlin|isbn=978-3-489-71836-9|language=de}}</ref> dhe shihet shpesh pasi një kafshë ka qenë larg nga të tjerët ose pas një zënke ose konfrontimi. Meshkujt kanë tendencë të fërkojnë meshkuj të tjerë, ndërsa këlyshët dhe femrat fërkojnë femrat.<ref name="Schaller858">[[#Schaller|Schaller]], pp. 85–88.</ref> Shuplaka sociale shpesh ndodh në të njëjtën kohë me fërkimin e kokës; përgjithësisht është reciproke dhe marrësi duket të shprehë kënaqësi. Koka dhe qafa janë pjesët më të zakonshme të trupit të lëpirë; kjo sjellje mund të ketë lindur jashtë përdorimit sepse luanët nuk mund t'i lëpijnë vetë këto zona.<ref name="Schaller8891">[[#Schaller|Schaller]], pp. 88–91.</ref> Luanët kanë një varg shprehjesh të fytyrës dhe qëndrimeve të trupit që shërbejnë si gjeste vizuale.<ref name="Schaller92102">[[#Schaller|Schaller]], pp. 103–117.</ref>Një shprehje e zakonshme e fytyrës është "fytyra e grimit" , të cilën një luan e bën kur nuhat sinjalet kimike dhe përfshin një gojë të hapur me dhëmbë të lodhur, surrat të ngritur, hundë të rrudhur sy të mbyllur dhe veshë të qetë.<ref>[[#Schaller|Schaller]], p. 95.</ref> Luanët përdorin gjithashtu shënjimin kimik dhe vizual; meshkujt spërkatin dhe pastrojnë pjesë toke dhe sende brenda territorit.<ref name="Schaller92102" /> Vokalizimet e luanit janë të mëdha; ndryshimet në intensitet dhe fusha duket se janë thelbësore për komunikimin. Shumica e vokalizimeve të luanit janë variacione të klivadheve dhe zhurmave. Tinguj të tjerë të prodhuar përfshijnë pastrim, mjaullimin dhe përgjumje. Zhurma përdoret për të treguar praninë e tij. Luanët më shpesh zhurmojnë natën, një tingull që mund të dëgjohet nga një distancë prej 8 kilometrash .<ref name="Schaller10313">[[#Schaller|Schaller]], pp. 103–113.</ref> Ata kanë tendencë të ulërijnë në një mënyrë shumë karakteristike duke filluar me disa ulërima të thella dhe të gjata që zhyten në një seri të shkurtër.<ref>{{Cite journal|last1=Eklund|first1=R.|last2=Peters|first2=G.|last3=Ananthakrishnan|first3=G.|last4=Mabiza|first4=E.|title=An acoustic analysis of lion roars. I: Data collection and spectrogram and waveform analyses|journal=Speech, Music and Hearing Quarterly Progress and Status Report|volume=51|page=1|year=2011|url=http://roberteklund.info/pdf/Eklund_et_al_2011_LionRoars.pdf|access-date=15 dhjetor 2020|archive-date=29 shtator 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180929060941/http://roberteklund.info/pdf/Eklund_et_al_2011_LionRoars.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Ananthakrishnan|first1=G.|last2=Eklund|first2=R.|last3=Peters|first3=G.|last4=Mabiza|first4=E.|title=An acoustic analysis of lion roars. II: Vocal tract characteristics|journal=Speech, Music and Hearing Quarterly Progress and Status Report|volume=51|page=5|year=2011|url=http://roberteklund.info/pdf/Ananthakrishnan_et_al_2011_LionRoars.pdf|access-date=15 dhjetor 2020|archive-date=29 shtator 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180929060746/http://roberteklund.info/pdf/Ananthakrishnan_et_al_2011_LionRoars.pdf|url-status=dead}}</ref> ==Konservimi== Luani renditet si lloj i cënuar në Listën e Kuqe të IUCN.<ref name="IUCN" /> === Në Afrikë === [[File:Lion.ogv|thumb|right|Video oe një luaneshe të egër]] Disa zona të mbrojtura të mëdha dhe të menaxhuara mirë në [[Afrika|Afrikë]], kanë një popullsi të madhe luanësh. Kur është zhvilluar një infrastrukturë për turizmin e kafshëve të egra, të ardhurat nga paratë e gatshme për menaxhimin e parkut dhe komunitetet lokale janë një nxitje e fortë për ruajtjen e luanëve.<ref name="IUCN" /> Shumica e luanëve tani jetojnë në Afrikën Lindore dhe Jugore; numri i tyre po zvogëlohet shpejt, dhe ra me rreth 30-50% në fund të gjysmës së shekullit të 20-të. Shkaqet kryesore të rënies përfshijnë sëmundjet dhe ndërhyrjen njerëzore.<ref name="IUCN" /> Në 1975, vlerësohej se që nga vitet 1950, numrat e luanëve ishin ulur për gjysmë në 200,000 ose më pak.<ref>{{cite journal|last1=Myers|first1=N.|year=1975|title=The silent savannahs|url=https://archive.org/details/sim_international-wildlife_september-october-1975_5_5/page/5|journal=International Wildlife|volume=5|issue=5|pages=5−10}}</ref> Vlerësimet e popullsisë së luanit afrikan sillen midis 16.500 dhe 47,000 që jetojnë në të egra në 2002–2004.<ref>{{Cite journal|last1=Bauer|first1=H.|last2=Van Der Merwe|first2=S.|year=2002|title=The African lion database|journal=Cat News|volume=36|pages=41–53}}</ref><ref name="Chardonnet2002"/> Në [[Republika e Kongos|Republikën e Kongos]] , Parku Kombëtar Odzala-Kokoua u konsiderua një fortesë për luanët në vitet 1990. Deri në vitin 2014, nuk u regjistruan asnjë luan në zonën e mbrojtur, kështu që popullsia konsiderohet e zhdukur në vend.<ref name="carn">{{cite journal|last1=Henschel|first1=Philipp|last2=Malanda|first2=Guy-Aime|last3=Hunter|first3=Luke|title=The status of savanna carnivores in the Odzala-Kokoua National Park, northern Republic of Congo|journal=Journal of Mammalogy|date=2014|volume=95|issue=4|page=882−892|doi=10.1644/13-mamm-a-306|issn=0022-2372|doi-access=free}}{{oa}}</ref> Popullsia e luanit të Afrikës Perëndimore është e izoluar nga ajo në Afrikën Qendrore, me pak ose aspak shkëmbim të individëve të shumimit. Në vitin 2015, u vlerësua se kjo popullatë përbëhet nga rreth 400 kafshë, duke përfshirë më pak se 250 individë të pjekur. Ata vazhdojnë të qëndrojnë në tre zona të mbrojtura në rajon, kryesisht në një popullatë në kompleksin e zonës së mbrojtur W A P , të ndarë nga [[Benini|Benin]] , [[Burkina Faso]] dhe [[Nigeri]]. Kjo popullatë është renditur si e rrezikuar kritikisht .<ref name="Henschel2015" /> Sondazhet në terren në ekosistemin WAP zbuluan se pushtimi i luanit është më i ulëti në Parkun Kombëtar të W, dhe më i lartë në zonat me staf të përhershëm dhe kështu mbrojtje më të mirë.<ref>{{cite journal|last1=Henschel|first1=P.|last2=Petracca|first2=L. S.|last3=Hunter|first3=L. T.|last4=Kiki|first4=M.|last5=Sewadé|first5=C.|last6=Tehou|first6=A.|last7=Robinson|first7=H. S.|year=2016|title=Determinants of distribution patterns and management needs in a critically endangered lion ''Panthera leo'' population|journal=Frontiers in Ecology and Evolution|volume=4|issue=4|pages=110|doi=10.3389/fevo.2016.00110|doi-access=free}}</ref> Një popullsi ndodhet në Parkun Kombëtar të Kamerunit Waza , ku midis afro 14 dhe 21 kafshë vazhduan që nga viti 2009.<ref>{{Cite journal|last1=Tumenta|first1=P. N.|last2=Kok|first2=J. S.|last3=van Rijssel|first3=J. C.|last4=Buij|first4=R.|last5=Croes|first5=B. M.|last6=Funston|first6=P. J.|last7=de Iongh|first7=H. H.|last8=de Haes|first8=H. A. Udo|year=2009|title=Threat of rapid extermination of the lion (''Panthera leo leo'') in Waza National Park, Northern Cameroon|journal=African Journal of Ecology|doi=10.1111/j.1365-2028.2009.01181.x|pages=1–7|volume=48|issue=4}}</ref> Përveç kësaj, 50 deri 150 luanë vlerësohet të jenë të pranishëm në ekosistemin Arly-Singou të Burkina Faso .<ref name="Bauer & van der Merwe">{{Cite journal|last1=Bauer|first1=H.|last2=Van Der Merwe|first2=S.|doi=10.1017/S0030605304000055|title=Inventory of free-ranging lions ''Panthera leo'' in Africa|journal=Oryx|volume=38|year=2004|issue=1|pages=26–31|doi-access=free|ref=none}}</ref> Në vitin 2015, një luan mashkull i rritur dhe një luan femër ishin parë në Parkun Kombëtar Mole të [[Gana]] . Këto ishin shikimet e para të luanëve në vend në 39 vjet.<ref>{{cite journal|last1=Angelici|first1=F. M.|last2=Rossi|first2=L.|year=2017|title=Further lion, ''Panthera leo senegalensis'' Meyer, 1826, sightings in Mole National Park, Ghana, and possible first serval ''Leptailurus serval'' Schreber, 1776 record after 39 years (Mammalia Felidae)|journal=Biodiversity Journal|volume=8|issue=2|pages=749−752|url=http://www.biodiversityjournal.com/pdf/8(2)_749-752.pdf|access-date=15 dhjetor 2020|archive-date=10 mars 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180310074200/http://www.biodiversityjournal.com/pdf/8(2)_749-752.pdf|url-status=dead}}</ref> Në të njëjtin vit, një popullatë deri në 200 luanë që u mendua më parë se ishin shfarosur u filmua në Parkun Kombëtar Alatash , Etiopi, afër kufirit të Sudanit.<ref name="NewScientist2016">{{cite magazine|magazine=New Scientist|title=Hidden population of up to 200 lions found in remote Ethiopia|date=2016|url=https://www.newscientist.com/article/2075740-hidden-population-of-up-to-200-lions-found-in-remote-ethiopia/|accessdate=2 shkurt 2016}}</ref><ref name="BBC Ethiopian lion, 2016">{{cite news|date=2016|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-35460573|title=Lions rediscovered in Ethiopia's Alatash National Park|work=BBC News|accessdate=1 shkurt 2016}}</ref> Në vitin 2005, Strategjitë e Ruajtjes së Luanit u zhvilluan për Afrikën Perëndimore dhe Qendrore, ose Afrikën Lindore dhe Jugore. Strategjitë kërkojnë të mirëmbajnë habitatin e përshtatshëm, të sigurojnë një bazë të mjaftueshme për pretë e egra për luanët, të zvogëlojnë faktorët që çojnë në copëzimin e mëtejshëm të popullatave dhe të bëjnë bashkëjetesën luan-njeri të qëndrueshëm.<ref>{{cite book|title=Conservation Strategy for the Lion West and Central Africa|publisher=IUCN|author=IUCN Cat Specialist Group|year=2006|location=Yaounde, Cameroon|url=http://www.catsg.org/fileadmin/filesharing/3.Conservation_Center/3.4._Strategies___Action_Plans/African_lion/IUCN_CatSG_2006_West_and_Central_Africa_Lion_Conservation_Strategy.pdf|access-date=15 dhjetor 2020|archive-date=3 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803035853/http://www.catsg.org/fileadmin/filesharing/3.Conservation_Center/3.4._Strategies___Action_Plans/African_lion/IUCN_CatSG_2006_West_and_Central_Africa_Lion_Conservation_Strategy.pdf|url-status=dead|ref=none}}</ref><ref name="csg2006" /> Gjuetia e luanëve tek bagëtit është zvogëluar ndjeshëm në zonat ku barinjtë mbajnë bagëtitë në zona të mbyllura të përmirësuara. Masat e tilla kontribuojnë në zbutjen e konfliktit njeri-luan.<ref>{{cite journal|title=Assessment and mitigation of human-lion conflict in West and Central Africa|author1=Bauer, H.|author2=de Iongh, H.|author3=Sogbohossou, E.|journal=Mammalia|year=2010|volume=74|issue=4|pages=363–367|doi=10.1515/MAMM.2010.048|s2cid=86228533}}</ref> ===Në Azi=== [[File:Lion Gir.jpg|thumb|Luanesh në Parkun Kombëtar Gir]] Streha e fundit e popullsisë së luanit aziatik është [[Parku Kombëtar Gir]] dhe 1.412 km ² dhe zonat përreth në rajonin e Saurashtra ose gadishullit Kathiawar në shtetin Gujarat , Indi . Popullsia është rritur nga afro 180 luanë në 1974 në rreth 400 në 2010.<ref name="Singh, Gibson">{{Cite journal|last1=Singh|first1=H. S.|last2=Gibson|first2=Luke|title=A conservation success story in the otherwise dire megafauna extinction crisis: The Asiatic lion (''Panthera leo persica'') of Gir forest|url=https://archive.org/details/sim_biological-conservation_2011-05_144_5/page/1753|journal=Biological Conservation|volume=144|issue=5|pages=1753–57|year=2011|doi=10.1016/j.biocon.2011.02.009}}</ref> Ai është i izoluar gjeografikisht, i cili mund të çojë në joriprodhim dhe ulje të diversitetit gjenetik . Që prej vitit 2008, luani aziatik është renditur si i rrezikuar në listën e kuqe të IUCN .<ref name="Breitenmoser2008"/> Deri në vitin 2015, popullsia ishte rritur në 523 individë që banonin në një sipërfaqe prej 7,000 km ² në Saurashtra.<ref name="Venkataraman2016">{{cite book|author=Venkataraman, M.|year=2016|chapter=Wildlife and human impacts in the Gir landscape|title=Human Animal Conflict in Agro-Pastoral Context: Issues & Policies|editor1=Agrawal, P.K|editor2=Verghese, A.|editor3=Krishna, S.R.|editor4=Subaharan, K.|publisher=Indian Council of Agricultural Research|location=New Delhi|page=32−40}}</ref><ref>{{cite journal|author=Singh, A.P.|year=2017|title=The Asiatic Lion (''Panthera leo persica''): 50 Years Journey for Conservation of an Endangered Carnivore and its Habitat in Gir Protected Area, Gujarat, India|journal=Indian Forester|volume=143|issue=10|pages=993−1003}}</ref><ref>{{cite journal|author=Singh, H.S.|year=2017|title=Dispersion of the Asiatic lion ''Panthera leo persica'' and its survival in human-dominated landscape outside the Gir forest, Gujarat, India|journal=Current Science|volume=112|issue=5|pages=933−940|doi=10.18520/cs/v112/i05/933-940|doi-access=free}}</ref> Regjistrimi i luanit aziatik i kryer në vitin 2017 regjistroi rreth 650 individë.<ref>{{cite news|title=Lion population roars to 650 in Gujarat forests|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/Lion-population-roars-to-650-in-Gujarat-forests/articleshow/59907625.cms|author=Kaushik, H.|newspaper=The Times of India|date=2017|accessdate=9 gusht 2017}}</ref> Prania e vendbanimeve të shumta njerëzore pranë Parkut Kombëtar rezulton në konflikt midis luanëve, njerëzve lokalë dhe bagëtive të tyre.<ref>{{cite journal|first1=V. K.|last1=Saberwal|first2=J. P.|last2=Gibbs|first3=R.|last3=Chellam|first4=A. J. T.|last4=Johnsingh|title=Lion‐Human Conflict in the Gir Forest, India|url=https://archive.org/details/sim_conservation-biology_1994-06_8_2/page/501|date=1994|doi=10.1046/j.1523-1739.1994.08020501.x|journal=Conservation Biology|issue=2|volume=8|pages=501–507}}</ref><ref name="Venkataraman2016" /> Disa e konsiderojnë praninë e luanëve si përfitim, pasi ato mbajnë nën kontroll popullatat e barngrënësve që dëmtojnë barishtet.<ref name="Meena2016">{{cite book|author=Meena, V.|year=2016|chapter=Wildlife and human impacts in the Gir landscape|editor=Agrawal, P.K.|editor2=Verghese, A.|editor3=Radhakrishna, S.|editor4=Subaharan, K.|title=Human Animal Conflict in Agro-Pastoral Context: Issues & Policies|publisher=Indian Council of Agricultural Research|location=New Delhi}}</ref> Themelimi i një popullsie të dytë, të pavarur të luanit aziatik në Zonën e Mbrojtur të Kafshëve të Egra të Kunos , të vendosura në Madhya Pradesh ishte planifikuar, por në vitin 2017, Projekti i Rindërtimit popullsis së luanit aziatik nuk dukej se do të zbatohej.<ref name="TOI 12-2017">{{cite news|author=Sharma, R.|newspaper=The [[Times of India]]|title=Tired of Gujarat reluctance on Gir lions, MP to release tigers in Kuno|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/tired-of-gujarat-reluctance-on-gir-lions-mp-to-release-tigers-in-kuno/articleshow/61937836.cms|date=2017|accessdate=27 janar 2018}}</ref><ref name="HT 2017">{{cite news|work=[[Hindustan Times]]|title=Stalemate on translocation of Gir lions Kuno Palpur in Madhya Pradesh to be used as tiger habitat now|url=https://www.hindustantimes.com/bhopal/stalemate-on-translocation-of-gir-lionskuno-palpur-in-madhya-pradesh-to-be-used-as-tiger-habitat-now/story-hX8ELtxSSL4I8GeLTh6xYI.html|date=2017|accessdate=27 janar 2018}}</ref> ===Riprodhimi në robëri=== [[File:India Animals.jpg|thumb|Dy luan aziatik në rrugë]] Luanët e importuar në [[Evropa|Evropë]] para mesit të shekullit XIX ishin ndoshta më së shumti luanë berberë nga Afrika e Veriut, ose luanë Kepi nga Afrika e Jugut.<ref>{{cite journal|last1=Barnett|first1=R.|last2=Yamaguchi|first2=N.|last3=Shapiro|first3=B.|last4=Nijman|first4=V.|year=2007|title=Using ancient DNA techniques to identify the origin of unprovenanced museum specimens, as illustrated by the identification of a 19th century lion from Amsterdam|url=http://dpc.uba.uva.nl/cgi/t/text/get-pdf?c=ctz;idno=7602a02|journal=Contributions to Zoology|volume=76|issue=2|pages=87–94|access-date=27 korrik 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110522041326/http://dpc.uba.uva.nl/cgi/t/text/get-pdf?c=ctz;idno=7602a02|archive-date=22 maj 2011|url-status=dead|doi=10.1163/18759866-07602002}}</ref> 11 kafshë të tjera që mendohet se janë [[Luani berber|luanë berberë]] të mbajtur në kopshtin zoologjik Addis Ababa janë pasardhës të kafshëve në pronësi të perandorit Haile Selassie . WildLink International në bashkëpunim me Universitetin e Oksfordit nisi një Projekt ambicioz Ndërkombëtar të luanit berber me qëllim të identifikimit dhe mbarështimit të luanëve berberë në robëri për rivendosje eventuale në një park kombëtar në [[Malet Atllas|malet Atlas]] të [[Maroku|Marokut]].<ref name="yamaguchi-haddane">{{Cite journal|last=Yamaguchi|first=N.|author2=Haddane, B.|year=2002|title=The North African Barbary Lion and the Atlas Lion Project|journal=International Zoo News|volume=49|pages=465–481}}</ref> Sidoqoftë, një analizë gjenetike tregoi se luanët e robëruar në kopshtin zoologjik Addis Ababa nuk ishin luanë berber, por përkundrazi të lidhur ngushtë me luanët e egër në adad dhe Kamerun.<ref name="Bruche_al2012">{{Cite journal|last=Bruche|first=S.|author2=Gusset, M.|author3=Lippold, S.|author4=Barnett, R.|author5=Eulenberger, K.|author6=Junhold, J.|author7=Driscoll, C. A.|author8=Hofreiter, M.|title=A genetically distinct lion (''Panthera leo'') population from Ethiopia|journal=European Journal of Wildlife Research|year=2012|pages=215–225|doi=10.1007/s10344-012-0668-5|volume=59|issue=2|s2cid=508478}}</ref> Në [[1982]], Shoqata e kopshteve zoologjike dhe Akuariumeve filloi një Plan Mbijetimi për luanin aziatik për të rritur shanset e tij për mbijetesë. Në [[1987]], u zbulua se shumica e luanëve në kopshtet zoologjike të Amerikës Veriuore ishin hibridë mes luanëve afrikanë dhe aziatikë.<ref name="OBrien1987">{{cite journal|author1=O'Brien, S. J.|author2=Joslin, P.|author3=Smith, G. L. III|author4=Wolfe, R.|author5=Schaffer, N.|author6=Heath, E.|author7=Ott-Joslin, J.|author8=Rawal, P. P.|author9=Bhattacharjee, K. K.|author10=Martenson, J. S.|year=1987|title=Evidence for African origins of founders of the Asiatic lion Species Survival Plan|journal=Zoo Biology|volume=6|issue=2|pages=99–116|doi=10.1002/zoo.1430060202|url=http://dobzhanskycenter.bio.spbu.ru/pdf/sjop/MS129_O%27Brien_ZooBiol.pdf|access-date=25 maj 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20140225092713/http://dobzhanskycenter.bio.spbu.ru/pdf/sjop/MS129_O%27Brien_ZooBiol.pdf|archive-date=25 shkurt 2014|url-status=dead}}</ref> Programet e mbarështimit duhet të shënojnë origjinën e kafshëve pjesëmarrëse për të shmangur shumimin e llojeve të ndryshme dhe duke zvogëluar kështu vlerën e tyre të ruajtjes.<ref>{{Cite book|last1=Frankham|first1=R.|last2=Ballou|first2=J.|last3=Briscoe|first3=D.|title=Introduction to Conservation Genetics|publisher=Cambridge University Press|year=2009|isbn=978-0-521-70271-3|location=Cambridge, New York, Melbourne, Madrid|edition=Second|chapter=Genetic management of Captive Populations|pages=430–452|chapter-url=https://books.google.com/books?id=vLZKnsCk89wC&pg=PA437|accessdate=25 maj 2019}}</ref> Mbarështimi në robëri të luanëve u ndërpre për të eleminuar individë me origjinë të panjohur . Luanët me lindje të egër u importuan në kopshtin zoologjik amerikan nga Afrika midis [[1989]] dhe [[1995]]. Mbarështimi u vazhdua në vitin [[1998]] në kuadrin e një Plani për Mbrotjen e Speceis së Luanit Afrikan.<ref>{{cite journal|author1=Daigle, C. L.|author2=Brown, J. L.|author3=Carlstead, K.|author4=Pukazhenthi, B.|author5=Freeman, E. W.|author6=Snider, R. J.|year=2015|title=Multi-institutional survey of social, management, husbandry and environmental factors for the SSP African lion Panthera leo population: examining the effects of a breeding moratorium in relation to reproductive success|journal=International Zoo Yearbook|volume=49|issue=1|pages=198–213|doi=10.1111/izy.12073|url=https://www.researchgate.net/publication/270901189}}</ref> Rreth 77% e luanëve në robëri të regjistruar në Sistemin Ndërkombëtar të Informacionit për Llojet në 2006 ishin me origjinë të panjohur; këto kafshë mund të kenë bartur gjenet që janë në zhdukje në natyrë dhe për këtë arsye mund të jenë të rëndësishme për mirëmbajtjen e ndryshueshmërisë gjenetike të përgjithshme të luanit.<ref name="BarnettYamaguchi2006">{{Cite journal|last1=Barnett|first1=R.|last2=Yamaguchi|first2=N.|last3=Barnes|first3=I.|last4=Cooper|first4=A.|date=2006|title=Lost populations and preserving genetic diversity in the lion ''Panthera leo'': Implications for its ''ex situ'' conservation|journal=Conservation Genetics|volume=7|issue=4|pages=507–514|doi=10.1007/s10592-005-9062-0|s2cid=24190889|url=http://abc.zoo.ox.ac.uk/Papers/consgen06_lion.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20060824064412/http://abc.zoo.ox.ac.uk/Papers/consgen06_lion.pdf|url-status=dead|archive-date=2006-08-24}}</ref> ==Në kulturë== ===Në kopshte zoologjike dhe cirk=== {{multiple image|align=right|direction=vertical |image1=Lion - melbourne zoo.jpg|caption1=Luani në [[kopshtit zoologjik të Melbournit]] |image2=Lion tamer (LOC pga.03749).jpg|caption2=Ikonë e shekullut 19 që tregon një zbutës me luan dhe tigra}} Luanët janë pjesë e një grupi të [[Kafshët ekzotike|kafshëve ekzotike]] që kanë qenë në ekspozitat e kopshtit zoologjik që nga fundi i shekullit të 18-të. Edhe pse shumë kopshte zoologjike moderne janë më selektive në lidhje me ekspozitat e tyre,<ref name="dc81">[[#Courcy|de Courcy]], p. 81-82.</ref> ka më shumë se 1.000 luanë afrikanë dhe 100 aziatikë në kopshtet zoologjike dhe parqet e kafshëve të egra në të gjithë botën. Ata konsiderohen një specie ‘’ambasadore’’ dhe mbahen për qëllime turizmi, arsimi dhe konservimi.<ref name="WAZA">{{cite web|last1=Dollinger|first1=P.|last2=Geser|first2=S.|title=Lion: In the Zoo (subpage)|work=Visit the Zoo|publisher=WAZA (World Association of Zoos and Aquariums)|url=http://www.waza.org/en/zoo/visit-the-zoo/cats-1254385523/panthera-leo|accessdate=5 prill 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110929135611/http://www.waza.org/en/zoo/visit-the-zoo/cats-1254385523/panthera-leo|archive-date=29 shtator 2011|url-status=dead}}</ref> Luanët mund të jetojnë mbi njëzet vjet në robëri; një luan në kopshtin zoologjik Honolulu vdiq në moshën 22 vjeç në gusht 2007. Dy motrat e tij, të lindura në vitin 1986, ishin akoma gjallë në gusht 2007.<ref>{{Cite news|last=Aguiar|first=E.|date=2007|title=Honolulu zoo's old lion roars no more|newspaper=Honolulu Advertiser|url=http://the.honoluluadvertiser.com/article/2007/Aug/08/ln/hawaii708080394.html|accessdate=4 shtator 2007|archive-date=25 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225033236/http://the.honoluluadvertiser.com/article/2007/Aug/08/ln/hawaii708080394.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|last=Lum|first=C.|date=2007|title=Zoo puts end to 2 lions' suffering|newspaper=Honolulu Advertiser|url=http://the.honoluluadvertiser.com/article/2009/Feb/25/ln/hawaii902250384.html|accessdate=29 shtator 2020|archive-date=6 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201106104728/http://the.honoluluadvertiser.com/article/2009/Feb/25/ln/hawaii902250384.html|url-status=dead}}</ref> "Kopshtet zoologjike" të para evropiane u përhapën midis familjeve fisnike dhe mbretërore në shekullin e 13-të, dhe deri në shekullin e 17-të quheshin seragliot ; në atë kohë ata u quajtën menagjeri , një zgjatje e kabinetit të kurioziteteve . Ata u përhapën nga Franca dhe Italia gjatë [[Rilindja|Rilindjes]] në pjesën tjetër të Evropës.<ref>[[#Baratay|Baratay & Hardouin-Fugier]], pp. 19–21, 42.</ref> Në [[Anglia|Angli]], megjithëse tradita seraglio ishte më pak e zhvilluar, luanët u mbajtën në Kullën e Londrës në një seraglio të vendosur nga [[Mbreti Xhohn]] në shekullin e 13-të.<ref>[[#Baratay|Baratay & Hardouin-Fugier]], p. 20.</ref><ref>{{cite web|last=Owen|first=James|title=Medieval Lion Skulls Reveal Secrets of Tower of London "Zoo"|work=National Geographic Magazine|publisher=National Geographic|date=3 nëntor 2005|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2005/11/1103_051103_tower_lions.html|accessdate=5 shtator 2007|archive-date=5 nëntor 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20051105025912/http://news.nationalgeographic.com/news/2005/11/1103_051103_tower_lions.html|url-status=dead}}</ref> Luanët u mbajtën në paqarta në kopshtin zoologjik të Londrës derisa një shtëpi e madhe luanësh me dhoma kafaze u ndërtuan në vitet 1870.<ref name="Blunt208">[[#Blunt|Blunt]], p. 208.</ref> Ndryshime të mëtejshme ndodhën në fillim të shekullit të 20-të, kur [[Carl Hagenbeck]] projektoi rrethime me "shkëmbinj" prej betoni, hapësirë më të hapur dhe një hendek në vend të shufrave, më shumë ngjan me një habitat natyror. Hagenbeck projektoi mbylljen e luanëve për të dy kopshtin zoologjik të Melbourne dhe kopshtin zoologjik Taroo të [[Sydney|Sidneit]] ; megjithëse dizajnet e tij ishin të njohura, përdorimi i shufrave mbizotëronte në shumë kopshte zoologjike deri në vitet '60.<ref name="dc69">[[#Courcy|de Courcy]], p. 69.</ref>Në fund të shekullit të 20-të, rrethime më të mëdha, më të natyrshme dhe përdorimi i rrjetës teli ose xhamit të petëzuar në vend të çadrave të ulura lejuan vizitorët të afroheshin më shumë se kurrë me kafshët; disa atraksione të tilla si Pylli i Maceve / Pamja e Luanit e Parkut Zoologjik të Qytetit Oklahoma e vendosën sternën në nivelin e tokës, më të lartë se vizitorët.<ref>{{cite encyclopedia|last=Grisham|first=J.|editor-first=C. E.|editor-last=Bell|title=Lion|encyclopedia=Encyclopedia of the World's Zoos|volume=2: G–P|year=2001|publisher=Fitzroy Dearborn|location=Chicago|isbn=978-1-57958-174-9|pages=733–739}}</ref> Zbutja e luanit ka qenë pjesë e të dyja cirkeve të vendosura dhe akteve individuale si Siegfried & Roy . Praktika filloi në fillim të shekullit të 19-të nga francezi Henri Martin dhe amerikani Isaac Van Amburgh , të cilët të dy udhëtuan gjerësisht dhe teknikat e të cilit u kopjuan nga një numër i ndjekësve.<ref name="baratay187" /> [[Van Amburgh]] performoi para Mbretëreshën Viktoria në 1838 kur ai vizitoi [[Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës së Veriut|Britaninë e Madhe]]. Martin kompozoi një pantomimë të titulluar Les Lions de Mysore ("luanët e Mysoretit"), një ide që Amburgh huazoi shpejt. Këto akte eklipsojnë veprojnë si shfaqja qendrore e cirkut dhe hyri në vetëdijen e publikut në fillim të shekullit të 20-të me kinemanë. Në demonstrimin e epërsisë së njeriut ndaj kafshëve, zbutja e luanit shërbeu një qëllim të ngjashëm me luftimet e kafshëve të shekujve të mëparshëm.<ref name="baratay187">[[#Baratay|Baratay & Hardouin-Fugier]], p. 187.</ref> Karrigeja e portierit tani më ikonik e luanit është përdorur së pari nga American Clyde Beatty (1903–1965).<ref>{{Cite book|first=D.|last=Feldman|author-link=David Feldman (author)|year=1993|title=How Does Aspirin Find a Headache?|publisher=HarperCollins|location=New York|isbn=978-0-06-016923-7|url=https://archive.org/details/howdoesaspirinfi00davi}}</ref> ===Gjuetia dhe lojërat=== [[File:Sculpted reliefs depicting Ashurbanipal, the last great Assyrian king, hunting lions, gypsum hall relief from the North Palace of Nineveh (Irak), c. 645-635 BC, British Museum (16722183731).jpg|thumb|Gdhendje e një luani të plagosur që daton {{circa|645–635 BC}}]] Gjuetia e luanit ka ndodhur që nga kohërat e lashta dhe shpesh ishte një kalim kohe mbretërore; synonte të demonstronte fuqinë e mbretit mbi natyrën. Rekordi më i hershëm i gjallë i gjuetisë së luanit është një mbishkrim i lashtë egjiptian i datës rreth vitit 1380 para Krishtit që përmend Faraonin Amenhotep III duke vrarë 102 luanë "me shigjetat e veta" gjatë dhjetë viteve të para të sundimit të tij.Asirianët lëshonin luanë të burgosur në një hapësirë të rezervuar për mbretin në gjueti; kjo ngjarje do të shikohej nga spektatorët pasi mbreti dhe njerëzit e tij, mbi kalë ose karroca, vranë luanët me shigjeta dhe shtiza. Luanët u gjuan gjithashtu gjatë Perandorisë Mughal , ku perandori Jahangir thuhet se ka shkëlqyer në të.<ref name="Jackson156">[[#Jackson|Jackson]], p. 156–159.</ref> Në [[Roma e lashtë|Romën e Lashtë]] , luanët mbaheshin nga perandorët për gjueti, si dhe përleshjet dhe ekzekutimet e gladiatorëve .<ref>{{Cite book|first=T.|last=Wiedemann|title=Emperors and Gladiators|publisher=Routledge|year=1995|page=60|isbn=978-0-415-12164-4}}</ref> [[Populli Maasai]] e ka parë tradicionalisht vrasjen e luanëve si një rit kalimi. Historikisht, luanët u gjuan nga individë, megjithatë, për shkak të popullsisë së zvogëluar të luanëve, pleqtë dekurajojnë gjuetinë e luanëve .<ref>{{cite journal|last1=Hazzah|first1=L.|last2=Borgerhoof Mulder|first2=M.|last3=Frank|first3=L.|year=2009|title=Lions and warriors: Social factors underlying declining African lion populations and the effect of incentive-based management in Kenya|url=https://archive.org/details/sim_biological-conservation_2009-11_142_11/page/2428|journal=Biological Conservation|volume=142|issue=11|pages=2428–2437|doi=10.1016/j.biocon.2009.06.006}}</ref> Imazhet e riprodhuara gjerësisht të gjuetarëve heroikë që ndiqnin luanët do të mbizotëronin një pjesë të madhe të shekullit.<ref>[[#Baratay|Baratay & Hardouin-Fugier]], p. 113.</ref> Gjuetia trofe e luanëve vitet e fundit është takuar me polemikë; veçanërisht me vrasjen e luanit Cecil në mesin e 2015-ës.<ref>{{cite news|last1=Capecchi|first1=Christina|last2=Rogers|first2=Katie|title=Killer of Cecil the lion finds out that he is a target now, of internet vigilantism|work=[[The New York Times]]|date=30 korrik 2015|url=https://www.nytimes.com/2015/07/30/us/cecil-the-lion-walter-palmer.html|accessdate=30 korrik 2015}}</ref> ===Njeringrënia=== [[File:Lionsoftsavo2008.jpg|thumb|Dy luan të balcamosur njrëzngrënës në Çigako]] Luanët zakonisht nuk i gjuajnë njerëzit, por disa (zakonisht meshkujt) duket se e bëjnë këtë. Një rast i publikuar mirë është në [[Tsavo]] ; në vitin 1898, 28 punëtorë hekurudhorë të regjistruar zyrtarisht që po ndërtonin Hekurudhën Kenia-Uganda u vranë nga luanët gjatë nëntë muajve gjatë ndërtimit të një ure në Kenia.<ref name="Patterson">{{cite book|last=Patterson|first=B. D.|year=2004|title=The Lions of Tsavo: Exploring the Legacy of Africa's Notorious Man-Eaters|url=https://archive.org/details/lionsoftsavoexpl0000patt|publisher=McGraw Hill Professional|location=New York|isbn=978-0-07-136333-4}}</ref> Gjuetari që vrau luanët shkroi një libër ku përshkruhej sjellja grabitqare e kafshëve; ata ishin më të mëdhenj se normalët dhe kishin mungesë krife, dhe një dukej se vuante nga prishja e dhëmbëve. Teoria e infirmitetit, përfshirë prishjen e dhëmbëve, nuk favorizohet nga të gjithë studiuesit; një analizë e dhëmbëve dhe nofullave të luanëve që ushqeheshin me njerëz në koleksionet e muzeve sugjeron që ndërsa prishja e dhëmbëve mund të shpjegojë disa incidente, prishja e gjahut në zonat me mbizotërimin e njeriut është një shkak më i mundshëm i gjuetis së luanëve tek njerëzit.<ref>{{Cite journal|last=Patterson|first=B. D.|author2=Neiburger, E. J.|author3=Kasiki, S. M.|date=2003|title=Tooth Breakage and Dental Disease as Causes of Carnivore–Human Conflicts|journal=Journal of Mammalogy|volume=84|issue=1|pages=190–196|doi=10.1644/1545-1542(2003)084<0190:TBADDA>2.0.CO;2|doi-access=free}}</ref> Kafshët e sëmura ose të dëmtuara mund të jenë më të prirura për të ngrënë njerëz, por sjellja nuk është e pazakontë, as domosdoshmërisht e çrregullt.<ref>{{Cite journal|url=http://www.man-eater.info/gpage6.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030031426/http://www.man-eater.info/gpage6.html|url-status=dead|archivedate=30 tetor 2007|accessdate=7 korrik 2007|last1=Peterhans|first1=J. C. K.|first2=T. P.|last2=Gnoske|title=The Science of Man-eating|journal=Journal of East African Natural History|volume=90|issue=1&2|year=2001|pages=1–40|doi=10.2982/0012-8317(2001)90[1:TSOMAL]2.0.CO;2|doi-access=free}}</ref> Prokliviteti i luanit për të ngrënë njerëz është ekzaminuar në mënyrë sistematike. Shkencëtarët amerikanë dhe tanzanianë raportojnë se sjellja e ngrënies së burrave në zonat rurale të Tanzanis u rrit shumë nga 1990 në 2005. Të paktën 563 fshatarë u sulmuan dhe shumë hëngrën gjatë kësaj periudhe. Incidentet kanë ndodhur në afërsi të Parkut Kombëtar Selous në Rufiji District dhe në Provincën Lindi pranë kufirit të [[Mozambiku|Mozambikut]]. Ndërsa zgjerimi i fshatrave në një vend me shkurre është një shqetësim, autorët argumentojnë se politika e ruajtjes duhet të zvogëlojë rrezikun sepse në këtë rast, konservimi kontribuon drejtpërdrejt në vdekjet njerëzore. Rastet në Lindi në të cilat luanët i kapin njerëzit nga qendrat e fshatrave të konsiderueshme janë dokumentuar.<ref name="Packer05">{{Cite journal|last1=Packer|first1=C.|last2=Ikanda|first2=D.|last3=Kissui|first3=B.|last4=Kushnir|first4=H.|date=2005|title=Conservation biology: lion attacks on humans in Tanzania|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2005-08-18_436_7053/page/926|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=436|issue=7053|pages=927–28|doi=10.1038/436927a|pmid=16107828|bibcode=2005Natur.436..927P|s2cid=3190757}}</ref>Një studim tjetër i 1.000 personave të sulmuar nga luanët në [[Tanzania|Tanzanin]] jugore midis 1988 dhe 2009 zbuloi se javët pas Hënës së plotë , kur kishte më pak dritë të hënës, ishin një tregues i fortë i sulmeve të rritura gjatë natës ndaj njerëzve.<ref name="fullmoon">{{cite journal|title=Fear of Darkness, the Full Moon and the Nocturnal Ecology of African Lions|last=Packer|first=C.|journal=[[PLOS One]]|date=2011|volume=6|issue=7|doi=10.1371/journal.pone.0022285|author2=Swanson, A.|author3=Ikanda, D.|author4=Kushnir, H.|editor1-last=Rands|editor1-first=S. A.|pages=e22285|pmid=21799812|pmc=3140494|bibcode=2011PLoSO...622285P}}</ref> Sipas [[Robert R. Frump]], refugjatët e Mozambikut rregullisht kalojnë në Parkun Kombëtar Kruger, Afrikën e Jugut, natën sulmohen dhe hahen nga luanët; zyrtarët e parkut kanë thënë se ngrënia e burrave është një problem atje. Frump tha se mijëra mund të jenë vrarë në dekadat pasi aparteid mbylli parkun dhe detyroi refugjatët të kalonin parkun natën. Për gati një shekull para se të vulosej kufiri, mozambikasit kishin shkelur rregullisht parkun gjatë ditës me pak dëm.<ref>{{Cite book|last=Frump|first=R. R.|title=The Man-Eaters of Eden: Life and Death in Kruger National Park|url=https://archive.org/details/maneatersofedenl0000frum|year=2006|publisher=The Lyons Press|isbn=978-1-59228-892-2}}</ref> ==Rëndësia kulturore== {{multiple image|align=right|direction=vertical |image1=Lions_painting,_Chauvet_Cave_(museum_replica).jpg|caption1=Vizatime nga Paleoliti në Francë.<ref name="Chauvet1996"/> |image2=Luxor Sekhmet New Kingdom.JPG|caption2=Statujë e një luani nga Egjipti i Lahtë |image3=Berlín Ishtar león. 02.JPG|caption3=Mozaik me luan nga Irani |image4=Lion Capital of Ashoka.jpg|caption4=Statuja luani në Indi |image5=Cowardly lion2.jpg|caption5=Pjesë nga përralla ''Magjistari i Ozit''}} Luani është një nga simbolet e kafshëve më të njohura në kulturën njerëzore. Ёshtë përshkruar gjerësisht në skulptura dhe piktura, në flamuj kombëtar dhe në filma dhe letërsi bashkëkohore.<ref name="Guggisberg1975"/> Ai u shfaq si një simbol për forcë dhe fisnikëri në kulturat në të gjithë Evropën, Azinë dhe Afrikën, pavarësisht incidenteve të sulmeve ndaj njerëzve. Luani është përshkruar si "mbreti i xhunglës" dhe "mbreti i bishave", dhe kështu u bë një simbol popullor për mbretërinë .<ref name="Garai73">{{Cite book|last=Garai|first=J.|title=The Book of Symbols|year=1973|publisher=Simon & Schuster|location=New York|isbn=978-0-671-21773-0|url-access=registration|url=https://archive.org/details/bookofsymbols0000gara}}</ref> Luani përdoret gjithashtu si një simbol i [[Ekipet sportive|ekipeve sportive]].<ref>{{cite web|type=official Website|title=Detroit Lions|year=2001|url=http://www.detroitlions.com/index.cfm?homelink=y|accessdate=8 korrik 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070710154200/http://www.detroitlions.com/index.cfm?homelink=y|archive-date=10 korrik 2007|url-status=dead}}</ref><ref name="new crest">{{Cite news|date=12 nëntor 2004|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/c/chelsea/4008257.stm|title=Chelsea centenary crest unveiled|publisher=BBC|accessdate=2 janar 2007}}</ref><ref>{{cite web|title=The Aston Villa Crest: 2007 Onwards ...|publisher=Aston Villa F.C.|year=2007|url=http://www.avfc.premiumtv.co.uk/page/CrestTest/0,,10265,00.html|url-status=dead|access-date=15 dhjetor 2020|archive-date=11 tetor 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071011024349/http://www.avfc.premiumtv.co.uk/page/CrestTest/0%2C%2C10265%2C00.html}}</ref> Pamjet e luanëve janë të njohura nga periudha e Paleolitit të Epërm . Gdhendjet dhe pikturat e luanëve të zbuluar në shpellat Lascaux dhe Chauvet në Francë janë datuar nga 15,000 deri në 17,000 vjet të vjetër.<ref>Leroi-Gourhan, A., Allain J. (1979). Lascaux inconnu. XXIIe supplement à "Gallia Préhistoire". Paris.</ref><ref name="Chauvet1996">{{cite book|last1=Chauvet|first1=J.-M.|last2=Brunel|first2=D. E.|last3=Hillaire|first3=C.|year=1996|title=Dawn of Art: The Chauvet Cave. The oldest known paintings in the world|url=https://archive.org/details/dawnofartchauvet0000chau|location=New York|publisher=Harry N. Abrams}}</ref> Një gdhendje fildishi me kokë luaneshë e gjetur në shpellën Vogelherd në Albin Swabian , [[Gjermania|Gjermani]] Jugperëndimore dhe është quajtur në [[Gjuha gjermane|gjermanisht]] Löwenmensch (luani-njeri). Skulptura ka qenë e datuar të paktën 32,000 vjet e vjetër - dhe sa më parë 40,000 vjet më parë<ref>Bailey, M. (2013). [http://www.theartnewspaper.com/articles/Ice-Age-iLion-Mani-is-worlds-earliest-figurative-sculpture/28595 Ice Age Lion Man is world's earliest figurative sculpture.] The Art Newspaper, 31 January2013. {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130508104713/http://www.theartnewspaper.com/articles/Ice-Age-iLion-Mani-is-worlds-earliest-figurative-sculpture/28595 |date=8 May 2013}}</ref>dhe ka origjinën nga kultura Aurignacian .<ref name="BurgerJ-Molecular-phylogeny" /> ===Afrika nën-Sahariane=== Në Afrikën Nën-Sahariane, Luani ka qenë një personazh i zakonshëm në histori, fjalë të urta dhe vallëzime, por rrallë herë paraqitet në artet pamore.<ref name="Jackson119"/> Në disa kultura, luani simbolizon fuqinë dhe mbretërinë.<ref name="Hogarth"/> Në gjuhën suahile , luani njihet si simba që do të thotë gjithashtu "agresiv", "mbret" dhe "i fortë".<ref name="BCKM1993"/> Disa sundimtarë kishin fjalën "luan" në pseudonimin e tyre. Sundiata Keita e Perandorisë [[Mali]] u quajt "Luani i Malit".<ref name="Lynch"/> Themeluesi i mbretërisë Waalo thuhet se është rritur nga luanët dhe u kthye tek njerëzit e tij për t'i bashkuar ata duke përdorur njohuritë që ai mësoi nga luanët. Në pjesë të Afrikës Perëndimore, luanët simbolizuan klasën më të lartë të hierarkive të tyre sociale.<ref name="Hogarth" /> Në zona me [[Pylli me shi|pyje me shi]] ku luanët ishin të rrallë, leopardi përfaqësonte majën e hierarkisë.<ref name="Jackson119">[[#Jackson|Jackson]], p. 119.</ref>Në pjesë të Afrikës Perëndimore dhe Lindore, luani shoqërohet me shërimin dhe vlerësohet si lidhje midis shikuesve dhe mbinatyrshmërisë. Në traditat e tjera të Afrikës Lindore, luani është simbol i dembelizmit.<ref name="Hogarth">{{cite book|last1=Hogarth|first1=C.|last2=Butler|first2=N.|year=2004|title=Shamanism: An Encyclopedia of World Beliefs, Practices, and Culture, Volume 1|editor=Walter, M. N.|isbn=978-1-57607-645-3|chapter=Animal Symbolism (Africa)|pages=[https://archive.org/details/shamanism00mari/page/3 3–6]|chapter-url=https://books.google.com/books?id=X8waCmzjiD4C&pg=PA3|url=https://archive.org/details/shamanism00mari/page/3}}</ref> Në pjesën më të madhe të folklorit afrikan , luani portretizohet se ka inteligjencë të ulët dhe mashtrohet lehtë nga kafshët e tjera.<ref name="Lynch">{{cite book|last=Lynch|first=P. A.|year=2004|title=African Mythology A to Z|publisher=Infobase Publishing|page=[https://archive.org/details/africanmythology00lync_0/page/63 63]|isbn=978-0-8160-4892-2|chapter=Lion|chapter-url=https://archive.org/details/africanmythology00lync_0/page/63|url=https://archive.org/details/africanmythology00lync_0/page/63}}</ref> ===Lindja e Afërt=== [[Egjipti i lashtë|Egjiptianët e Lashtë]] portretizuan disa nga hyjnitë e tyre të luftës si luanesha, të cilat ata i nderuan si gjahtarë të egër. Hyjnitë egjiptiane të lidhura me luanët përfshijnë [[Sekhmet]] , [[Bast]] , [[Mafdet]] , [[Menhit]] , [[Pakhet]] dhe [[Tefnut]] .<ref name="Garai73"/> Këto hyjnitë lidheshin shpesh me perëndinë e diellit [[Ra]] dhe nxehtësinë e tij të ashpër, dhe fuqia e tyre e rrezikshme u thirr për të ruajtur njerëzit ose vendet e shenjta. Sfinksi , një figurë me trupin e luanit dhe kreu i një krijese njerëzore apo të tjera, të përfaqësuar një Faraonin apo hyjni kishte marrë këtë rol mbrojtës.<ref>{{cite book|last=Pinch|first=Geraldine|title=Egyptian Mythology: A Guide to the Gods, Goddesses, and Traditions of Ancient Egypt|url=https://archive.org/details/egyptianmytholog0000pinc|date=2004|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-517024-5|pages=[https://archive.org/details/egyptianmytholog0000pinc/page/133 133]–134, 206}}</ref> Luani ishte një simbol i spikatur në [[Mesopotamia|Mesopotaminë]] e lashtë nga Sumeri deri në kohën e Asirisë dhe Babilonisë , ku u lidh fort me mbretërinë.<ref>{{Cite journal|last=Cassin|first=Elena|year=1981|title=Le roi et le lion|journal=Revue de l'Histoire des Religions|trans-title=The king & the lion|volume=298|issue=198–4|pages=355–401|language=fr|doi=10.3406/rhr.1981.4828}}</ref> Luanët ishin ndër simbolet kryesore të perëndeshës Inanna / Ishtar .<ref>{{cite book|last1=Black|first1=Jeremy|first2=Anthony|last2=Green|title=Gods, Demons and Symbols of Ancient Mesopotamia: An Illustrated Dictionary|url=https://books.google.com/books?id=05LXAAAAMAAJ&q=Inana|publisher=The British Museum Press|year=1992|isbn=978-0-7141-1705-8|page=118}}</ref><ref>{{citation|last=Collins|first=Paul|article=The Sumerian Goddess Inanna (3400-2200 BC)|title=Papers of from the Institute of Archaeology|volume=5|publisher=UCL|date=1994|pages=113–114}}</ref> Luani i Babilonisë ishte simbol kryesor i [[Perandoria Babilonase|Perandorisë Babilonase]] .<ref>{{cite book|last1=Sass|first1=B.|last2=Marzahn|first2=J.|date=2010|title=Aramaic and figural stamp impressions on bricks of the sixth century B.C. from Babylon|location=Wiesbaden, Germany|publisher=Harrassowitz Verlag|isbn=9783447061841|chapter=The motifs|pages=178–186|chapter-url=https://books.google.com/books?id=-LfWEWhwyf8C&pg=PA181}}</ref> Lion Hunt of Ashurbanipal është një sekuencë e njohur e relieveve të pallateve siriane nga shek.  640 para Krishtit ; tani ndodhen në Muzeun Britanik .<ref>{{cite book|last=Reade|first=J.|title=Assyrian Sculpture|url=https://archive.org/details/assyriansculptur0000brit_x1f5|date=1998|edition=Second|location=London, United Kingdom|publisher=The British Museum Press|isbn=978-0-7141-2141-3|pages=[https://archive.org/details/assyriansculptur0000brit_x1f5/page/72 72]–79, 73}}</ref> Luani i Judës është emblema biblik i fisit të Judës, dhe më vonë Mbretërisë së Judës .<ref name="Epstein">{{Cite book|last=Epstein|first=Marc Michael|title=Dreams of subversion in medieval Jewish art and literature|url=https://books.google.com/books?id=bzINIM23-TcC&q=lions+symbolize+yehuda&pg=PA110|pages=110, 121|publisher=Penn State Press|year=1997|isbn=978-0-271-01605-4}}</ref> Luanët përmenden shpesh në [[Bibla|Bibël]]; veçanërisht në Librin e Danielit në të cilin heroi eponim nuk pranon të adhurojë mbretin Dari dhe është i detyruar të flejë në gropën e luanëve, ku ai është i padëmtuar për mrekulli ( Dan. 6 ). Në Librin e Gjykatësve , Samsoni vret një luan kur udhëton për të vizituar një grua filistine. ( Gjykatësi 14 ).<ref>{{cite book|editor=Sakenfeld, Katharine D.|year=2008|title=New Interpreter's Dictionary of the Bible Volume 3|contribution=Lion|last=Borowski|first=O.|publisher=Abingdon Press|pages=669–70|isbn=978-0687333653}}</ref> ===Lindja e Largët=== Kronistët indo-persianë e konsideronin luanin si mbajtës të rendit në fushën e kafshëve. Fjala sanskrit mrigendra nënkupton një luan, si mbret i kafshëve në përgjithësi .<ref>{{cite journal|author=Rangarajan, M.|year=2013|title=Animals with rich histories: the case of the lions of Gir Forest, Gujarat, India|url=https://archive.org/details/sim_history-and-theory_2013-12_52_4/page/109|journal=History and Theory|volume=52|issue=4|pages=109–127|doi=10.1111/hith.10690}}</ref> Narasimha , njeriu-luan, është një nga dhjetë avatarët e perëndisë hindu Vishnu .<ref>{{Cite book|editor1=Piccardi, L.|editor2=Masse, W. B.|title=Myth and Geology|series=Geological Society Special Publications No. 273|year=2007|publisher=Geological Society|location=London|author=Chandrasekharam, D.|chapter=Geo-mythology of India|pages=29–37|chapter-url=https://archive.org/stream/MythAndGeology/MythGeology#page/n35/mode/2up}}</ref> Luani është bërë Emblema Kombëtare e Indisë më 1950.<ref>[[#Jackson|Jackson]], p. 122.</ref> Luani është gjithashtu simbolik për popullin sinhalez .<ref>{{cite web|title=National Flag|publisher=Government of Sri Lanka|url=http://www.gov.lk/info/index.asp?mi=19&xp=52&xi=54&xl=3&o=0&t=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080327112704/http://www.gov.lk/info/index.asp?mi=19&xp=52&xi=54&xl=3&o=0&t=|archivedate=27 mars 2008|accessdate=6 gusht 2007}}</ref> Luani është një motiv i zakonshëm në artin kinez ; ai u përdor për herë të parë në art gjatë periudhës së vonë të pranverës dhe vjeshtës (shekulli i pestë ose i gjashtë para Krishtit) dhe u bë më i popullarizuar gjatë Dinastisë Han (206 pes - pas Krishtit) kur luanët kujdestarë perandorakë filluan të vendosen përpara pallateve perandorake për mbrojtje . Për shkak se luanët nuk kanë qenë kurrë vendas në [[Kina|Kinë]], përshkrimet e hershme ishin disi joreale; pas prezantimit të artit budist në Kinë në Dinastinë Tang pas shekullit të gjashtë pas Krishtit, luanët zakonisht përshkruheshin pa krahë me trupa më të shkurtër.<ref>{{Cite news|first=Li|last=Ling|date=maj 2002|url=http://www.cityu.edu.hk/ccs/Newsletter/newsletter4/Lion/Lion.htm|title=The Two-Way Process in the Age of Globalization|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050406143133/http://www.cityu.edu.hk/ccs/Newsletter/newsletter4/Lion/Lion.htm|archivedate=6 prill 2005|others=Egan, Ronald transl.|newspaper=Ex/Change|type=newsletter|publisher=[[City University of Hong Kong]]|issue=4|accessdate=26 shtator 2007}}<nowiki></ref Vallja e luanit është një valle tradicionale në kulturën kineze në të cilën interpretuesit me kostume luani imitojnë lëvizjet e një luani, shpesh me shoqërim muzikor nga cembale, bateri dhe gong. Ato janë realizuar në Vitin e Ri Kinez , Festivalin e Hënës dhe raste të tjera festive për fat të mirë.<ref></nowiki>{{cite web|url=https://www.nationsonline.org/oneworld/Chinese_Customs/lion_dance.htm|title=Lion Dance|publisher=Nations Online|accessdate=2 shtator 2020}}</ref> ===Bota perendimore=== Shifrat dhe amulet me kokë luani u gërmuan në varre në ishujt grekë të [[Kreta|Kretës]] , [[Euboj|Eubojës]] , [[Rodosi|Rodos]] , [[Paros]] dhe [[Hiosi|Chios]] . Ata janë të lidhur me hyjninë egjiptiane Sekhmet dhe datojnë në epokën e hershme të hekurit midis shekujve 9 dhe 6 para Krishtit. Luani është paraqitur në disa nga fabulat e Aesopit , veçanërisht Luanit dhe Miun .<ref>[[#Jackson|Jackson]], pp. 99, 150</ref> Luani Nemean ishte simbolik në [[Greqia e lashtë|Greqinë e Lashtë]] dhe të Romës, të përfaqësuara si konstelacionin dhe shenjë zodiakut Leo, dhe e përshkruar në mitologji, ku u vra dhe u vesh nga heroi [[Herakliu|Herakli]] ,<ref>[[#Jackson|Jackson]], p. 96</ref> që simbolizonte fitoren mbi vdekjen.<ref name="Helicon Publishers">{{cite book|last1=Tressider|first1=J.|title=The Hutchinson Dictionary of Symbols|url=https://archive.org/details/hutchinsondictio0000tres|date=1997|publisher=Helicon Publishers|location=London|isbn=978-1-85986-059-5|page=[https://archive.org/details/hutchinsondictio0000tres/page/124 124]}}</ref> Lancelot dhe Gawain ishin gjithashtu heronj që vrisnin luanët në Mesjetë . Në disa histori mesjetare, luanët u portretizuan si aleatë dhe shokë.<ref>[[#Jackson|Jackson]], p. 103–105.</ref> "Luani" ishte pseudonimi i disa sundimtarëve luftarakë mesjetarë me një reputacion për trimëri, siç është Richard the Lionheart .<ref name="Garai73"/> Luanët vazhdojnë të shfaqen në letërsinë moderne si karaktere, duke përfshirë mesianik Aslan në 1950 romanin The Lion, the Witch and the Wardrobe dhe Kronikat e Narnia seri nga CS Lewis ,<ref name="Ford">{{cite book|title=Companion to Narnia: Revised Edition|url=https://archive.org/details/pocketcompaniont00ford_509|last=Ford|first=Paul|year=2005|page=[https://archive.org/details/pocketcompaniont00ford_509/page/n19 6]|publisher=[[HarperCollins]]|location=[[San Francisco]]|isbn=978-0-06-079127-8}}</ref> dhe librin e L. Frank Baum s ' 1900 Magjistari i Ozit .<ref>[[#Jackson|Jackson]], p. 135.</ref> Simbolika e luanit u përdor që nga ardhja e kinemasë; një nga luanët më ikonikë dhe të njohur gjerësisht është Leo , i cili ka qenë maskota për studiot Metro-Goldwyn-Mayer që nga vitet 1920.<ref name="tvacres">{{cite web|url=http://www.tvacres.com/adanimals_leolion.htm|archive-url=https://archive.today/20121205093550/http://www.tvacres.com/adanimals_leolion.htm|url-status=dead|archive-date=5 dhjetor 2012|title=Advertising Mascots—Animals—Leo the MGM Lion (MGM Studios)|website=TV Acres}}</ref> Filmi i vitit 1966 Lindur i Lirë paraqet luaneshën Elsa dhe bazohet në librin jofantazik të vitit 1960 me të njëjtin titull .<ref>[[#Jackson|Jackson]], pp. 54–55.</ref> Roli i luanit si mbret i kafshëve është përdorur në filmin artistik të animuar të [[The Walt Disney Company|Disney]] të 1994,[[Mbreti Luan|The Lion King]] .<ref>[[#Jackson|Jackson]], pp. 7, 197.</ref> Luanët përshkruhen shpesh me veshje , qoftë si një pajisje në mburoja ose si mbështetës , por luanesha përdoret shumë më rrallë.<ref>{{cite book|author=Klinge, Matti|title=Suomen sinivalkoiset värit: Kansallisten ja muidenkin symbolien vaiheista ja merkityksestä|publisher=[[Otava (publisher)|Otava]]|year=1999|language=fi|isbn=951-1-15314-5}}</ref> Luani heraldik është veçanërisht i zakonshëm në armët britanike. Tradicionalisht është përshkruar në një larmi të madhe qëndrimesh , megjithëse brenda heraldikës franceze vetëm luanët konsiderohen të jenë luanë; shifrat e maces në çdo pozicion tjetër referohen si [[Leopardi|leopardë]].<ref name="Davies">[[Arthur Fox-Davies]], ''A Complete Guide to Heraldry'', T.C. and E.C. Jack, London, 1909, Chapter XI, https://archive.org/details/completeguidetoh00foxduoft.</ref> == Shiko dhe == * [[Luani Aziatik]] * [[Luani i Afrikës Perëndimore]] * [[Historia e luanve në Europë]] == Referime == {{Reflist|30em}} {{Macet e mëdha}} [[Kategoria:Gjitarë]] [[Kategoria:Luanë|*]] [[Kategoria:Panthera]] [[Kategoria:Kafshë mishngrënëse]] rk03bbhn66bekkgq3lj6t0j7bnf4ltz 3058434 3058433 2026-10-20T05:20:14Z Punetor i Rregullt5 104669 3058434 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | status = vu | status_system = IUCN3.1 | status_ref =<ref name="IUCN">{{cite iucn|language=en|title=''Panthera leo''|errata=2017|name-list-style=amp|author=Bauer, H.|author2=Packer, C.|author3=Funston, P. F.|author4=Henschel, P.|author5=Nowell, K.|year=2016|page=e.T15951A115130419|doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T15951A107265605.en|access-date=15 janar 2022}}</ref> | image = Lion waiting in Namibia.jpg | image_caption = Një mashkull në [[Namibia|Namibi]] | image2 = Okonjima Lioness.jpg | image2_caption = Një femër (luaneshë) në Okonimë | genus = Panthera | species = leo | authority = [[Karl Lineu|Linnaeus]], 1758 | range_map = Shpërndarja e luanit.jpg | range_map_caption = | subdivision_ranks = [[Nënllojet]] | subdivision = :''[[Panthera leo leo|P. l. leo]]'' :''[[Panthera leo melanochaita|P. l. melanochaita]]'' | synonyms = ''Felis leo'' {{small|Linnaeus, 1758}} }} [[File:Lion Cubs Phinda 2011.ogv|thumb|right|Video e një luaneshe dhe këlyshëve të saj në Rezervatin Phinda]] '''Luani''<ref name="Linn1758"/><ref name="MSW3">{{MSW3 Carnivora |language=anglisht |id=14000228 |page=546 |heading=''Panthera leo''}}</ref>' (''Panthera leo'') është një [[Lloji (biologji)|specie]] në familjen [[Felidae]] dhe një anëtar i [[Gjinia (biologji)|gjinisë]] ''[[Panthera]]''. Ёshtë një mace me ndërtim trupor të fuqishëm dhe ka gjoks të thellë, [[Koka|kokë]] të shkurtër, të rrumbullakosur, [[Veshi|veshë]] të rrumbullakët dhe një tufë flokësh në fund të [[Bishti (biologji)|bishtit]]. Luanët kanë [[Dimorfizmi gjinor|dimorfizim gjinor]] ; luanët meshkuj të rritur kanë një [[Luani#Krifa|krifë]] të madhe. Me një gjatësi tipike kokë-trup 184-208 cm meshkujt janë më të mëdhenj se femrat në 160–184 cm . Ёshtë një specie shoqërore , duke formuar grupe të quajtura krenari . Një krenari e luanit përbëhet nga disa meshkuj të rritur, femra dhe këlyshë. Grupet e luaneshave zakonisht gjuajnë së bashku, duke gjuajatur kryesisht [[Thundrakët|thundrakë]] të mëdhenj. Luani është një mishngrënës kyç në habitatin e tij. Në mënyrë tipike, luani banon në [[kullota]] dhe [[savana]] dhe mungon në [[Pylli i dendura|pyje të dendura]]. Zakonisht është më shumë [[kafshë ditore]] sesa macet e tjera të mëdha, por kur persekutohet përshtatet për të qenë aktiv gjatë natës dhe në muzg. Në [[Pleistoceni|Pleistocen]], luani shkonte në të gjithë [[Euroazia|Evroazinë]], [[Afrika|Afrikën]] dhe [[Amerika Veriore|Amerikën Veriore]], por sot ai është reduktuar në popullsi të fragmentuara në Afrikën nën-Sahariane dhe një popullatë e rrezikuar në mënyrë kritike në Indinë perëndimore. Ёshtë renditur si [[Llojet e cënuara|i cënuar]] në [[Listën e Kuqe të BNRN-së]] që nga viti 1996 sepse popullsia në vendet afrikane ka rënë me rreth 43% që nga fillimi i viteve 1990. Popullatat e luanit janë të papërballueshme jashtë zonave të caktuara të mbrojtura. Edhe pse shkaku i rënies nuk është kuptuar plotësisht, humbja e habitatit dhe konfliktet me [[Njeriu|njerëzit]] janë shkaqet më të mëdha për [[Llojet e zhdukura|zhdukje]].[[File:Lion subspecies distribution3.png|thumb|Harta e nënllojeve dhe kladave]]Një nga simbolet më të njohura të kafshëve në kulturën njerëzore, luani është përshkruar gjerësisht në [[skulptura]] dhe [[piktura]], në [[Flamuri|flamuj kombëtar]] dhe në [[Filmi|filma]] dhe [[Letërsia|letërsi]] bashkëkohore. Luanët janë mbajtur në si kafshë beteje që nga koha e [[Perandoria Romake|Perandorisë Romake]] dhe kanë qenë një specie kyçe kërkuar për ekspozim në [[Kopshti zoologjik|kopshte zoologjike]] të gjithë botën që nga fundi i shekullit të 18-të. Paraqitjet kulturore të luanëve ishin të spikatura në periudhën e [[Paleoliti]]t të Parë; gdhendje dhe piktura nga [[Shpella Lascaux|Shpellat Lascaux]] dhe [[Chauvet]] në [[Franca|Francë]] janë datuar nga 17,000 vjet më parë, dhe përshkrimet kanë ndodhur në pothuajse të gjitha kulturat antike dhe mesjetare që përkonin me vargjet e luanit të mëparshëm dhe aktualë. == Etimologjia == Fjala 'luan' rrjedh nga [[gjuha latine]] : leo<ref>{{Cite book|last1=Lewis|first1=C. T.|last2=Short|first2=C.|year=1879|title=A Latin Dictionary. Founded on Andrews' edition of Freund's Latin dictionary|edition=Revised, enlarged|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|chapter=lĕo|chapter-url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0059%3Aentry%3Dleo2}}</ref>dhe [[Greqishtja e lashtë|gjuha greke e lashtë]] : λέων ( leon ).<ref>{{Cite book|author-link=Henry George Liddell|last1=Liddell|first1=H. G.|author-link2=Robert Scott (philologist)|last2=Scott|first2=R.|year=1940|title=A Greek-English Lexicon|edition=Revised and augmented|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|title-link=A Greek-English Lexicon|chapter=λέων|chapter-url=http://artflsrv02.uchicago.edu/cgi-bin/perseus/getobject.pl?c.43:1:784.LSJ.721164|page=1043|access-date=15 dhjetor 2020|archive-date=24 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210224104131/http://artflsrv02.uchicago.edu/cgi-bin/perseus/getobject.pl?c.43:1:784.LSJ.721164|url-status=dead}}</ref> Fjala lavi ( [[Gjuha hebraike|hebraisht]] : לָבִיא ) gjithashtu mund të ketë lidhje.<ref>{{Cite encyclopedia|title=Lion|encyclopedia=Oxford English Dictionary|editor1=Simpson, J.|editor2=Weiner, E.|year=1989|edition=2nd|location=Oxford|publisher=Clarendon Press|isbn=978-0-19-861186-8}}</ref> Emri gjenerik Panthera është vjen nga fjala latine 'panthēra' dhe fjala e greqishtes së lashtë πάνθηρ 'panter'.<ref>{{cite book|last1=Liddell, H. G.|last2=Scott, R.|name-list-style=amp|year=1940|chapter=πάνθηρ|chapter-url=http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2377441|title=A Greek-English Lexicon|edition=Revised and augmented|location=Oxford|publisher=Clarendon Press}}</ref> Panthera është fonetikisht e ngjashme me fjalën sanskrite पाण्डर pând-ara që do të thotë 'e verdhë e zbehtë. .<ref>{{cite book|last1=Macdonell, A. A.|year=1929|title=A practical Sanskrit dictionary with transliteration, accentuation, and etymological analysis throughout|location=London|publisher=Oxford University Press|chapter=पाण्डर pând-ara|page=95|chapter-url=https://dsalsrv04.uchicago.edu/cgi-bin/app/macdonell_query.py?qs=%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%A3%E0%A5%8D%E0%A4%A1%E0%A4%B0&searchhws=yes|access-date=15 dhjetor 2020|archive-date=8 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308190022/https://dsalsrv04.uchicago.edu/cgi-bin/app/macdonell_query.py?qs=%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%A3%E0%A5%8D%E0%A4%A1%E0%A4%B0&searchhws=yes|url-status=dead}}</ref> ==Taksonomia== Felis leo ishte emri shkencor i përdorur nga [[Karl Lineu]] në vitin [[1758]], i cili përshkroi luanin në punën e tij Systema Naturae.<ref name="Linn1758">{{cite book|last=Linnaeus|first=C.|year=1758|title=Caroli Linnæi Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|volume=Tomus I|edition=decima, reformata|location=Holmiae|publisher=Laurentius Salvius|page=41|language=en|chapter=''Felis leo''|chapter-url=https://archive.org/stream/mobot31753000798865#page/41/mode/2up}}</ref> Emri i gjinisë Panthera u krijua nga natyralisti gjerman [[Lorenz Oken]] në vitin 1816.<ref>{{cite book|last1=Oken|first1=L.|year=1816|title=Lehrbuch der Zoologie. 2. Abtheilung|location=Jena|publisher=August Schmid & Comp.|page=1052|chapter=1. Art, ''Panthera''|chapter-url=https://books.google.com/books?id=S5o5AAAAcAAJ&pg=PA1052}}</ref> Midis mesit të shekullit të 18-të dhe mesit të shekullit të 20-të, 26 ekzemplarë luanësh u përshkruan dhe u propozuan si [[Nënllojet|nënspecieve]], nga të cilat 11 u njohën si të vlefshme në [[2005]] .<ref name="MSW3" /> Ata ishin të dallohen kryesisht nga madhësia dhe ngjyra e krifës dhe lëkurës së tyre .<ref name="Hemmer" /> ===Nënllojet=== Në shekujt XIX dhe XX, disa ekzemplarë të luanit u përshkruan dhe u propozuan si nënlloje , me rreth një duzinë të njohur si taksa të vlefshme deri në vitin [[2017]].<ref name="MSW3"/> Midis vitit [[2008]] dhe [[2016]], vlerësuesit e Listës së Kuqe të IUCN-së përdorën vetëm dy emra të veçantë: P. l . leo për popullsitë e luanit afrikan dhe P. l. persica për popullsinë e [[Luani Aziatik|luanit aziatik]].<ref name="IUCN"/><ref name="Breitenmoser2008">{{cite iucn|author=Breitenmoser, U.|author2=Mallon, D. P.|author3=Ahmad Khan, J. and|author4=Driscoll, C.|date=2008|volume=2008|page=e.T15952A5327221|title=''Panthera leo'' ssp. ''persica''|doi=10.2305/IUCN.UK.2008.RLTS.T15952A5327221.en}}</ref><ref name="Henschel2015">{{cite iucn|author=Henschel, P.|author2=Bauer, H.|author3=Sogbohoussou, E.|author4=Nowell, K.|name-list-style=amp|date=2015|volume=2015|doi=10.2305/IUCN.UK.2015-2.RLTS.T68933833A54067639.en|title=''Panthera leo'' West Africa subpopulation}}</ref> Në vitin 2017, [[Task Forca e Klasifikimit të Maceve]] të Grupit Specialist të Maceve rishikoi taksonominë e luanit , dhe njeh dy nënlloje bazuar në rezultatet e disa studimeve filogjeografike mbi evolucionin e luanit, domethënë: {| class="wikitable sortable" !Nënllojet !Përshkrimi !Fotografia |- |'''[[Panthera leo leo|Luani verior]]''' ''P. l. leo'', (''[[Karl Lineu|Linnaeus]]'') |'''''Panthera leo leo''''' është [[nënllojet|nënlloji]] emërtues i [[luani]]t, i cili është i pranishëm në pjesën [[veriu|veriore]] të [[Afrika|Afrikës]] (veçanërisht në [[Afrika perëndimore|Afrikën Perëndimore]] dhe në veri të [[Afrika Qendrore|Afrikës Qendrore]]) dhe në [[India|Indi]].<ref name="Catsg2017">{{cite journal|author1=Kitchener, A. C.|author2=Breitenmoser-Würsten, C.|author3=Eizirik, E.|author4=Gentry, A.|author5=Werdelin, L.|author6=Wilting, A.|author7=Yamaguchi, N.|author8=Abramov, A. V.|author9=Christiansen, P.|author10=Driscoll, C.|author11=Duckworth, J. W.|author12=Johnson, W.|author13=Luo, S.-J.|author14=Meijaard, E.|author15=O’Donoghue, P.|author16=Sanderson, J.|author17=Seymour, K.|author18=Bruford, M.|author19=Groves, C.|author20=Hoffmann, M.|author21=Nowell, K.|author22=Timmons, Z.|author23=Tobe, S.|year=2017|title=A revised taxonomy of the Felidae: The final report of the Cat Classification Task Force of the IUCN Cat Specialist Group|journal=Cat News|issue=Special Issue 11|issn=1027-2992|url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/32616/A_revised_Felidae_Taxonomy_CatNews.pdf?sequence=1&isAllowed=y}}</ref><ref name="Bauer_ vanderMerwe">{{Cite journal|last1=Bauer|first1=H.|last2=Van Der Merwe|first2=S.|doi=10.1017/S0030605304000055|title=Inventory of free-ranging lions ''Panthera leo'' in Africa|journal=Oryx|volume=38|year=2004|issue=1|pages=26–31.}}</ref> Është [[speciet e zhdukura|rajonalisht i zhdukur]] në [[Evropa Jugore|Evropën Jugore]], në [[Azia Jugperëndimore|Azinë Perëndimore]] dhe në [[Afrika Veriore|Afrikën Veriore]]. Në Afrikën Perëndimore dhe Qendrore, luanët janë të kufizuar në [[popullata]] të fragmentuara dhe të izoluara, shumica e të cilëve janë në rënie. Në Indi, ekziston një popullatë e vetme e mbijetuar brenda dhe përreth [[Parku Kombëtar i Pyjeve të Girit|Parkut Kombëtar të Girit]].<ref name="iucn">{{IUCN |assessor=Bauer, H. |assessor2=Packer, C. |assessor3=Funston, P. F. |assessor4=Henschel, P. |assessor5=Nowell, K. |year=2016 |id=15951 |taxon=''Panthera leo'' |version=2017-3 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T15951A107265605.en}}</ref><ref name="Chardonnet2002">{{cite book|author=Chardonnet, P.|year=2002|title=Conservation of the African Lion : Contribution to a Status Survey|location=Paris|publisher=International Foundation for the Conservation of Wildlife, France & Conservation Force, USA|chapter=Chapter II: Population Survey|pages=21–101}}</ref><ref name="Riggioetal2012">{{cite journal|author1=Riggio, J.|author2=Jacobson, A.|author3=Dollar, L.|author4=Bauer, H.|author5=Becker, M.|author6=Dickman, A.|author7=Funston, P.|author8=Groom, R.|author9=Henschel, P.|author10=De Iongh, H.|author11=Lichtenfeld, L.|author12=Pimm, S.|year=2013|url=https://rd.springer.com/article/10.1007/s10531-012-0381-4/fulltext.html|title=The size of savannah Africa: a lion's (''Panthera leo'') view|journal=Biodiversity Conservation|volume=22|issue=1|pages=17–35|doi=10.1007/s10531-012-0381-4}}</ref> Popullata e Afrikës Perëndimore renditet si [[speciet e rrezikuara|e rrezikuar në mënyrë kritike]] në [[Listën e Kuqe të BNRN-së]]; kjo popullatë është e izoluar dhe përmban më pak se 250 individë të pjekur.<ref name="iucn_WAL">{{IUCN |assessor=Henschel, P. |assessor2=Bauer, H. |assessor3=Sogbohoussou, E. |assessor4=Nowell, K. |last-assessor-amp=yes |year=2015 |id=68933833 |taxon=Panthera leo (West Africa subpopulation) |version=2018-1}}</ref> | [[File: Lionss_of_king.jpg |175x175px]] |- |'''[[Panthera leo melanochaita|Luani jugor]]''' ''P. l. melanochaita'' |'''''Panthera leo melanochaita ''''' është një nënlloj luani në Afrikën Jugore dhe Lindore .<ref name="Catsg2017"/> Në këtë pjesë të Afrikës , popullatat e luanëve janë zhdukur rajonalishtnë [[Lesoto]] , [[Xhibuti]] dhe [[Eritrea]] , dhe kërcënohen nga humbja e habitatit dhe vrasja, duke u vrarë nga njerëzit lokalë në shenjë hakmarrje për humbjen e bagëtive, dhe në disa vende gjithashtu nga gjuetin e trofeve.<ref name="iucn">{{cite iucn|title=''Panthera leo''|author=Bauer, H.|author2=Packer, C.|author3=Funston, P. F.|author4=Henschel, P.|author5=Nowell, K.|name-list-style=amp|year=2016|volume=2016|page=e.T15951A115130419}}</ref> Që nga fillimi i shekullit 21, popullatat e luanëve në zonat e mbrojtura të menaxhuara intensivisht në [[Botsvana]], [[Namibi]], [[Republikën Jugafrikane]] dhe [[Zimbabve]] janë rritur, por kanë rënë në vendet e Afrikës Lindore.<ref name="Bauer_al2015">{{cite journal|author1=Bauer, H.|author2=Chapron, G.|author3=Nowell, K.|author4=Henschel, P.|author5=Funston, P.|author6=Hunter, L. T.|author7=Macdonald, D. W.|author8=Packer, C.|name-list-style=amp|year=2015|title=Lion (''Panthera leo'') populations are declining rapidly across Africa, except in intensively managed areas|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-science_2015-12-01_112_48/page/n238|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=112|issue=48|pages=14894–14899|doi=10.1073/pnas.1500664112|pmid=26504235|pmc=4672814|bibcode=2015PNAS..11214894B}}</ref> Në 2005, një Strategji e Ruajtjes së Luanit u zhvillua për Afrikën Lindore dhe Jugore.<ref name="csg2006">{{cite book|author=IUCN Cat Specialist Group|year=2006|title=Conservation Strategy for the Lion ''Panthera leo'' in Eastern and Southern Africa|publisher=IUCN|location=Pretoria, South Africa|url=http://www.catsg.org/fileadmin/filesharing/3.Conservation_Center/3.4._Strategies___Action_Plans/African_lion/IUCN_CatSG_2006_East_and_South_Africa_Lion_Conservation_Strategy.pdf|access-date=15 dhjetor 2020|archive-date=3 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803071138/http://www.catsg.org/fileadmin/filesharing/3.Conservation_Center/3.4._Strategies___Action_Plans/African_lion/IUCN_CatSG_2006_East_and_South_Africa_Lion_Conservation_Strategy.pdf|url-status=dead}}</ref> | [[File: Die_pure_Kraft_-_Löwe_im_Etosha-Nationalpark.JPG|lidhje=https://en.wikipedia.org/wiki/Panthera leo melanochaita.jpg|175x175px]] |} Mostrat e luanit nga disa pjesë të Malësive të [[Etiopia|Etiopisë]] grumbullohen gjenetikisht me ato nga Kameruni, ndërsa luanët nga zona të tjera të grumbullit të Etiopisë me mostra nga [[Afrika lindore|Afrika Lindore]]. Studiuesit, pra, supozojnë se Etiopia është një zonë kontakti midis dy nënllojeve.<ref name="Bertola2016">{{cite journal|author1=Bertola, L. D.|author2=Jongbloed, H.|author3=Van Der Gaag, K. J.|author4=De Knijff, P.|author5=Yamaguchi, N.|author6=Hooghiemstra, H.|author7=Bauer, H.|author8=Henschel, P.|author9=White, P. A.|author10=Driscoll, C. A.|author11=Tende, T.|author12=Ottosson, U.|author13=Saidu, Y.|author14=Vrieling, K.|author15=de Iongh, H. H.|year=2016|title=Phylogeographic patterns in Africa and High Resolution Delineation of genetic clades in the Lion (''Panthera leo'')|journal=Scientific Reports|volume=6|page=30807|doi=10.1038/srep30807|pmid=27488946|pmc=4973251|bibcode=2016NatSR...630807B}}</ref>Të dhënat mbi të gjithë gjenomin e një kampioni historik të luanit të egër nga [[Sudani]] treguan se ai bashkohej me P. l. leo në filogjenetik me bazë të [[ADN]]-s, por me një afinitet të lartë ndaj P. l. melanochaita . Ky rezultat sugjeroi që pozicioni taksonomik i luanëve në [[Afrika qendrore|Afrikën Qendrore]] mund të kërkojë rishikim.<ref name="DeManuel_al2020">{{cite journal|author1=Manuel, M. d.|author2=Ross, B.|author3=Sandoval-Velasco, M.|author4=Yamaguchi, N.|author5=Vieira, F. G.|author6=Mendoza, M. L. Z.|author7=Liu, S.|author8=Martin, M. D.|author9=Sinding, M.-H. S.|author10=Mak, S. S. T.|author11=Carøe, C.|author12=Liu, S.|author13=Guo, C.|author14=Zheng, J.|author15=Zazula, G.|author16=Baryshnikov, G.|author17=Eizirik, E.|author18=Koepfli, K.-P.|author19=Johnson, W. E.|author20=Antunes, A.|author21=Sicheritz-Ponten, T.|name-list-style=amp|author22=Gopalakrishnan, S.|author23=Larson, G.|author24=Yang, H.|author25=O'Brien, S. J.|author26=Hansen, A. J.|author27=Zhang, G.|author28=Marques-Bonet, T.|author29=Gilbert, M. T. P.|title=The evolutionary history of extinct and living lions|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America]]|volume=117|issue=20|pages=10927–10934|doi=10.1073/pnas.1919423117|year=2020|pmid=32366643|pmc=7245068|doi-access=free}}</ref> ===Regjistrimet fosile=== Nënllojet e tjera të luanit ose speciet motra të luanit modern kanë ekzistuar në kohërat parahistorike:<ref name="Christiansen08CaveLions">{{cite journal|last1=Christiansen|first1=P.|year=2008|title=Phylogeny of the great cats (Felidae: Pantherinae), and the influence of fossil taxa and missing characters|journal=[[Cladistics (journal)|Cladistics]]|volume=24|issue=6|pages=977–992|doi=10.1111/j.1096-0031.2008.00226.x|s2cid=84497516}}</ref> {| class="wikitable sortable" !Nënllojet ose llojet motra !Përshkrimi !Fotografia |- |'''[[Luani i Sri Lankës]]''' ''P. l. sinhaleyus'' |[[P. l. sinhaleyus]] ishte një fosil i gërmuar në Sri Lanka , i cili i atribuohej një luani. Mendohet se është zhdukur rreth 39,000 vjet më parë.<ref>{{Cite journal|first1=K.|last1=Manamendra-Arachchi|first2=R.|last2=Pethiyagoda|first3=R.|last3=Dissanayake|first4=M.|last4=Meegaskumbura|name-list-style=amp|year=2005|title=A second extinct big cat from the late Quaternary of Sri Lanka|journal=[[The Raffles Bulletin of Zoology]]|issue=Supplement 12|pages=423–434|url=http://rmbr.nus.edu.sg/rbz/biblio/s12/s12rbz423-434.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20070807215533/http://rmbr.nus.edu.sg/rbz/biblio/s12/s12rbz423-434.pdf|url-status=dead|archive-date=2007-08-07}}</ref> | |- |'''[[Panthera leo fossilis]]''' |P. leo fossilis ishte më i madh se luani modern dhe jetonte në Pleistocenin e Mesëm . Fragmentet e eshtrave u gërmuan në shpella në Mbretërinë e Bashkuar, Gjermani, Itali dhe Republikën Çeke.<ref name="Marciszak2010">{{cite journal|last1=Marciszak|first1=A.|last2=Stefaniak|first2=K.|name-list-style=amp|year=2010|title=Two forms of cave lion: Middle Pleistocene ''Panthera spelaea fossilis'' Reichenau, 1906 and Upper Pleistocene ''Panthera spelaea spelaea'' Goldfuss, 1810 from the Bisnik Cave, Poland|journal=Neues Jahrbuch für Geologie und Paläontologie, Abhandlungen|volume=258|issue=3|pages=339–351|doi=10.1127/0077-7749/2010/0117|url=https://www.researchgate.net/publication/233669138}}</ref><ref name="Sabol2014">{{cite journal|last=Sabol|first=M.|year=2014|title=''Panthera fossilis'' (Reichenau, 1906) (Felidae, Carnivora) from Za Hájovnou Cave (Moravia, The Czech Republic): A Fossil Record from 1987-2007|journal=Acta Musei Nationalis Pragae, Series B, Historia Naturalis|volume=70|issue=1–2|pages=59–70|doi=10.14446/AMNP.2014.59|doi-access=free}}</ref> | [[File: Panthera_leo_cf_fossilis_-_radius_-_Ambrona.JPG|175x175px]] |- |[[Luani i shpellës]] ''P. spelaea'' |Luani i shpellës jetonte në Evroazi dhe Beringia gjatë Pleistocenit të Vonë . Ai u zhduk për shkak të ngrohjes së klimës ose zgjerimit njerëzor më së voni nga 11,900 vjet më parë.<ref name="Stuart2011">{{cite journal|last1=Stuart|first1=A. J.|last2=Lister|first2=A. M.|name-list-style=amp|year=2011|title=Extinction chronology of the cave lion ''Panthera spelaea''|journal=Quaternary Science Reviews|volume=30|issue=17|pages=2329–40|doi=10.1016/j.quascirev.2010.04.023|bibcode=2011QSRv...30.2329S}}</ref> Fragmentet e eshtrave të gërmuara në shpellat evropiane, aziatike veriore, kanadeze dhe alaskane tregojnë se ajo varionte nga Evropa nëpër Siberi në Alaskën perëndimore.<ref name="Hemmer2011">{{cite journal|author=Hemmer, H.|year=2011|title=The story of the cave lion – ''Panthera Leo Spelaea'' (Goldfuss, 1810) – A review|journal=Quaternaire|volume=4|pages=201–208|url=https://www.researchgate.net/publication/285886884}}</ref> Ka të ngjarë të ketë evoluar nga P. fossilis ,<ref name="Barnett2016">{{cite journal|last1=Barnett|first1=R.|last2=Mendoza|first2=M. L. Z.|last3=Soares|first3=A. E. R.|last4=Ho|first4=S. Y. W.|last5=Zazula|first5=G.|last6=Yamaguchi|first6=N.|last7=Shapiro|first7=B.|last8=Kirillova|first8=I. V.|last9=Larson|first9=G.|last10=Gilbert|first10=M. T. P.|name-list-style=amp|year=2016|title=Mitogenomics of the Extinct Cave Lion, ''Panthera spelaea'' (Goldfuss, 1810), resolve its position within the ''Panthera'' cats|journal=Open Quaternary|volume=2|page=4|doi=10.5334/oq.24|url=https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:9d4f84e6-64c6-49fd-a1dc-a981ba7e8028/download_file?file_format=pdf&safe_filename=Larson%2Bet%2Bal%252C%2BMitogenomics%2Bof%2Bthe%2BExtinct%2BCave%2BLion%252C%2BPanthera%2Bspelaea%2B%2528Goldfuss%252C%2B1810%2529%252C%2Bresolve%2Bits%2Bposition%2Bwit.pdf&type_of_work=Journal+article|doi-access=free|access-date=15 dhjetor 2020|archive-date=3 tetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201003085724/https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:9d4f84e6-64c6-49fd-a1dc-a981ba7e8028/download_file?file_format=pdf&safe_filename=Larson%2Bet%2Bal%252C%2BMitogenomics%2Bof%2Bthe%2BExtinct%2BCave%2BLion%252C%2BPanthera%2Bspelaea%2B%2528Goldfuss%252C%2B1810%2529%252C%2Bresolve%2Bits%2Bposition%2Bwit.pdf&type_of_work=Journal+article|url-status=dead}}</ref> dhe ishte e izoluar gjenetikisht dhe shumë e dallueshme nga luani në Afrikë dhe Azi.<ref name="BurgerJ-Molecular-phylogeny">{{Cite journal|last1=Burger|first1=J.|year=2004|title=Molecular phylogeny of the extinct cave lion ''Panthera leo spelaea''|journal=[[Molecular Phylogenetics and Evolution]]|pmid=15012963|volume=30|issue=3|pages=841–849|doi=10.1016/j.ympev.2003.07.020|url=http://www.uni-mainz.de/FB/Biologie/Anthropologie/MolA/Download/Burger%202004.pdf|last3=Loreille|first3=O.|last4=Hemmer|first4=H.|last5=Eriksson|first5=T.|last6=Götherström|first6=A.|last7=Hiller|first7=J.|last8=Collins|first8=M. J.|last9=Wess|first9=T.|last2=Rosendahl|first2=W.|last10=Alt|first10=K. W.|name-list-style=amp|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070925204424/http://www.uni-mainz.de/FB/Biologie/Anthropologie/MolA/Download/Burger%202004.pdf|archivedate=25 shtator 2007}}</ref><ref name="Barnett2016"/> Ёshtë përshkruar në pikturat e shpellave paleolitike , gdhendjet në fildish dhe bustet prej balte.<ref name="Packer00">{{Cite journal|author=Packer, C.|author2=Clottes, J.|name-list-style=amp|title=When Lions Ruled France|journal=Natural History|volume=109|issue=9|pages=52–57|date=2000|url=http://www.cbs.umn.edu/sites/cbs.umn.edu/files/public/downloads/When_lions_ruled_France.pdf|access-date=15 dhjetor 2020|archive-date=20 gusht 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190820001207/http://www.cbs.umn.edu/sites/cbs.umn.edu/files/public/downloads/When_lions_ruled_France.pdf|url-status=dead}}</ref> | [[File:Hoehlenloewe_CaveLion_hharder.jpg|175x175px]] |- |[[Luani amerikan]] ''P. astrox'' |Luani amerikan varionte në Amerikë nga Kanadaja deri në [[Patagoni]] .<ref name="Chimento2017">{{Cite journal|last1=Chimento|first1=N. R.|last2=Agnolin|first2=F. L.|name-list-style=amp|year=2017|title=The fossil American lion (''Panthera atrox'') in South America: Palaeobiogeographical implications|journal=Comptes Rendus Palevol|volume=16|issue=8|pages=850–864|doi=10.1016/j.crpv.2017.06.009|url=https://www.researchgate.net/publication/321056731|doi-access=free}}</ref> Luani amerikan doli kur një popullsi luanësh shpellash në Beringia u izolua në jug të Akullit Cordilleran rreth 370,000 vjet më parë.<ref>{{cite journal|last1=Harington|first1=C. R.|title=Pleistocene remains of the lion-like cat (''Panthera atrox'') from the Yukon Territory and northern Alaska|url=https://archive.org/details/sim_canadian-journal-of-earth-sciences_1969-10_6_5/page/1277|journal=Canadian Journal of Earth Sciences|volume=6|issue=5|year=1969|pages=1277–1288|doi=10.1139/e69-127|bibcode=1969CaJES...6.1277H}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Christiansen|first1=P.|last2=Harris|first2=J. M.|name-list-style=amp|title=Craniomandibular morphology and phylogenetic affinities of ''Panthera atrox'': implications for the evolution and paleobiology of the lion lineage|year=2009|journal=Journal of Vertebrate Paleontology|volume=29|issue=3|pages=934−945|doi=10.1671/039.029.0314|s2cid=85975640}}</ref> Një fosil nga Edmonton daton në 11,355 55 vjet më parë.<ref name="King2013">{{Cite journal|doi=10.1080/08912963.2013.861462|title=Phylogenetics of ''Panthera'', including ''Panthera atrox'', based on craniodental characters|journal=[[Historical Biology]]|volume=26|issue=6|pages=827–833|url=https://www.researchgate.net/publication/265790587|date=2014|last1=King|first1=L. M.|last2=Wallace|first2=S. C.|s2cid=84229141|name-list-style=amp}}</ref> | [[File:Panthera_leo_atrox_Sergiodlarosa.jpg |175x175px]] |}[[File:Two cladograms for Panthera.svg|thumb|right|Kladogrami i studimit të 2006 ,<ref name="Johnson2006" /><ref name="werdelin2009">{{cite journal|last1=Werdelin|first1=L.|last2=Yamaguchi|first2=N.|last3=Johnson|first3=W. E.|last4=O'Brien|first4=S. J.|name-list-style=amp|title=Phylogeny and evolution of cats (Felidae)|journal=Biology and Conservation of Wild Felids|year=2010|pages=59–82|url=https://www.researchgate.net/publication/266755142}}</ref> stidimi i 2010<ref name="davis2010" /> dhe studimi i 2011.<ref name="mazak2011" /> ]] ===Evolucioni=== [[File:Cave lion range.png|thumb|e kuqe ''Panthera spelaea''{{break}}blu ''P. atrox''{{break}}jeshile ''P. leo''{{break}}{{break}}Harta e shpërndarjes maksimale të luanit.]] Analizat filogjenetike të ADN- së bërthamore dhe mitokondriale nga të gjitha specie e Felidae tregojnë se zhvillimi i tyre evolucionar filloi në [[Azia|Azi]] në [[Miocen]] rreth 14,45 - 8,38 milion vjet më parë në 16.76 deri në 6.46 milion vjet më parë . Prejardhja e Panthera vlerësohet të ketë devijuar gjenetikisht nga rreth 9.32 deri në 4,47 milionë vjet më parë në 11.75 në 0.97 milion vjet më parë .<ref name="Johnson2006">{{cite journal|last1=Johnson|first1=W. E.|last2=Eizirik|first2=E.|last3=Pecon-Slattery|first3=J.|last4=Murphy|first4=W. J.|last5=Antunes|first5=A.|last6=Teeling|first6=E.|last7=O'Brien|first7=S. J.|name-list-style=amp|title=The late miocene radiation of modern Felidae: A genetic assessment|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=311|issue=5757|pages=73–77|date=2006|pmid=16400146|doi=10.1126/science.1122277|bibcode=2006Sci...311...73J|s2cid=41672825|url=https://zenodo.org/record/1230866}}</ref><ref name="Werdelin2010">{{cite book|last1=Werdelin|first1=L.|last2=Yamaguchi|first2=N.|last3=Johnson|first3=W. E.|last4=O'Brien|first4=S. J.|name-list-style=amp|chapter=Phylogeny and evolution of cats (Felidae)|date=2010|pages=59–82|publisher=Oxford University Press|location=Oxford, UK|isbn=978-0-19-923445-5|chapter-url=https://www.researchgate.net/publication/266755142|editor1-last=Macdonald|editor1-first=D. W.|editor2-last=Loveridge|editor2-first=A. J.|title=Biology and Conservation of Wild Felids|ref=none}}</ref><ref name="Li_al2016">{{cite journal|last1=Li|first1=G.|last2=Davis|first2=B. W.|last3=Eizirik|first3=E.|last4=Murphy|first4=W. J.|name-list-style=amp|date=2016|title=Phylogenomic evidence for ancient hybridization in the genomes of living cats (Felidae)|journal=Genome Research|volume=26|issue=1|pages=1–11|doi=10.1101/gr.186668.114|pmid=26518481|pmc=4691742}}</ref> Origjina gjeografike e Panthera ka shumë të ngjarë [[Azia Qendrore|Azinë Qendrore]] veriore.<ref name="Tseng2014">{{cite journal|author1=Tseng, Z. J.|author2=Wang, X.|author3=Slater, G. J.|name-list-style=amp|author4=Takeuchi, G. T.|author5=Li, Q.|author6=Liu, J.|author7=Xie, G.|date=2014|title=Himalayan fossils of the oldest known pantherine establish ancient origin of big cats|journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences|volume=281|issue=1774|page=20132686|doi=10.1098/rspb.2013.2686|pmid=24225466|pmc=3843846|doi-access=free}}</ref> Rezultatet e analizave ndryshojnë në marrëdhënien filogjenetike të luanit; ishte menduar të formohej një grup motër me [[Jaguari|jaguarin]] ( P. onca ) që u nda rreth 1.22 milion vjet më parë ,<ref name="Johnson2006"/> por edhe me [[Leopardi|leopardin]] ( P. pardus ) që u nda 3.1 deri 1.95 milion vjet më parë<ref name="davis2010">{{cite journal|last1=Davis|first1=B. W.|last2=Li|first2=G.|last3=Murphy|first3=W. J.|name-list-style=amp|title=Supermatrix and species tree methods resolve phylogenetic relationships within the big cats, ''Panthera'' (Carnivora: Felidae)|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|year=2010|volume=56|issue=1|pages=64–76|doi=10.1016/j.ympev.2010.01.036|pmid=20138224|url=https://www.academia.edu/12157986}}</ref><ref name="mazak2011">{{cite journal|last1=Mazák|first1=J. H.|last2=Christiansen|first2=P.|last3=Kitchener|first3=A. C.|last4=Goswami|first4=A.|name-list-style=amp|title=Oldest known pantherine skull and evolution of the tiger|journal=PLOS ONE|year=2011|volume=6|issue=10|pages=e25483|doi=10.1371/journal.pone.0025483|pmid=22016768|pmc=3189913|bibcode=2011PLoSO...625483M}}</ref> në 4,32 deri 0,02 milion vjet më parë . Vlerësimet për kohën e divergjencës së linjave moderne dhe luanit të shpellës variojnë nga 529,000 deri 392,000 vjet më parë bazuar në shkallën e mutacionit për kohën e gjenerimit të luanit modern. Nuk ka asnjë provë për rrjedhën e gjeneve midis dy linjave, që tregojnë se ato nuk kishin të njëjtën zonë gjeografike.<ref name="DeManuel_al2020" /> Luanët e shpellave evroaziatikë dhe amerikanë u zhdukën në fund të periudhës së fundit akullnajore pa pasardhës mitokondrial në kontinente të tjera.<ref name="BurgerJ-Molecular-phylogeny" /><ref name="Barnett">{{Cite journal|last1=Barnett|first1=R.|last2=Shapiro|first2=B.|author-link2=Beth Shapiro|last3=Barnes|first3=I.|last4=Ho|first4=S. Y. W.|last5=Burger|first5=J.|author-link5=Joachim Burger|last6=Yamaguchi|first6=N.|last7=Higham|first7=T. F. G.|last8=Wheeler|first8=H. T.|title=Phylogeography of lions (''Panthera leo'' ssp.) reveals three distinct taxa and a late Pleistocene reduction in genetic diversity|journal=[[Molecular Ecology]]|date=2009|volume=18|issue=8|pages=1668–1677|pmid=19302360|doi=10.1111/j.1365-294X.2009.04134.x|first9=W.|last9=Rosendahl|last10=Sher|first10=A. V.|last11=Sotnikova|first11=M.|last12=Kuznetsova|first12=T.|last13=Baryshnikov|first13=G. F.|last14=Martin|first14=L. D.|last15=Harington|first15=C. R.|last16=Burns|first16=J. A.|last17=Cooper|first17=A.|s2cid=46716748|name-list-style=amp|url=http://www.zin.ru/Labs/theriology/eng/staff/baryshnikov/references/barnett_et_al_2009.pdf}}</ref><ref>{{cite journal|author1=Argant, A.|author2=Brugal, J.-P.|name-list-style=amp|year=2017|title=The cave lion ''Panthera (Leo) spelaea'' and its evolution: ''Panthera spelaea intermedia'' nov. subspecies|journal=Acta Zoologica Cracoviensia|volume=60|issue=2|pages=58–103|doi=10.3409/azc.60_2.59|doi-access=free}}</ref> Luani modern ishte ndoshta shpërndarë gjerësisht në Afrikë gjatë Pleistocenit të Mesëm dhe filluan të shkonin drejt Afrikës Sub-Sahariane gjatë Pleistocenit të Vonë. Popullsitë e luanit në [[Afrika lindore|Afrikën Lindore]] dhe Jugore u ndanë nga popullsitë në [[Afrika perëndimore|Afrikën Perëndimore]] dhe Veriore, kur pylli ekuatorial ekuivalent u zgjerua 183.500 në 81.800 vjet më parë.<ref name="Barnett_al2014">{{cite journal|author1=Barnett, R.|author2=Yamaguchi, N.|author3=Shapiro, B.|author4=Ho, S. Y.|author5=Barnes, I.|author6=Sabin, R.|author7=Werdelin, L.|author8=Cuisin, J.|name-list-style=amp|author9=Larson, G.|year=2014|title=Revealing the maternal demographic history of ''Panthera leo'' using ancient DNA and a spatially explicit genealogical analysis|journal=BMC Evolutionary Biology|volume=14|issue=1|page=70|doi=10.1186/1471-2148-14-70|pmid=24690312|pmc=3997813|doi-access=free}}</ref> Ata ndanë një paraardhës të zakonshëm ndoshta midis 98,000 dhe 52,000 vjet më parë.<ref name="DeManuel_al2020" /> Për shkak të zgjerimit të [[Saharaja|Saharasë]] midis 83,100 dhe 26,600 vjet më parë, popullsitë e luanit në [[Afrika perëndimore|Afrikën Perëndimore]] dhe Veriore u ndanë. Ndërsa pylli i shiut u zhduk dhe kështu krijoi habitatet më të hapura, luanët u zhvendosën nga Perëndimi në Afrikën Qendrore. Luanët nga [[Afrika veriore|Afrika e Veriut]] u shpërndanë në [[Evropa Jugore|Evropën Jugore]] dhe Azinë midis 38.800 dhe 8.300 më parë. Zhdukja e luanëve në Evropën Jugore, Afrikën e Veriut dhe [[Lindja e Mesme|Lindjen e Mesme]] ndërpreu rrjedhën e gjeneve midis popullsisë së luanit në Azi dhe Afrikë. Provat gjenetike zbuluan mutacione të shumta në mostrat e luanit nga Afrika Lindore dhe Jugore, gjë që tregon se ky grup ka një histori më të gjatë evolucionare sesa mostrat e luanit gjenetikisht më pak të larmishëm nga Azia dhe Afrika Perëndimore dhe Qendrore.<ref name="Bertola2011">{{Cite journal|last1=Bertola|first1=L. D.|last2=Van Hooft|first2=W. F.|last3=Vrieling|first3=K.|last4=Uit De Weerd|first4=D. R.|last5=York|first5=D. S.|last6=Bauer|first6=H.|last7=Prins|first7=H. H. T.|last8=Funston|first8=P. J.|last9=Udo De Haes|first9=H. A.|last10=Leirs|first10=H.|last11=Van Haeringen|first11=W. A.|last12=Sogbohossou|first12=E.|last13=Tumenta|first13=P. N.|last14=De Iongh|first14=H. H.|name-list-style=amp|year=2011|title=Genetic diversity, evolutionary history and implications for conservation of the lion (''Panthera leo'') in West and Central Africa|journal=Journal of Biogeography|volume=38|issue=7|pages=1356–1367|doi=10.1111/j.1365-2699.2011.02500.x}}</ref> ===Hibridët=== Në kopshtin zoologjik, luanët janë kryqëzuar me [[Tigri|tigra]] për të krijuar [[Hibridët e panterave|hibridë]] për kuriozitetin e vizitorëve ose për qëllime shkencore.<ref>{{cite journal|author=Pocock, R. I.|year=1898|title=Lion-Tiger Hybrid|journal=Nature|volume=58|issue=1496|page=200|doi=10.1038/058200b0|url=https://zenodo.org/record/1889713|bibcode=1898Natur..58Q.200P|s2cid=4056029}}</ref><ref>{{cite book|author=Benirschke, K.|title=Comparative aspects of reproductive failure|pages=218––234|publisher=Springer|location=Berlin, Heidelberg|year=1967|chapter=Sterility and fertility of interspecific mammalian hybrids|doi=10.1007/978-3-642-48949-5_12|isbn=978-3-642-48949-5}}</ref> [[Ligri]] është më i madhë se sa një luan dhe një tigër, ndërsa shumica e [[Tigoni|tigonëve]] janë relativisht të vegjël në krahasim me prindërit e tyre për shkak të efekteve gjenomit reciprok.<ref name="shi">{{cite thesis|last=Shi|first=W.|year=2005|title=Growth and Behaviour: Epigenetic and Genetic Factors Involved in Hybrid Dysgenesis|type=PhD|series=Digital Comprehensive Summaries of Uppsala Dissertations from the Faculty of Science and Technology|publisher=Acta Universitatis Upsaliensis|location=Uppsala|chapter=Hybrid dysgenesis effects|page=8–10|chapter-url=http://uu.diva-portal.org/smash/get/diva2:165749/FULLTEXT01.pdf|url=http://urn.kb.se/resolve?urn=urn:nbn:se:uu:diva-4784}}</ref><ref name="Carnivores">{{Cite book|last1=Rafferty|first1=J. P.|title=Carnivores: Meat-eating Mammals|date=2011|location=New York|publisher=The Rosen Publishing Group|isbn=978-1-61530-340-3|chapter=The Liger|page=120|chapter-url=https://books.google.com/books?id=EMui7zVOqeUC&pg=PA120|accessdate=4 korrik 2014}}</ref> [[Leoponi]] është një hibrid midis një luani dhe leopardi.<ref>{{Cite journal|author1=Zhang, Z.|author2=Chen, J.|author3=Li, L.|author4=Tao, M.|author5=Zhang, C.|author6=Qin, Q.|author7=Xiao, J.|author8=Liu, Y. & Liu, S.|title=Research advances in animal distant hybridization|year=2014|journal=Science China Life Sciences|volume=57|issue=9|pages=889–902|doi=10.1007/s11427-014-4707-1|pmid=25091377|s2cid=18179301|url=https://link.springer.com/content/pdf/10.1007/s11427-014-4707-1.pdf}}</ref> ==Përshkrim== {{multiple image|align=right|direction=vertical |image1=Lioness 12.jpg|caption1=Një luanesh me gishtin karakteristik |image2=Description iconographique comparée du squelette et du système dentaire des mammifères récents et fossiles (Panthera leo).jpg|caption2=Skeleti}} Luani është një mace muskulore, me gjoks të thellë, me një kokë të shkurtër të rrumbullakët, [[Qafa|qafë]] të ulur dhe veshë të rrumbullakët. [[Gëzofi]] i yij ndryshon nga ngjyrë kafe e lehtë në gri të argjendtë, të kuqe të verdhë dhe kafe të errët. Një luan i lindur i ri ka njolla të errëta , të cilat zbehen ndërsa këlyshi arrin moshën madhore, megjithëse njolla të zbehta shpesh mund të shihen ende në këmbë dhe në nënshartesa. Luani është i vetmi anëtar i familjes së maceve që shfaq dimorfizëm gjinor të dukshëm . Meshkujt kanë kokë më të gjerë dhe një krifë të spikatur që rritet poshtë dhe prapa duke mbuluar pjesën më të madhe të kokës, qafës, shpatullave dhe gjoksit. Krifa është tipike në ngjyrë kafe dhe me [[Qimja|qime]] të verdha, ndryshku dhe të zeza.<ref name="Guggisberg1975"/><ref name="Haas2005">{{cite journal|author1=Haas, S. K.|author2=Hayssen, V.|author3=Krausman, P. R.|title=''Panthera leo''|year=2005|journal=Mammalian Species|volume=762|pages=1–11|url=http://www.science.smith.edu/msi/pdf/762_Panthera_leo.pdf|doi=10.1644/1545-1410(2005)762[0001:PL]2.0.CO;2|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728131140/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/762_Panthera_leo.pdf|archive-date=28 korrik 2017}}</ref> Bishti i të gjithë luanëve përfundon me një çufkë të errët, me flokë që në disa luanë arrin afërsisht 5 mm me gjatësi të fortë, "shpinë" që formohet nga pjesët e fundit, të bashkuara me kockat e bishtit. Funksionet e nxitjes janë të panjohura. Çufka mungon në lindje dhe zhvillohet në rreth 5 ¹ ⁄ ₂ muajsh. Ёshtë lehtësisht i identifikueshme nga mosha shtatë muajsh.<ref name="Schaller28">[[#Schaller|Schaller]], pp. 28−30.</ref> Nga llojet e gjalla të felidëve, luani rivalizohet vetëm nga tigri në gjatësi, peshë dhe lartësi në sup.<ref name="Mitra2005">{{cite book|last1=Mitra|first1=S.|title=Gir Forest and the saga of the Asiatic lion|year=2005|publisher=Indus|location=New Delhi|url=https://books.google.com/books?id=J0rME6RjC1sC&pg=PP1|isbn=978-8173871832}}</ref> Kafka e tij është shumë e ngjashme me atë të tigrit, megjithëse rajoni frontal është zakonisht më i rrafshët, dhe ka një rajon postorbital pak më të shkurtër dhe hapje të gjerë të [[Hunda|hundës]] sesa ato të tigrit. Për shkak të sasisë së variacionit të kafkës në të dy nënllojet, zakonisht vetëm struktura e nofullës së poshtme mund të përdoret si një tregues i besueshëm i specieve.<ref name="Pocock1939">{{cite book|author=Pocock, R. I.|year=1939|title=The Fauna of British India, including Ceylon and Burma. Mammalia. Volume 1|publisher=Taylor and Francis Ltd.|location=London|chapter=''Panthera leo''|pages=212–222|chapter-url=https://archive.org/stream/PocockMammalia1/pocock1#page/n261/mode/2up}}</ref><ref name="USSR">{{Cite book|last1=Heptner|first1=V. G.|last2=Sludskii|first2=A. A.|orig-year=1972|year=1992|title=Mlekopitajuščie Sovetskogo Soiuza. Moskva: Vysšaia Škola|trans-title=Mammals of the Soviet Union, Volume II, Part 2|publisher=Smithsonian Institution and the National Science Foundation|location=Washington DC|chapter=Lion|chapter-url=https://archive.org/stream/mammalsofsov221992gept#page/82/mode/2up|pages=83–95|isbn=978-90-04-08876-4}}</ref> Madhësia dhe pesha e luanëve të rritur ndryshojnë në të gjithë gamën globale dhe habitatet.<ref name="Smuts_etal_1980">{{Cite journal|last=Smuts|first=G. L.|author2=Robinson, G. A.|author3=Whyte, I. J.|title=Comparative growth of wild male and female lions (''Panthera leo'')|journal=Journal of Zoology|year=1980|volume=190|issue=3|pages=365–373|doi=10.1111/j.1469-7998.1980.tb01433.x}}</ref><ref name="Chellam1993">{{cite book|author=Chellam, R. and A. J. T. Johnsingh|year=1993|chapter=Management of Asiatic lions in the Gir Forest, India|pages=409–23|title=Mammals as predators: the proceedings of a symposium held by the Zoological Society of London and the Mammal Society, London. Volume 65 of Symposia of the Zoological Society of London|editor1-last=Dunstone|editor1-first=N.|editor2-last=Gorman|editor2-first=M. L.|publisher=Zoological Society of London|location=London}}</ref><ref name="BCKM1993">{{cite book|author=Brakefield, T.|chapter=Lion: Sociable Simba|chapter-url=https://books.google.com/books?id=szBm5kPeC-cC&pg=PA50|pages=[https://archive.org/details/bigcatskingdomof0000brak/page/50 50–67]|title=Big Cats: Kingdom of Might|publisher=Voyageur Press|location=London|year=1993|isbn=978-0-89658-329-0|url=https://archive.org/details/bigcatskingdomof0000brak/page/50}}</ref><ref name="nowak">{{Cite book|last=Nowak|first=R. M.|year=1999|title=Walker's Mammals of the World|location=Baltimore|publisher=Johns Hopkins University Press|chapter=''Panthera leo''|pages=832–834|chapter-url=https://books.google.com/books?id=T37sFCl43E8C&pg=PR832|isbn=978-0-8018-5789-8}}</ref> Llogaritë e disa individëve që ishin më të mëdhenj se mesatarja ekzistojnë nga Afrika dhe India.<ref name="Guggisberg1975" /><ref name="CAP">{{Cite book|last1=Nowell|first1=K.|last2=Jackson|first2=P.|title=Wild Cats: Status Survey and Conservation Action Plan|chapter-url=http://carnivoractionplans1.free.fr/wildcats.pdf|year=1996|publisher=IUCN/SSC Cat Specialist Group|location=Gland, Switzerland|isbn=978-2-8317-0045-8|pages=17–21; 37–41|chapter=African lion, ''Panthera leo'' (Linnaeus, 1758); Asiatic lion, ''Panthera leo persica'' (Meyer, 1826)}}</ref><ref name="Smuts et al., 1982">{{cite book|author=Smuts, G. L.|year=1982|title=Lion|location=Johannesburg, South Africa|publisher=MacMillan}}</ref><ref name="Sinha1987">{{cite thesis|author=Sinha, S. P.|year=1987|title=''Ecology of wildlife with special reference to the lion (''Panthera leo persica'') in Gir Wildlife Sanctuary, Saurashtra, Gujurat''|type=PhD|publisher=Saurashtra University|location=Rajkot|isbn=978-3844305456}}</ref> {| class="wikitable" !Mesatarja !!Luanesha !!Luani |- |Gjatësia e kokës dhe trupit ||{{convert|160|-|184|cm|in|abbr=on}}<ref name="West2013">{{cite book|last1=West|first1=P. M.|last2=Packer|first2=C.|chapter=''Panthera leo'' Lion|pages=150–159|chapter-url=https://books.google.com/books?id=B_07noCPc4kC&pg=RA4-PA150|editor1=Kingdon, J.|editor2=Happold, D.|editor3=Butynski, T.|editor4=Hoffmann, M.|editor5=Happold, M.|editor6=Kalina, J.|title=Mammals of Africa|year=2013|publisher=Bloomsbury Publishing|location=London|isbn=978-1-4081-8996-2}}</ref> ||{{convert|184|-|208|cm|in|abbr=on}}<ref name="West2013"/> |- |Gjatësia e trupit ||{{convert|72|-|89.5|cm|in|abbr=on}}<ref name="West2013"/> ||{{convert|82.5|-|93.5|cm|in|abbr=on}}<ref name="West2013"/> |- |Pesha ||{{convert|118.37|-|143.52|kg|lb|abbr=on}}në Afrkën e Jugut,<ref name="Smuts_etal_1980"/>{{break}}{{convert|119.5|kg|lb|abbr=on}} në Afrikën lindore,<ref name="Smuts_etal_1980"/>{{break}}{{convert|110|-|120|kg|lb|abbr=on}} në Indi<ref name="Chellam1993"/> ||{{convert|186.55|-|225|kg|lb|abbr=on}} në Afrkën e Jugut,<ref name="Smuts_etal_1980"/>{{break}}{{convert|174.9|kg|lb|abbr=on}} në Afrikën lindore,<ref name="Smuts_etal_1980"/>{{break}}{{convert|160|-|190|kg|lb|abbr=on}} në Indi<ref name="Chellam1993"/> |} {{multiple image|align=right|direction=vertical |image1=Lion (Panthera leo) male 6y.jpg|caption1=Një mashkull 6 vjecar në Afrkën e Jugut |image2=West African male lion.jpg|caption2=Mashkull në Afrikën perëndimore}} ===Krifa=== Krifa e luanit mashkull është tipari më i dallueshëm i specieve.<ref name="Hemmer">{{cite journal|author=Hemmer, H.|year=1974|title=Untersuchungen zur Stammesgeschichte der Pantherkatzen (''Pantherinae'') Teil 3. Zur Artgeschichte des Löwen ''Panthera (Panthera) leo'' (Linnaeus, 1758)|journal=Veröffentlichungen der Zoologischen Staatssammlung|volume=17|pages=167–280|url=https://archive.org/stream/verfentlichungen171974zool#page/178/mode/2up}}</ref> Mund të ketë evoluar rreth 320,000-190,000 vjet më parë.<ref name="Yamaguchietal2004Mane">{{Cite journal|last1=Yamaguchi|first1=Nobuyuki|last2=Cooper|first2=A.|last3=Werdelin|first3=L.|last4=MacDonald|first4=David W.|date=2004|title=Evolution of the mane and group-living in the lion (''Panthera leo''): a review|journal=Journal of Zoology|volume=263|issue=4|pages=329–342|doi=10.1017/S0952836904005242}}</ref> Fillon të rritet kur luanët janë rreth një vjeç. [[Ngjyra]] e krifës ndryshon dhe errësohet me [[Mosha|moshën]]; hulumtimet tregojnë se ngjyra dhe madhësia e tij janë të ndikuara nga faktorë mjedisorë siç është temperatura mesatare e ambientit. Gjatësia e krifës me sa duket sinjalizon luftimin në marrëdhëniet mashkull-mashkull; individët me errësirë mund të kenë jetë më të gjatë që kanë nisur të jenë riprodhues dhe pasardhësit kanë mbijetesë më të madhe, megjithëse vuajnë në muajt më të nxehtë të vitit. Prania, mungesa, ngjyra dhe madhësia e krifës shoqërohen me parakushtin gjenetik, pjekurinë seksuale dhe klimën; një krifë e madhe tregon një kafshë të shëndetshme. Në [[Parkun Kombëtar Serengeti|Parkun Kombëtar të Serengetit]] , luaneshat favorizojnë meshkujt me krifë të dendur dhe të errët si bashkëshortë.<ref name="West">{{Cite journal|last=West|first=P. M.|author2=Packer, C.|date=2002|title=Sexual Selection, Temperature, and the Lion's Mane|url=https://archive.org/details/sim_science_2002-08-23_297_5585/page/1338|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=297|issue=5585|pages=1339–1943|doi=10.1126/science.1073257|pmid=12193785|bibcode=2002Sci...297.1339W|s2cid=15893512}}</ref><ref>{{cite journal|author=West, P. M.|year=2005|title=The Lion's Mane: Neither a token of royalty nor a shield for fighting, the mane is a signal of quality to mates and rivals, but one that comes with consequences|url=https://archive.org/details/sim_american-scientist_may-june-2005_93_3/page/226|journal=American Scientist|volume=93|issue=3|pages=226–235|doi=10.1511/2005.3.226|jstor=27858577}}</ref> Temperatura e ftohtë e ambientit në kopshtin zoologjik evropian dhe në Amerikën e Veriut mund të rezultojë në një krifë më të rëndë.<ref name="BarnettYamaguchi2006" /> Luanët aziatikë zakonisht kanë krifë më të rrallë se luanët mesatarë afrikanë.<ref name="Menon">{{Cite book|last=Menon|first=V.|year=2003|title=A Field Guide to Indian Mammals|url=https://archive.org/details/fieldguidetoindi0000meno|location=New Delhi|publisher=Dorling Kindersley India|isbn=978-0-14-302998-4}}</ref> Pothuajse të gjithë luanët meshkuj në [[Parkun Kombëtar Pendjari]] janë ose pa krifë ose kanë krifë shumë të shkurtër.Luan menalez është raportuar edhe në Senegal, në Parkun Kombëtar Dinder në [[Sudani|Sudan]] dhe në Parkun Kombëtar Tsavo Lindor , [[Kenia]]. Luani origjinal mashkull i bardhë nga Timbavati në [[Republika Jugafrikane|Republika jugafrkane]] ishte gjithashtu i pastër. ===Variacioni i ngjyrave=== Luani i bardhë është një morf i rrallë me një kusht gjenetik të quajtur leucism . Nuk është [[albino]]; ka pigmentim normal në [[Syri|sy]] dhe [[Lëkura|lëkurë]]. Luanët e bardhë janë parë herë pas here brenda dhe përreth Parkut Kombëtar Kruger dhe Rezervatit të Lojërave Private Timbavati në Afrikën Jugore lindore. Ata u zhdukën në të egër në vitet 1970, duke ulur kështu pishinën e gjenit të bardhë të luanit . Sidoqoftë, 17 lindje janë regjistruar në pesë krenari midis 2007 dhe 2015.<ref>{{cite journal|last1=Turner|first1=J. A.|last2=Vasicek|first2=C. A.|last3=Somers|first3=M. J.|year=2015|title=Effects of a colour variant on hunting ability: the white lion in South Africa|journal=Open Science Repository Biology|page=e45011830}}</ref>Luanët e bardhë janë zgjedhur për mbarështim në robëri.<ref>{{Cite book|last=McBride|first=C.|title=The White Lions of Timbavati|url=https://archive.org/details/whitelionsoftimb00mcbr|year=1977|publisher=E. Stanton|location=Johannesburg|isbn=978-0-949997-32-6}}</ref>Ata thuhet se janë riprodhuar në kampe në Afrikën e Jugut për t'u përdorur si trofe për t'u vrarë gjatë gjuetive të konservuara .<ref>{{Cite book|last=Tucker|first=L.|title=Mystery of the White Lions—Children of the Sun God|year=2003|publisher=Npenvu Press|location=Mapumulanga|isbn=978-0-620-31409-1}}</ref> ==Shpërndarja dhe habitati== [[File:Asiatic lion 01.jpg|thumb|Luan në Indi]] Luanët afrikanë jetojnë në një popullsi të shpërndarë në të gjithë Afrikën Sub-Sahariane. Luani preferon [[fusha me bar]] dhe [[savana]], [[Lugina e lumit|luginat e lumenjve]] dhe pyje të hapura me shkurre. Mungon nga pyjet e shiut dhe rrallëherë hyn në pyll të mbyllur. Në malin Elgon , luani është regjistruar në një lartësi prej 3.600 m dhe afër vijës së borës në malin Kenia .<ref name="Guggisberg1975">{{Cite book|last=Guggisberg|first=C. A. W.|title=Wild Cats of the World|year=1975|publisher=Taplinger Publishing|location=New York|isbn=978-0-8008-8324-9|chapter=Lion ''Panthera leo'' (Linnaeus, 1758)|pages=[https://archive.org/details/wildcatsofworld00gugg/page/138 138–179]|chapter-url=https://archive.org/details/wildcatsofworld00gugg/page/138}}</ref> Luanët ndodhen në kullotat e savanës me pemë akacie të shpërndara , të cilat shërbejnë si hije. Luani aziatik tani mbijeton vetëm në dhe përreth Parkut Kombëtar Gir në Gujarat , [[India]] Perëndimore. Habitati i tij është një përzierje e pyllit të thatë të savanës dhe pylli të pastruar nga bimësia .<ref name="Breitenmoser2008"/> ===Gama historike=== Në Afrikë, rrezja e luanit fillimisht përshkoi pjesën më të madhe të zonës qendrore të pyjeve me shi dhe shkretëtirën e Saharasë .<ref name="Schaller5">[[#Schaller|Schaller]], p. 5.</ref>Në vitet 1960, ai u zhuk në Afrikë Veriore , përveç në pjesën jugore të Sudanit.<ref name="Chardonnet2002"/><ref name="Riggio2013">{{cite journal|author=Riggio, J.|author2=Jacobson, A.|author3=Dollar, L.|author4=Bauer, H.|author5=Becker, M.|author6=Dickman, A.|author7=Funston, P.|author8=Groom, R.|author9=Henschel, P.|author10=de Iongh, H.|author11=Lichtenfeld, L.|author12=Pimm, S.|year=2013|title=The size of savannah Africa: a lion's (''Panthera leo'') view|journal=Biodiversity Conservation|volume=22|issue=1|pages=17–35|doi=10.1007/s10531-012-0381-4|doi-access=free|ref=none}}</ref><ref name="Black_al2013">{{cite journal|last1=Black|first1=S. A.|last2=Fellous|first2=A.|last3=Yamaguchi|first3=N.|last4=Roberts|first4=D. L.|year=2013|title=Examining the Extinction of the Barbary Lion and Its Implications for Felid Conservation|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=4|page=e60174|doi=10.1371/journal.pone.0060174|pmid=23573239|pmc=3616087|bibcode=2013PLoSO...860174B}}</ref> [[Skeda:Modern lion locations in southeastern Europe except Caucasus.png|parapamje|Harta e shpërndarjes së fosileve të luanit në [[Ballkani|Ballkan]] me të kuqe]] Në Evropën Jugore dhe Azinë, luani dikur shkonte në rajone ku kushtet klimatike mbështesin një bollëk me pre.<ref>{{cite journal|last1=Schnitzler|first1=A.|last2=Hermann|first2=L.|title=Chronological distribution of the tiger ''Panthera tigris'' and the Asiatic lion ''Panthera leo persica'' in their common range in Asia|journal=[[Mammal Review]]|volume=49|issue=4|pages=340–353|doi=10.1111/mam.12166|date=2019}}</ref>Në [[Greqia|Greqi]], ishte e zakonshme siç raportohet nga [[Herodoti]] në 480 pes; ai u konsiderua i rrallë nga 300 pes dhe u zhduk rreth 100 pas Krishtit.<ref name="Guggisberg1975" /> Ishte i pranishme në Kaukaz deri në shekullin e 10-të.<ref name="USSR" /> Ka jetuar në Palestinë deri në Mesjetë , dhe në [[Azia Jugperëndimore|Azinë Jugperëndimore]] deri në fund të shekullit të 19-të. Nga fundi i shekullit të 19-të, ai ishte zhdukur në pjesën më të madhe të [[Turqia|Turqisë]].<ref>{{cite book|author=Üstay, A. H.|year=1990|title=Hunting in Turkey|publisher=BBA|location=Istanbul}}</ref> Luani i fundit në [[Irani|Iran]] u pa në 1942 rreth 65 km në veriperëndim të Dezfulit ,<ref name="Firouz05">{{cite book|last=Firouz|first=E.|year=2005|url={{Google books |plainurl=yes |id=t2EZCScFXloC |page=66}}|title=The complete fauna of Iran|publisher=I. B. Tauris|isbn=978-1-85043-946-2|pages=5–67}}</ref> megjithëse kufomat e një luaneshe u gjetën në brigjet e lumit Karun në Provincën Khūzestān në 1944.<ref name="simba" /> Dikur shkonte nga Sind dhe Punjab në [[Pakistani|Pakistan]] deri në [[Bengali|Bengal]] dhe Lumi Narmada në Indinë qendrore.<ref name="Kinnear1920">{{cite journal|author=Kinnear, N. B.|year=1920|title=The past and present distribution of the lion in southeastern Asia|journal=Journal of the Bombay Natural History Society|volume=27|pages=34–39|url=https://archive.org/stream/journalofbombayn27192022bomb#page/32/mode/2up}}</ref>Luani ka jetuar edhe në [[Shqipëria|Shqipëri]].<ref name="Thomas2014">{{cite journal|last=Thomas|first=N.R.|year=2014|title=A lion's eye view of the Greek Bronze Age|pages=375−92|number=37|journal=Aegaeum. Annales Liégeoises et PASPiennes d'Archéologie égéenne|editor1-last=Touchais|editor1-first=G.|editor2-last=Laffineur|editor2-first=R.|editor3-last=Rougemeont|editor3-first=F.}}</ref> ==Sjellja dhe ekologjia== Luanët e kalojnë pjesën më të madhe të kohës duke pushuar; ato janë joaktive për rreth 20 orë në ditë.<ref name="Schaller122">[[#Schaller|Schaller]], p. 122.</ref> Edhe pse luanët mund të jenë aktiv në çdo kohë, aktiviteti i tyre përgjithësisht kulmohet pas muzgut me një periudhë shoqërizimi dhe [[Ulërima (vokalization)|ulërimash]]. Shpërthime të përhershme të aktivitetit vazhdojnë deri në agim, kur gjuetia më së shpeshti zhvillohet. Ata kalojnë mesatarisht dy orë në ditë duke ecur dhe 50 minuta duke [[Ngrënia|ngrënë]].<ref name="Schaller120">[[#Schaller|Schaller]], pp. 120–21.</ref> ===Organizimi i grupit=== {{multiple image|align=right|direction=vertical |image1=Tree-climbing lions (Panthera leo).jpg|caption1=Tre luanë në pemë në Uganda |image2=Lions Family Portrait Masai Mara.jpg|caption2=Një luaneshë dhe dy meshkuj në Masai Mara}} Luani është më [[Shoqëror|shoqërori]] nga të gjitha speciet e egra felidë, që jeton në grupe me individë të lidhur me pasardhësit e tyre. Një grup i tillë quhet " krenari ". Grupet e luanëve meshkuj quhen "koalicione".<ref name="Schaller33">[[#Schaller|Schaller]], p. 33.</ref> Femrat formojnë njësinë e qëndrueshme shoqërore në një krenari dhe nuk tolerojnë femrat e jashtme.<ref name="Schaller37">[[#Schaller|Schaller]], p. 37.</ref> Anëtarësia ndryshon vetëm me lindjen dhe vdekjen e luaneshave<ref name="Schaller39">[[#Schaller|Schaller]], p. 39.</ref>, megjithëse disa femra largohen dhe bëhen nomade.<ref name="Schaller44">[[#Schaller|Schaller]], p. 44.</ref> Krenaria mesatare përbëhet nga rreth 15 luanë, duke përfshirë disa femra të rritur dhe deri në katër meshkuj dhe këlyshët e tyre të të dy gjinive. Janë vërejtur krenari të mëdha, të përbërë nga deri në 30 individë.<ref>[[#Schaller|Schaller]], p. 34–35.</ref> Përjashtimi i vetëm nga ky model është krenaria e [[Panthera leo melanochaita|luanit Tsavo]] që gjithmonë ka vetëm një mashkull të rritur.<ref>{{Cite journal|last=Milius|first=S.|date=2002|title=Biology: Maneless lions live one guy per pride|url=https://archive.org/details/sim_science-news-us_2002-04-20_161_16/page/253|journal=Society for Science & the Public|volume=161|issue=16|page=253|doi=10.1002/scin.5591611614}}</ref> Këlyshët meshkuj përjashtohen nga krenaria e nënës kur arrijnë pjekurinë në moshën rreth dy ose tre vjeç.<ref name="Schaller44"/> Disa luanë janë "[[Nomadi|nomadë]]" që variojnë gjerësisht dhe lëvizin sporadikisht, qoftë në çifte ose vetëm.<ref name="Schaller33" /> Një luan mund të ndryshojë stilin e jetës.<ref name="Estes">{{cite book|author=Estes, R.|year=1991|title=The behavior guide to African mammals: including hoofed mammals, carnivores, primates|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-08085-0|location=Berkeley|chapter=Lion|pages=[https://archive.org/details/isbn_0520080858/page/369 369–376]|chapter-url=https://archive.org/details/isbn_0520080858/page/369|url=https://archive.org/details/isbn_0520080858/page/369}}</ref> Ndërveprimet midis krenarive dhe nomadëve kanë tendencë të jenë armiqësore, megjithëse femrat e krenarisë në estrus lejojnë meshkujt nomadë t'u afrohen atyre.<ref>[[#Schaller|Schaller]], pp. 52–54.</ref> Meshkujt kalojnë vite në një fazë nomade para se të fitojnë vendbanimin në një krenari.<ref>{{cite book|author=Hanby, J. P., Bygott, J. D.|year=1979|chapter=Population changes in lions and other predators|title=Serengeti: dynamics of an ecosystem|url=https://archive.org/details/serengetidynamic0000unse|editor1=Sinclair, A. R. E.|editor2=Norton-Griffiths, M.|publisher=The University of Chicago Press|location=Chicago|pages=249−262}}</ref> Një studim i ndërmarrë në Parkun Kombëtar Serengeti zbuloi se koalicionet nomade fitojnë rezidencën në moshën midis 3.5 dhe 7.3 vjeç.<ref>{{cite journal|author=Borrego, N., Ozgul, A., Slotow, R. and Packer, C.|year=2018|title=Lion population dynamics: do nomadic males matter?|journal=Behavioral Ecology|volume=29|issue=3|doi=10.1093/beheco/ary018|pages=660–666|doi-access=free}}</ref> Në Parkun Kombëtar Kruger, luanët meshkuj lëvizin më shumë se 25 km larg krenarisë së tyre natale për të kërkuar territorin e tyre. Luanët femra qëndrojnë më afër krenarisë së tyre të më parshme. Prandaj, luanët femra në një zonë janë më të afërt me njëri-tjetrin sesa luanët meshkuj në të njëjtën zonë.<ref>{{cite journal|author=van Hooft, P., Keet, D.F., Brebner, D.K. and Bastos, A.D.|year=2018|title=Genetic insights into dispersal distance and disperser fitness of African lions (''Panthera leo'') from the latitudinal extremes of the Kruger National Park, South Africa|journal=BMC Genetics|volume=19|issue=1|page=21|doi=10.1186/s12863-018-0607-x|pmid=29614950|pmc=5883395}}</ref> Zona e zënë nga një krenari quhet "zona e krenarisë" ndërsa ajo e zënë nga një nomad është një "varg".<ref name="Schaller33" /> Meshkujt e lidhur me një krenari kanë tendencë të qëndrojnë në kufijtë, duke patrulluar territorin e tyre . Arsyet e zhvillimit të socialitetit të luaneshës janë më të theksuarit në çdo specie mace. Suksesi i rritur në gjueti duket të jetë një arsye e dukshme, por kjo është e pasigurt pas ekzaminimit; gjuetia e koordinuar lejon një grabitje më të suksesshme, por gjithashtu siguron që anëtarët jo-gjuetarë të ushqehen pa u lodhur. Megjithatë, disa femra marrin një rol në rritjen e këlyshëve që mund të lihen vetëm për periudha të zgjatura. Anëtarët e krenarisë priren të luajnë rregullisht të njëjtin rol në gjueti dhe të nxisin aftësitë e tyre. [[Shëndeti]] i gjahtarëve është nevoja kryesore për mbijetesën e krenarisë; gjuetarët janë të parët që konsumojnë prenë në vendin ku është marrë. Përfitimet e tjera përfshijnë zgjedhjen e mundshme të farefisit ; ndarja e ushqimit brenda familjes; mbrojtja e të rinjve, mirëmbajtja e territorit dhe sigurimi individual kundër sulmeve dhe urisë.<ref name="CAP" /> Të dy meshkujt dhe femrat mbrojnë krenarinë kundër sulmeve, por luani mashkull është më i përshtatshmi për këtë qëllim për shkak të ndërtimit të tij më të fortë dhe më të fuqishëm. Disa individë vazhdimisht drejtojnë mbrojtjen kundër sulmeve, ndërsa të tjerët mbeten prapa.<ref>{{Cite journal|last=Heinsohn|first=R.|author2=C. Packer|year=1995|title=Complex cooperative strategies in group-territorial African lions|journal=Science|volume=269|issue=5228|pages=1260–1262|doi=10.1126/science.7652573|pmid=7652573|bibcode=1995Sci...269.1260H|s2cid=35849910|url=http://www.life.umd.edu/faculty/wilkinson/BIOL608W/Heinsohn&Packer95.pdf}}</ref>Luanët kanë tendencë të marrin role specifike në krenari; individët me lëvizje të ngadalta mund të ofrojnë shërbime të tjera me vlerë për [[Grupi|grupin]].<ref>{{Cite journal|last=Morell|first=V.|year=1995|title=Cowardly lions confound cooperation theory|url=https://archive.org/details/sim_science_1995-09-01_269_5228/page/1216|journal=Science|volume=269|issue=5228|pages=1216–1217|doi=10.1126/science.7652566|pmid=7652566|bibcode=1995Sci...269.1216M|s2cid=44676637}}</ref> Përndryshe, mund të ketë shpërblime që lidhen me të qenurit një udhëheqës që largon ndërhyrës; niveli i luaneshave në krenari reflektohet në këto përgjigje.<ref>{{Cite journal|last=Jahn|first=Gary C.|year=1996|title=Lioness Leadership|url=https://archive.org/details/sim_science_1996-03-01_271_5253/page/1214|journal=Science|volume=271|issue=5253|page=1215|doi=10.1126/science.271.5253.1215a|pmid=17820922|bibcode=1996Sci...271.1215J}}</ref> Meshkujt të lidhur me krenarinë duhet të mbrojnë lidhjen e tyre me krenarinë nga meshkujt e jashtëm që mund të përpiqen t'i uzurpojnë ato. Krenaritë e luanit aziatik ndryshojnë në përbërjen e grupit. Luanët meshkuj aziatikë janë të vetmuar ose shoqërojnë deri në tre meshkuj, duke formuar një krenari të lirshme ndërsa femrat shoqërohen me deri në 12 femra të tjera, duke formuar një krenari më të fortë së bashku me këlyshët e tyre. Luanët femra dhe meshkuj shoqërohen vetëm kur çiftëzohen.<ref name="Joslin1973">{{cite book|author=Joslin, P.|year=1973|title=The Asiatic lion: a study of ecology and behaviour|location=University of Edinburgh, UK|publisher=Department of Forestry and Natural Resources}}</ref> Koalicionet e meshkujve kanë territor për një kohë më të gjatë se luanët e vetëm. Meshkujt në koalicione prej tre ose katër individësh shfaqin një hierarki të theksuar, në të cilën një mashkull dominon të tjerët.<ref name="Chakrabarti2017">{{cite journal|author=Chakrabarti, S., Jhala, Y. V.|year=2017|title=Selfish partners: resource partitioning in male coalitions of Asiatic lions|journal=Behavioral Ecology|volume=28|issue=6|pages=1532–1539|doi=10.1093/beheco/arx118|pmid=29622932|pmc=5873260}}</ref> ===Gjuetia dhe dieta=== Luani është një hiperarkarnivor gjeneralist<ref>[[#Schaller|Schaller]], pp. 208.</ref> dhe konsiderohet të jetë një specie themelor në habitat .<ref name="Frank1998">{{cite book|last=Frank|first=L. G.|year=1998|title=Living with lions: carnivore conservation and livestock in Laikipia District, Kenya|location=Mpala Research Centre, Nanyuki|publisher=US Agency for International Development, Conservation of Biodiverse Resource Areas Project, 623-0247-C-00-3002-00}}</ref> Preja e tij përbëhet kryesisht nga gjitarët-veçanërisht thundrakë të mëdhenj me madhësi 190-550 kg me një preferencë për [[Antilopa blu afrikane|antilopë afrikane blu]] , [[Zebra e fushës|zebrën e fushës]] , [[Bualli afrikan|buallin afrikan]] , [[Gemsboku|gemsbokun]] dhe [[Gjirafa|gjirafën]] . Luanët gjuajn gjithashtu edhe [[Derri i savanës|derra të egër afrikan]] në varësi të disponueshmërisë, megjithëse speciet janë nën kufirin e peshës së preferuar.<ref name="Hayward2005">{{Cite journal|last1=Hayward|first1=M. W.|last2=Kerley|first2=G. I. H.|year=2005|title=Prey preferences of the lion (''Panthera leo'')|journal=Journal of Zoology|volume=267|issue=3|pages=309–322|doi=10.1017/S0952836905007508|url=http://www.zbs.bialowieza.pl/g2/pdf/1595.pdf|citeseerx=10.1.1.611.8271|access-date=15 dhjetor 2020|archive-date=27 qershor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150627132429/http://www.zbs.bialowieza.pl/g2/pdf/1595.pdf|url-status=dead}}</ref> Në Indi, dreri [[Sambari|sambar]] dhe [[çitali]] janë preja e egër e regjistruar më së shpeshti,<ref name="Haas2005"/><ref name="Hayward2005"/><ref name="Mukherjee"/>ndërsa bagëtitë shtëpiake mund të kontribuojnë ndjeshëm në dietën e tyre.<ref name="Mukherjee">{{cite journal|last1=Mukherjee|first1=S.|last2=Goyal|first2=S. P.|last3=Chellam|first3=R.|year=1994|title=Refined techniques for the analysis of Asiatic lion ''Panthera leo persica'' scats|journal=Acta Theriologica|volume=39|issue=4|pages=425–430|doi=10.4098/AT.arch.94-50|url=http://rcin.org.pl/Content/12321/BI002_26820_Cz-40-2_Acta-T39-nr48-425-430_o.pdf|access-date=15 dhjetor 2020|archive-date=3 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803104239/http://rcin.org.pl/Content/12321/BI002_26820_Cz-40-2_Acta-T39-nr48-425-430_o.pdf|url-status=dead}}</ref> Ata zakonisht shmangin [[Elefanti|elefantët]] e rritur plotësisht , [[Rinoceronti|rinocerontët]] dhe [[Hipopotami|hipopotamin]] , si dhe pretë e vogla si [[dik-dik]] , [[Hiraksi|hiraksin]] , [[Lepuri|lepujt]] dhe [[Majmuni|majmunët]] .<ref name="Hayward2005"/><ref>[[#Schaller|Schaller]], p. 195.</ref> Pre të pazakontë përfshijnë [[Ferrgjati|ferrgjatët]] dhe [[Zvarranikët|zvarranikë]] të vegjël.<ref>https://africageographic.com/stories/beach-lions-hunting-seals-coastal-birds-namibia-35-years/</ref> Luanët vrasin grabitqarët e tjerë si leopardin , gepardin dhe hienën me njolla por rrallë i konsumojnë ato.<ref>[[#Schaller|Schaller]], pp. 220–221.</ref> {{multiple image|align=right|direction=vertical |image1=Lion and eland.jpg|caption1=Skelet luani i cili është paraqitur në formën e gjuetis duke gjuajtur një eland të zakonshëm |image2=Lions taking down cape buffalo.jpg|caption2=Luanesha që po vrasin një buall në Serenget}} Luanët e rinj shfaqin së pari sjellje kërcënuese në moshën rreth tre muajsh, megjithëse nuk marrin pjesë në gjueti deri sa të kenë mbushur gati një vit dhe fillojnë të gjuajnë në mënyrë efektive kur i afrohen moshës dy vjeç.<ref name="Schaller153">[[#Schaller|Schaller]], p. 153.</ref> Luanët e vetëm janë të aftë të rrëzojnë zebra dhe antilopa afrikane, ndërsa pretë më e madhe si buallin dhe gjirafat janë më të rrezikshme.<ref name="Estes"/> Në Parkun Kombëtar Chobe , krenari të mëdha janë vërejtur për të gjuajtur [[Elefanti i shkurreve afrikane|elefantët e shkurreve afrikane]] deri rreth 15 vjeç.<ref>{{cite journal|last1=Joubert|first1=D.|year=2006|title=Hunting behaviour of lions (''Panthera leo'') on elephants (''Loxodonta africana'') in the Chobe National Park, Botswana|journal=African Journal of Ecology|volume=44|issue=2|pages=279–281|doi=10.1111/j.1365-2028.2006.00626.x}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Power|first1=R. J.|last2=Compion|first2=R. X. Shem|title=Lion predation on elephants in the Savuti, Chobe National Park, Botswana|journal=African Zoology|volume=44|issue=1|pages=36–44|url=https://www.researchgate.net/publication/232693088|doi=10.3377/004.044.0104|year=2009|s2cid=86371484}}</ref> Në gjuetitë tipike, secila luaneshë ka një pozicion të favorizuar në grup, ose duke kërcyer mbi krahun e presë, pastaj duke sulmuar, ose duke lëvizur një distancë më të vogël në qendër të grupit dhe duke kapur pre në ikje nga luaneshat e tjera. Meshkujt e lidhur me krenaritë zakonisht nuk marrin pjesë në gjueti në grup.<ref name="hunt">{{Cite journal|last=Stander|first=P. E.|title=Cooperative hunting in lions: the role of the individual|journal=Behavioral Ecology and Sociobiology|volume=29|issue=6|pages=445–454|year=1992|doi=10.1007/BF00170175|s2cid=2588727|url=http://lchc.ucsd.edu/MCA/Mail/xmcamail.2011_09.dir/pdfeL5GzNL2FL.pdf}}</ref> Megjithatë, disa prova sugjerojnë se meshkujt janë po aq të suksesshëm sa femrat; ata janë zakonisht gjuetarë të vetëm që bëjnë pritë në fusha të vogla me shkurre.<ref>{{cite journal|last1=Loarie, S. R.|last2=Tambling, C. J.|last3=Asner, G. P.|year=2013|title=Lion hunting behaviour and vegetation structure in an African savanna|journal=Animal Behaviour|volume=85|issue=5|pages=899–906|doi=10.1016/j.anbehav.2013.01.018|hdl=2263/41825|s2cid=53185309|url=https://repository.up.ac.za/bitstream/2263/41825/1/Loarie_Lion_2013.pdf}}</ref> Luanët nuk janë veçanërisht të njohur për qëndrueshmërinë e tyre; për shembull, [[zemra]] e një luaneshe përfshin vetëm 0.57% të peshës së saj trupore dhe zemra e një mashkulli është rreth 0.45% e peshës së trupit të tij, ndërsa zemra e një hiene përfshin pothuajse 1% të peshës së saj trupore.<ref>[[#Schaller|Schaller]], p. 248.</ref> Kështu, luanët vrapojnë shpejt vetëm në distanca të shkurtra<ref name="Schaller2478">[[#Schaller|Schaller]], pp. 247–48.</ref> dhe duhet të jenë afër presë së tyre para se të fillojnë sulmin. Ata shfrytëzojnë faktorët që zvogëlojnë dukshmërinë; shumë vrasje ndodhin afër ndonjë forme mbulese ose natën.<ref name="Schaller237">[[#Schaller|Schaller]], p. 237.</ref> Sulmi i luanit është i shkurtër dhe i fuqishëm; ata përpiqen të kapin prenë me një nxitim të shpejtë dhe në përfundim ata kërcejnë. Zakonisht e tërheqin poshtë dhe e vrasin nga një kafshim i mbytur në fyt. Ata gjithashtu vrasin pre duke mbyllur gojën dhe hundët e tyre me nofullat e tyre.<ref>[[#Schaller|Schaller]], p. 244, 263–267.</ref> Luanët zakonisht konsumojnë pre në vendndodhjen e gjuetisë, por ndonjëherë e zvarrisin prenë e madhe në vegjistacion.<ref name="Schaller2706" /> Ata kanë tendencë të grinden për vrasje, veçanërisht meshkujt. Këlyshët vuajnë më së shumti kur ushqimi është i pakët, por përndryshe të gjithë anëtarët e krenarisë hanë mbetjet e tyre, përfshirë luanët e vjetër dhe të gjymtuar, të cilat mund të jetojnë në pjesën e mbetur.<ref name="Estes" /> Vrasjet e mëdha ndahen më gjerësisht midis anëtarëve të krenarisë.<ref name="Schaller133">[[#Schaller|Schaller]], p. 133.</ref> Një luaneshë e rritur kërkon mesatarisht rreth 5 kg mish në ditë ndërsa meshkujt kërkojnë rreth 7 kg.<ref>[[#Schaller|Schaller]], p. 276.</ref> Luanët mund të hanë deri në 30 kg në një vakt;<ref name="simba">{{Cite book|last=Guggisberg|first=C. A. W.|title=Simba: the life of the lion.|year=1961|publisher=Howard Timmins|location=Cape Town}}</ref> nëse nuk është në gjendje të konsumojë të gjitha vrasjen, ai pushon për disa orë para se të vazhdojë të hajë. Në ditët e nxehta, krenaria tërhiqet në hije me një ose dy meshkuj në këmbë.<ref name="Schaller2706">[[#Schaller|Schaller]], pp. 270–76.</ref> Luanët mbrojnë vrasjet e tyre nga pastruesit siç janë shkabat dhe hienat.<ref name="Estes" /> Luanët ushqehen me kërma kur të krijohet mundësia; ata pastrojnë kafshë të vdekura nga shkaqe natyrore si sëmundje ose ato që janë vrarë nga grabitqarët e tjerë. ===Konkurrenca grabitqare=== {{multiple image|align=right|direction=vertical |image1=Hyenas Fight Against Lions Over a Kill HD 10.png|caption1=Luan që po sulmohet nga hienat me njolla |image2=Lioness vs Leopard 9 July 2016 Latest Sightings 1.png|caption2=Luanesh duke u ndeshur me një leopard pë ushqim}} Luanët dhe [[Hiena me njolla|hienat me njolla]] zënë një vend të ngjashëm [[Ekologjia|ekologjik]] dhe ku ata bashkëjetojnë ata konkurrojnë për pre dhe [[kërma]]; një rishikim i të dhënave në disa studime tregon një mbivendosje dietike prej 58.6%.<ref name="prey">{{Cite journal|url=http://www.zbs.bialowieza.pl/g2/pdf/1598.pdf|title=Prey preferences of the spotted hyaena (''Crocuta crocuta'') and degree of dietary overlap with the lion (''Panthera leo'')|last=Hayward|first=M. W.|journal=Journal of Zoology|year=2006|volume=270|issue=4|pages=606–614|doi=10.1111/j.1469-7998.2006.00183.x|access-date=15 dhjetor 2020|archive-date=25 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225033155/http://www.zbs.bialowieza.pl/g2/pdf/1598.pdf%20|url-status=dead}}</ref> Luanët zakonisht injorojnë hienat me njolla përveç nëse luanët janë duke u vrarë ose duke u ngacmuar nga hienat, ndërsa këto të fundit priren të reagojnë në mënyrë të dukshme ndaj pranisë së luanëve, me ose pa praninë e ushqimit. Luanët kapin vrasjet e hienave me njolla; në kraterin Ngorongoro është e zakonshme që luanët të mbijetojnë me pjesën më të madhe të vrasjeve të vjedhura nga hienat, duke bërë që hienat të rrisin nivelin e tyre të vrasjeve.<ref name="Kruuk21">{{Cite book|first=H.|last=Kruuk|title=The Spotted Hyena: A Study of Predation and Social Behaviour|url=https://archive.org/details/spottedhyenastud0000kruu|publisher=The University of Chicago Press|place=Chicago|year=1972|isbn=978-0-226-45508-2|chapter=Interactions between Hyenas and other Carnivorous Animals}}</ref> Në [[Parkun Kombëtar të Botsvanës]], situata është e përmbysur; hienat shpesh sfidojnë luanët dhe vjedhin vrasjet e tyre, duke marrë ushqim nga 63% të të gjitha vrasjeve të luanit.<ref name="Conservation">{{Cite book|chapter=Interspecific competition and the population biology of extinction-prone carnivores|last1=Creel|first1=S.|last2=Spong|first2=G.|last3=Creel|first3=N.|pages=35−60|chapter-url=https://books.google.com/books?id=v39RdyYUfRIC&pg=PA36|title=Carnivore Conservation|edition=1st|editor1-first=J. L.|editor1-last=Gittleman|editor2-first=S. M.|editor2-last=Funk|editor3-first=D. W.|editor3-last=Macdonald|editor4-first=R. K.|editor4-last=Wayne|publisher=Cambridge University Press|year=2001|isbn=978-0-521-66232-1}}</ref> Kur përballeni me një vrasje nga luanët, hienat me njolla mund të largohen ose të presin me durim në një distancë prej 30-100 m derisa luanët të kenë mbaruar.<ref name="schaller272">[[#Schaller|Schaller]], p. 272.</ref> Hienat janë mjaft të guximshme për të ushqyer së bashku me luanët dhe për të detyruar luanët ti vrasin. Të dy speciet sulmojnë njërin-tjetrin edhe kur nuk ka asnjë ushqim të përfshirë për asnjë arsye të dukshme.<ref name="schaller273">[[#Schaller|Schaller]], pp. 273–74.</ref><ref name="enemies">{{cite video|last1=Joubert|first1=D.|last2=Joubert|first2=B.|author-link=Dereck and Beverly Joubert|title=Eternal Enemies: Lions and Hyenas|medium=DVD|publisher=National Geographic|year=1992}}</ref> Vrasja nga luanët mund të përbëjë deri në 71% të vdekjeve të hienat në [[Parkun Kombëtar Etosha]] . Hienat me njolla janë përshtatur duke lëvizur shpesh kur luanët hyjnë në territoret e tyre.<ref>{{Cite journal|title=Competitive interactions between spotted hyenas and lions in the Etosha National Park, Namibia|last1=Trinkel|first1=M.|last2=Kastberger|first2=G.|journal=African Journal of Ecology|volume=43|issue=3|year=2005|pages=220–224|doi=10.1111/j.1365-2028.2005.00574.x}}</ref> Kur popullsia e luanit në Rezervën Kombëtare Masai Mara e Kenias u zvogëlua, popullsia e hienave me njolla u rrit me shpejtësi.<ref>{{cite journal|last1=Green|first1=D. S.|last2=Johnson-Ulrich|first2=L.|last3=Couraud|first3=H. E.|last4=Holekamp|first4=K. E.|year=2018|title=Anthropogenic disturbance induces opposing population trends in spotted hyenas and African lions|journal=Biodiversity and Conservation|volume=27|issue=4|pages=871−889|doi=10.1007/s10531-017-1469-7|s2cid=44240882}}</ref> Eksperimentet me hienat me njolla të robëruara tregojnë se ekzemplarët pa përvojë paraprake me luanët veprojnë indiferentisht para syve të tyre, por do të reagojnë me frikë ndaj aromës së luanit.<ref name="Kruuk21" /> Luanët kanë tendencë të mbizotërojnë ndaj [[Gepardi|çitave]] dhe [[Leopardi|leopardëve]], vjedhin vrasjet e tyre dhe vrasin këlyshët e tyre dhe madje edhe të rriturit kur u jepet mundësia.<ref>{{Cite book|last1=Denis-Hoot|first1=C.|last2=Denis-Hoot|first2=M.|year=2003|title=The Art of Being a Lion|url=https://archive.org/details/artofbeinglion0000deni_u5m1|publisher=Barnes & Noble|location=New York|isbn=9780760747674|page=[https://archive.org/details/artofbeinglion0000deni_u5m1/page/198 198]}}</ref> Çitat në veçanti shpesh humbasin vrasjet e tyre ndaj luanëve ose grabitqarëve të tjerë.<ref>{{Cite journal|last1=O'Brien|first1=S. J.|last2=Wildt|first2=D. E.|last3=Bush|first3=M.|year=1986|title=The Cheetah in Genetic Peril|journal=Scientific American|volume=254|issue=5|pages=68–76|doi=10.1038/scientificamerican0586-84|url=http://www.catsg.org/cheetah/05_library/5_3_publications/N_and_O/OBrien_et_al_1986_Cheetah_in_genetic_peril.pdf|bibcode=1986SciAm.254e..84O|access-date=15 dhjetor 2020|archive-date=30 shtator 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180930022126/http://www.catsg.org/cheetah/05_library/5_3_publications/N_and_O/OBrien_et_al_1986_Cheetah_in_genetic_peril.pdf|url-status=dead}}</ref> Një studim në ekosistemin e Serengetit zbuloi se luanët vranë të paktën 17 nga 125 këlyshë çite të lindur në vitet 1987 dhe 1990.<ref name="laurenson">{{cite journal|last1=Laurenson|first1=M. K.|title=High juvenile mortality in cheetahs (''Acinonyx jubatus'') and its consequences for maternal care|journal=Journal of Zoology|year=1994|volume=234|issue=3|pages=387–408|doi=10.1111/j.1469-7998.1994.tb04855.x|url=http://www.catsg.org/cheetah/05_library/5_3_publications/L/Laurenson_1994_Cheetah_cub_mortality_-_maternal_care.pdf|access-date=15 dhjetor 2020|archive-date=1 dhjetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201211429/http://www.catsg.org/cheetah/05_library/5_3_publications/L/Laurenson_1994_Cheetah_cub_mortality_-_maternal_care.pdf|url-status=dead}}</ref> Çitat shmangin konkurrencën e tyre duke përdorur kohë të ndryshme për gjueti dhe habitate të ndryshme.<ref>{{cite journal|last1=Rostro-García|first1=S.|last2=Kamler|first2=J. F.|last3=Hunter|first3=L. T. B.|year=2015|title=To kill, stay or flee: the effects of lions and landscape factors on habitat and kill site selection of cheetahs in South Africa|journal=PLOS ONE|volume=10|issue=2|page=e0117743|pmid=25693067|doi=10.1371/journal.pone.0117743|pmc=4333767|bibcode=2015PLoSO..1017743R}}</ref> Leopardët janë në gjendje të strehohen në pemë; luaneshat, megjithatë, herë pas here përpiqen të marrin vrasjet e leopardit nga pemët.<ref name="Schaller293">[[#Schaller|Schaller]], p. 293.</ref> Luanët në mënyrë të ngjashme mbizotërojnë ndaj [[Qeni i egër Afrikan|qenve të egër afrikanë]], duke marrë vrasjet e tyre dhe duke vrarë qentë e rinj dhe rrallë të rritur. Dendësia e popullsisë së qenve të egër është e ulët në zonat ku luanët janë më të bollshëm.<ref>{{cite journal|title=Conserving the African wild dog ''Lycaon pictus''. I. Diagnosing and treating causes of decline|last1=Woodroffe|first1=R.|last2=Ginsberg|first2=J. R.|year=1999|journal=Oryx|volume=33|pages=132–142|doi=10.1046/j.1365-3008.1999.00052.x|issue=2|doi-access=free}}</ref> Megjithatë, ka disa raste të raportuara të luanëve të moshuar dhe të plagosur që bien pre e qenve të egër.<ref name="Pienaar1969">{{Cite journal|last1=Pienaar|first1=U. de V.|title=Predator–prey relationships among the larger mammals of the Kruger National Park|journal=Koedoe|date=1969|volume=12|issue=1|pages=108–176|doi=10.4102/koedoe.v12i1.753|doi-access=free}}</ref><ref name="Schaller, p. 188">[[#Schaller|Schaller]], p. 188.</ref> Luanët konkurijnë gjithashtu me [[Krokodili i Nilit|krokodilët e Nilit]] ; në varësi të madhësisë së krokodilit dhe luanit, secila kafshë mund të humbasë vrasjet e tyre tek njëri-tjetri. Luanët janë vëzhguar duke vrarë krokodilë që lëviznin mbi tokë.<ref>{{cite web|url=https://www.pbs.org/wgbh/nova/transcripts/2509crocs.html|title=Crocodiles!|publisher=PBS|work=Nova|type=transcript|date=1998|accessdate=21 nëntor 2010}}</ref> Krokodilët gjithashtu mund të vrasin dhe hanë luanët, të dëshmuar nga kthetra e luanëve që gjendeshin në [[Lugthi|stomakët]] e [[Krokodili|krokodilëve]].<ref name="Guggisberg1972">{{Cite book|last=Guggisberg|first=C. A. W.|title=Crocodiles: Their Natural History, Folklore, and Conservation|year=1972|page=195|isbn=978-0-7153-5272-4|publisher=David & Charles|location=Newton Abbot|url=<!--rem url : no preview provided-->}}</ref> ===Riprodhimi dhe cikli jetësor=== {{multiple image|align=right|direction=vertical |image1=Panthera leo massaica mating.jpg|caption1=Luan duke u riprodhuar në Masai Mara |image2=Lion_cub,_Masai_Mara,_Kenya.jpg|caption2=Një këlysh}} Shumica e luaneshave riprodhohen në kohën kur janë katër vjeç.<ref name="Schaller29">[[#Schaller|Schaller]], p. 29.</ref> Luanët nuk riprodhohen në një kohë të caktuar të vitit dhe femrat janë polestruse .<ref name="Schaller174">[[#Schaller|Schaller]], p. 174.</ref> Një luaneshë mund të riprodhohet me më shumë se një mashkull kur është në ‘’nxehtësi’’ .<ref name="Schaller142">[[#Schaller|Schaller]], p. 142.</ref> Gjatësia e gjenerimit të luanit është rreth shtatë vjet.<ref>{{cite journal|title=Generation length for mammals|author=Pacifici, M., Santini, L., Di Marco, M., Baisero, D., Francucci, L., Grottolo Marasini, G., Visconti, P. and Rondinini, C.|journal=Nature Conservation|year=2013|issue=5|pages=87–94}}</ref> Periudha mesatare e [[Shtatzania|shtatëzanis]] është rreth 110 ditë;<ref name="Schaller174"/> femra lind një pjellë midis një dhe katër këlyshë në një vend të izoluar, e cila mund të jetë një gropë, një shtrat kallamishte, një shpellë ose ndonjë zonë tjetër e strehuar, zakonisht larg nga krenaria. Ajo shpesh do të gjuajë vetëm, ndërsa këlyshët janë akoma të pafuqishëm, duke qëndruar relativisht afër strofullës.<ref name="Scott45">[[#Scott|Scott]], p. 45.</ref> Këlyshët e luanit kanë lindur të verbër; sytë e tyre hapen rreth shtatë ditë pas lindjes. Ata peshojnë 1.2–2.1 kg gjatë lindjes dhe janë pothuajse të pafuqishëm, duke filluar të zvarriten një ose dy ditë pas lindjes dhe duke ecur rreth tre javësh.<ref name="Schaller143">[[#Schaller|Schaller]], p. 143.</ref> Për të shmangur një sulm nga grabitqarëve, luanesha i lëviz këlyshët e saj në një vend të ri , disa herë në muaj, duke i mbajtur ato në gojë.<ref name="Scott45"/> Zakonisht, nëna nuk e integron veten dhe këlyshët e saj përsëri në krenari derisa këlyshët të jenë të moshës gjashtë deri në tetë javësh.<ref name="Scott45"/> Ndonjëherë ky prezantim në jetën e krenarisë ndodh më herët, veçanërisht nëse luaneshat e tjera kanë lindur në të njëjtën kohë.<ref name="Estes"/><ref name="Schaller148"/> Kur u prezantua për herë të parë me pjesën tjetër të krenarisë, këlyshët e luanit u mungon besimi kur përballen me të rritur të tjerë përveç nënës së tyre. Ata së shpejti fillojnë të futen në jetën e krenarisë, megjithatë, duke luajtur mes njërin-tjetrin ose duke u përpjekur të fillojnë lojëra me të rriturit.<ref name="Schaller148"/>Luaneshat me këlyshët e tyre kanë më shumë gjasa të jenë tolerantë ndaj këlyshëve të një luaneshe tjetër sesa luaneshat pa këlyshë. Toleranca mashkullore e këlyshëve ndryshon; një mashkull mund të lejonte që këlyshët të luajnë me bishtin , ndërsa një tjetër mund të jetë më jotelrant.<ref>[[#Scott|Scott]], p. 46.</ref> [[File:Lion Cubs Phinda 2011.ogv|thumb|right|Video e një luaneshe me këlysh]] Luaneshat shpesh sinkronizojnë ciklet e tyre riprodhuese dhe rritjen e [[Gjendrrat qumeshture|gjirit]] komunal të të rinjve, të cilët thithin pa dallim nga ndonjë ose të gjitha femrat në krenari. Sinkronizimi i lindjeve është i dobishëm sepse këlyshët rriten që të jenë afërsisht në të njëjtën madhësi dhe të kenë një shans të barabartë për mbijetesë.<ref name="Estes"/><ref name="Schaller148">[[#Schaller|Schaller]], p. 147-49.</ref>Pjekuria ndodhet pas gjashtë ose shtatë muaj. Luanët meshkuj arrijnë pjekurinë në moshën rreth tre vjeç dhe në katër deri në pesë vjet janë të aftë të sfidojnë dhe zhvendosin meshkujt e rritur të lidhur me një krenari tjetër. Ata fillojnë të plaken dhe dobësohen në moshën midis 10 dhe 15 vjeç, më së voni.<ref>{{Cite book|last=Crandall|first=L. S.|title=The management of wild animals in captivity|year=1964|publisher=University of Chicago Press|location=Chicago|oclc=557916}}</ref> Kur një ose më shumë meshkuj të rinj përzejnë meshkujt e mëparshëm të lidhur me një krenari, fitimtarët shpesh vrasin ndonjë këlysh të ri ekzistues , mbase sepse femrat nuk bëhen pjellore dhe pranuese derisa këlyshët e tyre të piqen ose të vdesin. Femrat shpesh mbrojnë ashpër këlyshët e tyre nga një mashkull uzurpues, por rrallë janë të suksesshme, përveç nëse një grup prej tre ose katër nëna brenda një krenarie bashkojnë forcat kundër mashkullit.<ref name="Packpus83">{{Cite journal|last1=Packer|first1=C.|last2=Pusey|first2=A. E.|date=maj 1983|title=Adaptations of female lions to infanticide by incoming males|url=https://archive.org/details/sim_american-naturalist_1983-05_121_5/page/716|journal=American Naturalist|volume=121|issue=5|pages=716–28|doi=10.1086/284097|s2cid=84927815}}</ref> Këlyshët vdesin gjithashtu nga uria dhe braktisja dhe grabitqari nsi leopardët, hienat dhe qenët e egër.<ref name="Schaller, p. 188" /><ref name="Estes" /> Deri në 80% të këlyshëve të luanit do të vdesin para moshës dy vjeç.<ref>{{Cite book|last=Macdonald|first=David|year=1984|title=The Encyclopedia of Mammals|publisher=Facts on File|location=New York|page=[https://archive.org/details/encyclopediaofma00mals_0/page/31 31]|isbn=978-0-87196-871-5|url=https://archive.org/details/encyclopediaofma00mals_0/page/31}}</ref> Të dy luanët meshkuj dhe femra mund të dëbohen nga krenaritë për t'u bërë nomade, megjithëse shumica e femrave zakonisht mbesin me krenarinë e lindjes. Kur një krenari bëhet shumë e madhe, brezi i ri i këlyshëve femra mund të detyrohet të largohet për të gjetur territorin e tyre. Kur një luan i ri mashkull merr një krenari, adoleshentët si meshkujt ashtu edhe femra mund të dëbohen.<ref>[[#Scott|Scott]], p. 68.</ref> Luanët e të dy gjinive mund të përfshihen në aktivitete homoseksuale dhe miqësore në grup ; meshkujt gjithashtu do të fshihen me kokë dhe do të rrokullisen me njëri-tjetrin përpara se të simulojnë seksin së bashku.<ref>{{Cite book|last=Bagemihl|first=Bruce|year=1999|title=Biological Exuberance: Animal Homosexuality and Natural Diversity|location=New York|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-0-312-19239-6|pages=[https://archive.org/details/biologicalexuber00bage/page/302 302–05]|url=https://archive.org/details/biologicalexuber00bage/page/302}}</ref><ref>[[#Schaller|Schaller]], p. 137.</ref> ===Shëndeti=== [[File:Lake-Nakuru-Lions-in-Tree.JPG|thumb|3 luan të rijn]] Megjithëse luanët e rritur nuk kanë grabitqarë natyrorë, provat sugjerojnë se shumica vdesin dhunshëm nga sulmet nga njerëzit ose luanët e tjerë.<ref name="Schaller183">[[#Schaller|Schaller]], p. 183.</ref> Luanët shpesh shkaktojnë lëndime serioze tek anëtarët e krenarive të tjera që ata hasin në mosmarrëveshje territoriale ose anëtarëve të krenarisë kur luftojnë me një vrasje.<ref name="Schaller1889">[[#Schaller|Schaller]], pp. 188–89.</ref> Luanët dhe këlyshët e gjymtuar mund të bien viktima e hienave dhe leopardëve ose të shkelen nga buajt ose elefantët. Luanët e pakujdesshëm mund të sakatohen kur gjuajnë pre.<ref name="Schaller1890">[[#Schaller|Schaller]], pp. 189–90.</ref> Rriqnat zakonisht infektojnë zonat e veshëve, qafës dhe ijëve të luanëve.<ref name="Schaller184">[[#Schaller|Schaller]], p. 184.</ref><ref>{{Cite book|last=Yeoman|first=Guy Henry|author2=Walker, Jane Brotherton|title=The ixodid ticks of Tanzania|year=1967|publisher=Commonwealth Institute of Entomology|location=London|oclc=955970}}</ref> Disa gjini të [[Krimbi i shtypur|krimbave të shtypur]] mund të parazitojnë tek luanët, duke u future tek luanët nga [[Mishi|mish]] i infektuar me të cilën ushqehen .<ref>{{Cite journal|last=Sachs|first=R.|year=1969|title=Untersuchungen zur Artbestimmung und Differenzierung der Muskelfinnen ostafrikanischer Wildtiere [Differentiation and species determination of muscle-cysticerci in East African game animals]|journal=Zeitschrift für Tropenmedizin und Parasitologie|volume=20|issue=1|pages=39–50|pmid=5393325|language=de}}</ref> Luanët në Kraterin e Ngorongoro u prekën nga një shpërthim i mizave të qëndrueshme ( Stomoxys calcitrans ) në 1962; kjo rezultoi që luanët të përgjakeshin dhe të zhvisheshin. Luanët u përpoqën pa sukses për të shmangur kafshimin e mizës duke u ngjitur në pemë ose duke u zvarritur në gëmusha ; shumë vdiqën ose migruan dhe popullsia lokale ra nga 70 në 15 individë.<ref>{{Cite journal|last=Fosbrooke|first=H.|year=1963|title=The stomoxys plague in Ngorongoro|journal=East African Wildlife Journal|volume=1|issue=6|pages=124–126|doi=10.1111/j.1365-2028.1963.tb00190.x}}</ref> Një shpërthim më i fundit në 2001 vrau gjashtë luanë.<ref name="Nkwame06">{{Cite news|last=Nkwame|first=V. M.|title=King of the jungle in jeopardy|work=The Arusha Times|date=9 shtator 2006|url=http://www.arushatimes.co.tz/2006/36/features_10.htm|accessdate=4 shtator 2007|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070929044925/http://www.arushatimes.co.tz/2006/36/features_10.htm|archivedate=29 shtator 2007|df=dmy-all}}</ref> Luanët e robëruar janë infektuar me virusin e qenit distemper (CDV) që të paktën nga mesi i viteve 1970.<ref>{{Cite journal|author1=Myers, D. L.|author2=Zurbriggen, A.|author3=Lutz, H.|author4=Pospischil, A.|date=1997|title=Distemper: not a new disease in lions and tigers|journal=Clinical Diagnostic Laboratory Immunology|volume=4|issue=2|pages=180–184|doi=10.1128/CDLI.4.2.180-184.1997|pmid=9067652|pmc=170498|url=https://cvi.asm.org/content/cdli/4/2/180.full.pdf|access-date=15 dhjetor 2020|archive-date=25 maj 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190525071404/https://cvi.asm.org/content/cdli/4/2/180.full.pdf|url-status=dead}}</ref> CDV është përhapur nga qeni shtëpiak dhe mishngrënës të tjerë; një shpërthim i vitit 1994 në Parkun Kombëtar të Serengetit rezultoi në shumë luanë që zhvillonin simptoma neurologjike . Gjatë shpërthimit, disa luanë vdiqën nga pneumonia dhe nga encefaliti .<ref>{{Cite journal|last1=Roelke-Parker|first1=M. E.|date=1996|title=A canine distemper epidemic in Serengeti lions (''Panthera leo'')|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1996-02-01_379_6564/page/440|journal=Nature|volume=379|issue=6564|pages=441–445|doi=10.1038/379441a0|pmid=8559247|last2=Munson|first2=L.|last3=Packer|first3=C.|last4=Kock|first4=R.|last5=Cleaveland|first5=S.|last6=Carpenter|first6=M.|last7=O'Brien|first7=S. J.|last8=Pospischil|first8=A.|last9=Hofmann-Lehmann|first9=R.|first10=Hans|last10=L.|first11=G. L. M.|last11=Mwanengele|first12=M. N.|last12=Mgasa|first13=G. A.|last13=Machange|first14=B. A.|last14=Summers|first15=M. J. G.|last15=Appel|bibcode=1996Natur.379..441R|pmc=7095363}}</ref> ===Komunikimi=== [[File:Lion cub with mother.jpg|thumb|Luanesha që po fërkon me kokë këlyshin e saj]] Kur pushojnë, shoqërizimi i luanit ndodh përmes një numri [[Sjellja|sjelljesh]]; lëvizjet shprehëse të kafshës janë mjaft të zhvilluara. Gjestet më të zakonshme paqësore, prekëse janë fërkimi i kokës dhe shuplakat sociale ,<ref name="Schaller85">[[#Schaller|Schaller]], p. 85.</ref> të cilat janë krahasuar me rolin që kanë primatët midis njëri-tjetrit.<ref>{{Cite book|last=Sparks|first=J.|title=Primate Ethology|chapter=Allogrooming in primates: a review|pages=148–175|year=1967|editor=Morris, D.|publisher=Aldine|location=Chicago|edition=2011|isbn=9780202368160}}</ref> Fërkimi i kokës bëhet duke bezdisur ballin, fytyrën dhe qafën kundër një luani tjetër , duket se është një formë e përshëndetjes<ref>{{Cite book|last=Leyhausen|first=P.|title=Verhaltensstudien an Katzen|edition=2nd|year=1960|publisher=Paul Parey|location=Berlin|isbn=978-3-489-71836-9|language=de}}</ref> dhe shihet shpesh pasi një kafshë ka qenë larg nga të tjerët ose pas një zënke ose konfrontimi. Meshkujt kanë tendencë të fërkojnë meshkuj të tjerë, ndërsa këlyshët dhe femrat fërkojnë femrat.<ref name="Schaller858">[[#Schaller|Schaller]], pp. 85–88.</ref> Shuplaka sociale shpesh ndodh në të njëjtën kohë me fërkimin e kokës; përgjithësisht është reciproke dhe marrësi duket të shprehë kënaqësi. Koka dhe qafa janë pjesët më të zakonshme të trupit të lëpirë; kjo sjellje mund të ketë lindur jashtë përdorimit sepse luanët nuk mund t'i lëpijnë vetë këto zona.<ref name="Schaller8891">[[#Schaller|Schaller]], pp. 88–91.</ref> Luanët kanë një varg shprehjesh të fytyrës dhe qëndrimeve të trupit që shërbejnë si gjeste vizuale.<ref name="Schaller92102">[[#Schaller|Schaller]], pp. 103–117.</ref>Një shprehje e zakonshme e fytyrës është "fytyra e grimit" , të cilën një luan e bën kur nuhat sinjalet kimike dhe përfshin një gojë të hapur me dhëmbë të lodhur, surrat të ngritur, hundë të rrudhur sy të mbyllur dhe veshë të qetë.<ref>[[#Schaller|Schaller]], p. 95.</ref> Luanët përdorin gjithashtu shënjimin kimik dhe vizual; meshkujt spërkatin dhe pastrojnë pjesë toke dhe sende brenda territorit.<ref name="Schaller92102" /> Vokalizimet e luanit janë të mëdha; ndryshimet në intensitet dhe fusha duket se janë thelbësore për komunikimin. Shumica e vokalizimeve të luanit janë variacione të klivadheve dhe zhurmave. Tinguj të tjerë të prodhuar përfshijnë pastrim, mjaullimin dhe përgjumje. Zhurma përdoret për të treguar praninë e tij. Luanët më shpesh zhurmojnë natën, një tingull që mund të dëgjohet nga një distancë prej 8 kilometrash .<ref name="Schaller10313">[[#Schaller|Schaller]], pp. 103–113.</ref> Ata kanë tendencë të ulërijnë në një mënyrë shumë karakteristike duke filluar me disa ulërima të thella dhe të gjata që zhyten në një seri të shkurtër.<ref>{{Cite journal|last1=Eklund|first1=R.|last2=Peters|first2=G.|last3=Ananthakrishnan|first3=G.|last4=Mabiza|first4=E.|title=An acoustic analysis of lion roars. I: Data collection and spectrogram and waveform analyses|journal=Speech, Music and Hearing Quarterly Progress and Status Report|volume=51|page=1|year=2011|url=http://roberteklund.info/pdf/Eklund_et_al_2011_LionRoars.pdf|access-date=15 dhjetor 2020|archive-date=29 shtator 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180929060941/http://roberteklund.info/pdf/Eklund_et_al_2011_LionRoars.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Ananthakrishnan|first1=G.|last2=Eklund|first2=R.|last3=Peters|first3=G.|last4=Mabiza|first4=E.|title=An acoustic analysis of lion roars. II: Vocal tract characteristics|journal=Speech, Music and Hearing Quarterly Progress and Status Report|volume=51|page=5|year=2011|url=http://roberteklund.info/pdf/Ananthakrishnan_et_al_2011_LionRoars.pdf|access-date=15 dhjetor 2020|archive-date=29 shtator 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180929060746/http://roberteklund.info/pdf/Ananthakrishnan_et_al_2011_LionRoars.pdf|url-status=dead}}</ref> ==Konservimi== Luani renditet si lloj i cënuar në Listën e Kuqe të IUCN.<ref name="IUCN" /> === Në Afrikë === [[File:Lion.ogv|thumb|right|Video oe një luaneshe të egër]] Disa zona të mbrojtura të mëdha dhe të menaxhuara mirë në [[Afrika|Afrikë]], kanë një popullsi të madhe luanësh. Kur është zhvilluar një infrastrukturë për turizmin e kafshëve të egra, të ardhurat nga paratë e gatshme për menaxhimin e parkut dhe komunitetet lokale janë një nxitje e fortë për ruajtjen e luanëve.<ref name="IUCN" /> Shumica e luanëve tani jetojnë në Afrikën Lindore dhe Jugore; numri i tyre po zvogëlohet shpejt, dhe ra me rreth 30-50% në fund të gjysmës së shekullit të 20-të. Shkaqet kryesore të rënies përfshijnë sëmundjet dhe ndërhyrjen njerëzore.<ref name="IUCN" /> Në 1975, vlerësohej se që nga vitet 1950, numrat e luanëve ishin ulur për gjysmë në 200,000 ose më pak.<ref>{{cite journal|last1=Myers|first1=N.|year=1975|title=The silent savannahs|url=https://archive.org/details/sim_international-wildlife_september-october-1975_5_5/page/5|journal=International Wildlife|volume=5|issue=5|pages=5−10}}</ref> Vlerësimet e popullsisë së luanit afrikan sillen midis 16.500 dhe 47,000 që jetojnë në të egra në 2002–2004.<ref>{{Cite journal|last1=Bauer|first1=H.|last2=Van Der Merwe|first2=S.|year=2002|title=The African lion database|journal=Cat News|volume=36|pages=41–53}}</ref><ref name="Chardonnet2002"/> Në [[Republika e Kongos|Republikën e Kongos]] , Parku Kombëtar Odzala-Kokoua u konsiderua një fortesë për luanët në vitet 1990. Deri në vitin 2014, nuk u regjistruan asnjë luan në zonën e mbrojtur, kështu që popullsia konsiderohet e zhdukur në vend.<ref name="carn">{{cite journal|last1=Henschel|first1=Philipp|last2=Malanda|first2=Guy-Aime|last3=Hunter|first3=Luke|title=The status of savanna carnivores in the Odzala-Kokoua National Park, northern Republic of Congo|journal=Journal of Mammalogy|date=2014|volume=95|issue=4|page=882−892|doi=10.1644/13-mamm-a-306|issn=0022-2372|doi-access=free}}{{oa}}</ref> Popullsia e luanit të Afrikës Perëndimore është e izoluar nga ajo në Afrikën Qendrore, me pak ose aspak shkëmbim të individëve të shumimit. Në vitin 2015, u vlerësua se kjo popullatë përbëhet nga rreth 400 kafshë, duke përfshirë më pak se 250 individë të pjekur. Ata vazhdojnë të qëndrojnë në tre zona të mbrojtura në rajon, kryesisht në një popullatë në kompleksin e zonës së mbrojtur W A P , të ndarë nga [[Benini|Benin]] , [[Burkina Faso]] dhe [[Nigeri]]. Kjo popullatë është renditur si e rrezikuar kritikisht .<ref name="Henschel2015" /> Sondazhet në terren në ekosistemin WAP zbuluan se pushtimi i luanit është më i ulëti në Parkun Kombëtar të W, dhe më i lartë në zonat me staf të përhershëm dhe kështu mbrojtje më të mirë.<ref>{{cite journal|last1=Henschel|first1=P.|last2=Petracca|first2=L. S.|last3=Hunter|first3=L. T.|last4=Kiki|first4=M.|last5=Sewadé|first5=C.|last6=Tehou|first6=A.|last7=Robinson|first7=H. S.|year=2016|title=Determinants of distribution patterns and management needs in a critically endangered lion ''Panthera leo'' population|journal=Frontiers in Ecology and Evolution|volume=4|issue=4|pages=110|doi=10.3389/fevo.2016.00110|doi-access=free}}</ref> Një popullsi ndodhet në Parkun Kombëtar të Kamerunit Waza , ku midis afro 14 dhe 21 kafshë vazhduan që nga viti 2009.<ref>{{Cite journal|last1=Tumenta|first1=P. N.|last2=Kok|first2=J. S.|last3=van Rijssel|first3=J. C.|last4=Buij|first4=R.|last5=Croes|first5=B. M.|last6=Funston|first6=P. J.|last7=de Iongh|first7=H. H.|last8=de Haes|first8=H. A. Udo|year=2009|title=Threat of rapid extermination of the lion (''Panthera leo leo'') in Waza National Park, Northern Cameroon|journal=African Journal of Ecology|doi=10.1111/j.1365-2028.2009.01181.x|pages=1–7|volume=48|issue=4}}</ref> Përveç kësaj, 50 deri 150 luanë vlerësohet të jenë të pranishëm në ekosistemin Arly-Singou të Burkina Faso .<ref name="Bauer & van der Merwe">{{Cite journal|last1=Bauer|first1=H.|last2=Van Der Merwe|first2=S.|doi=10.1017/S0030605304000055|title=Inventory of free-ranging lions ''Panthera leo'' in Africa|journal=Oryx|volume=38|year=2004|issue=1|pages=26–31|doi-access=free|ref=none}}</ref> Në vitin 2015, një luan mashkull i rritur dhe një luan femër ishin parë në Parkun Kombëtar Mole të [[Gana]] . Këto ishin shikimet e para të luanëve në vend në 39 vjet.<ref>{{cite journal|last1=Angelici|first1=F. M.|last2=Rossi|first2=L.|year=2017|title=Further lion, ''Panthera leo senegalensis'' Meyer, 1826, sightings in Mole National Park, Ghana, and possible first serval ''Leptailurus serval'' Schreber, 1776 record after 39 years (Mammalia Felidae)|journal=Biodiversity Journal|volume=8|issue=2|pages=749−752|url=http://www.biodiversityjournal.com/pdf/8(2)_749-752.pdf|access-date=15 dhjetor 2020|archive-date=10 mars 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180310074200/http://www.biodiversityjournal.com/pdf/8(2)_749-752.pdf|url-status=dead}}</ref> Në të njëjtin vit, një popullatë deri në 200 luanë që u mendua më parë se ishin shfarosur u filmua në Parkun Kombëtar Alatash , Etiopi, afër kufirit të Sudanit.<ref name="NewScientist2016">{{cite magazine|magazine=New Scientist|title=Hidden population of up to 200 lions found in remote Ethiopia|date=2016|url=https://www.newscientist.com/article/2075740-hidden-population-of-up-to-200-lions-found-in-remote-ethiopia/|accessdate=2 shkurt 2016}}</ref><ref name="BBC Ethiopian lion, 2016">{{cite news|date=2016|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-35460573|title=Lions rediscovered in Ethiopia's Alatash National Park|work=BBC News|accessdate=1 shkurt 2016}}</ref> Në vitin 2005, Strategjitë e Ruajtjes së Luanit u zhvilluan për Afrikën Perëndimore dhe Qendrore, ose Afrikën Lindore dhe Jugore. Strategjitë kërkojnë të mirëmbajnë habitatin e përshtatshëm, të sigurojnë një bazë të mjaftueshme për pretë e egra për luanët, të zvogëlojnë faktorët që çojnë në copëzimin e mëtejshëm të popullatave dhe të bëjnë bashkëjetesën luan-njeri të qëndrueshëm.<ref>{{cite book|title=Conservation Strategy for the Lion West and Central Africa|publisher=IUCN|author=IUCN Cat Specialist Group|year=2006|location=Yaounde, Cameroon|url=http://www.catsg.org/fileadmin/filesharing/3.Conservation_Center/3.4._Strategies___Action_Plans/African_lion/IUCN_CatSG_2006_West_and_Central_Africa_Lion_Conservation_Strategy.pdf|access-date=15 dhjetor 2020|archive-date=3 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803035853/http://www.catsg.org/fileadmin/filesharing/3.Conservation_Center/3.4._Strategies___Action_Plans/African_lion/IUCN_CatSG_2006_West_and_Central_Africa_Lion_Conservation_Strategy.pdf|url-status=dead|ref=none}}</ref><ref name="csg2006" /> Gjuetia e luanëve tek bagëtit është zvogëluar ndjeshëm në zonat ku barinjtë mbajnë bagëtitë në zona të mbyllura të përmirësuara. Masat e tilla kontribuojnë në zbutjen e konfliktit njeri-luan.<ref>{{cite journal|title=Assessment and mitigation of human-lion conflict in West and Central Africa|author1=Bauer, H.|author2=de Iongh, H.|author3=Sogbohossou, E.|journal=Mammalia|year=2010|volume=74|issue=4|pages=363–367|doi=10.1515/MAMM.2010.048|s2cid=86228533}}</ref> ===Në Azi=== [[File:Lion Gir.jpg|thumb|Luanesh në Parkun Kombëtar Gir]] Streha e fundit e popullsisë së luanit aziatik është [[Parku Kombëtar Gir]] dhe 1.412 km ² dhe zonat përreth në rajonin e Saurashtra ose gadishullit Kathiawar në shtetin Gujarat , Indi . Popullsia është rritur nga afro 180 luanë në 1974 në rreth 400 në 2010.<ref name="Singh, Gibson">{{Cite journal|last1=Singh|first1=H. S.|last2=Gibson|first2=Luke|title=A conservation success story in the otherwise dire megafauna extinction crisis: The Asiatic lion (''Panthera leo persica'') of Gir forest|url=https://archive.org/details/sim_biological-conservation_2011-05_144_5/page/1753|journal=Biological Conservation|volume=144|issue=5|pages=1753–57|year=2011|doi=10.1016/j.biocon.2011.02.009}}</ref> Ai është i izoluar gjeografikisht, i cili mund të çojë në joriprodhim dhe ulje të diversitetit gjenetik . Që prej vitit 2008, luani aziatik është renditur si i rrezikuar në listën e kuqe të IUCN .<ref name="Breitenmoser2008"/> Deri në vitin 2015, popullsia ishte rritur në 523 individë që banonin në një sipërfaqe prej 7,000 km ² në Saurashtra.<ref name="Venkataraman2016">{{cite book|author=Venkataraman, M.|year=2016|chapter=Wildlife and human impacts in the Gir landscape|title=Human Animal Conflict in Agro-Pastoral Context: Issues & Policies|editor1=Agrawal, P.K|editor2=Verghese, A.|editor3=Krishna, S.R.|editor4=Subaharan, K.|publisher=Indian Council of Agricultural Research|location=New Delhi|page=32−40}}</ref><ref>{{cite journal|author=Singh, A.P.|year=2017|title=The Asiatic Lion (''Panthera leo persica''): 50 Years Journey for Conservation of an Endangered Carnivore and its Habitat in Gir Protected Area, Gujarat, India|journal=Indian Forester|volume=143|issue=10|pages=993−1003}}</ref><ref>{{cite journal|author=Singh, H.S.|year=2017|title=Dispersion of the Asiatic lion ''Panthera leo persica'' and its survival in human-dominated landscape outside the Gir forest, Gujarat, India|journal=Current Science|volume=112|issue=5|pages=933−940|doi=10.18520/cs/v112/i05/933-940|doi-access=free}}</ref> Regjistrimi i luanit aziatik i kryer në vitin 2017 regjistroi rreth 650 individë.<ref>{{cite news|title=Lion population roars to 650 in Gujarat forests|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/Lion-population-roars-to-650-in-Gujarat-forests/articleshow/59907625.cms|author=Kaushik, H.|newspaper=The Times of India|date=2017|accessdate=9 gusht 2017}}</ref> Prania e vendbanimeve të shumta njerëzore pranë Parkut Kombëtar rezulton në konflikt midis luanëve, njerëzve lokalë dhe bagëtive të tyre.<ref>{{cite journal|first1=V. K.|last1=Saberwal|first2=J. P.|last2=Gibbs|first3=R.|last3=Chellam|first4=A. J. T.|last4=Johnsingh|title=Lion‐Human Conflict in the Gir Forest, India|url=https://archive.org/details/sim_conservation-biology_1994-06_8_2/page/501|date=1994|doi=10.1046/j.1523-1739.1994.08020501.x|journal=Conservation Biology|issue=2|volume=8|pages=501–507}}</ref><ref name="Venkataraman2016" /> Disa e konsiderojnë praninë e luanëve si përfitim, pasi ato mbajnë nën kontroll popullatat e barngrënësve që dëmtojnë barishtet.<ref name="Meena2016">{{cite book|author=Meena, V.|year=2016|chapter=Wildlife and human impacts in the Gir landscape|editor=Agrawal, P.K.|editor2=Verghese, A.|editor3=Radhakrishna, S.|editor4=Subaharan, K.|title=Human Animal Conflict in Agro-Pastoral Context: Issues & Policies|publisher=Indian Council of Agricultural Research|location=New Delhi}}</ref> Themelimi i një popullsie të dytë, të pavarur të luanit aziatik në Zonën e Mbrojtur të Kafshëve të Egra të Kunos , të vendosura në Madhya Pradesh ishte planifikuar, por në vitin 2017, Projekti i Rindërtimit popullsis së luanit aziatik nuk dukej se do të zbatohej.<ref name="TOI 12-2017">{{cite news|author=Sharma, R.|newspaper=The [[Times of India]]|title=Tired of Gujarat reluctance on Gir lions, MP to release tigers in Kuno|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/tired-of-gujarat-reluctance-on-gir-lions-mp-to-release-tigers-in-kuno/articleshow/61937836.cms|date=2017|accessdate=27 janar 2018}}</ref><ref name="HT 2017">{{cite news|work=[[Hindustan Times]]|title=Stalemate on translocation of Gir lions Kuno Palpur in Madhya Pradesh to be used as tiger habitat now|url=https://www.hindustantimes.com/bhopal/stalemate-on-translocation-of-gir-lionskuno-palpur-in-madhya-pradesh-to-be-used-as-tiger-habitat-now/story-hX8ELtxSSL4I8GeLTh6xYI.html|date=2017|accessdate=27 janar 2018}}</ref> ===Riprodhimi në robëri=== [[File:India Animals.jpg|thumb|Dy luan aziatik në rrugë]] Luanët e importuar në [[Evropa|Evropë]] para mesit të shekullit XIX ishin ndoshta më së shumti luanë berberë nga Afrika e Veriut, ose luanë Kepi nga Afrika e Jugut.<ref>{{cite journal|last1=Barnett|first1=R.|last2=Yamaguchi|first2=N.|last3=Shapiro|first3=B.|last4=Nijman|first4=V.|year=2007|title=Using ancient DNA techniques to identify the origin of unprovenanced museum specimens, as illustrated by the identification of a 19th century lion from Amsterdam|url=http://dpc.uba.uva.nl/cgi/t/text/get-pdf?c=ctz;idno=7602a02|journal=Contributions to Zoology|volume=76|issue=2|pages=87–94|access-date=27 korrik 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110522041326/http://dpc.uba.uva.nl/cgi/t/text/get-pdf?c=ctz;idno=7602a02|archive-date=22 maj 2011|url-status=dead|doi=10.1163/18759866-07602002}}</ref> 11 kafshë të tjera që mendohet se janë [[Luani berber|luanë berberë]] të mbajtur në kopshtin zoologjik Addis Ababa janë pasardhës të kafshëve në pronësi të perandorit Haile Selassie . WildLink International në bashkëpunim me Universitetin e Oksfordit nisi një Projekt ambicioz Ndërkombëtar të luanit berber me qëllim të identifikimit dhe mbarështimit të luanëve berberë në robëri për rivendosje eventuale në një park kombëtar në [[Malet Atllas|malet Atlas]] të [[Maroku|Marokut]].<ref name="yamaguchi-haddane">{{Cite journal|last=Yamaguchi|first=N.|author2=Haddane, B.|year=2002|title=The North African Barbary Lion and the Atlas Lion Project|journal=International Zoo News|volume=49|pages=465–481}}</ref> Sidoqoftë, një analizë gjenetike tregoi se luanët e robëruar në kopshtin zoologjik Addis Ababa nuk ishin luanë berber, por përkundrazi të lidhur ngushtë me luanët e egër në adad dhe Kamerun.<ref name="Bruche_al2012">{{Cite journal|last=Bruche|first=S.|author2=Gusset, M.|author3=Lippold, S.|author4=Barnett, R.|author5=Eulenberger, K.|author6=Junhold, J.|author7=Driscoll, C. A.|author8=Hofreiter, M.|title=A genetically distinct lion (''Panthera leo'') population from Ethiopia|journal=European Journal of Wildlife Research|year=2012|pages=215–225|doi=10.1007/s10344-012-0668-5|volume=59|issue=2|s2cid=508478}}</ref> Në [[1982]], Shoqata e kopshteve zoologjike dhe Akuariumeve filloi një Plan Mbijetimi për luanin aziatik për të rritur shanset e tij për mbijetesë. Në [[1987]], u zbulua se shumica e luanëve në kopshtet zoologjike të Amerikës Veriuore ishin hibridë mes luanëve afrikanë dhe aziatikë.<ref name="OBrien1987">{{cite journal|author1=O'Brien, S. J.|author2=Joslin, P.|author3=Smith, G. L. III|author4=Wolfe, R.|author5=Schaffer, N.|author6=Heath, E.|author7=Ott-Joslin, J.|author8=Rawal, P. P.|author9=Bhattacharjee, K. K.|author10=Martenson, J. S.|year=1987|title=Evidence for African origins of founders of the Asiatic lion Species Survival Plan|journal=Zoo Biology|volume=6|issue=2|pages=99–116|doi=10.1002/zoo.1430060202|url=http://dobzhanskycenter.bio.spbu.ru/pdf/sjop/MS129_O%27Brien_ZooBiol.pdf|access-date=25 maj 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20140225092713/http://dobzhanskycenter.bio.spbu.ru/pdf/sjop/MS129_O%27Brien_ZooBiol.pdf|archive-date=25 shkurt 2014|url-status=dead}}</ref> Programet e mbarështimit duhet të shënojnë origjinën e kafshëve pjesëmarrëse për të shmangur shumimin e llojeve të ndryshme dhe duke zvogëluar kështu vlerën e tyre të ruajtjes.<ref>{{Cite book|last1=Frankham|first1=R.|last2=Ballou|first2=J.|last3=Briscoe|first3=D.|title=Introduction to Conservation Genetics|publisher=Cambridge University Press|year=2009|isbn=978-0-521-70271-3|location=Cambridge, New York, Melbourne, Madrid|edition=Second|chapter=Genetic management of Captive Populations|pages=430–452|chapter-url=https://books.google.com/books?id=vLZKnsCk89wC&pg=PA437|accessdate=25 maj 2019}}</ref> Mbarështimi në robëri të luanëve u ndërpre për të eleminuar individë me origjinë të panjohur . Luanët me lindje të egër u importuan në kopshtin zoologjik amerikan nga Afrika midis [[1989]] dhe [[1995]]. Mbarështimi u vazhdua në vitin [[1998]] në kuadrin e një Plani për Mbrotjen e Speceis së Luanit Afrikan.<ref>{{cite journal|author1=Daigle, C. L.|author2=Brown, J. L.|author3=Carlstead, K.|author4=Pukazhenthi, B.|author5=Freeman, E. W.|author6=Snider, R. J.|year=2015|title=Multi-institutional survey of social, management, husbandry and environmental factors for the SSP African lion Panthera leo population: examining the effects of a breeding moratorium in relation to reproductive success|journal=International Zoo Yearbook|volume=49|issue=1|pages=198–213|doi=10.1111/izy.12073|url=https://www.researchgate.net/publication/270901189}}</ref> Rreth 77% e luanëve në robëri të regjistruar në Sistemin Ndërkombëtar të Informacionit për Llojet në 2006 ishin me origjinë të panjohur; këto kafshë mund të kenë bartur gjenet që janë në zhdukje në natyrë dhe për këtë arsye mund të jenë të rëndësishme për mirëmbajtjen e ndryshueshmërisë gjenetike të përgjithshme të luanit.<ref name="BarnettYamaguchi2006">{{Cite journal|last1=Barnett|first1=R.|last2=Yamaguchi|first2=N.|last3=Barnes|first3=I.|last4=Cooper|first4=A.|date=2006|title=Lost populations and preserving genetic diversity in the lion ''Panthera leo'': Implications for its ''ex situ'' conservation|journal=Conservation Genetics|volume=7|issue=4|pages=507–514|doi=10.1007/s10592-005-9062-0|s2cid=24190889|url=http://abc.zoo.ox.ac.uk/Papers/consgen06_lion.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20060824064412/http://abc.zoo.ox.ac.uk/Papers/consgen06_lion.pdf|url-status=dead|archive-date=2006-08-24}}</ref> ==Në kulturë== ===Në kopshte zoologjike dhe cirk=== {{multiple image|align=right|direction=vertical |image1=Lion - melbourne zoo.jpg|caption1=Luani në [[kopshtit zoologjik të Melbournit]] |image2=Lion tamer (LOC pga.03749).jpg|caption2=Ikonë e shekullut 19 që tregon një zbutës me luan dhe tigra}} Luanët janë pjesë e një grupi të [[Kafshët ekzotike|kafshëve ekzotike]] që kanë qenë në ekspozitat e kopshtit zoologjik që nga fundi i shekullit të 18-të. Edhe pse shumë kopshte zoologjike moderne janë më selektive në lidhje me ekspozitat e tyre,<ref name="dc81">[[#Courcy|de Courcy]], p. 81-82.</ref> ka më shumë se 1.000 luanë afrikanë dhe 100 aziatikë në kopshtet zoologjike dhe parqet e kafshëve të egra në të gjithë botën. Ata konsiderohen një specie ‘’ambasadore’’ dhe mbahen për qëllime turizmi, arsimi dhe konservimi.<ref name="WAZA">{{cite web|last1=Dollinger|first1=P.|last2=Geser|first2=S.|title=Lion: In the Zoo (subpage)|work=Visit the Zoo|publisher=WAZA (World Association of Zoos and Aquariums)|url=http://www.waza.org/en/zoo/visit-the-zoo/cats-1254385523/panthera-leo|accessdate=5 prill 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110929135611/http://www.waza.org/en/zoo/visit-the-zoo/cats-1254385523/panthera-leo|archive-date=29 shtator 2011|url-status=dead}}</ref> Luanët mund të jetojnë mbi njëzet vjet në robëri; një luan në kopshtin zoologjik Honolulu vdiq në moshën 22 vjeç në gusht 2007. Dy motrat e tij, të lindura në vitin 1986, ishin akoma gjallë në gusht 2007.<ref>{{Cite news|last=Aguiar|first=E.|date=2007|title=Honolulu zoo's old lion roars no more|newspaper=Honolulu Advertiser|url=http://the.honoluluadvertiser.com/article/2007/Aug/08/ln/hawaii708080394.html|accessdate=4 shtator 2007|archive-date=25 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225033236/http://the.honoluluadvertiser.com/article/2007/Aug/08/ln/hawaii708080394.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|last=Lum|first=C.|date=2007|title=Zoo puts end to 2 lions' suffering|newspaper=Honolulu Advertiser|url=http://the.honoluluadvertiser.com/article/2009/Feb/25/ln/hawaii902250384.html|accessdate=29 shtator 2020|archive-date=6 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201106104728/http://the.honoluluadvertiser.com/article/2009/Feb/25/ln/hawaii902250384.html|url-status=dead}}</ref> "Kopshtet zoologjike" të para evropiane u përhapën midis familjeve fisnike dhe mbretërore në shekullin e 13-të, dhe deri në shekullin e 17-të quheshin seragliot ; në atë kohë ata u quajtën menagjeri , një zgjatje e kabinetit të kurioziteteve . Ata u përhapën nga Franca dhe Italia gjatë [[Rilindja|Rilindjes]] në pjesën tjetër të Evropës.<ref>[[#Baratay|Baratay & Hardouin-Fugier]], pp. 19–21, 42.</ref> Në [[Anglia|Angli]], megjithëse tradita seraglio ishte më pak e zhvilluar, luanët u mbajtën në Kullën e Londrës në një seraglio të vendosur nga [[Mbreti Xhohn]] në shekullin e 13-të.<ref>[[#Baratay|Baratay & Hardouin-Fugier]], p. 20.</ref><ref>{{cite web|last=Owen|first=James|title=Medieval Lion Skulls Reveal Secrets of Tower of London "Zoo"|work=National Geographic Magazine|publisher=National Geographic|date=3 nëntor 2005|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2005/11/1103_051103_tower_lions.html|accessdate=5 shtator 2007|archive-date=5 nëntor 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20051105025912/http://news.nationalgeographic.com/news/2005/11/1103_051103_tower_lions.html|url-status=dead}}</ref> Luanët u mbajtën në paqarta në kopshtin zoologjik të Londrës derisa një shtëpi e madhe luanësh me dhoma kafaze u ndërtuan në vitet 1870.<ref name="Blunt208">[[#Blunt|Blunt]], p. 208.</ref> Ndryshime të mëtejshme ndodhën në fillim të shekullit të 20-të, kur [[Carl Hagenbeck]] projektoi rrethime me "shkëmbinj" prej betoni, hapësirë më të hapur dhe një hendek në vend të shufrave, më shumë ngjan me një habitat natyror. Hagenbeck projektoi mbylljen e luanëve për të dy kopshtin zoologjik të Melbourne dhe kopshtin zoologjik Taroo të [[Sydney|Sidneit]] ; megjithëse dizajnet e tij ishin të njohura, përdorimi i shufrave mbizotëronte në shumë kopshte zoologjike deri në vitet '60.<ref name="dc69">[[#Courcy|de Courcy]], p. 69.</ref>Në fund të shekullit të 20-të, rrethime më të mëdha, më të natyrshme dhe përdorimi i rrjetës teli ose xhamit të petëzuar në vend të çadrave të ulura lejuan vizitorët të afroheshin më shumë se kurrë me kafshët; disa atraksione të tilla si Pylli i Maceve / Pamja e Luanit e Parkut Zoologjik të Qytetit Oklahoma e vendosën sternën në nivelin e tokës, më të lartë se vizitorët.<ref>{{cite encyclopedia|last=Grisham|first=J.|editor-first=C. E.|editor-last=Bell|title=Lion|encyclopedia=Encyclopedia of the World's Zoos|volume=2: G–P|year=2001|publisher=Fitzroy Dearborn|location=Chicago|isbn=978-1-57958-174-9|pages=733–739}}</ref> Zbutja e luanit ka qenë pjesë e të dyja cirkeve të vendosura dhe akteve individuale si Siegfried & Roy . Praktika filloi në fillim të shekullit të 19-të nga francezi Henri Martin dhe amerikani Isaac Van Amburgh , të cilët të dy udhëtuan gjerësisht dhe teknikat e të cilit u kopjuan nga një numër i ndjekësve.<ref name="baratay187" /> [[Van Amburgh]] performoi para Mbretëreshën Viktoria në 1838 kur ai vizitoi [[Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës së Veriut|Britaninë e Madhe]]. Martin kompozoi një pantomimë të titulluar Les Lions de Mysore ("luanët e Mysoretit"), një ide që Amburgh huazoi shpejt. Këto akte eklipsojnë veprojnë si shfaqja qendrore e cirkut dhe hyri në vetëdijen e publikut në fillim të shekullit të 20-të me kinemanë. Në demonstrimin e epërsisë së njeriut ndaj kafshëve, zbutja e luanit shërbeu një qëllim të ngjashëm me luftimet e kafshëve të shekujve të mëparshëm.<ref name="baratay187">[[#Baratay|Baratay & Hardouin-Fugier]], p. 187.</ref> Karrigeja e portierit tani më ikonik e luanit është përdorur së pari nga American Clyde Beatty (1903–1965).<ref>{{Cite book|first=D.|last=Feldman|author-link=David Feldman (author)|year=1993|title=How Does Aspirin Find a Headache?|publisher=HarperCollins|location=New York|isbn=978-0-06-016923-7|url=https://archive.org/details/howdoesaspirinfi00davi}}</ref> ===Gjuetia dhe lojërat=== [[File:Sculpted reliefs depicting Ashurbanipal, the last great Assyrian king, hunting lions, gypsum hall relief from the North Palace of Nineveh (Irak), c. 645-635 BC, British Museum (16722183731).jpg|thumb|Gdhendje e një luani të plagosur që daton {{circa|645–635 BC}}]] Gjuetia e luanit ka ndodhur që nga kohërat e lashta dhe shpesh ishte një kalim kohe mbretërore; synonte të demonstronte fuqinë e mbretit mbi natyrën. Rekordi më i hershëm i gjallë i gjuetisë së luanit është një mbishkrim i lashtë egjiptian i datës rreth vitit 1380 para Krishtit që përmend Faraonin Amenhotep III duke vrarë 102 luanë "me shigjetat e veta" gjatë dhjetë viteve të para të sundimit të tij.Asirianët lëshonin luanë të burgosur në një hapësirë të rezervuar për mbretin në gjueti; kjo ngjarje do të shikohej nga spektatorët pasi mbreti dhe njerëzit e tij, mbi kalë ose karroca, vranë luanët me shigjeta dhe shtiza. Luanët u gjuan gjithashtu gjatë Perandorisë Mughal , ku perandori Jahangir thuhet se ka shkëlqyer në të.<ref name="Jackson156">[[#Jackson|Jackson]], p. 156–159.</ref> Në [[Roma e lashtë|Romën e Lashtë]] , luanët mbaheshin nga perandorët për gjueti, si dhe përleshjet dhe ekzekutimet e gladiatorëve .<ref>{{Cite book|first=T.|last=Wiedemann|title=Emperors and Gladiators|publisher=Routledge|year=1995|page=60|isbn=978-0-415-12164-4}}</ref> [[Populli Maasai]] e ka parë tradicionalisht vrasjen e luanëve si një rit kalimi. Historikisht, luanët u gjuan nga individë, megjithatë, për shkak të popullsisë së zvogëluar të luanëve, pleqtë dekurajojnë gjuetinë e luanëve .<ref>{{cite journal|last1=Hazzah|first1=L.|last2=Borgerhoof Mulder|first2=M.|last3=Frank|first3=L.|year=2009|title=Lions and warriors: Social factors underlying declining African lion populations and the effect of incentive-based management in Kenya|url=https://archive.org/details/sim_biological-conservation_2009-11_142_11/page/2428|journal=Biological Conservation|volume=142|issue=11|pages=2428–2437|doi=10.1016/j.biocon.2009.06.006}}</ref> Imazhet e riprodhuara gjerësisht të gjuetarëve heroikë që ndiqnin luanët do të mbizotëronin një pjesë të madhe të shekullit.<ref>[[#Baratay|Baratay & Hardouin-Fugier]], p. 113.</ref> Gjuetia trofe e luanëve vitet e fundit është takuar me polemikë; veçanërisht me vrasjen e luanit Cecil në mesin e 2015-ës.<ref>{{cite news|last1=Capecchi|first1=Christina|last2=Rogers|first2=Katie|title=Killer of Cecil the lion finds out that he is a target now, of internet vigilantism|work=[[The New York Times]]|date=30 korrik 2015|url=https://www.nytimes.com/2015/07/30/us/cecil-the-lion-walter-palmer.html|accessdate=30 korrik 2015}}</ref> ===Njeringrënia=== [[File:Lionsoftsavo2008.jpg|thumb|Dy luan të balcamosur njrëzngrënës në Çigako]] Luanët zakonisht nuk i gjuajnë njerëzit, por disa (zakonisht meshkujt) duket se e bëjnë këtë. Një rast i publikuar mirë është në [[Tsavo]] ; në vitin 1898, 28 punëtorë hekurudhorë të regjistruar zyrtarisht që po ndërtonin Hekurudhën Kenia-Uganda u vranë nga luanët gjatë nëntë muajve gjatë ndërtimit të një ure në Kenia.<ref name="Patterson">{{cite book|last=Patterson|first=B. D.|year=2004|title=The Lions of Tsavo: Exploring the Legacy of Africa's Notorious Man-Eaters|url=https://archive.org/details/lionsoftsavoexpl0000patt|publisher=McGraw Hill Professional|location=New York|isbn=978-0-07-136333-4}}</ref> Gjuetari që vrau luanët shkroi një libër ku përshkruhej sjellja grabitqare e kafshëve; ata ishin më të mëdhenj se normalët dhe kishin mungesë krife, dhe një dukej se vuante nga prishja e dhëmbëve. Teoria e infirmitetit, përfshirë prishjen e dhëmbëve, nuk favorizohet nga të gjithë studiuesit; një analizë e dhëmbëve dhe nofullave të luanëve që ushqeheshin me njerëz në koleksionet e muzeve sugjeron që ndërsa prishja e dhëmbëve mund të shpjegojë disa incidente, prishja e gjahut në zonat me mbizotërimin e njeriut është një shkak më i mundshëm i gjuetis së luanëve tek njerëzit.<ref>{{Cite journal|last=Patterson|first=B. D.|author2=Neiburger, E. J.|author3=Kasiki, S. M.|date=2003|title=Tooth Breakage and Dental Disease as Causes of Carnivore–Human Conflicts|journal=Journal of Mammalogy|volume=84|issue=1|pages=190–196|doi=10.1644/1545-1542(2003)084<0190:TBADDA>2.0.CO;2|doi-access=free}}</ref> Kafshët e sëmura ose të dëmtuara mund të jenë më të prirura për të ngrënë njerëz, por sjellja nuk është e pazakontë, as domosdoshmërisht e çrregullt.<ref>{{Cite journal|url=http://www.man-eater.info/gpage6.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030031426/http://www.man-eater.info/gpage6.html|url-status=dead|archivedate=30 tetor 2007|accessdate=7 korrik 2007|last1=Peterhans|first1=J. C. K.|first2=T. P.|last2=Gnoske|title=The Science of Man-eating|journal=Journal of East African Natural History|volume=90|issue=1&2|year=2001|pages=1–40|doi=10.2982/0012-8317(2001)90[1:TSOMAL]2.0.CO;2|doi-access=free}}</ref> Prokliviteti i luanit për të ngrënë njerëz është ekzaminuar në mënyrë sistematike. Shkencëtarët amerikanë dhe tanzanianë raportojnë se sjellja e ngrënies së burrave në zonat rurale të Tanzanis u rrit shumë nga 1990 në 2005. Të paktën 563 fshatarë u sulmuan dhe shumë hëngrën gjatë kësaj periudhe. Incidentet kanë ndodhur në afërsi të Parkut Kombëtar Selous në Rufiji District dhe në Provincën Lindi pranë kufirit të [[Mozambiku|Mozambikut]]. Ndërsa zgjerimi i fshatrave në një vend me shkurre është një shqetësim, autorët argumentojnë se politika e ruajtjes duhet të zvogëlojë rrezikun sepse në këtë rast, konservimi kontribuon drejtpërdrejt në vdekjet njerëzore. Rastet në Lindi në të cilat luanët i kapin njerëzit nga qendrat e fshatrave të konsiderueshme janë dokumentuar.<ref name="Packer05">{{Cite journal|last1=Packer|first1=C.|last2=Ikanda|first2=D.|last3=Kissui|first3=B.|last4=Kushnir|first4=H.|date=2005|title=Conservation biology: lion attacks on humans in Tanzania|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2005-08-18_436_7053/page/926|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=436|issue=7053|pages=927–28|doi=10.1038/436927a|pmid=16107828|bibcode=2005Natur.436..927P|s2cid=3190757}}</ref>Një studim tjetër i 1.000 personave të sulmuar nga luanët në [[Tanzania|Tanzanin]] jugore midis 1988 dhe 2009 zbuloi se javët pas Hënës së plotë , kur kishte më pak dritë të hënës, ishin një tregues i fortë i sulmeve të rritura gjatë natës ndaj njerëzve.<ref name="fullmoon">{{cite journal|title=Fear of Darkness, the Full Moon and the Nocturnal Ecology of African Lions|last=Packer|first=C.|journal=[[PLOS One]]|date=2011|volume=6|issue=7|doi=10.1371/journal.pone.0022285|author2=Swanson, A.|author3=Ikanda, D.|author4=Kushnir, H.|editor1-last=Rands|editor1-first=S. A.|pages=e22285|pmid=21799812|pmc=3140494|bibcode=2011PLoSO...622285P}}</ref> Sipas [[Robert R. Frump]], refugjatët e Mozambikut rregullisht kalojnë në Parkun Kombëtar Kruger, Afrikën e Jugut, natën sulmohen dhe hahen nga luanët; zyrtarët e parkut kanë thënë se ngrënia e burrave është një problem atje. Frump tha se mijëra mund të jenë vrarë në dekadat pasi aparteid mbylli parkun dhe detyroi refugjatët të kalonin parkun natën. Për gati një shekull para se të vulosej kufiri, mozambikasit kishin shkelur rregullisht parkun gjatë ditës me pak dëm.<ref>{{Cite book|last=Frump|first=R. R.|title=The Man-Eaters of Eden: Life and Death in Kruger National Park|url=https://archive.org/details/maneatersofedenl0000frum|year=2006|publisher=The Lyons Press|isbn=978-1-59228-892-2}}</ref> ==Rëndësia kulturore== Luani është një nga simbolet e kafshëve më të njohura në kulturën njerëzore. Ёshtë përshkruar gjerësisht në skulptura dhe piktura, në flamuj kombëtar dhe në filma dhe letërsi bashkëkohore.<ref name="Guggisberg1975"/> Ai u shfaq si një simbol për forcë dhe fisnikëri në kulturat në të gjithë Evropën, Azinë dhe Afrikën, pavarësisht incidenteve të sulmeve ndaj njerëzve. Luani është përshkruar si "mbreti i xhunglës" dhe "mbreti i bishave", dhe kështu u bë një simbol popullor për mbretërinë .<ref name="Garai73">{{Cite book|last=Garai|first=J.|title=The Book of Symbols|year=1973|publisher=Simon & Schuster|location=New York|isbn=978-0-671-21773-0|url-access=registration|url=https://archive.org/details/bookofsymbols0000gara}}</ref> Luani përdoret gjithashtu si një simbol i [[Ekipet sportive|ekipeve sportive]].<ref>{{cite web|type=official Website|title=Detroit Lions|year=2001|url=http://www.detroitlions.com/index.cfm?homelink=y|accessdate=8 korrik 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070710154200/http://www.detroitlions.com/index.cfm?homelink=y|archive-date=10 korrik 2007|url-status=dead}}</ref><ref name="new crest">{{Cite news|date=12 nëntor 2004|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/c/chelsea/4008257.stm|title=Chelsea centenary crest unveiled|publisher=BBC|accessdate=2 janar 2007}}</ref><ref>{{cite web|title=The Aston Villa Crest: 2007 Onwards ...|publisher=Aston Villa F.C.|year=2007|url=http://www.avfc.premiumtv.co.uk/page/CrestTest/0,,10265,00.html|url-status=dead|access-date=15 dhjetor 2020|archive-date=11 tetor 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071011024349/http://www.avfc.premiumtv.co.uk/page/CrestTest/0%2C%2C10265%2C00.html}}</ref> Pamjet e luanëve janë të njohura nga periudha e Paleolitit të Epërm . Gdhendjet dhe pikturat e luanëve të zbuluar në shpellat Lascaux dhe Chauvet në Francë janë datuar nga 15,000 deri në 17,000 vjet të vjetër.<ref>Leroi-Gourhan, A., Allain J. (1979). Lascaux inconnu. XXIIe supplement à "Gallia Préhistoire". Paris.</ref><ref name="Chauvet1996">{{cite book|last1=Chauvet|first1=J.-M.|last2=Brunel|first2=D. E.|last3=Hillaire|first3=C.|year=1996|title=Dawn of Art: The Chauvet Cave. The oldest known paintings in the world|url=https://archive.org/details/dawnofartchauvet0000chau|location=New York|publisher=Harry N. Abrams}}</ref> Një gdhendje fildishi me kokë luaneshë e gjetur në shpellën Vogelherd në Albin Swabian , [[Gjermania|Gjermani]] Jugperëndimore dhe është quajtur në [[Gjuha gjermane|gjermanisht]] Löwenmensch (luani-njeri). Skulptura ka qenë e datuar të paktën 32,000 vjet e vjetër - dhe sa më parë 40,000 vjet më parë<ref>Bailey, M. (2013). [http://www.theartnewspaper.com/articles/Ice-Age-iLion-Mani-is-worlds-earliest-figurative-sculpture/28595 Ice Age Lion Man is world's earliest figurative sculpture.] The Art Newspaper, 31 January2013. {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130508104713/http://www.theartnewspaper.com/articles/Ice-Age-iLion-Mani-is-worlds-earliest-figurative-sculpture/28595 |date=8 May 2013}}</ref>dhe ka origjinën nga kultura Aurignacian .<ref name="BurgerJ-Molecular-phylogeny" /> ===Afrika nën-Sahariane=== Në Afrikën Nën-Sahariane, Luani ka qenë një personazh i zakonshëm në histori, fjalë të urta dhe vallëzime, por rrallë herë paraqitet në artet pamore.<ref name="Jackson119"/> Në disa kultura, luani simbolizon fuqinë dhe mbretërinë.<ref name="Hogarth"/> Në gjuhën suahile , luani njihet si simba që do të thotë gjithashtu "agresiv", "mbret" dhe "i fortë".<ref name="BCKM1993"/> Disa sundimtarë kishin fjalën "luan" në pseudonimin e tyre. Sundiata Keita e Perandorisë [[Mali]] u quajt "Luani i Malit".<ref name="Lynch"/> Themeluesi i mbretërisë Waalo thuhet se është rritur nga luanët dhe u kthye tek njerëzit e tij për t'i bashkuar ata duke përdorur njohuritë që ai mësoi nga luanët. Në pjesë të Afrikës Perëndimore, luanët simbolizuan klasën më të lartë të hierarkive të tyre sociale.<ref name="Hogarth" /> Në zona me [[Pylli me shi|pyje me shi]] ku luanët ishin të rrallë, leopardi përfaqësonte majën e hierarkisë.<ref name="Jackson119">[[#Jackson|Jackson]], p. 119.</ref>Në pjesë të Afrikës Perëndimore dhe Lindore, luani shoqërohet me shërimin dhe vlerësohet si lidhje midis shikuesve dhe mbinatyrshmërisë. Në traditat e tjera të Afrikës Lindore, luani është simbol i dembelizmit.<ref name="Hogarth">{{cite book|last1=Hogarth|first1=C.|last2=Butler|first2=N.|year=2004|title=Shamanism: An Encyclopedia of World Beliefs, Practices, and Culture, Volume 1|editor=Walter, M. N.|isbn=978-1-57607-645-3|chapter=Animal Symbolism (Africa)|pages=[https://archive.org/details/shamanism00mari/page/3 3–6]|chapter-url=https://books.google.com/books?id=X8waCmzjiD4C&pg=PA3|url=https://archive.org/details/shamanism00mari/page/3}}</ref> Në pjesën më të madhe të folklorit afrikan , luani portretizohet se ka inteligjencë të ulët dhe mashtrohet lehtë nga kafshët e tjera.<ref name="Lynch">{{cite book|last=Lynch|first=P. A.|year=2004|title=African Mythology A to Z|publisher=Infobase Publishing|page=[https://archive.org/details/africanmythology00lync_0/page/63 63]|isbn=978-0-8160-4892-2|chapter=Lion|chapter-url=https://archive.org/details/africanmythology00lync_0/page/63|url=https://archive.org/details/africanmythology00lync_0/page/63}}</ref> ===Lindja e Afërt=== [[Egjipti i lashtë|Egjiptianët e Lashtë]] portretizuan disa nga hyjnitë e tyre të luftës si luanesha, të cilat ata i nderuan si gjahtarë të egër. Hyjnitë egjiptiane të lidhura me luanët përfshijnë [[Sekhmet]] , [[Bast]] , [[Mafdet]] , [[Menhit]] , [[Pakhet]] dhe [[Tefnut]] .<ref name="Garai73"/> Këto hyjnitë lidheshin shpesh me perëndinë e diellit [[Ra]] dhe nxehtësinë e tij të ashpër, dhe fuqia e tyre e rrezikshme u thirr për të ruajtur njerëzit ose vendet e shenjta. Sfinksi , një figurë me trupin e luanit dhe kreu i një krijese njerëzore apo të tjera, të përfaqësuar një Faraonin apo hyjni kishte marrë këtë rol mbrojtës.<ref>{{cite book|last=Pinch|first=Geraldine|title=Egyptian Mythology: A Guide to the Gods, Goddesses, and Traditions of Ancient Egypt|url=https://archive.org/details/egyptianmytholog0000pinc|date=2004|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-517024-5|pages=[https://archive.org/details/egyptianmytholog0000pinc/page/133 133]–134, 206}}</ref> Luani ishte një simbol i spikatur në [[Mesopotamia|Mesopotaminë]] e lashtë nga Sumeri deri në kohën e Asirisë dhe Babilonisë , ku u lidh fort me mbretërinë.<ref>{{Cite journal|last=Cassin|first=Elena|year=1981|title=Le roi et le lion|journal=Revue de l'Histoire des Religions|trans-title=The king & the lion|volume=298|issue=198–4|pages=355–401|language=fr|doi=10.3406/rhr.1981.4828}}</ref> Luanët ishin ndër simbolet kryesore të perëndeshës Inanna / Ishtar .<ref>{{cite book|last1=Black|first1=Jeremy|first2=Anthony|last2=Green|title=Gods, Demons and Symbols of Ancient Mesopotamia: An Illustrated Dictionary|url=https://books.google.com/books?id=05LXAAAAMAAJ&q=Inana|publisher=The British Museum Press|year=1992|isbn=978-0-7141-1705-8|page=118}}</ref><ref>{{citation|last=Collins|first=Paul|article=The Sumerian Goddess Inanna (3400-2200 BC)|title=Papers of from the Institute of Archaeology|volume=5|publisher=UCL|date=1994|pages=113–114}}</ref> Luani i Babilonisë ishte simbol kryesor i [[Perandoria Babilonase|Perandorisë Babilonase]] .<ref>{{cite book|last1=Sass|first1=B.|last2=Marzahn|first2=J.|date=2010|title=Aramaic and figural stamp impressions on bricks of the sixth century B.C. from Babylon|location=Wiesbaden, Germany|publisher=Harrassowitz Verlag|isbn=9783447061841|chapter=The motifs|pages=178–186|chapter-url=https://books.google.com/books?id=-LfWEWhwyf8C&pg=PA181}}</ref> Lion Hunt of Ashurbanipal është një sekuencë e njohur e relieveve të pallateve siriane nga shek.  640 para Krishtit ; tani ndodhen në Muzeun Britanik .<ref>{{cite book|last=Reade|first=J.|title=Assyrian Sculpture|url=https://archive.org/details/assyriansculptur0000brit_x1f5|date=1998|edition=Second|location=London, United Kingdom|publisher=The British Museum Press|isbn=978-0-7141-2141-3|pages=[https://archive.org/details/assyriansculptur0000brit_x1f5/page/72 72]–79, 73}}</ref> Luani i Judës është emblema biblik i fisit të Judës, dhe më vonë Mbretërisë së Judës .<ref name="Epstein">{{Cite book|last=Epstein|first=Marc Michael|title=Dreams of subversion in medieval Jewish art and literature|url=https://books.google.com/books?id=bzINIM23-TcC&q=lions+symbolize+yehuda&pg=PA110|pages=110, 121|publisher=Penn State Press|year=1997|isbn=978-0-271-01605-4}}</ref> Luanët përmenden shpesh në [[Bibla|Bibël]]; veçanërisht në Librin e Danielit në të cilin heroi eponim nuk pranon të adhurojë mbretin Dari dhe është i detyruar të flejë në gropën e luanëve, ku ai është i padëmtuar për mrekulli ( Dan. 6 ). Në Librin e Gjykatësve , Samsoni vret një luan kur udhëton për të vizituar një grua filistine. ( Gjykatësi 14 ).<ref>{{cite book|editor=Sakenfeld, Katharine D.|year=2008|title=New Interpreter's Dictionary of the Bible Volume 3|contribution=Lion|last=Borowski|first=O.|publisher=Abingdon Press|pages=669–70|isbn=978-0687333653}}</ref> ===Lindja e Largët=== Kronistët indo-persianë e konsideronin luanin si mbajtës të rendit në fushën e kafshëve. Fjala sanskrit mrigendra nënkupton një luan, si mbret i kafshëve në përgjithësi .<ref>{{cite journal|author=Rangarajan, M.|year=2013|title=Animals with rich histories: the case of the lions of Gir Forest, Gujarat, India|url=https://archive.org/details/sim_history-and-theory_2013-12_52_4/page/109|journal=History and Theory|volume=52|issue=4|pages=109–127|doi=10.1111/hith.10690}}</ref> Narasimha , njeriu-luan, është një nga dhjetë avatarët e perëndisë hindu Vishnu .<ref>{{Cite book|editor1=Piccardi, L.|editor2=Masse, W. B.|title=Myth and Geology|series=Geological Society Special Publications No. 273|year=2007|publisher=Geological Society|location=London|author=Chandrasekharam, D.|chapter=Geo-mythology of India|pages=29–37|chapter-url=https://archive.org/stream/MythAndGeology/MythGeology#page/n35/mode/2up}}</ref> Luani është bërë Emblema Kombëtare e Indisë më 1950.<ref>[[#Jackson|Jackson]], p. 122.</ref> Luani është gjithashtu simbolik për popullin sinhalez .<ref>{{cite web|title=National Flag|publisher=Government of Sri Lanka|url=http://www.gov.lk/info/index.asp?mi=19&xp=52&xi=54&xl=3&o=0&t=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080327112704/http://www.gov.lk/info/index.asp?mi=19&xp=52&xi=54&xl=3&o=0&t=|archivedate=27 mars 2008|accessdate=6 gusht 2007}}</ref> Luani është një motiv i zakonshëm në artin kinez ; ai u përdor për herë të parë në art gjatë periudhës së vonë të pranverës dhe vjeshtës (shekulli i pestë ose i gjashtë para Krishtit) dhe u bë më i popullarizuar gjatë Dinastisë Han (206 pes - pas Krishtit) kur luanët kujdestarë perandorakë filluan të vendosen përpara pallateve perandorake për mbrojtje . Për shkak se luanët nuk kanë qenë kurrë vendas në [[Kina|Kinë]], përshkrimet e hershme ishin disi joreale; pas prezantimit të artit budist në Kinë në Dinastinë Tang pas shekullit të gjashtë pas Krishtit, luanët zakonisht përshkruheshin pa krahë me trupa më të shkurtër.<ref>{{Cite news|first=Li|last=Ling|date=maj 2002|url=http://www.cityu.edu.hk/ccs/Newsletter/newsletter4/Lion/Lion.htm|title=The Two-Way Process in the Age of Globalization|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050406143133/http://www.cityu.edu.hk/ccs/Newsletter/newsletter4/Lion/Lion.htm|archivedate=6 prill 2005|others=Egan, Ronald transl.|newspaper=Ex/Change|type=newsletter|publisher=[[City University of Hong Kong]]|issue=4|accessdate=26 shtator 2007}}<nowiki></ref Vallja e luanit është një valle tradicionale në kulturën kineze në të cilën interpretuesit me kostume luani imitojnë lëvizjet e një luani, shpesh me shoqërim muzikor nga cembale, bateri dhe gong. Ato janë realizuar në Vitin e Ri Kinez , Festivalin e Hënës dhe raste të tjera festive për fat të mirë.<ref></nowiki>{{cite web|url=https://www.nationsonline.org/oneworld/Chinese_Customs/lion_dance.htm|title=Lion Dance|publisher=Nations Online|accessdate=2 shtator 2020}}</ref> ===Bota perendimore=== Shifrat dhe amulet me kokë luani u gërmuan në varre në ishujt grekë të [[Kreta|Kretës]] , [[Euboj|Eubojës]] , [[Rodosi|Rodos]] , [[Paros]] dhe [[Hiosi|Chios]] . Ata janë të lidhur me hyjninë egjiptiane Sekhmet dhe datojnë në epokën e hershme të hekurit midis shekujve 9 dhe 6 para Krishtit. Luani është paraqitur në disa nga fabulat e Aesopit , veçanërisht Luanit dhe Miun .<ref>[[#Jackson|Jackson]], pp. 99, 150</ref> Luani Nemean ishte simbolik në [[Greqia e lashtë|Greqinë e Lashtë]] dhe të Romës, të përfaqësuara si konstelacionin dhe shenjë zodiakut Leo, dhe e përshkruar në mitologji, ku u vra dhe u vesh nga heroi [[Herakliu|Herakli]] ,<ref>[[#Jackson|Jackson]], p. 96</ref> që simbolizonte fitoren mbi vdekjen.<ref name="Helicon Publishers">{{cite book|last1=Tressider|first1=J.|title=The Hutchinson Dictionary of Symbols|url=https://archive.org/details/hutchinsondictio0000tres|date=1997|publisher=Helicon Publishers|location=London|isbn=978-1-85986-059-5|page=[https://archive.org/details/hutchinsondictio0000tres/page/124 124]}}</ref> Lancelot dhe Gawain ishin gjithashtu heronj që vrisnin luanët në Mesjetë . Në disa histori mesjetare, luanët u portretizuan si aleatë dhe shokë.<ref>[[#Jackson|Jackson]], p. 103–105.</ref> "Luani" ishte pseudonimi i disa sundimtarëve luftarakë mesjetarë me një reputacion për trimëri, siç është Richard the Lionheart .<ref name="Garai73"/> Luanët vazhdojnë të shfaqen në letërsinë moderne si karaktere, duke përfshirë mesianik Aslan në 1950 romanin The Lion, the Witch and the Wardrobe dhe Kronikat e Narnia seri nga CS Lewis ,<ref name="Ford">{{cite book|title=Companion to Narnia: Revised Edition|url=https://archive.org/details/pocketcompaniont00ford_509|last=Ford|first=Paul|year=2005|page=[https://archive.org/details/pocketcompaniont00ford_509/page/n19 6]|publisher=[[HarperCollins]]|location=[[San Francisco]]|isbn=978-0-06-079127-8}}</ref> dhe librin e L. Frank Baum s ' 1900 Magjistari i Ozit .<ref>[[#Jackson|Jackson]], p. 135.</ref> Simbolika e luanit u përdor që nga ardhja e kinemasë; një nga luanët më ikonikë dhe të njohur gjerësisht është Leo , i cili ka qenë maskota për studiot Metro-Goldwyn-Mayer që nga vitet 1920.<ref name="tvacres">{{cite web|url=http://www.tvacres.com/adanimals_leolion.htm|archive-url=https://archive.today/20121205093550/http://www.tvacres.com/adanimals_leolion.htm|url-status=dead|archive-date=5 dhjetor 2012|title=Advertising Mascots—Animals—Leo the MGM Lion (MGM Studios)|website=TV Acres}}</ref> Filmi i vitit 1966 Lindur i Lirë paraqet luaneshën Elsa dhe bazohet në librin jofantazik të vitit 1960 me të njëjtin titull .<ref>[[#Jackson|Jackson]], pp. 54–55.</ref> Roli i luanit si mbret i kafshëve është përdorur në filmin artistik të animuar të [[The Walt Disney Company|Disney]] të 1994,[[Mbreti Luan|The Lion King]] .<ref>[[#Jackson|Jackson]], pp. 7, 197.</ref> Luanët përshkruhen shpesh me veshje , qoftë si një pajisje në mburoja ose si mbështetës , por luanesha përdoret shumë më rrallë.<ref>{{cite book|author=Klinge, Matti|title=Suomen sinivalkoiset värit: Kansallisten ja muidenkin symbolien vaiheista ja merkityksestä|publisher=[[Otava (publisher)|Otava]]|year=1999|language=fi|isbn=951-1-15314-5}}</ref> Luani heraldik është veçanërisht i zakonshëm në armët britanike. Tradicionalisht është përshkruar në një larmi të madhe qëndrimesh , megjithëse brenda heraldikës franceze vetëm luanët konsiderohen të jenë luanë; shifrat e maces në çdo pozicion tjetër referohen si [[Leopardi|leopardë]].<ref name="Davies">[[Arthur Fox-Davies]], ''A Complete Guide to Heraldry'', T.C. and E.C. Jack, London, 1909, Chapter XI, https://archive.org/details/completeguidetoh00foxduoft.</ref> == Shiko dhe == * [[Luani Aziatik]] * [[Luani i Afrikës Perëndimore]] * [[Historia e luanve në Europë]] == Referime == {{Reflist|30em}} {{Macet e mëdha}} [[Kategoria:Gjitarë]] [[Kategoria:Luanë|*]] [[Kategoria:Panthera]] [[Kategoria:Kafshë mishngrënëse]] e57ssbzdrqg3a40gl5cggbxwkj7e2fi 0 17475 3058411 2905610 2026-10-20T04:49:21Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Oqean Paqësor]] te [[Kategoria:Oqeani Paqësor]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3058411 wikitext text/x-wiki {{coord|0|N|180|W|source:wikidata|display=title}} '''Oqeani Paqësor''' ([[gjuha latine|lat.]] pacificus = me bë paqë) ose '''Oqeani Pacifik''' ([[lista e shkurtesave|shk.]] '''Pacifiku''') është [[oqeani]] më i madhi i [[toka|tokës]] me një sipërfaqe prej 179,7 milion [[kilometër katror|km²]] dhe me një thellësi maksimale prej 13.734 m (te [[Kanali Mariana]]) është njëkohësisht edhe oqeani më i thellë.<ref name="ReferenceA">Atlas themelor i gjeografisë fizike , ISBN 9989-108-37-4 , emri origjinal Atlas basico de geografia fisica</ref> == Vështrim i përgjithshëm == Oqeani Paqësor ka një sipërfaqe prej 179.7 milionë kilometrash katrorë (69,4 milionë milje katror dhe 161 milionë metër kub), që është afërsisht sa një e treta e sipërfaqes së Tokës dhe më e madhe se e gjithë sipërfaqja tokësore e Tokës. Ai shtrihet me një gjatësi prej 15.500 kilometrash nga Deti Bering deri në Arktik, ku kufizohet me Detin Ros të Antarktidës (edhe pse rajonet antarktike të Paqësorit janë përshkruar shpesh si pjesë e Oqeani Jugor rrethpolar), Gjerësinë më të madhe në drejtimin lindje-perëndim e arrin në paralelin 5°N, ku arrin përafërsisht 19.800 kilometra (12.300 milje), nga Indonezia në bregdetin e Kolumbisë dhe Perusë, një distancë pesë herë më e madhe se diametri i Hënës dhe gati gjysma e të gjithë gjerësisë së Tokës. Kufiri perëndimor i Oqeanit Paqësor gjendet në Ngushticën Malacca, ku ai takohet me Oqeanin Indian. Pika më e thellë e tij gjendet në Kanalin Mariana, rreth 10.911 metra (35.797 këmbë) nën nivelin e detit. Thellësia mesatare e tij është 4.280 metra (14.000 këmbë). Relievi nënujor i Paqësorit karakterizohet me një rrafshinë të madhe në pjesën e mesme dhe me një vargmal që shtrihet përgjatë vijës bregdetare Amerikane , i cili kthen pranë Antarktikut dhe vazhdon deri në Australi. Oqeani Paqësor ka një numër të madhë ishujsh , por pothuajse nuk ka dete të brendshme.<ref name="ReferenceA"/> Fundi i oqeanit Paqësor ka një aktivitet të madhë vullkanik. Ai , gjithashtu është oqeani më i thellësi më të madhe mesatare dhe me thellësinë më të madhe.<ref name="ReferenceA"/>. Rrymat kryesore të Paqësorit janë : Rryma e Humboltit , e Kalifornisë , dhe e Kuroshivos.<ref name="ReferenceA"/> Paqësor përmban rreth 25.000 ishuj (më shumë se numri i përgjithshëm në pjesën tjetër të oqeaneve botërore të kombinuara), shumica e të cilëve janë gjetur në jug të ekuatorit. Përfshirë ishujt përmbytur pjesërisht, shifër është substancialisht më të lartë. Oqeani Paqësor është aktualisht duke u pakësuar nga tektonikë pjatë, ndërsa Oqeani Atlantik është rritur në madhësi, nga afërsisht një vit inç (2–3&nbsp;cm / yr) të 3 anët, mesatarisht rreth 0,2 kilometra katrorë (0.5 km2) një vit. Stuhia në Pacifica, Kaliforni Së bashku kufijtë e parregullt Oqeani Paqësor në perëndim shtrihen det shumë, më e madhe e të cilave janë të Detit Celebes, Coral Sea, East Deti Kinë, Filipine detin, [[Deti i Japonisë|detin e Japonisë]], Kinës Jugore detit, Deti Sulu, Detin Tasman, dhe Yellow Detit të Zi. Ngushticën e Malacca bashkohet Paqësor dhe Indian përzihen në perëndim, dhe Drake Passage dhe Ngushticën e Magellan lidhje Paqësor me Oqeanin Atlantik në lindje. Për veri, Ngushtica e Beringut lidh me Oqeanin Paqësor Arktik. Si Pacific straddles ± meridian 180 °, Paqësor Perëndimi (ose Paqësor perëndimore, afër Azi) është në hemisferën lindore, ndërsa Pacific East (ose Paqësorit lindor, pranë Amerikat) është në hemisferën Perëndimore. Për shumicën e lundrim Magellan nga Ngushtica e Magellan në Filipine, eksplorues të vërtetë gjetur oqeanit paqësor. Megjithatë, Paqësor nuk është gjithmonë i qetë. Shumë stuhitë tropikale qëlloj ishujt e Paqësorit. Tokat rreth rim Paqësor janë plot me Vullkani dhe prekur shpesh nga tërmetet. Tsunami, të shkaktuara nga tërmete nënujore, kanë shkatërruar shumë ishuj dhe shkatërroi qytete të tëra. == Karakteristikat e ujit == Temperatura e ujit në Paqësor ndryshon nga ngrirja në zonat poleward në rreth 30&nbsp;°C (86&nbsp;°F) pranë ekuatorit. Kripësia gjithashtu ndryshon sipas gjerësisë gjeografike. Uji pranë ekuatorit është i kripur pak se sa që e gjeti në mesin latitudes-për shkak të reshje të bollshme ekuatorial gjatë gjithë vitit. Poleward e kripësi butë latitudes është gjithashtu i ulët, për shkak avullim pak e detit të bëhet në këto fusha akullt. Lëvizja i ujërave është përgjithësisht në rrethrrotullimin e sahatit në hemisferën Veriore dhe kundër rrethrrotullimit të sahatit në hemisferën jugore. Equatorial Veriut e tanishme, i drejtuar drejt perëndimit përgjatë gjerësi 15 ° N nga erërat e tregtisë, kthen në veri pranë Filipinet të bëhet Japoni ngrohtë ose Kuroshio aktuale. Duke u kthyer në lindje në rreth 45 ° N, forks Kuroshio dhe disa lëvizin drejt veriut si ujërat aktuale Aleutian, ndërsa pjesa tjetër nga ana e jugut për t'u ribashkuar Ekuatoriale Veriut aktuale. Degët Aleutian aktuale si afrohet Amerikës së Veriut dhe forma bazë e një counter-clockwise qarkullim në Detin e Beringut. Krahun e saj jugor bëhet i ftohtë i ngadalshëm, në jug-rrjedhin Kaliforni aktuale. Equatorial aktuale e Jugut, rrjedhin perëndim përgjatë ekuatorit, swings jug lindje të New Guinea, kthen në lindje në rreth 50 ° S, dhe bashkohet me qarkullim kryesore perëndimi të Paqësorit Jugor, i cili përfshin Tokë-circling Antarktik Circumpolar aktuale. Ndërsa afrohet bregut kilian, Ekuatoriale Jugut aktuale ndan; një degë derdhet rreth Kepi Horn dhe të tjera të kthehet në veri të formuar Peru ose Humboldt aktuale. == Gjeologji == Ajo ndan të thellë, rock mafic vullkanik i pellgun e Paqësorit Qendrore nga zonat e përmbytur pjesërisht kontinentale e rrokut felsic zjarrit në kufijtë e saj. Shkarko andesite vijon buzë perëndimore të ishujve off Kaliforni dhe kalon në jug të harkut Aleutian, përgjatë buzë lindore të Gadishullit Kamchatka, Ishujt Kuril, Japoni, Ishujt Mariana, Ishujt Solomon, dhe Ishullin e Veriut të Zelandës së Re. Ndryshim vazhdon verilindje përgjatë buzë perëndimore të Cordillera Ande së bashku Amerikën e Jugut për në Meksikë, duke u kthyer pastaj në ishujt off Kaliforni. Extensions Indonezi, Filipine, Japoni, Guinea e Re, dhe Zelanda e Re-lindje të të gjitha blloqeve kontinentale e Azisë, Australisë dhe shtrihen jashtë Zealandia-Line Andesite. Oqean i qetë merr afërsisht një të tretën e sipërfaqes së tokës, që ka një sipërfaqe prej 179.7 million kilometra katrore. Paqësor përmban rreth 25.000 ishuj (më shumë se sa numri i përgjithshëm në pjesën tjetër të oqeaneve botërore të kombinuara), shumica e të cilëve janë gjetur në jug të ekuatorit, duke përfshirë ishujt përmbytur pjesërisht. Oqean i qetë ishte plotësisht nga një njeri i quajtur Abraham Ortelius, ai e quajti atë Maris Pacifici sepse nëse emri është më saktë ajo është quajtur Maris Descriptio Pacifici që interpretohet si, Përshkrimi i Detit të Paqësorit. Oqean i qetë ka disa zinxhirë të gjatë seamount (të cilat janë zinxhirët e maleve mbytur nga seafloor oqean) i formuar nga volcanism pikë e nxehtë. "Unaza e zjarrit" është më e madhe e botës rripin volcanism eksploziv. Ring of Fire është emëruar pas disa qindra Vullkani aktiv që të ulet mbi zonat e subduction të ndryshme (i cili është një proces gjeologjike, në të cilën një skaj të një pjatë crustal është i detyruar anash dhe rënie në mantel më poshtë një tjetër pjatë). Brenda lak të mbyllur të Linjës Andesite janë më të troughs thellë, zhytur malet vullkanike, dhe ishujve oqeanike vullkanik që karakterizojnë pellgu Paqësor. Këtu lavas basaltic butësisht rrjedhë nga përçarjet për të ndërtuar kube të madhe-malet vullkanike në formë të cilit zbehej majat harqeve ishull formën, zinxhirë, dhe grupimeve. Jashtë Line Andesite, volcanism është i tipit eksploziv, dhe Unaza e Paqësorit e zjarrit është brezi gjithash botë i volcanism eksploziv. Ring of Fire është emëruar pas disa qindra Vullkani aktiv që të ulet mbi zonat subduction ndryshme. Oqeani Paqësor është vetëm deti i cili është pothuajse tërësisht nga zona të kufizohet subduction. Vetëm Antarktik dhe brigjet australiane nuk zonat pranë subduction. Karakteristikat e Oqeanit Paqësor janë se kripshmëria arrin nga 33-37 për mijë , dhe temperatura e ujit është prej 29celcius në vendet e nxehta dhe deri -3celcius në ujërat polare ==Burime== <references /> {{Kontinentet}} [[Kategoria:Oqeani Paqësor| ]] [[Kategoria:Oqeane|Pacifiku]] {{gjeo-cung}} 8ee26g5dulldat5o9ytepb9qwed400y 0 17481 3058419 2905617 2026-10-20T04:49:24Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Oqean Paqësor]] te [[Kategoria:Oqeani Paqësor]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3058419 wikitext text/x-wiki {{coord|11.21|N|142.12|E|source:wikidata|display=title}} [[Skeda:Marianatrenchmap.png|parapamje|286x286px|Harta që tregon vendndodhjen e Hendekut Mariana.]] '''Kanali Mariana''' është pjesa më e thellë e oqeaneve të botës. Ndodhet në zonën perëndimore të Oqeanit Paqësor, në lindje të Ishujve Mariana. Është rreth 2.550 km i gjatë, dhe gjerësia e tij është rreth 69 km. Kanali Mariana arrin pikën e tij më të thellë të njohur prej 10.911 kilometrash dhe kjo thellësi ndodhet në të ashtuquajturën Humnera Challenger, një vend i vogël në pjesën jugore të Kanalit. Në pjesën e poshtme të kanalit, kolonat e ujit sipër ushtrojnë një presion prej 1086 bare, mbi 1000 herë më shumë se presioni standard atmosferik në nivelin e detit. Në këtë presion, dendësia e ujit është rritur me 4,96%, duke bërë që 95 litra ujë nën presionin Challenger të jenë të njëjtën masë me 100 litra në sipërfaqe. Temperatura në pjesën e poshtme është 1 deri në 4 °C. Më 17 mars 2013, studiuesit raportuan të dhëna mbi format mikroskopike të jetës në Kanalin Mariana. Sipas një studiuesi, është thënë se mikrobet mund t'i gjeni kudo - ata janë jashtëzakonisht të adaptueshëm ndaj kushteve dhe mbijetojnë kudo që janë. Hendeku ka një thellësi maksimale prej 10,997 m. == Emri == Ishujt Mariana u emëruan nga Spanja ne vitin [[1668]]. Spanja themeloi një koloni atje dhe i dha ishujve emrin zyrtar Las Marianas ne nder te mbretëreshës spanjolle Mariana e Austrisë, e reja e Filipit te IV te Spanjës. Ishujt janë pjese e harkut te ishyllit qe është forumuare, Plate Mariana, ne anën perëndimore te kanalit. == Shiko edhe == == Referimet == [[Kategoria:Oqeani Paqësor]] j5srgcf4l5o3mha7kv3gytrrjuqrkuo 1 25974 3058394 3054125 2026-10-20T04:20:06Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Shqipëria/Arkivi 1]] 3058394 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Shqipëria/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} 0iwntccdcrn1c2y37siq6ce5981pht1 4 26026 3058339 3058248 2026-10-19T23:22:02Z Smallem 126080 U shtua {{Unsigned}} te tema "Kërkesë për shqyrtim të artikullit Ilirian Ali" (AlbEditorial), që MajavahBot ta arkivojë kur të vjetrohet ([[User:Smallem/Hollësi#mirëmbajtja|hollësi]]) 3058339 wikitext text/x-wiki {{Wikipedia:Kuvendi/Hyrja}} {{TOC left}} {{Clear}} {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Wikipedia:Kuvendi/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 24 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} <!-- Skruani vetëm nën këtë vizë.--> <!-- ________________________________________________________________________________________ --> == Kërkesë për shqyrtim të artikullit Ilirian Ali == Përshëndetje, kam bërë disa ndryshime (shtim foto dhe korrigjime referimesh)te artikulli [[Iliian Ali]] rreth një javë më parë, por ende janë "në pritje" për shqyrtim. A mud t'i hedh dikush një sy? faleminderit! {{Unsigned|AlbEditorial|25 shtator 2026 22:11 (CEST)}} == Përmirësime teknike == Përshëndetje! Siç mund ta keni vënë re, të ashtuquajturat faqe me rëndësi, pjesë e të cilave është edhe vetë Kuvendi, vijnë tashmë me një arkitekturë teknike të përmirësuar. Arkitektura e tyre është njësuar, të gjitha janë pajisur me statistika të hollësishme, të cilat shfaqen dhe fshihen sipas nevojës, automatikisht, për të mos mbingarkuar syrin, dhe pamja vizuale është përmirësuar në përgjithësi. Në veçanti, faqet [[Ndihmë:Pyetje e Përgjigje]] dhe [[Wikipedia:Zyra e Ankesave]] kanë marrë një rol më serioz në qëllimin e tyre, ndërsa faqja e [[Wikipedia:Ambasadat|Ambasadave]] është rikrijuar nga e para vizualisht, duke ruajtur të njëjtin funksionalitet. Risi tjetër është modernizimi i rubrikës së [[Wikipedia:Artikulli i javës|Artikullit të javës]], e cila është bërë pjesë e Dritareve të Kuvendit si hapësirë e rëndësishme e komunitetit dhe është ndërtuar në mënyrë të tillë që të mos mbetet kurrë bosh. Nëse nuk është zgjedhur një artikull, rubrika tashmë shfaq artikuj nga [[Wikipedia:Artikuj të mirë|Artikujt e mirë]] dhe [[Wikipedia:Artikuj të përkryer|Artikujt e përkryer]]. Përdorimi i saj është lehtësuar në maksimum dhe tani kërkon vetëm vendosjen e titullit të artikullit; çdo proces tjetër është automatizuar: merren automatikisht 1–2 paragrafët e parë, në varësi të gjatësisë së tyre, si dhe një fotografi për artikullin nga Wikidata. Në vijim pritet të sjellim edhe përfshirjen automatike të kërkesave pas krijimit të tyre në faqet e rëndësishme përkatëse, një hap që shpeshherë harrohet, arkivimin automatik të kërkesave të mbyllura dhe një metodë vizuale për të votuar, pa pasur nevojë të redaktohet domosdoshmërisht kodi. Puna e mbarë të gjithëve!<span id="Klein_Muçi:1790757219485:WikipediaFTTCLNKuvendi" class="FTTCmt"> —&nbsp;[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 30 shtator 2026 10:33 (CEST)</span> :👍 - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 7 tetor 2026 01:53 (CEST) :'''Risi''': :# '''Faqet e rëndësishme''' që përmbajnë votime '''tashmë lajmërojnë për mbylljet e parakohshme të votimeve''', qoftë këto përpara se të arrihet numri minimal i votave apo ato të kryera para afatit përfundimtar minimal; :# '''Faqja kryesore''' përmban një funksionalitet të ri ku '''çdo javë përzgjidhet automatikisht një artikull i ri rastësisht për t'u përmirësuar'''. Përzgjedhja kryhet nga moduli [[Moduli:Challenge of the week|Challenge of the week]] dhe po aty mund të lexoni kategoritë nga të cila merren artikujt. E gjeni te rubrika ''Arritje''; :# '''[[Wikipedia:Ndihmësi i Artikujve]] është përmirësuar vizualisht e funksionalisht'''. Tani ofron mbështetje për '''17 lloje të ndryshme''' artikujsh e gradualisht mund të kthehet në mënyrën kryesore se si përdoruesit e rinj shkruajnë artikuj të rinj. Këtu vlen të përmenden disa statistika. Që nga krijimi i WP:NIA në korrik 2022, janë krijuar 606 artikuj nga të nga të cilët 241 (40%) janë fshirë. Nga artikujt e fshirë, arsyet kryesore ishin ''Reklamë ose vetëprezantim'', ''Provë, faqe bosh ose pa kuptim'' dhe ''Tekst joenciklopedik ose tepër i shkurtër''. Përmirësimet që janë kryer te WP:NIA synojnë të adresojnë pikërisht këto pika të dobëta duke tërhequr vëmendjen e përdoruesve të rinj pikërisht në këto drejtime e duke ofruar material udhëzues që ndihmon në lidhje me to. Një shembull është [[Wikipedia:Artikulli i parë]] (ku mund të gjeni dhe më shumë statistika). :Puna për përfshirjen dhe arkivimin automatik të kërkesave është pranë përfundimit gjithashtu dhe pritet të jetë gati javën e ardhshme. Mbetet për t'u nisur puna për krijimin e një metode vizuale votimi. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 7 tetor 2026 10:19 (CEST) :Përgëzime për punën, Ndihmësi duket shumë mirë. Për foton e javës (në të vërtetë mendoj të jetë më gjerësisht Imazhi) propozoj një formë të lehtë pa skriptë. Bëjmë një listë të fotove të cilën e votojmë në baza 3-mujore ose ngjashëm të cilin e kalojmë te një Template si kjo që kam krijuar, shihni kodin [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=P%C3%ABrdoruesi:Arianit/sandbox&oldid=3054671 këtu]. Mund të bëjmë një kombinim mes fotove tona dhe ato që përzgjodhën në Commons. [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 7 tetor 2026 13:00 (CEST) ::Dakord në parim por kjo do të duhet të presë derisa të zgjidhim çështjen e ngarkimit lokal fillimisht pasi s'i kemi punët aq mirë me materialet multimediale lokale aktualisht. Megjithatë me ndihmën e IA-së mund ta përshpejtojmë goxha përmbylljen e asaj teme që ka mbetur pezull dhe për herë të parë të mos varemi nga përdorues të tjerë për përfundimin e procesit. #ToDo sapo të mbarojmë me aktivitetin e nisur me faqet e rëndësishme dhe [[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi#The Wikipedia Adventure|hulumtimin e TWA]]. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 7 tetor 2026 14:21 (CEST) :::Imazhet do të vijnë nga Commons, apo jo? Te artikujt për përmirësim kisha shtu më shumë, ndoshta 5 në një kuti të veçantë që të ketë mundësi për zgjedhje. Kurdo që gjenë kohë. Flm! [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 7 tetor 2026 14:26 (CEST) ::::Ah, po mendon që dhe kur t'i shtojmë dorazi, të jenë nga Commons? Se unë po mendoja që ato dorazi të ishin nga ato lokalet, prandaj argumentova ashtu më lart. Në rregull atëherë, mund të shtojmë dy rubrika të reja në faqen kryesore ku te njëra del imazhi i javës dhe te tjetra del artikulli i javës për t'u përmirësuar (6 karta trupi në total + koka dhe këmbët). Do të funksionojnë njëlloj si artikulli i javës: Nëse nuk vendosen manualisht nga ne, do të përzgjidhen automatikisht nga fotografitë e përkryer dhe të mira të Commons (për imazhet) dhe nga kategoritë lokale të mirëmbajtjes (për artikujt). Rubrikat do të kenë dritaret e tyre përkatëse në Kuvend. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 7 tetor 2026 15:18 (CEST) :::::Po. Super! [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 12 tetor 2026 21:29 (CEST) ::::::'''Risi''': ::::::# '''Vitrina e javës''' dhe '''Sfida e javës''' janë dy rubrikat më të reja te Faqja kryesore. Njëra shfaq materiale multimediale e tjetra artikuj që kanë nevojë për ndihmë. Të dyja janë programuar të mbushen automatikisht në rast harrese (Vitrina mbushet me fotografitë e videot e ditës nga Commons ndërsa Sfida nga kategori të ndryshme mirëmbajtjeje e ato të rivlerësimit të artikujve të përkryer dhe të mirë). Së bashku me '''Artikullin e javës''' aksesohen lehtësisht nga '''dritarja më e re e Kuvendit, ''Faqja kryesore'''''; ::::::# '''Hapja e kandidaturave në të gjitha faqet e rëndësishme, vendosja e stampave dhe arkivimi i tyre është lehtësuar'''. Mjafton të vendoset vetëm titulli (ose stampa e përmbylljes së diskutimit), '''për çdo gjë tjetër merret në prapaskenë roboti [[User:Smallem|Smallem]]'''. (''Këtu janë zbuluar dhe shumë kandidatura që ishin harruar të cilat tashmë janë shtuar në faqet përkatëse për votim''); ::::::Në vijim pritet një konsolidim i pamjes vizuale të dy rubrikave të reja e dritares së re, konsolidim i funksionalitetit mirëmbajtës të Smallem-it, krijimi i një ndërfaqeje vizuale për votimet (hapjet dhe mbylljet e tyre) dhe studimi i potencialit ndihmues të [[w:en:WP:TWA|WP:TWA]]. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 13 tetor 2026 22:37 (CEST) == Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist == ''(Apologies for cross-posting in English, translating it will help spread the message)'' Earlier last month, all Wikis were contacted for feedback on our proposal to remove language link changes, this change has already been deployed to Wikisource, Wikibooks, Wikivoyage, Wikiquote, Wikiversity and Wiktionary. The same change is now being rolled out globally to all Wikipedias on '''October 13, 07:00 UTC'''. Editors will no longer see notifications after this time on their [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item (it does not affect language link notifications to the home wiki). There will then be a two-week monitoring period to observe if a reduction of high-volume but low-value notifications takes place, or if higher-value changes become easier to identify. Editors who rely on these notifications should be aware of the change and can share feedback or concerns on the Wikidata For Wikimedia [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|Projects talk page]].<br/> Wikidata's own Recent Changes page is not affected as it serves as the repository for these changes. Please reach out if you have any questions, or if your wiki would like to opt-out, thank you! -- [[User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|talk]]) sent via [[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 9 tetor 2026 11:29 (CEST) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=31142775 --> l9vkyfkpirnrd4mpqmi63fge64heg51 3058396 3058339 2026-10-20T04:20:26Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Wikipedia:Kuvendi/Arkivi 24]] 3058396 wikitext text/x-wiki {{Wikipedia:Kuvendi/Hyrja}} {{TOC left}} {{Clear}} {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Wikipedia:Kuvendi/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 24 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} <!-- Skruani vetëm nën këtë vizë.--> <!-- ________________________________________________________________________________________ --> == Përmirësime teknike == Përshëndetje! Siç mund ta keni vënë re, të ashtuquajturat faqe me rëndësi, pjesë e të cilave është edhe vetë Kuvendi, vijnë tashmë me një arkitekturë teknike të përmirësuar. Arkitektura e tyre është njësuar, të gjitha janë pajisur me statistika të hollësishme, të cilat shfaqen dhe fshihen sipas nevojës, automatikisht, për të mos mbingarkuar syrin, dhe pamja vizuale është përmirësuar në përgjithësi. Në veçanti, faqet [[Ndihmë:Pyetje e Përgjigje]] dhe [[Wikipedia:Zyra e Ankesave]] kanë marrë një rol më serioz në qëllimin e tyre, ndërsa faqja e [[Wikipedia:Ambasadat|Ambasadave]] është rikrijuar nga e para vizualisht, duke ruajtur të njëjtin funksionalitet. Risi tjetër është modernizimi i rubrikës së [[Wikipedia:Artikulli i javës|Artikullit të javës]], e cila është bërë pjesë e Dritareve të Kuvendit si hapësirë e rëndësishme e komunitetit dhe është ndërtuar në mënyrë të tillë që të mos mbetet kurrë bosh. Nëse nuk është zgjedhur një artikull, rubrika tashmë shfaq artikuj nga [[Wikipedia:Artikuj të mirë|Artikujt e mirë]] dhe [[Wikipedia:Artikuj të përkryer|Artikujt e përkryer]]. Përdorimi i saj është lehtësuar në maksimum dhe tani kërkon vetëm vendosjen e titullit të artikullit; çdo proces tjetër është automatizuar: merren automatikisht 1–2 paragrafët e parë, në varësi të gjatësisë së tyre, si dhe një fotografi për artikullin nga Wikidata. Në vijim pritet të sjellim edhe përfshirjen automatike të kërkesave pas krijimit të tyre në faqet e rëndësishme përkatëse, një hap që shpeshherë harrohet, arkivimin automatik të kërkesave të mbyllura dhe një metodë vizuale për të votuar, pa pasur nevojë të redaktohet domosdoshmërisht kodi. Puna e mbarë të gjithëve!<span id="Klein_Muçi:1790757219485:WikipediaFTTCLNKuvendi" class="FTTCmt"> —&nbsp;[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 30 shtator 2026 10:33 (CEST)</span> :👍 - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 7 tetor 2026 01:53 (CEST) :'''Risi''': :# '''Faqet e rëndësishme''' që përmbajnë votime '''tashmë lajmërojnë për mbylljet e parakohshme të votimeve''', qoftë këto përpara se të arrihet numri minimal i votave apo ato të kryera para afatit përfundimtar minimal; :# '''Faqja kryesore''' përmban një funksionalitet të ri ku '''çdo javë përzgjidhet automatikisht një artikull i ri rastësisht për t'u përmirësuar'''. Përzgjedhja kryhet nga moduli [[Moduli:Challenge of the week|Challenge of the week]] dhe po aty mund të lexoni kategoritë nga të cila merren artikujt. E gjeni te rubrika ''Arritje''; :# '''[[Wikipedia:Ndihmësi i Artikujve]] është përmirësuar vizualisht e funksionalisht'''. Tani ofron mbështetje për '''17 lloje të ndryshme''' artikujsh e gradualisht mund të kthehet në mënyrën kryesore se si përdoruesit e rinj shkruajnë artikuj të rinj. Këtu vlen të përmenden disa statistika. Që nga krijimi i WP:NIA në korrik 2022, janë krijuar 606 artikuj nga të nga të cilët 241 (40%) janë fshirë. Nga artikujt e fshirë, arsyet kryesore ishin ''Reklamë ose vetëprezantim'', ''Provë, faqe bosh ose pa kuptim'' dhe ''Tekst joenciklopedik ose tepër i shkurtër''. Përmirësimet që janë kryer te WP:NIA synojnë të adresojnë pikërisht këto pika të dobëta duke tërhequr vëmendjen e përdoruesve të rinj pikërisht në këto drejtime e duke ofruar material udhëzues që ndihmon në lidhje me to. Një shembull është [[Wikipedia:Artikulli i parë]] (ku mund të gjeni dhe më shumë statistika). :Puna për përfshirjen dhe arkivimin automatik të kërkesave është pranë përfundimit gjithashtu dhe pritet të jetë gati javën e ardhshme. Mbetet për t'u nisur puna për krijimin e një metode vizuale votimi. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 7 tetor 2026 10:19 (CEST) :Përgëzime për punën, Ndihmësi duket shumë mirë. Për foton e javës (në të vërtetë mendoj të jetë më gjerësisht Imazhi) propozoj një formë të lehtë pa skriptë. Bëjmë një listë të fotove të cilën e votojmë në baza 3-mujore ose ngjashëm të cilin e kalojmë te një Template si kjo që kam krijuar, shihni kodin [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=P%C3%ABrdoruesi:Arianit/sandbox&oldid=3054671 këtu]. Mund të bëjmë një kombinim mes fotove tona dhe ato që përzgjodhën në Commons. [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 7 tetor 2026 13:00 (CEST) ::Dakord në parim por kjo do të duhet të presë derisa të zgjidhim çështjen e ngarkimit lokal fillimisht pasi s'i kemi punët aq mirë me materialet multimediale lokale aktualisht. Megjithatë me ndihmën e IA-së mund ta përshpejtojmë goxha përmbylljen e asaj teme që ka mbetur pezull dhe për herë të parë të mos varemi nga përdorues të tjerë për përfundimin e procesit. #ToDo sapo të mbarojmë me aktivitetin e nisur me faqet e rëndësishme dhe [[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi#The Wikipedia Adventure|hulumtimin e TWA]]. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 7 tetor 2026 14:21 (CEST) :::Imazhet do të vijnë nga Commons, apo jo? Te artikujt për përmirësim kisha shtu më shumë, ndoshta 5 në një kuti të veçantë që të ketë mundësi për zgjedhje. Kurdo që gjenë kohë. Flm! [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 7 tetor 2026 14:26 (CEST) ::::Ah, po mendon që dhe kur t'i shtojmë dorazi, të jenë nga Commons? Se unë po mendoja që ato dorazi të ishin nga ato lokalet, prandaj argumentova ashtu më lart. Në rregull atëherë, mund të shtojmë dy rubrika të reja në faqen kryesore ku te njëra del imazhi i javës dhe te tjetra del artikulli i javës për t'u përmirësuar (6 karta trupi në total + koka dhe këmbët). Do të funksionojnë njëlloj si artikulli i javës: Nëse nuk vendosen manualisht nga ne, do të përzgjidhen automatikisht nga fotografitë e përkryer dhe të mira të Commons (për imazhet) dhe nga kategoritë lokale të mirëmbajtjes (për artikujt). Rubrikat do të kenë dritaret e tyre përkatëse në Kuvend. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 7 tetor 2026 15:18 (CEST) :::::Po. Super! [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 12 tetor 2026 21:29 (CEST) ::::::'''Risi''': ::::::# '''Vitrina e javës''' dhe '''Sfida e javës''' janë dy rubrikat më të reja te Faqja kryesore. Njëra shfaq materiale multimediale e tjetra artikuj që kanë nevojë për ndihmë. Të dyja janë programuar të mbushen automatikisht në rast harrese (Vitrina mbushet me fotografitë e videot e ditës nga Commons ndërsa Sfida nga kategori të ndryshme mirëmbajtjeje e ato të rivlerësimit të artikujve të përkryer dhe të mirë). Së bashku me '''Artikullin e javës''' aksesohen lehtësisht nga '''dritarja më e re e Kuvendit, ''Faqja kryesore'''''; ::::::# '''Hapja e kandidaturave në të gjitha faqet e rëndësishme, vendosja e stampave dhe arkivimi i tyre është lehtësuar'''. Mjafton të vendoset vetëm titulli (ose stampa e përmbylljes së diskutimit), '''për çdo gjë tjetër merret në prapaskenë roboti [[User:Smallem|Smallem]]'''. (''Këtu janë zbuluar dhe shumë kandidatura që ishin harruar të cilat tashmë janë shtuar në faqet përkatëse për votim''); ::::::Në vijim pritet një konsolidim i pamjes vizuale të dy rubrikave të reja e dritares së re, konsolidim i funksionalitetit mirëmbajtës të Smallem-it, krijimi i një ndërfaqeje vizuale për votimet (hapjet dhe mbylljet e tyre) dhe studimi i potencialit ndihmues të [[w:en:WP:TWA|WP:TWA]]. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 13 tetor 2026 22:37 (CEST) == Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist == ''(Apologies for cross-posting in English, translating it will help spread the message)'' Earlier last month, all Wikis were contacted for feedback on our proposal to remove language link changes, this change has already been deployed to Wikisource, Wikibooks, Wikivoyage, Wikiquote, Wikiversity and Wiktionary. The same change is now being rolled out globally to all Wikipedias on '''October 13, 07:00 UTC'''. Editors will no longer see notifications after this time on their [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item (it does not affect language link notifications to the home wiki). There will then be a two-week monitoring period to observe if a reduction of high-volume but low-value notifications takes place, or if higher-value changes become easier to identify. Editors who rely on these notifications should be aware of the change and can share feedback or concerns on the Wikidata For Wikimedia [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|Projects talk page]].<br/> Wikidata's own Recent Changes page is not affected as it serves as the repository for these changes. Please reach out if you have any questions, or if your wiki would like to opt-out, thank you! -- [[User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|talk]]) sent via [[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 9 tetor 2026 11:29 (CEST) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=31142775 --> 85c4w3p5aon7bmwup3rdmcoh5wu38t2 14 30085 3058423 2905606 2026-10-20T04:49:45Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Kategoria:Oqean Paqësor]] te [[Kategoria:Oqeani Paqësor]] pa lënë një ridrejtim 1313224 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Oqeane]] lbw4h6ucglpa8qi518fl1wvk5nguunj 0 32495 3058442 1854988 2026-10-20T07:12:54Z ~2026-56146-55 194659 /* Seiyū */ 3058442 wikitext text/x-wiki '''Seiyū''', '''seiyuu''' apo '''seiyu''' ([[Shkrimi japonez|jap.]] 声優) janë [[dublimi|dubluesë]] [[Japonia|japonez]]. Seiyū punojnë në [[filma]], [[radio]], [[televizion]] dhe [[anime]]. == Seiyū == * [[Akeno Watanabe]] * [[Daisuke Namikawa]] * [[Kotono Mitsuishi]] * [[Mami Koyama]] * [[Mayuko Aoki]] * [[Mikako Takahashi]] * [[Omi Minami]] * [[Ryotaro Okiayu]] * [[Ryuzaburo Otomo]] * [[Takehito Koyasu]] * [[Tsutomu Isobe]] * [[Yukari Tamura]] * [[Yuka Imai]] * [[Yumiko Kobayashi]] {{aktor-cung}} {{anime-manga-cung}} [[Kategoria:Seiyū| ]] [[Kategoria:Anime|!]] [[Kategoria:Dublues|!]] [[fi:Ääninäyttelijä#Japanissa]] a9502z75g9pgc43rf3zxkbwgi4s48fb 0 32777 3058444 2993852 2026-10-20T07:40:02Z Ehrlich91 34047 3058444 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''{{PAGENAME}}''' | native_name = Сушево | settlement_type = Fshat | image_flag = <!--Pa ''Skeda:'' në fillim--> | flag_link = | image_seal = <!--Pa ''Skeda:'' në fillim--> | seal_link = |Stema_gjerësia = | image_skyline = Воздушен поглед на Сушево.jpg | image_caption = <!--Administrimi territorial--> |Rajoni = [[Rajoni juglindor (Maqedoni)|Juglindor]] |Komuna = [[Komuna e Vasilevës|Vasilevë]] |Kryetari i Komunës = |Partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = | population_total = | population_total_viti = 2002 |Dendësia = <!-- Të dhëna dhe statistika --> | population_demonym = |Krahina = |Lartësia = |Zona Kohore = |Ora Verore = | postal_code = |Prefiksi = | registration_plate = | website = |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = Republika e Maqedonisë <!--Parametri të mos ndërrohet--> | image_map_fizike = Yes | image_map = | image_map_shënimi = | map_caption = | image_map_gjerësi = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g= | gjer_m= | gjer_s= | gjer_dr =N | gjat_g= | gjat_m= | gjat_s= | gjat_dr =E <!--Koordinatat Mënyra #2--> |gjerësi = |gjatësi = }} <!-- == Gjeografia == --> <!-- == Demografia == --> <!-- == Ekonomia == --> <!-- == Kultura == --> <!-- == Historia == --> <!-- == Shih edhe == --> <!-- == Burimet == --> {{reflist}} <!-- == Lidhje të jashtme == --> {{Komuna e Vasilevës}} [[Kategoria:Fshatra në Komunën e Vasilevës]] {{MKD-gjeo-cung}} ne5iy12bpq331rl2kgwqhxfsz1w68t4 0 33700 3058317 2994315 2026-10-19T22:31:50Z Pavlos1988 66310 3058317 wikitext text/x-wiki {{Grise|jomjaft}} {{Infobox settlement | name = '''{{PAGENAME}}''' | native_name = Долна Бошава | settlement_type = Fshat | image_flag = <!--Pa ''Skeda:'' në fillim--> | flag_link = | image_seal = <!--Pa ''Skeda:'' në fillim--> | seal_link = |Stema_gjerësia = | image_skyline = Куќа во Долна Бошава.jpg | image_caption = <!--Administrimi territorial--> |Rajoni = [[Rajoni i Vardarit|Vardar]] |Komuna = [[Komuna e Kavadarit|Kavadar]] |Kryetari i Komunës = |Partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = | population_total = 25 | population_total_viti = 2002 |Dendësia = <!-- Të dhëna dhe statistika --> | population_demonym = |Krahina = |Lartësia = 595 |Zona Kohore = [[Zona Kohore e Evropës Qendrore|CET]]([[UTC+1]]) |Ora Verore = [[Ora Verore e Evropës Qendrore|CEST]]([[UTC+2]]) | postal_code = 1437 |Prefiksi = (+389) 034 | registration_plate = KA | website = |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = Republika e Maqedonisë <!--Parametri të mos ndërrohet--> | image_map_fizike = Yes | image_map = | image_map_shënimi = | map_caption = | image_map_gjerësi = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g=41 | gjer_m=17 | gjer_s=42 | gjer_dr =N | gjat_g=22 | gjat_m=06 | gjat_s=23 | gjat_dr =E <!--Koordinatat Mënyra #2--> |gjerësi = |gjatësi = }} <!-- == Gjeografia == --> <!-- == Demografia == --> <!-- == Ekonomia == --> <!-- == Kultura == --> <!-- == Historia == --> <!-- == Shih edhe == --> <!-- == Burimet == --> {{reflist}} <!-- == Lidhje të jashtme == --> {{Komuna e Kavadarit}} [[Kategoria:Fshatra në Komunën e Kavadarit]] {{MKD-gjeo-cung}} jh17yw351t77xou7an7slhs3jo7uacy 0 33702 3058318 2994319 2026-10-19T22:32:34Z Pavlos1988 66310 3058318 wikitext text/x-wiki {{Grise|jomjaft}} {{Infobox settlement | name = '''{{PAGENAME}}''' | native_name = Дабниште | settlement_type = Fshat | image_flag = <!--Pa ''Skeda:'' në fillim--> | flag_link = | image_seal = <!--Pa ''Skeda:'' në fillim--> | seal_link = |Stema_gjerësia = | image_skyline = Куќи во Дабниште.jpg | image_caption = <!--Administrimi territorial--> |Rajoni = [[Rajoni i Vardarit|Vardar]] |Komuna = [[Komuna e Kavadarit|Kavadar]] |Kryetari i Komunës = |Partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = | population_total = 27 | population_total_viti = 2002 |Dendësia = <!-- Të dhëna dhe statistika --> | population_demonym = |Krahina = |Lartësia = 554 |Zona Kohore = [[Zona Kohore e Evropës Qendrore|CET]]([[UTC+1]]) |Ora Verore = [[Ora Verore e Evropës Qendrore|CEST]]([[UTC+2]]) | postal_code = 1434 |Prefiksi = (+389) 034 | registration_plate = KA | website = |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = Republika e Maqedonisë <!--Parametri të mos ndërrohet--> | image_map_fizike = Yes | image_map = | image_map_shënimi = | map_caption = | image_map_gjerësi = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g=41 | gjer_m=22 | gjer_s=42 | gjer_dr =N | gjat_g=22 | gjat_m=00 | gjat_s=50 | gjat_dr =E <!--Koordinatat Mënyra #2--> |gjerësi = |gjatësi = }} <!-- == Gjeografia == --> <!-- == Demografia == --> <!-- == Ekonomia == --> <!-- == Kultura == --> <!-- == Historia == --> <!-- == Shih edhe == --> <!-- == Burimet == --> {{reflist}} <!-- == Lidhje të jashtme == --> {{Komuna e Kavadarit}} [[Kategoria:Fshatra në Komunën e Kavadarit]] {{MKD-gjeo-cung}} 2omrrjqn9skiava5fpexuxulxlrzdwq 8 34331 3058325 3056819 2026-10-19T22:40:51Z Klein Muçi 52109 Vitrina e javës: ngarkohet MediaWiki:Showcase-of-the-week.js në vend të MediaWiki:Image-of-the-week.js — përmes Claude AI 3058325 javascript text/javascript /** * Keep code in MediaWiki:Common.js to a minimum as it is unconditionally * loaded for all users on every wiki page. If possible create a gadget that is * enabled by default instead of adding it here (since gadgets are fully * optimized ResourceLoader modules with possibility to add dependencies etc.) * * Since Common.js isn't a gadget, there is no place to declare its * dependencies, so we have to lazy load them with mw.loader.using on demand and * then execute the rest in the callback. In most cases these dependencies will * be loaded (or loading) already and the callback will not be delayed. In case a * dependency hasn't arrived yet it'll make sure those are loaded before this. */ /* global mw, $ */ /* jshint strict:false, browser:true */ mw.loader.using( [ 'mediawiki.util' ] ).done( function () { /* Begin of mw.loader.using callback */ /** * Map addPortletLink to mw.util * @deprecated: Use mw.util.addPortletLink instead. */ mw.log.deprecate( window, 'addPortletLink', mw.util.addPortletLink, 'Use mw.util.addPortletLink instead' ); /** * Test if an element has a certain class * @deprecated: Use $(element).hasClass() instead. */ mw.log.deprecate( window, 'hasClass', function ( element, className ) { return $( element ).hasClass( className ); }, 'Use jQuery.hasClass() instead' ); /** * @source www.mediawiki.org/wiki/Snippets/Load_JS_and_CSS_by_URL * @rev 6 */ var extraCSS = mw.util.getParamValue( 'withCSS' ), extraJS = mw.util.getParamValue( 'withJS' ); if ( extraCSS ) { if ( extraCSS.match( /^MediaWiki:[^&<>=%#]*\.css$/ ) ) { mw.loader.load( '/w/index.php?title=' + extraCSS + '&action=raw&ctype=text/css', 'text/css' ); } else { mw.notify( 'Only pages from the MediaWiki namespace are allowed.', { title: 'Invalid withCSS value' } ); } } if ( extraJS ) { if ( extraJS.match( /^MediaWiki:[^&<>=%#]*\.js$/ ) ) { mw.loader.load( '/w/index.php?title=' + extraJS + '&action=raw&ctype=text/javascript' ); } else { mw.notify( 'Only pages from the MediaWiki namespace are allowed.', { title: 'Invalid withJS value' } ); } } /** * WikiMiniAtlas * * Description: WikiMiniAtlas is a popup click and drag world map. * This script causes all of our coordinate links to display the WikiMiniAtlas popup button. * The script itself is located on the Meta-Wiki because it is used by many projects. * See [[Meta:WikiMiniAtlas]] for more information. * Note - use of this service is recommended to be replaced with mw:Help:Extension:Kartographer */ $( function () { var requireWikiminiatlas = $( 'a.external.text[href*="geohack"]' ).length || $( 'div.kmldata' ).length; if ( requireWikiminiatlas ) { mw.loader.load( '//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Wikiminiatlas.js&action=raw&ctype=text/javascript' ); } } ); /** * Collapsible tables; reimplemented with mw-collapsible * Styling is also in place to avoid FOUC * * Allows tables to be collapsed, showing only the header. See [[Help:Collapsing]]. * @version 3.0.0 (2018-05-20) * @source https://www.mediawiki.org/wiki/MediaWiki:Gadget-collapsibleTables.js * @author [[User:R. Koot]] * @author [[User:Krinkle]] * @author [[User:TheDJ]] * @deprecated Since MediaWiki 1.20: Use class="mw-collapsible" instead which * is supported in MediaWiki core. Shimmable since MediaWiki 1.32 * * @param {jQuery} $content */ function makeCollapsibleMwCollapsible( $content ) { var $tables = $content .find( 'table.collapsible:not(.mw-collapsible)' ) .addClass( 'mw-collapsible' ); $.each( $tables, function ( index, table ) { // mw.log.warn( 'This page is using the deprecated class collapsible. Please replace it with mw-collapsible.'); if ( $( table ).hasClass( 'collapsed' ) ) { $( table ).addClass( 'mw-collapsed' ); // mw.log.warn( 'This page is using the deprecated class collapsed. Please replace it with mw-collapsed.'); } } ); if ( $tables.length > 0 ) { mw.loader.using( 'jquery.makeCollapsible' ).then( function () { $tables.makeCollapsible(); } ); } } mw.hook( 'wikipage.content' ).add( makeCollapsibleMwCollapsible ); /** * Add support to mw-collapsible for autocollapse, innercollapse and outercollapse * * Maintainers: TheDJ */ function mwCollapsibleSetup( $collapsibleContent ) { var $element, $toggle, autoCollapseThreshold = 2; $.each( $collapsibleContent, function ( index, element ) { $element = $( element ); if ( $element.hasClass( 'collapsible' ) ) { $element.find( 'tr:first > th:first' ).prepend( $element.find( 'tr:first > * > .mw-collapsible-toggle' ) ); } if ( $collapsibleContent.length >= autoCollapseThreshold && $element.hasClass( 'autocollapse' ) ) { $element.data( 'mw-collapsible' ).collapse(); } else if ( $element.hasClass( 'innercollapse' ) ) { if ( $element.parents( '.outercollapse' ).length > 0 ) { $element.data( 'mw-collapsible' ).collapse(); } } // because of colored backgrounds, style the link in the text color // to ensure accessible contrast $toggle = $element.find( '.mw-collapsible-toggle' ); if ( $toggle.length ) { // Make the toggle inherit text color (Updated for T333357 2023-04-29) if ( $toggle.parent()[ 0 ].style.color ) { $toggle.css( 'color', 'inherit' ); $toggle.find( '.mw-collapsible-text' ).css( 'color', 'inherit' ); } } } ); } mw.hook( 'wikipage.collapsibleContent' ).add( mwCollapsibleSetup ); /** * Magic editintros **************************************************** * * Description: Adds editintros on disambiguation pages and BLP pages. * Maintainers: [[User:RockMFR]] * * @param {string} name */ function addEditIntro( name ) { $( '.mw-editsection, #ca-edit, #ca-ve-edit' ).find( 'a' ).each( function ( i, el ) { el.href = $( this ).attr( 'href' ) + '&editintro=' + name; } ); } if ( mw.config.get( 'wgNamespaceNumber' ) === 0 ) { $( function () { if ( document.getElementById( 'disambigbox' ) ) { addEditIntro( 'Template:Disambig_editintro' ); } } ); $( function () { var cats = mw.config.get( 'wgCategories' ); if ( !cats ) { return; } if ( $.inArray( 'Living people', cats ) !== -1 || $.inArray( 'Possibly living people', cats ) !== -1 ) { addEditIntro( 'Template:BLP_editintro' ); } } ); } /** * Remove unwanted characters from the main page * Description: Remove unwanted parentheses, pipe and space characters from the Artikuj të rinj section - T351364 * Maintainers: [[User:Klein Muçi]] */ function removeUnwantedChars(node) { if (node && node.nodeType === Node.TEXT_NODE) { node.nodeValue = ''; } } document.querySelectorAll('.mp-card-new-articles .mw-newpages-history, .mp-card-new-articles .mw-newpages-edit').forEach(function (element) { var prevSibling = element.previousSibling; var nextSibling = element.nextSibling; removeUnwantedChars(prevSibling); removeUnwantedChars(nextSibling); } ); /* Vitrina e javës: kur për një javë nuk është zgjedhur asnjë skedë, karta tregon me radhë fotografinë e ditës, një regjistrim zanor ose një video të Wikimedia Commons (Moduli:Showcase of the week). Skripti MediaWiki:Showcase-of-the-week.js ngarkohet vetëm në faqet që kanë vend për të. */ mw.hook( 'wikipage.content' ).add( function ( $content ) { if ( !window.showcaseOfTheWeekLoaded && $content.find( '.potw-commons' ).length ) { window.showcaseOfTheWeekLoaded = true; mw.loader.load( '/w/index.php?title=MediaWiki:Showcase-of-the-week.js&action=raw&ctype=text/javascript' ); } } ); /* End of mw.loader.using callback */ } ); /* DO NOT ADD CODE BELOW THIS LINE */ sz7pjisb2tpjb1wir8kvpsbw00t3fq8 0 36392 3058259 3031849 2026-10-19T13:13:41Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3058259 wikitext text/x-wiki {{Kutia lëvizje artistike | name = Ekspresionizmi Abstrakt | image = Arshile gorky, good hope road II. pastorale, 1945.jpg | alt = | caption = Piktura ''Good Hope Road II'', [[1945]], Arshile Gorky, Museo Thyssen-Bornemisza, Madrid | yearsactive = Fundi i [[vitet 1940|viteve 1940]], fillimi i [[Vitet 1960|viteve 1960]] | country = [[ShBA|Shtetet e Bashkuara]], specifikisht [[Nju Jork Siti]] | majorfigures = Clyfford Still, [[Jackson Pollock]], Willem de Kooning, Arshile Gorky, Mark Rothko, Lee Krasner, Robert Motherwell, Franz Kline, Adolph Gottlieb, David Smith, Hans Hofmann, Joan Mitchell, Elaine de Kooning | influences = [[Modernizmi]], [[Ekspresionizmi]] ([[Vasili Kandinski]]), [[Surrealizmi]], [[Kubizmi]], [[Dadaizmi]]| commons = yes}} '''Ekspresionizmi Abstrakt''' shpesh i njohur edhe si pikturim informal (art informal, joformal) është një stil pikture, i cili u krijua pas [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]], kur si pasojë drejtimet e [[Kubizmi]]t, [[Konstruktivizmi]] dhe [[Surrealizmi]]t u zbehën. Ajo u bë lëvizja kryesore artistike në [[ShBA|Shtetet e Bashkuara]] në [[vitet 1950]], kur moda kaloi nga Realizmi shoqëror i [[vitet 1930|viteve 1930]], të ndikuar nga [[depresioni i madh]] dhe muralizmi meksikan.<ref>{{Cite web|author=Paul Stella|title=Abstract Expressionism – Heilbrunn Timeline of Art History|publisher=The Metropolitan Museum of Art|language=en|url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/abex/hd_abex.htm|access-date=21 prill 2024}}</ref> Ishte drejtim arti që u krijua për një kohë në [[Francë]] ([[Paris]]) dhe [[SHBA]] ([[New York]]). Improvizimet e para të [[Vasili Kandinski|Kandinskit]] ishin improvizimet pararendëse të stilit të ri të artit, ekspresionizmit abstrakt. Termi u përdor për herë të parë në artin amerikan në vitin [[1946]] nga kritiku i artit Robert Coates. Figurat kyçe në Shkollën e Nju Jorkut, e cila ishte qendra e kësaj lëvizjeje, përfshinte artistë të tillë si Arshile Gorky, [[Jackson Pollock]], Franz Kline, Mark Rothko, Norman Lewis, Willem de Kooning, Adolph Gotlieb, Clyfford Still, Robert Motherwell, Theodoros Stamos dhe Lee Krasner ndër të tjerë. Lëvizja nuk kufizohej vetëm te piktura, por përfshinte kolazhistë dhe skulptorë me ndikim, si David Smith, Louise Nevelson dhe të tjerë. Ekspresionizmi Abstrakt u ndikua në mënyrë të shquar nga metodat spontane dhe të pavetëdijshme të krijimit të artistëve [[surrealizmi|surealistë]] si André Masson dhe Max Ernst. Artistët e lidhur me lëvizjen kombinonin intensitetin emocional të [[Ekspresionizmi|Ekspresionizmit Gjerman]] me vokabularin radikal vizual të [[Arti Pararojë|shkollave pararojë]] evropiane si Futurizmi, Bauhaus dhe [[Kubizmi|Kubizmi Sintetik]]. [[Skeda:Abstract painting 'Garden 02.' - acrylic art on paper with brush strokes and paint textures, by Dutch artist Fons Heijnsbroek, made in 2004. Free download art image CC0; photo in high resolutions.tif|parapamje|majtas|Piktura ''Garden 02'', [[2004]], akrilik në letër nga piktori holandez Fons Heijnsbroek]] Ekspresionizmi Abstrakt shihej si një lëvizje rrebele dhe idiosinkratike, që përfshinte stile të ndryshme artistike. Ishte lëvizja e parë specifikisht amerikane që arriti ndikim ndërkombëtar dhe e vendosi [[Nju Jork Siti]]n në qendër të botës së artit perëndimor, një rol që më parë mbahej nga [[Parisi]]. Kritikët bashkëkohorë të artit luajtën një rol domethënës në zhvillimin e saj. Kritikë si Clement Greenberg dhe Harold Rosenberg promovuan punimet e artistëve të lidhur me ekspresionizmin abstrakt, në veçanti [[Jackson Pollock]], nëpërmjet shkrimeve dhe koleksionimeve të tyre. Koncepti i Rosenbergut për kanavacën si një ''arenë në të cilën veprohej'', ishte themelor në përcaktimin e qasjes së piktorëve të aksionit. Mbizotërimi kulturor i ekspresionizmit abstrakt në [[ShBA|Shtetet e Bashkuara]] u zvogëlua në fillim të [[vitet 1960|viteve 1960]], ndërsa refuzimi pasues i theksit të ekspresionistëve abstraktë mbi individualizmin çoi në zhvillimin e lëvizjeve të tilla artistike si Pop Arti dhe Minimalizmi.<ref>{{Cite web|author=Kandince Rawlings|date=19 gusht 2015|language=en|url=https://smarthistory.org/the-impact-of-abstract-expressionism/|title=The Impact of Abstract Expressionism|publisher=Smart History|access-date=21 prill 2024|archive-date=21 prill 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240421193932/https://smarthistory.org/the-impact-of-abstract-expressionism/|url-status=dead}}</ref> Përgjatë gjithë gjysmës së dytë të [[shekulli XX|shekullit të XX]], ndikimi i ekspresionizmit abstrakt mund të vërehet në lëvizje të ndryshme artistike në [[ShBA]] dhe [[Evropa|Evropë]], duke përfshirë Taçizmin dhe Neo-ekspresionizmin, ndër të tjera. Termi ''ekspresionizëm abstrakt'' besohet se është përdorur për herë të parë në [[Gjermania|Gjermani]], në vitin [[1919]], në revistën ''Der Sturm'' për t'iu referuar Ekspresionizmit Gjerman. Alfred Barr e përdori këtë term në vitin [[1929]] për të përshkruar punimet e [[Vasili Kandinski]]t.<ref>{{Cite book|author=Barbara Hess|title=Abstrakt Expressionism|url=https://archive.org/details/isbn_9789910729003|language=en|year=2005}}</ref> Termi do të përdorej në [[ShBA|Shtetet e Bashkuara]] në vitin [[1946]] nga Robert Coates në kritikën e tij të 18 pikturave të Hans Hafmann.<ref>{{Cite news|author=Robert Coates|language=en|url=https://archives.newyorker.com/newyorker/1946-03-30/flipbook/082/|date=30 mars 1946|newspaper=The New Yorker|title=The Art Galleries|pages=83–84|quote=[Hans Hofmann] është padyshim një nga përfaqësuesit më të pakompromis të asaj që disa njerëz e quajnë shkolla e pikturës ''spatter-and-daub'' dhe unë, më sjellshëm, e kam pagëzuar ''ekspresionizëm abstrakt''.}}</ref><ref>{{cite web|author=Lydia Mullin|date=pranverë 2022|title=Mythical Creatures and Radical Abstractions|url=https://www.moma.org/calendar/galleries/5468|publisher=Museum of Modern Art|language=en|access-date=29 janar 2025}}</ref> == Galeri skulpturash të rëndësishme == <gallery mode="packed" heights="200px"> Skeda:Stankiewicz detail.jpg|Richard Stankiewicz, detaj i ''Figure''; [[1956]]; çelik, hekur, dhe beton; në koleksionin e Hirshhorn Museum and Sculpture Garden Skeda:John Chamberlain at the Hirshhorn.jpg|John Chamberlain, ''S'', [[1959]], Hirshhorn Museum and Sculpture Garden, [[Uashington D.C.]] Skeda:Spider. Guggenheim Museum, Bilbao.JPG|Louise Bourgeois, ''Maman'', [[1999]], jashtë Museo Guggenheim, Bilbao Skeda:KMM Noguchi 01.JPG|Isamu Noguchi, ''The Cry'', [[1959]], Kröller-Müller Museum Sculpture Park, Otterlo, [[Holanda|Holandë]] Skeda:Calder-redmobile.jpg|Alexander Calder, ''Mobilje e kuqe'', [[1956]], fletë metalike e ngjyrosur dhe fije metalike, Montreal Museum of Fine Arts </gallery> == Piktorë == Më poshtë është paraqitur lista e piktorëve të cilët i takojnë këtij stili të ekspresionizmit abstrakt: {{div col|rules=yes|colwidth=13em|gap=1em|style=column-count:3|small=yes}} * [[Ad Reinhardt]] (1913–1967)<ref>{{Cite web|publisher=Smithsonian American Art Museum|url=https://americanart.si.edu/artist/ad-reinhardt-3993|title=Ad Reinhardt|language=en}}</ref> * [[Helen Frankenthaler]] ([[1928]]–[[2011]])<ref name="Herskovic" /> * [[Jackson Pollock]] ([[1912]] – [[1956]]) * [[Jean Dubuffet]] ([[1901]]–[[1985]])<ref>{{Cite web|website=www.artnet.com|url=http://www.artnet.com/magazineus/features/kuspit/jean-dubuffet-1-31-12.asp|title=Jean Dubuffet: The Last Two Years by Donald Kuspit - artnet Magazine|language=en}}</ref> * Albert Alcalay ([[1917]] – [[2008]]) * Charles Alston ([[1907]] – [[1977]])<ref>{{Cite web|website=www.askart.com|url=https://www.askart.com/artist/Charles_Henry_Alston/23234/Charles_Henry_Alston.aspx|title=Charles Henry Alston - Biography|language=en}}</ref> * Ruth Asawa ([[1926]] – [[2013]])<ref name="Herskovic">Marika Herskovic, [http://www.worldcatlibraries.org/oclc/50666793&tab=holdings ''New York School Abstract Expressionists Artists Choice by Artists,''] {{Webarchive|url = https://web.archive.org/web/20070929103229/http://www.worldcatlibraries.org/oclc/50666793%26tab%3Dholdings|date =29 shtator 2007}} (New York School Press, 2000), {{ISBN|0-9677994-0-6}}</ref> * Alice Baber ([[1928]] – [[1982]])<ref name="Herskovic" /> * William Baziotes ([[1912]] – [[1963]]) * James Bishop ([[1927]] – [[2021]]) * Norman Bluhm ([[1921]] – [[1999]])<ref>{{Cite news|last=Cotter|first=Holland|url=https://www.nytimes.com/1999/02/06/arts/norman-bluhm-is-dead-at-78-abstract-expressionist-painter.html|title=Norman Bluhm Is Dead at 78; Abstract Expressionist Painter (Published 1999)|newspaper=[[The New York Times]]|date=6 shkurt 1999|language=en}}</ref> * Louise Bourgeois ([[1911]] – [[2010]])<ref name="Herskovic" /> * Ernest Briggs ([[1923]] – [[1984]])<ref name="Herskovic" /> * James Brooks ([[1906]] – [[1992]])<ref name="Herskovic" /> * David Budd ([[1927]] – [[1991]])<ref>{{Cite web|work=ticket.heraldtribune.com|url=http://ticket.heraldtribune.com/2014/04/03/exhibit-preview-rediscovering-david-budd-forgotten-abstract-expressionist/|title=EXHIBIT PREVIEW: Rediscovering David Budd: The Forgotten Abstract Expressionist|language=en|url-status=dead|archive-date=2 mars 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240302204448/http://ticket.heraldtribune.com/2014/04/03/exhibit-preview-rediscovering-david-budd-forgotten-abstract-expressionist/}}</ref> * Fritz Bultman ([[1919]] – [[1985]])<ref name="Herskovic" /> * Hans Burkhardt ([[1904]] – [[1994]])<ref>{{Cite news|agency=[[Associated Press]]|url=https://www.nytimes.com/1994/04/24/obituaries/hans-burkhardt-89-an-abstract-painter.html|title=Hans Burkhardt, 89, An Abstract Painter (Published 1994)|newspaper=[[The New York Times]]|date=24 prill 1994|language=en}}</ref> * Jack Bush ([[1909]] – [[1977]])<ref>{{Cite web|title=Jack Bush Online|language=en|url=http://www.artcyclopedia.com/artists/bush_jack.html|website=www.artcyclopedia.com}}</ref> * Charles Cajori ([[1921]] – [[2013]]) * Lawrence Calcagno ([[1913]] – [[1993]])<ref>{{Cite web|title=Lawrence Calcagno Online|url=http://www.artcyclopedia.com/artists/calcagno_lawrence.html|website=www.artcyclopedia.com|language=en}}</ref> * Alexander Calder ([[1898]] – [[1976]])<ref>{{Cite web|title=Alexander Calder &#124; Artist|url=https://artfacts.net/artist/alexander-calder/1534|website=ArtFacts|language=en}}</ref> * Nicolas Carone ([[1917]]–[[2010]])<ref name="Herskovic" /> * Norman Carton ([[1908]]–[[1980]]) * Giorgio Cavallon ([[1904]]–[[1989]])<ref name="Herskovic" /> * John Chamberlain ([[1927]]–[[2011]])<ref>{{Cite news|first=Randy|last=Kennedy|url=https://www.nytimes.com/2011/12/22/arts/design/john-chamberlain-artist-of-auto-metal-dies-at-84.html|title=John Chamberlain, Who Wrested Rough Magic From Scrap Metal, Dies at 84 (Published 2011)|newspaper=[[The New York Times]]|date=22 dhjetor 2011|language=en}}</ref> * Ed Clark ([[1926]]–[[2019]])<ref>{{cite news|last1=Smith|first1=Roberta|date=21 tetor 2019|url=https://www.nytimes.com/2019/10/19/arts/ed-clark-dead.html|last2=Vigdor|first2=Neil|title=Ed Clark, Pioneering Abstract Painter, Dies at 93|newspaper=[[The New York Times]]|language=en}}</ref> * Joseph Cornell ([[1903]]–[[1972]])<ref name="Herskovic" /> * Dorothy Dehner ([[1901]]–[[1994]])<ref name="Herskovic" /> * Elaine de Kooning ([[1918]]–[[1989]])<ref name="Grey Art Gallery -NYU">{{Cite web|url=https://greyartgallery.nyu.edu/exhibition/new-york-cool-042208-071608/|title=New York Cool: Painting and Sculpture from the NYU Art Collection|website=Grey Art Gallery|date=2 dhjetor 2015|language=en|access-date=15 shtator 2025|archive-date=15 dhjetor 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251215133630/https://greyartgallery.nyu.edu/exhibition/new-york-cool-042208-071608/|url-status=dead}}</ref> * Willem de Kooning ([[1904]]–[[1997]])<ref>Carol Vogel, [https://www.nytimes.com/2006/10/12/arts/design/12geff.html Works by Johns and de Kooning Sell for $143.5 Million], ''[[The New York Times]]'', 12 tetor 2006</ref> * Beauford Delaney ([[1901]]–[[1979]])<ref>{{Cite web|url=http://artdaily.com/index.asp?int_sec=2&int_new=4156|title=Artdaily|access-date=15 shtator 2025|archive-date=23 janar 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123223420/https://artdaily.com/index.asp?int_sec=2&int_new=4156|url-status=dead}}</ref> * Robert De Niro, Sr. ([[1922]]–[[1993]])<ref>{{Cite web|website=www.artcyclopedia.com|url=http://www.artcyclopedia.com/artists/de_niro_sr_robert.html|title=Robert de [sic] Niro Sr. Online|language=en}}</ref> * Richard Diebenkorn ([[1922]]–[[1993]])<ref>{{Cite news|date=31 mars 1993|first=Michael|last=Kimmelman|url=https://www.nytimes.com/1993/03/31/obituaries/richard-diebenkorn-lyrical-painter-dies-at-71.html|title=Richard Diebenkorn, Lyrical Painter, Dies at 71 (Published 1993)|newspaper=[[The New York Times]]|language=en}}</ref> * Mark di Suvero (lindur në vitin [[1933]])<ref>{{Cite web|title=Aurora|language=en|url=https://www.nga.gov/collection/art-object-page.96670.html|website=www.nga.gov}}</ref> * James Budd Dixon ([[1900]]–[[1967]])<ref>{{Cite web|title=James Budd Dixon &#124; Widewalls|url=https://www.widewalls.ch/artists/james-budd-dixon|website=www.widewalls.ch|language=en}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> * Enrico Donati ([[1909]]–[[2008]])<ref name="Herskovic" /> * Edward Dugmore ([[1915]]–[[1996]])<ref name="Herskovic" /> * Friedel Dzubas ([[1915]]–[[1994]])<ref>(New York School Press, 2000.) {{ISBN|0-9677994-0-6}}[http://www.worldcatlibraries.org/oclc/50666793&tab=holdings ''New York School Abstract Expressionists Artists Choice by Artists,''] {{Webarchive|url = https://web.archive.org/web/20070929103229/http://www.worldcatlibraries.org/oclc/50666793%26tab%3Dholdings|date =29 shtator 2007}} fq. 20–21</ref> * Jimmy Ernst ([[1920]]–[[1984]])<ref name="Herskovic" /> * Herbert Ferber ([[1906]]–[[1991]])<ref>{{Cite web|title=Herbert Ferber Online|language=en|url=http://www.artcyclopedia.com/artists/ferber_herbert.html|website=www.artcyclopedia.com}}</ref> * John Ferren ([[1905]]–[[1970]])<ref>{{Cite web|title=John Ferren Online|language=en|url=http://www.artcyclopedia.com/artists/ferren_john.html|website=www.artcyclopedia.com}}</ref> * Perle Fine ([[1905]]–[[1988]])<ref name="Huffington Post">{{Cite web|last=Brooks|first=Katherine|title=12 Women Of Abstract Expressionism History Should Not Forget|language=en|date=28 qershor 2016|url=https://www.huffpost.com/entry/women-of-abstract-expressionism_n_5771350ae4b017b379f67628|website=Huffington Post}}</ref> * Sam Francis ([[1923]]–[[1994]])<ref>{{Cite journal|author=Jim Wood|date=tetor 2007|url=http://www.marinmagazine.com/Marin-Magazine/October-2007/Sam-Francis/|journal=Marin Magazine|title=Sam Francis: The internationally acclaimed abstract expressionist spent his last days in West Marin|language=en|url-status=dead|archive-date=12 qershor 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080612124422/http://www.marinmagazine.com/Marin-Magazine/October-2007/Sam-Francis/}}</ref> * Jane Frank ([[1918]]–[[1986]])<ref>{{Cite web|title=Artist Showdown: Jane Frank|url=http://artistshowdown.blogspot.com/2007/09/jane-frank.html|language=en|work=artistshowdown.blogspot.com}}</ref> * Sonia Gechtoff ([[1926]]–[[2018]])<ref name="Huffington Post"/> * Michael Goldberg ([[1924]]–[[2007]])<ref name="Herskovic" /> * Robert Goodnough ([[1917]]–[[2010]])<ref name="Herskovic" /> * Arshile Gorky ([[1904]]–[[1948]])<ref>Feaver, William. [https://www.theguardian.com/artanddesign/2010/feb/06/arshile-gorky-painting-william-feaver "The mysterious art of Arshile Gorky"], ''[[The Guardian]]'', 6 shkurt 2010. Retrieved 10 qershor 2010.</ref> * Joseph Goto ([[1916]]–[[1994]]) * Adolph Gottlieb ([[1903]]–[[1974]])<ref>{{Cite web|title=Adolph Gottlieb &#124; artnet|url=http://www.artnet.com/artists/adolph-gottlieb/|website=www.artnet.com|language=en}}</ref> * Morris Graves ([[1910]]–[[2001]])<ref>{{Cite web|title=Morris Graves Online|url=http://www.artcyclopedia.com/artists/graves_morris.html|language=en|website=www.artcyclopedia.com}}</ref> * Cleve Gray ([[1918]]–[[2004]])<ref>{{Cite web|title=Cleve Gray Online|language=en|url=http://www.artcyclopedia.com/artists/gray_cleve.html|website=www.artcyclopedia.com}}</ref> * Philip Guston ([[1913]]–[[1980]])<ref>{{Cite web|title=Philip Guston 1913–1980|url=https://www.tate.org.uk/art/artists/philip-guston-1231|website=Tate|language=en}}</ref> * Raoul Hague ([[1904]]–[[1993]])<ref>{{Cite news|first=Roberta|last=Smith|date=18 shkurt 1993|url=https://www.nytimes.com/1993/02/18/arts/raoul-hague-sculptor-88-dies-abstract-expressionist-in-wood.html|title=Raoul Hague, Sculptor, 88, Dies; Abstract Expressionist in Wood (Published 1993)|newspaper=[[The New York Times]]|language=en}}</ref> * David Hare ([[1917]]–[[1992]])<ref>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1992-12-28-mn-1932-story.html|title=David Hare; Sculptor, Painter|date=28 dhjetor 1992|website=[[Los Angeles Times]]|language=en}}</ref> * Grace Hartigan ([[1922]]–[[2008]])<ref name=":5">{{Cite news|last=Grimes|first=William|url=https://www.nytimes.com/2008/11/18/arts/design/18hartigan.html|title=Grace Hartigan, 86, Abstract Painter, Dies|date=18 nëntor 2008|newspaper=[[The New York Times]]|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> * Hans Hofmann ([[1880]]–[[1966]])<ref>{{Cite web|website=HANS HOFMANN|url=http://www.hanshofmann.org/about|title=THE ARTIST|language=en}}</ref> * Paul Horiuchi ([[1906]]–[[1999]]) * John Hultberg ([[1922]]–[[2005]])<ref>{{Cite web|website=www.buffalo.edu|url=http://www.buffalo.edu/news/releases/2006/07/8037.html|title=UB Anderson Gallery to Present John Hultberg: Vanishing Point|language=en}}</ref> * Paul Jenkins ([[1923]]–[[2012]])<ref>{{Cite news|first=Randy|last=Kennedy|language=en|url=https://www.nytimes.com/2012/06/18/arts/design/paul-jenkins-abstract-expressionist-painter-dies-at-88.html|title=Paul Jenkins, Painter of Abstract Artwork, Dies at 88 (Published 2012)|newspaper=[[The New York Times]]|date=17 qershor 2012}}</ref> * Gerome Kamrowski ([[1914]]–[[2004]])<ref>{{cite web|title=Forest Forms. 1943|url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/485379|publisher=The Met|language=en}}</ref> * Matsumi Kanemitsu ([[1922]]–[[1992]]) * Minoru Kawabata ([[1911]]–[[2001]]) * James Kelly ([[1913]]–[[2003]]) * Earl Kerkam ([[1891]]–[[1965]]) * Franz Kline ([[1910]]–[[1962]]) * Albert Kotin ([[1907]]–[[1980]])<ref name="Herskovic" /> * Lee Krasner ([[1908]]–[[1984]]) * Walter Kuhlman ([[1918]]–[[2009]])<ref>{{Cite web|first=Kenneth|last=Baker|url=https://www.sfgate.com/bayarea/article/Walter-Kuhlman-dies-abstract-expressionist-3167064.php|title=Walter Kuhlman dies - abstract expressionist|date=30 mars 2009|website=SFGATE|language=en}}</ref> * Blaine Gledhill Larson ([[1937]]-[[2022]]) * Ibram Lassaw ([[1913]]–[[2003]])<ref>{{Cite web|title=Ibram Lassaw Online|url=http://www.artcyclopedia.com/artists/lassaw_ibram.html|language=en|website=www.artcyclopedia.com}}</ref> * Alfred Leslie ([[1927]]–[[2023]])<ref>{{Cite web|first1=Elizabeth|last1=Sobieski|url=https://www.huffpost.com/entry/alfred-leslie-the-last-of_b_5080473|title=Alfred Leslie: The Last of the Really Great Abstract Expressionists, Now a Master of 21st Century Digital Art|date=3 prill 2014|website=Huffington Post|language=en}}</ref> * John Harrison Levee ([[1924]]–[[2017]]) * Norman Lewis ([[1901]]–[[1979]])<ref>{{Cite web|title=Norman Lewis / American Art|url=http://americanart.si.edu/collections/search/artist/?id=2921|work=americanart.si.edu|language=en}}</ref> * Richard Lippold ([[1915]]–[[2002]])<ref>{{Cite web|website=[[Los Angeles Times]]|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1985-01-13-ca-8678-story.html|title=ABSTRACT EXPRESSIONISM: HUMANOID SCULPTURE FROM THE 3RD DIMENSION|date=13 janar 1985|language=en}}</ref> * Seymour Lipton ([[1903]]–[[1986]])<ref>{{Cite news|first=George|last=James|language=en|url=https://www.nytimes.com/1986/12/07/obituaries/seymour-lipton-dies-a-self-taught-sculptor.html|title=SEYMOUR LIPTON DIES; A SELF-TAUGHT SCULPTOR (Published 1986)|newspaper=[[The New York Times]]|date=7 dhjetor 1986}}</ref> * Frank Lobdell ([[1921]]–[[2013]])<ref name = "SFgate">''SF Gate'', E enjte, 19 dhjetor 2013; [http://www.sfgate.com/art/article/Frank-Lobdell-influential-Bay-Area-painter-dies-5076592.php Jesse Hamlin, 'Frank Lobdell, influential Bay Area painter, dies'], retvd. 29 korrik 2014</ref> * Morris Louis ([[1912]]–[[1962]])<ref>{{Cite web|url=https://hirshhorn.si.edu/explore/morris-louis/|title=Morris Louis|work=hishhorn.si.edu|language=en}}</ref> * Conrad Marca-Relli ([[1913]]–[[2000]])<ref>{{Cite news|last=Kimmelman|first=Michael|url=https://www.nytimes.com/2000/08/31/arts/conrad-marca-relli-collagist-and-painter-is-dead-at-87.html|title=Conrad Marca-Relli, Collagist and Painter, Is Dead at 87 (Published 2000)|newspaper=[[The New York Times]]|date=31 gusht 2000|language=en}}</ref> * Nicholas Marsicano ([[1908]]–[[1991]])<ref name="Grey Art Gallery -NYU"/> * Mercedes Matter ([[1913]]–[[2001]])<ref>{{Cite web|title=Roosevelt Institute|url=http://rooseveltinstitute.org/mercedes-matter-symbol-success-and-scandal-wpa/|language=en|access-date=15 shtator 2025|archive-date=26 korrik 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726110100/https://rooseveltinstitute.org/mercedes-matter-symbol-success-and-scandal-wpa/|url-status=dead}}</ref> * Hugh Mesibov ([[1916]]–[[2016]])<ref>{{Cite web|title=Hugh Mesibov Biography|url=http://hughmesibov.com/biography.php|website=hughmesibov.com|language=en}}</ref> * Fred Mitchell ([[1923]]–[[2013]])<ref>Herskovic, Marika, [http://www.worldcat.org/oclc/50666793&referer=brief_results ''New York school : abstract expressionists : artists choice by artists: a complete documentation of the New York painting and sculpture annuals, 1951-1957''], New Jersey: New York School Press, 2000, fq. 253</ref> * Joan Mitchell ([[1925]]–[[1992]])<ref name="Brenson">{{cite news|last=Brenson|first=Michael|url=https://www.nytimes.com/1989/11/03/arts/review-art-an-art-of-motion-joan-mitchell-s-abstract-expressionism.html?pagewanted=all&src=pm|title=Review/Art; An Art of Motion: Joan Mitchell's Abstract Expressionism|language=en|newspaper=[[The New York Times]]|date=3 nëntor 1989}}</ref> * Robert Motherwell ([[1915]]–[[1991]])<ref>{{Cite news|last=Glueck|first=Grace|url=https://www.nytimes.com/1991/07/18/obituaries/robert-motherwell-master-of-abstract-dies.html|title=Robert Motherwell, Master of Abstract, Dies (Published 1991)|newspaper=[[The New York Times]]|date=18 korrik 1991|language=en}}</ref> * Louise Nevelson ([[1899]]–[[1988]])<ref>{{Cite web|url=https://nmwa.org/blog/|title=Read the Latest from the Broad Strokes|publisher=Blog &#124; NMWA|language=en}}</ref> * Barnett Newman ([[1905]]–[[1970]])<ref>{{Cite web|url=https://www.artnews.com/art-news/news/a-giant-zip-for-mankind-57/|title=A Giant Zip for Mankind|first1=Ann|last1=Temkin|date=1 mars 2002|language=en}}</ref> * Isamu Noguchi ([[1904]]–[[1988]])<ref>{{Cite web|website=artasiapacific.com|url=http://artasiapacific.com/Magazine/WebExclusives/AbstractExpressionismLookingEastFromTheFarWest|title=ArtAsiaPacific: Abstract Expressionism Looking East From The Far West|language=en|access-date=15 shtator 2025|archive-date=29 shtator 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210929012014/http://artasiapacific.com/Magazine/WebExclusives/AbstractExpressionismLookingEastFromTheFarWest|url-status=dead}}</ref> * Kenzo Okada ([[1902]]–[[1982]])<ref>{{Cite web|title=The Phillips Collection|url=http://www.phillipscollection.org/research/american_art/bios/okada-bio.htm|work=phillipscollectin.org|language=en|access-date=15 shtator 2025|archive-date=22 tetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022153253/https://www.phillipscollection.org/research/american_art/bios/okada-bio.htm|url-status=dead}}</ref> * John Opper ([[1908]]–[[1994]])<ref>{{Cite news|newspaper=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/1994/10/07/obituaries/john-opper-85-abstract-painter.html|title=John Opper, 85, Abstract Painter (Published 1994)|date=7 tetor 1994|language=en}}</ref> * Charlotte Park ([[1910]]–[[2010]])<ref>{{cite news|title=Arts & Entertainment: Art Reviews; Landscapes of Fantasy, and a Devotion to Color 'Three East End Artists'|author=Helen Harrison|newspaper=[[The New York Times]]|date=8 dhjetor 2002|language=en|location=Nju Jork|page=LI21}}</ref> * Ray Parker ([[1922]]–[[1990]])<ref>{{Cite web|title=Untitled Norton Simon Museum|url=https://www.nortonsimon.org/art/detail/P.1973.14|language=en|website=www.nortonsimon.org}}</ref> * Phillip Pavia ([[1912]]–[[2005]])<ref>{{Cite web|url=https://ctstatelibrary.org/pavia-phillip/|title=Pavia, Phillip (1912-2005)|website=ctstatelibrary.org|language=en}}</ref> * Richard Pousette-Dart ([[1916]]–[[1992]]) * Fuller Potter ([[1910]]–[[1990]]) * Milton Resnick ([[1917]]–[[2004]])<ref>{{Cite news|last=Smith|first=Roberta|language=en|url=https://www.nytimes.com/2004/03/19/arts/milton-resnick-abstract-expressionist-painter-dies-at-87.html|title=Milton Resnick, Abstract Expressionist Painter, Dies at 87 (Published 2004)|newspaper=[[The New York Times]]|date=19 mars 2004}}</ref> * Robert Richenburg ([[1917]]–[[2006]]) * George Rickey ([[1904]]–[[2002]])<ref>{{Cite news|last=Johnson|first=Ken|language=en|url=https://www.nytimes.com/2002/07/21/nyregion/george-rickey-sculptor-whose-works-moved-dies-at-95.html|title=George Rickey, Sculptor Whose Works Moved, Dies at 95 (Published 2002)|newspaper=[[The New York Times]]|date=21 korrik 2002}}</ref> * Jean-Paul Riopelle ([[1923]]–[[2002]])<ref>{{Cite news|newspaper=[[Los Angeles Times]]|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2002-mar-16-me-passings16.1-story.html|title=Jean-Paul Riopelle, 78; Canadian Abstract Expressionist Painter|date=16 mars 2002|language=en}}</ref> * William Ronald ([[1926]]–[[1998]])<ref>{{Cite encyclopedia|title=William Ronald|url=https://www.britannica.com/biography/William-Ronald|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> * James Rosati ([[1911]]–[[1988]]) * Ralph Rosenborg ([[1913]]–[[1992]])<ref>{{cite web|author=Zenobia Grant Wingate|url=https://www.caldwellgallery.com/artists/ralph-rosenborg/biography|title=Ralph Rosenborg|publisher=Caldwell Gallery|language=en}}</ref> * Theodore Roszak ([[1907]]–[[1981]])<ref>{{Cite journal|last=Dudar|first=Helen|url=https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/picturing-the-american-century-59969078/|title=Picturing the American Century|journal=Smithsonian Magazine|language=en}}</ref> * Mark Rothko ([[1903]]–[[1970]]) * Anne Ryan ([[1889]]–[[1954]])<ref>{{Cite magazine|url=https://www.newyorker.com/goings-on-about-town/art/anne-ryan|title=Anne Ryan|magazine=The New Yorker|language=en}}</ref> * Joop Sanders ([[1921]]–[[2023]]) * Louis Schanker ([[1903]]–[[1981]]) * Jon Schueler ([[1916]]–[[1992]]) * Charles Seliger ([[1926]]–[[2009]])<ref>{{Cite news|last=Grimes|first=William|url=https://www.nytimes.com/2009/10/09/arts/design/09seliger.html|title=Charles Seliger, Abstract Expressionist, Dies at 83 (Published 2009)|newspaper=[[The New York Times]]|date=9 tetor 2009|language=en}}</ref> * Harold Shapinsky ([[1925]]–[[2004]]) * Thomas Sills ([[1914]]–[[2000]]) * Janet Sobel ([[1893]]–[[1968]]) * David Smith ([[1906]]–[[1965]])<ref>{{Cite web|url=https://www.widewalls.ch/artists/david-smith|title=David Smith &#124; Widewalls|website=www.widewalls.ch|language=en}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> * Theodoros Stamos ([[1922]]–[[1997]])<ref>{{Cite web|title=Stamos Biography|url=http://www.phillipscollection.org/research/american_art/bios/stamos-bio.htm|publisher=The Phillips Collection|language=en|url-status=dead|archive-date=7 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150507142120/http://www.phillipscollection.org/research/american_art/bios/stamos-bio.htm}}</ref> * Richard Stankiewicz ([[1922]]–[[1983]])<ref>{{Cite web|title=Richard Stankiewicz Online|url=http://www.artcyclopedia.com/artists/stankiewicz_richard.html|language=en|website=www.artcyclopedia.com}}</ref> * Joe Stefanelli ([[1921]]–[[2017]])<ref>{{Cite web|url=https://inliquid.org/reviews/joe-stefanelli/|title=Joe Stefanelli|publisher=InLiquid|date=28 tetor 1989|language=en|access-date=15 shtator 2025|archive-date=1 gusht 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220801132728/https://inliquid.org/reviews/joe-stefanelli/|url-status=dead}}</ref> * Hedda Sterne ([[1910]]–[[2011]])<ref>[http://artdaily.org/index.asp?int_sec=2&int_new=46430 Art Daily, ''Hedda Sterne, America's Last Original Abstract Expressionist and Sole Woman in the Group, Dies''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111006085410/http://artdaily.org/index.asp?int_sec=2&int_new=46430 |date=6 tetor 2011 }} Retrieved 10 prill 2011</ref> * Clyfford Still ([[1904]]–[[1980]])<ref>{{cite web|title=Clyfford Still|language=en|url=http://www.phillipscollection.org/research/american_art/bios/still-bio.htm|publisher=The Phillips Collection|url-status=dead|archive-date=22 janar 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100122084928/http://www.phillipscollection.org/research/american_art/bios/still-bio.htm}}</ref> * George Stillman ([[1921]]–[[1997]])<ref>{{Cite web|title=Sausalito historical society|url=http://www.marinscope.com/sausalito_marin_scope/opinion/sausalito-historical-society-the-sausalito-six/article_9a0df845-a95d-5ae5-b25e-1ba57851fbb6.html|work=marinscope.com|language=en}}</ref> * Reuben Tam ([[1916]]–[[1991]]) * Alma Thomas ([[1891]]–[[1978]])<ref>{{Cite web|website=America Magazine|language=en|url=https://www.americamagazine.org/issue/living-color-0|title=Alma Thomas: an abstract expressionist and black artist, who fiercely resisted any labels.|date=22 shtator 2016}}</ref> * Mark Tobey ([[1890]]–[[1976]])<ref>{{Cite web|url=http://www.mark-tobey.com/|title=Mark Tobey Biography - Infos for Sellers and Buyers|language=en|website=www.mark-tobey.com}}</ref> * Bradley Walker Tomlin ([[1899]]–[[1953]])<ref>{{Cite web|title=Bradley Walker Tomlin|url=http://www.phillipscollection.org/research/american_art/bios/tomlin-bio.htm|publisher=Phillips Collection|language=en|url-status=dead|archive-date=13 dhjetor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171213113343/http://www.phillipscollection.org/research/american_art/bios/tomlin-bio.htm}}</ref> * Cy Twombly ([[1928]]–[[2011]])<ref>Matt Schudel (6 korrik 2011), [https://www.washingtonpost.com/local/obituaries/cy-twombly-influential-va-born-abstract-artist-dies-at-83/2011/07/05/gHQAmHwmzH_story.html Cy Twombly, influential Va.-born abstract artist, dies at 83] ''Washington Post''.</ref> * Jack Tworkov ([[1900]]–[[1982]])<ref>{{Cite web|url=http://www.artnet.com/artists/jack-tworkov/|title=Jack Tworkov &#124; artnet|language=en|website=www.artnet.com}}</ref> * Esteban Vicente ([[1903]]–[[2001]])<ref name="nyto">{{cite news|last=SMITH|first=ROBERTA|url=https://www.nytimes.com/2001/01/12/arts/esteban-vicente-dies-at-97-an-abstract-expressionist.html|title=Esteban Vicente Dies at 97; An Abstract Expressionist|date=12 janar 2001|newspaper=[[The New York Times]]|language=en}}</ref> * Peter Voulkos ([[1924]]–[[2002]])<ref>"[https://www.famsf.org/blog/framework-untitled-stack-peter-voulkos Untitled (Stack) by Peter Voulkos] {{Webarchive|url = https://web.archive.org/web/20200225091617/https://www.famsf.org/blog/framework-untitled-stack-peter-voulkos |date =25 shkurt 2020}}" (1 shkurt 2012). De Young Museum. deyoung.famsf.org. Retrieved 2 janar 2017.</ref> * Corinne Michelle West ([[1908]]–[[1991]])<ref name="oc">{{cite web|date=9 qershor 2010|url=http://www.ocregister.com/articles/west-251923-work-art.html|title=A woman painting in a man's world|work=Orange County Register|language=en}}</ref> * John von Wicht ([[1888]]–[[1970]])<ref>{{Cite news|newspaper=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/1970/01/23/archives/john-von-wicht-painter-dead-his-works-in-leading-museums.html|title=John von Wicht, Painter, Dead; His Works in Leading Museums (Published 1970)|language=en|date=23 janar 1970}}</ref> * Hale Woodruff ([[1900]]–[[1980]])<ref>{{Cite web|url=https://americanart.si.edu/artist/hale-woodruff-5477|title=Hale Woodruff &#124; Smithsonian American Art Museum|website=americanart.si.edu|language=en}}</ref> * Emerson Woelffer ([[1914]]–[[2003]])<ref>{{Cite web|title=Emerson Woelffer &#124; artnet|url=http://www.artnet.com/artists/emerson-woelffer/|language=en|website=www.artnet.com}}</ref> * Taro Yamamoto ([[1919]]–[[1994]])<ref>Marika Herskovic, [http://www.worldcatlibraries.org/oclc/50666793&tab=holdings ''New York School Abstract Expressionists Artists Choice by Artists,''] {{Webarchive|url = https://web.archive.org/web/20070929103229/http://www.worldcatlibraries.org/oclc/50666793%26tab%3Dholdings|date =29 shtator 2007}} (New York School Press, 2000.) {{ISBN|0-9677994-0-6}}. fq.&nbsp;33; fq.&nbsp;39; fq.&nbsp;378–381</ref> * Manouchehr Yektai ([[1922]]–[[2019]])<ref>{{Cite web|date=8 dhjetor 2017|language=en|url=https://hamptonsarthub.com/2017/12/08/features-a-family-of-artists-yektai-father-and-sons-share-gallery-space-at-guild-hall/|title=A Family of Artists: Yektai Father and Sons Share Gallery Space at Guild Hall|publisher=Hamptons Art HubHamptons Art Hub}}</ref> {{div col end}} == Artistë të tjerë == Artistë të rëndësishën, puna e pjekur e të cilëve lidhet me lëvizjen ekspresioniste abstrakte: {{div col|rules=yes|colwidth=13em|gap=1em|style=column-count:3|small=yes}} * Satoru Abe ([[1926]]–[[2025]]) * Bumpei Akaji ([[1921]]–[[2002]]) * Olga Albizu ([[1924]]–[[2005]]) * Karel Appel ([[1921]]–[[2006]]) * Mino Argento (lindur në vitin [[1927]])<ref>"Mino Argento" Betty Parsons Gallery. Arts magazine – Volume 52, Part 1 – Page 13</ref> * Rosemarie Beck ([[1923]]–[[2003]]) * William Brice ([[1921]]–[[2008]]) * Alexander Bogen ([[1916]]–[[2010]]) * Charles Ragland Bunnell ([[1897]]–[[1968]]) * Gretna Campbell ([[1922]]–[[1987]]) * Mary Callery ([[1903]]–[[1977]]) * Chu Teh-Chun ([[1920]]–[[2014]]) * Edward Clark ([[1926]]–[[2019]]) * Alfred L. Copley ([[1910]]–[[1992]]) (aka L. Alcopley) * Edward Corbett ([[1919]]–[[1971]]) * Jean-Michel Coulon ([[1920]]–[[2014]]) * Sari Dienes ([[1898]]–[[1992]]) * Jacques Démoulin ([[1905]]–[[1991]]) * Isami Doi ([[1903]]–[[1965]]) * Lynne Mapp Drexler ([[1928]]–[[1999]]) * Lucio Fontana ([[1899]]–[[1968]]) * Alice Garver ([[1924]]–[[1966]]) * Herbert Gentry ([[1919]]–[[2003]])<ref>Pattan, S. F. (1998) African American Art, New York: [[Oxford University Press]]</ref> * Sam Gilliam ([[1933]]–[[2022]]) * Joseph Glasco ([[1925]]–[[1996]]) * John D. Graham ([[1881]]–[[1961]]) * Stephen Greene ([[1918]]–[[1999]]) * Elaine Hamilton-O'Neal ([[1920]]–[[2010]]) * Hans Hartung ([[1904]]–[[1989]]) * Saburo Hasegawa ([[1906]]–[[1957]]) * Al Held ([[1928]]–[[2005]]) * Raymond Hendler ([[1923]]–[[1998]]) * Gino Hollander ([[1924]]–[[2015]]) * John Hoyland ([[1934]]–[[2011]]) * Ralph Iwamoto ([[1927]]–[[2013]]) * William Ivey ([[1919]]–[[1992]]) * Jasper Johns (lindur në vitin [[1930]]) * Karl Kasten ([[1916]]–[[2010]]) * Keichi Kimura ([[1914]]–[[1988]]) * Sueko Kimura ([[1912]]–[[2001]]) * Hilma af Klint ([[1862]]–[[1944]]) * Frances Kornbluth ([[1920]]–[[2014]]) * André Lanskoy ([[1902]]–[[1976]]) * John Levee ([[1924]]–[[2017]]) * Michael Loew ([[1907]]–[[1985]]) * Agnes Martin ([[1912]]–[[2004]]) * Knox Martin ([[1923]]–[[2022]]) * Georges Mathieu ([[1921]]–[[2012]]) * Herbert Matter ([[1907]]–[[1984]]) * Emiko Nakano ([[1925]]–[[1990]]) * George McNeil ([[1908]]–[[1995]]) * Jean Messagier ([[1920]]–[[1999]]) * Jay Meuser ([[1911]]–[[1963]]) * George Miyasaki ([[1935]]–[[2013]]) * Seong Moy ([[1921]]–[[2013]]) * Jan Müller ([[1922]]–[[1958]]) * Robert Natkin ([[1930]]–[[2010]]) * Kenneth Noland ([[1924]]–[[2010]]) * Tetsuo Ochikubo ([[1923]]–[[1975]]) * Frank Okada ([[1931]]–[[2000]]) * Jerry Okimoto ([[1924]]–[[1998]]) * Jules Olitski ([[1922]]–[[2007]]) * Pat Passlof ([[1928]]–[[2011]]) * Irene Rice-Pereira ([[1902]]–[[1971]]) * Earle M. Pilgrim ([[1923]]–[[1976]]) * Robert Rauschenberg ([[1925]]–[[2008]]) * Larry Rivers ([[1923]]–[[2002]]) * Julio Rosado del Valle ([[1922]]–[[2008]]) * Jack Roth ([[1927]]–[[2004]]) * Tadashi Sato ([[1923]]–[[2005]]) * Jon Schueler ([[1916]]–[[1992]]) * Pablo Serrano ([[1908]]–[[1985]]) * Sarai Sherman ([[1922]]–[[2013]]) * Morita Shiryū ([[1912]]–[[1999]]) * Vieira da Silva ([[1907]]–[[1992]]) * Aaron Siskind ([[1903]]–[[1991]]) * Tony Smith ([[1912]]–[[1980]]) * Syd Solomon ([[1917]]–[[2004]]) * Pierre Soulages ([[1919]]–[[2022]]) * Nicolas de Staël ([[1914]]–[[1955]]) * Frank Stella ([[1936]]–[[2024]]) * Ary Stillman ([[1891]]–[[1967]]) * Kumi Sugai ([[1919]]–[[1996]]) * Stuart Sutcliffe ([[1940]]–[[1962]]) * Augustus Vincent Tack ([[1870]]–[[1949]]) * Toshiko Takaezu ([[1922]]–[[2011]]) * Antoni Tàpies ([[1923]]–[[2012]]) * Harry Tsuchidana (lindur në vitin [[1932]]) * Tony Tuckson ([[1921]]–[[1973]]) * Nína Tryggvadóttir ([[1913]]–[[1968]]) * Bram van Velde ([[1895]]–[[1981]]) * Don Van Vliet ([[1941]]–[[2010]]) * Cora Kelley Ward ([[1920]]–[[1989]]) * Ulfert Wilke ([[1907]]–[[1987]]) * Wols ([[1913]]–[[1951]]) * Tseng Yu-ho ([[1924]]–[[2017]]) * Zao Wou Ki ([[1920]]–[[2013]]) {{div col end}} ==Shiko edhe== {{div col|rules=yes|colwidth=13em|gap=1em|style=column-count:3}} * [[Jackson Pollock]] * [[Helen Frankenthaler]] * [[Maria Lassnig]] * [[Ad Reinhardt]] * [[Diego Rivera]] * [[Jean Dubuffet]] * [[Marc Chagall]] * [[Vasili Kandinski]] * [[Modernizmi]] * [[Postmodernizmi]] * [[Arti Pararojë]] * [[Pointilizmi]] * [[Ekspresionizmi]] * [[Surrealizmi]] * [[Dadaizmi]] * [[Romanticizmi]] * [[Purizmi]] * [[Racionalizmi (arkitekturë)]] * [[Brutalizmi]] * [[Tonalizmi]] * [[Kubizmi]] * [[Neominimalizmi]] * [[Kiçi]] * [[Gino Severini]] * [[Georges Seurat]] * [[Paul Cézanne]] * [[Henri Matisse]] * [[Paul Gaugin]] * [[Vincent van Gogh]] * [[Edvard Munch]] * [[Gustav Klimt]] * [[Salvador Dalí]] * [[Joan Miro]] * [[Ernst Ludwig Kirchner]] * [[Umberto Boccioni]] * [[Pablo Picasso]] * [[Marcel Duchamp]] {{div col end}} == Referime == {{Reflist|44em}} == Bibliografia == {{Refbegin|44em}} * David Anfam. ''Abstract Expressionism—A World Elsewhere''. New York: Haunch of Venison, 2008, [https://web.archive.org/web/20090312073536/http://www.haunchofvenison.com/en/ Haunchofvenison.com] * Anfam, David. ''Abstract Expressionism'' (New York & London: Thames & Hudson, 1990). {{ISBN|0-500-20243-5}} * Belgrad, Daniel. ''The Culture of Spontaneity. Improvisation and the Arts in Postwar America'' University of Chicago Press, Chicago & London, 1998. {{ISBN|978-966-359-305-0}} * Craven, David, [http://www.worldcatlibraries.org/oclc/39523558&tab=holdings ''Abstract expressionism as cultural critique: dissent during the McCarthy period''] (Cambridge; New York: [[Cambridge University Press]], 1999.) {{ISBN|0-521-43415-7}} * Clement Greenberg. "'American-Type' Painting". In ''Art and Culture: Critical Essays''. Boston: Beacon Press, 1961. fq. 208–29. * Serge Guilbaut. ''How New York Stole the Idea of Modern Art'', University of Chicago Press, 1983. * Marika Herskovic, [http://www.worldcat.org/search?qt=worldcat_org_bks&q=9780967799421&fq=dt%3Abks ''American Abstract and Figurative Expressionism: Style Is Timely Art Is Timeless''] (New York School Press, 2009.) {{ISBN|978-0-9677994-2-1}} * Marika Herskovic, [http://www.worldcatlibraries.org/oclc/50253062&tab=holdings ''American Abstract Expressionism of the 1950s An Illustrated Survey,''] {{Webarchive|url = https://web.archive.org/web/20070929125405/http://www.worldcatlibraries.org/oclc/50253062%26tab%3Dholdings|date =29 shtator 2007}} (New York School Press, 2003.) {{ISBN|0-9677994-1-4}} * Marika Herskovic, [http://www.worldcatlibraries.org/oclc/50666793&tab=holdings ''New York School Abstract Expressionists Artists Choice by Artists,''] {{Webarchive|url = https://web.archive.org/web/20070929103229/http://www.worldcatlibraries.org/oclc/50666793%26tab%3Dholdings|date =29 shtator 2007}} (New York School Press, 2000.) {{ISBN|0-9677994-0-6}} * Martin MATO, "Ekspresionizmi gjerman 1910-1925", gazeta "Nacional" fq. 21, 14-21 si edhe 21-27, shkurt Tiranë * Jachec, Nancy. ''The Philosophy and Politics of Abstract Expressionism 1940–1960.'' [[Cambridge University Press]]: Kembrixh, 2000 {{ISBN|0-521-65154-9}} * Papanikolas, Theresa and Stephen Salel, Stephen, ''Abstract Expressionism, Looking East from the Far West'', Honolulu Museum of Art, 2017, {{ISBN|9780937426920}} * O'Connor, Francis V. [http://www.worldcatlibraries.org/oclc/165852&referer=brief_results ''Jackson Pollock''] {{Webarchive|url = https://web.archive.org/web/20070929095452/http://www.worldcatlibraries.org/oclc/165852%26referer%3Dbrief_results |date =29 shtator 2007}} [exhibition catalogue] (New York, Museum of Modern Art, 1967) {{OCLC|165852}} * Frances Stonor Saunders, [http://www.worldcatlibraries.org/oclc/43114251&referer=brief_results ''The cultural cold war: the CIA and the world of arts and letters''] (New York: New Press: Distributed by W.W. Norton & Co., 2000) {{ISBN|1-56584-596-X}} * Tapié, Michel. [http://www.worldcatlibraries.org/oclc/62515192&referer=brief_results ''Hans Hofmann: peintures 1962 : 23 avril-18 mai 1963.''] (Paris: Galerie Anderson-Mayer, 1963.) [exhibition catalogue and commentary] {{OCLC|62515192}} * Tapié, Michel. [http://www.worldcatlibraries.org/oclc/30601793?tab=details ''Pollock''] (Paris, P. Facchetti, 1952) {{OCLC|30601793}} * {{cite book|author=Wechsler, Jeffrey|title=Pathways and Parallels: Roads to Abstract Expressionism|url=https://archive.org/details/pathwaysparallel0000rose|year=2007|publisher=Hollis Taggart Galleries|language=en|location=New York|isbn=978-0-9759954-9-5}} {{Refend}} == Lidhje të jashtme== {{Commons category|Abstract expressionism|Ekspresinizmi Abstrakt}} {{Wikiquote|Abstract expressionism|Ekspresionizmi Abstrakt}} * [https://web.archive.org/web/20140717070455/http://www.terraingallery.org/Jackson-Pollock-Ambition-DK.html Jackson Pollock] * [http://www.louisschanker.info/ Louis Schanker] * [https://web.archive.org/web/20040624012050/http://www.aestheticrealism.org/Philip_Guston/Philip_Guston.html Philip Guston] * [http://www.perlefine.com/ Perle Fine] * {{YouTube|yqUORQW8lHQ|''Perle Fine Abstract Expressionism-1950s New York action painter''}} * [http://www.albertkotin.com/ Albert Kotin] * {{YouTube|iN_tQlGdLe8|''Albert Kotin Abstract Expressionism 1950s-New York School 1950s action painting''}} * [https://web.archive.org/web/20100311225448/http://www.jamesbrooks.org/ ''James Brooks Abstract Expressionist painter 1906–1992''] * {{YouTube|McBpuNIyOWM|''James Brooks Abstract Expressionism-New York School 1950s action painting''}} * [http://www.americanabstractartists.org/ American Abstract Artists] * {{YouTube|yeUX9ICyLaQ|''Beginning of the New York School 1950s-Abstract Expressionism of the 1950s''}} * [http://www.clyffordstillmuseum.org/ Clyfford Still Museum] * {{YouTube|twshPjpOzzU|''Abstract expressionism 1950s-New York School Artists of the 9th St Show Reminisce''}} * {{YouTube|9R6cnawfnCI|''9th Street Art Exhibition-abstract expressionist artists reminisce''}} * {{YouTube|J-kMxtJ0GfA|''Nicolas Carone-Abstract Expressionism-Artist of the 9th St. Show''}} * {{YouTube|gGJergg0zvo|''Conrad Marca-Relli Abstract Expressionism 1950s-New York School collage-painter''}} * {{YouTube|FkjUToTZAQM|''Robert Richenburg Abstract Expressionism 1950s-New York School 1950s''}} * {{YouTube|m-V3LqRMv1w|''Joe Stefanelli Abstract Expressionism 1950s-New York School 1950s''}} * [https://heni.com/talks/abstract-expressionism HENI Talks, ''What is: Abstract Expressionism?''] [[Kategoria:Historia e arteve pamore]] [[Kategoria:Modernizëm]] [[Kategoria:Lëvizje artistike]] [[Kategoria:Kultura e Shteteve të Bashkuara]] [[Kategoria:Ekspresionizmi]] 4ds9ocsl5ii4rnzrgpgwmy9fcki7dlv 1 39469 3058398 3057575 2026-10-20T04:20:46Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Serbia/Arkivi 1]] 3058398 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Serbia/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Serbia]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3055211 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20091016075852/http://historyofscience.com/G2I/timeline/images/frankish_empire_big.jpg për lidhjen http://historyofscience.com/G2I/timeline/images/frankish_empire_big.jpg. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100611170754/http://www.entomology.montana.edu/ për lidhjen http://www.entomology.montana.edu/. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.politika.rs/rubrike/Tema. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.danas.rs/20031209. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.beograd.rs/cms/view. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.politika.rs/rubrike/Tema-nedelje/Srbija. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 tetor 2026 13:29 (CEST) s9gyrhvdph6lmi5ugd47gmcd6v7rwot 1 49444 3058337 3057106 2026-10-19T23:21:43Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3058337 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Harry Potter/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} {{WPWikiPotter}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Harry Potter]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3058336 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080621122227/http://www.users.globalnet.co.uk/~loxias/harry_potter.htm për lidhjen http://www.users.globalnet.co.uk/~loxias/harry_potter.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 tetor 2026 01:21 (CEST) 666k1rektquzlp4q9ky5hnlemvseabu 0 57408 3058425 3055989 2026-10-20T04:56:32Z Punetor i Rregullt5 104669 /* */ 3058425 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Tigri | fossil_range = | image = Royal Bengal Tiger at Kanha National Park.jpg | image_caption = Një [[Tigri Bengalez|tigër Bengalez]] në [[Rezervati i Tigrave në Kanë|Rezervatin e Tigrave në Kanë]], [[India|Indi]] <!-- | image2 = Bengal tiger (Panthera tigris tigris) female 3 crop.jpg | image2_caption = Një [[Tigri Bengalez|tigreshë Bengaleze]] në [[Rezervati i tigrave në Kanë|Parkun Kombëtar të Kanës]], [[India|Indi]] --> | status = EN | status_system = IUCN3.1 | status_ref =<ref name="iucn">{{cite iucn|title=''Panthera tigris''|author=Goodrich, J.|author2=Lynam, A.|author3=Miquelle, D.|author4=Wibisono, H.|author5=Kawanishi, K.|author6=Pattanavibool, A.|author7=Htun, S.|author8=Tempa, T.|author9=Karki, J.|author10=Jhala, Y.|author11=Karanth, U.|date=2015|page=e.T15955A50659951|doi=10.2305/IUCN.UK.2015-2.RLTS.T15955A50659951.en|access-date=23 tetor 2018|language=en}}</ref> <!-- | status2 = CITES_A1 | status2_system = CITES | status2_ref =<ref name="iucn"/> --> | genus = Panthera | species = tigris | authority = ([[Karl Lineu|Lineu]], 1758)<ref name="Linn1758" /> | subdivision_ranks = Nënllojet | subdivision = :''[[Panthera tigris tigris|P. t. tigris]]'' :''[[Panthera tigris sondaica|P. t. sondaica]]'' :''[[Panthera tigris acutidens|P. t. acutidens]]'' :''[[Panthera tigris soloensis|P. t. soloensis]]'' :†''[[Panthera tigris trinilensis|P. t. trinilensis]]'' | range_map = Tiger map.svg | range_map_caption = Përhapja historike e tigrit rreth vitit 1850 (në të verdhë) duke përjashtuar atë të [[Tigri Kaspik|tigrit Kaspik]], dhe në 2006 (në të gjelbër).<ref name="dinerstein07">{{cite journal|author=Dinerstein, E.|author2=Loucks, C.|author3=Wikramanayake, E.|author4=Ginsberg, J.|author5=Sanderson, E.|author6=Seidensticker, J.|author7=Forrest, J.|author8=Bryja, G.|author9=Heydlauff, A.|title=The Fate of Wild Tigers|journal=BioScience|volume=57|issue=6|pages=508–514|year=2007|doi=10.1641/B570608|s2cid=85748043|url=https://academic.oup.com/bioscience/article-pdf/57/6/508/19418796/57-6-508.pdf|doi-access=free|language=en}}</ref> | synonyms = {{Collapsible list | title = {{clear}} | bullets = yes |''Felis tigris'' {{small|[[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[Systema Naturae|1758]]}} |''Tigris striatus'' {{small|[[Nikolai Severtzov|Severtzov]], 1858}} |''Tigris regalis'' {{small|[[John Edward Gray|Gray]], 1867}} }} }} '''Tigri''' (''Panthera tigris'') është [[lloji|lloji]] më i madh i [[Felidae|maceve]] të gjalla dhe një anëtar i [[gjinia (biologji)|gjinisë]] ''[[Panthera]]''. Është i njohur për gëzofin e tij portokalli me vija të zeza dhe me një pjesë të poshtme të bardhë. Një grabitqar në krye të [[zinxhiri ushqimor|zinxhirit ushqimor]], ai kryesisht gjuan njëthundrakë të tillë si [[dreri]] dhe [[derri i egër]]. Ai është territorial dhe përgjithësisht një grabitqar i vetmuar, por edhe social, që kërkon zona të mëdha të afërta [[habitati]], të cilat mbështesin kërkesat e tij për gjah dhe shumim. Këlyshët e tigrit qëndrojnë me nënën e tyre për rreth dy vjet, pastaj bëhen të pavarur dhe largohen nga shtëpia e nënës së tyre për të krijuar shtëpinë e tyre. Tigri [[përshkrimi i llojeve|u përshkrua për herë të parë shkencërisht]] në 1758 dhe dikur varionte gjerësisht nga [[Rajoni i Anadollit Lindor]] në perëndim, deri në pellgun e lumit Amur në lindje dhe në jug nga [[ultësira e Himalajeve]] deri në [[Bali|ishujt Bali]] e Sunda. Që nga fillimi i shekullit të 20-të, popullatat e tigrave kanë humbur të paktën 93% të përhapjes së tyre historike dhe janë zhdukur në [[Azia Perëndimore|Azinë Perëndimore]] dhe [[Azia Qendrore|Qendrore]], [[Xhava|ishujt Xhava]] dhe ata Balinezë, dhe në zona të mëdha të Azisë Juglindore e Jugore dhe në [[Kina|Kinë]]. Sot, përhapja e tigrit është e fragmentuar, duke u shtrirë në [[Siberia|pyjet e buta siberiane]] në pyjet subtropikale dhe tropikale në nënkontinentin [[India]]n, [[Indokina|Indokinë]] e [[Sumatra]]. Tigri është renditur si [[speciet e rrezikuara|i rrezikuar]] në [[Lista e Kuqe e BNRN-së|Listën e Kuqe të BNRN-së]]. Që nga viti 2015, popullata globale e tigrave në nayrë vlerësohej të ishte midis 3,062 dhe 3,948 individë të rritur, ku shumica e popullatave jetonin në pjesë të vogla të izoluara. India aktualisht ka popullsinë më të madhe të tigrave. Arsyet kryesore për rënien e popullsisë janë shkatërrimi i habitatit, fragmentimi i habitatit dhe gjuetia pa leje. Tigrat janë gjithashtu viktima të konfliktit me njerëz, veçanërisht në [[mali|vargmale]] me një dendësi të lartë njerëzore. Tigri është ndër më të njohurit e megafaunës karizmatike të botës. Ai shfaqet dukshëm në [[mitologjia|mitologjinë]] dhe folklorin e lashtë, dhe vazhdon të përshkruhet në [[filmi|filma]] dhe [[Shere Khan|letërsi moderne]], duke u shfaqur në shumë [[flamuri|flamuj]], stema dhe si maskota për [[futbolli|ekipet sportive]]. Tigri është kafsha kombëtare e [[Bangladeshi]]t, [[India|Indisë]], [[Malajzia|Malajzisë]] dhe [[Korea Jugore|Koresë Jugore]]. == Etimologjia == Fjala '' 'Panthera' '' me siguri ka origjinën orientale dhe mund të kthehet prapa tek fjala Panthera greke e lashtë, fjala latine "Panthera", fjala e vjetër franceze "Pantere", me shumë gjasa do të thotë "kafsha e verdhë", ose nga pandarah që do të thotë bardhë-verdhë. Dalja nga pan ("të gjitha") dhe atje ("kafshë") greke mund të jetë etimologjia popullore. Fjala emër specifik tigris rrjedh nga [[gjuha greke|gjuha klasike greke]] (''τίγρις'') që do të thotë "tigër" si dhe ''lumi Tigris''. Tigrat e mesëm anglezë dhe tigrat e hershëm anglezë, u përdorën të dy për kafshën. Këto rrjedhin nga tigri i vjetër frëngjisht, vetë një derivat i fjalës latine tigris. Burimi origjinal mund të ketë qenë domethënia persiane tigra që është e theksuar ose e mprehtë dhe tigri i Avestanit që do të thotë një shigjetë, ndoshta duke iu referuar shpejtësisë me të cilën një tigër niset në prenë e tij. ==Taksonomia dhe gjenetika== Në 1758, Linnaeus e përshkroi tigrin në punën e tij ''Systema Naturae'' dhe i dha atij emrin shkencor ''Felis tigris''.<ref name="Linn1758">{{cite book|author=Linnaeus, C.|year=1758|title=Caroli Linnæi Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|volume=Tomus I|edition=decima, reformata|location=Holmiae|publisher=Laurentius Salvius|page=41|chapter=''Felis tigris''|chapter-url=https://archive.org/stream/mobot31753000798865#page/41/mode/2up}} {{la icon}}</ref> Në vitin 1929, taksologu britanik [[Reginald Innes Pocock]] vuri në dukje speciet nën gjininë ''Panthera'' duke përdorur emrin shkencor ''Panthera tigris''.<ref name="pocock1929">{{cite journal|author=Pocock, R. I.|year=1929|title=Tigers|journal=Journal of the Bombay Natural History Society|volume=33|pages=505–541|url=https://www.biodiversitylibrary.org/part/154233}}</ref><ref name="pocock1939">{{cite book|author=Pocock, R. I.|year=1939|title=The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma. Mammalia: Volume 1|location=London|publisher=T. Taylor and Francis, Ltd.|pages=197–210|chapter=''Panthera tigris''|chapter-url=https://archive.org/stream/PocockMammalia1/pocock1#page/n247/mode/2up}}</ref> ===Evolucioni=== [[File:Tiger phylogenetic relationships.png|thumb|left|Lidhjet filogjenike të tigrit]] [[file:Panthera zdanskyi.png|thumb|right|upright|Restaurimi i ''[[Panthera zdanskyi]]'']] Të afërmit më të ngushtë të tigrit ishin menduar më parë të ishin speciet ''Panthera'' si: luani, leopardi dhe jaguari. Rezultatet e [[analiza]]ve gjenetike tregojnë se rreth 2.88 milionë vjet më parë, tigri dhe [[leopardi i dëborës]] ndryshuan nga speciet e tjera ''Panthera'' dhe se të dyja mund të jenë më të afërt me njëri-tjetrin sesa me luanin, leopardin dhe jaguarin.<ref name="Johnson2006">{{cite journal|last=Johnson|first=W. E.|author2=Eizirik, E.|author3=Pecon-Slattery, J.|author4=Murphy, W. J.|author5=Antunes, A.|author6=Teeling, E.|author7=O'Brien, S. J.|year=2006|title=The Late Miocene radiation of modern Felidae: A genetic assessment|url=https://archive.org/details/sim_science_2006-01-06_311_5757/page/72|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=311|issue=5757|pages=73–77|doi=10.1126/science.1122277|pmid=16400146|bibcode=2006Sci...311...73J}}</ref><ref name="Supermatrixandspeciestreemethodsres">{{cite journal|last=Davis|first=B. W.|title=Supermatrix and species tree methods resolve phylogenetic relationships within the big cats, ''Panthera'' (Carnivora: Felidae)|url=https://archive.org/details/molecular-phylogenetics-and-evolution_2010-07_56_1/page/64|author2=Li G.|author3=Murphy W. J.|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|year=2010|issue=1|pages=64–76|pmid=20138224|doi=10.1016/j.ympev.2010.01.036|volume=56}}</ref> Rezultatet e një studimi filogeografik tregojnë se të gjithë tigrat e gjallë kishin një paraardhës të zakonshëm 72,000-108,000 vjet më parë.<ref name="Johnson2006" /><ref name="Supermatrixandspeciestreemethodsres" /> Mbetjet fosile të tigrit Longdan u gjetën në provincën Gansu të [[Kina|Kinës]] veriperëndimore. Kjo specie ka jetuar në fillim të [[Pleistoceni]]t, rreth 2 milion vjet më parë, dhe konsiderohet si një taksonomi e tigrit modern. Ishte rreth madhësisë së një jaguari dhe ndoshta kishte një model tjetër gëzofi. Pavarësisht se u konsiderua më "primitiv", tigri Longdan ishte funksionalisht dhe ndoshta ekologjikisht i ngjashëm me tigrin modern. Ndërsa ai jetonte në Kinën veriperëndimore, mund të ketë qenë aty ku lindi linja e tigrave. Tigrat u rritën në madhësi, ndoshta në përgjigje të rrezatimeve adaptive të llojeve të gjahut si: [[dreri]] dhe [[bovidae|bovidët]], të cilat mund të kenë ndodhur në Azinë Juglindore gjatë Pleisocenit të hershëm. Fosilet më të hershme të tigrave janë midis 1.6 dhe 1.8 milion vjet të vjetra dhe janë gjetur në [[Ishulli Java|Java]]. Fosilet e dallueshme njihen nga depozitat e hershme dhe të mesme të Pleistocenit në Kinë dhe në [[Sumatra]]. [[Tigri Trinilez]] (''Panthera tigris trinilensis'') jetonte rreth 1.2 milion vjet më parë dhe dihet nga fosilet e gjetura në Trinil në Java. [[tigri Uansien|Tigrat Uanhsien]], Ngandong, Trinil dhe Japonez u zhdukën në kohët parahistorike. Tigrat arritën për herë të parë në Indinë dhe Azinë veriore në fund të Pleistocenit, duke arritur në Beringia lindore, Japoni dhe Sakhalin. Disa kafka fosile janë morfologjikisht të ndryshme nga kafkat e luanit, të cilat mund të tregonin praninë e tigrit në Alaska gjatë periudhës së fundit glaciale, rreth 100,000 vjet më parë. Fosilet e gjetura në Japoni tregojnë se tigrat lokalë ishin më të vegjël se format e kontinentit, ndoshta për shkak të dwarfizmit insular. Sekuenca e plotë e gjenomit të tigrit u botua në vitin 2013. U zbulua se kishte përbërje të ngjashme të përsëritur sesa gjenomët e tjerë të maceve dhe një sintetinë e konservuar dukshëm. === Nënllojet prezente === Pas përshkrimit të parë të Lineut të specieve, disa mostra të tigrit u përshkruan dhe u propozuan si nënlloj. Vlefshmëria e disa nëngrupeve të tigrave u vu në pikëpyetje në vitin 1999. Shumica e nëngrupeve të përshkruara në shekujt XIX dhe XX u dalluan në bazë të gjatësisë së leshit dhe ngjyrosjes, modelimit të shiritave dhe madhësisë së trupit, pra karakteristikave që ndryshojnë shumë brenda popullsisë. Morfologjikisht, tigrat nga rajone të ndryshme ndryshojnë pak, dhe rrjedha e gjeneve midis popullsive në ato rajone konsiderohet të jetë e mundur gjatë Pleistocenit. Prandaj, u propozua që të njihen vetëm dy nëngrupet e tigrave si të vlefshme, përkatësisht P.t. tigri në Azinë kontinentale, dhe P. t. sondaica në ishujt e [[Sumatra|Sunda]] dhe ndoshta në ishujt [[Bali]]. Rezultatet e analizave kraniologjike të 111 kafkave tigër nga vendet e rajonit të Azisë Juglindore tregojnë se kafkat e tigrave Sumatran ndryshojnë nga kafkat e tigrave indokineze dhe ata javanë, ndërsa kafkat e tigrave të Balit janë të ngjashme në përmasat e kafkave tigrave te javanit. Autorët propozuan të klasifikojnë tigrat Sumatran dhe Javan si lloje të dallueshme, ''P. t. sumatrae'' dhe ''P. t. sondaica''.<ref name="Kitchener1999">{{cite book|last=Kitchener|first=A.|date=1999|chapter=Tiger distribution, phenotypic variation and conservation issues|chapter-url=http://www.nfwf.org/AM/Template.cfm?Section=Home&CONTENTID=3060&TEMPLATE=/CM/ContentDisplay.cfm|editor1-last=Seidensticker|editor1-first=J.|editor2-last=Christie|editor2-first=S.|editor3-last=Jackson|editor3-first=P.|title=Riding the Tiger: Tiger Conservation in Human-Dominated Landscapes|publisher=Cambridge University Press|pages=19–39|isbn=0-521-64835-1|url=http://www.nfwf.org/AM/Template.cfm?Section=Home|archive-url=https://web.archive.org/web/20120423162028/http://www.nfwf.org/AM/Template.cfm?Section=Home|archivedate=23 prill 2012|df=dmy-all|accessdate=4 gusht 2018|url-status=dead}}</ref> Në vitin 2015, morfologjike, ekologjike dhe tipare molekulare të të gjitha nënpikave të supozuara të tigrave u analizuan në një mënyrë të kombinuar. Rezultatet mbështesin dallimin e dy grupeve evolutive tigrat kontinental dhe Sunda. Autorët propozuan njohjen e vetëm dy nën-llojeve, përkatësisht ''P. t. tigris'' që përbëhet nga popullatat e tigrave të Bengalit, Malajajzesë, Indokinezë, Jugut Kinez, Siberian dhe Kaspik, dhe ''P. t. sondaica'' që përbëhet nga popullatat tigër të Javan, Bali dhe Sumatran. Autorët gjithashtu vunë në dukje se kjo riklasifikim do të ndikojë në menaxhimin e ruajtjes së tigrit. Një specialist i ruajtjes e mirëpriti këtë propozim, pasi do të bënte programe më të fuqishme të mbarështimit dhe rikthimin e ardhshëm të tigrave të lindur në kopshtin zoologjik. Një gjenetist ishte skeptik për këtë studim dhe pohoi se nëntë nënpjesa të njohura aktualisht mund të dallohen gjenetikisht.<ref>{{cite journal|author=Mazák, J.H. and Groves, C.P.|year=2006|title=A taxonomic revision of the tigers (''Panthera tigris'') of Southeast Asia|journal=Mammalian Biology, Zeitschrift für Säugetierkunde|volume=71|issue=5|pages=268–287|doi=10.1016/j.mambio.2006.02.007}}</ref> Tabela e mëposhtme është bazuar ne klasifikimin e specieve te ''Panthera tigris'' dhe të siguruara nga ''[[:en:Mammal Species of the World|Speciet Gjitare të Botës]]'': {| class="wikitable sortable" |+ Banorët e Azisë !Nënllojet !Përshkrimi !Fotografia |- |'''[[Tigri Bengalez]]''' ''P. t. tigris'', (''[[Karl Lineu|Linnaeus]]'') |Ngjyra e gëzofit të tigrave bengalezë ndryshon nga e verdha në të verdhë të kuqërremtë me vija të zeza.<ref>[https://web.archive.org/web/20160128223717/https://www.rt.com/art-and-culture/tiger-caspian-amur-cat-367/ Russian tigers to take their stripes to Iran] RT. 28 February 2012. Archived from the original on 2016-01-28. Retrieved 4 January 2016.</ref> Meshkujt arrijnë një gjatësi totale prej 270 deri 310 cm dhe peshojnë ndërmjet 180 deri në 258 kg, ndërsa femrat shkojnë nga 240 në 265 cm dhe 100 deri në 160 kg. Në Indinë veriore dhe Nepal, mesatarja është më e madhe; meshkujt peshojnë deri në 235 kilogramë, ndërsa femrat mesatarisht 140 kilogramë. Peshat e regjistruara të trupit të individëve të egër tregojnë se ajo është nje kafshe rëndë. Kjo popullatë ndodhet në Bangladesh, Butan, Indi, Nepal, kryesisht në kullotat aluvionale, subtropikale dhe tropikale, pyjet e pastrimit, pyjet e qumeshtit të lagësht dhe të thatë dhe ne habitatet e mangrovës. Ajo është zhdukur nga Pakistani. Në vitin 2014, popullata në Indi u vlerësua në 2,226 individë të rritur, 163 deri në 253 në Nepal dhe 103 të tillë në Butan. | [[File:Royal Bengal Tiger at Kanha National Park.jpg|175x175px]] |- |'''[[Tigri Kaspik]]''' ''P. t. tigris'' më parë ''P. t. virgata''. |Tigri i Kaspikut u përshkrua si i vendosur me vija të shumta dhe të ngushta. Madhësia e kafkës së tij nuk ndryshonte ndjeshëm nga ajo e tigrit Bengalez. Sipas analizës gjenetike, ai ishte i lidhur ngushtë me tigrin siberian. Popullata banonte në pyjet dhe korridoret lumore nga Anatoli Lindore, Kaukazi Jugor dhe bregu i Detit Kaspik, përgjatë bregut të detit Aral, Amu-Darya dhe Syr-Darya pellgje në bregun jugor të liqenit Balkhash dhe në malet Altai. Ai ishte regjistruar ne [[Lista e BNRN-së e specieve të rrezikuara|listen e kuqe]] gjatë viteve 1970 dhe konsiderohet i zhdukur që nga fundi i shekullit të 20-të. | [[File:Panthera tigris virgata.jpg|lidhje=https://en.wikipedia.org/wiki/Panthera tigris virgata.jpg|175x175px]] |- |'''[[Tigri Siberian]]''' ''P. t. tigris'', më parë ''P. t. altaica''<ref name="MSW3"/> |Tigri siberian ka një shtresë të trashë me ngjyrë të zbehtë dhe disa vija ngjyrë kafe të errët. Meshkujt kanë një gjatësi prej 190 deri 230 cm dhe peshojnë mes 180 dhe 306 kg, ndërsa femrat, 160 deri 180 cm dhe 100 deri në 167 kg. Gjatësia e bishtit është rreth 60-110 cm.<ref>[https://phys.org/news/2016-04-world-wild-tiger-century.html "World's wild tiger count rising for first time in a century"] Daigle, K.(2016) Phys Org. Retrieved 17 prilli 2016.</ref> Kjo popullatë banon në rajonin Amur-Ussuri të Korsisë së Primorskit dhe Krabarovsk Krai në Siberinë e largët lindore, me një popullatë të vogël në Hunchun National Siberian Nature Reserve Tiger në Kinën verilindore pranë kufirit me Korenë e Veriut. Ajo është zhdukur në Mongoli, Korenë e Veriut dhe Korenë e Jugut. Në vitin 2005, në rajon ishin 331-393 tigrat siberianë dhe të rritur, me një popullatë prej 250 individësh. Deri në vitin 2015, në Lindjen e Largët Ruse kishte një popullatë prej 480 deri në 540 individësh. | [[File:Siberian_Tiger_sf.jpg|lidhje=https://en.wikipedia.org/wiki/Siberian_Tiger_sf.jpg|175x175px]] |- |'''[[Tigri Indokinez]]''' ''P. t.tigris'' më parë ''P. t. corbetti'' |Tigri Indooinez u përshkrua si më i vogël se tigri Bengalez dhe me një kafkë më të vogël. Meshkujt arrinë 270 cm gjatësi me një peshë jo më shumë se 195 kg, ndërsa femrat 220 cm me një peshë që arrin deri në 130 kg. Eshtë banor i [[tailanda|Tailandës]] dhe është zhdukur nga Vietnami. Në 2015 u listua në [[Lista e BNRN-së e specieve të rrezikuara|listen e kuqe]]. | [[File:Panthera_tigris_corbetti_(Tierpark_Berlin)_832-714-(118).jpg|lidhje=https://en.wikipedia.org/wiki/Panthera_tigris_corbetti_(Tierpark_Berlin)_832-714-(118).jpg|175x175px]] |- |'''[[Tigri i Malajzisë]]''' ''P. t. tigris'' më parë ''P. t. jacksoni'' |Nuk ka një dallim të qartë mes tigrit malajzez dhe atij Indokinez në madhesinë e pelazhit apo kafkës se tyre. Shpesh meshkujt mund të shkojnë në një gjatësi totale prej 220 deri në 280 cm dhe peshojnë ndërmjet 100 deri në 133 kg, ndërsa femrat shkojnë në nje gjatesi prej 180 deri në 260 cm dhe një peshë prej 60 deri në 88 kg. Popullata u vlerësua përafërsisht në 250 deri 344 individë të rritur në vitin 2013, dhe me gjasë përfshinte më pak se 200 individë të rritur në atë kohë. Ndarja gjeografike midis tigrave të Malajzisë dhe atyre të Indonezisë është e paqartë pasi tigrat në Malajzinë veriore janë të afërt me ato në jug të Tajlandës. Në Singapor, tigri i fundit u qëllua në 1932. | [[File:MalayanTiger.jpg|lidhje=https://en.wikipedia.org/wiki/MalayanTiger.jpg|175x175px]] |- |'''[[Tigri i Kinës Jugore]]''' ''P. t. tigris'' më parë ''P. t. amoyensis'' (Hilzheimer, 1905) |Tigri i Kinës Jugore konsiderohet si nënlloji me antik i tigrave. Ka një hundë rrumbullake, shirita të zinj, të holle dhe të shpeshtë dhe nje ngjyrë të portokalltë te erret. Meshkujt arrijne një gjatësi prej 230 deri në 260 cm dhe një peshë mes 130 deri në 180 kg, nderkohë që femrat arrijnë nje gjatesi prej 200 deri në 237 cm, me një peshe që nuk i kalon 113 kg. Është zhdukur në zonat e egra. Eshtë futur në [[Lista e BNRN-së e specieve të rrezikuara|listen e kuqe]] për shkak se gjenden 26 deri në 30 individë. Nuk gjenden të lirë në natyrë.<ref name="IUCN"/> | [[File:2012_Suedchinesischer_Tiger.JPG|lidhje=https://en.wikipedia.org/wiki/2012_Suedchinesischer_Tiger.JPG|175x175px]] |} {| class="wikitable sortable" |+ Banorët e ishujve Sunda !Nënllojet !Përshkrimi !Fotografia |- |'''[[Tigri Javanez]]''' ''P. t. sondaica'' ([[Temminick]], 1844) |Tigri Javan ishte i vogël në krahasim me [[tigri i kontinentit Aziatik|tigrat e kontinentit Aziatik]]. Meshkujt peshonin 100-141 kg dhe femra 75-115 kg. Kjo popullatë ishte e kufizuar në ishullin indonezian të Javanit, dhe ishte regjistruar deri në mesin e viteve 1970. Pas vitit 1979, në zonën malore të Betirit nuk u konfirmua më shumë zbulime. Një ekspeditë në Parkun Kombëtar të Malit Halimun Salak në vitin 1990 nuk dha ndonjë dëshmi të përcaktuar dhe të drejtpërdrejtë për ekzistencën e vazhdueshme të tigrave derisa u shpall si i zhdukur. | [[File:Java Tiger.jpg|lidhje=https://en.wikipedia.org/wiki/Java Tiger.jpg|175x175px]] |- |'''[[Tigri Balinez]]''' ''P. t. sondaica'' më parë ''P. t. balica'' |Tigri Bali ishte tigri më i vogël dhe i kufizuar në ishullin Indonezian të [[Bali|Balit]]. Kishte një peshë prej 90-100 kg në meshkuj dhe 65-80 kg në femra. Një tipar tipik i kafkave tigër të Balit është avioni i ngushtë zverkues, i cili është analog me formën e kafkave të tigrave të Javanit. Në Bali, tigrat u gjuanin me zhdukje; tigri i fundit i Bali, një femër e rritur, mendohet se është vrarë në Sumbar Kima, Perëndim Bali, më 27 shtator 1937, ndonëse kishte raporte të pakonfirmuara se fshatarët gjetën një kufomë te tigrit në 1963.<ref>{{cite book|title=Ecology of Java & Bali|last=Whitten|first=T.|last2=Soeriaatmadja|first2=R. E.|year=1996|publisher=Oxford University Press|isbn=978-962-593-072-5|page=706|url=https://books.google.com/books?id=_pIcG_aZGjsC&pg=PA706}}</ref> | [[File:Bali_tiger_zanveld.jpg|lidhje=https://en.wikipedia.org/wiki/Bali tiger zanveld.jpg|175x175px]] |- |'''[[Tigri Sumatran]]''' ''P. t. sondaica'' më parë ''P. t. sumatrae'' |Është më i vogli nga të gjitha tigrat e gjallë. Meshkujt shkojnë në gjatësi të përgjithshme nga 220 në 255 cm dhe peshojnë ndërmjet 100 deri në 140 kg, ndërsa femrat variojnë nga 215 deri në 230 cm dhe 75 deri në 110 kg. Arsyet për madhësinë e tij të vogël në krahasim me tigrat e kontinentit janë të paqarta, por ndoshta rezultat i konkurrencës për prenë e kufizuar dhe të vogël. Popullata mendohet të jetë me origjinë nga Azia dhe të jetë izoluar rreth 6,000 deri në 12,000 vjet më parë, pasi një rritje në nivelin e detit krijoi ishullin Indonezian të [[Sumatra|Sumatrës]].<ref>{{cite journal|last1=Cracraft|first1=J.|last2=Feinstein|first2=J.|last3=Vaughn|first3=J.|last4=Helm-Bychowski|first4=K.|title=Sorting out tigers (''Panthera tigris''): mitochondrial sequences, nuclear inserts, systematics, and conservation genetics|url=http://research.amnh.org/vz/ornithology/pdfs/1998c.%20tiger%20conservation.pdf|journal=Animal Conservation|volume=1|pages=139–150|year=1998|doi=10.1111/j.1469-1795.1998.tb00021.x|issue=2}}</ref> | [[File:Panthera_tigris_sumatran_subspecies.jpg|lidhje=https://en.wikipedia.org/wiki/Panthera tigris sumatran subspecies.jpg|175x175px]] |} === Hibridët === {{Further|Hibridet e panterave|Hibridët e felidëve|Ligri|Tigoni}} Luanët janë të njohur për [[Riprodhimi|kryqëzimin]] e suksesshem me tigrat (më shpesh me tigrat Amur [[Tigri i Bengalit|Bengalez]]) për të krijuar hibride të quajtur ligers dhe tigonët. Hibridet e tilla dikur ishin zakonisht të edukuara në kopshtin zoologjik, por kjo tani është dekurajuar për shkak të theksimit të ruajtjes. Hibridet vazhdojnë të rriten në menagjeret private dhe në kopshtet zoologjike në Kinë.{{citation needed}} Ligri krijohet gjatë një kryqëzim mes një luani mashkull dhe një tigreshe.<ref name="liger">{{cite book|last=Markel|first=Scott|author2=León, Darryl|year=2003|title=Sequence Analysis in a Nutshell: a guide to common tools and databases|url=https://archive.org/details/sequenceanalysis0000mark|publisher=O'Reily|location=Sebastopol, California|isbn=0-596-00494-X}}</ref> Ligrat rriten shumë më tepër se secila nga llojet e prindërve. Ata ndajnë cilësitë fizike dhe të sjelljes të të dy llojeve të prindërve (spote dhe vija në një sfond me rërë). Ligrat meshkuj janë sterile, por ligrat femra shpesh janë pjellore. Meshkujt kanë rreth 50% shans për të patur një mane, por, edhe nëse bëjnë, manët e tyre do të jenë vetëm rreth gjysma e madhësisë së asaj të një luani të pastër. Ligat janë zakonisht në gjatësi midis 3 dhe 3.7 metra dhe mund të peshojnë ndërmjet 800 dhe 360 dhe 450 kg ose më shumë.<ref name="liger" /> Tigoni më pak i zakonshëm krijohet nga një kryqëzim mes të një luaneshë dhe një tigri mashkull.<ref name="liger" />Për shkak se tigri mashkullull nuk kalon në një gjen promovues të rritjes, kalon në një gjen që pengon rritjen dhe tigonët janë shpesh relativisht të vegjël e peshojnë deri në 150 kg. Ashtu si ligrat, ata kanë tipare fizike dhe të sjelljes nga të dy llojet e prindërve, dhe meshkujt janë steril. Femrat janë nganjëherë pjellore dhe herë pas here kanë lindur litigonë kur janë bashkuar me një [[luani Aziatik|luan Aziatik]]. == Karakteristikat == [[File:Panther_tigris_%26_Panthera_leo_skulls.jpg|thumb|Megjithëse kafka e tigrit (majtas) është e ngjashme me atë të luanit (djathtas) ajo është më e madhe]] Tigri ka një trup muskulor me kocka të fuqishëm, një kokë të madhe dhe një bisht që është rreth gjysma e gjatësisë së trupit të saj. Gezofi i tij është i dendur dhe i rëndë, ndërsa ngjyra ndryshon në mes të hijeve të portokalltë dhe ngjyrës kafe me zona të bardha të barkut dhe vija dalluese vertikale të zeza që janë unike në secilin individ. Vijat ka të ngjarë të jetë e dobishme për maskimin në bimësi të tilla si bari i gjatë me modele të forta vertikale të dritës dhe hijes. Tigri është një nga vetëm disa lloje me shirita të maceve; nuk dihet pse modelet e ndotura dhe rosetat janë modeli më i zakonshëm i maskuar midis felideve. Modeli i veshjes së një tigrei është ende i dukshëm kur është i mitur. Kjo është për shkak të pigmentimit të lëkurës, por në folenë e kokës dhe të flokëve të ngulitura në lëkurë, të ngjashme me mjekrën njerëzore (''zakonisht si hija që bie pasdite''), dhe është e zakonshme me macet e tjera të mëdha. Ata kanë një rritje të rëndë të leshit rreth qafës dhe nofullave dhe mustaqeve të gjata, veçanërisht te meshkuj. Veshët e vegjël, të rrumbullakosura, kanë një vend të shquar të bardhë në pjesën e pasme, të rrethuar nga të zeza. Këto "sytë" të rreme, të quajtura ocelli, duket se luajnë një rol të rëndësishëm në komunikimin me speciet e tjera. Kafka është e ngjashme me atë të luanit, megjithëse zona frontale zakonisht nuk është aq e depresuar ose e rrafshuar, me një rajon postorbital pak më të gjatë. Kafka e një luani ka hapje më të gjera të hundës. Megjithatë, për shkak të ndryshimit në kafka të të dy llojeve, struktura e nofullës së poshtme është një tregues më i besueshëm i specieve. Tigri gjithashtu ka dhëmbë mjaft të fortë; '' 'canines' '' disi të lakuara, janë më të gjatat në mesin e mishngrënësve, një lartësi kurore deri në 90 mm. [[File:Siberian_Tiger_by_Malene_Th.jpg|thumb|right|160px|Tigri siberian është macja më e madhe në kaptivitet, por në natyrën e egër, tigri bengalez ka gjatësinë më te madhe mes shpatullave]] === Përmasat === Tigrat janë të ndryshëm nga njëri-tjetri në madhësi të të gjitha llojeve të maceve të mëdha. Ekziston një dimorfizëm seksual i dukshëm mes meshkujve dhe femrave, të fundit duke qenë vazhdimisht më të vegjël se meshkujt. Diferenca madhore midis meshkujve dhe femrave është proporcionale më e madhe në nëngrupet e mëdha të tigrave, me meshkujt që peshojnë deri në 2 herë më shumë se femrat. Meshkujt gjithashtu kanë gjurmë më të gjera se femrat, duke bërë të mundur që gjinia të dallohet nga gjurmët. Meshkujt ndryshojnë në gjatësi totale nga 250 në 390 cm dhe peshojnë mes 90 deri 306 kg, me gjatësi prej 316 deri në 383 mm. Femrat ndryshojnë në gjatësi totale nga 200 në 275 cm, peshojnë 65 deri në 167 kg me gjatësi të kafkës që varion nga 268 deri në 318 mm. Tigrat e egër e të rëndë që është raportuar ndonjëherë kishte një gjatësi të përgjithshme trupore prej 338 cm. Në secilën prej sekseve, bishti përfaqëson 60 deri në 110 cm të gjatësisë totale. Tigrat meshkuj të mëdhenj siberianë arrijnë një gjatësi të përgjithshme prej më shumë se 350 cm dhe 330 cm në mes të kunjve, me një peshë deri në 317.2 kg. Kjo është dukshëm më e madhe se pesha prej 75 deri 140 kg e arritur nga tigri i Sumatranit. Në sup, tigrat mund të qëndrojnë ndryshe 70 deri në 122 cm. Tigri më i rëndë në regjistrim ishte një tigër bengalez i qëlluar në vitin 1967 që pretendohej të peshonte 388.7 kg; i paverifikuar është nëse ky individ ka një stomak të plotë ose të zbrazët. Është supozuar se madhësia e trupit të popullsive të tigrave të ndryshëm mund të lidhet me klimën dhe të shpjegohet me termoregulimin dhe sundimin e Bergmanit, ose me shpërndarjen dhe madhësinë e llojeve të presë.. Tigrat bengalez dhe siberian janë mes maceve më të larta në lartësinë e shpatullave. Ata renditen gjithashtu me tigrin Kaspik midis maceve më të mëdhenj që kanë ekzistuar ndonjëherë. Megjithatë, një tigër i egër i rritur i meshkujve siberian në peshën e trupit prej 176.4 kg peshon më pak se një tigër bengalez i rritur, në 196 kilogram. ===Varacionet e ngjyrave === {{multiple image |align=right |direction=horizontal |header= |image1=Haifa White Tigers-9129-13.jpg |caption1=[[Tigri i bardhë]], ky gjen recesiv u gjet në tigrat bengalezë, që shkakton ngjyrën e bardhë dhe sytë blu. Nuk është diçka [[Albinismi|albine]] |width1=200 |image2=Golden tiger 1 - Buffalo Zoo.jpg |caption2 = [[Tigri i artë]] ka nje ngjyre me te hapur se tigrat tjere |width2=140 }} Nje gjen recesiv është gjetur ne tigrat e bengalit që mund të krijojë tigrat e bardhë dhe ata të artë, por vetem 1 nga 10,000 lindje mund t'a përmbajnë këtë gjen. Për t'a bërë të mundur këtë, të dy prindërit duhet të përmbajnë gjenin. Gjeni shkakton tek foshnja ngjyrën e bardhë dhe sytë blu. Nuk është diçka albine, por vetëm një pigmetim që ndryshon proteinat përçuese. Tigrat e bardhë njihen prej shumë kohësh. Tigri i parë u zbulua rreth vitit [[1820]]. Një tigër i bardhë u vra në [[Assam]] në [[1899]]. Raca e famshme e tanishme, e ka prejardhjen nga një mashkull i bardhë, i kapur në Rewa në [[27 maj]] [[1951]]. Ky i fundit u kryqëzua me një tigreshë normale. Këlyshët e parë patën ngjyrë normale. Njëra nga femrat u kryqëzua me të atin dhe dha 4 këlyshë të bardhë në [[30 Tetor]] [[1958]]. kështu pati fillimin dhe brezi i tigrave të bardhë. Aktualisht ka disa tigra të bardhë që jetojnë në Indi. Bëhet fjalë për tigra të kryqëzuar me tigrat e bardhë të kopshteve zoologjike, për të mos humbur llojin dhe të ruajnë tigrin e bardhë. Një tigër i arte, tigër argjilor ose tigër luleshtrydhe është një tigër me një ndryshim ngjyre të shkaktuar nga një gjen recesiv gjate kryqezimit te dy tigrave. Ashtu si [[Tigri i Bardhe|Tigrat e Bardhë]], ajo është një formë e ngjyrës dhe jo një specie e veçantë. Asnjë emër zyrtar nuk është caktuar për ngjyrën. Nganjëherë quhet tigër luleshtrydhe për shkak të ngjyres se bardhe poshte gezofit. Tigrat e artë gjithashtu kanë tendencë të jenë më të mëdhenj se tigrat e zakonshem dhe për shkak të efektit të gjenit në boshtin e flokëve, kanë lesh më të butë se sa të afërmit e tyre portokalli. ==Perhapja dhe habitati== [[File:Historical_tiger_distribution_PLoS_2009.png|thumb|left|Përhapja historike e tigrit]] Në fund të periudhës së fundit akullnajore rreth 20,000 vjet më parë, tigri ishte i përhapur nga Rajoni i Anatolisë Lindore dhe Mesopotamia, në Azinë Qendrore në Siberinë Lindore dhe Jugore dhe Azinë Juglindore në ishujt indonezianë të Java, Bali dhe Sumatra. Sot, tigrat rajonalisht janë zhdukur në Afganistan, Ukrainë, Kazakistan, Kirgistan, Taxhikistan, Turkmenistan, Iran, Pakistan dhe Singapor. Mbetjet fosile tregojnë se tigrat ishin gjithashtu të pranishëm në Beringia në veri, Japoninë lindore, dhe Borneo dhe ishulli [[Palawan]] i [[Filipina]] në jug, gjatë Pleistocenit të vonë dhe Holocenit të hershëm. Sa për tigrin Bornean, nuk është konfirmuar se është zhdukur në kohët parahistorike, duke lënë të hapur mundësinë e mbijetimit të saj në kohët e fundit të paktën. Gjatë shekullit të 20-të, tigrat u zhdukën në Azinë Perëndimore dhe Qendrore, dhe në një numër të Ishujve Sunda, dhe u kufizuan në xhepat e izoluar në pjesën e mbetur të vargut të tyre. Ata u zhdukën në ishullin e [[Bali|Balit]] në vitet 1940, rreth Detit Kaspik në vitet 1970, dhe në Java në vitet 1980. Kjo ishte rezultat i humbjes së habitatit dhe vrasjes së vazhdueshme të tigrave dhe gjahut tigër. Sot, zona e tyre e fragmentuar dhe e shpërngulur shtrihet në lindje nga India në Bangladesh, Butan, Nepal, Myanmar, Tajlandë, Kamboxhia, Laosi, Vietnami, Kina, Malajzia, Indonezia, Koreja e Veriut dhe Rusia. Kufiri verior i vargut të tyre është afër lumit Amur në juglindjen e Siberisë. Ishulli i vetëm i madh që jetojnë ende është Sumatra. Që nga fillimi i shekullit të 20-të, vargu historik i tigrave është zvogëluar për 93%. Në dekadën 1997-2007, zona e vlerësuar e njohur për t'u zënë nga tigrat ka rënë me 41%. Tigri zë një gamë të gjerë tipesh habitash, por zakonisht kërkon mbulim të mjaftueshëm, afërsinë me ujin dhe një bollëk të presë. Ajo preferon bimësinë e dendur, për të cilën ngjyrosja e saj e maskuar është e përshtatshme, dhe ku një grabitqar i vetëm nuk është në disavantazh krahasuar me macet e shumta në krenari. Një kërkesë e mëtejshme për habitat është vendosja e lokacioneve të përshtatshme të izoluara, të cilat mund të përbëhen nga shpella, pemë të mëdha të zbrazëta ose vegjetacion të dendur. Tigri i Bengalit në veçanti jeton në shumë lloje pyjesh, duke përfshirë lagështirë, me gjelbërim të përjetshëm, dhe pyjet gjysmë të gjelbra të Asamit dhe Bengalit lindor, pyjet e mangrove me moçalet e deltës së Ganges, pyllit gjetherënës në Terai dhe pyjet e gjembave në Ghat perëndimore. Në pjesë të ndryshme të vargut të saj jeton ose ka banuar barishtore dhe savanë, pjesërisht të hapura pjesërisht, si dhe pyjet e taigave dhe habitatet shkëmbore. == Biologjia dhe sjellja == [[File:Tigerwater_edit2.jpg|thumb|150px|Tigrat ndihet rehat në ujë dhe bëjnë banjë gjatë gjithë kohës]] ===Aktivitetet shoqërore dhe të përditshme=== {{multiple image |align=right |direction=vertical |image1=JenB Marking Territory.JPG |caption1=Një mashkull duke shënuar territorin e tij|width1= }} Tigrat e rritur të çojnë kryesisht jetën e vetmuar. Ata krijojnë dhe mbajnë territore, por kanë shumë më tepër shtëpi brenda të cilave bredhin. Të rriturit rezidentë të të dy sekseve përgjithësisht i kufizojnë lëvizjet e tyre në vargjet e tyre shtëpiake, brenda së cilës ata i plotësojnë nevojat e tyre dhe ato të fëmijëve të tyre në rritje. Individët që ndajnë të njëjtën zonë janë të vetëdijshëm për lëvizjet dhe aktivitetet e njëri-tjetrit. Madhësia e vargut shtëpi varet kryesisht nga bollëku i presë, dhe, në rastin e meshkujve, në qasjen tek femrat. Një tigër mund të ketë një territor prej 20 km2, ndërsa territoret e meshkujve janë shumë më të mëdha, duke mbuluar 60 deri në 100 km2. Gama e meshkujve tenton të mbivendoset me ato të disa femrave, duke i siguruar atij një fushë të madhe partnerësh të ardhshëm. Tigri është një specie kërkuese dhe individët shpërndahen në distanca deri në 650 km për të arritur popullsine e tigrave në zona të tjera. Është notari i fortë dhe shpesh banje në pellgje, liqene dhe lumenj, duke mbajtur kështu freski në vapën e ditës. Në përgjithësi, në mesin e specieve të mëdha mace, vetëm Jaguar ndan një dashuri të ngjashme për ujë në shkretëtirë. Individët mund të kalojnë lumenj deri në 7 km të gjerë dhe mund të notojnë deri në 29 km në ditë. Ata janë në gjendje të mbajnë prenë në ujë, ose t'a kapin atë gjithashtu në uje. Tigreshat e reja krijojnë territoret e tyre të para pranë nënës së tyre. Mbivendosja midis territorit të femrës dhe nënës së saj zvogëlohet me kalimin e kohës. Megjithatë, meshkujt migrojnë më tej se homologët e tyre femra dhe vendosën në një moshë më të re për të shënuar zonën e tyre. Një mashkull i ri merr territorin ose duke kërkuar një zonë të lirë nga tigrat e tjerë meshkuj, ose duke jetuar si një kalimtare në një territor tjetër mashkullor derisa ai të jetë më i vjetër dhe i fortë sa të sfidojë meshkujt rezidentë. Meshkujt e rinj që kërkojnë të krijojnë veten e tyre përbëjnë shkallën më të lartë të vdekshmërisë (30-35% në vit) midis tigrave të rritur. Për të identifikuar territorin e tij, mashkullin shënon pemë duke spërkatur sekrecionet e urinës dhe të gjëndrave të analit, si dhe duke shënuar shtigje me shenja dhe duke shënuar pemë ose në tokë me kthetrat e tyre. Femrat përdorin gjithashtu këto "kruajtje", si dhe shenja të urinës dhe jashtëqitjes. Shenjat e aromave të këtij lloji u mundësojnë një individi të marrë informacion mbi identitetin, seksin dhe statusin riprodhues të tjetrit. Femrat në estrus do të sinjalizojnë disponueshmërinë e tyre duke shënuar më shpesh dhe duke rritur vocalisations e tyre. Megjithëse në shumicën e rasteve shmangen njëri-tjetrin, tigrat nuk janë gjithmonë territorial dhe marrëdhëniet midis individëve mund të jenë komplekse. Një i rritur i të dy sekseve ndonjëherë do të ndajë territorin me të tjerët, madje edhe ata që nuk mund të lidhen me ta. George Schaller vëzhgoi një mashkull të ndajnë një territor me dy femra dhe katër këlyshë.<br>Në librin e tij "[[Tigri (libër)|Tigri]]", [[Stephen Mills]] përshkruan një ngjarje shoqërore të dëshmuar nga Valmik Thapar dhe Fateh Singh Rathore në [[Parku kombëtar Rathambore|parkun kombëtar Rathambore]] kështu: {{Quote|Një tigreshë [[Dominimi (etologjia)|dominuese]] që ata e quanin Padmini vrau një [[Antilopë]] mashkull rreth 300.23 kg. Ata e gjetën prenë vetëm pas agimit me tre këlyshët e saj 14-muajshe dhe ata panë të pandërprerë për dhjetë orët e ardhshme. Gjatë kësaj periudhe familja u bashkua me dy femra të rritura dhe një mashkull të rritur, të gjithë pasardhës nga pleqtë e mëparshëm të Padminit dhe nga dy tigrat e palidhur, një femër tjetrën e paidentifikuar. Deri në orën tre nuk kishte më pak se nëntë tigrat rreth presë.<ref name="Mills04">{{cite book|author=Mills, S.|year=2004|title=Tiger|url=https://archive.org/details/tiger0000mill|page=[https://archive.org/details/tiger0000mill/page/89 89]|publisher=BBC Books|location=London|isbn=1-55297-949-0}}</ref>}} [[File:Panthera_tigris_altaica_(27.08.2012).JPG|thumb|left|Një [[Tigri Siberian|tigër Siberian]] duke notuar në pishinë]] Herë pas here, tigrat meshkuj marrin pjesë në rritjen e këlyshëve, zakonisht të tyre, por kjo është jashtëzakonisht e rrallë dhe jo gjithmonë e kuptueshme. Në maj të vitit 2015, tigrat Amur u fotografuan nga kurthet e kamerave në rezervatin Biokopere të Sikhote-Alin. Fotot tregojnë se një tigër mashkull Amur kalon, e ndjekur nga një femër dhe tre këlysh brenda hapësirës prej rreth dy minutash.<ref>Wildlife Conservation Society. (2015). [https://www.sciencedaily.com/releases/2015/03/150306143548.htm Tiger dad: Rare family portrait of Amur tigers the first-ever to include an adult male]. ScienceDaily, 6 marsi 2015.</ref> Në Ranthambore, një [[Tigri i Bengalit|tigër Bengal]] mashkull mbrojti dy këlyshë femra jetimë pasi nëna e tyre kishte vdekur nga sëmundja. Qeniet mbetën nën kujdesin e tij, ai i furnizoi me ushqim e i mbrojti nga rivali mashkull.<ref>{{cite web|url=http://www.ranthamborenationalpark.com/t-25.html|title=T-25 Dollar Dominant Male Tiger in Ranthambore National Park}}</ref> Tigrat meshkuj në përgjithësi janë më intolerantë ndaj meshkujve të tjerë brenda territoreve të tyre sesa ndaj femrave të tjera. Mosmarrëveshjet territoriale zakonisht zgjidhen me një përleshje. Disa incidente të tilla janë vërejtur në të cilat tigri i mundur largohet.<ref name="Thapar1989">{{cite book|author=Thapar, Valmik|year=1989|title=Tiger: Portrait of a Predator|url=https://archive.org/details/tigerportraitofp0000thap|publisher=Smithmark|location=New York|isbn=0-8160-1238-5}}</ref> Pasi të jetë vendosur dominimi, një mashkull mund të tolerojë një vartës brenda rrezes së tij, për sa kohë që nuk jetojnë në lagje shumë të ngushta. Mosmarrëveshjet më agresive kanë tendencë të ndodhin mes dy meshkujve kur një femër është në territorin e tjetrit dhe rrallë mund të rezultojë me vdekjen e njërit prej meshkujve.<ref name="TT01">Tiger and Territory: [https://wp.natsci.colostate.edu/findingporpoise/tigers-and-territory-the-issues-we-see-with-home-range-size-and-conservation-in-these-big-cats/ The Issues We See with Home Range Size and Conservation in these Big Cats] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200122184610/https://wp.natsci.colostate.edu/findingporpoise/tigers-and-territory-the-issues-we-see-with-home-range-size-and-conservation-in-these-big-cats/ |date=22 janar 2020 }}. Marrë më 23.03.2017</ref> [[File:Flehmen_Response_in_a_Sub_Adult_Tiger.jpg|thumb|left|[[Tigri Bengalez]] duke dhënë një përgjigje të flementuar ndërkohë që shënon territorin e tij]] Tigri mashkull mumd të japë një [[Përgjigja e flementuar|përgjigje të flementuar]] tek meshkujt e tjerë, ose kur nuhat urinën e meshkujve që kanë shënuar territoret e tyre. Ashtu si llojet e tjera, tigrat rënkojnë, veçanërisht në situata agresive, gjatë sezonit të çiftëzimit ose kur bëjnë një vrasje. Ka dy ulërima të ndryshme: ulërima "e vërtetë" është bërë duke përdorur aparatin hioid dhe e detyruar përmes një gojë të hapur ndërsa mbyllet gradualisht dhe ulërima më e shkurtër dhe më e ashpër "kollë" është bërë me gojën e hapur dhe dhëmbët e ekspozuar. Ulërima "e vërtetë" mund të dëgjohet deri në 3 km larg dhe nganjëherë emetohet tre ose katër herë në vazhdim. Kur të tensionuar, tigrat do të ankohet, një tingull i ngjashëm me një ulërimë, por më të nënshtruar dhe të bërë kur goja është pjesërisht ose tërësisht e mbyllur. Vërshimi mund të dëgjohet 400 m larg.<ref>{{Cite journal|doi=10.1023/A:1020620121416|year=1999|last1=Peters|first1=G.|last2=Tonkin-Leyhausen|first2=B. A.|title=Evolution of Acoustic Communication Signals of Mammals: Friendly Close-Range Vocalizations in Felidae (Carnivora)|journal=Journal of Mammalian Evolution|volume=6|issue=2|pages=129–159}}</ref> Komunikimet e tjera vokale përfshijnë: mjaullimat dhe gerrhitjet. ===Gjuetia dhe dieta=== {{multiple image |align=right |direction=vertical |image1=Panthera tigris -Franklin Park Zoo, Massachusetts, USA-8a (1).jpg |caption1=Një tigër duke treguar dhëmbët e tij teksa po [[Ulërima (vokalization)|ulërin]]|width1= |image2=Amitava banerjee tiger wild boar tadoba.jpg |caption2=|width2= }} Në të zonat e egra, tigrat kryesisht ushqehen me kafshë të mëdha dhe të mesme, duke preferuar barëngrënësa që peshojnë të paktën 120.30 kg. Ata zakonisht kanë pak ose aspak efekt dëmtues mbi popullatat e tyre të presë. Dreri sambar, chital, barasingha, derri i egër, gaur, nilgai, si bualli i ujit dhe bualli i brendshëm, në rendin zbritës të preferencës, janë preja e favorizuar e tigrit në Tamil Nadu të Indisë, ndërsa gaur dhe sambar janë preja e preferuar dhe përbëjnë dietë e tigrave në pjesë të tjera të Indisë. Ata gjithashtu grabitin nga grabitqarët e tjerë, duke përfshirë qentë, leopardët, pitonët dhe krokodilat. [[File:RANTHAMBORE_TIGER_RESERVE.jpg|thumb|left|Tigri duke kapur një derer të egër në [[rezervati i tigrave në Kanë|rezervatin e tigrave në Kanë]]]] Në Siberi, speciet kryesore të gjahut janë wapiti Mançurian dhe derri i egër (''dy lloje që përbëjnë gati 80% të presë së përzgjedhur''), pasuar nga dreri i egër, dreri brinjëlopatë, dreri, dhe dreri i muskqeve. Arinjtë e zinj dhe aziatikë mund të bien pre e tigrave dhe përbëjnë deri në 40.7% të dietës së tigrave siberiane në varësi të kushteve lokale dhe popullatave të ariut. Në Sumatra, preja përfshijnë drunjtë sambar, muntjac, derri i egër, malajas tapir dhe orangutangun. Në rangun e ish-Tigrit të Kaspikut, preja përfshinte antilopa saiga, deve, kaukaziane, gomerë, dhe kuaj të egër. Ashtu si shumë grabitqarë, tigrat janë oportunistë dhe mund të hanë pre shumë më të vogla, të tilla si majmunët dhe peshqit. Tigrat në përgjithësi nuk gjuajne elefantët aziatikë të rritura dhe rinocerontët indian por incidentet janë raportuar. Më shpesh, janë viçat e vegjël më të prekshëm që merren. Tigrat janë raportuar duke sulmuar dhe vrarë elefantët e kapur nga njerëzit gjatë gjuetive të tigrave në shekullin e 19-të. Kur në afërsi të njerëzve, tigrat ndonjëherë gjithashtu do të ushqehen me bagëtitë të tilla shtëpiake si bagëtia, kuajt dhe gomerët. Tigrat e vjetër ose të plagosur, të paaftë për të kapur gjahun e egër, mund të bëhen ngrënësit e njerëzve; ky model është rikthyer shpesh në të gjithë Indinë. Një përjashtim është në Sundarbans, ku tigrat e shëndetshëm preokupojnë peshkatarët dhe fshatarët në kërkim të prodhimeve pyjore, duke formuar kështu një pjesë të vogël të dietës së tigrit. Megjithëse pothuajse ekskluzivisht mishngrënës, tigrat herë pas here do të hanë vegjetacion për fibra diete si frutat e pemës. ===Armiqtë dhe konkurentët=== [[File:Tigerdholes.jpg|thumb|left|Një tigër duke u gjuajtur nga një tufë me qenë të egër]] Tigrat zakonisht preferojnë të hanë gjahun që e kanë zënë vetë, por nuk e përjashtojnë gjahun e marrë nga mishngrënësit e të tjerë të mëdhenj. Megjithëse grabitqarët në mënyrë tipike e shmangin njëri-tjetrin, nëse të dyja palët duan të njëjtin gjah mund të shkaktohet përleshja mes tyre. Nëse këto nuk janë të mjaftueshme, konfliktet mund të kthehen në dhunë; tigrat mund të vrasin konkurrentët si leopardë, hienët me shirita, ujqit, arinjtë, pitonë dhe krokodilë me raste. Tigrat gjithashtu mund të jenë pre e këtyre konkurrentëve. Sulmet ndaj grabitqarëve më të vegjël, të tilla si rrëqebuj dhe dhelpra, janë pothuajse me siguri grabitqare. Krokodilat, arinjtë dhe tufat e mëdha të qenëve të egër mund të fitojnë konflikte kundër tigërve dhe në disa raste edhe t'i vrasin. Leopardi i konsiderueshëm më i vogël shmang konkurrencën nga tigrat duke gjuajtur në kohë të ndryshme të ditës dhe duke gjuajtur pre e ndryshme. Në Parkun Kombëtar të Nagarhole të Indisë, shumica e presë së përzgjedhur nga leopardët ishin nga 30 në 175 kg kundër një preference për prenë e peshuar mbi 176 kg në tigrat. Pesha mesatare e presë në dy macet e mëdha përkatëse në Indi ishte 37.6 kg kundrejt 91.5 kg. Me pretë relativisht të bollshme, tigrat dhe leopardët janë parë që bashkëjetojnë me sukses pa përjashtim konkurrues ose hierarkitë e mbizotërimit të species që mund të jenë më të zakonshme në savanën afrikane, ku leopardi ekziston me luanin. Çakallët e artë mund të ushqehen me tigrat e vrarë ose te ngordhur. ===Riprodhimi=== [[File:Panthera_tigris_altaica_13_-_Buffalo_Zoo.jpg|thumb|right|Nje tigreshë me këlyshin e saj]] [[File:Tigerbabys_Zoo_Frankfurt.jpg|thumb|Dy këlysh duke luajtur me top]] [[File:Tiger cub growling.jpg|thumb|Nje kelysh tigri duke hungeritur]] Kryqëzimi mund të ndodhë gjatë gjithë vitit, por është më i zakonshëm në mes të nëntorit dhe prillit. Një femër është e pranueshme vetëm për tre deri në gjashtë ditë. Çiftëzimi është i shpeshtë dhe i zhurmshëm gjatë asaj kohe. Shtatëzania varion nga 93 deri në 112 ditë, me një mesatare prej 103 deri në 105 ditë. Femra lind një ose tre këlyshë, rrallë edhe gjashtë. Këlyshët peshojnë nga 680 në 1400 gram secila në lindje, dhe janë të lindur të verbër. Femrat i marrin ato vetëm, me vendlindjen dhe shpellën e nënës në një vend të strehuar siç është një shpellë ose çarje shkëmbore. Babai në përgjithësi nuk merr pjesë në rritjen e tyre. Tigrat meshkuj që nuk kanë lidhje me to shpesh i vrasin këlyshët për ta bërë femrën të hapur, meqenëse tigri mund të lindë një pjellë tjetër brenda pesë muajve nëse humbasin fëmijët e mbeturinave të mëparshme. Shkalla e vdekshmërisë së këlyshëve tigër është rreth 50% në dy vitet e para. Pak grabitës të tjerë sulmojnë këlyshët e tigrave për shkak të zellit dhe egërsisë së nënës. Përveç njerëzve dhe tigrave të tjera, shkaqet e zakonshme të vdekshmërisë së foshnjës janë uria, ngrirja dhe aksidentet. Një këlysh dominant shfaqet me shumë energji, zakonisht një mashkull. Ky këlysh është më aktiv se vëllezërit e motrat e saj dhe merr rolin udhëheqës, duke lënë në fund nënën e tij dhe duke u bërë i pavarur më parë. Të vegjlit hapin sytë nga gjashtë deri në katërmbëdhjetë ditë. Për tetë javë, këlyshët bejne sipërmarrje të shkurtra jashtë me nënën e tyre, edhe pse ata nuk udhëtojnë me të si ajo kalon territorin e saj derisa ata janë më të vjetër. Kelyshet janë infermierë për tre deri në gjashtë muaj. Rreth kohës që ata janë zvjerdhur, ata fillojnë të shoqërojnë nënën e tyre në shëtitjet territoriale dhe ata mësohen se si të gjuajnë. Kelyshet shpesh bëhen të aftë (''dhe pothuajse të rritur'') gjuetarët në dymbëdhjetë muaj të vjetër. Këlyshët bëhen të pavarur rreth tetëmbëdhjetë muajsh, por nuk janë në moshën dy deri në dy vjeç e gjysmë që ata plotësisht të ndarë nga nëna e tyre. Femrat arrijnë pjekurinë seksuale në tre deri në katër vjet, ndërsa meshkujt e bëjnë këtë në katër deri në pesë vjet. Tigri i vjetër rob i regjistruar ka jetuar për 26 vjet. Një ekzemplar i egër, që nuk ka grabitqarët natyral, në teori mund të jetojë në një moshë të krahasueshme. ==Ruajtja== {| class="wikitable" |+Statusi i numrit te tigrave (2016) |- ! Shteti !! Numri |- |{{flagicon|Bangladesh}} [[Bangladeshi]] |style="white-space: nowrap;"|106 |- | {{flagicon|Bhutan}} [[Butani]] || 103 |- |{{flagicon|Cambodia}} [[Kamboxhia]] || 0 |- |{{flagicon|China}} [[Kina]] || 7 |- |{{flagicon|India}} [[India]] || 2,226 |- |{{flagicon|Indonesia}} [[Indonezia]] || 371 |- |{{flagicon|Malaysia}} [[Malajzia]] || 250 |- |{{flagicon|Russia}} [[Rusia]] || 433 |- |{{flagicon|Nepal}} [[Nepali]] || 198 |- |Totali || 3,261 |} Në fillim të shekullit të 20-të, u vlerësua se kishte mbi 100.000 tigra të egrër, por popullsia ka rënë jashtë robërisë në mes 1.500 dhe 3.500. Disa vlerësime sugjerojnë se ka më pak se 2,500 individë të pjekur të mbarështimit, pa asnjë nënpopullim që përmban më shumë se 250 individë të pjekur të mbarështimit. Popullsia globale e egër e tigrave u vlerësua nga Fondi Botëror për Natyrë në 3,200 në vitin 2011 dhe 3,890 në vitin 2015-Vox raportoi se kjo ishte rritja e parë në një shekull. India është shtëpia e popullsisë më të madhe të botës së tigrave. Një regjistrim i vitit 2014 vlerëson një popullsi prej 2,226, një rritje prej 30% që nga viti 2011. Në vitin 1973, Projekti '' 'Tiger of India' '', i nisur nga Indira Gandhi, krijoi mbi 25 rezerva tigrash në tokën e rikuperuar, ku zhvillimi njerëzor ishte i ndaluar. Projekti u vlerësua me trefishimin e numrit të tigrave të egër bengalez nga rreth 1,200 në 1973 në mbi 3,500 në vitet 1990, por një regjistrim i vitit 2007 tregoi se numrat kishin rënë përsëri në rreth 1,400 tigrat për shkak të gjuetisë. Pas raportit, qeveria indiane premtoi 153 milionë dollarë për iniciativën, krijoi masa për të luftuar gjuetinë, premtoi fonde për të zhvendosur deri në 200,000 fshatarë me qëllim që të reduktonte ndërveprimet njerëzore-tigër, dhe të ngrinte tetë rezerva të reja tigrash. Në vitin 2009 u pretendua se gjuetia ishte mbrojtur në mënyrë efektive në Ranthambore National Park. [[File:Wild_Sumatran_tiger.jpg|thumb|right|Tigri i egër sumatran i fotografuar nga kamra kurthe]] Në vitet 1940, tigri i Siberisë ishte në prag të zhdukjes me vetëm rreth 40 kafshë që mbeteshin të egra në Rusi. Si rezultat, u vendosën kontrolle kundër egërsisë nga Bashkimi Sovjetik dhe u krijua një rrjet i zonave të mbrojtura (zapovednik), duke çuar në një rritje të popullsisë në disa qindra. Luftimi përsëri u bë një problem në vitet 1990, kur ekonomia e Rusisë u rrëzua. Pengesa kryesore në ruajtjen e specieve është territori i madh që kërkojnë tigrat individualë (deri në 450 km2 të nevojshëm nga një femër e vetme dhe më shumë për një mashkull të vetëm). Përpjekjet aktuale të ruajtjes udhëhiqen nga qeveritë lokale dhe OJQ-të në bashkëpunim me organizatat ndërkombëtare, si Fondi Botëror për Natyrën dhe Shoqëria e Ruajtjes së Natyrës. Përjashtimi konkurrues i ujqërve nga tigrat është përdorur nga konservatorët rusë për t'i bindur gjuetarët që të tolerojnë macet e mëdha. Tigrat kanë më pak ndikim në popullatat e papunuar sesa ujqërit, dhe janë efektive në kontrollimin e numrave të këtyre të fundit. Në vitin 2005, mendohej të kishte rreth 360 kafshë në Rusi, megjithëse këto shfaqnin pak diversitet gjenetik. Megjithatë, në një dekadë më vonë, regjistrimi i tigrave të Siberisë u vlerësua nga 480 në 540 individë. Imazhi i kurthit të kamerës së tigërit të egër Sumatran Duke kundërshtuar më herët lëvizjen ambientaliste të udhëhequr nga Perëndimi, Kina ndryshoi qëndrimin e saj në vitet 1980 dhe u bë parti e traktatit CITES. Deri në 1993 ajo kishte ndaluar tregtinë në pjesë tigër, dhe kjo zvogëloi përdorimin e kockave tigër në mjekësinë tradicionale kineze. Pas kësaj, tregtia e njerëzve tibetianë në lëkurat e tigrave u bë një kërcënim relativisht më i rëndësishëm për tigrat. Pëlhura janë përdorur në veshje, kuba tigër-lëkurë duke u veshur nga këngëtarët dhe pjesëmarrësit në festivalet e garave të kuajve dhe u bënë simbole të statusit. Në vitin 2004, organizatat ndërkombëtare të ruajtjes nisën fushatat e suksesshme të propagandës mjedisore në Kinë kundër tregtisë së tigrave të tigrave të lëkurës. Kishte zemërim në Indi, ku jetojnë shumë tibetianë, dhe Dalai Lama 14 u bind për të marrë këtë çështje. Që atëherë ka pasur një ndryshim qëndrimi, me disa tibetianë që djegin publikisht kelyshët e tigrit. == Marëdheniet me njerëzit == ===Gjuetia e tigrave=== {{Further|Gjuetia e tigrave}} [[File:ElephantbackTigerHunt.jpg|thumb|Gjuetia me [[Elefanti|elefantë]]]] Tigri ka qenë një nga kafshët e mëdha pesëvjeçare të Azisë. Gjuetia e tigrave u zhvillua në një shkallë të madhe në fillim të shekullit të 19 dhe 20, duke qenë një sport i njohur dhe i admiruar nga britanikët në Indinë koloniale, si dhe nga klasat maharajas dhe aristokratike të shteteve të dikurshme princite të Indisë para pavarësisë. Një maharaja e vetme ose gjahtari anglez mund të pretendojnë të vrasin mbi njëqind tigrat në karrierën e tyre të gjuetisë. Gjuetia e tigrave u bë nga disa gjuetarë në këmbë; të tjerët u ulën me një dhi apo buall të lidhur jashtë si karrem; por të tjerët hipur mbrapa elefantit. ===Sulmet ndaj njerëzve=== Tigrat e egër që nuk kanë pasur kontakt të mëparshëm me njerëzit në mënyrë aktive, shmangnin ndërveprimet me njerëzit. Megjithatë, tigrat shkaktojnë më shumë vdekje njerëzore përmes sulmit të drejtpërdrejtë se çdo gjitar tjetër i egër. Sulmet janë provokuar herë pas here, pasi tigrat shfarosen pasi u plagosën, ndërsa ata vetë janë gjuajtur. Sulmet mund të provokohen aksidentalisht, si kur një njeri surprizon një tigër ose vjen pa dashje midis një nëne dhe të rinjve të saj, ose si në një rast në zonën rurale të Indisë. Herë pas here tigrat vijnë për të parë njerëzit si pre. Sulme të tilla janë më të zakonshme në zonat ku rritja e popullsisë, zvogelimi i prese dhe bujqësia kanë ushtruar presion mbi habitatet e tigrave dhe kanë zvogëluar prete e tyre. Shumica e sulmeve te tigrave ndaj njerëz janë të vjetra. Tigri Champawat, një tigër gjetur në Nepal dhe pastaj në Indi, kishte ishte sulmuar nga dy qen. Ajo ishte përgjegjëse për rreth 430 vdekje njerëzish, shumica e sulmeve që njihet nga një kafshë e egër, deri në kohën kur ajo u qëllua në vitin 1907 nga Jim Corbett. Sipas Corbett-it, sulmet e tigrave ndaj njerëzve zakonisht janë gjatë ditës, kur njerëzit punojnë jashtë dhe nuk mbajnë vrojtim. ==Tigri në kulturë== ===Në literaturë, art dhe film=== [[File:The_Tyger_BM_a_1794.jpg|thumb|150px|Poema e Uilliam Bllek]] Në poemën e [[William Blake]] në këngët e përvojës, titulluar "[[The Tyger (poemë)|Tyger]]", tigri është një kafshë kërcënuese dhe e frikshme. Në romanin fitues të çmimit "[[Man of Pi|Man of Pi]]" të [[Yann Martel]] të vitit 2001, protagonist, i mbijetuar i anijes së mbytyr për disa muaj në një varkë të vogël, në njëfarë mënyre shmanget duke u ngrënë nga mbijetuesi tjetër, një tigër i madh bengalez. Historia u adaptua në filmin e vitit 2012 Ang Lee me të njëjtin emër. Njeriu-ngrënës të [[Jim Corbett]]-it në vitin 1944 tregojnë dhjetë tregime të vërteta për shfrytëzimin e gjuetisë së tij në atë që tani është rajoni i Uttarakhand-ut në Indi. Libri ka shitur mbi katër milionë kopje, dhe ka qenë baza e filmave imagjinar dhe dokumentarë. Në Librin e xhunglës së [[Rudyard Kipling]] në 1894, tigri, [[Shere Khan]], është armiku i vdekshëm i protagonistit njerëzor, Mogli; libri ka formuar bazën e filmave të drejtpërdrejt dhe të animuar. Karaktere të tjera të tigrave që synojnë fëmijët kanë tendencë të jenë më të mirë, siç janë; tigri në Winnie-the-Pooh dhe Hobbes të A. A. Milne, të komik-stripit Calvin dhe Hobbes, të cilët përfaqësohen si kafshë të mbushura thjesht në jetë. Tigri është gjithashtu maskota për skuadra të ndryshme sportive në mbarë botën. Tigri Toni është një nuskë e famshme për drithërat e mëngjesit të Kellogg-it, Frosted Flakes. Esso (Exxon) markë e benzinës u reklamua që nga viti 1969 e tutje me sloganin 'vendosni një tigër në tankin tuaj', dhe një nuskë tigër; më shumë se 2.5 milionë bishta të tigrave sintetike u shitën për shoferët, të cilët i lidhën ato me kapuçët e tyre të benzinës. Tigri shfaqet në heraldikë, por dallon nga bishtja e zogjve, një krijesë e lulëzuar, e cila ka rrënjët e saj në kafshët mesjetare Europiane. == Shikoni edhe == *[[Tigri kundër luanit]] *[[Shere Khan|Tigri Bengalez në libër]] *[[Tigri Siberian#Në kulturë|Tigri Siberian si simboli i njerëzve]] == Referime == {{Reflist|30em}} ==Lidhje të jashtme== {{Commons|Panthera tigris}} {{Wikiquote|Tigri}} {{Wikispecies|Panthera tigris}} {{Macet e mëdha}} {{Taxonbar|from=Q19939}} [[Kategoria:Tigra|*]] [[Kategoria:Kafshë të përshkruara në 1758]] [[Kategoria:Gjitarë]] [[Kategoria:Gjitarë të Azisë]] [[Kategoria:Pantera]] [[Kategoria:Kafshë mishngrënëse]] [[Kategoria:Mishngrënës të Azisë]] [[Kategoria:Fauna Aziatike]] [[Kategoria:Fauna e rrezikuar Aziatike]] hlbye91m4ptxbboir2akro1fsuhqs2c 0 59280 3058440 3030214 2026-10-20T05:46:13Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 2 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3058440 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Kampanja | official_name = Regione Campania | native_name = Campania | settlement_type = [[Rajonet e Italisë|Rajon]] | image_flag = Flag of Campania.svg | flag_link = Flamuri | image_shield = Regione-Campania-Stemma.svg | shield_link = Stema | image_map = Campania in Italy.svg | map_caption = Vendndodhja e Kampanjës në Itali | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | seat_type = Kryeqendra | seat = [[Napoli]] | leader_title = Presidenti | leader_name = [[Roberto Fico]] | leader_party = [[Movimento 5 Stelle]] | area_total_km2 = 13667.85 | population_footnotes =<ref name="tuttitalia">{{cite web|title=Regione Campania - Guida ai comuni e alle province|url=https://www.tuttitalia.it/campania/|publisher=Tuttitalia|language=it|access-date=14 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 1 janar 2025 | population_total = 5582337 | population_density_km2 = 408.43 | blank_name_sec1 = Ndarja administrative | blank_info_sec1 = 4 provinca dhe 1 qytet metropolitan | blank1_name_sec1 = Numri i komunave | blank1_info_sec1 = 550 | website = {{URL|www.regione.campania.it}} | image_map1 = Map of region of Campania, Italy, with provinces-it.svg }} '''Kampanja''' (italisht: ''Campania'') është një [[Rajonet e Italisë|rajon]] në [[Italia jugore|Italinë jugore]], me kryeqendër [[Napoli]]n. Rajoni shtrihet në bregun tirren të gadishullit italian, kufizohet me [[Lacio]]n, [[Molize]]n, [[Pulia]]n dhe [[Bazilikata]]n, dhe është një nga rajonet më të populluara të vendit. Me 5.582.337 banorë më 1 janar 2025, Kampanja renditet ndër rajonet kryesore italiane për peshë demografike, historike dhe kulturore.<ref name="tuttitalia" /><ref name="treccani">{{cite web|title=Campania|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/campania/|website=Treccani|language=it|access-date=14 prill 2026}}</ref><ref name="britannica">{{cite web|title=Campania|url=https://www.britannica.com/place/Campania|website=Encyclopaedia Britannica|language=en|access-date=14 prill 2026}}</ref> Që nga 24 nëntori 2025 president i rajonit është [[Roberto Fico]].<ref name="presidente">{{cite web|title=Roberto Fico|url=https://www.regione.campania.it/regione/it/regione/presidente/roberto-fico|website=Regione Campania|language=it|access-date=14 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Kampanja karakterizohet nga një territor shumë i larmishëm, në të cilin bashkëjetojnë ultësira bregdetare, zona kodrinore, male, vullkane dhe gjire detare. Rajoni shtrihet nga gryka e Gariglianos deri te Gjiri i Policastros dhe përfshin disa nga peizazhet më të njohura të Italisë jugore, si [[Gjiri i Napolit]], [[Bregdeti Amalfitan]] dhe ishujt e [[Capri]]t, [[Ischia]]s dhe [[Procida]]s.<ref name="treccani" /><ref name="britannica" /> Në territorin kampan dallohen dy breza të mëdhenj: një brez bregdetar, në shumë pjesë i rrafshët ose kodrinor, dhe një brez i brendshëm më i thyer, i lidhur me Apeninet jugore. Rajoni është i njohur edhe për praninë e sistemeve vullkanike, sidomos [[Vezuvi|Vesuvios]] dhe zonës së [[Campi Flegrei]]t, që kanë pasur ndikim të madh në historinë natyrore dhe njerëzore të territorit.<ref>{{cite web|title=Campania|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/campania_%28Enciclopedia-Italiana%29/|website=Treccani|language=it|access-date=14 prill 2026}}</ref><ref name="britannica" /> == Historia == Kampanja është një nga rajonet italiane me trashëgiminë historike më të dendur. Në antikitet ajo ishte një nga qendrat më të rëndësishme të [[Magna Graecia]]s, me qytete që luajtën rol qendror në marrëdhëniet mes botës greke, italike dhe më pas romake. Në periudhën romake, zona e Kampanjës u shndërrua në një hapësirë me rëndësi të jashtëzakonshme ekonomike, urbane dhe kulturore, sidomos për shkak të peshës së qyteteve bregdetare dhe të territoreve pjellore përreth Napolit dhe Kapuas.<ref name="britannica" /><ref>{{cite web|title=Campania|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/campania_%28Dizionario-di-Storia%29/|website=Treccani|language=it|access-date=14 prill 2026}}</ref> Në shekujt pasues rajoni u ndikua nga bizantinët, lombardët, normanët, angevinët, aragonezët dhe burbonët. Për shumë kohë Napoli ishte një nga qendrat më të rëndësishme politike, kulturore dhe ekonomike të Mesdheut. Kjo vazhdimësi historike shpjegon përqendrimin e jashtëzakonshëm të monumenteve, qendrave urbane historike dhe traditave kulturore që karakterizojnë rajonin edhe sot.<ref name="treccani" /><ref name="britannica" /> == Ndarja administrative == Sipas të dhënave administrative më të fundit, Kampanja përfshin 550 komuna, 4 provinca dhe [[Qyteti metropolitan i Napolit|qytetin metropolitan të Napolit]].<ref name="tuttitalia-prov">{{cite web|title=Le province della Campania per popolazione|url=https://www.tuttitalia.it/campania/96-province/popolazione/|publisher=Tuttitalia|language=it|access-date=14 prill 2026}}</ref><ref name="tuttitalia-comuni">{{cite web|title=Comuni della Campania|url=https://www.tuttitalia.it/campania/96-comuni/|publisher=Tuttitalia|language=it|access-date=14 prill 2026}}</ref> {| class="wikitable sortable" ! Stema ! Emri shqiptar ! Emri italian ! Lloji ! Kryeqendra ! Komuna |- | [[Skeda:Provincia di Avellino-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Avelinos]] | Provincia di Avellino | Provinca | [[Avelino]] | 118 |- | [[Skeda:Provincia di Benevento-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Beneventos]] | Provincia di Benevento | Provinca | [[Benevento]] | 78 |- | [[Skeda:Provincia di Caserta-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Kazertës]] | Provincia di Caserta | Provinca | [[Kazerta]] | 104 |- | [[Skeda:Provincia di Napoli-Stemma.png|50px]] | [[Qyteti metropolitan i Napolit]] | Città metropolitana di Napoli | Qytet metropolitan | [[Napoli]] | 92 |- | [[Skeda:Provincia di Salerno-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Salernos]] | Provincia di Salerno | Provinca | [[Salerno]] | 158 |} == Demografia == Me 5.582.337 banorë më 1 janar 2025, Kampanja është një nga rajonet më të populluara të Italisë. Pjesa më e madhe e popullsisë përqendrohet në dhe rreth [[Napoli]]t dhe në zonat urbane e bregdetare, ndërsa brendësia malore dhe një pjesë e Apenineve kanë dendësi më të ulët banimi.<ref name="tuttitalia" /><ref name="tuttitalia-prov" /> Rrjeti urban i rajonit është i dendur dhe historikisht i fortë. Krahas Napolit, qendra të rëndësishme janë [[Salerno]], [[Kazerta]], [[Benevento]], [[Avelino]], si edhe një varg i gjerë qytetesh në zonën metropolitane dhe në bregdetin tirren e atë jugor. Ky policentrizëm i jep Kampanjës një profil të veçantë në krahasim me rajone të tjera italiane.<ref name="treccani" /><ref name="britannica" /> == Ekonomia == Ekonomia e Kampanjës mbështetet në një kombinim të bujqësisë, industrisë, tregtisë, shërbimeve, logjistikës dhe turizmit. Rajoni ka një rol të madh në ekonominë e Italisë jugore, sidomos për peshën e Napolit, të sistemit portual dhe të disa zonave prodhuese me rëndësi kombëtare.<ref name="treccani" /><ref name="britannica" /> Bujqësia kampane është e njohur për prodhimet tipike mesdhetare, si domatet, ullinjtë, agrumet, vera dhe produktet e qumështit. Në të njëjtën kohë, turizmi ka një peshë shumë të madhe falë Napolit, [[Pompei]]t, bregdetit amalfitan, ishujve të Gjirit të Napolit dhe zonave historike e natyrore të jugut të rajonit.<ref>{{cite web|title=Visit Campania|url=https://www.italia.it/en/campania|website=Italia.it|language=en|access-date=14 prill 2026}}</ref><ref name="britannica" /> Rëndësi të veçantë kanë edhe portet e [[Napoli]]t dhe [[Salerno]]s, të përfshira në sistemin portual të Detit Tirren Qendror, si edhe sistemi aeroportual kampan i lidhur me [[Aeroporti i Napolit|Napoli-Capodichino]]n dhe aeroportin e [[Salerno Costa d'Amalfi]].<ref>{{cite web|title=Autorità di Sistema Portuale del Mar Tirreno Centrale|url=https://adsptirrenocentrale.it/|website=Autorità di Sistema Portuale del Mar Tirreno Centrale|language=it|access-date=14 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=Home - Aeroporto di Napoli|url=https://www.aeroportodinapoli.it/|website=Aeroporto di Napoli|language=it|access-date=14 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=Nasce l'hub aeroportuale Capodichino-Salerno Costa d'Amalfi|url=https://www.regione.campania.it/it/printable/nasce-l-hub-aeroportuale-capodichino-salerno-costa-d-amalfi-firmato-il-decreto-di-concessione|website=Regione Campania|language=it|access-date=14 prill 2026}}</ref> == Monumentet dhe kultura == Kampanja është një nga rajonet italiane me përqendrimin më të madh të trashëgimisë kulturore. Ndër sitet e saj më të njohura bëjnë pjesë qendra historike e Napolit, zonat arkeologjike të [[Pompei]]t, [[Ercolano]]s dhe [[Torre Annunziata]]s, Pallati Mbretëror i Kazertës me parkun, ujësjellësin e Vanvitellit dhe kompleksin e San Leucios, [[Bregdeti Amalfitan]], si edhe Parku Kombëtar i Cilentos dhe Vallo di Dianos me sitet e [[Paestum]]it, [[Velia]]s dhe Certosa di Padulës. Në Benevento ndodhet edhe kisha e Santa Sofias, pjesë e sitit serik të UNESCO-s mbi longobardët në Itali.<ref>{{cite web|title=Campania Archivi|url=https://unesco.cultura.gov.it/en/filter/campania-en/|website=Unesco Beni Culturali - Ministero della Cultura|language=en|access-date=14 prill 2026}}{{Lidhje e vdekur}}</ref><ref>{{cite web|title=Amalfi Coast|url=https://www.italia.it/en/campania/things-to-do/the-amalfi-coast|website=Italia.it|language=en|access-date=14 prill 2026}}</ref> Kultura kampane është po ashtu shumë e njohur për traditat e saj urbane, muzikore, teatrore, fetare dhe gastronomike. [[Napoli]] ka luajtur për shekuj me radhë një rol qendror në jetën kulturore të Italisë dhe të Mesdheut, ndërsa rajoni në tërësi ruan një identitet shumë të fortë lokal, të dukshëm si në qytetet e mëdha ashtu edhe në qendrat e vogla historike.<ref name="treccani" /><ref name="britannica" /> Në Kampanjë mbijeton edhe një prani arbëreshe historike, e lidhur sidomos me komunën e [[Greci]], e njohur në arbërisht si ''Katundi''. Rajoni ka miratuar gjithashtu një ligj të posaçëm për mbrojtjen e trashëgimisë gjuhësore, historike dhe kulturore të komunitetit albanofon të këtij vendbanimi në provincën e Avelinos.<ref>{{cite web|title=Comuni delimitati - Allegato 1|url=https://presidenza.governo.it/AmministrazioneTrasparente/Sovvenzioni/CriteriModalita/dara/minoranze_linguistiche_2025/allegato_1_delimitazioni.pdf|website=Presidenza del Consiglio dei Ministri|language=it|access-date=14 prill 2026|archive-date=28 maj 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260528015701/https://presidenza.governo.it/AmministrazioneTrasparente/Sovvenzioni/CriteriModalita/dara/minoranze_linguistiche_2025/allegato_1_delimitazioni.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Legge Regionale 20 dicembre 2004, n. 14|url=https://www.regione.campania.it/normativa/item.php?id_doc_type=1&id_tema=29&pgCode=G19I231R376|website=Regione Campania|language=it|access-date=14 prill 2026}}</ref> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Kampanja ka një nga sistemet universitare më të rëndësishme të Italisë jugore. Në rajon ndodhen institucione me traditë dhe peshë të madhe kombëtare, si Università degli Studi di Napoli Federico II, Università degli Studi di Salerno, Università degli Studi della Campania Luigi Vanvitelli, Università degli Studi di Napoli L'Orientale, Università degli Studi di Napoli Parthenope dhe Università Suor Orsola Benincasa.<ref>{{cite web|title=History|url=https://www.unina.it/unina-international/about-us/history|website=Università degli Studi di Napoli Federico II|language=en|access-date=14 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=Ateneo|url=https://web.unisa.it/ateneo|website=Università degli Studi di Salerno|language=it|access-date=14 prill 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260418103736/https://web.unisa.it/ateneo|archive-date=18 prill 2026|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Ateneo|url=https://www.unior.it/it/ateneo|website=Università degli Studi di Napoli L'Orientale|language=it|access-date=14 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=Università degli studi della Campania Luigi Vanvitelli|url=https://www.unicampania.it/|website=Università degli studi della Campania Luigi Vanvitelli|language=it|access-date=14 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=Parthenope|url=https://www.uniparthenope.it/|website=Università degli Studi di Napoli Parthenope|language=it|access-date=14 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=Università degli Studi Suor Orsola Benincasa|url=https://www.unisob.na.it/|website=Università degli Studi Suor Orsola Benincasa|language=it|access-date=14 prill 2026}}</ref> Prania e këtyre universiteteve, veçanërisht në Napoli dhe Salerno, e bën rajonin një qendër të rëndësishme të arsimit të lartë, të kërkimit shkencor dhe të formimit profesional në Italinë jugore.<ref>{{cite web|title=UNISA|url=https://www.unisa.it/|website=Università degli Studi di Salerno|language=it|access-date=14 prill 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20231014044318/https://www.unisa.it/|archive-date=14 tetor 2023|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Università Federico II|url=https://www.unina.it/en/ateneo/chi-siamo/cenni-storici-|website=Università degli Studi di Napoli Federico II|language=en|access-date=14 prill 2026}}</ref> == Transporti == Kampanja ka një rol të madh në lëvizshmërinë e Italisë jugore. Pozita e saj gjeografike dhe prania e Napolit e bëjnë rajonin një nyje të rëndësishme rrugore, hekurudhore, portuale dhe ajrore.<ref name="britannica" /> Sistemi portual kampan përfshin sidomos portet e Napolit, Salernos dhe Castellammare di Stabias, ndërsa në transportin ajror rajoni mbështetet kryesisht te aeroportet e Napolit dhe të Salernos. Integrimi i këtyre infrastrukturave është trajtuar nga vetë Rajoni si një objektiv strategjik për zhvillimin ekonomik, turistik dhe logjistik të territorit.<ref>{{cite web|title=Autorità di Sistema Portuale del Mar Tirreno Centrale|url=https://adsptirrenocentrale.it/|website=Autorità di Sistema Portuale del Mar Tirreno Centrale|language=it|access-date=14 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=Aeroporti campani, via alla rete integrata|url=https://www.regione.campania.it/regione/it/news/primo-piano/aeroporti-campani-via-alla-rete-integrata?page=1|website=Regione Campania|language=it|access-date=14 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=Welcome to Naples Airport|url=https://www.aeroportodinapoli.it/en/|website=Naples Airport|language=en|access-date=14 prill 2026}}</ref> == Sporti == Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën publike të Kampanjës. Rajoni mbështet veprimtarinë sportive përmes strukturave, nismave publike dhe Agjencisë Rajonale Universiadi për Sportin, e krijuar në kuadër të politikave rajonale sportive dhe të rinisë.<ref>{{cite web|title=Magazine Sport|url=https://www.regione.campania.it/regione/it/tematiche/magazine-sport|website=Regione Campania|language=it|access-date=14 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=Agenzia Regionale Universiadi per lo Sport (ARUS)|url=https://www.regione.campania.it/regione/it/news/regione-informa/agenzia-regionale-universiadi-per-lo-sport-arus-avviso-pubblico-per-l-organizzazione-di-iniziative-per-la-promozione-dello-sport|website=Regione Campania|language=it|access-date=14 prill 2026}}</ref> Kampanja është veçanërisht e njohur për futbollin, sportet ujore, lundrimin dhe veprimtaritë në natyrë, ndërsa peizazhi i saj bregdetar, kodrinor dhe malor e bën rajonin të përshtatshëm si për sportin e organizuar, ashtu edhe për turizmin aktiv.<ref>{{cite web|title=Voucher Sportivo Minori|url=https://servizi-digitali.regione.campania.it/VoucherSportiviMinori|website=Regione Campania|language=it|access-date=14 prill 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=Visit Campania|url=https://www.italia.it/en/campania|website=Italia.it|language=en|access-date=14 prill 2026}}</ref> == Shih edhe == * [[Italia]] * [[Rajonet e Italisë]] * [[Napoli]] * [[Pompei]] * [[Bregdeti Amalfitan]] == Referime == {{Reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.regione.campania.it/ Faqja zyrtare e Rajonit të Kampanjës] * [https://www.italia.it/en/campania Faqja zyrtare e turizmit] * [https://www.regione.campania.it/regione/it/regione/presidente/roberto-fico Faqja e Presidentit] {{Rajonet e Italisë}} [[Kategoria:Rajone të Italisë]] hazqwn55926w6zgsglngbysha0fxjtx 0 63008 3058427 3056022 2026-10-20T04:57:51Z Punetor i Rregullt5 104669 /* */ 3058427 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Jaguari | fossil_range = | image = Standing jaguar.jpg | status = NT | status_system = IUCN3.1 | status_ref =<ref name="iucn">{{cite iucn|title=''Panthera onca''|author1=Quigley, H.|author2=Foster, R.|author3=Petracca, L.|author4=Payan, E.|author5=Salom, R.|author6=Harmsen, B.|year=2017|errata=2018|name-list-style=amp|page=e.T15953A123791436|doi=10.2305/IUCN.UK.2017-3.RLTS.T15953A50658693.en|access-date=15 janar 2022|language=en}}</ref> | status2 = CITES_A1 | status2_system = CITES | status2_ref =<ref name="iucn"/> | genus = Panthera | species = onca | authority = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]]) | range_map = Panthera onca distribution.svg | range_map_caption = {{color box|red}} Përhapja e tanishme {{color box|pink}} Përhapja e mëparshme | synonyms = {{Collapsible list | title = {{-}} | bullets = yes | ''Felis augustus'' {{small|(Leidy, 1872)}} | ''Felis listai'' {{small|(Roth, 1899)}} | ''Felis onca'' {{small|Linnaeus, 1758}} | ''Felis onca'' subsp. ''boliviensis'' {{small|Nelson & Goldman, 1933}} | ''Felis onca'' subsp. ''coxi'' {{small|Nelson & Goldman, 1933}} | ''Felis onca'' subsp. ''ucayalae'' {{small|Nelson & Goldman, 1933}} | ''Felis veronis'' {{small|Hay, 1919}} | ''Iemish listai'' {{small|(Roth, 1899)}} | ''Panthera augusta'' {{small|(Leidy, 1872)}} | ''Panthera onca'' subsp. ''augusta'' {{small|(Leidy, 1872)}} | ''Uncia augusta'' {{small|(Leidy, 1872)}} }} | synonyms_ref =<ref name="MSW3">{{MSW3 Carnivora |id=14000240 |pages=546–547 |heading=Species ''Panthera onca''}}</ref> }} [[File:Jaguars (Panthera onca) couple (Female right).webm|thumb|right|Xhaguari]] '''Xhaguari''' (''Panthera onca'') është një i mace e madhe dhe i vetmi anëtar i gjinisë ''[[Panthera]]'' vendas në Amerikat. Gama e tanishme e Qaguar(kafsha!!! jo kerri Arbreshe) shtrihet nga Shtetet e Bashkuara Jugperëndimore dhe Meksikë në Amerikën Veriore, në pjesën më të madhe të Amerikës Qendrore, dhe në jug në [[Paraguai]] e Argjentinën Veriore në Amerikën Jugore. Megjithëse ka mace të vetme që jetojnë tani brenda Shteteve të Bashkuara perëndimore, speciet kryesisht janë ekstripuar ngaShtetet e Bashkuara që nga fillimi i shekullit të 20-të . Ishtë renditur si afër kërcënimit në listën e kuqe të IUCN ; dhe numrat e tij janë në rënie. Kërcënimet përfshijnë humbjen dhe copëzimin e habitatit . Në përgjithësi, jaguari është specia më e madhe vendase e maceve të Botës së Re dhe e treta më e madhe në botë . Kjo mace ngjan ngushtë me leopardin, por zakonisht është më e madhe dhe më e fortë. Ai shkon nëpër një larmi terrene të pyllëzuara dhe të hapura, por habitati i tij i preferuar është pyjet me lagështi tropikale dhe subtropikale , moçale dhe rajone të pyllëzuara. Jaguari shijon notin dhe kryesisht është një grabitqar i vetëm , oportunist, kërcell dhe pritë në krye të zinxhirit ushqimor . Si një specie gur themel luan një rol të rëndësishëm në stabilizimin e ekosistemeve dhe rregullimin e popullsisë pre. Ndërsa tregtia ndërkombëtare me xhaguarë ose pjesë të trupit të tyre është e ndaluar, mace ende vritet shpesh, veçanërisht në konflikte me druvarët dhe fermerët në Amerikën e Jugut. Megjithëse është zvogëluar, sfera e tij mbetet e madhe. Duke pasur parasysh shpërndarjen e tij historike, jaguar ka shfaqur dukshëm në mitologjinë e kulturave të shumta indigjene amerikane , përfshirë ato të Majave dhe Actekëve . == Etimologjia == Fjala jaguar rrjedh nga [[gjuha tupi-guarani]], në kohën e tanishme gjuha amazonase [[Tupinambá]], ''jaguar.''<ref name="etymology">{{cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=jaguar|title="Jaguar"|work=Online Etymology Dictionary|publisher=Douglas Harper|accessdate=2006-08-06}}</ref> Fjala tupiane ''yaguara'' që don të thotë egërsirë e në disa rastë lidhet me kuptimin e qenit,<ref>{{cite web|url=http://www.indigenas.bioetica.org/inves44-2.htm|title=Breve Vocabulario|publisher=Faculty of Law, University of Buenos Aires|accessdate=29 shtator 2018|archive-date=5 korrik 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120705081248/http://www.indigenas.bioetica.org/inves44-2.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book|title=Nativas|author=Eduardo Acevedo Díaz|year=1890|chapter=Notas|url=http://es.wikisource.org/wiki/Nativa_:_Notas|accessdate=2006-09-29}}</ref> është përdorur për çdo mamal mishngrënës;<ref name="TakeOurWord"/>. Fjala specifike për jaguarin ishte ''yaguareté,'' me prapashtesën''eté'' që don të thotë "me të vërtetë".<ref name="etymology"/><ref name="TakeOurWord">{{cite web|url=http://www.takeourword.com/TOW198/page2.html#jaguar|title="Word to the Wise"|work=Take our word for it, issue 198, p. 2|publisher=[[The Institute for Etymological Research and Education]]|accessdate=11 gusht 2006}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.jaguares.com.ar/afiches/index.html|title="Yaguareté - La Verdadera Fiera"|work=RED Yaguareté|accessdate=27 shtator 2007|archive-date=20 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140420115351/http://www.jaguares.com.ar/afiches/index.html|url-status=dead}}</ref> Emri taksonomik ''Panthera,'' është fjalë latine që rrjedh nga greqishtja e vjetër leopard, ''πάνθηρ,'' lloj i species për klasën. Kjo është thënë për të ndarë nga ''παν-'' "të gjithë" dhe ''θήρ'' "egërsirë",<ref>{{cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=panther|title="Panther"|work=Online Etymology Dictionary|publisher=Douglas Harper|accessdate=2006-10-26}}</ref> ''Onca'' është fjalë portugjezo-spanjolle e përdorur për [[Leoparti i borës|leopardin e borës]], ''Uncia uncia.'' Rrjedh nga fjala latine ''lyncea'' [[lynx]], me el e përzier me nyjën e caktuar (italisht ''lonza'', frengjishte e vjetër ''l'once'').<ref>"ounce" 2, ''Oxford English Dictionary,'' 2nd edition</ref> Në shumë vende të Amerikës Qenrore dhe Jugore njihet si ''el tigre'' ("tirgi").Specia e jaguarit duhet te ndihmohet qe te mos zhduket. == Taksonomia == Në 1758, Carl Linnaeus përshkroi jaguarin në punën e tij Systema Naturae dhe i dha emrin shkencor Felis onca . Në shekujt XIX dhe XX, disa ekzemplarë të tipit jaguar formuan bazën për përshkrimet e subspecieve . Në vitin 1939, Reginald Innes Pocock njohu tetë subspecie bazuar në origjinën gjeografike dhe morfologjinë e kafkës së këtyre ekzemplarëve. Pocock nuk kishte qasje në ekzemplarë të mjaftueshëm zoologjikëpër të vlerësuar në mënyrë kritike statusin e tyre specifik, por shprehen dyshime për statusin e disa. Konsiderimi i mëvonshëm i punës së tij sugjeroi që vetëm tre nën-specie duhet të njihen. Përshkrimi i P. o. palustris ishte i bazuar në një kafkë fosile . Autori i Llojeve të gjitarëve të Botës renditi nëntë specie dhe të dy P. o. palustris ose P. o. paraguensis veç e veç. Rezultatet e hulumtimit morfologjik dhe gjenetik tregojnë një ndryshim klinik veri-jug midis popullsisë, por nuk ka dëshmi për diferencim specifik.Një studim i mëpasshëm, më i detajuar konfirmoi strukturën e parashikuar të popullsisë brenda popullsis së jaguarit në Kolumbi . Vlerësuesit e Listës së Kuqe të IUCN për speciet dhe anëtarët e Grupit të Specialistëve të Maceve nuk njohin asnjë lloj specie jaguar si të vlefshëm . Tabela e mëposhtme bazohet në klasifikimin e mëparshëm të specieve të parashikuara në speciet gjitarëve të botës. {| class="wikitable" |+ !'''Nënspeciet e njohura më parë''' !Rajoni |- | *      P. o. onca (Linnaeus, 1758) *     Jaguari peruan ( P. o. Peruviana) ( De Blainville , 1843) * Jaguari pantanal ( P. o. Palustris ) ose  Jaguari paraguaian ( P. o. Paraguensis) (Nelson dhe Goldman, 1933) |Amerika e Jugut:Venezuela në pyjet e shiut në Amazon , Perubregdetar , rajonet Pantanal e Mato Grosso dhe Mato Grosso do Sul , Brazil, përgjatë lumit Paraguai në Paragua dhe Argjentinë verilindore |- | *       P. o. hernandesii ( Gri , 1857) *       Jaguar i Amerikës Qendrore ( P. o. Centralis ) ( Mearns , 1901) *       Jaguari arizon  ( P. o. Arizonensis ) ( Goldman , 1932) *       P. o. argjendar (Goldman, 1932) * P. o. veraecrucis ( Nelson dhe Goldman, 1933) |Amerika Qendrore dhe Veriore:Kolumbia, Guatemala , Belize ,El Salvador deri në Gadishullin Yucatán , Meksikë dhe Arizonajugore , Shtetet e Bashkuara . |} === Evolucion === [[Skeda:Panthera onca augusta.JPG|parapamje|Kafka fosile e një jaguari Pleistocene të Amerikës së Veriut ( Panthera onca augusta)]] Gjinia Panthera ndoshta ka evoluar në Azi mes gjashtë dhe dhjetë milion vjet më parë. Jaguari mendohet të ketë devijuar nga një paraardhës i zakonshëm i Panthera të paktën 1.5 milion vjet më parë dhe të ketë hyrë në kontinentin Amerikan në Pleistocenin e Hershëm përmes Beringia , ura tokësore që dikur përshkonte ngushticën e Beringut . Rezultatet e analizës së ADN-së mitokondriale jaguar tregojnë se linja e specieve evoluoi midis 280,000 dhe 510,000 vjet më parë.  Paraardhësi i saj i ngushtë ishte Panthera onca augusta, që ishte më i madh se jaguari bashkëkohor. Studimet filogjenetike në përgjithësi kanë treguar që leopardi me re është bazikepër këtë grup. Fosilet e specieve Panthera të zhdukura , siç është jaguari evropian ( P. gombaszoegensis ) dhe luani amerikan ( P. atrox ), tregojnë karakteristikat si të jaguarit ashtu edhe të luanit ( P. leo ). Bazuar në provat morfologjike, zoologu britanik Reginald Innes Pocock arriti në përfundimin se jaguar është më i lidhur me leopardin ( P. pardus ). Sidoqoftë, provat e bazuara në ADN janë jokonkluzive, dhe pozicioni i jaguarit në raport me speciet e tjera ndryshon midis studimeve. [[Skeda:Jaguar head shot-edit2.jpg|parapamje|Mbylle e një jaguar në kopshtin zoologjik County Milwaukee]] == Karakteristikat == Jaguari është një kafshë kompakte dhe muskulare. Ёshtë macja më e madhe e lindur në Amerikë dhe e treta më e madhe në botë, e tejkaluar në madhësi nga tigri dhe luani. Palltoja e tij është përgjithësisht një verdhë , por shkon në kafe të kuqërremtë, për pjesën më të madhe të trupit. Zonat ventrale janë të bardha. Lesh është e mbuluar me rozetapër kamuflazh në dritën e varur të habitatit të saj pyjor. Pikat dhe format e tyre ndryshojnë midis jaguarit individuale: rozeta mund të përfshijnë një ose disa pika. Pikat në kokë dhe qafë janë përgjithësisht të forta, siç janë ato në bisht, ku mund të bashkohen për të formuar një brez. Jaguarët pyjore shpesh janë më të errëta dhe dukshëm më të vogla se ato në zona të hapura, ndoshta për shkak të numrit më të vogël të preve të mëdha barishtore në zonat pyjore. [[Skeda:Jaguar Spoor (Panthera onca) (6766663197).jpg|parapamje|219x219px|Gjurmët]] Madhësia dhe pesha e saj ndryshojnë në mënyrë të konsiderueshme: peshat normalisht janë në intervalin 56–96 kg (123–212 lb). Janë regjistruar jashtëzakonisht meshkuj të mëdhenj që peshojnë sa më shumë se 158 kg (348 lb).Femrat më të vogla peshojnë rreth 36 kg (79 lb). Femrat janë zakonisht 10-20 përqind më e vogël se meshkujt . Gjatësia, nga hunda deri në bazën e bishtit, ndryshon nga 1.12 në 1.85 m (3.7 në 6.1 ft). Bishti është më i shkurtër i çdo mace të madhe, me gjatësi 45 deri 75 cm (18 deri 30 në). Këmbët janë gjithashtu të shkurtër, por të trashë dhe të fuqishëm, dukshëm më të shkurtër kur krahasohen me një tigër ose luan të vogël në një gamë të ngjashme peshash. Jaguari qëndron 63 deri 76 cm (25 deri 30 in) i gjatë në supet. [[Skeda:Jaguarskull.jpg|parapamje|164x164px|Koka e jaguarit është e fortë dhe nofullat jashtëzakonisht të fuqishme]] Ndryshime të mëtejshme në madhësi janë vërejtur në rajone dhe në habitatet, me madhësinë që priren të rriten nga veriu në jug. Jaguarët në Rezervën e Biosferës Chamela-Cuixmala në bregdetin e Paqësorit peshonin rreth 50 kg (110 lb), rreth madhësisë së një pumë femre . Jaguarët e Amerikës së Jugut në Venezuelë ose Brazil janë shumë më të mëdha me pesha mesatare prej rreth 95 kg (209 lb) tek meshkujt dhe me rreth 56–78 kg (123–172 lb) tek femrat. [[Skeda:Cheetah, leopard & jaguar (en).jpg|parapamje|Ilustrim krahasues i jaguarit me leopardin dhe çitën]] Një strukturë e shkurtër e gjymtyrëve bën që jaguari të jetë i aftë të ngjitet, zvarritet dhe not.Koka është e fortë dhe nofulla jashtëzakonisht e fuqishme, ajo ka forcën e tretë më të lartë të kafshimit nga të gjitha felinët, pas tigrit dhe luanit.  Një jaguar 100 kg (220 lb) mund të kafshojë me një forcë prej 503.6 kgf (1,110 lbf) te dhëmbët e qenit dhe 705.8 kgf (1,556 lbf) në nivelin e karnasit.  Kjo e lejon atë të çajnë lëkurën e zvarranikëve të blinduar dhe breshkave. Një studim krahasues i forcës kafshuese të rregulluar për madhësinë e trupit e renditi atë si fushë të lartë, së bashku me leopardin me re dhe përpara tigrit dhe luanit. Ёshtë raportuar se "një jaguar individual mund të zvarritë një nyjë 800 lb (360 kg) 25 ft (7.6 m) në nofullat e tij dhe të pulverizojë kockat më të rënda". Ndërsa jaguari ngjason ngushtë me leopardin, ai është përgjithësisht më i fortë dhe më i rëndë, dhe të dy kafshët mund të dallohen me rozet e tyre: rozetat në një pallto të jaguar janë më të mëdha, më pak në numër, zakonisht më të errëta, dhe kanë linja më të trasha dhe pika të vogla në mesi që i mungon leopardit. Jaguart kanë gjithashtu koka më të rrumbullakëta dhe gjymtyrë më të shkurtër, më këmbë, krahasuar me leopardët. === Variacioni i ngjyrave === Jaguarët melanistike njihen joformalisht si pantera e zezë , por si me të gjitha format e polimorfizmit ato nuk formojnë një specie të veçantë.Morfi i zi është më pak e zakonshme se Morfi me njolla, vlerësuar në ndodhin në rreth 6% të popullsisë së jaguarit të Amerikës së Jugut. Në Sierra Madre Occidental të Meksikës, xhaguari i parë i zi u regjistrua në 2004. [[Skeda:Black Jaguar (Panthera onca).JPG|parapamje|Një jaguar melanistik është një morfem me ngjyra i cili ndodh me frekuencë rreth 6 përqind në popullata]] Disa prova tregojnë se alele melaniste është mbizotëruese dhe mbështetet nga përzgjedhja natyrore . Forma e zezë mund të jetë një shembull i avantazhit heterozigot ; shumimi në robëri nuk është akoma përfundimtar për këtë. Jaguarët melaniste (ose jaguarët "e zinj") ndodhin kryesisht në pjesë të Amerikës së Jugut, dhe janë praktikisht të panjohura në popullatat e egra që banojnë në rajone subtropikale dhe të butë të Amerikës së Veriut; ato rrallë janë dokumentuar në veri të Isthmus të Tehuantepec të Meksikës . Individë jashtëzakonisht të rrallë albino , të quajtur nganjëherë si panterë të bardhë , ndodhin gjithashtu midis jaguareve, si me macet e tjera të mëdha. Si zakonisht me albinos në natyrë, përzgjedhja e mban frekuencën afër nivelit të mutacionit. <br /> == Shpërndarja dhe habitati == [[Skeda:Jaguar (Panthera onca) male back in the water (29173428825).jpg|parapamje|Jaguari banon në një shumëllojshmëri të habitatit të pyllëzuar dhe të hapur, por është i lidhur fort me praninë e ujit. ]] Aktualisht, sfera e jaguarit shtrihet nga Meksika përmes Amerikës Qendrore në Amerikën e Jugut, përfshirë pjesën më të madhe të Brazilit Amazonian . Vendet e përfshira në këtë varg janë Argjentina , Belize, Bolivia , Kolumbia , Kosta Rika (veçanërisht në Gadishullin Osa ), Ekuador , Guiana Franceze , Guatemala, Guajana , Honduras, Nikaragua, Panama , Paraguai, Peru , Suriname, Shtetet e Bashkuara dhe Venezuela . Tani është në zhdukje lokale në El Salvador dhe Uruguai. Ndodhet në Sanctuary of Wildlife Basins Cockscomb, në Belize, Rezerva e Biosferës Sian Ka'an 5.300 km² në Meksikë, Parku Kombëtar Manú rreth 15,000 km ² në Peru, rreth 26,000 km ² Parku Kombëtar Xingu në Brazil, dhe shumë të tjera rezervat në të gjithë gamën e tij. Përfshirja e Shteteve të Bashkuara në listë bazohet në shikime të rastit në jug-perëndim, veçanërisht në Arizona , Nju Meksiko dhe Teksas. Ka vizatime shkëmbore të bëra nga Hopi, Anasazi dhe Pueblo në të gjithë rajonin e shkretëtirës. Ka shënime të bishës që shiten përreth saj në afërsi të San Antonio, Teksas për 18 dollarë pjesë në mesin e shekullit të 19-të dhe ka të dhëna nga pusi para se Kalifornia ishte një shtet që i përshtatet përshkrimit të kësaj maceje. Në fillim të shekullit të 20-të, rrezja e jaguarit u shtri deri në veri, sa Grand Canyon dhe ndoshta në Kolorado , dhe aq larg në perëndim me Monterei në Kaliforninë Veriore . Jaguari është një specie e mbrojtur në Shtetet e Bashkuara sipas ligjit të specieve të rrezikuara, e cila ka ndaluar gjutinë e kafshës. Lëkura e jaguarit trajtohen gjithashtu si kontrabandë të paligjshme nga qeveria amerikane dhe përndryshe nga dhe shumë amerikanë kanë ndaluar të veshin pallto leshi të bërë nga pelerinat e maceve të ndotura pasi qytetarët janë të vetëdijshëm për gjendjen ndërkombëtare të maceve të mëdha. Fatkeqësisht ndërprerja e gjuetisë erdhi shumë vonë për të shpëtuar popullsinë e jaguarit nga përplasjet dhe asnjë kotele nuk dihet se ka lindur në anën tjetër të kufirit Meksiko-Amerikan në breza. Në 1996 dhe nga 2004 e tutje, udhëzuesit e gjuetisë dhe zyrtarët e kafshëve të egra në Arizona fotografuan dhe dokumentuan jaguarin në pjesën jugore të shtetit. Midis 2004 dhe 2007, dy ose tre jaguar janë raportuar nga studiuesit përreth Refenit Kombëtar të Kafshëve të egra Buenos Aires në Arizona jugore. Njëri prej tyre, i quajtur 'Macho B', ishte fotografuar më parë në 1996 në zonë. Për çdo popullatë të përhershme në SHBA që të lulëzojë, mbrojtja nga vrasjet, një bazë adekuate pre dhe lidhja me popullsinë meksikane është thelbësore. Në shkurt 2009, një jaguar 53.5 kg (118 lb) u kap me radio dhe u lëshua në një zonë në jug-perëndim të Tucson, Arizona; kjo është më larg në veri nga sa pritej më parë dhe paraqet një shenjë se mund të ketë një popullsi të përhershme të mbarështimit të jaguarit brenda Arizonës jugore. Kafsha u konfirmua më vonë se ishte me të vërtetë e njëjta individ mashkull ('Macho B') që u fotografua në 2004. Më 2 mars 2009, Macho B u kap në ekran dhe eutanizoi pasi u zbulua se vuante nga dështimi i veshkave; kafsha mendohej se ishte 16 vjeç, më i vjetër se çdo jaguar i egër i njohur. [[Skeda:Aerial view of the Amazon Rainforest.jpg|parapamje|Habitati tipik në pyjet me shi në Amazon]] Frikësohet se kompletimi i një pengese Shtetet e Bashkuara-Meksikë mund të zvogëlojë qëndrueshmërinë e çdo popullsie që banon aktualisht në Shtetet e Bashkuara, duke zvogëluar rrjedhën e gjeneve me popullsinë meksikane, dhe mund të parandalojë çdo zgjerim të mëtejshëm në veri për speciet. Gama historike e specieve përfshinte pjesën më të madhe të gjysmës jugore të Shteteve të Bashkuara, dhe në jug shtrihej shumë më larg për të mbuluar pjesën më të madhe të kontinentit të Amerikës së Jugut. Në total, varg i saj verior ka rënë 1.000 km (620 mi) në jug dhe vargu i saj jugor 2.000 km (1,200 mi) në veri. Fosilet e epokës së akullit të jaguar, që datojnë midis 40,000 dhe 11.500 vjet më parë, janë zbuluar në Shtetet e Bashkuara, duke përfshirë disa në një vend të rëndësishëm deri në veri, si Misuri . Provat fosile tregojnë jaguarë deri në 190 kg (420 lb), shumë më të mëdha se mesatarja bashkëkohore për kafshën. Habitati i maceve zakonisht përfshin pyjet e shiut të Amerikës Jugore dhe Qendrore, ligatinat e hapura, të përmbytura sezonalisht dhe terrenin e thatë me bar. Nga këto habitate, jaguari shumë preferon pyll të dendur; macja ka humbur gamën më të shpejtë në rajone të habitatit të thatë, të tilla si pampat argjentinase , kullotat e thata të Meksikës dhe Shtetet e Bashkuara jugperëndimore. Macja do të sillet nëpër pyje qumeshtit tropikal, subtropikal dhe të thatë (përfshirë, historikisht, pyjet e lisit në Shtetet e Bashkuara). Jaguari preferon të jetojë nga lumenjtë, kënetat, dhe në një pyll të dendur shiu me mbulesë të trashë për pre e kërcellit. Jaguars janë gjetur në lartësi deri në 3.800 m, por ata zakonisht shmangin pyllin montane dhe nuk gjenden në rrafshnaltën e lartë të Meksikës qendrore ose në Ande . Habitatet e preferuara të jaguareve janë zakonisht kënetat dhe rajone të pyllëzuara, por jaguarët gjithashtu jetojnë në skelete dhe shkretëtira. == Ekologjia dhe sjellja == === Roli ekologjik === Jaguari i rritur është një grabitqar kulmi , që do të thotë se ekziston në krye të zinxhirit të tij ushqimor dhe nuk vritet në natyrë. Jaguari është cilësuar gjithashtu një specie gur themeli , siç supozohet, me anë të kontrollit të niveleve të popullsisë së preve, si gjitarë barngrënës , felidat kulmore ruajnë integritetin strukturor të sistemeve pyjore. Sidoqoftë, përcaktimi i saktë se çfarë efektesh speciet si jaguar kanë në ekosistemet është e vështirë, sepse të dhënat duhet të krahasohen nga rajone ku speciet mungojnë, si dhe habitatet e tij aktuale, ndërsa kontrollohen për efektet e veprimtarisë njerëzore. Ёshtë pranuar që speciet pre e madhësisë mesatare pësojnë rritje të popullsisë në mungesë të grabitqarëve të gurthemelit, dhe kjo është hipotezuar të ketë efekte negative kaskaduese. Sidoqoftë, puna në terren ka treguar se kjo mund të jetë ndryshueshmëri natyrore dhe rritja e popullsisë mund të mos jetë e qëndrueshme. Kështu, hipoteza e grabitqarit themelor nuk pranohet nga të gjithë shkencëtarët. Jaguari gjithashtu ka një efekt në grabitqarët e tjerë. Jaguari dhe puma, e cila është felini tjetër më i madh i Amerikës së Jugut, por më i madhja në Amerikën Qendrore ose Veriore, janë shpesh simpatikë (specie të lidhura që ndajnë territorin mbivendosës) dhe shpesh janë studiuar në lidhje. Jaguari ka tendencë të marrë pre më të madhe, zakonisht mbi 22 kg (49 lb) dhe puma më të vogël, zakonisht midis 2 dhe 22 kg (4.4 dhe 48.5 lb), duke zvogëluar madhësinë e këtij të fundit.  Kjo situatë mund të jetë e dobishme për pumën. Karakteristika e saj më e gjerë pre, përfshirë aftësinë e tij për të marrë pre më të vogël, mund t'i japin një avantazh ndaj jaguarit në peizazhet e ndryshuara nga njeriu; ndërsa të dy klasifikohen si afër kërcënimit, puma ka një shpërndarje aktuale dukshëm më të madhe. Në varësi të disponueshmërisë së gjahut dhe madje jaguari mund ta ndajnë atë. === Riprodhimi dhe cikli jetësor === [[Skeda:Panthera onca zoo Salzburg 2009 06.jpg|parapamje|Këlysh 4 muajsh në kopshtin zoologjik të Salzburgut]] Femrat jaguar arrijnë pjekurinë seksuale në moshën rreth dy vjeç, dhe meshkujt në tre ose katër. Macja ndoshta bashkohet gjatë gjithë vitit në natyrë, me lindjet në rritje kur preja është e bollshme. Hulumtimi mbi jaguarët mashkull të robëruar mbështet hipotezën e çiftëzimit gjatë gjithë vitit , pa ndryshime sezonale në tiparet e spermës dhe cilësinë e derdhjes; suksesi i ulët riprodhues është vërejtur edhe në robëri. Gjatësia e gjenerimit të jaguar është 9.8 vjet. Estrusi femëror është 6–17 ditë jashtë një cikli të plotë 37-ditor, dhe femrat do të reklamojnë pjellorinë me shenjat e aromave urinare dhe rritjen e zërit. Femrat variojnë më gjerësisht se zakonisht gjatë miqësisë. Airsiftet ndahen pas çiftëzimit dhe femrat ofrojnë të gjithë prindërit. Periudha e gestacionit zgjat 93-105 ditë; femrat lindin deri në katër këlysh, dhe më së shpeshti në dy. Nëna nuk do të tolerojë praninë e meshkujve pas lindjes së këlyshëve, duke pasur parasysh rrezikun e infantilidit ; kjo sjellje është gjetur edhe tek tigrat. Të rinjtë kanë lindur të verbër, duke fituar pamje pas dy javësh. Këlyshët janë tharë në tre muaj, por mbeten në vendlindjen për gjashtë muaj para se të largohen për të shoqëruar nënën e tyre në gjueti. Ata do të vazhdojnë në shoqërinë e nënës së tyre për një deri në dy vjet para se të nisen për të vendosur një territor për veten e tyre. Meshkujt e rinj janë në radhë të parë nomade, duke bërë shaka me homologët e tyre më të vjetër derisa të arrijnë të pretendojnë një territor. Jetëgjatësia tipike në natyrë vlerësohet të jetë rreth 12-15 vjet; në robëri, jaguari jeton deri në 23 vjet, duke e vendosur atë në mesin e maceve me jetë më të gjatë. === Aktiviteti shoqëror === [[Skeda:Jaguars.JPG|parapamje|252x252px|Jaguarët në kopshtin zoologjik Cameron në Wako, Teksas]] Si shumica e maceve, jaguari është i vetmuar jashtë grupeve nënë-këlysh. Të rriturit në përgjithësi takohen vetëm me  bashkëshortin (megjithëse shoqërizimi i kufizuar jo-mësimor është vërejtur në mënyrë anekdotale) dhe krijon territore të mëdha për veten e tyre. Territoret femra, të cilat kanë një madhësi prej 25 deri 40 km ² , mund të mbivendosen, por kafshët në përgjithësi shmangin njëra-tjetrën.Territoret e  mashkullit mbulojnë përafërsisht dy herë më shumë hapësirë, duke ndryshuar në madhësi me disponueshmërinë e lojës dhe hapësirës dhe nuk mbivendosen. Territori i një mashkulli mund të përmbajë disa femra. Jaguari përdor shenja skrapesh, urina dhe feçe për të shënuar territorin e tij . Ashtu si macet e tjera të mëdha, jaguari është i aftë të zhurmojë dhe e bën këtë për të paralajmëruar konkurrencën territoriale dhe bashkuese; Periudhat intensive të kundër-thirrjes midis individëve janë vërejtur në egra. Zhurma e tyre shpesh ngjan me një kollë të përsëritur, dhe ata gjithashtu mund të shprehin zhurmë dhe rrënoja.  Luftimet e çiftëzimit midis meshkujve ndodhin, por janë të rralla dhe sjellja e shmangies së agresionit është vërejtur në natyrë. Kur ndodh, konflikti është zakonisht mbi territor: gama e një mashkulli mund të përfshijë atë të dy ose tre femrave, dhe ai nuk do të tolerojë ndërhyrje nga meshkuj të tjerë të rritur. Jaguari shpesh përshkruhet si natë , por është më saktësisht krepuskulare (aktiviteti kulm rreth agimit dhe muzgut). Të dy gjinitë gjuajnë, por meshkujt udhëtojnë më larg se femrat, duke u përshtatur territoreve të tyre më të mëdhenj. Jaguari mund të gjuajë gjatë ditës nëse loja është në dispozicion dhe është një mashtrim relativisht energjik, duke shpenzuar sa 50-60 përqind të kohës së tij aktive. Natyra e pakapshme e jaguarit dhe papranueshmëria e pjesës më të madhe të habitatit të tij të preferuar e bëjnë atë një kafshë të vështirë për shikim, e lëre më të studiojë. [[Skeda:Panthera onca at the Toronto Zoo 2.jpg|parapamje|Jaguari ka një kafshim jashtëzakonisht të fuqishëm që e lejon atë të shpojë predhat e preve të blinduara]] === Gjuetia dhe dieta === Si të gjitha macet, jaguar është një mishngrënës i detyrueshëm , ushqehet vetëm me mish.Ёshtë një gjahtar oportunist dhe dieta e tij përfshin të paktën 87 specie. Gjerësia, jaguarët preferojnë gjahun që peshojnë 45–85 kg (99–187 lb) dhe speciet më të preferuara dukshëm janë kapibarat dhe milingonangrënësit gjigand . Pre të tjera të marra zakonisht përfshijnë derrin e egër , kajmanin e zakonshëm , pekarin e grumbulluar , armadilon me nëntë shirita ndërsa agouti , mishngrënës të tjerë, primatët , oposumin e zakonshëm dhe tapirin në përgjithësi shmangen. Jaguarët janë në mënyrë të pazakontë në mesin e farave të mëdha në atë që ata nuk kanë një preferencë për thundrakët madje edhe në këmbë . Disa jaguarë gjithashtu gjuajnë mbi bagëtitë. [[Skeda:Jagvstapir.jpg|parapamje|Ilustrimi i një jaguar që vret një tapir , kafsha më e madhe tokësore amtare në rangun e saj]] Ndërsa jaguari shpesh përdor teknikën e thellë të kafshimit të fytit dhe teknikën e mbytjes tipike në mes të Pantherave , ai ndonjëherë përdor një metodë vrasjeje unike në mesin e maceve: ai shpon drejtpërdrejt përmes kockave të përkohshme të kafkës midis veshëve të pre (sidomos capibarën) me qenin e saj dhëmbë , duke shpuar trurin. Ky mund të jetë një përshtatje ndaj predhave të breshkave "të plasaritura të hapura"; pas zhdukjes së vonë të Pleistocenit, zvarranikët e blinduar si breshkat do të kishin formuar një bazë të bollshme për jaguarin. Kafshimi i kafkës është i punësuar me gjitarë në veçanti; me zvarranikë të tillë si kaimanin, jaguari mund të hidhet në pjesën e prapme të preve dhe të shkëputët vertebrat e qafës së mitrës , duke imobilizuar objektivin. Kur breshkat e detit , përfshirë breshkën e madhe detare të lëkundur e cila peshon mesatarisht rreth 385 kg (849 lb), pasi përpiqen të vendosin fole në plazhe, jaguari do të kafshojë në kokë, shpesh duke goditur prenë, përpara se të tërhiqet për të ngrënë . Raportohet se, ndërsa gjuan kuaj, një jaguar mund të kërcejë mbi shpinë, të vendosë njërën puthje në surrat dhe një tjetër në napë dhe pastaj kthesë, duke zhvendosur qafën. Njerëzit vendas kanë raportuar në mënyrë anekdotale se kur gjuajnë një palë kuaj të lidhur, jaguari do të vrasë një kalë dhe pastaj do ta zvarritë ndërsa kali tjetër, i cili ende jeton, është zvarritur në prag të tyre. Jaguari është më shumë se një grabitqar i ndjekur. Macja do të ecë ngadalë nëpër shtigjet pyjore, duke dëgjuar dhe duke kërcyer mbi prenë përpara se të nxitojë ose të bëjë pritë. Jaguari sulmon nga mbulesa dhe zakonisht nga pika e verbër e një objektivi me një kërcim të shpejtë; aftësitë pritëse të specieve konsiderohen pothuajse të pamëshirshme në mbretërinë e kafshëve nga njerëz indigjenë dhe studiues të fushave, dhe me siguri janë një produkt i rolit të tij si një grabitqar kulmi në disa mjedise të ndryshme. Prita mund të përfshijë kërcimin në ujë pas gjahut, pasi një jaguar është mjaft i aftë të kryejë një vrasje të madhe gjatë notit; forca e saj është e tillë që kufomat e mëdha si një mëshqerrë mund të rrëzohen në një pemë për të shmangur nivelet e përmbytjes. Kur vret prenë, jaguari do të tërheqë trupin e pajetë në një vend të trashë ose në një vend tjetër të izoluar. Fillon të hahet në qafë dhe gjoks, sesa në mes. Zemra dhe mushkëritë konsumohen, pasuar nga shpatullat. Kërkesa ditore për ushqim e një kafshe 34 kg (75 lb), në skajin e ultë ekstrem të peshës së specieve, është vlerësuar në 1.4 kg (3.1 lb). Për kafshët e rrëmbyera në intervalin 50–60 kg (110–130 lb), rekomandohen më shumë se 2 kg (4,4 lb) mish në ditë.Në natyrë, konsumi është natyrisht më i çrregullt; macet e egra harxhojnë energji të konsiderueshme në kapjen dhe vrasjen e preve, dhe ato mund të konsumojnë deri në 25 kg (55 lb) mish në një ushqim, pasuar nga periudha të urisë. Megjithëse mishngrënës, ka prova që jaguarët e egër konsumojnë rrënjët e Banisteriopsis caapi. ==== Sulmet ndaj njerëzve ==== Jaguarët shumë rrallë sulmojnë njerëzit. Sidoqoftë, një sjellje e tillë duket se është më e shpeshtë kur njerëzit hyjnë në habitatin e jaguarit dhe preja ulet. Jaguari robër ndonjëherë sulmojnë rojet e kopshteve zoologjike. Kur pushtuesit arritën në Amerikë, ata kishin frikë nga jaguaret. Sidoqoftë, edhe në ato kohë, preja kryesore e jaguar ishte kapibara. Charles Darwin raportoi një thënie të amerikanëve vendas se njerëzit nuk do të duhet të kenë frikë nga jaguari për sa kohë që kapibarat ishin të bollshme. == Kërcënimet == [[Skeda:Colonel Roosevelt's first South American jaguar.jpg|parapamje|Një jaguar i Amerikës së Jugut i vrarë nga Theodore Roosevelt]] [[Skeda:Statuette Karajà MHNT.ETH.2011.17.85.jpg|parapamje|Skena e gjahut jaguarit me [[Qeni|qen]] - MHNT]] Popullsia e jaguarit po bie me shpejtësi. Lloji është renditur si afër kërcënimit në listën e kuqe të IUCN . Humbja e pjesëve të gamës së saj, përfshirë eleminimin e saj virtual nga zonat e saj historike veriore dhe copëzimin në rritje të gamës së mbetur, kanë kontribuar në këtë status. Rënie veçanërisht të ndjeshme kanë ndodhur në vitet 1960, kur më shumë se 15,000 jaguarë u vranë për lëkurat e tyre në Amazoz braziliane çdo vit; Konventa për Tregtinë Ndërkombëtare të Specieve të Rrezikuara në e vitit 1973 solli një rënie të mprehtë në tregtinë Pelt. Puna e detajuar e kryer nën kujdesin e Shoqërisë së Konservimit të Jetës së egër zbuloi se specia ka humbur 37% të rangut të saj historik, me statusin e saj të panjohur në një 18% shtesë të gamës globale. Më inkurajuese, probabiliteti i mbijetesës afatgjatë u konsiderua i lartë në 70% të gamës së tij të mbetur, veçanërisht në pellgun e Amazonës dhe Gran Chaco dhe Pantanal fqinj . Rreziqet kryesore për jaguarin përfshijnë shpyllëzimin në të gjithë habitatin e tij, rritjen e konkurrencës për ushqim me qeniet njerëzore, veçanërisht në habitatin e thatë dhe joproduktiv, gjahun , uraganet në pjesët veriore të diapazonit të tij, dhe sjelljen që shpesh do vrasin macen ku vret bagëtitë. Kur përshtatet me gjahun, jaguari është treguar të marrë bagëti si një pjesë e madhe e dietës së tij; ndërsa pastrimi i tokës për kullotje është problem për speciet, popullsia e jaguar mund të jetë rritur kur bagëtitë u prezantuan për herë të parë në Amerikën e Jugut, pasi kafshët përfituan nga baza e re e preve. Kjo gatishmëri për të marrë bagëti ka nxitur pronarët e fermave të punësojnë gjahtarë jaguarësh me kohë të plotë. Lëkurat e maceve të egra dhe gjitarëve të tjerë janë vlerësuar shumë nga tregtia e leshit për shumë dekada. Që nga fillimi i shekullit të 20-të jaguarët u gjuan në një numër të madh, por mbivlera e tepërt dhe shkatërrimi i habitatit zvogëluan disponueshmërinë dhe shkaktuan gjuetarë dhe tregtarë që gradualisht të zhvendosesh në specie më të vogla deri në vitet 1960. Tregtia ndërkombëtare e lëkurave të jaguar pati lulëzimin e saj më të madh midis fundit të Luftës së Dytë Botërore dhe fillimi i vitit 1970, për shkak të rritjes së ekonomisë dhe mungesës së rregulloreve. Nga viti 1967 e tutje, rregulloret e paraqitura nga ligjet kombëtare dhe marrëveshjet ndërkombëtare e zvogëluan tregtinë ndërkombëtare të raportuar nga sa më shumë që 13000 lëkurat në vitin 1967, përmes 7000 lëkurave në 1969, derisa u bë e papërfillshme pas vitit 1976, megjithëse tregtia dhe kontrabanda e paligjshme vazhdojnë të jenë problem . Gjatë kësaj periudhe, eksportuesit më të mëdhenj ishin Brazili dhe Paraguai, dhe importuesit më të mëdhenj ishin SH.B.A. dhe Gjermania . == Ruajtja == [[Skeda:Black jaguar.jpg|parapamje|Një jaguar melanistik]] Jaguari është e shënuar në Shtojcën I CITES , që do të thotë se i gjithë tregtia ndërkombëtare me xhaguarë ose pjesë të trupit të tyre është e ndaluar.Gjuetia e jaguarit është e ndaluar në Argjentinë, Brazil, Kolumbi, Guiana Franceze, Honduras, Nikaragua, Panama, Paraguai, Suriname, Shtetet e Bashkuara dhe Venezuela.Gjuetia e jaguarit është e kufizuar në Guatemala dhe Peru. Gjuetia e trofeve është ende e lejuar në Bolivi, dhe nuk mbrohet në Ekuador ose Guajanë. === Njësitë e Konservimit të jaguarit === Ruajtja e jaguarit është e ndërlikuar për shkak të gamës së gjerë të specieve që përfshin 18 vende me politika dhe rregullore të ndryshme. Zona specifike të një rëndësie të lartë për ruajtjen e jaguarit, të ashtuquajturat "Njësitë e ruajtjes së Jaguarit" (JCU) u përcaktuan në vitin 2000. Këto janë zona të mëdha të banuara nga të paktën 50 jaguarit.Njësia Eakdo u vlerësua në bazë të madhësisë, lidhjes, cilësisë së habitatit si për jaguarin, ashtu edhe për prenë dhe statusin e popullsisë së jaguarit. Në atë mënyrë, 51 Njësi të Konservimit të Jaguarit u përcaktuan në 36 rajone gjeografike si zona me përparësi për ruajtjen e jaguarit përfshirë: * [[Skeda:Jaguar - Cameron Park Zoo - Waco, Texas.jpg|parapamje|Jaguar  të rritur në kopshtin zoologjik Kameron , Wako, Teksas]]      Sierra Madre e Meksikës *       pyjet tropikale Selva Maya që shtrihen mbi Meksikë, Belize dhe Guatemala *       e pyjet me lagështi Choco-Darien nga Hondurasi, Panamaja në Kolumbi *       Sierra de Tamaulipas *       Llanos Venezuelës *       pellgu verior i Cerrado dhe Amazon në Brazil *       Provinca Misiones në Argjentinë Studimet e fundit nënvizuan se për të ruajtur shkëmbimin e fortë në të gjithë pishinën e gjeneve jaguar të domosdoshme për ruajtjen e specieve, është e rëndësishme që habitatet e jaguarit janë të ndërlidhura. Për ta lehtësuar këtë, është krijuar një projekt i ri, Paseo del Jaguar për të lidhur disa pika të nxehta të jaguar. Në vitin 1986,Qëndra u krijua në Belize si zona e parë e mbrojtur në botë për ruajtjen e jaguarit. Duke pasur parasysh papranueshmërinë e pjesës më të madhe të specieve, veçanërisht Amazonën qendrore, vlerësimi i numrave të jaguarit është i vështirë. Studiuesit zakonisht përqendrohen në bioregione të veçanta , kështu që analiza e gjerë e specieve është e pakët. Në 1991, 600-1000 (numri më i lartë) vlerësohej se jetonte në Belize. Një vit më parë, 125-180 jaguar janë vlerësuar të jetojnë në Meksikë 4000-km ² (2400-mi 2 ) Calakmul Rezervë e biosferës , me një tjetër 350 në shtetin e Chiapas . Rezerva Biosfera fqinje e Majës në Guatemalë, me një sipërfaqe prej 15,000 km ² (9,000 mi ² ), mund të ketë 465-550 kafshë. Punë punësimi Telemetria GPS në 2003 dhe 2004 gjeti dendësi prej vetëm gjashtë deri në shtatë jaguarit për 100 km ² në rajonin kritik Pantanal, krahasuar me 10 deri 11 duke përdorur metoda tradicionale; kjo sugjeron që metodat e përdorimit gjerësisht të marrjes së mostrave mund të fryjnë numrin aktual të maceve. === Qasjet === Në vendosjen e rezervateve të mbrojtura, përpjekjet në përgjithësi duhet të përqendrohen në zonat përreth, pasi jaguaret nuk ka të ngjarë të kufizohen në kufijtë e një rezervimi, veçanërisht nëse popullsia po rritet në madhësi. Qëndrimet njerëzore në zonat përreth rezervave dhe ligjeve dhe rregulloreve për të parandaluar copëtimin e qenieve janë thelbësore për t'i bërë zonat e ruajtjes efektive. Për të vlerësuar madhësinë e popullsisë brenda zonave specifike dhe për të mbajtur gjurmët e jaguarit, bllokimi i kamerës dhe telemetria e përcjelljes së jetës së egër përdoren gjerësisht, dhe feces mund të kërkohet me ndihmën e qenve detektorë për të studiuar shëndetin dhe dietën e jaguarit. Përpjekjet aktuale për ruajtjen shpesh përqendrohen në edukimin e pronarëve të fermave dhe promovimin e ekoturizmit . Jaguari është përcaktuar në përgjithësi si një specie ombrellë - rrezat e shtëpisë së saj dhe kërkesat e habitatit janë mjaft të gjera që, nëse mbrohen, shumë lloje të tjera të gamës më të vogël do të mbrohen gjithashtu. Speciet ombrellë shërbejnë si "lidhje lëvizëse" në shkallën e peizazhit, në rastin e jaguarit përmes grabitqeve. Kështu që organizatat e ruajtjes mund të përqendrohen në sigurimin e një habitati të qëndrueshëm dhe të lidhur për jaguarin, me njohuri që speciet e tjera gjithashtu do të përfitojnë. Përcaktimet e ekoturizmit janë duke u përdorur për të gjeneruar interes publik për kafshët karizmatike siç është jaguari, ndërsa në të njëjtën kohë gjenerojnë të ardhura që mund të përdoren në përpjekjet e ruajtjes. Auditimet e bëra në Afrikë kanë treguar që ekoturizmi ka ndihmuar në ruajtjen e maceve afrikane. Ashtu si për macet e mëdha afrikane, një shqetësim kryesor në ekoturizmin e jaguarit është hapësira e konsiderueshme e habitatit që speciet kërkon, kështu që nëse ekoturizmi përdoret për të ndihmuar në ruajtjen e jaguarit, duhet të merren parasysh disa konsiderata se si do të mbahen të paprekur ekosistemet ekzistuese, apo si ekosistemet e reja që janë mjaft të mëdha për të mbështetur një popullsi në rritje të jaguar do të vendosen. === Shtetet e Bashkuara === E vetmja mace e egër që jeton në Amerikën e Veriut që ulërin, jaguari u regjistrua si një kafshë e Amerikës nga Tomas Xheferson në 1799. Jaguarët janë ende herë pas here shikuar në Arizona dhe Nju Meksiko , të tilla si El Jefe, duke nxitur veprime për ruajtjen e tij nga autoritetet.  Për shembull, më 20 gusht 2012, USFWS propozoi të linte mënjanë 838,232 hektarë në Arizona dhe New Mexico - një zonë më e madhe se Rhode Island - si habitat kritik i jaguar. == Në mitologji dhe kulturë == === Amerika para-kolumbiane === [[Skeda:Jaguar warrior.jpg|parapamje|Luftëtar Jaguar në kulturën Azteke]] Në Amerikën Qendrore para-Kolumbiane dhe atë të Jugut, jaguari ishte një simbol i fuqisë dhe forcës. Midis kulturave andeaneve , një kult i jaguarit i shpërndarë nga kultura e hershme Chavín u pranua mbi pjesën më të madhe të asaj që është sot Peru nga 900 pes. Kultura e mëvonshme Moche e Perusë veriore e përdori jaguarin si një simbol të fuqisë në shumë prej qeramikës së tyre. Në fenë e Muisca , i cili banonte në Altifano Cundiboyacense të ftohtë në Andet kolumbiane , jaguari konsiderohej një kafshë e shenjtë dhe gjatë ritualeve të tyre fetare njerëzit visheshin me lëkurën e jaguarit. Lëkurat tregtoheshin me popujt e ultë të Llanos Orientales tropikale . Emri i zipa Nemequene u rrjedhin nga Muysccubun fjalët nymy dhe quyne , do të thotë "forca e jaguarit". Në Mesoamerica , Olmec culturean kulturë e hershme dhe me ndikim e rajonit të Bregut të Gjirit përafërsisht bashkëkohor me Chavín — zhvilloi një motiv të veçantë " ishin jaguar " të skulpturave dhe figurave që tregojnë jaguarët e stilizuar ose njerëz me karakteristikat e jaguarit. Në civilizimin e mëvonshëm të Majave , jaguari besohej se lehtësonte komunikimin midis të gjallëve dhe të vdekurve dhe për të mbrojtur familjen mbretërore. Majat i shikoi këto linja të fuqishme si shoqëruesit e tyre në botën shpirtërore, dhe një numër i sundimtarëve të Majave lindi emra që përfshinin fjalën Mayan për jaguar ( b'alam në shumë nga gjuhët Mayan ). Balam ( Jaguar) mbetet një mbiemër i zakonshëm i Majave, dhe është gjithashtu emri i Chilam Balam , një autor legjendar, të cilit i atribuohen miscellanitë e Majave të shekujve 17 dhe 18, duke ruajtur njohuri shumë të rëndësishme. === Kultura bashkëkohore === Jaguar dhe emri i tij përdoren gjerësisht si një simbol në kulturën bashkëkohore. Kjo është kafsha kombëtar i Guajana , dhe është i paraqitur në saj të stemës .Flamuri i Departamentit të Amazonas , një departament kolumbian, përmban një  jaguar. Jaguari shfaqet edhe në kartëmonedha të real Brazilian . Jaguari është gjithashtu një element i zakonshëm në mitologjinë e shumë kulturave bashkëkohore amtare në Amerikën e Jugut, zakonisht portretizohet si krijesa që u dha njerëzve fuqinë mbi zjarr. Jaguari përdoret gjerësisht si një emër produkti, më i rëndësishmi për një markë britanike të makinave luksoze . Emri është miratuar nga franchises sportive, duke përfshirë NFL 's Jacksonville Jaguars dhe meksikan soccer club Chiapas FC kreshtë e Argjentinës ' s federata kombëtare në bashkim rugby përmban një jaguar; sidoqoftë, për shkak të një gabimi në gazetari , ekipi kombëtar i vendit quhet Los Pumas . Në frymën e kulturës antike Maiat, Lojërat Olimpike të vitit 1968 në Qytetin Meksikan adoptoi një jaguar të kuq si maskota e parë zyrtare olimpike. == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == {{commons|Panthera onca|Jaguari}} * [https://web.archive.org/web/20080923163010/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Panthera_onca/more_info.html ARKive: Jaguar (''Panthera onca'')]: general information, pictures and videos * http://de.wikipedia.org/wiki/Jaguar {{Macet e mëdha}} [[Kategoria:Gjitarë]] [[Kategoria:Jaguarë]] [[Kategoria:Pantera]] [[Kategoria:Kafshë mishngrënëse]] n0wsujmowk725k8zuukqyilmw5tv5gd 1 63174 3058308 2691164 2026-10-19T21:15:56Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3058308 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Gjuha boshnjake/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} Hi all! I do not speak Albanian but I suspect that above entry means "Bosniak language" (bosnjacki jezik) proper name should be "Bosnian language" (bosanski jezik). The first one is only used by serbian nationalists. Please correct in case that I am right. In case that you have hard time finding correct name it can probably be found on RTK as it emits news and several programs in Bosnian. (For example "vijesti". Please do not confuse with serbian "vesti"). Regards :The article is about [[:en:Bosnian language|Bosnian language]]. [[Përdoruesi:Puntori|Puntori]] 15 Korrik 2008 15:01 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Gjuha boshnjake]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3058307 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150925125249/http://courses.cornell.edu/preview_course_nopop.php?catoid=14&coid=159062 për lidhjen http://courses.cornell.edu/preview_course_nopop.php?catoid=14&coid=159062. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 tetor 2026 23:15 (CEST) js5u71gceo6dt35709td4zjt86sbqgv 0 66427 3058418 2905616 2026-10-20T04:49:23Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Oqean Paqësor]] te [[Kategoria:Oqeani Paqësor]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3058418 wikitext text/x-wiki {{Faqe e palidhur|data=shtator 2012}} [[Skeda:Gulfofalaskamap.png|thumb|right|300px| shtrirja e gjirit të Alaskës]] '''Gjiri i Alaskës''' është [[Gjiret detare|gji detar]] në [[Oqeani Paqësor|Oqeanin Paqësor]] i cili shtrihet në brigjet jugore të [[Alaska|Alaskës]], dhe shtrihet nga gadishulli i Alaskës dhe lumi Kodiak në perëndim deri te ishulli Aleksander në lindje. {{US-gjeo-cung}} [[Kategoria:Oqeani Paqësor]] [[Kategoria:Gjire]] 1urm7nfs52o3wgoq49euimzjt1vj961 0 66429 3058421 2905619 2026-10-20T04:49:24Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Oqean Paqësor]] te [[Kategoria:Oqeani Paqësor]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3058421 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Kodiak Island map in Alaska.png|thumb|right|300px| Harta e Ishullit Kodiak]] '''Kodiaku''' është [[Ishulli|ishull]] i madh në jug të bregdetit të [[Alaska|Alaskës]]. Ka një sipërfaqe prej 8 975 km², është ishulli i dytë për nga madhësia në [[SHBA]] dhe i 80-ti në botë. Kodiaku nga [[Alaska]] ndahet me ngushticën [[Shelikof]]. Vendbanimi më i madh në këtë ishull është Kodiak. {{US-gjeo-cung}} [[Kategoria:Oqeani Paqësor]] [[Kategoria:Ishuj]] nx8fo0oj1v7vr0cjfaxphpbalznauxy 1 70940 3058279 3056070 2026-10-19T17:14:34Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3058279 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Finlanda/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Finlanda]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3056069 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230104021948/https://www.sprakinstitutet.fi/sv/om_sprak/sprak_i_finland për lidhjen https://www.sprakinstitutet.fi/sv/om_sprak/sprak_i_finland. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 11 tetor 2026 05:39 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Finlanda]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3058278 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210505223359/https://migri.fi/en/child-born-in-finland për lidhjen https://migri.fi/en/child-born-in-finland. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 tetor 2026 19:14 (CEST) azdmqif2992wn98a44isb5a3d1nh7jn 0 76817 3058342 2972849 2026-10-19T23:29:19Z ~2026-55938-47 194647 Alsat 3058342 wikitext text/x-wiki '''Vebi Velija'''{{Efn|Gërmëzuar edhe si '''Vehbi Velija''', '''Vebi Velia''', dhe '''Vebi Veliaj'''.}} ([[maqedonisht]]: {{lang|mk|Веби Велија}}; 28 korrik 1948 – 16 maj 2009)<ref name=":0">{{Cite web|date=16 maj 2009|title=Nderron jete pronari i Alsat, Vebi Velija|url=https://top-channel.tv/2009/05/16/nderron-jete-pronari-i-alsat-vebi-velija/|access-date=6 dhjetor 2024|website=[[Top Channel]]|language=sq}}</ref> ishte një [[Sipërmarrësi|sipërmarrës]] shqiptar nga Maqedonia e Veriut.<ref name=":1">{{Cite web|last=Robelli|first=Enver|date=23 maj 2023|title=Anija “Besa” e Jozha Horvatit dhe jetëshkrimi i Vebi Velisë|url=https://www.koha.net/kolumne/anija-besa-e-jozha-horvatit-dhe-jeteshkrimi-i-vebi-velise|access-date=2026-03-26|website=KOHA.net|language=sq}}</ref> Ai zotëronte korporatën e konsulencës VeVe Group dhe radiotelevizionin [[Alsat]] në Shqipëri (ish-Albanian Screen) si dhe televizionin [[Alsat]] (ish-Alsat M) në Maqedoni të Veriut.<ref>{{cite web|url=https://north-macedonia.mom-gmr.org/sq/pronesia/kompanite/detail/company/company/show/cbc-alsat-m/|title=CBC Alsat-M|website=Media Ownership Monitor|publisher=[[BIRN]]|lang=sq|access-date=6 dhjetor 2024}}</ref> == Jeta dhe karriera == Vebi Velija lindi më 28 korrik 1948 në fshatin Gradec të Gostivarit.<ref name=":2">{{Cite web|date=2009-05-29|title=Vebi Velija passes away|url=https://www.tiranatimes.com/vebi-velija-passes-away_107035/|access-date=2026-03-26|website=Tirana Times|language=en-US}}</ref> Pas përfundimit të shkollës së mesme, ai bashkë me [[Mira Meksi|Mira Meksin]] filloi revistën letrare ''[[Mehr Licht!]]'' gjatë pasojave të [[Realizmi socialist|realizmit socialist]].<ref name="euro">{{cite web|title=Mehr Licht! Self-description|url=http://www.eurozine.com/journals/mehrlicht/selfdescription.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141215001549/http://www.eurozine.com/journals/mehrlicht/selfdescription.html|archive-date=15 dhjetor 2014|accessdate=10 dhjetor 2014|work=Eurozine|language=en}}</ref> Pas përfundimit të studimeve për ekonomi, e lidhi jetën e tij pothuajse për gati 38 vjet, me biznesin. Investimet e tij u shtrinë në [[Kroaci]], Maqedoni të Veriut, Shqipëri, [[Austri]] dhe më gjerë.<ref name=":2" /><ref name=":1" /> Që në fillim të viteve 1990 ai ngriti një sërë sipërmarrjesh në Shqipëri dhe paralelisht me biznesin, ai ka qenë një kontribues në kulturën dhe artet shqiptare përmes Fondacionit Velija. Më 2000, Velija themeloi rrjetin televiziv [[Alsat (Shqipëri)|Alsat]] (shkurt për "Albanian Satellite Television") si televizioni i parë shqiptar i qasshëm përmes [[Eutelsat]] përgjatë diasporës. Velija ka qënë pjesësmarës në shumë forume ekonomike dhe politike. Velija ndërroi jetë më 29 maj 2009 pas një sëmundje të rëndë.<ref name=":0" /><ref name=":2" /><ref>{{Cite web|date=16 maj 2009|title=Vdes nga një sëmundje e rëndë pronari i Alsat, Vehbi Velia|url=https://www.bbc.co.uk/albanian/news/2009/05/090516_velia-gostivar.shtml|access-date=2026-03-26|website=BBC Albanian|language=sq}}</ref> == Veprat == * ''Për ku je nisur, Shqipëri?: një vizion mbi programin e rimëkëmbjes ekonomike të Shqipërisë: monografi'' (1996, [[Shtëpia Botuese Onufri|Onufri]])<ref>{{Cite web|last=Group|first=PMB|title=Online catalogue Library “Max van der Stoel”|url=https://library.seeu.edu.mk/index.php?lvl=notice_display&id=8598|access-date=2026-03-26|website=library.seeu.edu.mk|language=en}}</ref> * ''Midis ekonomisë dhe politikës'' (1999, Shtëpia Botuese Afërdita) ({{ISBN|9789992737187}})<ref>{{Cite web|title=Between Economy and Politics|url=https://www.chamblinbookmine.com/pages/books/115100/vebi-velija/between-economy-and-politics|access-date=26 mars 2026|website=Chamblin Bookmine|language=en}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> * ''V.V. dhe një vrasje e munguar: sprovë me biseda të ndërprera, copa dokumentesh, letra dhe poezi'' (2006, Onufri)<ref>{{Cite web|title=V.V. dhe një vrasje e munguar : sprovë me biseda të ndërprera, copa dokumentesh, letra dhe poezi {{!}} WorldCat.org|url=https://search.worldcat.org/title/476345291|access-date=2026-03-26|website=search.worldcat.org|language=en}}</ref> == Shënime == {{Notelist}} == Referime == <references/>{{Authority control|VIAF=70993783}}{{Shqip-biografi-cung}} [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Lindje 1948]] [[Kategoria:Vdekje 2009]] b8ftmw1fjhi7uwzvq6jk1i761i5j16p 0 79404 3058303 3049991 2026-10-19T20:41:39Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3058303 wikitext text/x-wiki {{pa referenca}} {{Faqe e palidhur|data=shtator 2012}} [[Skeda:At_Gjergji_Preka.png|200px|parapamje|left|Shenjt Gjergji Preka]] '''Gjergj Preka''' lindi nё [[Valeta|Valletta]] (Valeta), [[Malta]] mё [[12 shkurt]] [[1880]]. Prindёrit e tij rritёn njё familje tё madhe te krishtere. Gjergji ishte njё fëmije shёndetlig. Ai studioi nё njё shkollë tё mesme (lice) nё ishull dhe nё Seminarin e Madh. Kur ai ishte njё dhjak u sёmur rёndё dhe tё gjitha shpresat për shёrimin e tij humbёn, por nёpёrmjet ndërmjetёsimit tё Shenjtit Jozef, kleriku i ri e rimori veten dhe emërohet si prift mё [[22 dhjetor]] [[1906]]. Përpara këtij emërimi At Preka ndjeu se Zoti po e thёrriste që t’iu jepte mёsim atyre që ishin nё nevojë për udhëzime fetare. Që mё [[1906]] At Gjergji kishte filluar shkrimin e njё “Rregulli” nё latinisht, tё cilin e kishte parashikuar që t’ia paraqiste për miratim Papa Pius X. Kjo përpara se tё krijonte njё shoqёri për dhjakё tё përhershëm që do tё ndihmonte peshkopёt nё formimin e tyre te Krishterë dhe tё kishёs sё tyre. Pas njё kohe tё shkurtёr ai e ndryshoi këtë projekt. Kështu formoi njё grup tё përbërë prej burrash tё rinj tё cilët mё vonë do tё ishin tё aftë tё mёsonin tё tjerët. Ai dha mёsime speciale veçanërisht njёrit prej tyre i cili punonte nё njё kantier detar. Ai ishte shёrbёtori i Zotit Eugene Borg (Eugjen Borxh). At Gjergji i shpjegoi atij gjatë kuptimin e pasionit tё shenjtё tё Hyjit tonё Jezu Krisht sipas ungjillit tё Shёn Gjonit. Kështu Eugjenio Borxh ishte i pari Superior i përgjithshëm i shoqёrisё tё themeluar nga At Gjergji. Shoqёria filloi nё Hamrun Maltё, nё fillim tё [[1907]] nё njё dhomë tё vogël ku mungonte çdo gjё, por e pasur me dashuri vëllazërore dhe me udhëzime shёruese krishtere. Shoqёria e Doktrinës Krishtere (https://web.archive.org/web/20191028230834/https://sdk-korce.webs.com/apps/auth/login?why=mpw&try=1&wp=1&next=index.htm) (SDK) mori si moto shkronjat M.U.S.E.U.M. nё latinisht Magister Utinam Sequatur Evangelium Universus Mundus pёrkthimi i tё cilës ёshtё “Mёsues që e githë bota tё ndjekё Ungjillin.” Por jo tё gjithë e vlerësuan këtë prirje tё At Gjergjit, madje disa përmbysёn qëllimet e tij tё mira. Duke sjellё kuptimin e Biblës dhe tё teologjisë midis njerëzve tё thjeshtё dhe punëtorëve dhe duke e ndarë atё midis tyre ai solli me tё vërtetё diçka tё papritur. Akoma mё e rёndёsishme ishte ёndrra e At Gjergjit për tё formuar gra e burra që tё shkonin dhe tё shpallnin fjalën e Zotit kudo. Pas 25 vjetёsh peshkopi i Maltës miratoi shoqёrinё e At Prekёs dhe Rregullin e tij. Nё kohën kur shkollat shtetёrore ishin tё pakta dhe kujdesimi nuk ishte i detyrueshëm, shoqëritë SDK për udhëzime katolike u hapёn njëra pas tjetrës me famullitё e tyre. Udhëzimet fetare për njerëzit ishin urgjentisht tё nevojshme për jetën e tyre te Krishtere, e cila ishte mё shumë e bazuar mbi sakramente dhe përkushtime popullore pa ndonjë kuptim tё vërtetё mbi mёsimet e Kishës. Çdo ditё fëmijë dhe tё rinj vinin me dёshirё nё qendrat e drejtuara nga katekistët e At Gjergjit tё cilët përveç dhёnies sё udhëzimeve i nxirrnin shёtitje dhe organizonin lojëra. Qysh nё fillim At Gjergji dёshironte tё udhёzonte edhe fёmijёt edhe tё rriturit por prioriteti i parё dhe më i rёndёsishёm ishte formimi i katekistёve pёrkushtues dhe beqarё. Pasi udhёzojnё femijё, tё rinj dhe tё rritur, katekistёt e At Gjergjit duhet tё shpenzojnё njё orё sё bashku e cila bёhet pёr formim dhe lutje. At Gjergji gjithashtu dha mёsim nёpёrmjet shkrimeve tё tij. Nё atё kohё kishte rivalitet nё Maltё midis italishtes dhe anglishtes por At Preka dha mёsim dhe shkroi nё Maltisht qё ishte gjuha e popullit, nё mёnyre qё tё gjithё ta kuptonin. At Gjergji shkroi rreth 150 botime nё libra dhe fletё. Lutjet e tij janё gjithashtu tё shumta dhe ato e zbulojnё At Gjergjin si njё i shenjtё qё pёrherё kёrkon Zotin kudo. Ai kishte njё pёrkushtim special pёr Misterin e Mishёrimit dhe pёr fjalёt e Ungjillit tё Gjonit: “Verbum Dei caro factum est” ne latinisht e pёrkthyer “Fjala e Zotit u bё njeri” (Gj 1,14). At Preka ishte njё rrёfyes shumё i dhёnё pas fjalёve tё tij ngushёlluese, madje siç duket edhe Zoti e pёrdorte At Gjergjin pёr tё krijuar disa akte sherimi. Sot entuziasmi dhe aktiviteti i At Gjergjit jeton dhe prirjet kundrejt shoqёrisё sё tij janё tё shumta. Nё vitet 1950 vetё At Preka dёrgoi 6 anёtarё tё shoqёrisё nё Australi qё tё pёrhapnin lajmin e mirё. Pёrveç kёtyre sot, shoqёritё SDK kanё qendra nё Kenia, Angli, [[Korça]] (nё Shqipёri) dhe Peru. At Gjergji Preka vdiq nё Shёn Venera, njё fshat nё Maltё, mё 26 korrik 1962. Trupi i tij mbahet afёr drejtorisё sё Shoqёrisё nё Blada l-Bajda. Arsyeja pёr ta bёrё tё shenjtё nisi mё 1975 dhe mё 9 maj 2001, ai u bё i Lum (qё ёshtё hapi pёrpara se tё bёheti i shenjtё) nё Maltё nga Shenjteria e tij Papa Gjon Pali II. Ai u deklarua shenjt nga Papa Benedikti XVI në Vatikan, Rome më 3 qershor 2007, vitin në të cilin Shoqeria e Doktrines së Krishtere festoi 100 vjetorin e themelimit të saj. Adresa ne Shqipёri Kolegji Preka, Shetitore Rilindasit, Lagja 10, Korçё, Albania. [https://web.archive.org/web/20160304224558/http://www.kolegjipreka.org/ www.kolegjipreka.org] [[Kategoria:Shenjtorë katolikë romakë]] [[Kategoria:Maltë]] [[Kategoria:Lindje 1880]] [[Kategoria:Vdekje 1962]] d9wud1zot89jbpgx8covu4yjh43s5ao 10 87921 3058352 3038089 2026-10-19T23:35:27Z Fallbackintoreality 102113 3058352 wikitext text/x-wiki <nowiki/><!--This nowiki helps to prevent whitespace at the top of articles-->{{#ifeq:{{FULLROOTPAGENAME}}|Wikipedia:Mesazhet e stampave|<!--Do not categorize-->|<!-- -->{{#ifexpr:{{#if:{{NAMESPACE}}|0|1}}+{{#ifeq:{{{onlyarticles|no}}}|yes|0|1}} |{{#if:{{{3|}}} |[[Kategoria:{{{1}}} {{{2}}} {{{3}}}]]<!-- -->{{#ifexist:Kategoria:{{{1}}} {{{2}}} {{{3}}} |<!-- -->|[[Kategoria:Artikuj me parametër të pavlefshëm të datës në stampë]]<!-- -->}} |[[Kategoria:{{#if:{{{5|}}} |{{{5}}}<!-- -->|{{{1}}}<!-- -->}}]]<!-- -->}}{{#if:{{{4|}}} |[[Kategoria:{{{4}}}]]}}<!-- -->}}<!-- -->}}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> 4t0sh10607y39cd4221w230wd56dclf 0 90433 3058262 3053200 2026-10-19T13:52:05Z ~2026-55931-26 194618 3058262 wikitext text/x-wiki == Bandat e Tiranës == ;Banda e rrugës “Myslym Shyri” Është bërë e njohur në rrugën "Myslym Shyri". Kjo bandë është e përbërë nga djem, të cilët banojnë në rrugën “Myslym Shyri”. Ilir Kodumi, Ledio Lito,Gjergj Cukali, Eduart Skukaj si dhe Florina Metalla. ;Banda e Rrugës së Kavajës Pjesëtarët e kësaj bande numërohen rreth 20, ku mbi 10 janë vrarë mes tyre. Veprimtaria e këtij grupi ka qenë e njohur për trafik droge. Fillimisht grupi vepronte si një i tërë, por grindjet për ndarjen e fitimit kishin bërë që "djemtë e Rrugës së Kavajës" të përfundonin në vitin 1999 të ndarë në dy grupe kundërshtare. Vrasjet nga ky grup janë bërë edhe me kundërtank. ;Banda e Kinostudios Janë djem të së njëjtës lagje në Tiranë. Aktiviteti i tyre kriminal fillon me krimin në vitin 1997. Sipas të dhënave të policisë shokë të së njëjtës lagje kanë krijuar një grup të përbërë nga 10 veta dhe kanë marrë emrin “banda e Kinostudios”. Sipas uniformave blu, ata akuzohen për krime të ndryshme. ;Grupi i Laurent Gumes Laurent Guma i cili është cilësuar si anëtari dhe si drejtuesi i grupit, tashmë është i arrestuar. Anëtarë të tjerë të kësaj bande, e cila është krijuar në Tiranë, janë Dritan Manaj, inspektor antidroge në Drejtorinë e Policisë së Tiranës, Ervin Ferhati, Artan Allushi, Erges Ymeri, Artan Shabani, Ben Cami, Selfo Driza, Ermal Gogu, të gjithë të arrestuar. Ky grup kriminal, sipas policisë, merrej me trafikimin e lëndëve narkotike. ;Grupi “Harem 2005” Janë cilësuar si grup i strukturuar kriminal. Ka qenë një bashkëpunimi i Prokurorisë së Krimeve të Rënda me atë italiane në vitin 2005 që ka bërë të mundur kapjen e anëtarëve të bandës "Harem 2005". Në këtë grup bënin pjesë 7 persona, që akuzohen për veprën penale të trafikut të prostitucionit. Por gjithashtu kjo banë ka pasur edhe anëtarë jashtë kufijve të Shqipërisë. ;Banda “Go West” Në krye të organizatës kriminale ishte Nikolin Cako, pronar i agjencisë turistike "Go West", nga ku ka marrë edhe emrin banda. Anëtarët e grupit janë Eduart Bejko, Voltan Turtuli, Valbona Cako, Ylli Xhameta, Demir Shaba, Eljano Cenko, Betim Sadikaj, Altin Flamuri, Përparim Kateshi, ku një pjesë e tyre është lënë në arrest shtëpie. ;Grupi “Kokaina” Krijim të organizatave kriminale, trafikim të lëndëve narkotike, armëmbajtje pa leje, janë këto janë akuzat që kanë dërguar në burg ish-shefin e Policisë, Sokol Koçiun, së bashku me pesë persona të tjerë në vitin 2001. Frederik Durda, i dënuar me 16 vjet burg; Arben Përballa, me 15 vjet; Sokol Koçiu, me 15 vjet; Mentor Hadërgjonaj, 7 vjet burg (tani është lënë i lirë); Vehbi Hysi, 5,5 vjet, vdiq në maj të 2003-it, pak muaj para se të lirohej; ndërsa Alfred Nanaj, me 6 vjet burg, tashmë e ka mbaruar dënimin dhe është i lirë. ;Banda e “Benzave” Ka qenë data 22 shtator e vitit 2006, kur uniformat blu të Tiranës, pas investigimeve disamujorëshe, arritën të godasin bandën e “Benzave” dhe u arrestuan 6 persona. Alfred Prenga, Mark Dyzeni, Jetmir Noka, Preng Lleshaj, Mëhill Ndreca dhe Pjerin Preçin, tashmë ndodhen në qeli. ;Banda “Kthesa e fundit” Një operacion i policisë së Tiranës, më 2 korrik 2006, ka arritur të arrestojë anëtarët e bandës kriminale në trafikimin e drogës. Anëtarët e bandës ishin dy shqiptarë nga Maqedonia dhe një nga Kukësi. Në pranga kanë përfunduar Rexhep Osmani, Besir Zilfiu, dhe Kapllan Shehu që trafikonin drogë në drejtim të Kosovës. ;Grupi “Ledi V” Ka marrë emrin e një gruaje “Ledi V”. Është cilësuar nga prokuroria si grup i strukturuar kriminal i përbërë nga pesë persona. Akuza që rëndon mbi të arrestuarit, Vilson Rushiti, Veli Elezi, Vojsava Meta dhe Agim Kora, është ajo e trafikimit të lëndëve narkotike. Sipas policisë, anëtarët e bandës kishin si treg të tyre për drogën tregun vendas dhe të përqendruar ishin në kryeqytet. ;Banda “Ujëvara” “Ujëvara”, është banda e përbërë nga tre anëtarë, të cilët janë vënë në pranga. Nikoll Kolmarku, Orgest Kordha dhe Redis Pareshy janë arrestuar sepse transportonin drogë në zona të ndryshme të Tiranës. Sipas policisë, kjo bandë, e përbërë nga tre veta, ka edhe persona të tjerë që janë ende të lirë. ;Banda “Era e Jugut” “Era e Jugut” ka emrin banda, që e ka marrë nga operacioni i policisë dhe shpërndante lëndë narkotike. Një punë e mirë-organizuar e policisë së kryeqytetit arreston Alban Çunaj, Eduard Haskën, Fatjon Minxhën, Dorian Haskën dhe Kudret Hirin, duke bërë edhe sekuestrimin e 97 kilogramë drogë. ;Banda e Nehat Kullës Ka funksionuar në vitet 1997-1998 në zonën e Tufinës në Tiranë, ku dhe ishin anëtarët e bandës me emrin e “gjeneralit” të Tufinës. Drejtuesi i kësaj bande ka qenë Nehat Kulla, i cili aktualisht ndodhet në qelitë e paraburgimit i akuzuar për vrasjen e shoferit të ish-ministrit të Brendshëm në qeverinë e PD, Halit Shamata. ;Grupi “Piramida” Është një grup i përbërë prej dy personash, por sipas policisë pas tij fshihen edhe një numër i madh anëtarësh, të cilët kanë organizuar më së miri trafikimin e qenieve njerëzore. Ka qenë denoncimi i disa prej “viktimave”, i juristes në doganën e Tiranës, Edlira Spahija dhe Malo Qokut, që i ka dhënë shkasë policisë të nisin hetimin për grupin “Piramida”. ;Banda “Blow” Është i përbërë nga shtatë persona, që të gjithë janë nga Fushë-Kruja dhe disa të tjerë nga Durrësi. Banda ka marrë emrin “Blow”, për shkak të veprimtarisë të të arrestuarve. Sipas policisë, një operacion i policisë së Tiranës, i koduar “Blow”, zbulon një rrjet të trafikut të armëve, duke bllokuar 70 pistoleta të tipit “Blow”. ;Banda e Vorës Eshte nje nga bandat qe operon brenda dhe jashtë vendit .Jane te dyshuar per vrasje ,droge , trafik femrash ,kanosje ,gjobevenie, grabitje te dhunshme . Anetaret e saj janë persona me rrezikshmëri te larte .Policia Shqiptare nuk ka informacione te sakta se si vepron kjo bande kriminale ku disa prej anetareve te saj janë dënuar ne Europe .Kreu i kësaj bande eshte nje person me nofkën UJKU . ;[[Banda e Durrësit]] Akuzohen për një seri vrasjesh, numri më i madh i anëtarëve të bandës së Lul Berishës, i cili është edhe drejtuesi i këtij grupi, janë të arrestuar së bashku me të. Rivaliteti mes bandave ka bërë që të vriten mes tyre. Ndërkohë grupi, i cili është “krijuar” në qytetin e Durrësit numëron, Dritan (Adriatik) Coli, Elvin Hoxhosmani, Alban Neli, Selman Heti, Altin Olloni, Altin Nikolla, Indrit Dokle, Kujtim Buna, Serdian Sulejmani,dhe Jurid Xhunga, të cilët janë të arrestuar. ;Banda “Kanun” Operacioni i policisë së Durrësit arreston Arben Plakun, Arjan Kapon, Rudin Çallikun, Leonard Kolgjin. Të arrestuarit akuzohen për krijim organizate kriminale, vrasje, trafikim armësh, shfrytëzim prostitucioni. Madje gjykata e qytetit bregdetar ka dhënë dënimin për katër të arrestuarit, ku për secilin ka dhënë dënimin me nga 25 vjet heqje lirie. == Bandat e Elbasanit == * Banda e “Mandelës” Mbi këtë bandë rëndojnë të paktën 13 krime të rënda. Këto të fundit janë kryera në zonën e Elbasanit gjatë periudhës së trazirave të mars-qershorit '97. Nëntë pjesëtarët e kësaj bande janë arrestuar dhe gjykohen nga gjykata e Elbasanit. Kapoja i bandës, Eduard Peqini, me pseudonim Mandela, bashkë me katër të tjerë, janë larguar jashtë vendit në vjeshtën e '97-ës, por edhe ata do të gjykohen në mungesë. Kanë kryer shumë krime me motive politike. * Banda e Kateshit U krijua rastësisht në vitin 1997. Tan Kateshi, një i ri i pasionuar pas makinave, u cilësua si kapoja i bandës, pas disa përleshjeve me armë që realizuan disa nga shokët e tij të ngushtë, ku mendohet se ka qenë i pranishëm edhe vetë Kateshi. Banda mori formë të plotë pas vrasjes së dy personave në lagjen “Vullnetari”. Anëtarët e saj janë Dritan Kateshi, Taulant Balliu, Ndriçim Sadushi, Gjergj Dedja, Kastriot Dervishi, Spartak Çaushi dhe Arben Topi... == Bandat e Vlorës == * Banda e “Kakamit” Ka në radhët e saj emra të personave që tashmë janë VIP-a në burgjet ku vuajnë dënimin. Anëtarët e kësaj bande, Gazment Braka, me nofkën "Gaxhai", është dënuar me burgim të përjetshëm dhe ndodhet në burg, por edhe të tjerët janë Alfred Nebiu, i njohur ndryshe si "Kakami", i arrestuar; Robert Boraku, Armando Sulejmani, Sokol Sinomati, Fredi Mertiri e Gazmend Nebiu. Banda e "Kakamit" akuzohet për vrasje. * Banda e Çoles Ka marrë emrin e një lagjeje në qytetin e Vlorës. Sipas policisë banda me emrin Çole është krijuar nga një anëtar tjetër i një bande, veç Zani Caushit në trazirat e vitit 1997. Sipas policisë, anëtarët e bandës së Çoles janë shokë të së njëjtës lagje që ka edhe emrin. Ata akuzohen për një sërë vrasjesh mes bandash rivale. Gjithashtu kjo bandë akuzohet për përdhunime, pengmarrje, djegie njerëzish dhe krime të tjera. Kjo bandë ishte mbështetëse e të ashtuquajturit "Komitet i Shpëtimit të Vlorës" dhe mbështetësja kryesore e Partisë Socialiste gjatë trazirave të vitit 1997. Kapoja i bandës Zani Çaushi ishte shoqëruesi kryesor i Skënder Gjinushit në Vlorë. * Banda e Zani Caushit Myrteza Caushi, i njohur me pseudonimin "Zani i Vlorës", bashkë me bandën e tij, akuzohet për një seri krimesh. Veprimtaria e kësaj bande fillon në vitin 1997 në qytetin bregdetar të Vlorës. Kreu i saj është Zani Çaushi, tashmë i arrestuar dhe i dënuar me burg përjetë, ndërsa anëtarët e tjerë janë në kërkim nga policia. • Banda e Pusit të Mezinit Banda e Pusit të Mezinit një bandë kundërshtare e Bandës së Zanit. E përbërë nga të fortët e Jugut, shumica ish-të burgosur , u eleminua me 28 mars 1997 datë e mbledhjeve të Komiteteve të Shpëtimit, ku ishin nisur për të eleminuar komitetet së bashku me Zanin == Bandat e zonës Lushnjë-Berat == '''Banda e Lushnjës''' Është krijuar nga ish-efektivi i Repartit Special 326, Aldo Bare, në vitin 1997. Arsyeja që ka shtyrë Alfred shkurtin, i cili është edhe emri i tij i vërtetë, është vrasja e vëllait në vitin 1997 nga banda e Artur Dajës. Shtatë nga 10 anëtarët e akuzuar si anëtarë të bandës së Lushnjës u ndaluan në vitin 1999, dhe ndaj tyre nisi një proces gjyqësor në Gjykatën e Krimeve të Rënda. Kjo bandë ishte pjesëmarrëse aktive në trazirat vitit 1997 dhe ishte mbështetëse e Partisë Socialiste për shkak edhe të të kaluarës së kapos së saj, Aldo Bares. '''Banda e Altin Dardhës''' {{Further|Banda e Altin Dardhës}} Banda e Altin Dardhës ka qenë e mirëorganizuar, por që kryente krime nga më të ndryshmet gjatë vitit 1997. Pikërisht i faturohen 70 dosje të vjetra, vetëm vrasje. Drejtuesi i kësaj bande ka qenë Altin Dardha, i cilësuar ndryshe si i “forti i Beratit”, i cili është vrarë në Selanik të Greqisë. Shumë prej vrasjeve të kësaj bande janë me motive politike. '''Banda e Gjergj Gushalit''' Viti 1998 do të shënonte edhe një numër grabitjesh, duke hedhur dyshimet se ato kryheshin nga anëtar të bandës së Gushalit në Berat. Drejtuesi i kësaj bande ishte Gjergj Gushali, që sipas policisë, veç grabitjeve grabitjeve që kryente, linte pas edhe viktima. Gushali është gjetur pas disa vitesh i vdekur. '''Banda e Lul Cakës''' Banda e “të fortit të Beratit”, Lulzim Caka, daton në vitin 1995, kur ai ka kryer vrasjen e parë. Nisur nga lidhjet e krijuara, Lul Caka në vitin 1997 u bë tmerri i udhëtarëve në rrugët nacionale Berat-Fier dhe Berat–Lushnjë. Arrestohet në Itali më 24 dhjetor 2001 dhe ekstradohet në vitin 2003, për të vuajtur dënimin 25 vjet burg për vrasje. '''Banda e “Loshit të Karbunarës”''' Banda e Bujar Sulës ishte bërë tmerri i banorëve të Karbunarës, në Lushnjë e Berat, aty edhe mori emrin “Loshi i Karbunarës”. Në vitin 1997 bashkohet me bandën e Lul Cakës, të cilin e kishte djalë tezeje dhe bandat e tyre bashkëpunonin për një sërë ngjarjesh në Berat, Lushnjë dhe Karbunarë. “Loshi i Karbunarës” vritet pas disa vitesh. '''Banda e Otllakut''' Grupi i Ilir Jaupit, në qershor të vitit ‘97, pas grindjeve e sherreve me Altin Dardhën, vendosën dhe i zunë pritë atij te stacioni i autobusëve te Gjashtëkatëshi, ku u vranë tre te rinj. Kjo pritë u pasua me rindarjen tjetër të bandës se Altin Dardhës dhe me krijimin e bandës së Otllakut, e cila është e specializuar për grabitje. == Bandat e Korçës == * Banda e “5 dyqaneve” Mund të quhet edhe banda rivale ajo e 5 dyqaneve me bandën e “Çobanëve”. E për ta vërtetuar këtë fakt, janë përballjet që janë bërë midis “të fortëve” të qytetit të Korçës ne vitin 97' ku mbeten shume te vrare nga te 2 bandat. Drejtuesi i kësaj bande E.G ose i quajtur Reqi. Banda e “5 dyqaneve” ishte përkrahësja e vetme e Partisë Demokratike ne rrethin e Korçës. == Bandat e Burrelit == * Banda e “Kola” Është një nga bandat më famë keqe në qytetin e Burrelit e krijuar në vitin 1997. Drejtuesi kryesor i këtij grupi kriminal është Ermir Doda dhe miku i tij Rezart Llukovi. Sipas policisë, dy shokët akuzohen për një seri vrasjesh. Anëtari kryesor i kësaj bande, Ermir Doda është arrestuar. Anëtarët e kësaj bande kanë qenë pjesë e Sigurimit të Shtetit. Ermir Doda është arrestuar ne Angli për trafikim te lendeve narkotike. * Banda “Dedja” Banda e njohur me emrin “Dedja” në qytetin e Burrelit është krijuar përpara vitit 1997. Në krye ishin tre vëllezërit Dedja. Vëllai i madh i tyre, Haliti, i vetmi i mbijetuar nga seriali i gjatë i vrasjeve të ndërsjella me bandën Kola, ishte koka e grupit. Këta djem njiheshin si “të fortët e Burrelit” dhe me shumë para. Anëtarët e bandës kanë qenë pjesë e Sigurimit. Halit Dedja është ekzekuturar ne Tirane nga persona te panjohur ne dhjetor te vitit 2010. == Bandat me veprimtari të gjerë (në disa qytete) == * “Hakmarrja për Drejtësi” Leart Shyti, Pasho Novruzi, Dritan Hate, Gëzim Gjoni, Gentian Haka, Nikolin Novruzi, Roland Shyti, Orik Shyti, Kreshnik Spahiu dhe Altin Arapi janë pjesëtarët e “Hakmarrjes për Drejtësi”. Tre të fundit janë të pandehurit, të cilët ndodhen jashtë Shqipërisë. Disa nga akuzat janë vjedhje të bankave dhe arkave të shtetit, rrëmbim, vënia e autobombe, vrasje etj. Është padyshim banda më jetëgjatë dhe më e njohur e Shqipërisë. E akuzuar për një sërë krimesh nga pengmarrjet tek vënia e bombës në supermarketin e "VEFA" kjo bandë çuditërisht nuk u dëgjua gjatë trazirave të vitit 1997. Në çdo fushatë elektorale të dyja partitë kryesore kanë premtuar gjithmonë arrestimin e kësaj bande. Mendohet se kjo bandë vazhdon ende veprimtarinë e saj pavarësisht arrestimeve të shumta që janë bërë. * Banda “Malësori” Është një bandë që anëtarët e saj nuk i ka vetëm në Shqipëri, por edhe jashtë saj. Deri tani nga banda që mban ermin “Malësori” janë arrestuar vetëm dy anëtarë të saj për trafik droge. Por sipas policisë, mësohet se pjesëtarët e tjerë që fshihen pas këtij grupi të strukturuar kriminal, ndodhen jashtë Shqipërisë Itali, Spanjë, Gjermani. * Grupi i prodhimit të drogës Deri tani janë arrestuar dy persona, por, sipas policisë, pas tyre fshihen edhe një numër i madh trafikantësh. Policia e Tiranës zbulon një laborator droge, sekuestron rreth 28 kilogramë lëndë narkotike, arreston në flagrancë Adhurim Nelën dhe Kujtim Karamuçën. Sipas uniformave blu, mësohet se një punë intensive ka bërë zbulimin e një rrjeti të trafikut dhe shpërndarjes së lëndëve narkotike, që kishte si pikënisje Maqedoninë dhe me destinacion Italinë. * Banda e trafikut të fëmijëve Ramiz dhe Xhulieta Petalli, si dhe Nexhip Kaçurri janë tre të arrestuarit, anëtarë të bandës së trafikut të fëmijëve drejt Italisë. Aktiviteti kriminal i tyre ka nisur në vitin 1998 deri në vitin 2002, kur janë zbuluar dhe kanë startuar hetimet. Fëmijë të moshave 6 deri në 12 vjeç merreshin në rrethe të ndryshme të Shqipërisë. * Banda e klandestinëve “Maloku” Banda “Maloku” që i kishte fillesat e saj që në vitin 1992 funksiononte më së miri edhe me ndihmën e policisë kufitare, ku kalonin klandestin drejt Greqisë. Pas 15 vitesh veprimtari të paligjshme, arrestohen anëtarët e saj Hodo Çorraj, Ergest Rabaj, Aleko Puçi, Albert Golemi (polic), Ermal Koçaj, Krenar Boçi, Arben Sula (Maloku) (komandat i grupit kriminal), Ermal Fidhi dhe Florenc Meçe. * Grupi për vrasjen e biznesmenëve Një numër të konsiderueshëm të viktimave të krimit e zënë edhe biznesmenët. Të gjitha këto dosje nuk kanë mbi to asnjë emër autori. E për ta bërë sa më të besueshëm këtë fakt janë vrasjet e biznesmenëve si Florin Vila, Vajdin Lame, Florina Kulla. Madje në shtyp është bërë legjendë dhe mbetet ende mister zhdukja e biznesmenit maqedonas, Remzi Hoxha. Të gjitha këto vrasje nuk kanë një autor, por kanë të njëjtin motiv. * Grupi për vrasje me eksploziv Autorët e këtyre vrasjeve nuk kanë njohje me njëri-tjetrin, por kanë kryer të njëjtën vepër penale, vrasje me eksploziv. Kjo e fundit është më e praktikuar në qarkun e Tropojës, e sidomos vendosja e minave. Në këtë qytet “zgjidhja” më e mirë e problemeve është vendosja e eksplozivit. Ndërkohë, nga të gjitha vrasjet e bëra me lëndë plasëse nuk është vënë në pranga asnjë autor. * Grupi “Poter Al” Grupi "Poter-Al" i përbërë nga shtatë persona, është vënë në pranga për trafik të lëndëve narkotike. Sipas prokurorisë, ai është një grup i strukturuar kriminal. Ilir Koçiaj, Geront Tola Geront Dedja, Zamir Vadardha, Leonard Çobaj, Bledi Balliu, Aleksandër Koliçi, Aleksandër Gremi dhe Ervin Tavanxhi u prangosën në qytetet Tiranë, Durrës, Elbasan dhe Vlorë. * Grupi “Kokrra e Ullirit” Grupi, i cili është arrestuar nga Prokuroria e Krimeve të Rënda, në bashkëpunim me atë të Greqisë, ka marrë emrin “Kokrra e Ullirit” për vet trafikun që bënin. Prej gjashtë personash është e përbërë kjo bandë, Jorgos Kosmidhis, nga Selaniku, Lefter Meçaj, Alfred Pallashi, Dashnor Merdani, Bujar Cenolli dhe Leonard Shperdheja e Bledar Leço. * Grupi “Kompas” Arjan Selimi është cilësuar si drejtuesi i grupit “Kompas”. Kjo bandë trafikonte drogë në shtete të ndryshme të Evropës. Janë arrestuar 21 persona. Anëtarë të tjerë të kësaj bande, të cilët ndodhen në qeli janë, Petraq Avrami, atë e bir; Blenard Fejzullaj; Mehmet Fejzullaj, si dhe Elis Progrozhda. Aktualisht pjesëtarët e kësaj bande ndodhen në gjykim në Gjykatën e Krimeve të Rënda. * Banda që trafikonte raketa tokë-ajër Janë cilësuar si grup i strukturuar kriminal. Nuk janë pagëzuar me asnjë emër, por veprimtaria e tyre kriminale është quajtur mjaftë e rrezikshme. Kjo ka bërë që policia shqiptare në bashkëpunim me policinë e Malit të Zi të godasin trafikun e armëve, dhe si rezultat është arritur të kapen pjesëtarët e këtij grupi kriminal, Sokol Mujaj, Ilmi Isufi, Armir Troshani dhe Mentor Cani. Sipas prokurorisë, si rrjedhojë u bllokuan dhe 3 raketat tokë–ajër. * Banda e armëve nga Kosova Përgjimet nxjerrin zbuluar grupin kriminal të dyshuar për trafik të armëve në linjën Kosovë-Shqipëri. Operacioni “Bjeshkët”, më 16 qershor 2007, çoi në pranga tre persona, Rrahman Dema, i cilësuar nga policia si organizator i kësaj bande kriminale, Artan Alija, dhe Ahmet Ferhati. == Lista e bandave të vitit 1997 == Kjo është lista e bandave kryesore gjatë trazirave të vitit 1997: * Banda e Laurent Gumes * Banda e Çoles-Vlorë * Banda e Lazaratit * Banda e “Kola”-Burrel * Banda “Dedja”-Burrel * Banda e Haklajve-Tropojë * Banda e Kateshit-Elbasan * Banda e Zani Caushit-Vlorë * Banda e Lul Cakës-Berat * Banda e “Loshit të Karbunarës”-Lushnje * Banda e Otllakut-Berat ==Banda të tjera == * Banda e Lazaratit Ka marrë emrin e vendit ku jetojnë anëtarët e kësaj bande. Banda e Lazaratit është krijuar në trazirat e viti 1997 në këtë fshat të Gjirokastrës. Sipas burimeve nga policia, mësohet se anëtarët e kësaj bande merren me kultivimin dhe trafikimin e bimëve narkotike. Gjithashtu kjo bandë, e cila kish rreth 175 anëtarë, akuzohej edhe për vrasje. Ndoshta e vetmja bandë që mbështeste Partinë Demokratike gjatë trazirave të vitit 1997. Banda e Lazaratit është një nga bandat qe i ka ber rezistence shtetit për 14 vje me radhe. Fisi i Brahimajve (Brahimi) ka qëne një nga fiset qe bënin ligjin në atë zonë dhe zonat për rreth të Labërisë, Lumit të Vlorës e me një shtrirje shumë të gjerë në të gjithë jugun e Shqipërisë.Disa anëtarë të këtij fisi sot janë të burgosur ndërsa pjesa tjetër e grupit ka shtrirë veprimtarinë kriminale në Spanje , Belgjikë , Gjermani , Itali dhe prej më shumë se 1 dekade në Kolumbi dhe Ekuador. • Banda e Bicajve Eshte bere e njohur per vrasje te panumerta, antaret e saj ishin Sabahi i Shefitit, Genci i Rizahit dhe Nushi i Ismenti. Mendohet qe edhe Kastrioti (Kaci) i Enverit fshihej pas tyre. Ne aktivitetet e tyre kriminale numerohet vrasja e 100 qeneve dhe diku tek 75 mace. Thuhet qe kane vrare edhe 15 gomere (magjar) ne kodren e osmaneve. * Banda e Cërrikut Është bërë e njohur nga masakra e Cërrikut në vitin 1997, ku anëtarët e kësaj bande kanë vrarë gjashtë gardistë. Si kapo i kësaj bande njihet Roland Xhepaxhiu, i cili është arrestuar teksa po kthehej nga jashtë në aeroportin e Rinasit në Tiranë. Ndërkohë, anëtarët e tjerë të kësaj bande janë Met Bozi, Arjan Toska e vëllezërit e Arjanit, Sokol Buzani, Tomorr Buzani, Bujar Buzani, Luan Buzani, Bashkim Buzani. Madje këta të fundit akuzohen për vrasjen e gardistëve. Kjo bandë ishte mbështetëse e padiskutueshme e Partisë Socialiste. * Banda e Haklajve Familja e Haklajve njihet në të gjithë veriun e vendit si një nga familjet më të mëdha. Trazirat e vitit 1997 bënë që djemtë e kësaj familjeje, me forcë dhe dhunë, të bëheshin zotërit e të gjithë Tropojës. Në këtë “grup” bëjë pjesë gjithë anëtarët e familjes Haklaj, ku disa prej tyre kan vdekur. Padyshim që më i njohuri i Haklajve ishte Fatmir Haklaj ndaj te cilit u bene 7 tentativa për vrasje. * Banda e Jaupëve Banda e Ilir Jaupit mori zonën e Urës-Vajgurore, ku edhe shtriu aktivitetin e saj kriminal, fillimisht me gjoba ndaj biznesmenëve të guroreve në vitin 1998. Pjesë e aktivitetit kriminal të bandës së Jaupëve, ishte edhe plaçkitja brenda një nate e një tregtari që sillte mall nga Bullgaria. * Banda e "5 dyqaneve" Banda kishte disa anetare por me te rendesishmit ishin Reqi (nofka e E.G) bashke me shokun e tij Donin (nofka e Feridonit). Kjo bande ishte rivale me Bandën e "çobenjve" po ashtu kjo bande akuzohet për vrasje grabitje prostitucion e venje gjobash gjatë vitit 1997 e tej. Dhe ishte përkrahësja e vetme e Partise Demokratike ne rrethin e Korçës. [[Kategoria:Krimi në Shqipëri]] [[Kategoria:Krimi i organizuar në Shqipëri]] [[Kategoria:Kriminelë shqiptarë]] [[Kategoria:Banditë shqiptarë]] [[Kategoria:Bandat e vitit 1997]] [[Kategoria:Banda në Shqipëri]] 95skufreotm7ito4y2rasbmvn0i2wp3 10 93052 3058348 830586 2026-10-19T23:33:51Z Fallbackintoreality 102113 Fallbackintoreality zhvendosi faqen [[Stampa:DMCA]] te [[Stampa:Dated maintenance category (articles)]]: Titull i gabuar 830586 wikitext text/x-wiki {{Dated maintenance category |onlyarticles=yes |1={{{1|}}} |2={{{2|}}} |3={{{3|}}} |4={{{4|}}} |5={{{5|}}} }}<noinclude> {{documentation|Template:Dated maintenance category/doc}} </noinclude> cl1tba6o83bu6hpmnvwvbcse6qwofoo 0 95311 3058415 3020360 2026-10-20T04:49:23Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Oqean Paqësor]] te [[Kategoria:Oqeani Paqësor]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3058415 wikitext text/x-wiki {{Deti |Deti =Deti i Japonisë<br />日本海 |Imazhi=Sea of Japan Map en.png |Dixhitura Oqean=Harta e detit të Japonisë |Shtetet bregdetare={{JAP}}<br />{{RUS}}<br />{{flagicon|North Korea}} [[Koreja e Veriut]]<br />{{KOR}} |Vendndodhja=[[Oqeani Paqësor]] |Koordinatat={{coord|39.8|N|134.5|E|scale:15000000}} |Lloji=[[Det margjinal]] |Hyrje= |Rrjedhje= |Sipërfaqja=978 000 km2 |Thellësia mesatare=1752 m |Thellësia maksimale=3742 m }} '''Deti i Japonisë''' (deti lindore) është një det margjinal i pjesës perëndimore të [[Oqeani Paqësor|Oqeanit Paqësor]], ndërmjet [[Azia|kontinent aziatik]], [[Japonia|arkipelagut japoneze]] dhe nga [[Sakhalin]]i. Kufizohet nga [[Japonia]], [[Koreja e Veriut]], [[Rusia]] dhe [[Koreja e Jugut]]. Ashtu si [[Deti Mesdhe]], nuk ka pothuajse asnjë baticë për shkak të mbylljes të tij pothuajse të plotë nga Oqeani Paqësor<ref name="tides">{{cite web|url=http://www.ssc.erc.msstate.edu/Tides2D/sea_of_japan.html|title=Tides in Marginal, Semi-Enclosed and Coastal Seas – Part I: Sea Surface Height|publisher=ERC-Stennis at Mississippi State University|accessdate=2007-02-02|archive-date=18 mars 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20040318165044/http://www.ssc.erc.msstate.edu/Tides2D/sea_of_japan.html|language=en|url-status=dead}}</ref>. Ky izolim gjithashtu reflekton në speciet e florës dhe në kripësinë e ujit, e cila është më e ulët se në oqean. Deti nuk ka ishuj, gjire apo kepe të mëdhenj. Pak lumenj derdhen në det dhe kontributi i tyre total për shkëmbimin e ujit është rreth 1%. Detit është i karakterizuar nga përqendrim i lartë i oksigjenit të tretur që rezulton në produktivit të lartë biologjik. Prandaj, peshkimi është aktiviteti ekonomik dominues në rajon. Intensiteti i dërgesave përmes detit ka qenë jo shumë i lartë për shkak të çështjeve politike, por ai është në rritje si rezultat i rritjes së ekonomive të [[Azia Lindore|Azisë Lindore]]. Ekziston një polemikë në lidhje me emrin e detit me [[Koreja e Jugut|Korenë e Jugut]] e cila e njeh atë me emrin "Deti i Lindjes". == Emri i Detit == {|style="font-size: 98%;" !colspan="3" width="250 px" style="font-size: 100%; background: #F8E0E0; text-align:center;color:#000"|Emri [[Japonishtja|Japonisht]] |- |Kanji|| 日本海 |- |Hiragana|| に ほん かい |- |Hepburn|| Nihonkai |- |colspan="3" width="250 px" style="font-size: 100%; background: #E6E6E6; text-align:center;color:#000"|'''[[Gjuha shqipe|Shqip]]''': '''Deti i Japonisë''' |- !colspan="3" width="250 px" style="font-size: 100%; background: #F8E0E0; text-align:center;color:#000"|Emri në [[Gjuha koreane|gjuhën Koreanoveriore]] |- |Chosŏn'gŭl|| 조선 동해 |- |Hancha ||朝鲜 东海 |- |McCune-Reischauer ||Tonghae Chosŏn |- |Rishikuar me alfabet roman|| Joseon Donghae |- |colspan="3" width="250 px" style="font-size: 100%; background: #E6E6E6; text-align:center;color:#000"|'''[[Gjuha shqipe|Shqip]]''': '''Deti i Koresë Lindore''' |- !colspan="3" width="250 px" style="font-size: 100%; background: #F8E0E0; text-align:center;color:#000"|Emri në [[Gjuha koreane|gjuhën Koreanojugore]] |- |Hangul|| 동해 |- |Hanja|| 东海 |- |Rishikuar me alfabet roman ||Donghae |- |McCune-Reischauer|| Tonghae |- |colspan="3" width="250 px" style="font-size: 100%; background: #E6E6E6; text-align:center;color:#000"|'''[[Gjuha shqipe|Shqip]]''': '''Deti i Lindjes''' |- !colspan="3" width="250 px" style="font-size: 100%; background: #F8E0E0; text-align:center;color:#000"|Emri [[Gjuha Ruse|rusisht]] |- |Cirilik|| Японское море |- |Alfabet roman|| Yapónskoye |- |colspan="3" width="250 px" style="font-size: 100%; background: #E6E6E6; text-align:center;color:#000"|'''[[Gjuha shqipe|Shqip]]''':''' Deti i Japonisë''' |} == Referime == {{ref}} {{coord|40|N|135|E|type:waterbody|display=title}} [[Kategoria:Dete]] [[Kategoria:Oqeani Paqësor]] dgnik4bm82ngr3j3b6iwnujdntc20cj 0 95314 3058417 2905615 2026-10-20T04:49:23Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Oqean Paqësor]] te [[Kategoria:Oqeani Paqësor]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3058417 wikitext text/x-wiki {{Deti |Deti =<center> Deti Ohotsk </center> |Imazhi=Sea of Okhotsk map with state labels.png |Dixhitura Oqean=Harta e detit Ohotsk |Shtetet bregdetare={{JAP}}<br />{{RUS}} |Vendndodhja=[[Oqeani Paqësor]] |Koordinatat={{coord|53|N|149|E|scale:25000000}} |Lloji=[[Deti|Det]] |Hyrje= |Rrjedhje= |Sipërfaqja=1 580 000 km² |Thellësia mesatare=859 m |Thellësia maksimale=3 374 m }} '''Deti Ohotsk''' ([[Gjuha ruse|rusisht]]: Охо́тское мо́ре ''Ohotskoje more'', [[Japonishtja|japonisht]]: オホーツク海 ''Ohōtsuku-kai'') është një [[Deti|det]] anësor në pjesën perëndimore të [[Oqeani Paqësor|Oqeanit Paqësor]],<ref name="LiuAtkinson2009">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=tpfrKj4G3EUC&pg=PA331|title=Carbon and Nutrient Fluxes in Continental Margins: A Global Synthesis|author1=Kon-Kee Liu|author2=Larry Atkinson|date=qershor 2009|publisher=Springer|accessdate=29 nëntor 2010|isbn=978-3-540-92734-1|pages=331–333}}</ref> që shtrihet mes gadishullit të [[Gadishulli Kamçatka|Kamçatkës]] në lindje, [[Ishujt Kuril|ishujve Kurile]] në juglindje, ishullit [[Hokaido]] në jug, ishullit [[Sahalin]] në perëndim, dhe një shtrirje e gjatë e bregdetit lindor [[siberia]]n (duke përfshirë [[Deti Shantar|Detin Shantar]]) në perëndim dhe në veri. Në këndin verilindor ndodhet [[Gjiri i Shelihovit]]. Deti është emërtuar sipas [[Ohotsk|Ohotskut]], vendbanimit të parë rus në [[Lindja e Largët|Lindjen e Largët]]. == Lidhje të jashtme == * [http://www.unep.org/dewa/giwa/areas/reports/r30/regional_definition_giwa_r30.pdf Comprehensive overview of Okhotsk region (pdf)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120207151113/http://www.unep.org/dewa/giwa/areas/reports/r30/regional_definition_giwa_r30.pdf |date=7 shkurt 2012 }} == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Dete]] [[Kategoria:Oqeani Paqësor]] q3kloqlyzljn2rq4junh8j8e7q14bee 14 100495 3058409 2905607 2026-10-20T04:49:20Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Oqean Paqësor]] te [[Kategoria:Oqeani Paqësor]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3058409 wikitext text/x-wiki {{Kategoritë|Japoni|}} [[Kategoria:Arkipelagë]] [[Kategoria:Oqeani Paqësor]] p72br371pjv8jnnslelpiyvk54w2xa0 0 108320 3058370 3017277 2026-10-20T01:48:26Z Fallbackintoreality 102113 Refuzoi 3 ndryshimet e fundit të tekstit (nga [[Speciale:Kontributet/~2026-42213-11|~2026-42213-11]]) dhe riktheu versionin 2828851 nga Fallbackintoreality: vandalizëm 3058370 wikitext text/x-wiki {{Për përmirësim}} {{Joref|data=gusht 2025}}{{Infobox television|name=Opinion|creator=[[Blendi Fevziu]]|country=[[Shqipëria|Shqipëri]]|language=[[Gjuha shqipe|Shqip]]|first_aired=31 gusht 1997|host=[[Blendi Fevziu]]|network=[[TV Klan]]|last_aired=vijon}} '''''Opinion''''' është një emision debati rreth politikës dhe ngjarjeve të përditshme në [[TV Klan]], i drejtuar nga gazetari [[Blendi Fevziu]]. I filluar që prej 31 gusht 1997 me emrin '''''E Diela Debat''''', ai ishte emisioni i parë në [[Radio Televizioni Shqiptar|RTSH]].{{Citim i duhur}} Në 26 shtator 1998 zhvendosi transmetimin e vet në TV Klan. Ai numëron mbi 2500 orë transmetim të drejtpërdrejtë dhe 1116 emisione në 14 vjet me 4400 të ftuar. Ai është ndër programet më të popullarizuar të zhanrit të vet në Shqipëri.{{Citim i duhur}} Që nga sezoni televiziv 2008/09, “Opinion” vjen në katër takime çdo javë – e hënë, e martë, e mërkurë në orën 22:00 dhe takimi tradicional i të enjtes mbrëma në oren 21:00. Kjo strukturë e programit vazhdon edhe në sezonin 2010/11 e në vazhdim. Çdo javë në studion e TV Klan, analiza, debate, komente, intervista, personazhe, dëshmi dhe fakte konkrete. Ngjarjet më të fundit dhe më të rëndësishme në jetën politike dhe sociale të vendit, me debatet, opinionet dhe analizat e të ftuarve në studio. Salloni i politikës dhe aktualitetit hap dyert 4 mbrëmje në javë, për të dëgjuar opinionet e politikanëve dhe analistëve. Padron i shtëpisë, gazetari dhe analisti [[Blendi Fevziu]]. ==Shiko edhe== * [[TV Klan]] ==Lidhje== https://web.archive.org/web/20130926140106/http://www.tvklan.al/on_air.php?id=2 [[Kategoria:Programacioni i TV Klanit]] [[Kategoria:Emisione televizive shqiptare të vitit 1997]] flwy5kwbkxy2h754rx6ha579ben6asn 10 129071 3058334 3038083 2026-10-19T23:16:57Z Fallbackintoreality 102113 3058334 wikitext text/x-wiki <!--{{As of}} fillimi --><includeonly><!-- ## param 1 është viti ## parametri opsional 2 është muaji ## parametri opsional 3 është dita e muajit ## parametri opsional me emër alt=[text] është paraqitja alternative e tekstit (mund të përmbajë notacion wiki) ## parametri opsional me emër df=mdy ose df=US prodhon datën në formatin muaj-ditë-vit ## parametri opsional me emër lc=on jep tekstin me shkronjën e parë të vogël ## parametri opsional me emër url=[URL] jep referim pretendimit ## displayed text ([A/a]s of [Start date] by default) -->{{#if: {{{alt|}}} | {{{alt}}} | {{#if:{{{bare|}}}||{{#if:{{yesno|{{{since|}}}}}|{{#if: {{yesno|{{{lc|}}}}} | p | P }}rej datës | {{#if: {{yesno|{{{lc|}}}}} | q | Q }}ë nga data}}}} {{#if:{{{pre|}}}|{{{pre}}}&#32;}}{{#if: {{{3|}}} | {{#switch:{{lc:{{{df|}}}}}|us|mdy={{MONTHNAME|{{{2}}}}}&nbsp;{{#expr:{{{3}}}}},&#32;|{{#expr:{{{3}}}}}&nbsp;{{MONTHNAME|{{{2}}}}}&nbsp;}}{{{1}}}|{{#if: {{{2|}}} |{{MONTHNAME|{{{2}}}}}&nbsp;}}{{{1}}}}}}}{{#if:{{{post|}}}|<nowiki />{{{post}}}}}<!-- #### That nowiki is required or, various characters (:, ;, #, and *} will be parsed as wikisyntax for list items. ## ref/update inline banner (hidden by default) --><sup class="plainlinks noexcerpt noprint asof-tag {{#if:{{{url|}}}|ref|update}}" style="display:none;">[{{#if:{{{url|}}}|{{{url}}} &#91;ref&#93;|{{fullurl:{{PAGENAME}}|action=edit}} &#91;update&#93;}}]</sup><!-- ## categorisation disabled outside main namespace -->{{Dated maintenance category (articles)|Articles containing potentially dated statements|from|<!-- ## temporal category for template (word method) -->{{#if: {{#ifexpr: {{{1}}} = 1 }} |{{#ifexpr:{{#time:U|{{{1}}}}} > {{#time:U}} | the future | {{#ifexpr: {{#time:Y|{{{1}}}}} > 2004 | {{{1}}} | {{#ifexpr: {{#time:Y|{{{1}}}}} > 1989 | {{#time:Y|{{{1}}}}} | before 1990 }}}}}} |<!-- ## temporal category for template (parameter method) -->{{#ifexpr: {{{1}}} > 2004 | {{#ifexpr:{{#time:U|{{#if:{{{2|}}} | {{MONTHNAME|{{{2}}}}}}} {{{1}}}}} > {{#time:U}} | the future| {{#if:{{{2|}}} | {{MONTHNAME|{{{2}}}}} }} {{{1}}}}} | {{#ifexpr:{{{1}}} > 1989 | {{{1}}} | before 1990 }}}}}}|<!-- ## global category for template -->All articles containing potentially dated statements}}</includeonly><!--{{As of}} end--><noinclude><!-- ## dynamic example (as of today, self ref) -->{{As of|{{CURRENTYEAR}}|{{CURRENTMONTH}}|{{CURRENTDAY}}}}<sup class="plainlinks">[https://en.wikipedia.org/wiki/Template:As_of &#91;ref&#93;]</sup> {{documentation}} <!-- Add categories to the /doc subpage; interwikis go to Wikidata, thank you! --> </noinclude>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Faqe që përdorin stampën as of me parametra të panjohura|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Faqe që përdorin [[Template:As of]] me parametër të panjohur "_VALUE_"|ignoreblank=y| 1 | 2 | 3 | alt | bare | df | lc | post | pre | since | url }} 9vvr80a7qs3fgk3r51yf3cj41ou9fdi 3058343 3058334 2026-10-19T23:29:41Z Fallbackintoreality 102113 lokalizimi 3058343 wikitext text/x-wiki <!--{{As of}} fillimi --><includeonly><!-- ## param 1 është viti ## parametri opsional 2 është muaji ## parametri opsional 3 është dita e muajit ## parametri opsional me emër alt=[text] është paraqitja alternative e tekstit (mund të përmbajë notacion wiki) ## parametri opsional me emër df=mdy ose df=US prodhon datën në formatin muaj-ditë-vit ## parametri opsional me emër lc=on jep tekstin me shkronjën e parë të vogël ## parametri opsional me emër url=[URL] jep referim pretendimit ## displayed text ([A/a]s of [Start date] by default) -->{{#if: {{{alt|}}} | {{{alt}}} | {{#if:{{{bare|}}}||{{#if:{{yesno|{{{since|}}}}}|{{#if: {{yesno|{{{lc|}}}}} | p | P }}rej datës | {{#if: {{yesno|{{{lc|}}}}} | q | Q }}ë nga data}}}} {{#if:{{{pre|}}}|{{{pre}}}&#32;}}{{#if: {{{3|}}} | {{#switch:{{lc:{{{df|}}}}}|us|mdy={{MONTHNAME|{{{2}}}}}&nbsp;{{#expr:{{{3}}}}},&#32;|{{#expr:{{{3}}}}}&nbsp;{{MONTHNAME|{{{2}}}}}&nbsp;}}{{{1}}}|{{#if: {{{2|}}} |{{MONTHNAME|{{{2}}}}}&nbsp;}}{{{1}}}}}}}{{#if:{{{post|}}}|<nowiki />{{{post}}}}}<!-- #### That nowiki is required or, various characters (:, ;, #, and *} will be parsed as wikisyntax for list items. ## ref/update inline banner (hidden by default) --><sup class="plainlinks noexcerpt noprint asof-tag {{#if:{{{url|}}}|ref|update}}" style="display:none;">[{{#if:{{{url|}}}|{{{url}}} &#91;ref&#93;|{{fullurl:{{PAGENAME}}|action=edit}} &#91;update&#93;}}]</sup><!-- ## categorisation disabled outside main namespace -->{{Dated maintenance category (articles)|Artikuj që përmbajnë deklarata që mund të jenë vjetëruar|nga|<!-- ## temporal category for template (word method) -->{{#if: {{#ifexpr: {{{1}}} = 1 }} |{{#ifexpr:{{#time:U|{{{1}}}}} > {{#time:U}} | the future | {{#ifexpr: {{#time:Y|{{{1}}}}} > 2004 | {{{1}}} | {{#ifexpr: {{#time:Y|{{{1}}}}} > 1989 | {{#time:Y|{{{1}}}}} | before 1990 }}}}}} |<!-- ## temporal category for template (parameter method) -->{{#ifexpr: {{{1}}} > 2004 | {{#ifexpr:{{#time:U|{{#if:{{{2|}}} | {{MONTHNAME|{{{2}}}}}}} {{{1}}}}} > {{#time:U}} | the future| {{#if:{{{2|}}} | {{MONTHNAME|{{{2}}}}} }} {{{1}}}}} | {{#ifexpr:{{{1}}} > 1989 | {{{1}}} | before 1990 }}}}}}|<!-- ## global category for template -->Artikuj që përmbajnë deklarata që mund të jenë vjetëruar}}</includeonly><!--{{As of}} end--><noinclude><!-- ## dynamic example (as of today, self ref) -->{{As of|{{CURRENTYEAR}}|{{CURRENTMONTH}}|{{CURRENTDAY}}}}<sup class="plainlinks">[https://en.wikipedia.org/wiki/Template:As_of &#91;ref&#93;]</sup> {{documentation}} <!-- Add categories to the /doc subpage; interwikis go to Wikidata, thank you! --> </noinclude>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Faqe që përdorin stampën as of me parametra të panjohura|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Faqe që përdorin [[Template:As of]] me parametër të panjohur "_VALUE_"|ignoreblank=y| 1 | 2 | 3 | alt | bare | df | lc | post | pre | since | url }} h7kxdtcy0pdgcaej6jwwomfkwdbbylx 3058344 3058343 2026-10-19T23:31:02Z Fallbackintoreality 102113 3058344 wikitext text/x-wiki <!--{{As of}} fillimi --><includeonly><!-- ## param 1 është viti ## parametri opsional 2 është muaji ## parametri opsional 3 është dita e muajit ## parametri opsional me emër alt=[text] është paraqitja alternative e tekstit (mund të përmbajë notacion wiki) ## parametri opsional me emër df=mdy ose df=US prodhon datën në formatin muaj-ditë-vit ## parametri opsional me emër lc=on jep tekstin me shkronjën e parë të vogël ## parametri opsional me emër url=[URL] jep referim pretendimit ## displayed text ([A/a]s of [Start date] by default) -->{{#if: {{{alt|}}} | {{{alt}}} | {{#if:{{{bare|}}}||{{#if:{{yesno|{{{since|}}}}}|{{#if: {{yesno|{{{lc|}}}}} | p | P }}rej datës | {{#if: {{yesno|{{{lc|}}}}} | q | Q }}ë nga data}}}} {{#if:{{{pre|}}}|{{{pre}}}&#32;}}{{#if: {{{3|}}} | {{#switch:{{lc:{{{df|}}}}}|us|mdy={{MONTHNAME|{{{2}}}}}&nbsp;{{#expr:{{{3}}}}},&#32;|{{#expr:{{{3}}}}}&nbsp;{{MONTHNAME|{{{2}}}}}&nbsp;}}{{{1}}}|{{#if: {{{2|}}} |{{MONTHNAME|{{{2}}}}}&nbsp;}}{{{1}}}}}}}{{#if:{{{post|}}}|<nowiki />{{{post}}}}}<!-- #### That nowiki is required or, various characters (:, ;, #, and *} will be parsed as wikisyntax for list items. ## ref/update inline banner (hidden by default) --><sup class="plainlinks noexcerpt noprint asof-tag {{#if:{{{url|}}}|ref|update}}" style="display:none;">[{{#if:{{{url|}}}|{{{url}}} &#91;ref&#93;|{{fullurl:{{PAGENAME}}|action=edit}} &#91;update&#93;}}]</sup><!-- ## categorisation disabled outside main namespace -->{{Dated maintenance category (articles)|Artikuj që përmbajnë deklarata që mund të jenë vjetëruar|nga|<!-- ## temporal category for template (word method) -->{{#if: {{#ifexpr: {{{1}}} = 1 }} |{{#ifexpr:{{#time:U|{{{1}}}}} > {{#time:U}} | e ardhmja | {{#ifexpr: {{#time:Y|{{{1}}}}} > 2004 | {{{1}}} | {{#ifexpr: {{#time:Y|{{{1}}}}} > 1989 | {{#time:Y|{{{1}}}}} | para vitit 1990 }}}}}} |<!-- ## temporal category for template (parameter method) -->{{#ifexpr: {{{1}}} > 2004 | {{#ifexpr:{{#time:U|{{#if:{{{2|}}} | {{MONTHNAME|{{{2}}}}}}} {{{1}}}}} > {{#time:U}} | e ardhmja| {{#if:{{{2|}}} | {{MONTHNAME|{{{2}}}}} }} {{{1}}}}} | {{#ifexpr:{{{1}}} > 1989 | {{{1}}} | para vitit 1990 }}}}}}|<!-- ## global category for template -->Artikuj që përmbajnë deklarata që mund të jenë vjetëruar}}</includeonly><!--{{As of}} end--><noinclude><!-- ## dynamic example (as of today, self ref) -->{{As of|{{CURRENTYEAR}}|{{CURRENTMONTH}}|{{CURRENTDAY}}}}<sup class="plainlinks">[https://en.wikipedia.org/wiki/Template:As_of &#91;ref&#93;]</sup> {{documentation}} <!-- Add categories to the /doc subpage; interwikis go to Wikidata, thank you! --> </noinclude>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Faqe që përdorin stampën as of me parametra të panjohura|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Faqe që përdorin [[Template:As of]] me parametër të panjohur "_VALUE_"|ignoreblank=y| 1 | 2 | 3 | alt | bare | df | lc | post | pre | since | url }} 0u8avo2rzoesxum7y2zobkgy2m7fhyk 3058347 3058344 2026-10-19T23:32:31Z Fallbackintoreality 102113 3058347 wikitext text/x-wiki <!--{{As of}} fillimi --><includeonly><!-- ## param 1 është viti ## parametri opsional 2 është muaji ## parametri opsional 3 është dita e muajit ## parametri opsional me emër alt=[text] është paraqitja alternative e tekstit (mund të përmbajë notacion wiki) ## parametri opsional me emër df=mdy ose df=US prodhon datën në formatin muaj-ditë-vit ## parametri opsional me emër lc=on jep tekstin me shkronjën e parë të vogël ## parametri opsional me emër url=[URL] jep referim pretendimit ## displayed text ([A/a]s of [Start date] by default) -->{{#if: {{{alt|}}} | {{{alt}}} | {{#if:{{{bare|}}}||{{#if:{{yesno|{{{since|}}}}}|{{#if: {{yesno|{{{lc|}}}}} | p | P }}rej datës | {{#if: {{yesno|{{{lc|}}}}} | q | Q }}ë nga data}}}} {{#if:{{{pre|}}}|{{{pre}}}&#32;}}{{#if: {{{3|}}} | {{#switch:{{lc:{{{df|}}}}}|us|mdy={{MONTHNAME|{{{2}}}}}&nbsp;{{#expr:{{{3}}}}},&#32;|{{#expr:{{{3}}}}}&nbsp;{{MONTHNAME|{{{2}}}}}&nbsp;}}{{{1}}}|{{#if: {{{2|}}} |{{MONTHNAME|{{{2}}}}}&nbsp;}}{{{1}}}}}}}{{#if:{{{post|}}}|<nowiki />{{{post}}}}}<!-- #### That nowiki is required or, various characters (:, ;, #, and *} will be parsed as wikisyntax for list items. ## ref/update inline banner (hidden by default) --><sup class="plainlinks noexcerpt noprint asof-tag {{#if:{{{url|}}}|ref|update}}" style="display:none;">[{{#if:{{{url|}}}|{{{url}}} &#91;ref&#93;|{{fullurl:{{PAGENAME}}|action=edit}} &#91;update&#93;}}]</sup><!-- ## categorisation disabled outside main namespace -->{{Dated maintenance category (articles)|Artikuj që përmbajnë deklarata që mund të jenë vjetëruar|nga|<!-- ## temporal category for template (word method) -->{{#if: {{#ifexpr: {{{1}}} = 1 }} |{{#ifexpr:{{#time:U|{{{1}}}}} > {{#time:U}} | e ardhmja | {{#ifexpr: {{#time:Y|{{{1}}}}} > 2004 | {{{1}}} | {{#ifexpr: {{#time:Y|{{{1}}}}} > 1989 | {{#time:Y|{{{1}}}}} | para vitit 1990 }}}}}} | <!-- ## temporal category for template (parameter method) -->{{#ifexpr: {{{1}}} > 2004 | {{#ifexpr:{{#time:U|{{#if:{{{2|}}} | {{MONTHNAME|{{{2}}}}}}} {{{1}}}}} > {{#time:U}} | e ardhmja| {{#if:{{{2|}}} | {{MONTHNAME|{{{2}}}}} }} {{{1}}}}} | {{#ifexpr:{{{1}}} > 1989 | {{{1}}} | para vitit 1990 }}}}}}| <!-- ## global category for template -->Artikuj që përmbajnë deklarata që mund të jenë vjetëruar}}</includeonly><!--{{As of}} end--><noinclude><!-- ## dynamic example (as of today, self ref) -->{{As of|{{CURRENTYEAR}}|{{CURRENTMONTH}}|{{CURRENTDAY}}}}<sup class="plainlinks">[https://sq.wikipedia.org/wiki/Stampa:As_of &#91;ref&#93;]</sup> {{documentation}} <!-- Add categories to the /doc subpage; interwikis go to Wikidata, thank you! --> </noinclude>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Faqe që përdorin stampën as of me parametra të panjohura|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Faqe që përdorin [[Template:As of]] me parametër të panjohur "_VALUE_"|ignoreblank=y| 1 | 2 | 3 | alt | bare | df | lc | post | pre | since | url }} 6f9x29lo1we46srf0450aeckyljhzpa 3 137905 3058275 3058006 2026-10-19T14:37:37Z MediaWiki message delivery 56618 /* Tech News: 2026-43 */ pjesë e re 3058275 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi diskutim:Klein Muçi/Arkivi X}} ==Stampa:Infobox Komunat franceze== Mirëmëngjes Klein Muçi. Sorry for not writing in Albanese. Someone must have changed something to the code of this template (or to another template linked to it) cos, now, the coordinates of the communes don't appear anymore. ''Lua error te package.lua te rreshti 80: module 'Module:ISO 3166/data/FR' not found.'' I wonder if it's the name "module" as the template must be waiting for "moduli". I would be very happy if you could help me to solve this problem. Have a nice week-end. [[Përdoruesi:Birdie|Birdie]] ([[Përdoruesi diskutim:Birdie|diskutimet]]) 18 prill 2026 15:34 (CEST) :@[[Përdoruesi:Birdie|Birdie]], hello! Unfortunately the technical infrastructure regarding French communes has some rather outdated code in our project. [[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi#Kategoria "Faqet me harta"|In this discussion]] I was asked to do some changes regarding this. I did and supposedly further changes would be done by the interested person but I'm guessing they were deemed too complex by them and thus the process wasn't continued. Coming at your specific problem, the remaining issue is that the commune specific modules are missing in our project and would need to be imported from EnWiki. I just imported [[Module:Location map/data/France Auvergne-Rhône-Alpes]] and this solved the problem in [[Bâgé-Dommartin]]. You would need to import the other remaining modules which can be found in [[w:en:Category:France region location map modules|this category]] (~30) and that would solve every problem with every commune article I believe. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 19 prill 2026 03:39 (CEST) ::Thank you so much, dear colleague. Now, the French stubs look much better and I understand how to import new maps. I've still another question. The names of the French regions have been translated in Albanian. But, on the pages that are about communes, department etc., you find the regions called in French or in a mixed way so the page is called ''Auvernja-Rona-Alpet'' but links are also called ''Auvernia-Rhône-Alpes'' or ''Auvergne-Rhône-Alpes''. This isn't too important as it's about links. But pages also have different versions of the names like [Kategoria:Gjeografia e Auvernia-Rhône-Alpes]. In the end, it's rather messy. Is there a rule on sq.wp about the geographical names? Should it be Auvernja-Rona-Alpet or Auvernia-Rona-Alpet, Qendra-Val de Loire or Qendër-Lugina e Luarës etc.? Have a nice Sunday. [[Përdoruesi:Birdie|Birdie]] ([[Përdoruesi diskutim:Birdie|diskutimet]]) 3 maj 2026 18:11 (CEST) :::@[[Përdoruesi:Birdie|Birdie]], no problem. Unfortunately, there isn’t any well-established naming convention in place—neither for this specific topic nor more broadly. :::Personally, I tend to favor localized terms, as they often make content more approachable and engaging for readers. That said, given the current lack of contributors working in this area, I’d encourage you to [[WP:BOLD|be bold]] and organize things in the way you find most suitable. It’s entirely possible that your approach helps shape a more consistent standard over time. :::In any case, having a consistent system—whatever form it takes—is far preferable to randomness, especially when it comes to making future large-scale adjustments more manageable. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 3 maj 2026 18:35 (CEST) ::::Hello again. I'm sorry to disturb you again but I'm facing a mystery. If you look at [https://sq.wikipedia.org/wiki/Apremont-sur-Allier this], you can see a density of 22 instead of 2. What is weird is that it's the only time I meet such a mistake. The only difference with the other pages I created or modified is the population of the commune is lower than 100 inhabitants. Do you think there could be an error when the number is under 100? Have a good evening. [[Përdoruesi:Birdie|Birdie]] ([[Përdoruesi diskutim:Birdie|diskutimet]]) 5 maj 2026 21:55 (CEST) :::::@[[Përdoruesi:Birdie|Birdie]], most likely. That's why I started saying how the code is outdated regarding that template. That is only one error that you were able to see but there must be other ones too. Unfortunately the only solution for that is to adopt the new template EnWiki uses and then change all ~6K articles en-masse to start using that. Unfortunately there won't be 1:1 parity with parameters among the old and the new template so a bit of chaos will issue but... I'll try to undertake that process in the not-so-far future. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 5 maj 2026 23:51 (CEST) ::::::Well, it's more complicated and weird than that. https://sq.wikipedia.org/wiki/Dommartin-la-Chaussée has also a low population (29) but the density is correct. Anyway, I always put the density in the introduction of the stub so, hopefully, Albanian speakers who would be interested in such a small commune will have the right information. Thank you once again for your time and have a great day. [[Përdoruesi:Birdie|Birdie]] ([[Përdoruesi diskutim:Birdie|diskutimet]]) 6 maj 2026 15:04 (CEST) :::::::Hello dear colleague. I followed your advice and, boldly, created a commune in La Réunion. ([[Saint-André, La Réunion]]. Then I created a [[Moduli:Location map/data/France Réunion]] but the page still showed a map of France even if the Infobox signals its an Overseas Department (it's not translated in Albanian). I renamed the module with France La Réunion, La Réunion (w/o France) but metropolitan France still shows. I guess the template for French Communes isn't prepared for maps out of the metropolitan France. Have a nice day. [[Përdoruesi:Birdie|Birdie]] ([[Përdoruesi diskutim:Birdie|diskutimet]]) 14 maj 2026 14:36 (CEST) ==Stampa:Carte communes limitrophes== It's me again, second time today :(( I created this template taken of fr:wp which takes the neignbouring communes from Wikidata to make a map, then I created the [[Moduli:Carte interactive]] that was asked but nothing happens. I wonder if another template ([https://fr.wikipedia.org/wiki/Mod%C3%A8le:Communes_limitrophes Modèle:Communes limitrophes]) is needed. It's sad because this template is very interesting for the location of the commune. I must miss something. – [[Përdoruesi:Birdie|Birdie]] ([[Përdoruesi diskutim:Birdie|diskutimet]]) 14 maj 2026 15:17 (CEST) :@[[Përdoruesi:Birdie|Birdie]], hello! Sorry for the late response. During summer time my on-wiki activity is usually limited. As I've mentioned, I'll try to do a full updated regarding our French location templates and their usage but that will have to wait until I'm back more actively which usually happens near autumn (or even sooner if I find free days during this period). Until then, I'd be rather reluctant implementing further changes because all those might be go to waste when the said update does happen. Regarding the modules you mention, our technical infrastructure is kept in English (because we piggyback from EnWiki quite often) so those would need to be translated. As for them not working properly, I would need to investigate the technical architecture on FrWiki but I can't do that these days (it will need to wait for the same time as the update mentioned above). In the meanwhile, if you want, you can talk with user Fallbackintoreality, another fellow admin. Regards! :) - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 27 maj 2026 13:52 (CEST) ::@[[Përdoruesi:Birdie|Birdie]], hello! We have recently updated the whole infrastructure related to French location templates, as we said we would do. Tell me if you notice anything unusual. Cheerio! - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 23 shtator 2026 14:36 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]]. '''Updates for editors''' * An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions. * To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the "Tools > Action" menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008] * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]] '''In depth''' * On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]]. * The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for "Who Wrote That" and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18 maj 2026 22:21 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30539262 --> == Pyetje nga [[User:Orges0000|Orges0000]] te [[Historia e Armenisë]] (21 maj 2026 18:52) == Pershendetje ky page nuk eshte e mire seps disa fjali nuk kan kuptim --[[Përdoruesi:Orges0000|Orges0000]] ([[Përdoruesi diskutim:Orges0000|diskutimet]]) 21 maj 2026 18:52 (CEST) :@[[Përdoruesi:Orges0000|Orges0000]], përshëndetje! Mund t'i rregullosh problemet që ke vënë re! Shtyp butonin "Redakto/Edit" (në varësi të gjuhës) në krye të artikullit dhe kryej ndryshimet e nevojshme. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 27 maj 2026 13:56 (CEST) == Lake Gramozit/ Gramoz/Lake Gistova == Greetings Mr. Klein Muçi Lake Gistova or Gramoz or Gramozit which happens to be the same Lake under different Albanian names happens to be part of the Hellenic Republic. It is not shared with Albania and has already been adjudicated in Wikipedia as Lake Gistove/Garmozit/Gramos just by using Albanian Primary and Official Sources only which are also under the Jurisdiction of the Albanian Prime Ministry. Lately, have seen bots or unidentified person changing the border reality on this matter on the Albanian version of Wikipedia. Actually you have reviewed a change like that on April 24 , 2026 and was approved by you? If it was not approved by you I apologize in advance. Please redress this matter quickly as it was original sighted in the Albanian Wikipedia page. Additionally, I have already informed and reported this matter on Wikipedia on as well and I am looking an answer on this topic. Border revisionism should not be allowed. Clearly the Albanian Military Topographic Institute and the National Territorial Planning Agency of Albania both confirm the lake is not in Albania ALBANIAN Governmental Agency https://akpt.maps.arcgis.com/apps/webappviewer/index.html?id=ff270e99f5be45f19c7b7a1e3e618b27        Here as well the official Albanian map  shows clearly where the Lake Gistova lies. '''Institutin Topografik të Ushtris'''ë Official Albanian Military Topographical maps: You can zoom in, very easy https://shop.geospatial.com/publication/38PCREFVGPMH4RPD0MSAVZHMV6/Albania-1-to-100000-Scale-Topographic-Maps see also https://shop.geospatial.com/publication/0K48DGWKGBQ44E21WWYBAJKMS7/Albania-1-to-50000-Scale-Topographic-Maps The '''State Authority for Geospatial Information (ASIG)''' ([[:en:Albanian_language|Albanian]]: ''Autoriteti Shtetëror për Informacionin Gjeohapësinor'') The agency is under the supervision of the [[:en:Prime_Minister's_Office_(Albania)|Prime Minister's Office]]. https://geoportal.asig.gov.al/map/?auto=true Official Albanian geospatial primary sources confirm this placement unequivocally. The Agency for the State Cadastre and Geospatial Information (ASIG) Geoportal, when viewing the 2007 20 cm resolution orthophoto layer (selectable in the left/bottom panel as "2007 20 CM" or similar under Orthoimagery/Historical Maps), clearly shows the lake at high zoom levels near projected coordinates 567362.404 E, 4470179.392 N (in the Albanian national projection system). The high-resolution 2007 aerial imagery—produced and hosted by Albania's official geospatial agency—depicts the lake entirely south of the border ridge/watershed, with no Albanian boundary line crossing the water body or including it within Albanian territory. This visual evidence aligns with publications from the Albanian Military Topographic Institute and the National Territorial Planning Agency (AKPT), which exclude Lake Gistova from Albanian border delimitations. Mapping errors on some commercial platforms (e.g., historical inaccuracies on Google Maps placing the border across the lake) have led to online discussions and occasional media reports, but these stem from technical glitches, not official claims or disputes. Primary sources from both countries, including ASIG's 2007 orthophoto, support the lake's full location in Greece. •          Neutrality: Removes unsubstantiated "Albanian perspectives" of overlap, as no official Albanian government or geospatial data supports this; it avoids amplifying fringe media narratives (e.g., from Albanian outlets like Pamfleti). •          Clarity and Enhancements: Adds precise coordinates and historical context for verifiability. Includes elevation and size for better reader context without altering the article's encyclopedic tone. Thank you for your attention, Mr. Klein Meci and I am Looking for an answer on this matter. Facts are Sacred Comments are Free [[Përdoruesi:Aetolia|Aetolia]] ([[Përdoruesi diskutim:Aetolia|diskutimet]]) 23 maj 2026 21:08 (CEST) :@[[Përdoruesi|Aetolia]], greetings, :I am not that much involved in article editing myself, as most of my work is focused on technical changes and maintenance. Since you have already raised this issue in several venues, both here and on the English Wikipedia, including forums with broader visibility and relevance than a user talk page, I believe it would be best to continue the discussion there in order to keep it centralized. :In the meantime, I would suggest reaching out to another administrator whose work is more closely connected to article content and editorial matters, such as user Fallbackintoreality or Leutrim.P. My activity on the wiki in general also tends to decrease significantly during the summer months so maybe those could be more of help in order to get faster responses as well. :Regards, [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 27 maj 2026 14:17 (CEST) == Sharat == hello i saw that u made some changes to the sharat page, perhaps do you know where is the old village center because on the page it shows the center of Myli and i went there and i couldn’t find any old houses, i would really appreciate it because i need to find it for my grandpa [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-31112-89|&#126;2026-31112-89]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-31112-89|talk]]) 24 maj 2026 21:33 (CEST) :@[[Përdoruesi:~2026-31112-89|~2026-31112-89]], hello! You must be getting confused, I haven't done any changes to that article. Unfortunately I don't have much information about it as I've never been there. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 27 maj 2026 13:58 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] '''Updates for editors''' * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis. * After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723] '''Updates for technical contributors''' * The legacy CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tright</nowiki></code></bdi> have been replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 25 maj 2026 23:52 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30584502 --> == Qwerfjkl (bot) - Problem me referimet (28 maj 2026, 00:23) == Pershendetje, jam nje perdorues i rregullt ne en.wiki por tani jam futur madje me intensitet edhe ne gjuhen ametare shqip. Me kane ardhur pak ankesa per tek futbollisti [[Ylber Ramadani]] por mesa di i kam rregulluar, jam i hapur per mesime nga ana juaj ne te ardhmen, faleminderit shume qe bashkepunoni, mirudegjofshim.– '''[[Përdoruesi:Eni.Sukthi.Durres|<span style="color:red;">Eni.</span><span style="color:black;">Sukthi.</span><span style="color:red;">Durrës</span>]]'''^{[[Përdoruesi diskutim:Eni.Sukthi.Durres|<span style="color:black;">'''Shqiptar'''</span>]]} 28 maj 2026 02:54 (CEST) :@[[Përdoruesi:Eni.Sukthi.Durres|Eni.Sukthi.Durres]], përshëndetje! Po, mbeten vetëm disa referime që kanë vlerën e datës në anglisht. Por edhe po nuk i ndryshove ti, për këtë kemi një robot që punon periodikisht dhe i bën ai zëvendësimet kështu që çdo gjë në rregull. Faleminderit për kontributin dhe punë të mbarë! - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 1 qershor 2026 13:31 (CEST) :Bukur fare, kontribuojme me shume kenaqesi. Po redaktimet tek [[Ylber Ramadani]] a do te me pranohen shpejt ne te ardhmen, faleminderit. '''[[Përdoruesi:Eni.Sukthi.Durres|<span style="color:red;">Eni.</span><span style="color:black;">Sukthi.</span><span style="color:red;">Durrës</span>]]'''^{[[Përdoruesi diskutim:Eni.Sukthi.Durres|<span style="color:black;">'''Shqiptar'''</span>]]} 1 qershor 2026 17:21 (CEST) == This Month in Education: May 2026 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 15 • Issue 5 • May 2026</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Teaching innovation with Wikimedia. Shared experiences in Spanish Universities|Teaching innovation with Wikimedia. Shared experiences in Spanish Universities]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Editing Wikipedia with Viktor Hygo High School in Albania|Editing Wikipedia with Viktor Hygo High School in Albania]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Debating free license in Brazil|Debating free license in Brazil]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Microclimatic Explainers: A short-form media approach to build micro-level environmental awareness in India|Microclimatic Explainers: A short-form media approach to build micro-level environmental awareness in India]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Ukraine publishes the first academic collection of papers on Wikipedia and Wikimedia Projects|Ukraine publishes the first academic collection of papers on Wikipedia and Wikimedia Projects]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Wiki Digital Youth Club Launches in Tanzania: Youth Build Digital Skills Through Competitive Quest Challenges|Wiki Digital Youth Club Launches in Tanzania: Youth Build Digital Skills Through Competitive Quest Challenges]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Wiki Youth Participation in Building Rwanda’s Open Knowledge Ecosystem|Wiki Youth Participation in Building Rwanda’s Open Knowledge Ecosystem]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Wikimedia Digi-Youth Club in Nigeria|Wikimedia Digi-Youth Club in Nigeria]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Wikimedia MKD's Education News & Activities|Wikimedia MKD's Education News & Activities]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Wikipedia Serbia's interns and Wiki Ambassadors provide crucial support towards end of the school year|Wikipedia Serbia's interns and Wiki Ambassadors provide crucial support towards end of the school year]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 1 qershor 2026 18:53 (CEST)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=30604297 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month. * The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed "Community" tab and a personalized "For You" tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 1 qershor 2026 23:08 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30613639 --> == Books & Bytes – Issue 74 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 74, March–April 2026 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * New partnership: Swissdox * User survey results <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/March-April 2026|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 2 qershor 2026 12:35 (CEST)</small> <!-- Message sent by User:Samwalton9 (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=30576650 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's "On This Day" content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias. * The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups. * The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Updates for technical contributors''' * The function signature for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi> use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Script maintainers are encouraged to review existing uses of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Community Wishlist discussion''': Product & Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 8 qershor 2026 23:29 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use <code>class=notpageimage</code> excluding it from thumbnail previews, or <code>class=noviewer</code> excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. * Wikis that wish to replace the "indefinitely" button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. * The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited. * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server]. * The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4). * Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15 qershor 2026 18:48 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration. '''Updates for editors''' * The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting next week, abuse filters that are set to "require CAPTCHA verification" will begin to also affect users with the <code>skipcaptcha</code> right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The <code>skipcaptcha</code> right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. * The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23 qershor 2026 15:05 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 --> == This Month in Education: June 2026 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 15 • Issue 6 • June 2026</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Wikipedia Editathon at Dinajpur Govt. College: Empowering Graduate Students in the Open Knowledge Movement|Wikipedia Editathon at Dinajpur Govt. College: Empowering Graduate Students in the Open Knowledge Movement]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Wikimedia Serbia prepares for Edu Wiki camp 2026|Wikimedia Serbia prepares for Edu Wiki camp 2026]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Wiki Digi-Youth Clubs pilot explores challenge-based learning across three countries|Wiki Digi-Youth Clubs pilot explores challenge-based learning across three countries]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Why the EduWiki Hub Starter Kit Matters for the Future of Education|Why the EduWiki Hub Starter Kit Matters for the Future of Education]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Portuguese Universities adopt free knowledge tools: Wikipedia is the favorite|Portuguese Universities adopt free knowledge tools: Wikipedia is the favorite]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Translating on Wikipedia used as extra – credit assignment in University of Prishtina, Kosovo|Translating on Wikipedia used as extra – credit assignment in University of Prishtina, Kosovo]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Strengthening Wikimedia Education Through Community Learning and Digital Literacy Initiatives|Strengthening Wikimedia Education Through Community Learning and Digital Literacy Initiatives]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Small Group, Big Impact: Building Skills Through the Wikimedia Volunteer Focus Group in Botswana|Small Group, Big Impact: Building Skills Through the Wikimedia Volunteer Focus Group in Botswana]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/"25x25 Project – Celebrating Wikipedia" in Córdoba, Argentina|"25x25 Project – Celebrating Wikipedia" in Córdoba, Argentina]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Mapping and gathering educational activities on Wiki in Brazilian universities|Mapping and gathering educational activities on Wiki in Brazilian universities]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Growing Wiki Education in the Philippines: Highlights from Bikol WikiConference 2026|Growing Wiki Education in the Philippines: Highlights from Bikol WikiConference 2026]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/From Mentee to Builder: Six Months in the EduWiki Hub Mentorship Program|From Mentee to Builder: Six Months in the EduWiki Hub Mentorship Program]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/EduWiki Hub publishes its first Community Newsletter|EduWiki Hub publishes its first Community Newsletter]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Click, Capture, and Contribute: Scaling Open Knowledge Through Mobile Photography|Click, Capture, and Contribute: Scaling Open Knowledge Through Mobile Photography]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Education in Action: Limkokwing School Adoption Program 2026 and Wikimedia Learning Outcomes|Education in Action: Limkokwing School Adoption Program 2026 and Wikimedia Learning Outcomes]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Impact of Wiki Digi youth Clubs initiative in education of Rwanda|Impact of Wiki Digi youth Clubs initiative in education of Rwanda]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 28 qershor 2026 06:15 (CEST)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=30725833 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to "Create account" and "Log in" actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220] * After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292] * An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> behaves when used to exclude results. Previously, using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prefix:</nowiki></code></bdi> without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346] '''Updates for technical contributors''' * Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 29 qershor 2026 13:47 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30744833 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769] '''Updates for technical contributors''' * In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>src</nowiki></code></bdi> attribute and SVG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>srcset</nowiki></code></bdi> attribute. * The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6 korrik 2026 15:56 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30773578 --> == Qwerfjkl (bot) - Problem me referimet (11 korrik 2026, 02:13) == Çfarë problemi ka gjuha e shkruar ? == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis. * The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916] '''Updates for technical contributors''' * Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778] * To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13 korrik 2026 18:11 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30804401 --> == Pyetje nga [[User:BKonjuhi|BKonjuhi]] te [[Mehmet Konjuhi]] (15 korrik 2026 11:17) == Përshëndetje! Sapo rishkrova plotësisht artikullin "Mehmet Konjuhi", por redaktimi më shkoi në rishqyrtim (ndryshime në pritje). A mund ta shikoni dhe ta miratoni, ose të më thoni çfarë duhet përmirësuar? Çfarë ndryshova dhe pse: 1. Vitin e lindjes nga 1853 në 1895. Referenca e vetme e cituar për hyrjen ishte qmksh.al, por ajo faqe nuk e përmend fare vitin 1853 — flet vetëm për vdekjen. Burimet që japin 1895 janë Bedri Tahiri dhe kujtimet e Halit Konjuhit të mbledhura nga historiani Liman Rushiti (21.11.1976). Përveç kësaj, 1853 duket kronologjikisht i pamundur: babai i tij e përjetoi dëbimin e 1877–78 si 13-vjeçar, pra i lindur rreth 1864. 2. Shtova burime arkivore që mungonin plotësisht: - "Jugoslovenska država i Albanci", vëll. II (red. Dimić, Borozan, Beograd 1999), f. 525–526 — dokumenti i 31.12.1919 i Shtabit të Armatës III në Shkup - Vladan Jovanović, "Suzbijanje kačaka na Kosovu i Metohiji 1912–1929", Vojnoistorijski glasnik nr. 1/2009, f. 46 - Pavle Dželetović Ivanov, "Kačaci Kosova i Metohije", Beograd 1990, f. 153–154 - Bujar Dugolli & Veli Kryeziu, Analele Universității din Craiova, nr. 1(37)/2020 3. I atribuova qartë të gjitha pretendimet që vijnë nga kujtime familjare, dhe shënova si të pasigurta datën e vdekjes dhe vendin e varrimit, ku burimet nuk pajtohen. Deklaroj se kam lidhje familjare me subjektin, prandaj kërkoj që dikush ta shikojë me sy të pavarur. Faleminderit! --[[Përdoruesi:BKonjuhi|BKonjuhi]] ([[Përdoruesi diskutim:BKonjuhi|diskutimet]]) 15 korrik 2026 11:17 (CEST) == Books & Bytes – Issue 75 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 75, May–June 2026 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * New partnerships: The Telegraph, Marg, The Tribune newspapers * Tech tip: Expired partnerships <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/May-June 2026|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 17 korrik 2026 16:44 (CEST)</small> <!-- Message sent by User:Samwalton9 (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=30816481 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]]. * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation. '''Updates for technical contributors''' * On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, "media-limit-reached", will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21 korrik 2026 07:46 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30836091 --> == Pyetje nga [[User:User1345688|User1345688]] nëpërmjet panelit të ndihmës (22 korrik 2026 22:11) == Si te hap nje artikull wikipedia --[[Përdoruesi:User1345688|User1345688]] ([[Përdoruesi diskutim:User1345688|diskutimet]]) 22 korrik 2026 22:11 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077] * DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[</nowiki></code></bdi>), templates (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{</nowiki></code></bdi>), HTML and parser tags (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><</nowiki></code></bdi>), and magic words (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__</nowiki></code></bdi>), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews. * The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201] '''Updates for technical contributors''' * After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-helpusername</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-help</nowiki></code></bdi> that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet1</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet2</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet3</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604] * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533] * From now on, wikis can restrict editing in the "User" namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27 korrik 2026 20:49 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30856308 --> == This Month in Education: July 2026 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 15 • Issue 7 • July 2026</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Practical Wikipedia Training for Teachers Held in Tetovo, Macedonia|Practical Wikipedia Training for Teachers Held in Tetovo, Macedonia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Wikimedia Ukraine at the Teachers of the Future Festival|Wikimedia Ukraine at the Teachers of the Future Festival]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Six Months of Growth, Learning, and Impact: My Journey as an EduWiki Mentor|Six Months of Growth, Learning, and Impact: My Journey as an EduWiki Mentor]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/PhilWiki Community pays homage to Antoine de Saint-Exupéry at Wikimania Paris 2026|PhilWiki Community pays homage to Antoine de Saint-Exupéry at Wikimania Paris 2026]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Google25 Expands Tamil Wikipedia Community|Google25 Expands Tamil Wikipedia Community]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Edu Wiki camp gathers Serbian youth around the topic of open knowledge|Edu Wiki camp gathers Serbian youth around the topic of open knowledge]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Cátedra Glaciares: A Collaborative Experience for the Study and Conservation of Colombia’s Cryosphere|Cátedra Glaciares: A Collaborative Experience for the Study and Conservation of Colombia’s Cryosphere]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Continuing Wiki education partnerships in Brazil|Continuing Wiki education partnerships in Brazil]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Building EduWiki in Albania: From school outreach to student contributions in Wikimedia projects|Building EduWiki in Albania: From school outreach to student contributions in Wikimedia projects]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/1Lib1Ref WUGN Kaduna, 2026|1Lib1Ref WUGN Kaduna, 2026]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/We create the first master class on access to knowledge and open technology in collaboration with National Autonomous University of Mexico, UNAM|We create the first master class on access to knowledge and open technology in collaboration with National Autonomous University of Mexico, UNAM]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 30 korrik 2026 21:48 (CEST)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=30838310 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] has developed a [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&uselang=de patch demo] that wraps the page toolbar onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, which can occur on some language Wikipedias at certain screen widths. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518] * The Reader Experience team is planning to launch [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]], a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|Community Wishlist item]], which is currently available to try in beta, as a full feature in September. Before then, volunteer translator help is needed for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-readinglists&filter=&action=translate string translations] into a number of languages. The feature supports reading and learning goals on Wikipedia. * Next week, the table of contents on Wikimedia Commons file pages will be improved by consolidating the file page table of contents with the page table of contents. This will make it easier to understand a file page’s structure, navigate to specific sections, and share links to individual sections. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some [[w:TIFF|TIFF]] images failed to load after clicking their thumbnail, causing a broken image to be displayed instead of the full-size image, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326] '''Updates for technical contributors''' * The variable and function selector in AbuseFilter has been updated to support search and autocomplete. It will allow filter maintainers to find the desired variable or function more quickly. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698] * The MJPEG and VP8 formats are removed from the video player. The MP4 format (MPEG-4 Part 2) is added instead, which provides higher quality videos to older iPhone devices. It may take a few weeks to retroactively update all existing videos. The default format for modern devices stays the same (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 3 gusht 2026 21:46 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30872536 --> == redaktimet e Smallem-it == Redaktimet me Claude nuk je t'u i shënu si të automatizuara, pra po e stërmbushin vargun e [[Speciale:NdryshimeSëFundmi]]. T'kisha lutë me i marku. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 4 gusht 2026 17:43 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new ChartWizard is [[c:Special:ChartWizard/Data:Example.Pie.chart|now available on Wikimedia Commons]] for users interested in creating charts from their own data. The wizard makes the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] more beginner-friendly by allowing editors to create charts, such as bar and pie charts, without needing to use JSON. Users can still switch to the JSON editor if they prefer. Feedback on the new tool is welcome on the [[m:Talk:Community Wishlist/W414|wish talk page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Wikipedia iOS app’s Picture of the Day widget displayed the same image every day instead of updating daily, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T430692] '''Updates for technical contributors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Math|Math formula]] SVG images will soon be generated in the browser instead of on the server. MathML continues to be generated on the server and renders in the browser without JavaScript. Wikibooks will see this change on 12 August, Wikisource on 19 August and Wikipedia from 20-27 August. You can try this by selecting "{{int:Mw-math-mathjax}}" in your preferences. This change is part of [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase/deprecation|deprecating RESTBase]] and [[phab:T431372|deprecating Mathoid]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271001] * Category pages will soon support sorting entries by the time they are added to a category. This will make it easier to find recently or long-standing categorized pages. It will also improve workflows for maintenance categories such as deletion backlogs and other time-based review tasks. You can use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>cldsort=timestamp</nowiki></code></bdi> URL argument in category view to sort the entries. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and user scripts on Wikimedia wikis may now use [[phab:T395347|ES2018 features]] and [[phab:T419142|ES2019 features]] in JavaScript code. Previously, the platform only allowed up to ES2017. MediaWiki validates the source code to protect functionality from syntax errors and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browser_support_matrix|supported browsers]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419142] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10 gusht 2026 22:45 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30901051 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist|Worklist feature]] for the Event Registration tool is now live on all Wikimedia wikis. With Worklist, event organizers can add the articles their event will focus on directly to the event page. The Worklist also powers [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist#How Event Pathways uses the worklist|Event Pathways]] which notifies other editors of the upcoming or ongoing event when they edit an article featured in the event's Worklist. This is the minimum viable version (MVP), and feedback is welcome. Organizers are encouraged to try the feature. A hands-on [[m:Special:MyLanguage/Event:Worklist Setup Workshop: Get Your Event Ready|Worklist Setup Workshop]] will take place on 18 August at 16:00 UTC and 19 August at 11:00 UTC. '''Updates for editors''' * [[Special:ShortPages]] displays short pages by their size, but in many cases it gets filled with disambiguations and soft redirects, making it harder to find the short articles themselves. Starting this weekend, you will be able to choose not to include an article in the special page by adding the magic word <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__EXPECTSHORTPAGE__</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T433203] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3436680|Bole]] ([[w:bol:|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>w:bol:</nowiki></code></bdi>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T429921] * Starting the week of August 17, the page toolbar will wrap onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This is a [[phab:T429518|fully merged patch from the Reader Experience team]] which aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, that may occur on some language Wikipedias at certain screen widths. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, uploading large files to Wikimedia Commons has become more stable and less prone to failure following some fixes related to the “Could not acquire lock” upload error. [https://phabricator.wikimedia.org/T386640] '''Updates for technical contributors''' * Debian Bullseye will reach the end of its Long Term Support on 31 August 2026. [[phab:T434103|Some Cloud VPS projects]] still have instances running Debian Bullseye. Maintainers of those projects are encouraged to migrate to Debian Bookworm or Debian Trixie. A [[wikitech:Help:Cloud VPS instance operating system migration|migration guide]] is available to help with the process, and users may also want to consider whether their workload is better suited to Toolforge. If you need help or cannot complete the migration by 31 August, please contact the Cloud VPS admins as soon as possible. [[listarchive:list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/RVIPQSYLKMSL5M46JP6NEJVGVE6I2RXQ/|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17 gusht 2026 23:03 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30922806 --> == Growth/Newsletters/36 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth team logo - Icon only.svg|right|180px|frameless|class=skin-invert]] ''Updates from the [[mw:Special:MyLanguage/Growth|Growth]] team on our work to improve the new editor experience.'' === Recent releases === ====Account creation experiments==== Several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|experiments to increase successful account creation]] have delivered significant results. * An updated message shown to logged-out mobile users who try to edit produced a 27% relative increase in account creation and is being scaled to all wikis. ([[phab:T424595|T424595]]) * A new account menu button in the mobile web header, [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Experiment Results: Mobile Web Account Menu|A/B tested across five Wikipedias with nearly 8 million participants]], made logged-out mobile users 25% more likely to create an account, with no significant difference in constructive editing behavior. ([[phab:T428220|T428220]]) *A simpler post-edit dialog for temporary account holders increased permanent account creation by 87% (relative), converting more temp editors into registered ones. ([[phab:T416418|T416418]])[[File:Create account - July 2026 updates.png|thumb|The redesigned account creation form increases registration by a relative 24.4%]] *We also redesigned the account creation form itself ([[phab:T409236|T409236]]): adding real-time username validation, a concise summary of the username policy, a "reveal password" option, and a simplified design aligned with [[wmdoc:codex/latest|Codex]] guidelines. In an A/B test on English Wikipedia mobile, users who saw the redesigned form created permanent accounts at a rate of 20.4%, compared to 16.4% for the control group (a 24.4% relative increase). ====Revise Tone structured task==== [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages that may contain non-encyclopedic language and guides them through revising the tone. In A/B testing on Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, newcomer task completion rates were [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise Tone#Experiment Results|38.7% higher]] than the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended July 9, and the feature is now available to everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|We plan]] to release Revise Tone to more wikis. ====Automated mentor list cleanup==== Communities can now [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatically mark inactive mentors as ''away'' or remove them from mentorship entirely]] (which automatically reassigns their mentees). Inactivity is based on edits, and talk page responses count, so mentors answering mentee questions remain active. We recommend enabling both options together; administrators can enable them via [[Special:CommunityConfiguration]] and review the mentor list at [[Special:ManageMentors]]. ====Growth features for Wikidata==== Growth features are [[phab:T400937|now available at Wikidata]], including a simplified Newcomer Homepage, Mentorship, the Impact module, Community Updates and the Help Panel. === Work in progress === [[File:Home designs labeled.png|thumb|Early concepts for evolving the Newcomer Homepage into a personalized 'Home' that grows with contributors.]] ====Home==== The Growth and [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools]] teams are developing [[mw:Special:MyLanguage/Home|Home]] ([[phabricator:T419358|T419358]]): a unified, personalized landing page intended to replace the Newcomer Homepage. Rather than remaining a newcomer-only feature, Home will evolve with users as they gain experience, surfacing Suggested Edits, edits to review, and moderation workflows at the right moment. === Research === The [https://research.wikimedia.org/ Wikimedia Research team], in partnership with the Growth Team, published findings from two projects on how new editors learn and integrate into the community: * [[m:Research:Understanding_newcomer_mentorship_on_Wikipedia|Understanding newcomer mentorship on Wikipedia]] * [[m:Research:Successful_Newcomers_Survey_2025#Results|Successful Newcomers Survey]] ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> 18 gusht 2026 15:17 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=30870183 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[Special:CreateAccount|Special:CreateAccount]] page has been simplified as part of ongoing work to modernize the account creation experience. The panel showing project statistics no longer appears next to the form on desktop and mobile web. Multiple account creation experiments show that a simpler form helps newcomers complete registration. [https://phabricator.wikimedia.org/T433783] * In order to improve page performance, images now load when they are viewed. This means images lower down an article will not load if a reader never scrolls to that part of the page, which may affect some image-related metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T148047] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where image thumbnails in Abstract Wikipedia could fail to display after the corresponding file was moved on Wikimedia Commons, has now been fixed. Thumbnails will now update correctly when files are moved. [https://phabricator.wikimedia.org/T433448] '''Updates for technical contributors''' * User Info card is a feature that helps patrollers see information about user accounts. So far, it has been available only in places such as page history, logs and recent changes. Now, it's possible to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CheckUser#User_Info_card_in_page_content|place it in the page content]] as well, using the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{#uic:}}</nowiki></code></bdi> parser function. It can be particularly useful in templates like [[:en:Template:Userlinks|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{Userlinks}}</nowiki></code></bdi>]] (or their specialized variants), as it will make it easier to see the context about a user on various noticeboard pages. The card will be displayed only to users who have it enabled in their [[Special:Preferences#mw-input-wpcheckuser-userinfocard-enable|preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T424466] * Due to user security and privacy risks, we have disabled access to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs when specifically using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. If you are impacted by this, consider whether you can use an alternative approach. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs can still be accessed and used without <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. Specified user page URLs (e.g. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>User:Myusername</nowiki></code></bdi>) can still be used with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T120386] * Due to an update, the thumbnailing software has been improved. This includes upgrading <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>librsvg</nowiki></code></bdi> to 2.60 and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ImageMagick</nowiki></code></bdi> to 7, as well as resolving a number of long-standing thumbnailing bugs like rendering errors. [https://phabricator.wikimedia.org/T419815#12222841] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 24 gusht 2026 22:45 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30961208 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A new format for the Community Wishlist is open for feedback. You can [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027|read the proposed ideas on Meta]]. This new process plans to improve how wishes are triaged, voted on, and prioritized in a way that is transparent and balanced across project families and language editions. This consultation is open for two weeks. '''Updates for editors''' * The latest release of the Wikipedia Android app includes updates to the Saved feature, bringing the app’s saving experience closer to iOS and Web. The update redesigns the Saved tab with an “All articles” view, removes the default “Saved” reading list, renames reading lists to “Collections,” and modernizes the article-saving experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T420788] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] feature was enabled for all logged-in users on Bengali, Chinese, Czech and Vietnamese Wikipedias on August 25, after several months as a beta feature. Reading Lists will be available to all logged-in users on Arabic, French and Indonesian Wikipedias on September 1, followed by English Wikipedia on September 14, and all other Wikipedia wikis on September 28. * At the end of the month, some logged-out readers on Bengali, Czech, Persian, English, and Polish Wikipedias using the Minerva skin on mobile will see an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|updated navigation bar]] in an [[w:A/B test|A/B test]]. The test will compare the current navigation bar with a new version designed to make it easier to find information more quickly. The goal is to determine whether these changes encourage readers to return more often. This experiment will not change the experience for logged-in readers and/or editors. * Editors who maintain redirects, templates, and categories used on redirect pages now have improved ways for finding and curating redirects. Previously, redirects pages could not be searched. Two new search keywords, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>onlyredirects:</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>withredirects:</nowiki></code></bdi>, now allow redirects to be searched directly and can be combined with existing keywords such as <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>incategory:</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>intitle:</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>insource:</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T204089] * The ISBN lookup tools for generating citations were recently not working because of external service problems. Developers are working on solutions. [https://phabricator.wikimedia.org/T435179] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where searching for pages by category using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>deepcat</nowiki></code></bdi> could return no results or unrelated results has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T414859] '''Updates for technical contributors''' * The domain of URLs for thumbnails is changing from upload.wikimedia.org to thumb.wikimedia.org. The old URLs will continue to work for the foreseeable future but MediaWiki will advertise the new domain instead. URLs to other types of media such as original files, videos and transcodes will still be served from upload.wikimedia.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T427465] * The Wikimedia [https://www.mediawiki.org/w/index.php?api=wmf-math%2Fv1&title=Special%3ARestSandbox Math API] is now deprecated. These endpoints will be fully sunset by the end of September 2026. Developers who call these endpoints should transition to alternative math rendering solutions, such as the native [https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/MathML MathML] or [https://www.mathjax.org/ MathJax]. Third-party MediaWiki installations that utilize the Math extension for formula rendering are required to upgrade to v1.43+ to avoid disruption of service. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.18|MediaWiki]] '''In depth''' * Read more about [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/TextMatch|TextMatch]] in a Diff post titled, [[diffblog:2026/08/28/custom-edit-suggestions-for-every-wiki-how-communities-are-shaping-suggestion-mode-with-textmatch/|Custom edit suggestions for every wiki: How communities are shaping Suggestion Mode with TextMatch]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 31 gusht 2026 22:52 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30990659 --> == This Month in Education: August 2026 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 15 • Issue 8 • August 2026</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Coordinating Wikimedia's Presence in Iraqi Universities|Coordinating Wikimedia's Presence in Iraqi Universities]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/The EduWiki Hub Starter Kit Is Now Available in Spanish|The EduWiki Hub Starter Kit Is Now Available in Spanish]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Wiki and democracy campaign launches in Brazil|Wiki and democracy campaign launches in Brazil]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Wiki Clubs strengthen youth participation in open knowledge in the Philippines|Wiki Clubs strengthen youth participation in open knowledge in the Philippines]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Wikidata for research in the UI1|Wikidata for research in the UI1]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Nupe Wikipedia Hits 1,000 Articles: The Next Chapter in Our Knowledge Journey |Nupe Wikipedia Hits 1,000 Articles: The Next Chapter in Our Knowledge Journey]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Recruiting newcomers to preserve Yiddish using Wiktionary as a tool|Recruiting newcomers to preserve Yiddish using Wiktionary as a tool]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Voices in Our Hands: How Nigerian Kids are Documenting Nigerian Sign Language for the World|Voices in Our Hands: How Nigerian Kids are Documenting Nigerian Sign Language for the World]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Wiki in Schools, Architecture and Open Heritage|Wiki in Schools, Architecture and Open Heritage]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/More than 200 registrations, 22 speakers, and seven hours of shared experience: Wikimedia Ukraine’s Education Community Conference 2026|More than 200 registrations, 22 speakers, and seven hours of shared experience: Wikimedia Ukraine’s Education Community Conference 2026]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Launch of Wikifying a Conference handbook|Launch of Wikifying a Conference handbook]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/EduWiki Hub Updates: Working Groups Feedback Session and a New Roundtable for Program Officers|EduWiki Hub Updates: Working Groups Feedback Session and a New Roundtable for Program Officers]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Curiosity through academic inquiry - learning by writing Wikipedia articles in Serbia|Curiosity through academic inquiry - learning by writing Wikipedia articles in Serbia]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 1 shtator 2026 19:54 (CEST)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=30917014 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Add a Link]] has been upgraded for English Wikipedia users with improved detection of links that have different capitalization. This will help reduce ambiguous suggestions caused by differences in capitalization in article titles, including articles about cultural goods. A second phase of improvements is planned, which will also prepare the feature for release in other languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T435526#12240876] [https://phabricator.wikimedia.org/T434259] * The [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance|Article guidance]] feature will be enabled by default for junior editors on Simple English and Turkish Wikipedia starting 10 September 2026 following [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance/Updates#Summary_of_experiment_result|an experiment]]. Junior editors with 0 to 99 edits will automatically see the feature when they click a red link or use the "[[tr:Vikipedi:Madde_sihirbazı|Madde oluşturto]]" option on Turkish Wikipedia to create a new article. The change is intended to help junior editors create higher-quality articles that meet each Wikipedia’s standards. [[phab:maniphest/query/z3tcTjmLMxk5/#R|Additional improvements]] will continue based on the experiment results and community feedback. * The [https://pageviews.wmcloud.org Pageviews Analysis] tool which allows users to compare pageviews across multiple pages, turns 10 years old this year and several new features have been added. They include [[toolforge:wikinav|WikiNav]] which provides insights into how readers of Wikipedia explore the content, editing stats in [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?range=latest-30&sites=en.wikipedia.org Siteviews], the ability to [https://pageviews.wmcloud.org/massviews?source=wikiproject&project=en.wikipedia.org lookup articles belonging to a WikiProject], and support for dark mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T378549] * A [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|visually simplified Minerva]] navigation bar is being tested for logged-out readers using mobile web on the Bengali, Czech, English, Farsi, and Polish Wikipedias. The experiment aims to determine whether simplifying the navigation improves reader retention. The test will run from August 31 to September 28, and no action is required from users. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is working on improving [[en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]]. Editors will only notice a slight change starting this week. When adding automatic reference names the numbering will start at <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:1</nowiki></code></bdi> instead of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:0</nowiki></code></bdi>. Read more on the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|project page]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/VisualEditor/VisualEditor/+/1332704] * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] could mishandle nested nowiki tags, causing content to be lost and displaying unwanted text has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435116] '''Updates for technical contributors''' * Interface administrators can configure gadgets from [[MediaWiki:Gadgets-definition]]. The definition format has been updated and no longer requires the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi> option, as gadgets are always loaded through <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi>. This simplifies gadget configuration by removing an option that is no longer necessary, making gadget definitions easier for administrators. [https://phabricator.wikimedia.org/T298199] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.19|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 7 shtator 2026 20:43 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31008437 --> == The Wikipedia Adventure == Hej Klein, kur te kesh kohe, si mund ta kthejme The Wikipedia Adventure. Nuk e kuptova cfare ka ndodhe, a mund te riperdoret perkthimi qe ishte? Flm! [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 10 shtator 2026 21:34 (CEST) :E tërë arkitektura e TWA është fshirë pasi përmbante faqe shumë të vjetëruara që sillnin probleme me kodin. Vetë EnWiki ka vite që nuk e përdor. Do të shoh nëse mund të rikrijojmë ndonjë version të ngjashëm. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 24 shtator 2026 11:04 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Future Audiences team has started a [[en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Village pump (proposals)#New proposed experiment to let readers know about “Google preferred sources”|discussion on English Wikipedia]] about a proposed new experiment to show a temporary notice about the new [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/original-high-quality-content-search/ Google Preferred Sources] feature to Wikipedia readers coming from Google. The experiment is to test whether this notice makes visitors come back to Wikipedia more often. Preferred Sources feature lets users choose websites they trust so Google can highlight content from those sources more prominently in Search and AI experiences. We are interested in testing this on other languages that Google supports and would welcome assistance with starting conversations on other wikis. If interested, please reach out to Future Audiences on the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Preferred sources|talk page]]. '''Updates for editors''' * The chat platform Discord is releasing a new self-service framework that websites can use to specify how their links should look when shared on Discord. The Future Audiences team is planning to start using this new framework to improve how Wikipedia links look when shared on Discord, giving better attribution and credit to contributors. The link appearance and behavior won't change in the first phase of this project as we want to first collect some baseline data to assess the impact of future changes. However, if community members who are active on Discord spot any issues, they can reach out on [[phab:tag/future-audiences/|Phabricator]] or [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences|Metawiki]]. * The Reader Growth team will be running an experiment to test whether [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Compact Lead|compacting article lead sections on mobiles]] with the addition of a "read more" button improves reader retention. The test will begin on September 17 on Arabic, Spanish, French, Indonesian, Italian, Japanese, Portuguese, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and will run for four weeks. * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming week. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was returning an HTTP 500 error and could not be reached, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Updates for technical contributors''' * Developers who maintain a tool that queries the Wikimedia Commons links tables need to update their code to connect to the new x4 database cluster. The links tables have been moved from the s4 cluster to x4, and will no longer receive updates on s4. The page and redirect tables remain available on both clusters. A wiki replica for the x4 cluster will be set up afterwards. The change is being made because the s4 cluster has grown too large to operate efficiently. You can [[wikitech:Special:MyLanguage/News/2026 Commons links tables database split|read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.20|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 14 shtator 2026 17:30 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31039826 --> == Books & Bytes – Issue 76 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 76, July–August 2026 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * New partnership: The Chronicle of Higher Education * New Partnership Manager joins the team * Spotlight: TWL page on Meta <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/July-August 2026|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 23 shtator 2026 13:45 (CEST)</small> <!-- Message sent by User:Samwalton9 (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=31063353 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 23 September 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1790172000 14:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Special:MyLanguage/Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] '''Updates for editors''' * The Growth team tested a new post-edit notice designed to [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#4. Encourage Temporary Accounts to Register|encourage Temporary Account holders to register for a permanent account]]. The new notice replaced multiple dialogs and a simultaneous welcome notification with a single message highlighting the benefits of creating an account. The experiment increased permanent account creation from 1.94% to 3.66%, an 87% relative increase. The change will now be released to all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T433551] * For Wikipedia editors using the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|"Suggestion mode" Beta Feature]], there is a [[Special:Preferences#mw-input-wpvisualeditor-editcheck-experimental|new opt-in user preference]] for showing "experimental" edit checks and suggestions. These types are listed at [[Special:EditChecks#experimental-checks|Special:EditChecks]], and are intended for early developer-testing and for gathering feedback from experienced users. Administrators can change the [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration|configuration details]] for each suggestion as usual. Administrators can also [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Experimental Suggestions|use this feature]] to help test their community's ideas for locally created checks and suggestions. Experimental types will have a more distinct visual style later this week. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]]. * The [[m:CEE Technical Village Pump|CEE Technical Village Pump]] has been launched as a space for technical discussions and collaboration among Wikimedia communities in Central and Eastern Europe. * A new tool, [[mw:Special:MyLanguage/Language Onboarding and Development/Starter kit|Starter Kit]], is now available for new and small language Wikipedia communities. It brings together guided tasks, tools, and resources to help communities get started, monitor their progress, and collaborate with the broader Wikimedia community. Starter Kit is hosted on Wikimedia Toolforge and is designed for Wikipedias with fewer than 50,000 articles. Learn more about how Starter Kit works and how communities have been using it in [[diffblog:2026/09/18/introducing-starter-kit-for-new-and-small-language-wikipedias/|this Diff blog post]]. * The Reader Growth team is launching a retest of the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|image carousel experiment]]. The retest will use three new versions of the design, updated based on community feedback. The team will assess results and determine with communities whether or not to proceed with the feature. The experiment will begin the week of September 28 and will run on Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, Farsi, French, German, Indonesian, Japanese, Polish, Portuguese, Spanish, Swedish, and Vietnamese Wikipedias. * After successful rollouts to Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]] from the Reader Experience team will be available to all logged-in users on all Wikipedia wikis starting September 28. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the mentor status script repeatedly updated mentors’ status even when nothing had changed, creating unnecessary Recent Changes entries, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T436659] '''Updates for technical contributors''' * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi> list query API, used to retrieve specific details about active or historical abuse filters configured on a wiki, has been updated to support the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>formatversion=2</nowiki></code></bdi> configuration parameter, thereby leading to breaking changes to the API response. All users who maintain user-scripts or other code need to check if they use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi> list query API, and respond to any breaking changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T435828] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27 shtator 2026 13:55 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31085309 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Users of default skins on desktop and mobile web (Vector 2022 and Minerva respectively) will now be informed if the search suggestions displayed as they type into Search come from page redirects. Previously, users could get confused when the top search suggestions did not match exactly what they had typed. The new redirect notice clarifies that these suggestions are not random, but related to the search. The suggested pages may be redirects to the most relevant destination articles being searched for. [https://phabricator.wikimedia.org/T303013] * Logged-out Wikipedia users on mobile web will begin to see a bookmark button for saving articles to their [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] instead of the current Watchstar button. When clicked, the bookmark button prompts users to log in or create an account to save an article for later. An earlier experiment found that the bookmark icon was four times more likely than the Watchstar button to encourage logged-out users to create an account. This change is part of efforts to encourage more readers to become account holders and use features that help them save and return to content. [https://phabricator.wikimedia.org/T438769] * An experiment will begin on September 29 on Spanish, Arabic, English, and French Wikipedias to simplify the experience users encounter immediately after account creation. The test will explore whether removing friction from the current Welcome Survey helps new users understand what to do next more easily. The experiment will run through the end of October. [https://phabricator.wikimedia.org/T430058] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has put out a call for the community to suggest topics that it should consider and discuss with the Wikimedia Foundation. Editors and technical contributors are invited to add topics to [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council|the council's talk page]]. * Later this week, it will be possible for communities to configure [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit Checks and Suggestions]] so that they are [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#extraNamespaces|shown within additional namespaces]], such as a <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Draft:</nowiki></code></bdi> namespace. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]]. * A bug in the [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] is causing the page to fail to load for users that have unseen changes on Wikimedia Commons. Developers are working on a fix. Until then, affected users can follow the workarounds described in the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist#GlobalWatchlist temporarily broken for users with Wikimedia Commons|relevant]] help section. * New magic words <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{CATEGORYSORT:TIMESTAMP}}</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{CATEGORYSORT:RTIMESTAMP}}</nowiki></code></bdi> are now available for use. They are able to change the default sorting of categories to be based on timestamp of categorization. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was not reachable has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Updates for technical contributors''' * The datacenter switchover, scheduled on September 23, has been postponed. [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|The equinox exercise]] revealed capacity issues, preventing the switch of all services to the other datacenter. The process has been paused, prioritizing investigating that issue, to ensure that we continue to be able to serve our users reliably. A new exercise will be scheduled. Meanwhile, all traffic and edits continue to work as usual. * On September 23, a power loss briefly affected all wikis, creating intermittent issues on both reading and editing modes. This also affected Gerrit. This is unrelated to the datacenter switchover postponement. [https://www.wikimediastatus.net/incidents/9fm19t8qykk8] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Produnto|Produnto]] has been deployed to mediawiki.org and [[phab:T421436|some Indic language wikis]]. We want to hear your feedback on this experimental product. Produnto allows users to use Lua modules hosted in [[gitlab:repos/lua|Wikimedia's GitLab]]. It simplifies the sharing of Lua code between wikis. Instead of copying each individual Lua module from one wiki to another, users will be able to easily share packages across all wikis. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.22|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * A [[m:Event:Cross-wiki Code Collaboration Workshop|Cross-wiki code collaboration workshop]] will be held online on October 2 at 12:30 UTC, bringing together South Asian technical contributors to learn about Produnto and begin piloting it on Hindi, Punjabi, Odia, Telugu, and Malayalam Wikipedias. Produnto is a package manager for deploying Lua modules hosted on GitLab to Wikimedia wikis, and was recently deployed on some pilot wikis. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 28 shtator 2026 12:48 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31092225 --> == This Month in Education: September 2026 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 15 • Issue 9 • September 2026</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Wikipedia Writing Training at Universitas Terbuka. WikiRempah Welcomes Wikimedians in Ternate|Wikipedia Writing Training at Universitas Terbuka. WikiRempah Welcomes Wikimedians in Ternate]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Wikimedia MKD’s Wiki Camp & Team Building 2026|Wikimedia MKD’s Wiki Camp & Team Building 2026]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Wikimedia Commons Training for Students at Universitas Nurul Hasan Bacan: Mobilizing Bacan's Youth with WikiRempah|Wikimedia Commons Training for Students at Universitas Nurul Hasan Bacan: Mobilizing Bacan's Youth with WikiRempah]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Wikidata integration in the Library & Information Science course|Wikidata integration in the Library & Information Science course]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Translating the EduWiki Newcomer's Starter Kit in Albanian language|Translating the EduWiki Newcomer's Starter Kit in Albanian language]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Training Wikimedia Commons WikiRempah in Bacan, Bringing Digital Education to an Island Without Electricity|Training Wikimedia Commons WikiRempah in Bacan, Bringing Digital Education to an Island Without Electricity]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Synergy Between WikiRempah, the West Halmahera Regency Education and Culture Office, and the Sultanate of Jailolo in Documenting Spice Route Cultural Sites|Synergy Between WikiRempah, the West Halmahera Regency Education and Culture Office, and the Sultanate of Jailolo in Documenting Spice Route Cultural Sites]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/St Aloysius Wiki Club Celebrates 10th Anniversary of Tulu Wikipedia|St Aloysius Wiki Club Celebrates 10th Anniversary of Tulu Wikipedia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Road to Open Source: bringing open source contribution into Indian engineering classrooms|Road to Open Source: bringing open source contribution into Indian engineering classrooms]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Photography and education: initiatives in Brazil|Photography and education: initiatives in Brazil]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Open Knowledge Initiatives Summer Internship 2026 – Project Workflow & Learnings|Open Knowledge Initiatives Summer Internship 2026 – Project Workflow & Learnings]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Media Literacy Teacher Training with Wikimedia UK and Thoughtful|Media Literacy Teacher Training with Wikimedia UK and Thoughtful]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Heritage Across Borders: St Aloysius Wiki Club Students Celebrate Cultural Heritage Through Wikipedia|Heritage Across Borders: St Aloysius Wiki Club Students Celebrate Cultural Heritage Through Wikipedia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/From Bandung's Street Signs to Wikipedia: Rediscovering Sundanese Script|From Bandung's Street Signs to Wikipedia: Rediscovering Sundanese Script]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/CSPC Wiki Club launches student community for open knowledge and youth leadership|CSPC Wiki Club launches student community for open knowledge and youth leadership]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Amplifying Underrepresented Voices: Lessons from the Language Diversity Hub 2026|Amplifying Underrepresented Voices: Lessons from the Language Diversity Hub 2026]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Education activity: Can I trust Wikipedia?|Education activity: Can I trust Wikipedia?]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 30 shtator 2026 20:36 (CEST)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=31092240 --> == Pyetje nga [[User:Chesty-media-time|Chesty-media-time]] nëpërmjet panelit të ndihmës (3 tetor 2026 22:19) == pershendetje dua te publikoj artikullin e krenarit me patjeter. si mundem me ndihmon dot te lutem? --[[Përdoruesi:Chesty-media-time|Chesty-media-time]] ([[Përdoruesi diskutim:Chesty-media-time|diskutimet]]) 3 tetor 2026 22:19 (CEST) :Përshëndetje, @[[Përdoruesi:Chesty-media-time|Chesty-media-time]]! :Besoj se bëhet fjalë për artikullin e Krenar Dungës. Personalisht merrem më së shumti me pjesën teknike të projektit por mbase @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] mund të ndihmojë më shumë në këtë drejtim, si një administrator që merret me përmbajtjen. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 5 tetor 2026 11:35 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The process for this year’s Community Wishlist [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027#Updated Community Wishlist Process 2027/2028|has been published]], incorporating community feedback. The wish submission process will [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is the deadline for submitting wishes?|end on November 8]]. This year, [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027/Working group|a working group (open for volunteering)]] that includes community members familiar with the technical aspect of our wikis alongside Wikimedia Foundation staff, will take care of the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is triage?|triage process]]. The triage is expected to be completed by late November. Votes for wishes will start in January. '''Updates for editors''' * Editors using the [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor|visual editor]] will now see a warning when they paste text that is likely to have initially been copied from one of five external generative AI chatbots into Wikipedia. This feature is known as [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check|LLM Paste Check]]. It is a type of [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit Check]] that is community configurable. The check looks for markers in the copied HTML and is not using content watermark detection. Edits will also [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Edit tags|be tagged]] so that patrollers can review them more closely. The feature helps newcomers add content that respects Wikipedia’s policies and makes it easier for experienced editors to identify problematic edits. Communities with local policies about LLM usage can [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Configuration|adjust the wording and policy that is linked]]. The team [[listarchive:list/translators-l@lists.wikimedia.org/message/EVHKWJ4IERZELMPIWNH3XUVUSQV5KOO4/|apologizes]] that this was rolled out without a delay for translations. * Editors can now easily [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|access the web visual editor directly from the iOS and Android apps]]. When opening the editor, users will be given a choice between visual editing and source editing. If they choose visual editing, they will be sent to a mobile web window in their phone's browser. After completing their edit, a banner will give them the option to return to the app. This enables readers to make quick contributions while casually reading. * Users of the Wikipedia Android and iOS apps will now see a one-time account creation prompt after they have used the app for two consecutive weeks. This prompt explains the benefits of having an account. It is intended to help more casual readers become logged-in users who return to the apps regularly. [https://phabricator.wikimedia.org/T434847] * Editors on [[wmnoc:conf/dblists/group1.dblist|group1 wikis]], including Wikiquote, Wikibooks, Wikiversity, Wikivoyage, and Wikisource, will no longer see notifications on [[mw:Special:MyLanguage/Help:Recent changes|Recent Changes]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help: Watching pages|Watchlist]] when a link to another language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item. This change will begin on October 5 at 07:00 UTC as a two-week trial to reduce high-volume, low-value notifications and make important changes easier to identify. Editors who rely on these notifications can read more on the [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|project page]] and share feedback or concerns on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T439415] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where mentors who removed themselves from the mentorship program could still have mentees assigned to them and receive questions, has now been fixed. Mentees will now be reassigned when a mentor leaves the program. [https://phabricator.wikimedia.org/T418194] '''Updates for technical contributors''' * Wikimedia Brasil has published its [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Brasil/Arcabouço de Boas Práticas de Desenvolvimento|Development Best Practices Framework]] (ABPD). It is a guide for staff, contractors and volunteers building technical tools and projects. It covers the project lifecycle, security, accessibility, personal data protection and responsible AI use, and explains how movement-wide guidelines were adapted to a local context. They encourage other affiliates to reuse it and adapt it. Read more in the [[wmfblog:2026/09/26/wikimedia-brasils-development-best-practices-framework-technical-sustainability-as-an-organizational-responsibility|Diff post]]. * A new, canonical base URL for Wikimedia APIs will soon be introduced. The new canonical route follows a <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{projectName}/api/</nowiki></code></bdi> pattern and will act as an alternative path for current REST APIs (for example: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{projectName}/w/rest.php/</nowiki></code></bdi>). Both versions will be callable for all existing APIs, but the new structure will be the preferred path for newly created API modules. This change will be non-breaking for most users. The existing pathways will remain available for all existing endpoint requests. However, some endpoints may return URLs following the new pattern in response bodies. Changes will be available on test wiki first, with the rollout expected to cover all wikis by the end of October. [https://phabricator.wikimedia.org/T433535] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.23|MediaWiki]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W41"/> </div> 5 tetor 2026 20:51 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31098825 --> == Redaktim == Pershendetje i nderuar! Nese keni mundesi a mundeni ta kotrolloni dhe redaktoni biografine e Qendrim Rijanit pasi qe ka disa ndryshme qe presim redaktim. [[Përdoruesi:W41ter Wh!t3|W41ter Wh!t3]] ([[Përdoruesi diskutim:W41ter Wh!t3|diskutimet]]) 12 tetor 2026 21:48 (CEST) :@[[Përdoruesi:W41ter Wh!t3|W41ter Wh!t3]], përshëndetje! Mbase @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] ose @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] mund të jenë përdorues më të përshtatshëm për t'u marrë me kontrollin. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 14 tetor 2026 10:10 (CEST) ::{{U bë}}. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 14 tetor 2026 20:09 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Starting October 13, wikis can change the default pattern for [[:en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]] (currently <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref name=":1" /></syntaxhighlight>). They will be able to use human-readable, content-based reference names that are more helpful to contributors using the source editor (e.g. <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref name="Miller2026-1" /></syntaxhighlight>). VisualEditor reference name patterns can be defined using MediaWiki system messages, JSON, templates and modules ([[:mw:Special:MyLanguage/Help:Cite/VisualEditor reference names|more information]]). Admins can enable these changes via [[Special:CommunityConfiguration/Cite-VisualEditor-Autonames|community configuration]]. This is a [[:m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist/W17|community wish]] implemented by [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T436255] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to English Wikipedia on October 14 and to remaining Wikimedia Foundation wikis by end of October (likely October 21). The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. This is a [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/History|long-standing community wish]] implemented by [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440243][https://phabricator.wikimedia.org/T440304] '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools]] will be removing the list view of the Watchlist and defaulting everyone to the changelog view. Previously, there were two versions of how the Watchlist is shown to mobile web users: the list view, where editors could see watched articles in a list format, and the changelog view, where editors could see changes to watched articles in a log format, controlled by a user's Advanced Mobile Control settings. This has created issues for code-base maintenance: two different displays means two sets of code to manage. By defaulting to the changelog view, we are simplifying the codebase and avoiding the likelihood of missing bugs. * The Wikipedia Android app is testing a way to listen to article introductions in the “For you” feed. A text-to-speech model reads the existing article text aloud without rewriting it or adding any content. The 30-day experiment will begin in the Wikipedia Beta app during the third week of September, then move to the regular Wikipedia Android app in October for a limited group of eligible users. A small portion of app users (those with English feeds and at least one topic interest) will have access to the feature. This experiment is part of broader efforts to give app readers options in how they consume content in order to deepen engagement and user retention. [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Listening to Wikipedia/Phase 1|Learn more]] and [[mw:Talk:Readers/Listening to Wikipedia|share feedback]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighting]] was [[phab:T288161|enabled]] by default for all logged out and newly registered users on the English Wikipedia on September 14. With no signs of adverse effects, the same change is being proposed to be made globally across all wikis in a few weeks. If you have concerns or feedback, or if your wiki would like to opt out, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror#Enabling CodeMirror by default on all WMF wikis for newbies|please see the help page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440077] * [[d:Wikidata:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|Wikidata mobile statement editing]] of all datatypes will be officially launched on October 13, when it will be removed from Wikidata [[d:Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] and become available to all editors. Users can [[d:Wikidata_talk:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|report bugs and share feedback]]. * Last week, language link changes were removed from [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] feeds on Wikivoyage, Wikisource, Wikiversity, Wikiquote and Wiktionary. As no adverse effects have been observed, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] plans to roll out this change globally to all Wikipedias. This is scheduled for October 13 at 07:00 UTC, after which editors will no longer see when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item. Editors who rely on these notifications can read more on the [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|project page]] and share feedback or ask to opt out their wiki on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440698] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where accidentally touching the graph while scrolling on the Pageviews tool on mobile could unintentionally zoom in has now been fixed. Click-and-drag zoom is now disabled on touch devices. [https://phabricator.wikimedia.org/T440075] '''Updates for technical contributors''' * There are three major changes coming to dumps: the legacy content dumps [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/xmldatadumps-l@lists.wikimedia.org/thread/E6D5EU4PMSTSOI2J7A46HJ3YW2W554CS/ deprecated in January 2026] will now be sunset, the replacement [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/MediaWiki_Content_File_Exports MediaWiki Content File Exports] will be delayed to implement a “safety buffer”, and they are now also available as 7zip-compressed files. Users will need to switch the URL they download their dump from. For more information, timeline and migration instructions, see [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Legacy_content_dumps_sunset Legacy content dumps sunset]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.24|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation discovered unauthorized activity by OpenAI agents on Wikimedia projects, including edits to wikis, attempts to exploit a public note-taking tool, and heavy automated traffic. [[diffblog:2026/10/05/openai-rogue-agent-activities-found-on-wikimedia-projects/|Read the blog post on Diff]] for more details about the activity and the Foundation’s response. '''Meetings and events''' * Save the date for the next Wikimedia Hackathon! We’ll be meeting in lovely Tirana, Albania for the [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia%20Hackathon%202027 2027 Wikimedia Hackathon] from April 9–11, 2027. Scholarship and staff sponsorship applications are currently being [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2027/ accepted through Pretix] and will close on October 30, 2026. General registration will open in January 2027. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13 tetor 2026 09:39 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31142468 --> == Sockpuppet i dyshuar == Kërkoj hapjen e një hetimi Sockpuppet Investigation (SPI) për llogaritë [[Përdoruesi:AdemHalimi007]], [[Përdoruesi:Ilmihajdini]] dhe [[Përdoruesi:DemiPrinCe007]], me qëllim që të verifikohet nëse ato kontrollohen nga i njëjti person. Kërkoj që, nëse konsiderohet e arsyeshme, një përdorues me privilegjin CheckUser të kryejë kontrollet përkatëse, në përputhje me politikat e Wikipedia-s për privatësinë dhe përdorimin e shumë llogarive kjo nëse mund të kryhet sa më shpejt, ka filluar përsëri krijimi i artikujve me qëllim komercial/reklamues nga llogari të shumfishta që dyshoj se nga i njëjti person (në veçanti për biografi të personave nga rrjeti shoqëror [[TikTok]], të cilëve aktualish i'u mungon shquarësia për të pasur artikull siç e kam cekur më detajisht te diskutimi i mëparshëm poshtë). Po të vë në dijeni se sipas llogarive të tij në internet, vet Adem Halimi ka nofkën DemiPrince, figurë e njohur për ofrimin e shërbimeve me qëllim përfitimi komercial, i cili tani po krijon artikuj në WikiShqip për klientët e tij (gjë që në vetvete bie ndesh me parimet dhe politikat e Wikipedias, dhe është konflikt interesi i padiskutueshëm - COI), që në këtë rast direkt shfaq dyshime. Diskutim i ndërlidhur me temën që mund të jetë relevant: [https://sq.wikipedia.org/wiki/P%C3%ABrdoruesi_diskutim:Ilmihajdini#Ri-krijimi%20i%20artikujve%20t%C3%AB%20grisur Ri-krijimi i artikujve të grisur], unë pata bllokur llogarinë AdemHalimi007 për 14 ditë, pasi ai vazhdonte krijimin e faqeve reklamuese edhe pas njoftimeve disa herë. - @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], @[[Përdoruesi:Vyolltsa|Vyolltsa]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 14 tetor 2026 03:07 (CEST) :@[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]], përshëndetje! SqWiki, si komunitet i vogël, nuk ka Checkuser të vetin. Duhet kryer një kërkesë në Meta te faqja [[m:Steward requests/Checkuser|Steward requests/Checkuser]]. Udhëzimet për kryerjen e kërkesës gjenden brenda faqes. Nëse nevojitet aprovimi im paraprak për nisjen e kërkesës, unë jam dakord. Mund të shprehen dhe administratorët e tjerë më tutje meqe i ke etiketuar. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 14 tetor 2026 10:08 (CEST) ::@[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] dhe @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] e kuptoj shqetesimin. Edhe une jam dakord per nisjen e kerkeses per hetimin e llogarive. [[Përdoruesi:Vyolltsa|Vyolltsa]] ([[Përdoruesi diskutim:Vyolltsa|diskutimet]]) 14 tetor 2026 13:06 (CEST) :::Faleminderit Klein dhe Vyolltsa për këshillën dhe mbështetje, kërkesën e parashtrova [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Checkuser#Requests këtu]. [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 14 tetor 2026 22:30 (CEST) ::::@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], @[[Përdoruesi:Vyolltsa|Vyolltsa]], @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Checkuser#Requests kemi konfirmimin] se 4 llogari janë të ndërlidhura, 4 llogari kukull të të njëjtit person. Manipulim përmes llogarive të shumëfishta. Pres të ndërmerren veprime nga ju në këtë rast, sipas kërkesës që parashtrova. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 14 tetor 2026 23:55 (CEST) :::::@[[Përdoruesi:AdemHalimi007|AdemHalimi007]], @[[Përdoruesi:Ilmihajdini|Ilmihajdini]], @[[Përdoruesi:DemiPrinCe007|DemiPrinCe007]], llogaritë e shumëfishta të padeklaruara, sidomos ato krijuar në rastet e shpëtimit të saksioneve të bllokimit, janë të ndaluara. Të lutem, <u>mund të ndërpresësh të gjitha redaktimet</u> nga cilado prej tyre e të na sqarosh në lidhje me këtë? Do të propozoja rikthimin e tyre deri në një sqarim të dytë. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 15 tetor 2026 10:22 (CEST) ::::::Pershendetje i nderuar jo nuk jena i njejti person mund ta vertetojm qysh te kini qef [[Përdoruesi:AdemHalimi007|AdemHalimi007]] ([[Përdoruesi diskutim:AdemHalimi007|diskutimet]]) 15 tetor 2026 10:25 (CEST) :::::::@[[Përdoruesi:AdemHalimi007|AdemHalimi007]], te kërkesa e fundit në arkivin në Meta [[m:Steward requests/Checkuser/2026-10]] gjendet pikërisht konfirmimi teknik i kryer nga një kontrollues i huaj, i pavarur, me anë të hulumtimit të IP-ve që llogaritë përdoren nga i njëjti individ. Nëse pretendon se konfirmimi është i gabuar duhet të diskutosh me kontrolluesin në fjalë për ndryshimin e atij vendimi. Në të kundërt, të ftoj të ndalosh përdorimin e llogarive të shumëfishta dhe të dialogosh hap pas hapi me administratorët @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] dhe @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] për shquarësinë e artikujve që po krijon (të cilat gjithashtu po krijohen në mënyrën e gabuar, për shembull, mbiemrat e biografive nisin përgjithësisht me shkronjë të vogël). - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 15 tetor 2026 10:35 (CEST) Në atë rast [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein]], unë kam një propozim për [[Përdoruesi:AdemHalimi007|përdoruesin]]: *Të zgjedhë njërën nga 4 llogaritë që dëshiron të mbajë. Llogaria e zgjedhur nuk duhet të përdorë emër të kombinuar me një nofkë komerciale, pasi përfaqëson një biznes. *3 Llogaritë e mbetura të bllokohen përgjithmonë. *Të mos përdorë që nga tani më shumë se 1, të vetmen llogari në Wikipedia. *Të mos përdorë Inteligjencë Artificiale në diskutime. *T’i ndalohet krijimi i artikujve biografikë për shqiptarë (biografi shqiptare) për një periudhë të caktuar (të paktën 1 vit), lejohen biografitë e huaja. Përdoruesi ta rilexojë atë që kemi diskutuar [https://sq.wikipedia.org/wiki/P%C3%ABrdoruesi_diskutim:Ilmihajdini#Ri-krijimi%20i%20artikujve%20t%C3%AB%20grisur këtu] dhe t’i respektojë [https://sq.wikipedia.org/wiki/Kategoria:Politika_t%C3%AB_Wikipedis%C3%AB politikat] dhe [https://sq.wikipedia.org/wiki/Kategoria:Udh%C3%ABzime_t%C3%AB_Wikipedis%C3%AB udhëzimet], të cilat vlejnë njësoj për të gjithë ne, pa përjashtime. Në këtë mënyrë do mundej me korrektësi të vazhdojë redaktimin, pa kryer dëme. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 16 tetor 2026 00:39 (CEST) :3 llogaritë e përmendura më sipër janë bllokuar nga krijimi i faqeve të reja deri në përfundimin e diskutimeve të hapura. Dëshmia e Checkuser ngre shqetësim. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 16 tetor 2026 09:18 (CEST) ::Mirë. Në rast mosreagimi deri në 7 ditë, 3 llogaritë e tjera të bllokohen përhershëm, kurse kjo me të cilën komunikon përdoruesi mund të vazhdojë aktivitetin, me kusht që nuk shkelen parimet e më sipërme. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 17 tetor 2026 19:17 (CEST) :::@[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]], nëse nuk gabohem, përdoruesi në fjalë i ka shkruar tashmë @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] por nuk ka marrë përgjigje ende. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 18 tetor 2026 11:11 (CEST) ::::Po, tani pas njoftimit nga ti e pashë. Të presim Arbrin që të merr një vendim. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 18 tetor 2026 14:10 (CEST) :::::Un kam reaguar me nalt sepse un dhe ilmi hajdini sjem i njejti person falemnderit ndersa un perdori llogarin adem halimi dhe demi prince por gjithmon krijoj vetem me njerin accont emra qe ja vlen me qen ne wikipedia por spe kuptoj nga ana juv qe nuk ka korigjine por veten direk gervisje nuk eshte korrekte falemnderit. [[Përdoruesi:AdemHalimi007|AdemHalimi007]] ([[Përdoruesi diskutim:AdemHalimi007|diskutimet]]) 18 tetor 2026 21:56 (CEST) == Stampa:Infobox snooker player == A mund të kontrolloni nëse kjo [[Stampa:Infobox snooker player|stampë]] është e saktë apo jo? [[Përdoruesi:Qendrimi15|Qendrimi15]] ([[Përdoruesi diskutim:Qendrimi15|diskutimet]]) 16 tetor 2026 19:27 (CEST) :Po, do të merrem së shpejti. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 18 tetor 2026 11:11 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-43</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * To measure the impact of incorporating some [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#November 2025: Ideas and feedback|community-requested features]] on logged-out reader retention, a test for [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Image_Browsing|Image Carousel]] will be pushed to logged-out readers. With the Image Carousel feature, readers browse community-uploaded images, selected by editors as relevant to specific articles. The test starts on November 20. * An experimental notice will be pushed to 0.5% of logged-out mobile readers who come to English Wikipedia from Google, asking them to add Wikipedia as a [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/preferred-sources/ Google Preferred Source]. The test is to see if this notice increases reader retention and encourages people who use Google Search to visit Wikipedia more often. It will run from October 15–29 and will be assessed for its impact on retention and referrals. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:26}} community-submitted {{PLURAL:26|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [[quarry:|Quarry]] returned an “Access denied” error when users tried to run SQL queries, preventing queries from running normally, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T440966] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Cog-icon-grey.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Due to a long-standing bug, applications that use the [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For_Developers|OAuth 2]] client credentials flow to act on their owners’ behalf are treated as if they are logged out. This will be fixed for new applications registered on or after Monday, October 19. Some affected applications need to re-register. [https://phabricator.wikimedia.org/T420297] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.48/wmf.1|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * A proposal to hold the Wikimedia Hackathon every three years, with regional hackathons in between, [[mw:Wikimedia Hackathon/Community Proposal 2026|has been shared]]. It explores making the event more accessible to technical communities in different regions. Share your feedback on the proposal’s [[mw:Talk:Wikimedia Hackathon/Community Proposal 2026|talk page]] before November 6. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19 tetor 2026 16:37 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31178499 --> 70bno3dk76u92in5pwff4oj37wlzsde 0 146828 3058383 3050747 2026-10-20T03:11:55Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3058383 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Jane Fonda |foto = [[File:Ms. magazine Cover - Winter 2006.jpg|250px]] | title = Jane Fonda në vitin [[2006]] | emri i vërtetë = Lady Jayne Seymour Fonda | birth_date = [[21 dhjetor]] [[1937]] | birth_place = [[New York City]], New York, {{USA}} | death_date = | death_place = | role të shquar = | rroga = | filma të shquar = | height = | pseudonimi = | bashkëshort = [[Roger Vadim]] (1965–1973)<br />[[Tom Hayden]] (1973–1990)<br />[[Ted Turner]] (1991–2001) | nationality = amerikane | website = }} [[Skeda:Jane Fonda Cannes 2014.jpg|parapamje|Jane Fonda, në Cannes 2014]] '''Jane Fonda''' (e lindur:Lady Jayne Seymour Fonda) [[21 dhjetor]] [[1937]], është aktore amerikane, shkrimtare, aktiviste politike, ish manikene dhe e dalluar për fitnes. Është bërë e famshme me filmat si q’janë ''[[Barbarella]]'' dhe ''[[Cat Ballou]]''. Gjatë karierës së saj artistike, është fituse e dy çmimeve [[Oscar]], dhe shumë çmimeve të tjera. Në vitin [[1970]] bëri bujë të madhe me kundërshtimin e saj kontraverz për luftën në [[Vietnam]], ku në atë kohë edhe e vizitoi [[Hanoi|Hanoin]], dhe për këtë shkak shumë amerikan e konsideruan si tradhtare. Më vonë u më shumë u angazhua për çështje ekologjike dhe të drejtat e grave në organizata të ndryshme. Më [[1980]] arriti të popullarizohet edhe më shumë me [[video-kaseta]] për ushtrime trupore të cilat i popullarizoi me emrin [[aerobik]]. ==Jeta== ==Shih edhe këtë== * [[Henry Fonda]] * [[Peter Fonda]] == Filmografia == {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin:1em 1em 1em 0; background:#f9f9f9; border:1px #aaa solid; border-collapse:collapse; font-size:90%;color:#000" |- bgcolor="#B0C4DE" style="color:#000" align="center" ! Viti ! Filmi ! Roli ! Vërejtje |- | 1960 | ''[[Tall Story]]'' | June Ryder | |- |rowspan="4" | 1962 | ''[[Walk on the Wild Side]]'' | Kitty Twist | |- | ''[[The Chapman Report]]'' | Kathleen Barclay | |- | ''[[Period of Adjustment (film)|Period of Adjustment]]'' | Isabel Haverstick |nominimi - [[Globi i artë]] |- | | |[[Globi i artë]] – roli më i mirë debitues |- |rowspan="2" | 1963 | ''[[In the Cool of the Day]]'' | Christine Bonner | |- | ''[[Sunday in New York]]'' | Eileen Tyler | |- |rowspan="2" | 1964 | ''[[Les Félins]]'' (Joy House, The Love Cage) | Melinda | |- | ''[[La Ronde (1964 film)|La Ronde]] (Circle of Love)'' | Sophie | |- | 1965 | ''[[Cat Ballou]]'' | Catherine 'Cat' Ballou |nominimi - [[Globi i artë]] |- |rowspan="3" | 1966 | ''[[The Chase]]'' | Anna Reeves | |- | ''[[La Curée (film)|La Curée]]'' (The Game Is Over) | Renee Saccard | |- | ''[[Any Wednesday]]'' | Ellen Gordon | nominimi - [[Globi i artë]] |- |rowspan="2" | 1967 | ''[[Hurry Sundown]]'' | Julie Ann Warren | |- | ''[[Barefoot in the Park (film)|Barefoot in the Park]]'' | Corie Bratter |nominimi - [[Çmimi BAFTA]] |- |rowspan="2" | 1968 | ''[[Spirits of the Dead]]'' | Contessa Frederica | |- | ''[[Barbarella (film)|Barbarella]]'' | Barbarella | |- | 1969 | ''[[They Shoot Horses, Don't They?]]'' | Gloria Beatty |nomime - [[Çmimi BAFTA]]; nominimi - [[Globi i artë]];<br />nominimi - [[Oscar për rolin më të mirë të femrës]] |- | 1971 | ''[[Klute]]'' | Bree Daniels |[[Oscar për rolin më të mirë të femrës]]; [[Globi i artë]];<br /> nominimi - [[Çmimi BAFTA]] |- | 1972 | ''[[Tout va bien]]'' | Suzanne | |- |rowspan="3" | 1973 | ''[[Steelyard Blues]]'' | Iris Caine | |- | ''[[A Doll's House (1973 Losey film)|A Doll's House]]'' | Nora Helmer | |- | | |[[Globi i artë]] - Çmimi Henrietta, Ylli më i popullarizuar femror |- | 1976 | ''[[The Blue Bird (1976 film)|The Blue Bird]]'' | The Night | |- |rowspan="2" | 1977 | ''[[Fun with Dick and Jane (1977 film)|Fun with Dick and Jane]]'' | Jane Harper | |- | ''[[Julia (film)|Julia]]'' | Lillian Hellman |[[cmimi BAFTA]]; [[Globi i artë]];<br />nominimi - [[Oscar për rol më të mirë të femrës]] |- |rowspan="4" | 1978 | ''[[Coming Home]]'' | Sally Hyde |[[ Oscar për rol më të mirë të femrës]] |- | ''[[Comes a Horseman]]'' | Ella Connors | |- | ''[[California Suite (film)|California Suite]]'' | Hannah Warren | |- | | |[[Globi i artë]]: cmimi Henrietta, për aktoren më të popullarizuar të botës |- |rowspan="3" | 1979 | ''[[The China Syndrome]]'' | Kimberly Wells |[[nagrada BAFTA]]; nominacija - [[Globi i artë]];<br />nom - [[Çmimi Oscar për rol më të mirë të femrës]] |- | ''[[The Electric Horseman]]'' | Alice 'Hallie' Martin | |- | | |[[ Globi i artë]]: Çmimi Henrietta, për aktoren më të popullarizuar të botës |- | 1980 | ''[[Nine to Five]]'' | Judy Bernly | |- |rowspan="2" | 1981 | ''[[On Golden Pond (1981 film)|On Golden Pond]]'' | Chelsea Thayer Wayne |nominimi - [[Çmimi BAFTA]]; nominimi - [[Globi i artë]];<br />nominimi - [[Oscar për rol më të mirë të femrës]] |- | ''[[Rollover (film)|Rollover]]'' | Lee Winters | |- |1984 |''[[The Dollmaker]]'' |Gertie Nevels |[[Emmy Award]] |- | 1985 | ''[[Agnes of God]]'' | Dr. Martha Livingston | |- | 1986 | ''[[The Morning After (1986 film)|The Morning After]]'' | Alex Sternbergen |nominimi - [[Oscar për rol më të mirë të femrës]] |- | 1989 | ''[[Old Gringo]]'' | Harriet Winslow | |- | 1990 | ''[[Stanley and Iris|Stanley & Iris]]'' | Iris Estelle King | |- |2002 |''[[Searching for Debra Winger]]'' |Herself | |- |2003 |''[[V-Day: Until the Violence Stops]]'' |Herself | |- | 2005 | ''[[Monster-in-Law]]'' | Viola Fields | |- | 2007 | ''[[Georgia Rule]]'' | Georgia | |} == Lidhje të jashtme == {{commonscat|Jane Fonda}} * {{imdb emri|id=0000404|emri=jane Fonda}} * [https://web.archive.org/web/20090108080634/http://www.tcm.com/thismonth/article/?cid=155234&mainArticleId=161282 Jane Fonda Profile] at [[Turner Classic Movies]] * [http://www.johngilmore.com/Celebrities/jane_fonda.html Spotlight on Jane Fonda] * [https://web.archive.org/web/20080930151638/http://urbanlegends.about.com/od/janefonda/a/hanoi_jane.htm About.com article about Fonda's Vietnam era activities] * [https://web.archive.org/web/20090212115329/http://fora.tv/fora/showthread.php?t=347 Jane Fonda and Gloria Steinem discuss The Women’s Media Center, their non-profit media organization. (video)] * [[RITA Resistance Inside the Armies|RITA]]: Resistance Inside the Armies * [https://web.archive.org/web/20181007194858/http://www.fonda.org/notables.htm Fonda Family Genealogy] * [https://web.archive.org/web/20080313081310/http://www.jane-fonda.net/ Jane Fonda's official website with screenshot-galleries of her workout videos] * [http://www.rjgeib.com/thoughts/fonda/fonda.html Text of Jane Fonda Hanoi Radio Broadcast] [[Kategoria:Aktorë amerikanë]] [[Kategoria:Lindje 1937]] [[Kategoria:Aktorë fitues të Academy Award]] cf6hz9va2ybhur6mnbh243l0jlg82lx 0 166422 3058350 3053324 2026-10-19T23:34:12Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3058350 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Hedy Lamarr | image = Hedy Lamarr in a 1940 MGM publicity still.jpg | caption = Foto për shtyp e Hedy Lamarr për MGM nga viti 1940. | birth_name = Hedwig Eva Maria Kiesler | birth_date = 9 nëntor 1914 | birth_place = [[Vjenë]], [[Austro-Hungari]] (tani Austria) | death_date = 19 janar 2000 (85 vjet) | death_place = [[Casselberry]], [[Florida]], SHBA | citizenship = {{plainlist| * Austria (deri më 1938)<ref>{{Cite web|url=https://ima.org.uk/16506/historical-notes-the-fantastic-lives-of-hedy-lamarr/|title=Historical Notes: The Fantastic Lives of Hedy Lamarr|first=Snezana|last=Lawrence|date=12 prill 2021|language=en|access-date=23 mars 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250119151837/https://ima.org.uk/16506/historical-notes-the-fantastic-lives-of-hedy-lamarr/|archive-date=19 janar 2025|url-status=dead}}</ref> * Pa shtetësi (1938–1953) * SHBA (nga viti 1953)}} | occupation = {{hlist|Aktore|shpikëse}} | spouse = {{plainlist| * {{marriage|[[Friedrich Mandl]]|1933|1937|end=div}} * {{marriage|[[Gene Markey]]|1939|1941|end=div}} * {{marriage|[[John Loder (aktor)|John Loder]]|1943|1947|end=div}} * {{marriage|[[Teddy Stauffer]]|1951|1952|end=div}} * {{marriage|W. Howard Lee|1953|1960|end=div}} * {{marriage|Lewis J. Boies|1963|1965|end=div}}}} | children = 3 }} '''Hedy Lamarr''' (''Hedwig Eva Maria Kiesler'' 9 nëntor 1914{{efn|Sipas biografit të Lamarr, Stephen Michael Shearer (fq. 8, 339), ajo ka lindur më 1914, jo më 1913.}}{{snd}}19 janar 2000) ishte një aktore dhe shkencëtare amerikane me prejardhje austriake. Pas një karriere të shkurtër filmike të hershme në [[Çekosllovaki]], duke përfshirë dramën e diskutueshme romantike erotike ''[[Ecstasy (film)|Ecstasy]]'' (1933), ajo iku nga burri i saj i parë, [[Friedrich Mandl]], dhe u zhvendos fshehurazi në Paris. Duke udhëtuar për në Londër, ajo takoi [[Louis B. Mayer]], i cili i ofroi një kontratë filmi në Hollywood. Lamarr u bë një yll filmi me performancën e saj në dramën romantike ''[[Algiers (film 1938)|Algiers]]'' (1938).<ref name="New York Times obituary">{{cite news|last1=Severo|first1=Richard|title=Hedy Lamarr, Sultry Star Who Reigned in Hollywood of 30s and 40s, Dies at 86|url=https://www.nytimes.com/2000/01/20/arts/hedy-lamarr-sultry-star-who-reigned-in-hollywood-of-30-s-and-40-s-dies-at-86.html|work=[[The New York Times]]|date=20 janar 2000|access-date=24 dhjetor 2018|language=en}}</ref> Ajo arriti sukses të mëtejshëm me filmin Perëndimor ''[[Boom Town (film)|Boom Town]]'' (1940) dhe dramën ''[[White Cargo]]'' (1942). Filmi më i suksesshëm i Lamarr ishte epika fetare ''[[Samson and Delilah (film 1949)|Samson and Delilah]]'' (1949).<ref name="nytimes">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/12/12/books/review/Haskell-t.html|title=European Exotic|first=Molly|last=Haskell|work=The New York Times|date=10 dhjetor 2010|access-date=26 korrik 2012|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180908015828/https://www.nytimes.com/2010/12/12/books/review/Haskell-t.html|archive-date=8 shtator 2018|url-status=live}}</ref> Ajo gjithashtu luajti në televizion përpara publikimit të filmit të saj të fundit më 1958. Ajo u nderua me një yll në [[Hollywood Walk of Fame]] më 1960. Në fillim të [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]], së bashku me [[George Antheil]], Lamarr bashkë-shpiku një sistem udhëzues radio për [[Siluri|silurët]] [[Aleatët e Luftës së Dytë Botërore|aleatë]] që përdorte [[Shpërndarja e spektrit|shpërndarjen e spektrit]] dhe teknologjinë e kërcimit të frekuencës për të mposhtur kërcënimin e bllokimit të radios nga [[Fuqitë e Boshtit|fuqitë e Boshtit]]. Megjithatë, teknologjia nuk u përdor në sistemet operative deri pas Luftës së Dytë Botërore, dhe më pas pavarësisht nga patenta e tyre.<ref name="American Scientist">{{cite magazine|url=https://www.americanscientist.org/article/random-paths-to-frequency-hopping|title=Random Paths to Frequency Hopping|magazine=[[American Scientist]]|author=Rothman, Tony|date=janar–shkurt 2019|volume=107|issue=1|page=46|doi=10.1511/2019.107.1.46|access-date=27 mars 2024|language=en|archive-date=5 maj 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220505100832/https://www.americanscientist.org/article/random-paths-to-frequency-hopping|url-status=dead}}</ref> == Jeta e hershme == Lamarr lindi më 1914 në [Vjenë]],<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=RBC2nY1rp5MC&dq=hedy+lamarr+widely+known&pg=PA267|title=Military Communications: From Ancient Times to the 21st Century|isbn=9781851097326|last1=Sterling|first1=Christopher H.|year=2008|publisher=Bloomsbury Academic|language=en}}</ref> dhe ishte fëmija i vetëm i Gertrud "Trude" Kiesler (née Lichtwitz) dhe Emil Kiesler. Babai i saj ishte zëvendës drejtor i [[Wiener Bankverein]],<ref>{{cite book|last1=Quackenbush|first1=James L.|last2=O'Brien|first2=John P.|title=Supreme Court, Appellate Division- First Department|date=1920|publisher=The Hecla Press|location=New York City|page=17|chapter-url=https://books.google.com/books?id=J0VINytH1L4C&pg=RA6-PP31|chapter=The City of New York against Bridge Operating Company|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.jmw.at/museumsblog/news_detail?j-cc-id=1610672643758|last1=Winklbauer|first1=Andrea|title=Zinshaus, Villa und Palais – Eine Tour zu Hedy Lamarrs Wiener Lebensorten|website=Jüdisches Museum Wien|language=de|date=21 shtator 2020}}</ref> dhe në fund të jetës së tij drejtor në [[Creditanstalt|Creditanstalt-Bankverein]] të bashkuar.<ref name="shearer">{{cite book|last=Shearer|first=Stephen Michael|title=Beautiful: The Life of Hedy Lamarr|publisher=Thomas Dunne Books|year=2010|url=https://www.worldcat.org/oclc/471817029|isbn=978-0-312-55098-1|oclc=471817029|ref=Shearer|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Loacker|first=Armin|url=https://books.google.com/books?id=3-9kAAAAMAAJ&q=%22Der+Vater,+Emil+Kiesler,+geb%C3%BCrtig+in+Lemberg,+war+Direktor+des+Wiener+Bankvereins,+die+Mutter+Gertrud+Lichtwitz+stammte+aus+Budapest,%22|title=Ekstase|date=2001|publisher=Filmarchiv Austria|isbn=978-3-901932-10-6|language=de}}</ref> Nëna e saj, një pianiste dhe me origjinë nga [[Budapesti]]. Si fëmijë, Lamarr tregoi një interes për aktrimin dhe ishte i magjepsur nga teatri dhe filmi. Në moshën 12-vjeçare, ajo fitoi një konkurs bukurie në Vjenë. Ajo gjithashtu filloi të mësonte për shpikjet teknologjike me babain e saj, i cili do ta nxirrte jashtë në shëtitje, duke shpjeguar se si funksiononin pajisjet.<ref>{{cite AV media|people=Alexandra Dean (film director), Hedy Lamarr, [[Jennifer Hom]], [[Mel Brooks]]|date=24 nëntor 2017|title=Bombshell: The Hedy Lamarr Story|title-link=Bombshell: The Hedy Lamarr Story|type=Biographical documentary film|time=07:05-08.00|time-caption=Event occurs between|publisher=Zeitgeist Films; Kanopy|language=en|oclc=1101944158}}</ref><ref>{{Cite web|author=USA Science & Engineering Festival|date=2014|title=Role Model in Science & Engineering Achievement|url=http://o.usasciencefestival.org/schoolprograms/role-models-in-science-engineering/item/2659-lamarr-hedy.html|access-date=2021-11-15|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170424/http://o.usasciencefestival.org/schoolprograms/role-models-in-science-engineering/item/2659-lamarr-hedy.html|archive-date=4 shkurt 2017}}</ref> == Zbulimi i shpërndarjes së spektrit dhe ndryshimet e frekuencës == Reputacioni i Lamarr si shkencëtare bazohet në punën e bërë së bashku me George Antheil për ndryshimet e frekuencës .Lufta e Dytë Botërore ishte inspirimi kryesorë për të madje autori [http://en.wikipedia.org/wiki/Richard_Rhodes Richard Rhodes] në një intervistë me CBS tregon që ajo i kishte dedikuar një dhomë të veçantë të gjitha dizajneve të ndryshimeve të frekuencës. Të gjitha idetë që kishte për përdorimin e frekencës dhe rëndësisë së saj në komunikime sidomos ato ushtarake Lamarr ja kishte borxh martesës së saj me ''Mandlin''. Në 11 gusht 1942 '''''U.S Patent 2,292,387''''' ju dha Hedy Kiesler Markey,mbiemri i Lamarr për shkak të martesës së asaj kohe dhe George Antheil.Puna e Lamarr u nderua edhe në vitin 1997 nga [http://en.wikipedia.org/wiki/Electronic_Frontier_Foundation Electronic Frontier Foundation] për gjithë kontributet e saj.Në vitin 1998 nga [[Ottawa]] - qendra e zhvillimit të Wirelessit. == Martesat dhe fëmijët == Lamarr ishte e martuar dhe e shkurorëzuar gjashtë herë dhe kishte tre fëmijë: # [[Friedrich Mandl]] (martuar 1933–1937), drejtor i ''Hirtenberger Patronen-Fabrik''<ref name="boeing">{{cite web|last=Ivanis|first=Daniel J|title=The stars come out: Recruiting ad featuring Hedy Lamarr creates 'buzz't|work=Boeing Frontiers|url=http://www.boeing.com/news/frontiers/archive/2003/november/i_nan.html|access-date=16 shkurt 2013|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20121029193937/http://www.boeing.com/news/frontiers/archive/2003/november/i_nan.html|archive-date=29 tetor 2012|url-status=live}}</ref> # [[Gene Markey]] (martuar 1939–1941), skenarist dhe producent. Ajo birësoi një djalë (megjithatë kjo u kundërshtua më vonë nga fëmija, shih më poshtë) gjatë martesës së saj me Markey. Lamarr u nda nga djali kur ai ishte 12 vjeç, lidhja e tyre përfundoi papritur, ata nuk folën më për gati 50 vjet dhe Lamarr e la atë jashtë vullnetit të saj.<ref name="jloder"/> Lamarr dhe Markey jetuan në 2727 Benedict Canyon Drive në Beverly Hills, Kaliforni gjatë martesës së tyre, në një vend të quajtur Hedgerow Farm. Shtëpia ekziston ende..<ref>1940 US Census via Ancestry.com</ref> # [[John Loder (aktor)|John Loder]] (martuar 1943–1947), aktor. Të dy kishin një vajzë, Denise, e cila u martua me [[Larry Colton]], një shkrimtar dhe ish-lojtar bejsbolli, dhe një djalë, Anthony, i cili punonte për ilustrues. [[James McMullan]].<ref>{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=dKsAnJOGgCo|title=To Tell The Truth – Hedy Lamarr + Anthony Loder + Denise Loder Deluca|via=YouTube|access-date=30 maj 2014|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20140606014726/http://www.youtube.com/watch?v=dKsAnJOGgCo|archive-date=6 qershor 2014|url-status=live}}</ref> Anthony Loder u shfaq në filmin dokumentar të vitit 2004 ''Calling Hedy Lamarr''.<ref name="calling">{{Cite web|url=http://www.mischief-films.com/sub2.php?ID=1&S=E|title=Calling Hedy Lamarr|publisher=Mischief Films|language=en|access-date=20 dhjetor 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071205232850/http://www.mischief-films.com/sub2.php?ID=1&S=E|archive-date=5 dhjetor 2007|url-status=live}}</ref> # [[Teddy Stauffer|Ernest "Teddy" Stauffer]] (martuar 1951–1952), pronar i klubit të natës, restaurator dhe ish-drejtues bande # W. Howard Lee (martuar 1953–1960), një naftëtar Teksas (i cili më vonë u martua me aktoren e filmit [[Gene Tierney]]) # Lewis J. Boies (martuar 1963–1965), Avokati i shkurorëzuar i Lamarr Pas shkurorëzimit të saj të gjashtë dhe të fundit më 1965, Lamarr mbeti e pamartuar për 35 vitet e fundit të jetës së saj. Gjatë gjithë jetës së saj, Lamarr pretendoi se djali i saj i parë, James Lamarr Loder, nuk ishte i lidhur biologjikisht me të dhe u birësua gjatë martesës së saj me Gene Markey.<ref>[https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1941/11/05/99258931.pdf "Hedy Lamarr Adopts Baby Boy"], nytimes.com; accessed June 3, 2017.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.biography.com/people/hedy-lamarr-9542252#secret-communications-system|title=Hedy Lamarr Biography|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20111230105123/http://www.biography.com/people/hedy-lamarr-9542252|archive-date=30 dhjetor 2011}}</ref> Megjithatë, vite më vonë, djali i saj gjeti dokumentacionin se ai ishte djali jashtëmartesor i Lamarr dhe aktorit John Loder, me të cilin ajo u martua më vonë si burri i saj i tretë.<ref>{{Cite news|url=https://nypost.com/2001/02/05/hedy-news-lamarrs-son-not-adopted/|title=HEDY NEWS: LAMARR'S SON NOT ADOPTED|work=New York Post|date=5 shkurt 2001|access-date=9 qershor 2018|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612140042/https://nypost.com/2001/02/05/hedy-news-lamarrs-son-not-adopted/|archive-date=12 qershor 2018|url-status=live}}</ref> Megjithatë, një test i mëvonshëm i ADN-së vërtetoi se ai nuk ishte i lidhur biologjikisht me asnjërën.<ref>{{Cite news|url=https://www.phoenixmag.co.uk/article/bombshell-the-hedy-lamarr-story-unveils-a-scientific-innovator-and-feminist-ahead-of-her-time/|title=Bombshell: The Hedy Lamarr Story Unveils a Scientific Innovator and Feminist Ahead of Her Time|work=Phoenix Magazine|date=mars 2017|access-date=7 mars 2024|language=en-US}}</ref> == Vdekja == Lamarr vdiç më 19 janar 2000 në [[Casselberry]], [[Florida]] në moshën 85 vjeçare si pasojë e një sulmi në zemër. Djali i saj Anthony Loder dërgoi eshtrat e saj në Austri ashtu si ajo shprehu në dëshirën e fundit.<ref name="calling"/> == Filmografia == {| class="wikitable sortable" |- ! style="width:50px;"|Viti ! style="width:200px;"|Titulli ! style="width:150px;"|Roli ! style="width:350px;" class="unsortable"|Shënime |- | 1930 | ''[[Money on the Street]]'' | Young Girl | Titulli origjinal: ''Geld auf der Straße'' |- | rowspan="2" | 1931 | ''[[Storm in a Water Glass (film 1931)|Storm in a Water Glass]]'' | Secretary | Titulli origjinal: ''Sturm im Wasserglas'' |- | ''[[The Trunks of Mr. O.F.]]'' | Helene | Titulli origjinal: ''Die Koffer des Herrn O.F.'' |- | 1932 | ''[[No Money Needed]]'' | Käthe Brandt | Titulli origjinal: ''Man braucht kein Geld'' |- | 1933 | ''[[Ecstasy (film)|Ecstasy]]'' | Eva Hermann | Titulli origjinal: ''Ekstase'' |- | 1938 | ''[[Algiers (film 1938)|Algiers]]'' | Gaby | |- | 1939 | ''[[Lady of the Tropics]]'' | Manon deVargnes Carey | |- | rowspan="3" | 1940 | ''[[I Take This Woman (film 1940)|I Take This Woman]]'' | Georgi Gragore Decker | |- | ''[[Boom Town (film)|Boom Town]]'' | Karen Vanmeer | |- | ''[[Comrade X]]'' | Golubka/ Theodore Yahupitz/ Lizvanetchka "Lizzie" | |- | rowspan="3" | 1941 | ''[[Come Live with Me (film)|Come Live with Me]]'' | Johnny Jones | |- | ''[[Ziegfeld Girl (film)|Ziegfeld Girl]]'' | Sandra Kolter | |- | ''[[H. M. Pulham, Esq.]]'' | Marvin Myles Ransome | |- | rowspan="3" | 1942 | ''[[Tortilla Flat (film)|Tortilla Flat]]'' | Dolores Ramirez | |- | ''[[Crossroads (1942 film)|Crossroads]]'' | Lucienne Talbot | |- | ''[[White Cargo]]'' | Tondelayo | |- | rowspan="3" | 1944 | ''[[The Heavenly Body]]'' | Vicky Whitley | |- | ''[[The Conspirators (film 1944)|The Conspirators]]'' | Irene Von Mohr | |- | ''[[Experiment Perilous]]'' | Allida Bederaux | |- | 1945 | ''[[Her Highness and the Bellboy]]'' | Princess Veronica | |- | 1946 | ''[[The Strange Woman]]'' | Jenny Hager | Gjithashtu producente ekzekutive |- | 1947 | ''[[Dishonored Lady]]'' | Madeleine Damien | |- | 1948 | ''[[Let's Live a Little]]'' | Dr. J.O. Loring | |- | 1949 | ''[[Samson and Delilah (film 1949)|Samson and Delilah]]'' | [[Delilah]] | Filmi i saj i parë në [[Technicolor]] |- | rowspan="2" | 1950 | ''[[A Lady Without Passport]]'' | Marianne Lorress | |- | ''[[Copper Canyon (film)|Copper Canyon]]'' | Lisa Roselle | |- | 1951 | ''[[My Favorite Spy (film 1951)|My Favorite Spy]]'' | Lily Dalbray | |- | 1954 | ''[[Loves of Three Queens]]'' | [[Helena e Trojës]],<br />[[Joséphine de Beauharnais]],<br />[[Genevieve of Brabant]] | Titulli origjinal: ''L'amante di Paride'' |- | 1957 | ''[[The Story of Mankind (film)|The Story of Mankind]]'' | Joan of Arc | |- | 1958 | ''[[The Female Animal]]'' | Vanessa Windsor | |- |} == Shënime == {{notelist}} == Referime == {{reflist|30em}} {{DEFAULTSORT:Lamarr, Hedy}} [[Kategoria:Lindje 1914]] [[Kategoria:Vdekje 2000]] [[Kategoria:Aktorë amerikanë]] [[Kategoria:Aktorë austriakë]] ol8sx0hgd87r1pvdar9jdm0rpizjzkc 0 170871 3058305 2981641 2026-10-19T20:54:02Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 2 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3058305 wikitext text/x-wiki {{Infobox company |type = Private |image=Gjirafa 02.jpg |industry = Internet |foundation = New York (2013) |founder = Mërgim Cahani<br>Dr. Ercan Canhasi<br>Diogjen Elshani |location_city = [[Graçanicë]] |area_served = Në të gjithë botën |products =Motori i kërkimit<br>Tregtia me pakicë<br>Video hosting<br>Prodhimi i filmave dhe serialeve<br>Shërbimi i reklamave |homepage = {{URL|http://gjirafa.com|gjirafa.com}} |logo=GjirafaLogo.png|company_name=Gjirafa, Inc.|num_employees=200|brands=[[Gjirafa.com]]<br>[[Gjirafa50]]<br>[[GjirafaVideo]]<br>[[GjirafaPikBiz]]<br>[[GjirafaMall]]<br>GjirafaAdNetwork<br>GjirafaLab<ref>{{Cite web|url=https://stikk.org/en/members/gjirafa-inc-dega-ne-kosove/|title=Gjirafa, inc - Dega në Kosovë|publisher=Stikk|lang=en}}</ref><br>GjirafaKIDS<br>gjirafatech<br>Carvago|hq_location_country=[[Kosovë]]|location=Magjistralja Prishtinë - Ferizaj|key_people=Mërgim Cahani (kryeshef ekzekutiv)}} '''Gjirafa, Inc.''', e njohur në treg si '''Gjirafa''', është një kompani teknologjike kosovare e themeluar në vitin 2011,<ref name=":0" /> që operon kryesisht si një motor kërkimi në gjuhën shqipe dhe një platformë digjitale gjithëpërfshirëse. == Përmbledhje == Kompania Gjirafa është një nga platformat kryesore online në botën shqipfolëse, që ofron një gamë të gjerë shërbimesh si blerjet online, shërbimet e motorit të kërkimit dhe reklamat digjitale.<ref name="Microsoft">{{Cite web|title=Microsoft.com|url=https://customers.microsoft.com/Pages/CustomerStory.aspx?recid=18633|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914063020/https://customers.microsoft.com/Pages/CustomerStory.aspx?recid=18633|archive-date=14 shtator 2015|access-date=24 tetor 2015|language=en}}</ref><ref name="Webrazzi.com">{{Cite web|title=Webrazzi.com|url=http://en.webrazzi.com/2014/11/20/albanian-search-startup-gjirafa-takes-off-as-local-challenger-to-google/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151029115031/http://en.webrazzi.com/2014/11/20/albanian-search-startup-gjirafa-takes-off-as-local-challenger-to-google/|archive-date=29 tetor 2015|access-date=24 tetor 2015|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Gjirafa raises a $6.7M Series B from Rockaway Capital to digitise the Balkans|language=en|url=https://techcrunch.com/2019/03/25/gjirafa-raises-a-6-7m-series-b-from-rockaway-capital-to-digitise-the-balkans/}}</ref> Gjirafa është kompani e themeluar në [[SHBA]] nga [[Mërgim Cahani]], njëherit edhe kryeshef ekzekutiv, ndërsa bashkëthemelues janë [[Ercan Canhasi]] dhe [[Diogjen Elshani]]. Me degën e saj në Kosovë, Gjirafa numëron mbi 200 punëtorë, të cilët operojnë në zyrën e saj në Prishtinë. Shërbime të tjera që ofrohen janë lajmet ditore, oraret e autobusëve, parashikimi i motit, gjithashtu shitblerje të makinave, celularëve, patundshmërive, dhe së fundmi ka shtuar dhe disa produkte tjera që janë kërkuar nga klientët e tyre [[Gjirafa50]].<ref name="Webrazzi.com" /><ref name="Inventures.eu">{{Cite web|url=http://inventures.eu/battling-the-google-goliath|title=Inventures.eu|access-date=24 tetor 2015|archive-date=4 gusht 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150804233443/http://inventures.eu/battling-the-google-goliath|url-status=dead}}</ref> Kompania është përshkruar nga mediat si "[[Amazon (kompani)|Amazoni]] shqiptar".<ref>{{Cite web|last=Ivanova|first=Elena|date=2022-06-06|title=How a former refugee from Kosovo built the fastest-growing company in the Western Balkans|url=https://therecursive.com/how-a-former-refugee-from-kosovo-built-the-fastest-growing-company-in-the-western-balkans/|access-date=2024-11-06|website=TheRecursive.com|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news|date=2023-12-12|title=A Mini Amazon.com Gives Hope to Troubled Kosovo|language=en|work=Bloomberg.com|url=https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2023-12-12/wannabe-amazon-com-gives-hope-to-troubled-kosovo|access-date=2024-11-06}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|last=Topics|first=Trending|date=2021-04-05|title=“Everything started from a university dorm”: How Kosovo startup Gjirafa became the Western Balkan’s Amazon|url=https://www.trendingtopics.eu/everything-started-from-a-university-dorm-how-kosovo-startup-gjirafa-became-the-western-balkans-amazon/|access-date=2024-11-06|website=Trending Topics|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2023-09-20|title=Albánský Amazon Gjirafa připravuje vstup na burzu Nasdaq|url=https://www.e15.cz/byznys/technologie-a-media/albansky-amazon-do-nehoz-investoval-havrlant-i-kretinsky-pripravuje-vstup-na-burzu-nasdaq-1410601|access-date=2024-11-06|website=e15.cz|language=cs}}</ref><ref>{{Cite web|date=26 mars 2019|title=Meet the Albanian Google — it’s also the Albanian Netflix and Amazon|trans-title=Njihuni me Google-in shqiptar — ai është edhe Netflix-i dhe Amazon-i shqiptar|url=https://thehustle.co/gjirafa-albania-google-netflix|website=The Hustle|language=en}}</ref> == Historia == == Referime == {{ref}} ==Lidhje të jashtme== *{{Official website|http://gjirafa.com/}} *[https://kerko.com/biz/gjirafa-inc-dega-ne-kosove Gjirafa Inc - Dega në Kosovë] {{Cung}} [[Kategoria:Faqe rrjeti]] [[Kategoria:Kompani]] [[Kategoria:Gjirafa, Inc.]] [[Kategoria:Kompani kosovare të themeluar në 2011]] <references /> 1. [https://web.archive.org/web/20260307084830/https://buzzlancer.com/what-is-openclaw-ai-and-why-is-it-trending/ What Is OpenClaw AI and Why Is It Trending?] by [https://buzzlancer.com/ Buzzlancer]<ref>{{Cite web|last=Thakur|first=Joni|date=2026-03-01|title=What Is OpenClaw AI and Why Is It Trending? (Explained 2026)|url=https://buzzlancer.com/what-is-openclaw-ai-and-why-is-it-trending/|access-date=2026-03-09|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20260307084830/https://buzzlancer.com/what-is-openclaw-ai-and-why-is-it-trending/|archive-date=7 mars 2026|url-status=dead}}</ref> t5naxp3i17v1snvkns2x4ur528twnrc 1 170875 3058306 2864186 2026-10-19T20:54:02Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3058306 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Gjirafa (kompani)/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Gjirafa (kompani)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3058305 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20260307084830/https://buzzlancer.com/what-is-openclaw-ai-and-why-is-it-trending/ për lidhjen https://buzzlancer.com/what-is-openclaw-ai-and-why-is-it-trending/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20260307084830/https://buzzlancer.com/what-is-openclaw-ai-and-why-is-it-trending/ për lidhjen https://buzzlancer.com/what-is-openclaw-ai-and-why-is-it-trending/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 tetor 2026 22:54 (CEST) 54zkzck1b008kcf2evfq7zalscbmd0u 0 177872 3058377 3039211 2026-10-20T02:44:13Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3058377 wikitext text/x-wiki [[Skeda:IvyLeagueLocations.png|right|thumb|275x275px|Vendndodhja e anëtareve të Ivy League]] '''Ivy League''' është një Konferencë Atletike studentore e përbërë nga ekipet sportive të tetë Institucioneve private të [[Universiteti|Arsimit të Lartë]] në Rajonin Verilindor të Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Emri i Konferencës shpesh përdoret për t'iu referuar vetë tetë shkollave si një grup.<ref>{{Cito web|url=http://etcweb.princeton.edu/CampusWWW/Companion/ivy_league.html|title=Princeton Campus Guide – Ivy League|accessdate=2007-04-26|archive-date=22 mars 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100322232720/http://etcweb.princeton.edu/CampusWWW/Companion/ivy_league.html|url-status=dead}}</ref> Të tetë institucionet pjesmarrëse janë [[Brown University]], [[Columbia University]], [[Cornell University]], [[Dartmouth College]], [[Harvard University]], [[Universiteti i Pensilvanisë]], [[Universiteti i Princeton]], dhe [[Yale University]]. Termi ''Ivy League'' ka konotacione të ekselencës akademike, selektivitetit në pranimeve, dhe elitizmit. Shkollat e Ivy League konsiderohen, në përgjithësi, si disa nga më prestigjiozet, duke u renditur në mesin e Universiteteve më të mira në mbarë botën.<ref name="World's Best Colleges">{{Cito web|url=http://www.usnews.com/articles/education/worlds-best-colleges/2009/06/18/worlds-best-colleges-top-400.html|title=World's Best Colleges|accessdate=2009-07-03}}</ref>  Të teta këto universitete janë listuar në midis pesëmbëdhjetëshes më të mirë të renditjes së universiteteve Amerikane nga  ''U.S. News & World Report'' 2016.<ref name="National University Rankings">{{Cito web|url=http://colleges.usnews.rankingsandreviews.com/best-colleges/rankings/national-universities|title=National University Rankings|publisher=U.S. News &amp; World Report|accessdate=2013-09-11|archive-date=21 maj 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110521210513/http://colleges.usnews.rankingsandreviews.com/best-colleges/rankings/national-universities|url-status=dead}}</ref>  == Anëtarët == Universitet e Ivy League kanë disa nga buxhetet universitare më të mëdha në botë, çka lejon këto universitete të ofrojnë facilete moderne dhe të kenë burimet financiare të nevojshme për të financuar kërkimin shkencor. Në vitin 2014, Universiteti Harvard kishte asete prej 36.4 miliardë dollarë.<ref>{{Cite news|url=http://online.wsj.com/articles/harvard-endowment-earns-15-4-return-for-fiscal-2014-1411506002|work=The Wall Street Journal|first=Dan|last=Fitzpatrick|title=Harvard Endowment Earns 15.4% Return for Fiscal 2014|date=2014-09-23}}</ref> {| class="wikitable" cellspacing=4 style="text-align:left; margin-right:0;" class="wikitable sortable" |- !Institucioni !class="unsortable"|Vendodhja !class="unsortable"|Nofka !Studentë Bachelor !Studentë Master dhe PhD !Studentë Total !Buxheti në 2015 !Stafi akademik !class="unsortable"|Motto |- |[[Brown University]] |[[Providence]],<br>[[Rhode Island]] |Bears |{{nts|6316}}<ref name="brown.edu">{{cite web|url=http://www.brown.edu/web/about/facts/enrollment|title=Facts about Brown University|publisher=Brown.edu|accessdate=2011-01-30|archive-date=25 korrik 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100725211837/http://www.brown.edu/web/about/facts/enrollment|url-status=dead}}</ref> |{{nts|2333}}<ref name="brown.edu"/> |{{nts|8649}} |$3.3 billion<ref>Michael McDonald, "Brown Posts 16.1 Percent Investment Gain in Year Ended June 30," Bloomberg.com/news, Oct. 1, 2014 (bloomberg.com/news/2014-10-01/brown-posts-16-1-investment-gain-in-year-ended-june-30.html)</ref> |{{nts|736}}<ref>{{cite web|url=http://www.brown.edu/about/facts/faculty-and-employees|title=Faculty & Employees|publisher=Brown University|accessdate=8 tetor 2014}}</ref> |''In Deo Speramus''<br />(Në Zot ne Shpresojmë) |- |[[Columbia University]] |[[New York City]],<br>[[New York]] |Lions |{{nts|7160}}<ref name="columbia.edu">[http://www.columbia.edu/cu/opir/abstract/enrollment_fte_school_all.htm]. Columbia University Common Data Set. Retrieved on 2010-04-18.</ref> |{{nts|15760}}<ref name="columbia.edu"/> |{{nts|22920}} |$9.6 billion<ref>Christian Zhang, "University announces 17.5 percent return on endowment in 2014," ''Columbia Daily Spectator'', Oct. 1, 2014 (columbiaspectator.com/news/2014/10/01/university-announces-175-percent-return-endowment-2014)</ref> |{{nts|3763}}<ref>http://www.columbia.edu/cu/opir/abstract/opir_faculty_history_1.htm</ref> |''In lumine Tuo videbimus lumen''<br />(Nën dritën Tënde ne e shohim dritën) |- |[[Cornell University]] |[[Ithaca]],<br>[[New York]] |Big Red |{{nts|13931}}<ref name="dpb.cornell.edu">{{cite web|url=http://www.dpb.cornell.edu/documents/1000435.pdf#pagemode=bookmarks|title=Cornell Common Data Set|accessdate=2011-01-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185815/http://dpb.cornell.edu/documents/1000435.pdf#pagemode=bookmarks|archive-date=4 mars 2016|url-status=dead}}</ref> |{{nts|6702}}<ref name="dpb.cornell.edu"/> |{{nts|20633}} |$6.2 billion<ref name="ReferenceA">Peter Jacobs, "How All the Ivy League Endowments Performed," ''Business Insider'', Oct. 22, 2014 (businessinsider.com/ivy-league-university-endowments-fiscal-year-2014-returns-2014-10)</ref> |{{nts|2908}} |I would found an institution where any person can find instruction in any study. |- |[[Dartmouth College]] |[[Hanover, New Hampshire|Hanover]],<br>[[New Hampshire|New&nbsp;Hampshire]] |Big Green |{{nts|4248}}<ref name="dartmouth.edu">{{cite web|url=http://www.dartmouth.edu/~oir/pdfs/enrollments_10.pdf|title=Microsoft Word - header_factbook.doc|format=PDF|accessdate=2011-07-17}}</ref> |{{nts|1893}}<ref name="dartmouth.edu"/> |{{nts|6141}} |$4.7 billion<ref>"College endowment valued at $4.5 billion," ''The Dartmouth'', Sept. 16, 2014 (thedartmouth.com/2014/09/16/news/college-endowment-valued-at-4-5-billio)</ref> |571 |''Vox clamantis in deserto''<br />(Zëri i Tij thërret në shkretëtirë)<ref>The former English translation is that more commonly used by Dartmouth itself</ref> |- |[[Harvard University]] |[[Cambridge, Massachusetts|Cambridge]],<br>[[Massachusetts]] |Crimson |{{nts|7181}}<ref name="provost.harvard.edu">[http://www.provost.harvard.edu/institutional_research/Provost_-_FB2009_10_Sec02_Enrollments.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100331065306/http://www.provost.harvard.edu/institutional_research/Provost_-_FB2009_10_Sec02_Enrollments.pdf |date=31 mars 2010 }}. Harvard University Factbook. Retrieved on 2010-04-18.</ref> |{{nts|14044}}<ref name="provost.harvard.edu"/> |{{nts|21225}} |$37.6 billion<ref>Michael McDonald, "Harvard’s 15.4% Gain Trails as Mendillo Successor Sought," Bloomberg.com/news, Sept. 24, 2014 (bloomberg.com/news/2014-09-23/harvard-has-15-4-investment-gain-trailing-dartmouth-penn-1-.html)</ref> |{{nts|4671}}<ref>{{Cite web|url=http://www.provost.harvard.edu/institutional_research/Provost_-_09_18-19facuni.pdf|title=Kopje e arkivuar|url-status=dead|access-date=9 mars 2016|archive-date=25 prill 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120425050912/http://www.provost.harvard.edu/institutional_research/Provost_-_09_18-19facuni.pdf}}</ref> |''Veritas''<br/>(Vërtetësi) |- |[[Universiteti i Pensilvanisë]] |[[Philadelphia]],<br>[[Pennsylvania]] |Quakers |{{nts|10337}}<ref name="Penn: Facts and Figures">{{cite web|url=http://www.upenn.edu/about/facts.php|title=Penn: Facts and Figures|publisher=Upenn.edu|date=2010-11-19|accessdate=2011-01-30|archive-date=26 shkurt 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100226023403/http://www.upenn.edu/about/facts.php|url-status=dead}}</ref> |{{nts|10306}}<ref name="Penn: Facts and Figures"/> |{{nts|20643}} |$10.1 billion<ref>Michael McDonald, "University of Pennsylvania Posts 17.5% Investment Return," Bloomberg.com/news, Sept. 18, 2014 (bloomberg.com/news/2014-09-18/university-of-pennsylvania-posts-17-5-investment-return-1-.html)</ref> |{{nts|4464}}<ref>{{cite web|url=http://www.upenn.edu/about/facts.php|title=Penn: Penn Facts|publisher=The University of Pennsylvania|accessdate=8 tetor 2014|archive-date=26 shkurt 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100226023403/http://www.upenn.edu/about/facts.php|url-status=dead}}</ref> |''Leges sine moribus vanae''<br />(Ligjet pa moral janë të pavlefshme)<ref>[http://www.archives.upenn.edu/histy/features/vis_obj/heraldry/guide.html Guide to the Usage of the Seal and Arms of the University of Pennsylvania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303201629/http://www.archives.upenn.edu/histy/features/vis_obj/heraldry/guide.html |date=3 mars 2016 }} University Archives and Records Center, University of Pennsylvania. Retrieved 10 September 2009.</ref> |- |[[Universiteti i Princeton]] |[[Princeton]],<br>[[New Jersey]] |Tigers |{{nts|5113}}<ref name="registrar.princeton.edu">[http://registrar.princeton.edu/university_enrollment_sta/common_cds2009.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130421120450/http://registrar.princeton.edu/university_enrollment_sta/common_cds2009.pdf |date=21 prill 2013 }}. Princeton University Common Data Set. Retrieved on 2010-04-18.</ref> |{{nts|2479}}<ref name="registrar.princeton.edu"/> |{{nts|7592}} |$22.7 billion<ref name="ReferenceA"/> |{{nts|1172}} |''Dei sub numine viget''<br />(Nën fuqinë e Zotit ajo lulëzon) |- |[[Yale University]] |[[New Haven]],<br>[[Connecticut]] |Bulldogs |{{nts|5275}}<ref name="yale.edu">{{cite web|url=http://www.yale.edu/oir/factsheet.html#Fall%201995%20Enrollment|title=Factsheet – Statistical Summary of Yale University|publisher=Yale.edu|date=2009-06-30|accessdate=2011-01-30|archive-date=3 prill 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070403080525/http://www.yale.edu/oir/factsheet.html#Fall%201995%20Enrollment|url-status=dead}}</ref> |{{nts|6391}}<ref name="yale.edu"/> |{{nts|11666}} |$25.6 billion<ref>Adrian Rodrigues, "Yale endowment rises to all-time high," ''Yale Daily News'', Sept. 25, 2014 (yaledailynews.com/blog/2014/09/25/yale-endowment-rises-to-all-time-high)</ref> |{{nts|4140}}<ref>{{cite web|url=http://www.yale.edu/about/facts.html|title=About - Facts|publisher=Yale University|accessdate=8 tetor 2014|archive-date=22 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222054308/http://www.yale.edu//about/facts.html|url-status=dead}}</ref> |אורים ותומים <br/>(''Urim and Thummim'')<br />''Lux et veritas''<br />(Dritë dhe vërtetësi) |} <gallery mode="packed" heights="175px"> File:Brown Campus Manning Hall.JPG|[[Brown University]] File:Columbia_University,_Low_Library,_Manhattan,_Nov_2013.jpg|[[Columbia University]] File:Cornell University, Ho Plaza and Sage Hall.jpg|[[Cornell University]] File:Dartmouth College campus 2007-10-20 10.JPG|[[Dartmouth College]] File:Harvard yard winter 2009j.JPG|[[Harvard University]] File:Penn campus 2.jpg|[[Universiteti i Pensilvanisë]] File:ClevelandTowerWatercolor20060829.jpg|[[Universiteti i Princeton]] File:Yale University Old Campus 04.JPG|[[Yale University]] </gallery> == Burim i të dhënave == {{reflist}} [[Kategoria:Universitete dhe kolegje në Shtetet e Bashkuara]] [[Kategoria:Universitete Anglosaksone]] 38mlwrdrhiir8khoxjsnjjy4gg9ktp9 0 180440 3058354 2234928 2026-10-19T23:36:38Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3058354 wikitext text/x-wiki '''Helen Magill White''' (28 nëntor 1853 – 28 tetor 1944) është femra e parë në SHBA e cila morri titullin Ph.D. == Shih edhe == * [[Juliana Morell]] * [[Elena Kornaro Piskopia]] * [[Stefania Wolicka]] * [[Nadezhda Suslova]] == Lidhje të jashtme == *[https://web.archive.org/web/20110514011746/http://rmc.library.cornell.edu/EAD/htmldocs/RMM04107.html The Helen Magill White Papers], [[Cornell University]] *[http://www.swarthmore.edu/news/time/ Swarthmore College Presidents] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924122600/http://www.swarthmore.edu/news/time/ |date=24 shtator 2015 }} {{cung}} [[Kategoria:Lindje 1853]] [[Kategoria:Vdekje 1944]] [[Kategoria:Amerikanë]] 46v3xdmvqglx2d3j9qe71ghi8a7867y 0 194411 3058469 3056032 2026-10-20T08:50:32Z Punetor i Rregullt5 104669 /* */ 3058469 wikitext text/x-wiki {{Other uses}} {{Italic title}} {{Taxobox | image = {{Multiple image |direction = vertical |align = center |image1 = Adult male Royal Bengal tiger.jpg |image2 = Lion waiting in Namibia.jpg |image3 = Standing jaguar.jpg |image4 = Slleo1.jpg |image5 = Irbis4.JPG}} | image_caption = [[Tigri]], [[luani]], [[jaguari]], [[leopardi]] dhe [[leopardi i dëborës]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Mammalia]] | ordo = [[Carnivora]] | familia = [[Felidae]] | subfamilia = [[Pantherinae]] | genus = '''''Panthera''''' | authority = [[Lorenz Oken|Oken]], 1816 | type_species = ''[[Leopardi|Felis pardus]]'' | type_species_authority = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758) | subdivision_ranks = [[specia|Llojet]] | subdivision = :''[[Panthera tigris]]''<br /> :''[[Panthera leo]]''<br /> :''[[Panthera onca]]''<br /> :''[[Panthera pardus]]''<br /> :''[[Panthera uncia]]''<br /> }} '''''Panthera''''' ({{Shqiptimi|Panterat}}) është një [[gjinia|gjini]] brenda familjes ''[[Felidae]]'', që u emërua dhe u përshkrua për herë të parë nga natyralisti [[Gjermania|gjerman]] Lorenz Oken në vitin 1816.<ref>Oken, L. (1816). [https://books.google.com/books?id=S5o5AAAAcAAJ&pg=PA1052 ''Lehrbuch der Zoologie'', 2. Abtheilung]. August Schmid & Comp., Jena.</ref> Taksonomisti britanik [[R. I. Pocock]] rishikoi klasifikimin e kësaj gjinie në v. 1916, duke e përbërë nga [[Lloji|llojet]]: [[Luani|luan]], [[Tigri|tigër]], [[Jaguari|jaguar]] dhe [[Leopardi|leopard]], në bazë të veçorive të [[Kafka|kafkës]].<ref name="Pocock1916">Pocock, R. I. (1916).</ref> Rezultatet e analizave gjenetike tregojnë se edhe [[leopardi i dëborës]] i takon gjinisë së panterave, një klasifikim që u pranua dhe nga vlerësuesit e [[BNRN]]-së pas një studimi në vitin 2008.<ref name="Johnson2006">{{Cite journal|author=Johnson, W. E., Eizirik, E., Pecon-Slattery, J., Murphy, W. J., Antunes, A., Teeling, E. & O'Brien, S. J.|year=2006|doi=10.1126/science.1122277|title=The Late Miocene radiation of modern Felidae: A genetic assessment.|url=https://archive.org/details/sim_science_2006-01-06_311_5757/page/72|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=311|pages=73–77|pmid=16400146|issue=5757}}</ref><ref name="iucn1">Jackson, R., Mallon, D., McCarthy, T., Chundaway, R. A., Habib, B. (2008).</ref> == Emri == Fjala ''panterë'' rrjedh nga [[latinishtja]] ''panthēra'', që rrjedh nga [[Greqishtja e lashtë|greqishtja]] ''pánthēr'' (πάνθηρ).<ref>{{Cite web|author1=Liddell, H. G.|author2=R. Scott|name-list-style=amp|url=http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2377441|title=πάνθηρ|work=A Greek-English Lexicon, revised and augmented|year=1940|location=Oxford|publisher=Clarendon Press}}</ref> Parashtesa [[Gjuha greke|greke]] ''pan-'' (πάν), që do të thotë "të gjitha", dhe ''thēr'' (θήρ), që do të thotë "gjah" ose "pre", bart kuptimin "grabitqari i të gjitha kafshëve". Përdorimi i fjalës për një bishë, ka origjinën nga antikiteti në [[orienti|Orienti]], ndoshta nga India në Persi, e pastaj në Greqi.<ref name="oed">{{Cite web|author=OUP|url=http://www.oed.com/view/Entry/137001|title=Panther|work=[[Oxford English Dictionary]]|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|year=2002}}</ref><ref name="Pantheratigrisssp.balica">{{cite iucn|author=Jackson, P. Nowell, K.|year=2008|title=Panthera tigris ssp. balica|url=https://www.iucnredlist.org/details/41682/0}}</ref> ==Taksonomia== Gjatë shekujve 19-të dhe 20-të, eksploruesit e ndryshëm dhe stafi i muzeve të historisë natyrore sugjeruan një numër të madh nënllojesh, ose ndonjëherë të quajtur 'raca', për të gjitha speciet Panthera. Taksonomisti [[R. I. Pocock|Pocock]] shqyrtoi lëkurat dhe [[kafka]]t në koleksionin zoologjik të ''Muzeut të Historisë Natyrore të Londrës'' dhe [[nënlloje]]ve të grupuara, duke shkurtuar kështu listat në mënyrë të konsiderueshme. Që nga mesi i viteve 1980, disa specie të ''Panterave'' u bënë subjekt i hulumtimeve gjenetike, kryesisht duke përdorur mostra të gjakut të individëve kaptivë. Rezultatet e studimit tregojnë se shumë prej nënllojeve të luanit dhe leopardit duhet të diskutohen dhe klasifikohen për shkak të dallimit të pamjaftueshëm gjenetik midis tyre. Më pas, u propozua që të grupojnë të gjitha [[popullata]]t e [[leopardi Afrikan|leopardit Afrikan]] në ''P. p. pardus'' dhe të mbajë tetë emra nënllojesh për popullatën e [[leopardi Aziatik|leopardit Aziatik]]. Bazuar në kërkimin gjenetik, u sugjerua që të grupohen të gjitha popullatat e [[luani Afrikan|luanit nën-saharian]] të grupohen në ''[[Panthera leo leo|P. l. leo]]''. Rezultatet e studimeve filogjeografike tregojnë se popullatat e [[luani i Afrikës Perëndimore|luanit Perëndimorë]] dhe [[Dega e luanit të Afrikës Qendrore|Qendrorë]] janë të lidhur ngushtë me [[luani Aziatik|luanin Indian]] dhe sëbashku formojnë një degë të ndryshme nga popullata e luanit në [[Afrika Jugore|Afrikën Jugore]] dhe [[Afrika Lindore|Lindore]]; Etiopia Juglindore është një rajon ku popullata Veriore dhe Jugore është përzierë. [[Pantera e zezë]] nuk ështē një specie të veçantë nga të tjerat. Ajo formohet nga një gjen recesiv që gjendet në jaguarët dhe leopardët. Shpesh, pullat dallohen në jaguarët e zinj. <ref>{{cite journal|author=Robinson, R.|year=1970|title=Inheritance of black form of the leopard Panthera pardus|url=https://archive.org/details/genetica_1970_41_1/page/190|journal=Genetica|volume=41|issue=1|pages=190–197|pmid=5480762|doi=10.1007/bf00958904}}</ref><ref>{{cite journal|author=Eizirik, E.|author2=Yuhki, N.|author3=Johnson, W. E.|author4=Menotti-Raymond, M.|author5=Hannah, S. S.|author6=O'Brien, S. J.|title=Molecular Genetics and Evolution of Melanism in the Cat Family|journal=Current Biology|year=2003|volume=13|issue=5|pages=448–453|doi=10.1016/S0960-9822(03)00128-3|pmid=12620197}}</ref> ===Filogjenia=== Kladogrami më poshtë ndjek shkencëtarët Mazák, Kristiansen dhe Kitchener (2011).<ref name="P.zdanskyi">{{Cite journal|year=2011|title=Oldest Known Pantherine Skull and Evolution of the Tiger|url=http://www.plosone.org/article/info%3Adoi%2F10.1371%2Fjournal.pone.0025483|journal=PLoS ONE|volume=6|issue=10|pages=e25483|doi=10.1371/journal.pone.0025483|pmid=22016768|last1=Mazák|first1=Ji H.|last2=Christiansen|first2=Per|last3=Kitchener|first3=Andrew C.|pmc=3189913|access-date=27 qershor 2018|archive-date=21 tetor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111021041030/http://www.plosone.org/article/info%3Adoi%2F10.1371%2Fjournal.pone.0025483|url-status=dead}}</ref> {{clade| style=font-size:85%;line-height:85% |label1=[[Pantherinae]] |1={{clade |1=''[[Neofelis]]''[[File:A handbook to the carnivora (Neofelis nebulosa).jpg|70 px]] |label2='''''Panthera''''' |2={{clade |1=''[[Panthera uncia]]''[[File:Ounce (PSF).png|70 px]] |2={{clade |1=''[[Panthera palaeosinensis]]''† |2={{clade |1={{clade |1=''[[Panthera onca]]''[[File:Jaguar Histoire Naturelle (white background).jpg|70 px]] |2={{clade |1=''[[Panthera atrox]]''† |2={{clade |1=''[[Panthera spelaea]]''† |2={{clade |1=''[[Panthera leo]]''[[File:Lydekker - Lion (white background).JPG|70 px]] |2=''[[Panthera pardus]]''[[File:Lydekker - Leopard (white background).JPG|70 px]] }} }} }} }} |2={{clade |1=''[[Panthera tigris]]''[[File:A handbook to the carnivora (Panthera tigris).jpg|70 px]] |2=''[[Panthera zdanskyi]]''† }} }} }} }} }} }} === Llojet === Tabela e mëposhtme tregon klasifikimin e specieve të gjinisë ''Panthera'' bazuar në klasifikimin e ri të vitit 2017:<ref name="msw3"/><ref name="CatSG2017">{{cite journal|author1=Kitchener, A. C.|author2=Breitenmoser-Würsten, C.|author3=Eizirik, E.|author4=Gentry, A.|author5=Werdelin, L.|author6=Wilting, A.|author7=Yamaguchi, N.|author8=Abramov, A. V.|author9=Christiansen, P.|author10=Driscoll, C.|author11=Duckworth, J. W.|author12=Johnson, W.|author13=Luo, S.-J.|author14=Meijaard, E.|author15=O’Donoghue, P.|author16=Sanderson, J.|author17=Seymour, K.|author18=Bruford, M.|author19=Groves, C.|author20=Hoffmann, M.|author21=Nowell, K.|author22=Timmons, Z.|author23=Tobe, S.|year=2017|title=A revised taxonomy of the Felidae: The final report of the Cat Classification Task Force of the IUCN Cat Specialist Group|journal=Cat News|issue=Special Issue 11|url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/32616/A_revised_Felidae_Taxonomy_CatNews.pdf?sequence=1&isAllowed=y}}</ref> {| class="wikitable" |- ! Llojet !! Nënllojet !! Përhapja |- |[[Tigri]] ''P. tigris'' [[File:Panthera tigris corbetti (Tierpark Berlin) 832-714-(118).jpg|200px]] |style="white-space: nowrap;"|[[Tigri i Azisë Kontinentale]] përfshin: *[[Tigri Bengalez]] ''P. t. tigris'' ''sensu scrito''<ref name="CatSG2017"/> *[[Tigri Siberian]] ''P. t. tigris'', më parë ''P. t. altaica''<ref name="msw3"/> *[[Tigri i Kinës Jugore]] ''P. t. tigris'', më parë ''P. t. amoyensis''<ref name="msw3"/> *†[[Tigri Kaspik]] ''P. t. tigris'', më parë ''P. t. virgata''<ref name="msw3"/><ref>{{cite iucn|author=Jackson, P.|author2=Nowell, K.|year=2008|title=Panthera tigris ssp. virgata|url=https://www.iucnredlist.org/details/41505/0}}</ref> *[[Tigri Indokinez]] ''P. t. tigris'', më parë ''P. t. corbetti''<ref name="msw3"/> *[[Tigri Malajzezë]] ''P. t. tigris'', më parë ''P. t. jacksoni''<ref>{{cite journal|author=Luo, S.J.|author2=Kim, J.H.|author3=Johnson, W.E.|author4=Walt, J.v.d.|author5=Martenson, J.|author6=Yuhki, N.|author7=Miquelle, D.G.|year=2004|title=Phylogeography and Genetic Ancestry of Tigers (''Panthera tigris'')|journal=PLOS Biology|volume=2|issue=12|pages=e442|doi=10.1371/journal.pbio.0020442|pmid=15583716|pmc=534810|display-authors=etal}}</ref> [[Tigri i Ishujve Sunda]] ''P. t. sondaica'' përfshin:<ref name="CatSG2017"/> *{{dagger}}[[Tigri Javanez]] ''P. t. sondaica'' ''sensu scrito''<ref name="msw3"/><ref>{{cite iucn|author=Jackson, P.|author2=Nowell, K.|year=2008|title=Panthera tigris ssp. sondaica|url=https://www.iucnredlist.org/details/41681/0|ref=none}}</ref> *{{dagger}}[[Tigri Balinez]] ''P. t. sondaica'', më parë ''P. t. balica''<ref name="msw3"/><ref name="Pantheratigrisssp.balica" /> *[[Tigri Sumatran]] ''P. t. sondaica'', më parë ''P. t. sumatrae''<ref name="msw3"/> ||Gjendet në në: Indi, Nepal, Bangladesh, Butan, Mianmar, Tailand, Kamboxhia, Rusinë lindore dhe Ishullin Indonezian të Sumatrës. |- |[[Luani]] ''P. leo'' [[File:P l Bleyenberghi 1.jpg|200px]] |style="white-space: nowrap;"| *''[[Panthera leo leo|P. l. leo]]'' *''[[Panthera leo melanochaita|P. l. melanochaita]]'' |Gjendet në: [[India|Indi]], [[Afrika Veriore|Afrikën Veriore]], [[Afrika perëndimore|Afrika Perëndimore]], [[Afrika Qendrore|Afrikën Qendrore]], [[Afrika Lindore|Afrika Lindore]] dhe në [[Afrika Jugore|Afrikën Jugore]] |- |[[Jaguari]] ''P. onca'' [[File:Standing jaguar.jpg|200px]] |Monotipikë.<ref>{{Cite journal|last=Larson|first=S. E.|date=1997|title=Taxonomic re-evaluation of the jaguar|url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/(SICI)1098-2361(1997)16:2%3C107::AID-ZOO2%3E3.0.CO;2-E/abstract|journal=Zoo Biology|language=en|volume=16|issue=2|pages=107–120|doi=10.1002/(SICI)1098-2361(1997)16:2<107::AID-ZOO2>3.0.CO;2-E|issn=1098-2361}}</ref> |Ai shtrihet në të gjithë SHBA-në dhe në Meksikë, në Kili dhe Argjentinë, duke përfshirë pjesën më të madhe të Brazilit Amazonian. Vendet e pranishme në rangun modern janë Argjentina, Belize, Bolivia, Brazili, Kolumbia, Kosta Rika (veçanërisht në Gadishullin Osa), Ekuadori, Guiana Franceze, Guatemala, Guajana, Hondurasi, Meksika, Nikaragua, Panamaja, Paraguaji, Peru, Suriname, Shtetet e Bashkuara dhe në Venezuelë. |- |[[Leopardi]] ''P. pardus'' [[File:Leopard3.jpg|200px]] | *[[Leopardi Afrikan]] (''Panthera pardus pardus'') *[[Leopardi Amur]] (''Panthera pardus orientalis'') *[[Leopardi Arab]] (''Panthera pardus nimr'') *[[Leopardi Indian]] (''Panthera pardus fusca'') *[[Leopardi Indokinez]] (''Panthera pardus delacouri'') *[[Leopardi Javanez]] (''Panthera pardus melas'') *[[Leopardi i Persisë]] (''Panthera pardus saxicolor'') *[[Leopardi i Sri Lankës]] (''Panthera pardus kotiya'') |Gjendet në: Afrikën lindore, Afrikën veriore, Arabi, Persi, Kinën Veriore dhe në ishujt Sunda. |- |[[Leopardi i dëborës]] (''P. uncia'') [[File:Lightmatter_snowleopard.jpg|200px]] | Monotipikë. |Gjendet në: Himalaja, Indi, Tazakistan, Kazakistan, Kyrgizstan, në malet e Pamirit dhe në Uzbekistan. |} == Shiko edhe == * [[Pantherinae]] * [[Neofelis]] * [[Hibridet e panterave]] * [[Macja më e madhe]] == Referime == {{Reflist|30em}} ==Lexim i mëtejshëm== * {{cite book|title=The Big Cats and Their Fossil Relatives: An Illustrated Guide to Their Evolution and Natural History|author1=A. Turner|author2=[[Mauricio Antón]]|date=1997|publisher=[[Columbia University Press]]|isbn=978-0-231-10228-5|url=https://books.google.com/books/about/The_Big_Cats_and_Their_Fossil_Relatives.html?id=66mRJSxIAfoC&redir_esc=y|language=en}} {{Macet e mëdha}} [[Kategoria:Pantera|*]] [[Kategoria:Kafshë mishngrënëse]] [[Kategoria:Macet e mëdha]] [[Kategoria:Gjini e gjitarëve]] 3p2b5equdfaavhqqfmbd2o6q9c5qylf 3058471 3058469 2026-10-20T08:51:51Z Punetor i Rregullt5 104669 3058471 wikitext text/x-wiki {{Other uses}} {{Italic title}} {{Taxobox | image = {{Multiple image |direction = vertical |align = center |image1 = Adult male Royal Bengal tiger.jpg |image2 = Lion waiting in Namibia.jpg |image3 = Standing jaguar.jpg |image4 = Slleo1.jpg |image5 = Irbis4.JPG}} | image_caption = [[Tigri]], [[luani]], [[jaguari]], [[leopardi]] dhe [[leopardi i dëborës]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Mammalia]] | ordo = [[Carnivora]] | familia = [[Felidae]] | subfamilia = [[Pantherinae]] | genus = '''''Panthera''''' | authority = [[Lorenz Oken|Oken]], 1816 | type_species = ''[[Leopardi|Felis pardus]]'' | type_species_authority = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758) | subdivision_ranks = [[specia|Llojet]] | subdivision = :''[[Panthera tigris]]''<br /> :''[[Panthera leo]]''<br /> :''[[Panthera onca]]''<br /> :''[[Panthera pardus]]''<br /> :''[[Panthera uncia]]''<br /> }} '''''Panthera''''' ({{Shqiptimi|Panterat}}) është një [[gjinia|gjini]] brenda familjes ''[[Felidae]]'', që u emërua dhe u përshkrua për herë të parë nga natyralisti [[Gjermania|gjerman]] Lorenz Oken në vitin 1816.<ref>Oken, L. (1816). [https://books.google.com/books?id=S5o5AAAAcAAJ&pg=PA1052 ''Lehrbuch der Zoologie'', 2. Abtheilung]. August Schmid & Comp., Jena.</ref> Taksonomisti britanik [[R. I. Pocock]] rishikoi klasifikimin e kësaj gjinie në v. 1916, duke e përbërë nga [[Lloji|llojet]]: [[Luani|luan]], [[Tigri|tigër]], [[Jaguari|jaguar]] dhe [[Leopardi|leopard]], në bazë të veçorive të [[Kafka|kafkës]].<ref name="Pocock1916">Pocock, R. I. (1916).</ref> Rezultatet e analizave gjenetike tregojnë se edhe [[leopardi i dëborës]] i takon gjinisë së panterave, një klasifikim që u pranua dhe nga vlerësuesit e [[BNRN]]-së pas një studimi në vitin 2008.<ref name="Johnson2006">{{Cite journal|author=Johnson, W. E., Eizirik, E., Pecon-Slattery, J., Murphy, W. J., Antunes, A., Teeling, E. & O'Brien, S. J.|year=2006|doi=10.1126/science.1122277|title=The Late Miocene radiation of modern Felidae: A genetic assessment.|url=https://archive.org/details/sim_science_2006-01-06_311_5757/page/72|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=311|pages=73–77|pmid=16400146|issue=5757}}</ref><ref name="iucn1">Jackson, R., Mallon, D., McCarthy, T., Chundaway, R. A., Habib, B. (2008).</ref> == Emri == Fjala ''panterë'' rrjedh nga [[latinishtja]] ''panthēra'', që rrjedh nga [[Greqishtja e lashtë|greqishtja]] ''pánthēr'' (πάνθηρ).<ref>{{Cite web|author1=Liddell, H. G.|author2=R. Scott|name-list-style=amp|url=http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2377441|title=πάνθηρ|work=A Greek-English Lexicon, revised and augmented|year=1940|location=Oxford|publisher=Clarendon Press}}</ref> Parashtesa [[Gjuha greke|greke]] ''pan-'' (πάν), që do të thotë "të gjitha", dhe ''thēr'' (θήρ), që do të thotë "gjah" ose "pre", bart kuptimin "grabitqari i të gjitha kafshëve". Përdorimi i fjalës për një bishë, ka origjinën nga antikiteti në [[orienti|Orienti]], ndoshta nga India në Persi, e pastaj në Greqi.<ref name="oed">{{Cite web|author=OUP|url=http://www.oed.com/view/Entry/137001|title=Panther|work=[[Oxford English Dictionary]]|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|year=2002}}</ref><ref name="Pantheratigrisssp.balica">{{cite iucn|author=Jackson, P. Nowell, K.|year=2008|title=Panthera tigris ssp. balica|url=https://www.iucnredlist.org/details/41682/0}}</ref> == Llojet == Tabela e mëposhtme tregon klasifikimin e llojeve: {| class="wikitable" |- ! Llojet !! Nënllojet !! Përhapja |- |[[Tigri]] ''P. tigris'' [[File:Panthera tigris corbetti (Tierpark Berlin) 832-714-(118).jpg|200px]] |style="white-space: nowrap;"|[[Tigri i Azisë Kontinentale]] përfshin: *[[Tigri Bengalez]] ''P. t. tigris'' ''sensu scrito''<ref name="CatSG2017"/> *[[Tigri Siberian]] ''P. t. tigris'', më parë ''P. t. altaica''<ref name="msw3"/> *[[Tigri i Kinës Jugore]] ''P. t. tigris'', më parë ''P. t. amoyensis''<ref name="msw3"/> *†[[Tigri Kaspik]] ''P. t. tigris'', më parë ''P. t. virgata''<ref name="msw3"/><ref>{{cite iucn|author=Jackson, P.|author2=Nowell, K.|year=2008|title=Panthera tigris ssp. virgata|url=https://www.iucnredlist.org/details/41505/0}}</ref> *[[Tigri Indokinez]] ''P. t. tigris'', më parë ''P. t. corbetti''<ref name="msw3"/> *[[Tigri Malajzezë]] ''P. t. tigris'', më parë ''P. t. jacksoni''<ref>{{cite journal|author=Luo, S.J.|author2=Kim, J.H.|author3=Johnson, W.E.|author4=Walt, J.v.d.|author5=Martenson, J.|author6=Yuhki, N.|author7=Miquelle, D.G.|year=2004|title=Phylogeography and Genetic Ancestry of Tigers (''Panthera tigris'')|journal=PLOS Biology|volume=2|issue=12|pages=e442|doi=10.1371/journal.pbio.0020442|pmid=15583716|pmc=534810|display-authors=etal}}</ref> [[Tigri i Ishujve Sunda]] ''P. t. sondaica'' përfshin:<ref name="CatSG2017"/> *{{dagger}}[[Tigri Javanez]] ''P. t. sondaica'' ''sensu scrito''<ref name="msw3"/><ref>{{cite iucn|author=Jackson, P.|author2=Nowell, K.|year=2008|title=Panthera tigris ssp. sondaica|url=https://www.iucnredlist.org/details/41681/0|ref=none}}</ref> *{{dagger}}[[Tigri Balinez]] ''P. t. sondaica'', më parë ''P. t. balica''<ref name="msw3"/><ref name="Pantheratigrisssp.balica" /> *[[Tigri Sumatran]] ''P. t. sondaica'', më parë ''P. t. sumatrae''<ref name="msw3"/> ||Gjendet në në: Indi, Nepal, Bangladesh, Butan, Mianmar, Tailand, Kamboxhia, Rusinë lindore dhe Ishullin Indonezian të Sumatrës. |- |[[Luani]] ''P. leo'' [[File:P l Bleyenberghi 1.jpg|200px]] |style="white-space: nowrap;"| *''[[Panthera leo leo|P. l. leo]]'' *''[[Panthera leo melanochaita|P. l. melanochaita]]'' |Gjendet në: [[India|Indi]], [[Afrika Veriore|Afrikën Veriore]], [[Afrika perëndimore|Afrika Perëndimore]], [[Afrika Qendrore|Afrikën Qendrore]], [[Afrika Lindore|Afrika Lindore]] dhe në [[Afrika Jugore|Afrikën Jugore]] |- |[[Jaguari]] ''P. onca'' [[File:Standing jaguar.jpg|200px]] |Monotipikë.<ref>{{Cite journal|last=Larson|first=S. E.|date=1997|title=Taxonomic re-evaluation of the jaguar|url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/(SICI)1098-2361(1997)16:2%3C107::AID-ZOO2%3E3.0.CO;2-E/abstract|journal=Zoo Biology|language=en|volume=16|issue=2|pages=107–120|doi=10.1002/(SICI)1098-2361(1997)16:2<107::AID-ZOO2>3.0.CO;2-E|issn=1098-2361}}</ref> |Ai shtrihet në të gjithë SHBA-në dhe në Meksikë, në Kili dhe Argjentinë, duke përfshirë pjesën më të madhe të Brazilit Amazonian. Vendet e pranishme në rangun modern janë Argjentina, Belize, Bolivia, Brazili, Kolumbia, Kosta Rika (veçanërisht në Gadishullin Osa), Ekuadori, Guiana Franceze, Guatemala, Guajana, Hondurasi, Meksika, Nikaragua, Panamaja, Paraguaji, Peru, Suriname, Shtetet e Bashkuara dhe në Venezuelë. |- |[[Leopardi]] ''P. pardus'' [[File:Leopard3.jpg|200px]] | *[[Leopardi Afrikan]] (''Panthera pardus pardus'') *[[Leopardi Amur]] (''Panthera pardus orientalis'') *[[Leopardi Arab]] (''Panthera pardus nimr'') *[[Leopardi Indian]] (''Panthera pardus fusca'') *[[Leopardi Indokinez]] (''Panthera pardus delacouri'') *[[Leopardi Javanez]] (''Panthera pardus melas'') *[[Leopardi i Persisë]] (''Panthera pardus saxicolor'') *[[Leopardi i Sri Lankës]] (''Panthera pardus kotiya'') |Gjendet në: Afrikën lindore, Afrikën veriore, Arabi, Persi, Kinën Veriore dhe në ishujt Sunda. |- |[[Leopardi i dëborës]] (''P. uncia'') [[File:Lightmatter_snowleopard.jpg|200px]] | Monotipikë. |Gjendet në: Himalaja, Indi, Tazakistan, Kazakistan, Kyrgizstan, në malet e Pamirit dhe në Uzbekistan. |} == Shiko edhe == * [[Pantherinae]] * [[Neofelis]] * [[Hibridet e panterave]] * [[Macja më e madhe]] == Referime == {{Reflist|30em}} ==Lexim i mëtejshëm== * {{cite book|title=The Big Cats and Their Fossil Relatives: An Illustrated Guide to Their Evolution and Natural History|author1=A. Turner|author2=[[Mauricio Antón]]|date=1997|publisher=[[Columbia University Press]]|isbn=978-0-231-10228-5|url=https://books.google.com/books/about/The_Big_Cats_and_Their_Fossil_Relatives.html?id=66mRJSxIAfoC&redir_esc=y|language=en}} {{Macet e mëdha}} [[Kategoria:Pantera|*]] [[Kategoria:Kafshë mishngrënëse]] [[Kategoria:Macet e mëdha]] [[Kategoria:Gjini e gjitarëve]] al3o0it8f1th4lfxn254prp749yp2j8 3058473 3058471 2026-10-20T08:53:49Z Punetor i Rregullt5 104669 /* Llojet */ 3058473 wikitext text/x-wiki {{Other uses}} {{Italic title}} {{Taxobox | image = {{Multiple image |direction = vertical |align = center |image1 = Adult male Royal Bengal tiger.jpg |image2 = Lion waiting in Namibia.jpg |image3 = Standing jaguar.jpg |image4 = Slleo1.jpg |image5 = Irbis4.JPG}} | image_caption = [[Tigri]], [[luani]], [[jaguari]], [[leopardi]] dhe [[leopardi i dëborës]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Mammalia]] | ordo = [[Carnivora]] | familia = [[Felidae]] | subfamilia = [[Pantherinae]] | genus = '''''Panthera''''' | authority = [[Lorenz Oken|Oken]], 1816 | type_species = ''[[Leopardi|Felis pardus]]'' | type_species_authority = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758) | subdivision_ranks = [[specia|Llojet]] | subdivision = :''[[Panthera tigris]]''<br /> :''[[Panthera leo]]''<br /> :''[[Panthera onca]]''<br /> :''[[Panthera pardus]]''<br /> :''[[Panthera uncia]]''<br /> }} '''''Panthera''''' ({{Shqiptimi|Panterat}}) është një [[gjinia|gjini]] brenda familjes ''[[Felidae]]'', që u emërua dhe u përshkrua për herë të parë nga natyralisti [[Gjermania|gjerman]] Lorenz Oken në vitin 1816.<ref>Oken, L. (1816). [https://books.google.com/books?id=S5o5AAAAcAAJ&pg=PA1052 ''Lehrbuch der Zoologie'', 2. Abtheilung]. August Schmid & Comp., Jena.</ref> Taksonomisti britanik [[R. I. Pocock]] rishikoi klasifikimin e kësaj gjinie në v. 1916, duke e përbërë nga [[Lloji|llojet]]: [[Luani|luan]], [[Tigri|tigër]], [[Jaguari|jaguar]] dhe [[Leopardi|leopard]], në bazë të veçorive të [[Kafka|kafkës]].<ref name="Pocock1916">Pocock, R. I. (1916).</ref> Rezultatet e analizave gjenetike tregojnë se edhe [[leopardi i dëborës]] i takon gjinisë së panterave, një klasifikim që u pranua dhe nga vlerësuesit e [[BNRN]]-së pas një studimi në vitin 2008.<ref name="Johnson2006">{{Cite journal|author=Johnson, W. E., Eizirik, E., Pecon-Slattery, J., Murphy, W. J., Antunes, A., Teeling, E. & O'Brien, S. J.|year=2006|doi=10.1126/science.1122277|title=The Late Miocene radiation of modern Felidae: A genetic assessment.|url=https://archive.org/details/sim_science_2006-01-06_311_5757/page/72|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=311|pages=73–77|pmid=16400146|issue=5757}}</ref><ref name="iucn1">Jackson, R., Mallon, D., McCarthy, T., Chundaway, R. A., Habib, B. (2008).</ref> == Emri == Fjala ''panterë'' rrjedh nga [[latinishtja]] ''panthēra'', që rrjedh nga [[Greqishtja e lashtë|greqishtja]] ''pánthēr'' (πάνθηρ).<ref>{{Cite web|author1=Liddell, H. G.|author2=R. Scott|name-list-style=amp|url=http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2377441|title=πάνθηρ|work=A Greek-English Lexicon, revised and augmented|year=1940|location=Oxford|publisher=Clarendon Press}}</ref> Parashtesa [[Gjuha greke|greke]] ''pan-'' (πάν), që do të thotë "të gjitha", dhe ''thēr'' (θήρ), që do të thotë "gjah" ose "pre", bart kuptimin "grabitqari i të gjitha kafshëve". Përdorimi i fjalës për një bishë, ka origjinën nga antikiteti në [[orienti|Orienti]], ndoshta nga India në Persi, e pastaj në Greqi.<ref name="oed">{{Cite web|author=OUP|url=http://www.oed.com/view/Entry/137001|title=Panther|work=[[Oxford English Dictionary]]|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|year=2002}}</ref><ref name="Pantheratigrisssp.balica">{{cite iucn|author=Jackson, P. Nowell, K.|year=2008|title=Panthera tigris ssp. balica|url=https://www.iucnredlist.org/details/41682/0}}</ref> == Llojet == Tabela e mëposhtme tregon klasifikimin e llojeve: {| class="wikitable" |- ! Llojet !! Nënllojet !! Përhapja |- |[[Tigri]] ''P. tigris'' [[File:Panthera tigris corbetti (Tierpark Berlin) 832-714-(118).jpg|200px]] |style="white-space: nowrap;"| *Panthera tigris tigris *Panthera tigris sunda ||Gjendet në në: Indi, Nepal, Bangladesh, Butan, Mianmar, Tailand, Kamboxhia, Rusinë lindore dhe Ishullin Indonezian të Sumatrës. |- |[[Luani]] ''P. leo'' [[File:P l Bleyenberghi 1.jpg|200px]] |style="white-space: nowrap;"| *''[[Panthera leo leo|P. l. leo]]'' *''[[Panthera leo melanochaita|P. l. melanochaita]]'' |Gjendet në: [[India|Indi]], [[Afrika Veriore|Afrikën Veriore]], [[Afrika perëndimore|Afrika Perëndimore]], [[Afrika Qendrore|Afrikën Qendrore]], [[Afrika Lindore|Afrika Lindore]] dhe në [[Afrika Jugore|Afrikën Jugore]] |- |[[Jaguari]] ''P. onca'' [[File:Standing jaguar.jpg|200px]] |Monotipikë.<ref>{{Cite journal|last=Larson|first=S. E.|date=1997|title=Taxonomic re-evaluation of the jaguar|url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/(SICI)1098-2361(1997)16:2%3C107::AID-ZOO2%3E3.0.CO;2-E/abstract|journal=Zoo Biology|language=en|volume=16|issue=2|pages=107–120|doi=10.1002/(SICI)1098-2361(1997)16:2<107::AID-ZOO2>3.0.CO;2-E|issn=1098-2361}}</ref> |Ai shtrihet në të gjithë SHBA-në dhe në Meksikë, në Kili dhe Argjentinë, duke përfshirë pjesën më të madhe të Brazilit Amazonian. Vendet e pranishme në rangun modern janë Argjentina, Belize, Bolivia, Brazili, Kolumbia, Kosta Rika (veçanërisht në Gadishullin Osa), Ekuadori, Guiana Franceze, Guatemala, Guajana, Hondurasi, Meksika, Nikaragua, Panamaja, Paraguaji, Peru, Suriname, Shtetet e Bashkuara dhe në Venezuelë. |- |[[Leopardi]] ''P. pardus'' [[File:Leopard3.jpg|200px]] | *[[Leopardi Afrikan]] (''Panthera pardus pardus'') *[[Leopardi Amur]] (''Panthera pardus orientalis'') *[[Leopardi Arab]] (''Panthera pardus nimr'') *[[Leopardi Indian]] (''Panthera pardus fusca'') *[[Leopardi Indokinez]] (''Panthera pardus delacouri'') *[[Leopardi Javanez]] (''Panthera pardus melas'') *[[Leopardi i Persisë]] (''Panthera pardus saxicolor'') *[[Leopardi i Sri Lankës]] (''Panthera pardus kotiya'') |Gjendet në: Afrikën lindore, Afrikën veriore, Arabi, Persi, Kinën Veriore dhe në ishujt Sunda. |- |[[Leopardi i dëborës]] (''P. uncia'') [[File:Lightmatter_snowleopard.jpg|200px]] | Monotipikë. |Gjendet në: Himalaja, Indi, Tazakistan, Kazakistan, Kyrgizstan, në malet e Pamirit dhe në Uzbekistan. |} == Shiko edhe == * [[Pantherinae]] * [[Neofelis]] * [[Hibridet e panterave]] * [[Macja më e madhe]] == Referime == {{Reflist|30em}} ==Lexim i mëtejshëm== * {{cite book|title=The Big Cats and Their Fossil Relatives: An Illustrated Guide to Their Evolution and Natural History|author1=A. Turner|author2=[[Mauricio Antón]]|date=1997|publisher=[[Columbia University Press]]|isbn=978-0-231-10228-5|url=https://books.google.com/books/about/The_Big_Cats_and_Their_Fossil_Relatives.html?id=66mRJSxIAfoC&redir_esc=y|language=en}} {{Macet e mëdha}} [[Kategoria:Pantera|*]] [[Kategoria:Kafshë mishngrënëse]] [[Kategoria:Macet e mëdha]] [[Kategoria:Gjini e gjitarëve]] 8goevbo0kev8t5k7xqax46ah7v0w7av 4 196848 3058276 3057712 2026-10-19T14:37:37Z MediaWiki message delivery 56618 /* Tech News: 2026-43 */ pjesë e re 3058276 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Stampa:Community hubs/styles.css" /> <templatestyles src="Wikipedia:Buletini Teknik/styles.css" /> <div class="header"> <div class="main-grid"> <div>[[Skeda:Wiki-tech-logo.svg|100px|link=|alt=Stema e Buletinit Teknik]]</div> <div><div class="title">Buletini Teknik</div></div> <div>{{Hub archives|root=Wikipedia:Buletini Teknik|bot=MajavahBot|age=3}}</div> </div> <div class="hub-intro"> <div class="hub-lead">'''Buletini Teknik''' shfaq njoftimet për zhvillimet më të fundit teknike. Faqja përditësohet vetë nga [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] sa herë që ka njoftime të reja.</div> <div class="hub-cards"> <div class="hub-card"> <div class="hub-card-title">Njoftimet në faqen tuaj</div> Nëse doni t'i merrni këto njoftime edhe në faqen tuaj të diskutimit, abonohuni sipas udhëzimeve [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|këtu]]. </div> <div class="hub-card hub-card-note"> <div class="hub-card-title">Nëse faqja zhvendoset</div> Përveç lidhjes më lart, bëni ndryshimin e nevojshëm edhe te [[m:Distribution list/Technical Village Pumps distribution list|lista e shpërndarjes]] në Meta, që njoftimet të vijnë në adresën e re. </div> </div> </div> {{Shortcut|WP:BT}} </div> __TOC__ {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Wikipedia:Buletini Teknik/Arkivi %(counter)d |algo = old(3d) |counter = 2 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} <section begin="dritare" /> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-43</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * To measure the impact of incorporating some [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#November 2025: Ideas and feedback|community-requested features]] on logged-out reader retention, a test for [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Image_Browsing|Image Carousel]] will be pushed to logged-out readers. With the Image Carousel feature, readers browse community-uploaded images, selected by editors as relevant to specific articles. The test starts on November 20. * An experimental notice will be pushed to 0.5% of logged-out mobile readers who come to English Wikipedia from Google, asking them to add Wikipedia as a [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/preferred-sources/ Google Preferred Source]. The test is to see if this notice increases reader retention and encourages people who use Google Search to visit Wikipedia more often. It will run from October 15–29 and will be assessed for its impact on retention and referrals. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:26}} community-submitted {{PLURAL:26|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [[quarry:|Quarry]] returned an “Access denied” error when users tried to run SQL queries, preventing queries from running normally, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T440966] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Cog-icon-grey.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Due to a long-standing bug, applications that use the [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For_Developers|OAuth 2]] client credentials flow to act on their owners’ behalf are treated as if they are logged out. This will be fixed for new applications registered on or after Monday, October 19. Some affected applications need to re-register. [https://phabricator.wikimedia.org/T420297] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.48/wmf.1|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * A proposal to hold the Wikimedia Hackathon every three years, with regional hackathons in between, [[mw:Wikimedia Hackathon/Community Proposal 2026|has been shared]]. It explores making the event more accessible to technical communities in different regions. Share your feedback on the proposal’s [[mw:Talk:Wikimedia Hackathon/Community Proposal 2026|talk page]] before November 6. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19 tetor 2026 16:37 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31178499 --> ocoezadhu6llb291fhapdw0dzf64yib 0 224922 3058420 2905618 2026-10-20T04:49:24Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Oqean Paqësor]] te [[Kategoria:Oqeani Paqësor]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3058420 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Kamchatka_peninsula_topo.jpg|parapamje|Topografia e Kamçatkës]]'''Kamçatka''' ({{Lang-ru|полуо́стров Камча́тка}}, ''Poluostrov Kamçatka'') është një [[Gadishulli|gadishull]] 1,250 kilometra i gjatë në Lindjen e Largët ruse, me një sipërfaqe prej rreth 270,000 km².<ref>''Быкасов В. Е.'' [http://www.bykasov.com/1991/oshibka-v-geografii Ошибка в географии] [[Kategoria:Gadishuj]] [[Kategoria:Rusi]] [[Kategoria:Oqeani Paqësor]] // Известия Всесоюзного Географического Общества. — 1991. — № 6.</ref> Ajo gjendet mes [[Oqeani Paqësor|Oqeanit Paqësor]] në lindje dhe [[Deti Okhotsk|Detit Ohotsk]] në perëndim.<ref>{{Cito web|url=http://www.britannica.com/eb/article-9044464/Kamchatka-Peninsula|title=Kamchatka Peninsula|accessdate=2008-02-20|publisher=Encyclopædia Britannica}} </ref> Në Kamçatkë gjenden [[vullkanët e Kamçatkës]], një [[Vende të trashëgimisë botërore|vend i trashëgimisë botërore]]. == Referime == {{Reflist|30em}} 0t0pp6o9pyiuenihaucn1v1i6g7ghdm 0 230159 3058435 2953337 2026-10-20T05:24:11Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3058435 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Kadambini Ganguly | image = Kadambini Ganguly.jpg | image_size = 140px | caption = | other_names = Kadambini Bose | birth_date = 18 July 1862<ref>{{cite journal|last=Karlekar|first=Malavika|date=2012|title=Anatomy of a Change: Early Women Doctors|journal=India International Centre Quarterly|volume=39|issue=3/4|pages=95–106|jstor=24394278}}</ref> | birth_place = Bhagalpur, Indi | datëvdekja = 3 October 1923 (Age: 63) | death_place = Kolkata, Indi | occupation = Doctor, women's emancipation | spouse = Dwarkanath Ganguly | education = Bethune College<br />University of Calcutta }} '''Kadambini Ganguly''' (Bengali: 18 korrik 1861 - 3 tetor 1923) dhe Chandramukhi Basu ishin dy të diplomuarat e para femra nga India dhe e gjithë Perandoria Britanike. Ajo ishte gjithashtu mjekja e parë femër e Azisë Jugore, e stërvitur në mjekësinë perëndimore, për t'u diplomuar në Azinë Jugore. Anandi Gopal Joshi, një tjetër indiane, u diplomua si mjeke në të njëjtin vit (1886) në Shtetet e Bashkuara. == Jeta e hershme == E bija e Brahmo reformatorit të Braja Kishore Basu, ajo lindi më 18 korrik të vitit 1861 në Bhagalpur, Bihar në Indinë Britanike. Familja ishte nga Chandsi, në Barisal, e cila tani është në Bangladesh. Babai i saj ishte drejtor i shkollës Bhagalpur. Ai dhe Abhay Charan Mallick filluan lëvizjen për emancipimin e grave në Bhagalpur, duke themeluar organizatën e grave Bhagalpur Mahila Samiti në vitin 1863, e para në Indi. Kadambini filloi shkollimin e saj në Banga Mahila Vidyalaya dhe ndërsa në Bethune School (themeluar nga Bethune) në vitin 1878 u bë gruaja e parë që kalonte provimin pranues të Universitetit të Kalkutës. Ajo ishte pjesërisht në njohjen e përpjekjeve të saj që Bethune Kolegji për herë të parë futi FA (First Arts), dhe pastaj kurse të diplomimit në 1883. Ajo dhe Chandramukhi Basu u bënë të diplomuarit e parë nga Bethune College dhe në këtë proces u bënë të diplomuarit e parë femra në vend dhe në të gjithë Perandorinë Britanike.<ref>Female students were admitted into [[Oxford University]] in 1879, one year after the admission of female students for undergraduate studies at the [[University of Calcutta]] {{cite web|url=http://www.ox.ac.uk/aboutoxford/women.shtml|title=Archived copy|accessdate=2006-11-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061018054149/http://www.ox.ac.uk/aboutoxford/women.shtml|archivedate=18 tetor 2006|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061018054149/http://www.ox.ac.uk/aboutoxford/women.shtml |date=18 tetor 2006 }}. The [[tripos]] was opened to women at Cambridge only in 1881 [http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Davis/Indexes/yCambridge.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929104926/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Davis/Indexes/yCambridge.html |date=29 shtator 2007 }}.</ref> == Edukimi mjekësor dhe profesioni == Ganguly studioi mjekësi në Kolegjin Mjekësor Calcutta. Në vitin 1886, ajo u diplomua në diplomën mjekësore të Bengalit. Ajo kështu u bë një nga dy, Anandi Gopal Joshi ishte tjera, gratë indiane mjekët që kualifikohen për të praktikuar mjekësinë perëndimore. Gjithashtu një tjetër grua indiane me emrin Abala Bose kaloi hyrjen në vitin 1881 por u refuzua të hynte në kolegj mjekësor dhe shkoi në Madras (tani Chennai) për të studiuar mjekësi, por kurrë nuk u diplomua. Kadambini mposhti disa kundërshtime nga stafi mësimdhënës, dhe pjesët ortodokse të shoqërisë. Ajo shkoi në Mbretërinë e Bashkuar në vitin 1892 dhe u kthye në Indi pasi u kualifikua si LRCP (Edinburgh), LRCS (Glasgow) dhe GFPS (Dublin). Pasi kishte punuar për një periudhë të shkurtër në Spitalin Lady Dufferin, ajo filloi praktikën e saj private. == Aktivitete sociale == Në vitin 1883 ajo u martua me reformatorin Brahmo dhe udhëheqësin e emancipimit të grave Dwarkanath Ganguly. Ata u përfshinë në mënyrë aktive në emancipimin femëror dhe lëvizjet shoqërore për të përmirësuar kushtet e punës së minatorëve të qymyrit në lindje të Indisë. Ajo ishte një nga gjashtë delegatët femra në sesionin e pestë të Kongresit Kombëtar Indian në vitin 1889 dhe madje organizoi Konferencën e Grave në Kalkutë në vitin 1906 pas ndarjes së Bengalit. Në vitin 1908, ajo kishte organizuar dhe kryesuar një takim të Kalkutës për të shprehur simpati me punëtorët indianë të frymëzuar nga Satyagraha në Transvaal, Afrikën e Jugut. Ajo krijoi një shoqatë për mbledhjen e parave me ndihmën e mbledhësve të fondeve për të ndihmuar punëtorët. ==Jeta personale == Si nënë e tetë fëmijëve, ajo duhej t'i kushtonte një kohë të konsiderueshme punëve të saj familjare. Ajo ishte e shkathët në punët me qëndisje. Historiani amerikan David Kopf<ref name="kopf">{{cite web|url=http://www.hist.umn.edu/faculty/kopf.html|title=David Kopf|accessdate=5 nëntor 2006|work=History at Minnesota|publisher=Regents of the University of Minnesota|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060516060014/http://www.hist.umn.edu/faculty/kopf.html|archivedate=16 maj 2006}}</ref> ka shkruar: "Gruaja e Gangulit, Kadambini, ishte gruaja më e kompletuar dhe e çliruar nga të gjitha gratë e asaj kohe. Nga të gjitha anët, marrëdhënia e tyre ishte më e pazakonta për të qenë e bazuar në dashuri reciproke, ndjeshmëri dhe inteligjencë ... Rasti i znj.Ganguli ishte pothuajse tipik edhe në mesin e grave më të emancipuara Brahmo dhe të krishtera në shoqërinë bashkëkohore bengale. Aftësia e saj për të ngritur mbi rrethanat dhe për të realizuar potencialin e saj si një qenie njerëzore e bëri atë një tërheqje çmimesh për Sadharan Brahmos i dedikuar ideologjikisht çlirimi i grave të Bengalit".<ref name="kopfbook">{{Harv|Kopf|1979|pp=125}}</ref> == Shënime == * {{Citation|surname1=Kopf|given1=David|year=1979|title=The Brahmo Samaj and the Shaping of the Modern Indian Mind|publisher=Princeton University Press|isbn=0-691-03125-8}} * Sengupta, Subodh Chandra and Bose, Anjali (editors), (1976/1998), ''Sansad Bangali Charitabhidhan'' (Biographical dictionary) in Bengali, pp 79–80, {{ISBN|81-85626-65-0}} * {{cite book|last=Murshid|first=Ghulam|year=2012|chapter=Ganguly, Kadambini|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Ganguly,_Kadambini|editor1-last=Islam|editor1-first=Sirajul|editor1-link=Sirajul Islam|editor2-last=Jamal|editor2-first=Ahmed A.|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|edition=Second|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724142426/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Ganguly,_Kadambini|archive-date=24 korrik 2020|access-date=5 dhjetor 2017|url-status=dead}} * {{Citation|surname1=Nandy|given1=Ashis|year=1995|title=The Savage Freud and Other Essays on Possible and Retrievable Selves|publisher=Princeton University Press|isbn=0-691-04411-2}} == Referime == {{reflist}} [[Kategoria: Lindje 1862]] [[Kategoria: Vdekje 1923]] [[Kategoria: Mjeke]] m3ojtuckyqil5mci72oubuaj1ccymup 0 235620 3058292 3019551 2026-10-19T18:37:34Z Qendrimi15 122927 3058292 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Deniz Baysal Yurtcu | image = Deniz Baysal 3 - 7. Koğuştaki Mucize.jpg | birth_date = {{Birth date and age|5|4|1991}} | birth_place = [[Izmir]], [[Turqi]] | occupation = Aktore | years_active = 2011–prezent | education = Teğmen Ali Rıza Akıncı Anadolu Lisesi <br> Universiteti Celal Bayar | spouse = Barış Yurtcu (m. 2019) }} '''Deniz Baysal Yurtcu''' (lindi më 5 prill 1991) është aktore turke. == Jeta dhe karriera == Baysal ka lindur në [[Izmir]]. Në vitin 2009, ajo filloi të studionte tregti të jashtme në Universitetin Manisa Celal Bayar. Që në moshën 10-vjeçare, ajo nisi të studionte aktrim në Teatrin Bashkiak të İzmir Karşıyaka. Gjithashtu, ajo punoi si aktore teatri për 10 vjet, ndërsa në aktrim hyri falë inkurajimit dhe mbështetjes së mësuesit të teatrit.<ref>{{cite web|url=http://www.sabah.com.tr/deniz-baysal-kimdir|title=Deniz Baysal kimdir?|work=Sabah|date=13 maj 2016|access-date=27 shtator 2026|language=tr}}</ref> Në nëntor të vitit 2018, Baysal u fejua me Barış Yurtcu, këngëtarin kryesor të grupit [[Kolpa]], pas një lidhjeje dyvjeçare.<ref>{{cite web|url=https://www.haberturk.com/deniz-baysal-ile-baris-yurtcu-nisanlaniyor-magazin-haberleri-2205007-magazin/3|title=Deniz Baysal ile Barış Yurtçu nişanlanıyor|publisher=Habertürk|date=3 nëntor 2018|accessdate=3 nëntor 2018|language=tr}}</ref> Çifti u martua më 6 shtator 2019.<ref>{{cite web|url=https://www.aksam.com.tr/magazin/baris-yurtcu-ve-deniz-baysal-bu-aksam-evleniyor-iste-ilk-kareler/haber-1003510|title=Barış Yurtçu ve Deniz Baysal bu akşam evleniyor! İşte ilk kareler...|newspaper=Akşam|date=6 shtator 2019|accessdate=6 shtator 2019|language=tr}}</ref> Ata u divorcuan në shtator 2026.<ref>{{cite web | url = https://www.milliyet.com.tr/magazin/deniz-baysal-ve-baris-yurtcu-bosandi-para-aldi-iddiasi-olay-oldu-7667580 | title = Deniz Baysal ve Barış Yurtçu boşandı! Para aldı iddiası olay oldu | work = Milliyet | date = 25 shtator 2026 | access-date = 27 shtator 2026 | language = tr}}</ref> == Filmografia == {| class="wikitable" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="font-size:90%" |- ! colspan="4" style="background:LightSteelBlue"|Serialet |- ! Viti ! Titulli ! Roli ! Shënime |- |rowspan="2"|2011 |''[[Bitmeyen Şarkı (dizi)|Bitmeyen Şarkı]]''<ref>{{Cite web|url=http://dedikoducucocuk.blogspot.com.tr/2013/11/deniz-baysal-roportaj.html|title=Deniz Baysal Röportajı|access-date=9 nëntor 2014|language=tr|archive-url=https://web.archive.org/web/20141109223723/http://dedikoducucocuk.blogspot.com.tr/2013/11/deniz-baysal-roportaj.html|archive-date=9 nëntor 2014}}</ref> |Roli mbështetës |- |''Derin Sular'' |Nisan |Roli kryesor |- |rowspan="2"|2012 |''Babalar ve Evlatlar'' |- |rowspan="3"|Roli mbështetës |- |''[[Kayıp Şehir]]'' |Shehnaz |- |2013 |''[[Aşk Ekmek Hayaller]]'' |Karaxha Jëllmaz |- |2014-2015 |''[[Kaçak Gelinler]]'' |Kainat Genxher |rowspan="8"|Roli kryesor |- |2015 |''Beyaz Yalan'' |Alara Korel / Melek Jëllmaz |- | rowspan="2"|2016 |''[[Sevda Kuşun Kanadında]]'' |Tymaj Erbaj |- |''[[Rüzgarın Kalbi]]'' |Zejnep |- |2017-2018 |''[[Fazilet Hanım ve Kızları]]'' |Hazan Çamkëran |- |2018-2019 |''[[Söz]]'' |Prokurorja Derja Dumansëz |- |2020 |''[[Hizmetçiler]]'' |Ela Sonmez |- |2021-2023 |''[[Teşkilat]]'' |Zehra Balaban |- |2023-2024 |''[[Ne Gemiler Yaktım]]'' |Jasemin Durulmaz | rowspan="3"|Roli kryesor |- |2024 |''[[Kalpazan]]'' |Ajshe Gynsoj |- |2025-duke vazhduar |''[[Taşacak Bu Deniz]]'' |Esme Furtuna |- ! colspan="4" style="background:LightSteelBlue" |Internet |- ! Viti ! Titulli ! Roli ! Shënime |- |2015 |''Can Bedenden Çıkmayınca'' |Ejlem |Roli kryesor |- |2022 |''[[Kaçış]]'' |Elvin |Roli mysafir |- |2026 |''Ayşe: Bir Ruh Macerası'' |[[Ayşe Şasa]] |Roli kryesor |- ! colspan="4" style="background:LightSteelBlue" |Filmat |- ! Viti ! Titulli ! Roli ! Shënime |- |2016 |''[[Sol Şerit]]'' |Jasemin | rowspan="3"|Roli kryesor |- |2017 |''Bamsı Beyrek'' |Banu Çiçek |- |2019 |''[[7. Koğuştaki Mucize]]'' |Mine |- |} == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.imdb.com/name/nm4335569/ Deniz Baysal] në [[IMDb]] [[Kategoria:Lindje 1991]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Aktorë turq]] ise56l2cy5g2j58iwtsl23ln5fuk339 0 240153 3058283 3054506 2026-10-19T17:37:08Z Qendrimi15 122927 3058283 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Ayça Ayşin Turan | image = | title = | birth_date = {{Birth date and age|25|10|1992}} | birth_place = [[Sinop]], [[Turqi]] | education = [[Istanbul University]] | occupation = Aktore | years_active = 2011–tani | partner = [[Alp Navruz]] }} '''Ajça Ajsha Turan''' (lindi më 25 tetor 1992) është aktore turke. ==Jeta e hershme== Nëna e Turan është nga qyteti i [[Sinopi]]t. Familja e saj nga ana e nënës emigroi nga [[Selaniku]] drejt Turqisë kontinentale pas pushtimit grek të qytetit, në kohën e rënies së [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]]. Babai i saj është nga [[Kastamonu]].<ref>{{Cite web|title=Ayça Ayşin Turan: 'İstanbul'a ilk geldiğimde çok ağladım' – Hayat Haberleri|url=https://www.hurriyet.com.tr/galeri-ayca-aysin-turan-istanbula-ilk-geldigimde-cok-agladim-40274772|access-date=12 prill 2021|website=hurriyet.com.tr|language=tr}}</ref> Ajo është më e vogla nga shtatë fëmijët e familjes (pesë djem dhe dy vajza). Turan u interesua për aktrimin dhe violinën që në moshë të re. Më vonë, ajo studioi për film në Departamentin e Radios, Televizionit dhe Kinemasë, në Fakultetin e Komunikimit të [[Universiteti i Stambollit|Universitetit të Stambollit]].<ref>[https://www.ensonhaber.com/galeri/ayca-aysin-turan-bilinmeyenlerini-anlatti "Ayça Ayşin Turan bilinmeyenlerini anlattı"]. ''Ensonhaber.com''.</ref><ref name="sozcu.com.tr">{{Cite web |url=http://hayat.sozcu.com.tr/ayca-kamera-onunde-sinirlarim-var-33686/ |title=Ayça: Kamera önünde sınırlarım var |publisher=Sözcü Hayat |date=1 shkurt 2015 |access-date=1 mars 2022 |language=tr |archive-url=https://web.archive.org/web/20170828034321/http://hayat.sozcu.com.tr/ayca-kamera-onunde-sinirlarim-var-33686/ |archive-date=28 gusht 2017 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://biyografisi.blogspot.com/2014/10/ayca-aysin-turan-kimdir-yasi-boyu-kilosu-filmleri.html|title=Güncel Biyografi Sitesi: Karagül Ada (Ayça Ayşin Turan) Boyu, Kilosu, Yaşı|last=Admin|access-date=3 gusht 2015|archive-date=20 tetor 2020|language=tr|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020060158/http://biyografisi.blogspot.com/2014/10/ayca-aysin-turan-kimdir-yasi-boyu-kilosu-filmleri.html|url-status=dead}}</ref><ref>[http://www.ranini.tv/ozel/6471/2/gozleri-cocuk-maviliginde-bir-deniz-ayca-aysin-turan "Gözleri çocuk maviliğinde bir deniz: Ayça Ayşin Turan"].</ref> ==Filmografia== {| class="wikitable" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="font-size:90%" |- ! colspan="5" style="background:LightSteelBlue"|Filmat |- ! Viti ! Titulli ! Roli ! Shënime |- | 2015 | ''[[Sevimli Tehlikeli]]'' | Zelish | rowspan="4"| Roli kryesor |- | 2024 | ''Sevmek Yüzünden'' | Idil |- | 2025 | ''[[Bugün Güzel (film 2025)|Bugün Güzel]]'' |- | Së shpejti | ''Al Beni Baba'' | Nazllë |- ! colspan="5" style="background:LightSteelBlue"|Serialet |- ! Viti ! Titulli ! Roli ! Shënime ! Kanali |- | 2011-2012 | ''[[Dinle Sevgili]]'' | Gylfem | rowspan="2"|Roli mbështetës | rowspan="2"|[[NOW (kanal televiziv)|FOX]] |- | 2013-2016 | ''[[Karagül]]'' | Ada Shamverdi |- | 2016 | ''[[Altınsoylar]]'' | Burxhu Kapan | Roli kryesor | rowspan="2"| [[Kanal D]] |- | 2017-2018 | ''[[Meryem (serial)|Meryem]]'' | Merjem Akça | rowspan="3"| Roli kryesor |- | 2020 | [[Zemheri (dizi)|''Zemheri'']] | Firuze Pënar | rowspan="2"| [[Show TV]] |- | 2020-2021 | ''[[Arıza (serial)|Arıza]] | Halide Gyrkan |- | rowspan="2"| 2021 | ''[[Menajerimi Ara]]'' | Vetë ajo | Roli mysafir | rowspan="2"| [[Star TV]] |- | ''[[Ada Masalı]]'' | Haziran Sedefli | Roli kryesor |- | 2023 | ''[[Kader Bağları]]'' | Sevda Gynesh | rowspan="2"| Roli kryesor | [[NOW (kanal televiziv)|FOX]] |- | 2026-duke vazhduar | ''[[Muhtemel Aşk]]'' | Defne Derin | [[Show TV]] |- ! colspan="5" style="background:LightSteelBlue"|Filma dhe seriale interneti |- ! Viti ! Titulli ! Roli ! Shënime ! Platforma |- | 2018-2020 | ''[[Hakan: Muhafız]]'' | Leyla Sanxhak | rowspan="5"| Roli kryesor | rowspan="2"| [[Netflix]] |- | 2023 | ''[[Sen İnandır]]'' | Sahra |- | 2024 | ''39 Derecede Aşk'' | Av. Kumru Tanyas | [[Amazon Prime]] |- | 2025-2026 | ''Vicdansız'' | Vixhdan / Arzu | [[beIN Connect (Turqi)|beIN CONNECT]] |- | Së shpejti | ''Rüzgarlı Pazar'' | Nimet | [[tabii]] |} ==Çmimet dhe nominimet== {| class="wikitable" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="font-size:90%" |- !Viti !Çmimi !Kategoria !Puna !Rezultati !Referime |- |2019 |İstanbul Üniversitesi 3. 1453 Ödülleri |Aktorja e Vitit | |{{won}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.trthaber.com/haber/kultur-sanat/iu-1453-odullerinde-yilin-haber-sitesi-trthabercom-412144.html|title=İÜ 1453 Ödülleri'nde Yılın Haber Sitesi trthaber.com|date=16 prill 2019|website=www.trthaber.com|access-date=2 janar 2024|language=tr|archive-url=https://web.archive.org/web/20200326070323/https://www.trthaber.com/haber/kultur-sanat/iu-1453-odullerinde-yilin-haber-sitesi-trthabercom-412144.html|archive-date=26 mars 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hurriyet.com.tr/kelebek/televizyon/odul-gecesi-41186409|title=Ödül gecesi|date=18 prill 2019|website=www.hurriyet.com.tr|access-date=2 janar 2024|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240102235123/https://www.hurriyet.com.tr/kelebek/televizyon/odul-gecesi-41186409|archive-date=2 janar 2024}}</ref> |- |2020 |8. Ayaklı Gazete Ödülleri |Aktorja më e Mirë në një Serial Digjital/interneti | |{{won}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.hurriyet.com.tr/galeri-ayakli-gazete-tv-yildizlari-odulleri-sahiplerini-buldu-kirmizi-halida-siklik-yarisi-41419983|title=Ayaklı Gazete TV Yıldızları Ödülleri sahiplerini buldu! Kırmızı halıda şıklık yarışı|date=15 janar 2020|website=www.hurriyet.com.tr|access-date=2 janar 2024|language=tr|archive-url=https://web.archive.org/web/20240102235123/https://www.hurriyet.com.tr/galeri-ayakli-gazete-tv-yildizlari-odulleri-sahiplerini-buldu-kirmizi-halida-siklik-yarisi-41419983|archive-date=2 janar 2024}}</ref> |- | rowspan="3" |2021 | rowspan="3" |[[47. Altın Kelebek Ödülleri]] |Aktorja më e Mirë |''[[Arıza (serial)|Arıza]]'' |{{nom}} | |- |Aktorja më e Mirë në një Komedi Romantike | rowspan="2" |''[[Ada Masalı]]'' |{{won}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.hurriyet.com.tr/kelebek/magazin/iste-47-pantene-altin-kelebek-odulleri-toreninin-yildizlari-41955465|title=İşte 47. Pantene Altın Kelebek Ödülleri Töreni’nin yıldızları|date=7 dhjetor 2021|website=www.hurriyet.com.tr|access-date=2 janar 2024|language=tr|archive-url=https://web.archive.org/web/20211207073124/https://www.hurriyet.com.tr/kelebek/magazin/iste-47-pantene-altin-kelebek-odulleri-toreninin-yildizlari-41955465|archive-date=7 dhjetor 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cumhuriyet.com.tr/yasam/47-altin-kelebek-odulleri-sahiplerini-buldu-1890405|title=47. Altın Kelebek Ödülleri sahiplerini buldu|date=12 qershor 2021|website=www.cumhuriyet.com.tr|access-date=2 janar 2024|language=tr|archive-url=https://web.archive.org/web/20220104174910/https://www.cumhuriyet.com.tr/yasam/47-altin-kelebek-odulleri-sahiplerini-buldu-1890405|archive-date=4 janar 2022}}</ref> |- |Çifti më i Mirë i Serialit <small>(me [[Alp Navruz]])</small> |{{nom}} | |} ==Referime== {{reflist}} ==Lidhje të jashtme== * [https://www.imdb.com/name/nm5645823/ Ayça Ayşin Turan] në [[IMDb]] [[Kategoria:Lindje 1992]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Njerëz nga Stambolli]] [[Kategoria:Aktorë turq]] l1swuapzxyo7brvk8mriqw27o7jv06i 0 240944 3058261 2304929 2026-10-19T13:23:49Z Kontributor 2K 155890 stema @correct color 3058261 wikitext text/x-wiki {{Komunë në Francë | name =Flize | native_name = | settlement_type =Komunë | nicknames = | mottoes = | image_flag = | flag_link = | image_seal = Blason ville fr Flize 08.svg | seal_link = | image_skyline = Mairie%20de%20Flize.JPG |Rajoni = [[Grand Est]] |Departamenti = [[Ardennes]] |Qarku = |Kantoni = |Ndërbashkësi = |Sipërfaqja =2.07 |Sipërfaqja urbane = |Sipërfaqja metropolitane= | population_total =1164 |Dendësia =562 |Zona urbane = |Zona metropolitane = |Lartësia = | population_demonym = | established_date = | postal_code = 08160 |INSEE = 08173 |Kryetari = |Partia = | website = |gjerësia = 49.698611111111 |gjatësia = 4.7733333333333 | image_map = }} '''Flize''' është një [[Komunat e Francës|komunë]] [[Francë|franceze]], e cila ndodhet në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Ardennes]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Grand Est]]. Flize ka një popullsi prej 1164 banorë dhe sipërfaqe 2.07 km², me një dendësi prej 562 banor/km². == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == {{commonscat|Flize}} *[https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-08173 INSEE] {{clear}}{{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Ardennes|Flize]] 8uq73nrk3m9s7ey1ciyw7m91nvkoz32 3 246388 3058424 3056745 2026-10-20T04:54:16Z Punetor i Rregullt5 104669 /* Bllokimi yt është ndryshuar nga "pa kufi" në një javë */ Përgjigje 3058424 wikitext text/x-wiki <div style="float: left; width:; border:1px solid lightgrey; padding: 10px 20px; margin-bottom:10px"> <div class="Stampa_Simulim_titujsh_2" style="margin:0; margin-bottom:.6em; padding-top:.5em; padding-bottom:.17em; background:none; font-size:150%; color:black; font-weight:normal; border-bottom:1px solid lightgrey;"> Përshëndetje {{PAGENAME}}, mirëserdhe në Wikipedian në shqip ![[Skeda:Gtk-dialog-info.svg|djathtas|20px]] </div> {| | style="padding-right:20px;" valign="top" | Kjo është [[Ndihmë:Faqja e diskutimit|faqja juaj e diskutimit]], në të cilën do të merrni mesazhe nga përdoruesit e tjerë. Në qoftë se ke pyetje mund të adresohesh pa ngurrim tek '''[[Wikipedia:Oda e fillestarëve|Oda e fillestarëve]]''', ku një përdorues me eksperiencë do të ketë mirësinë të të përgjigjet sa më shpejt. Përpara se të redaktoni një faqe në Wikipedia ne do t’iu rekomandonim të lexonit se si '''[[Ndihmë:Redaktimi i faqeve|redaktohet]]''' dhe '''[[Ndihmë:Formatimi i tekstit|formatohet]]''' një faqe. Gjithashtu është e këshillueshme që të përdorni [[Wikipedia:Livadhi|livadhin tonë]] për të eksperimentuar përpara se të redaktoni një artikull në Wikipedia. Në qoftë se dëshironi të krijoni një artikull të ri ndiqni '''[[Wikipedia:Kujdestari i artikujve|Kujdestarin e artikujve]]''', i cili do t’iu ofrojë ndihmë hap pas hapi. Kujdes, ju [[Wikipedia:Të drejta autori|nuk duhet]] të kopjoni tekst nga faqet e tjera në internet dhe ta vendosni në Wikipedia! Gjithashtu gjatë katër ditëve të para të krijimit të llogarisë nuk do të mund të zhvendosni faqe nën një titull të ri alternativ. Për t’iu përgjigjur një mesazhi nga një përdorues tjetër, duhet të shkoni në faqen e tij të diskutimit dhe të shtypni komandën “Shto një temë (të re diskutimi)”. Mos harro që diskutimet e tua duhet ti nënshkruash me (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) ose thjesht shtyp butonin [[Skeda:Insert-signature.png]] në fund të mesazhit tënd. Në [[User:{{PAGENAME}}|faqen tuaj të {{GENDER:{{ROOTPAGENAME}}|përdoruesit|përdorueses}}]] ju mund të shkruani shkurtimisht rreth vetes tuaj në mënyrë që [[Wikipedia:Wikipedianët|wikipedianët]] e tjerë të të njohim më lehtë. E këshillueshme do të qe përdorimi si stampës {{stampa|Babel}}. Në qoftë se dëshiron ti mund të vendosësh edhe vendbanimin tënd aktual në [[Wikipedia:Harta e wikipedianëve|hartën e wikipedianëve]]. Mos harroni të ndryshoni [[Speciale:Preferencat|preferencat]] tuaja. Wikipedianët të urojnë punë të mbarë! [[Përdoruesi:Liridon|Liridon]] ([[Përdoruesi_diskutim:Liridon|diskutimet]]) 8 qershor 2018 10:07 (CEST) | style="width:200px; padding-left:20px; border-left:1px solid lightgrey;" valign="top" | Në ndihmën tënde janë faqet: * [[Wikipedia:Pesë shtyllat]] * [[Wikipedia:Fillimi]] * [[Wikipedia:Ndihmë]] * [[Wikipedia:FAQ|Wikipedia:Pyetje dhe përgjigje]] </br> [[Wikipedia:Ambasadat|Not Albanian? sq-0? Click here!]] |} </div> <br clear="all"/> == Referenca == Shtoji ca referenca tigrave, se do futet ndonje e do i fshije, kur t'i shohi te pareferencuara. Politikat e wikit jane qe kur s'ka referenca mund te fshihen. Une i lidha artikujt e tu me artikujt respektive ne gjuhe te tjera, shih ne te majte te faqeve, keshtu qe mund t'i marresh referencat atje e t'i kopjosh. Ato nga artikujt anglisht jane te preferuara. Gjithe te mirat! --[[Përdoruesi:1l2l3k|1l2l3k]] ([[Përdoruesi diskutim:1l2l3k|diskutimet]]) 8 qershor 2018 17:00 (CEST) == Perkthime automatike == Ndoshta ti nuk po ben perkthime automatike tani per tani. Nese kjo eshte e vertete, shih te perdoresh veglen qe eshte poshte ("kontributet") ne maje fare te e faqes, djathtas, (mes "Lista mbikeqyrese" dhe "Dil"). Nese e con mouse-in atje, pa e shtypur, do te te dali nje menu qe perfshin "Perkthimet". Kliko te "Perkthimet" dhe mund te besh perkthime automatike qe perfshijne referencat. Nese artikulli eshte perkthyer, eshte teper vone, po artikujt qe s'ekzistojne shqip eshte mire te fillohen nga kjo vegel. Kuptohet, perkthimet automatike jane te dobeta dhe duhet te shohesh tekstin origjinal ne gjuhe te huaj se si ta shqiperosh mire, po gjithsesi perkthimi automatik ndihmon shume, pasi jep nje dore te pare dhe rregullimet jane me pak. Infobox-et nuk do i besh dot, duhen bere manualisht. Shpresoj ndihmova gjithsesi. --[[Përdoruesi:1l2l3k|1l2l3k]] ([[Përdoruesi diskutim:1l2l3k|diskutimet]]) 15 qershor 2018 17:32 (CEST) {{ping|1l2l3k}} Me vjen keq, por une punoj me telefon. :Ah ok, kur te mundesh. Nejse, me duket se luani, edhe pse s'e mund dot tigrin, do shkoje te [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Faqja_kryesore/Artikulli_i_jav%C3%ABs/2018/27 faqja kryesore] mbas nja dy javesh (punon ne grup ai, :-)).--[[Përdoruesi:1l2l3k|1l2l3k]] ([[Përdoruesi diskutim:1l2l3k|diskutimet]]) 15 qershor 2018 19:43 (CEST) {{Ping|1l2l3k}} A mund te ma tregosh se c'eshte faqa kryesore? :Te [https://sq.wikipedia.org/wiki/Faqja_kryesore Faqja kryesore] shkon nje permbledhje e artikullit, dhe ne fund (poshte), nje "lexo me shume" fton lexuesit te lexojne artikullin e plote. --[[Përdoruesi:1l2l3k|1l2l3k]] ([[Përdoruesi diskutim:1l2l3k|diskutimet]]) 15 qershor 2018 20:57 (CEST) == Inuse == Mundohu te mos lesh shume [https://sq.wikipedia.org/wiki/Kategoria:Inuse artikuj ne kete kategori]. E di qe po punon, po ajo targe vihet zakonisht ne vende ku shume veta fusin hundet. Sqwiki eshte i vogel dhe ti je eksperti i fushes, pra dyshoj qe do te te japin shume probleme perdorues te tjere. Je editor e kontrollues, keshtu qe ne jemi ne mirebesim. Mundohu te mos kesh me shume se 2 artikuj "inuse". Gjithe te mirat! --[[Përdoruesi:1l2l3k|1l2l3k]] ([[Përdoruesi diskutim:1l2l3k|diskutimet]]) 8 korrik 2018 13:18 (CEST) :{{ping|1l2l3k}}Në rregull, do perepiqem ti mbaroj sot ose neser. Mund të me dergosh një link per preferencat e mia? ::Nuk ka nevoje per link: parapelqimet, apo preferencat duhet te duken ne te djathte siper (mes Imazhit dhe Beta-s).--[[Përdoruesi:1l2l3k|1l2l3k]] ([[Përdoruesi diskutim:1l2l3k|diskutimet]]) 9 korrik 2018 19:22 (CEST) == Projekt me rreth 36 mije artikuj == Meqe po ben disa stampa me biologjine ne sqwiki, doja te te terhiqja vemendje per nje projekt i cili mund t'i perkasi te ardhmes. Artikujt e biologjise mund te behen ne menyre semiautomatike, pra duke pergatitur nje text file, dhe pastaj duke ia ushqyer ate textfile robotit Tung, i cili do i publikoje artikujt automatikisht. Euriditi mund te ndihmoje me kete (edhe pse s'ka qene shume prezent), ndersa une nuk mund te fus te kompjuteri im python e gjera te tjera, por mund te te ndihmoj me ndonje gje tjeter. Nejse, Euriditi ka shkruarj nje [https://sq.wikipedia.org/wiki/P%C3%ABrdoruesi:Roboti_Tung/Importimi_automatik_i_artikujve tutorial] per kete pune. Artikujt e biologjise jane pergatitur e jane ketu me emrat e tyre latinisht dhe jane [https://tools.wmflabs.org/templatetiger/tt-table4.php?lang=itwiki&template=Tassobox&where=&is=&&offset=0&limit=30 36 mije artikuj], te cilet jane te pergatitur per itwiki-n. Emrat e kolonave mund te perkthehen shqip dhe textfile-i mund t'i jepet Euriditit, i cili mund ta instruktoje robotin qe t'i publikoje keta artikuj si stubs (artikuj te cunguar, apo "cung"). Keta 36 mije artikuj do e pasuronin shume sqwikin, pasi do e shtonin numrin e artikujve me 50% (kemi rreth 74 mije tani), po kane nje cike pune pasi stampat qe kane italianet duhen bere stampa shqip fillimisht. --[[Përdoruesi:1l2l3k|1l2l3k]] ([[Përdoruesi diskutim:1l2l3k|diskutimet]]) 9 korrik 2018 19:22 (CEST) :{{ping|1l2l3k}}Nuk e di se ku e ke fjalën, por nëse do të më ndihmosh a mund ta besh speciesboxin me ngjyrë bezhë (beige) se unë s'di ta bej? Do të ta dija për nder shumë. Natën e mirë! ::E kam bere veten self-block ne enwiki tani per tani se s'kam kohe per te dyja wikit, pra s'shkoj dot atje. Ne pergjithesi jam byke per ngjyra, dhe i ngjashem me kalin, se nuk e dalloj jeshilen nga bluja. --[[Përdoruesi:1l2l3k|1l2l3k]] ([[Përdoruesi diskutim:1l2l3k|diskutimet]]) 9 korrik 2018 21:58 (CEST :::{{ping|1l2l3k}}S'ka problem se e bëra unë ;). Shiko [[Stampa:Speciesbox/dok#Ngjyrat|këtu]] == Tigri == I had fixed [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Tigri&diff=next&oldid=1884705&diffmode=source this]. The scientific usage of the abbreviations is incorrect. You may see this [https://en.wikipedia.org/wiki/Tiger#Recent_subspecies one]. --[[User:Cyrus noto3at bulaga|<span style="color:green; font-family:Segoe Script;">Cyrus noto3at bulaga</span>]] [[User talk:Cyrus noto3at bulaga|<sup style="color:blue; font-family:Freestyle Script, Segoe Script;">flas me mua</sup>]] 4 gusht 2018 04:59 (CEST) == Artikulli [[Biologjia]] == Përshëndetje, Alban! Jo pak kohë e imja shfrytëzohet duke kontrolluar artikujt ku ka ndryshime dhe emri yt figuron vazhdimisht te "Ndryshimet e fundit" ndër artikuj të ndryshëm në lidhje me biologjinë. Përgëzime për punën që bën! :) Nxitur nga kjo po mendoja të të sugjeroja t'i hidhje një sy artikullit "Biologjia". Zakonisht artikujt "kryesorë" në lidhje me shkencat si "Fizika", "Letërsia", "Biologjia", etj. është mirë që të jenë të gjatë e të plotë se shpeshherë janë artikujt e parë që kërkohen nga njerëzit e interesuar në temat përkatëse. Mbase mund të përmirësosh ndonjë gjë. Punë e mbarë! - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 6 gusht 2018 04:53 (CEST) == Stampa:Kartela Zonë e mbrojtur == Përshëndetje, ju përgëzoj për punën që e bëni ne wikipedia pashë se keni redaktuar stampën {{tl|Kartela Zonë e mbrojtur}} dhe keni larguar hartën dhe ngjyrën në kokë të infoboksit desha ta di përse a nuk funksiononte ?--[[Përdoruesi:Tytuu|Tytuu]] ([[Përdoruesi diskutim:Tytuu|diskutimet]]) 9 gusht 2018 17:13 (CEST) :{{ping|Tytuu}} Ngjyrën në kokë e largova që ta bëja si ai në en-wiki (shiko një shembull [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Kanha_Tiger_Reserve këtu]. Sa për hartën, nuk funksiononte. Provova ta rregulloja, por përsëri nuk funksionoji. --[[Përdoruesi:Punetor i Rregullt5|Punëtor i Rregullt]] ([[Përdoruesi diskutim:Punetor i Rregullt5|diskutimet]]) 10 gusht 2018 10:11 (CEST) ::Aha në regull harta funksionon vetëm nëse i vendos koordinatat në këtë mënyrë | gjer_g = | gjer_m = | gjer_s = | gjer_VJ = | gjat_g = | gjat_m = | gjat_s = | gjat_LP = }} e jo si ne wikipedian angleze | coordinates = {{coords|40|45|0|N|20|55|0|E|display=inline, title} Sepse [[Moduli:Coordinates]] është i përkthyer në shqip. --[[Përdoruesi:Tytuu|Tytuu]] ([[Përdoruesi diskutim:Tytuu|diskutimet]]) 10 gusht 2018 11:26 (CEST) :::Në rregull, faleminderit! --[[Përdoruesi:Punetor i Rregullt5|Punëtor i Rregullt]] ([[Përdoruesi diskutim:Punetor i Rregullt5|diskutimet]]) 10 gusht 2018 18:13 (CEST) == Nje editim == [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Luani_afrikanojugper%C3%ABndimor&type=revision&diff=1868897&oldid=1868660 Ishte thjesht gabim]? Une e ktheva mbrapsht. --[[Përdoruesi:1l2l3k|1l2l3k]] ([[Përdoruesi diskutim:1l2l3k|diskutimet]]) 9 gusht 2018 19:46 (CEST) {{A|1l2l3k}} Ndoshta e kam fshire dhe kam harruar t'i bëj "ridrejto" tek '[[Luani i Afrikës Perëndimore]]' == Nënllojet ->Nënspeciet == Pershendetje Punetor i Rregullt5, Pash që ke zhvendosur artikullin nga [[Nënllojet]] tek [[Nënspeciet]]. Së pari, nënllojet është përkthimi shqip. Së dyti ke bërë një gabim që ke krijuar faqe të re me përmbajtjen e faqes që një përdorues tjetër ka krijuar, duke ja humbur kështu historikun e faqes. Shpresoj të jet rasti i vetëm, por në rastet tjera nuk duhet të kopjoni përmbajtjen dhe të krijoni faqe të re. Zhvendosja duhet të bëhet vetëm me funksionalitetin që ka Wikipedia. Nëse nuk dini ju lutëm për herën e ardhshme kërkoni ndihmë. Punë të mbarë.--[[Përdoruesi:Liridon|Liridon]] ([[Përdoruesi diskutim:Liridon|diskutimet]]) 7 shtator 2018 12:36 (CEST) == Zhvendosjet == Kur ti ben zhvendosje, ti e ben manualisht, e jo duke perdorur funksionin "Me teper/Zhvendose". Une e di qe ti punon ne versionin mobile, po per zhvendosjet duhet te perdoresh versionin desktop, pasi ndryshe linket ne gjuhe te tjera humbin, ashtu si humb edhe historia e artikullit. Une te zhvendosa tri artikuj [[Tigri Javanez]], [[Odobenidae]] dhe [[Tigri Balinez]], po ti ben shume zhvendosje dhe shume artikuj kane humbur historine si rrjedhim, si dhe nuk japin me majtas artikullin ne gjuhe te huaj. Meqe ti nuk mund te zhvendosesh mbrapsht artikuj te redirect-i, pasi nuk ke vegla administratori, une mund ta bej kete pune per ty. Kur te kem kohe, do shoh zhvendosjet qe ke bere dhe do bej te njejten gje si per artikujt me siper. Ama per artikujt te tjere qe do zhvendosesh, te lutem me premto qe do e besh zhvendosjen jo manualisht, po duke qene ne "desktop mode" dhe duke i zhvendosur me funksionin "Me teper/Zhvendose". Me thuaj nese nuk jam i qarte. Te falenderoj nga zemra, dhe shpresoj cdo gje mire ne jeten personale. --[[Përdoruesi:1l2l3k|1l2l3k]] ([[Përdoruesi diskutim:1l2l3k|diskutimet]]) 13 shtator 2018 20:52 (CEST) :{{a|1l2l3k}} Të kuptoj, do të vendos një shënim në krye të artikullit që dua të zhvendos dhe më pas zhvendose t'i, faleminderit? {{Long line}} [[Përdoruesi:Punetor i Rregullt5|Punëtor i Rregullt5 (Alban)]] ([[Përdoruesi diskutim:Punetor i Rregullt5|diskutimet]]) 13 shtator 2018 20:56 (CEST) ::Ti mund t'i zhvendosesh vete, vetem jo manualisht, po duke perdorur versionin desktop. Gjithsesi nese e ke problem ta perdoresh versionin desktop, thjesht me thuaj te faqja ime e diskutimit, dhe i zhvendos une per ty. Gjithashtu une kam lidhur gjithmone artikujt e tu me artikujt e tjere ne wikidata, dhe do vazhdoj ta bej. --[[Përdoruesi:1l2l3k|1l2l3k]] ([[Përdoruesi diskutim:1l2l3k|diskutimet]]) 13 shtator 2018 20:59 (CEST) == Artikulli i javës == Përshëndetje Punetor i Rregullt5! Vendosa artikullin që ke krijuar [[Tigri kundër luanit]] si [[Wikipedia:Faqja kryesore/Artikulli i javës|artikulli i javës]]. Gjithë të mirat. — [[Përdoruesi:Βατο|Βατο]] ([[Përdoruesi diskutim:Βατο|diskutimet]]) 4 janar 2019 00:27 (CET) == Faqet me ndryshime në pritje == Përshëndetje! Ky është një mesazh gjysmë i automatizuar i dërguar te të gjithë personat që kanë veglat e kontrolluesit (duke përjashtuar administratorët). Kontrollimi është një privilegj i cili u jepet vullnetarëve, redaktimet e të cilëve kanë qenë të sakta dhe i kanë shërbyer komunitetit. Përveç privilegjit që t'u pranohen menjëherë redaktimet që bëjnë, kushdo që ka veglat e kontrolluesit ka gjithashtu përgjegjësinë për të kontrolluar redaktimet e të tjerëve. Kjo gjë mund të realizohet lehtësisht duke parë ndryshimet më të fundit me anë të një shtypjeje te butoni majtas që lexon ''Ndryshimet më të fundit''. Një mënyrë tjetër për ta realizuar këtë gjë, është me anë të faqes [https://sq.wikipedia.org/wiki/Speciale:PendingChanges këtu] e cila gjendet te ''Faqet speciale''. Faqja e mësipërme liston të gjitha faqet me ndryshime në pritje sipas kohës që ato janë kryer. Aktualisht, ''Wikipedia'' ka 148 kontrollues e megjithatë së shpejti do të kapim numrin e 500 faqeve me ndryshime në pritje nëse nuk fillohet kontrollimi masiv i tyre. Faqet me më shumë kohë në pritje kanë rreth 1 muaj aty. Nëse për 1 muaj bëhen rreth 500 faqe me ndryshime në pritje atëherë kuptohet që procesi i mirëmbajtes është një proces i cili duhet të jetë i vazhdueshëm pasi mund të dalë jashtë kontrollit me shpejtësi. Ju lutem, ndihmoni të kontrollojmë ndryshimet në pritje dhe ç'është më e rëndësishmja, ndihmoni të ndërgjegjësojmë vullnetarët kontrollues në komunitetin tonë për privilegjet e përgjegjësitë që ata kanë. Konsideroni gjithashtu mundësinë e vendosjes së stampës <nowiki>{{Kontrollues topicon}}</nowiki> në faqen tuaj të përdoruesit për të treguar gjendjen tuaj si kontrollues si dhe për të bërë më të lehtë gjetjen dhe kontaktimin tuaj nga komuniteti në rast nevoje. Për çdo pyetje në lidhje me procesin e kontrollimit apo të vendosjes së stampës mos ngurroni të më shkruani në faqen time të diskutimeve. - [[Përdoruesi:Berishasinan|Berishasinan]] ([[Përdoruesi diskutim:Berishasinan|diskutimet]]) 24 maj 2019 16:51 (CEST) == Medalje == {{Medalje biologjie}}- [[Përdoruesi:Βατο|Βατο]] ([[Përdoruesi diskutim:Βατο|diskutimet]]) 26 korrik 2019 10:35 (CEST) == Politikat dhe udhëzimet == Përshëndetje Punetor i Rregullt5! Pashë që po bën rregullime te politikat dhe udhëzimet e Wikipedias, shumë faleminderit! Vura re që ndryshove figurën këtu: {{tl|Politikë}}, por duhet të lihet ajo tjetëra sepse shërben për ta dalluar nga {{tl|Udhëzim}}. Hidh një sy te {{tl|Politika dhe udhëzime të Wikipedias}} e cila në të ardhmen duhet të zëvëndësoj {{tl|Udhëzimet dhe politikat e Wikipedias}}. Punë të mbarë! — [[Përdoruesi:Βατο|Βατο]] ([[Përdoruesi diskutim:Βατο|diskutimet]]) 30 korrik 2019 12:30 (CEST) :{{A|Βατο}}, Stampës 'Udhezim' i bera ridrejtim tek stampa 'Politike' sepse te dyja kryejne te njejten detyre, vetem se ndryshon fjala udhezim nga politike! [[Përdoruesi:Punetor i Rregullt5|Alban]] ([[Përdoruesi diskutim:Punetor i Rregullt5|diskutimet]]) 30 korrik 2019 12:39 (CEST) ::{{tl|Politikë}} dhe {{tl|Udhëzim}} janë dy gjëra të ndryshme, shiko këtu: {{tl|Politika dhe udhëzime të Wikipedias}} për të kuptuar dallimin. — [[Përdoruesi:Βατο|Βατο]] ([[Përdoruesi diskutim:Βατο|diskutimet]]) 30 korrik 2019 12:42 (CEST) ::Për ate stampë kam ndjekur standardizimet e EnWikit: [[:en:Template:Wikipedia policies and guidelines]]. — [[Përdoruesi:Βατο|Βατο]] ([[Përdoruesi diskutim:Βατο|diskutimet]]) 30 korrik 2019 12:45 (CEST) :::Ndryshova ''class="messagebox'' --> ''Ombox'' sepse stampa "Ombox" svogëlon distancën midis stampave tek faqet. — [[Përdoruesi:Βατο|Βατο]] ([[Përdoruesi diskutim:Βατο|diskutimet]]) 31 korrik 2019 11:36 (CEST) {{Ping|Βατο}}, por stampa nuk duket aq bukur tani, prandaj mendoj se duhet te jete si ajo ne enwiki. Gjithashtu, stampa "ombox" lejon qe paragrafi fillestar te ngjitet me tabelen e ombox-it. Sa per zvogelimin e distances, nuk eshte e nevojshme sepse dhe ne en wiki ekziston ajo gje. - [[Përdoruesi:Punetor i Rregullt5|Alban]] ([[Përdoruesi diskutim:Punetor i Rregullt5|diskutimet]]) 31 korrik 2019 12:08 (CEST) :Edhe në en.wiki përdorin stampën "Ombox", dhe versioni i desktopit është njëllojë me ate në sq.wiki (kutia dhe ditanca). Tani sa pashë që stampa "Ombox" e sq.wikit në versionin për celular është njëllojë me ate të desktopit, ndërsa në en.wiki është ndryshe (versioni për celular nuk ka kuti). Në qoftë se e do si në en.wiki – që të duken ndryshe dy versionet – mund të ndryshojmë stampën "Ombox". — [[Përdoruesi:Βατο|Βατο]] ([[Përdoruesi diskutim:Βατο|diskutimet]]) 31 korrik 2019 12:15 (CEST) ::Prandaj mendoja qe ta ndryshoja stampen ombox sepse do te dukej me bukur :) - [[Përdoruesi:Punetor i Rregullt5|Alban]] ([[Përdoruesi diskutim:Punetor i Rregullt5|diskutimet]]) 31 korrik 2019 12:22 (CEST) :::E bëra si në en.wiki, të duket mirë tani? — [[Përdoruesi:Βατο|Βατο]] ([[Përdoruesi diskutim:Βατο|diskutimet]]) 31 korrik 2019 12:31 (CEST) ::::Pikat anash shkurtesave që dalin në versionin për celular nuk e di se si ti heq, për tani mund të lihen ashtu :) — [[Përdoruesi:Βατο|Βατο]] ([[Përdoruesi diskutim:Βατο|diskutimet]]) 31 korrik 2019 14:19 (CEST) == Qeni i egër Afrikan == Përshëndetje Alban! Përbajtja që u shtua nga përdoruesi Liudasi1 [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Qeni_i_eg%C3%ABr_Afrikan&diff=1983785&oldid=1983721 këtu] është përkthim nga en.wiki. Pashë që – edhe se është përdorues i ri – u përpoq të shtonte edhe burimet. Një gjë tjetër: përdoruesit "Liudasi1" dhe "Lolaq1234" duhet të jenë i njëjti person. Deri sa nuk i përdor [[Wikipedia:Përdorues të shumëfishtë|kundër politikave të Wikipedias]], mund të vazhdoj t'i përdori të dyja. P.S. Në qoftë se ke dëshirë dhe mundësi, shto email-in tëndë tek "Parapëlqimet" --> "Përdoruesi" --> "Opsionet e emailit" --> "Ndrysho ose hiq adresën e postës elektronike" --> "Lejo përdoruesit të më dërgojnë email". Faleminderit! --[[Përdoruesi:Βατο|Βατο]] ([[Përdoruesi diskutim:Βατο|diskutimet]]) 2 gusht 2019 10:47 (CEST) == Kategoritë == Pashë që [[:Kategoria:Pantera]] nuk ka kategori. Në en.wiki ka ''Category:Pantherinae'', e cila është në sq.wiki [[:Kategoria:Mace të mëdha]], në qoftë se është përthyer korrekt duhet shtuar tek Kategoria:Pantera. – [[Përdoruesi:Βατο|Βατο]] ([[Përdoruesi diskutim:Βατο|diskutimet]]) 4 gusht 2019 12:17 (CEST) :Te [[:Kategoria:Mace]] hoqa [[:Kategoria:Kafshë]] sepse përfshihet tek [[:Kategoria:Gjitarë]], gjithashtu te artikulli [[Panthera leo leo]] hoqa [[:Kategoria:Gjitarë]] dhe [[:Kategoria:Mishngrënës]] sepse përfshihen te [[:Kategoria:Gjitarë të Afrikës]], [[:Kategoria:Gjitarë të Azisë]] dhe [[:Kategoria:Mishngrënës të Afrikës]], [[:Kategoria:Mishngrënës të Azisë]]. Një gjë tjetër: kategoritë duhen në trajtën e pashquar, prandaj bëra ca zhvendosje. – [[Përdoruesi:Βατο|Βατο]] ([[Përdoruesi diskutim:Βατο|diskutimet]]) 4 gusht 2019 12:23 (CEST) :: :) - [[Përdoruesi:Punetor i Rregullt5|Alban]] ([[Përdoruesi diskutim:Punetor i Rregullt5|diskutimet]]) 4 gusht 2019 12:26 (CEST) == Livadhi == Përshëndetje! :) Pa dashur të ngjaj aspak i ashpër, a mund të më tregosh pse i ke bërë ndryshimet që ke bërë në lidhje me stampat e livadhit? Thjesht nuk e kuptoj pse duhet të kemi dy stampa rresht. :/ - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 7 gusht 2019 22:19 (CEST) :{{ping|Klein Muçi}} tani po e kuptoj gabimin trashanik qe paskem bere, ne vend qe te redaktoja tek [[WP:LIVADHI]], paskam redaktuar tek stampa e saj. Faleminderit per veretjen :) - [[Përdoruesi:Punetor i Rregullt5|Alban]] ([[Përdoruesi diskutim:Punetor i Rregullt5|diskutimet]]) 8 gusht 2019 05:21 (CEST) ::Ah, kuptoj. Po i rikthej siç duhen atëherë. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 8 gusht 2019 15:14 (CEST) == Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey about your experience with {{SITENAME}} and Wikimedia. The purpose of this survey is to learn how well the Foundation is supporting your work on wiki and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(ceewps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 6 shtator 2019 16:48 (CEST) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(cee_wps,act5)&oldid=19352615 --> == Reminder: Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, A couple of weeks ago, we invited you to take the Community Insights Survey. It is the Wikimedia Foundation’s annual survey of our global communities. We want to learn how well we support your work on wiki. We are 10% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! '''Your voice matters to us.''' Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(ceewps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 20 shtator 2019 17:14 (CEST) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(cee_wps,act5)&oldid=19395316 --> ==Rasim Bajroviç== Why was deleted the most successful and educated hotelier in Bosnia and Herzegovina? [[Speciale:Kontributet/31.176.242.157|31.176.242.157]] 30 shtator 2019 23:40 (CEST) == Reminder: Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, There are only a few weeks left to take the Community Insights Survey! We are 30% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! With this poll, the Wikimedia Foundation gathers feedback on how well we support your work on wiki. It only takes 15-25 minutes to complete, and it has a direct impact on the support we provide. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(ceewps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 3 tetor 2019 21:52 (CEST) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(cee_wps,act5)&oldid=19433656 --> == Përshëndetje Puntor i rregullit5 jam Kafshët e rrezikuar dhe dua të më tregosh për dicka == Puna ime është e fokusuar kryesisht në krijimin ose redaktimin e faqeve që kanë lidhje me kafshët sidomos me gjitarët.Kamë parë se ti je pjesë e projektit WikiProjekti Gjitarët dhe nëse dëshiron mund të tregosh se si të jem pjesë i këti projektit sepse kam një plan disa vjecar i cili do jetë në krijimin ose përmisimin e faqeve që kanë lidhje me gjitarët(rendet Carnivora[[Carnivora]],Perissodactyla[[Njëthundrakët]],Artioctadyla[[dythundrakët]],Cetacea[[Cetacetë]] dhe Primates[[primatët]]).Gjithë të mirat! :{{ping|Kafshet e rrezikuara}} pershendetje! Akoma nuk kam perfunduar ne krijimin e wikiprojektit, por do te te lajmeroj menjehere pasi ta kem krijuar! Gjithe te mirat!!! {{Long line}} [[Përdoruesi:Punetor i Rregullt5|Alban]] ([[Përdoruesi diskutim:Punetor i Rregullt5|diskutimet]]) 13 gusht 2020 21:04 (CEST) == Çmimi për redaktimin e artikujve == {{Çmim i dytë|2=redaktimin e artikujve|viti=2019|përdoruesi=Punetor i Rregullt5}} == Rikthimet në stampa == Përshëndetje! :) Mund të listosh më poshtë të gjitha problemet specifike që kanë stampat? Unë merrem vazhdimisht me pjesën teknike dhe mund të ndihmoj në rregullimin e tyre. Nëse nuk mundem personalisht, njoh goxha përdorues nga EnWiki që mund të pyes për të ndihmuar. Arsyeja fillestare pse i përditësova stampat (përveç faktit që stampat përgjithësisht duhet të jenë të përditësuara me versionet e tyre gjegjëse në EnWiki për një funksionalitet të shtuar) është se sillnin probleme me referimet. Kanë sisteme të vjetra referimesh në to dhe bëjnë që të gjithë artikujt ku përdoren të listohen te kategoritë e artikujve me gabime në referime, me dhjetëra artikuj. Versionet e përditësuara e zgjidhin këtë aspekt. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 12 shtator 2021 12:39 (CEST) :{{ping|Klein Muçi}} perditesimi i taxobox, beri qe ngjyra te mos zgjidhej automatikisht ne varesi te mbreterise. Tek speciesbox, ti e bere qe te zgjidhej automatikisht klasifikimi shkencor, gje qe nuk behet sepse e para: duhet te krijosh shume stampa, taksone per cdo specie te mundshme dhe un po punoj te livadhi, e dyta edhe po ta besh ate gje perseri jep gabim ne disa klasifikime qe nuk jan baze ne sistem po prap duhet te tregohen. faleminderit shume. [[Përdoruesi:Punetor i Rregullt5|Alban]] ([[Përdoruesi diskutim:Punetor i Rregullt5|diskutimet]]) 13 shtator 2021 09:02 (CEST) ::Po, e shoh tani sa në mënyrë të pazakontë nga ana teknike qenka i ndërtuar krejt sistemi i taksonomisë në EnWiki. Do të flas me disa nga personat mirëmbajtës në EnWiki të këtij sistemi e mbase sjell ata të bëjnë ndryshimet e nevojshme këtu me shpresën që të mos prishin gjë ndërkohë. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 13 shtator 2021 10:08 (CEST) == Kandidaturë për burokrat == Përshëndetje! Si një anëtar goxha aktiv në komunitetin e Wikipedia-s shqip, je i ftuar të marrësh pjesë në votimin që po zhvillohet në faqen [[Wikipedia:Burokratë/Kandidatura/Klein Muçi]] ku po kandidoj për të përfituar privilegjet e burokratit. Votimi i fundit për burokracinë në Wikipedia-n shqip ka ndodhur më shumë se 12 vjet më parë kështu që mirë do të ishte të kishte sa më shumë pjesëmarrje. Ki parasysh që mund të votosh {{tl|PËR}}, {{tl|KUNDËR}} ose {{tl|ASNJANËS}} dhe votën ta shoqërosh me një koment të shkurtër. Vendimi yt është i mirëpritur. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 10 tetor 2021 10:28 (CEST) :{{ping|Klein Muçi}} miku im me gjithe qef do te kisha votuar PER, por nuk kam qene aktiv gjate asaj periudhe. == Kontroll == Përshëndetje! Ky është një mesazh automatik i dërguar te të gjithë kontrolluesit shqipfolës që kanë qenë aktivë së fundmi. Aktualisht në listën e faqeve me ndryshime në pritje gjenden rreth 4000 faqe, disa prej tyre në pritje për më shumë se 1 viti. Kontrollimi i ndryshimeve në pritje është një nga përgjegjësitë bazë të çdo komuniteti Wiki kështu që ju ftojmë të ndihmoni ta zbrazim atë listë. Lista mund të gjendet [[Speciale:PendingChanges|këtu]]. - [[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 16 mars 2022 15:04 (CET) <!-- Message sent by User:Klein Muçi@sqwiki using the list at https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Kontrolluesit_aktiv%C3%AB&oldid=2421118 --> == Çmimi për krijimin e artikujve të rinj == {{Çmim i parë|1=krijimin e artikujve të rinj|viti=2021|përdoruesi=Punetor i Rregullt5}} == Artikuj që mungojnë == Përshëndetje {{ping|Punetor i Rregullt5}} Mungojn plotësisht artikujt për [[Islami]]n si [[el-Xhezeriu]] ([[:en:al-Jazari]]), [[Beteja e Devesë]] ([[:en:Battle of the Camel]]), [[Beteja e Zinxhirëve]] ([[:en:Battle of Chains]]), [[Arshik]] ([[:en:Ashik]]), [[Shemsi Pasha (gjeneral)]] ([[:en:Shemsi Pasha (general)]]), [[Xhamia e Mirahorit]] ([[:en:Monastery of Stoudios]]), [[Korpusi I]] ([[:en:I Corps (Ottoman Empire)]]), [[Jezidët]] ([[:en:Yazidis]]) dhe artikujt për xhamitë shqiptare në [[Çamëri]] si [[Xhamia Roka]] ([[:en:Rokka Mosque]]), [[Xhamia e Fejzullahut]] ([[:en:Feyzullah Mosque]]), [[Xhamia e Faik Pashës]] ([[:en:Faik Pasha Mosque]]), [[Xhamia e Sulltan Mehmetit]] ([[:en:Sultan Mehmed Mosque, Arta]]), [[Xhamia Kurshumli]] ([[:en:Kursum Mosque, Kastoria]]), [[Xhamia e Re (Vodenë)]] ([[:en:Yeni Mosque, Edessa]]), [[Xhamia e Muharrem Pashës]] ([[:en:Elassona Mosque]]), [[Xhamia e Bajraklisë]] ([[:en:Bayrakli Mosque, Larissa]]), [[Xhamia e Re (Larisa)]] ([[:en:Yeni Mosque, Larissa]]), [[Xhamia e Partenonit]] ([[:en:Parthenon mosque]]), [[Islami në Greqi]] ([[:en:Islam in Greece]], [[Ali Pascha von Janina]] ([[:en:Ali Pascha von Janina]]), [[The Lion of Yanina]] ([[:en:The Lion of Yanina]]), [[Naselica]] ([[:en:Neapoli, Kozani]]), [[Beteja e Drinskës]] ([[:en:Battle of Driskos]]), [[Beteja e Bizhanit]] ([[:en:Battle of Bizani]]), [[Beteja e Beshpinarit]] ([[:en:Battle of Pente Pigadia]]), [[Beteja e Sarandaporos]] ([[:en:Battle of Sarantaporo]]), [[Bektashinjtë në Shqipëri]] ([[:en:Bektashism in Albania]]), [[Gjyl Babaj]] ([[:en:Gül Baba]]), [[Teqeja e Baba Aliut]] ([[:en:Teqe of Baba Ali]]), [[Teqeja e Baba Isufit]] ([[:en:Teqe of Bllaca]]) dhe [[Teqeja e Bulqizës]] ([[:en:Teqe of Bulqiza]]). Shumë të shkurtër janë [[hatibi]], [[hoxha]] dhe [[Ebu Dherr el-Gifari]]. Dëshironi t'i përktheni këto artikuj nga anglishtja? [[Speciale:Kontributet/46.183.103.17|46.183.103.17]] 28 prill 2023 16:40 (CEST) :Pershendetje, do te perpiqem te rregulloj arrikujt kryesore, pastaj te tjerat. Kalofshi mire! [[Përdoruesi:Punetor i Rregullt5|Alban]] ([[Përdoruesi diskutim:Punetor i Rregullt5|diskutimet]]) 28 prill 2023 17:24 (CEST) == Reverted your changes == In wiki world it is important that we do a couple of things # Reach a consensus in the community by discussion prior to making big changes as you did to [[Muhammedi]] # We would typically NOT copy the content of one page to another, we would MOVE the page to the new target as that retains all the history for the article in question, and allows for Wikidata to track the move. In this case it would required an administrator to do those changes for how the system is currently configured. I have reverted your recent changes and direct you to have that conversation with the community. [[Përdoruesi:Billinghurst|Billinghurst]] ([[Përdoruesi diskutim:Billinghurst|diskutimet]]) 30 prill 2023 13:32 (CEST) == Aktiviteti i kontrolluesve == :Përshëndetje, [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi#Kontrolli%20i%20ndryshimeve%20n%C3%AB%20pritje sipas rregullores së përditësuar] për menaxhimin e privilegjeve të kontrolluesve, po kryhet rivlerësimi periodik i aktivitetit të përdoruesve. :Si pjesë e procesit standard, ju jepet një afat reflektimi prej 30 ditësh nga dita e marrjes së këtij njoftimi. Brenda këtij afati, nëse nuk keni përmbushur kriterin minimal ju mund të rritni aktivitetin tuaj në mënyrë që të përputhet me kërkesat e reja të rregullores. :Pas përfundimit të periudhës së reflektimit, do të kryhet auditimi përfundimtar. Nëse kriteret e aktivitetit nuk janë përmbushur deri atëherë, privilegjet e kontrolluesit do të hiqen automatikisht, në përputhje me rregulloren. :Ky proces ka për qëllim të sigurojë funksionimin e qëndrueshëm të sistemit të kontrollit dhe mbajtjen e numrit të ndryshimeve në pritje në nivel të ulët. :Faleminderit për mirëkuptim dhe kontributin tuaj. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 15 dhjetor 2025 07:21 (CET) == tetor 2026: Automoderatori ktheu ndryshimin tuaj == Përshëndetje! Unë jam [[User:Automoderatori|Automoderatori]], një sistem i automatizuar që përdor një model të të mësuarit automatik për të identifikuar dhe kthyer redaktime mundësisht problematike me qëllim që Wikipedia të mbetet e besueshme dhe e qëndrueshme. Unë ktheva një nga [[Special:Diff/3055724|redaktimet tuaja të fundit]] te [[Allah]]. * Meqë modeli që përdor nuk është i përsosur, ai ndonjëherë kthen dhe redaktime të mira. Nëse mendoni se ndryshimi që bëtë ishte konstruktiv, ju lutemi [//sq.wikipedia.org/wiki/P%C3%ABrdoruesi:Automoderatori/Raportime?action=edit&section=new&nosummary=true&preload=Përdoruesi:Automoderatori/Raportime/Preload&preloadparams%5B%5D=3055723&preloadparams%5B%5D=Allah raportojeni këtu]. * [[:mw:Moderator Tools/Automoderator|Mësoni më shumë]] rreth programit tim. [[Përdoruesi:Automoderatori|Automoderatori]] ([[Përdoruesi diskutim:Automoderatori|diskutimet]]) 10 tetor 2026 17:25 (CEST) == Ti je i bllokuar nga redaktimi në Wikipedia Shqip == Përshëndetje. Për shkak që u gjet një varg masiv i redaktimeve shkatërruese të faqeve në Wikipedinë Shqip, të motivuar qartazi nga një agjendë fetare dhe anti-evolucioniste, '''llogaria jote është e bllokuar në mënyrë të përhershme prej redaktimit'''. [[WP:Vandalizmi|Vandalizmi]] nuk tolerohet, ashtu dhe shtyrja e agjendave politike nëpër një enciklopedi [[WP:NPOV|të paanshme]] dhe të bazuar në [[WP:Burimet e besueshme|burime të vërtetueshme]]. Wikipedia nuk është [[WP:PODIUM|foltorja jote për mendimet personale]], dhe nuk është [[WP:FORUM|vend për avokimin ideologjik nëpër artikuj]]. Ke të drejtë të apelosh bllokun, mirëpo për t'u pranuar duhet të tregosh që ke mësuar nga gabimet tua dhe që nuk do t'i përsëritësh gabimet e sotme. Të ftoj t'i lexosh [[WP:Vini Re!|udhëzimet]] dhe [[:Kategoria:Politika të Wikipedisë|politikat]] e këtij komuniteti para se të shqyrtojmë apelin tënd. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 10 tetor 2026 22:45 (CEST) == Bllokimi yt është ndryshuar nga "pa kufi" në një javë == Përshëndetje, pas një rishqyrtimi të bllokimit tënd dhe historikut të redaktimeve, vendosa ta ndërroj afatin e bllokimit deri në '''një javë'''. Meqenëse para incidentit ke qenë redaktor shumë i vlerësuar në Wikipedia Shqip, veprimet merituan një ekzaminim më kritik, pasi akti që meritoi bllokimin mori vend përgjatë 122 redaktimeve vandale. Dua ta bëjmë me dije që ky bllokim është për parandalimin e vandalizmit, si dhe për të lënë vend që ta ri-mendosh pjesëmarrjen tënde në Wikipedia Shqip. Ne prapë se prapë të ftojmë të redaktosh në Wikipedia, duke iu përmbajtur politikave dhe udhëzimeve më të mira të komunitetit. Përsëritja e vandalizmit apo shkelja e këtyre normave pas bllokimit mund të meritojë një bllokim të mëtutjeshëm. '''''Bllokimi yt skadon më 20 tetor 2026 në orën 02:56 (UTC+2).''''' [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 13 tetor 2026 03:00 (CEST) :pershendetje un e ndjej te kote te redaktoj sepse do me kthehen mrapsht. un nuk e nderroj te verteten me te koten per tekat tuaja. nuk jam aspak dakort. nese nuk me bllokon un do te vazhdoj perseri ta heq te koten qe kam BERE VETE perseri [[Përdoruesi:Punetor i Rregullt5|Alban]] ([[Përdoruesi diskutim:Punetor i Rregullt5|diskutimet]]) 20 tetor 2026 06:54 (CEST) flpmxyqsjsfn1ahk6vt6ia5t6jpzjp4 0 247388 3058429 3056274 2026-10-20T05:00:04Z Punetor i Rregullt5 104669 Faqja u ridrejtua te [[Tigri]] 3058429 wikitext text/x-wiki #ridrejto [[tigri]] hhre6or9crblq897dsycfi2r1lxmurr 10 248783 3058459 1879211 2026-10-20T08:39:23Z Punetor i Rregullt5 104669 /* */ 3058459 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 249617 3058475 3056009 2026-10-20T08:55:47Z Punetor i Rregullt5 104669 3058475 wikitext text/x-wiki {{Population taxobox | name = Luani i Afrikës Qendrore | image = Rwindi 47.jpg | image_caption = Një luaneshë në [[Parku Kombëtar i Virungës|Parkun Kombëtar të Virungës]], [[Republika Demokratike e Kongos]] | genus = Panthera | species = leo | subspecies = leo dhe melanochaita | subspecies_link = Luani#Nënllojet | population = Luani i Afrikës Qendrore | authority = ([[Karl Lineu|Linnaeus]], 1758) | synonyms = më parë: * ''P. l. azandicus'' * ''P. l. bleyenberghi'' * ''P. l. kamptzi'' | synonyms_ref =<ref name="MSW3">{{MSW3 Carnivora |language=anglisht |id=14000228 |page=546 |heading=''Panthera leo''}}</ref> }} '''Luani i Afrikës Qendrore''' (''[[Panthera leo leo]]'')<ref name="catsg">{{cite journal|author1=A. C. Kitchener|author2=C. Breitenmoser-Würsten|author3=E. Eizirik|author4=A. Gentry|author5=L. Werdelin|author6=A. Wilting|author7=N. Yamaguchi|author8=A. V. Abramov|author10=P. Christiansen|author11=C. Driscoll|author12=J. W. Duckworth|author13=W. Johnson|author14=S. J. Luo|author15=E. Meijaard|author16=P. O’Donoghue|author17=J. Sanderson|author18=K. Seymour|author19=M. Bruford|author20=C. Groves|author21=M. Hoffmann|author22=K. Nowell|author23=Z. Timmons|author24=S. Tobe|year=2017|title=A revised taxonomy of the Felidae: The final report of the Cat Classification Task Force of the IUCN Cat Specialist Group|journal=Cat News|volume=Special Issue 11|url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/32616/A_revised_Felidae_Taxonomy_CatNews.pdf?sequence=1&isAllowed=y}}</ref><ref name="Bauer_ vanderMerwe">{{Cite journal|last1=Bauer|first1=H.|last2=Van Der Merwe|first2=S.|doi=10.1017/S0030605304000055|title=Inventory of free-ranging lions ''Panthera leo'' in Africa|journal=Oryx|volume=38|year=2004|issue=1|pages=26–31.}}</ref> ndodhet në [[Afrika qendrore|Afrikën Qendrore]]. Në këtë pjesë të Afrikës, popullatat e luanit janë të pranishme në [[kameruni|Kamerun]], [[republika e Afrikës Qendrore|Republikën e Afrikës Qendrore]], Çadin, [[sudani|Sudanin]] dhe në [[republika Demokratike e Kongos|Republikën Demokratike të Kongos]]. Deri në vitin 2016, ky nënlloj u konsiderua rajonalisht i zhdukur në [[gaboni|Gabon]], në [[guinea Ekuatoriale|Guinean Ekuatoriale]] dhe në [[republika e Kongos|Republikën e Kongos]]. Rezultatet e një studimi filogjeografik tregojnë se popullatat e luanit në vendet e vargut të [[afrika qendrore|Afrikës Qendrore]] dhe [[afrika Veriore|Veriore]] janë gjenetikisht të afërta me popullsinë në Afrikën Veriore dhe [[afrika perëndimore|Perëndimore]], dhe me [[india|Indinë]], duke formuar një kollë të dallueshme nga popullatat e luanit në [[afrika Jugore|Afrikën Jugore]] dhe [[afrika Lindore|Lindore]].<ref name="Bertola2016">{{cite journal|author1=Bertola, L.D.|author2=Jongbloed, H.|author3=Van Der Gaag K.J.|author4=De Knijff, P.|author5=Yamaguchi, N.|author6=Hooghiemstra, H.|author7=Bauer, H.|author8=Henschel, P.|author9=White, P.A.|author10=Driscoll, C.A.|author11=Tende, T.|author12=Ottosson, U.|author13=Saidu, Y.|author14=Vrieling, K.|author15=de Iongh, H. H.|year=2016|title=Phylogeographic patterns in Africa and High Resolution Delineation of genetic clades in the Lion (''Panthera leo'')|journal=Scientific Reports|volume=6|page=30807|url=https://www.nature.com/articles/srep30807?WT.feed_name=subjects_evolution|doi=10.1038/srep30807}}</ref> Në vitin 2017, forca e klasifikimit të maceve e [[BNRN]] ndau luanin në dy nënlloje ''[[Panthera leo leo|P. l. leo]]'' dhe ''[[Panthera leo melanochaita|P. l. melanochaita]]''.<ref name="catsg" /> ==Përhapja dhe habitati== Popujt e luanit të Afrikës Qendrore jetojnë përgjithmonë në pyjet e shiut dhe së Savana. Në [[kameruni|Kamerun]], një popullsi prej 100-400 luanë jeton në [[Parku Kombëtar i Bénoué|Parkun Kombëtar të Bénoué]]. Grupet e vogla të luanit janë të pranishëm në Parkun Kombëtar të Uaza.<ref name="Bauer_ vanderMerwe" /> Në [[republika e Afrikës Qendrore|Republikën e Afrikës Qendrore]], rreth 150-500 luanë ndoshta kanë mbetur. Vlerësime të tjera supozojnë 1,252 luanë në vend, por në përgjithësi numrat në Afrikën Qendrore mendohet të jenë jo të besueshme.<ref name="Riggio2012">{{cite journal|author=Riggio, J.|author2=Jacobson, A.|author3=Dollar, L.|author4=Bauer, H.|author5=Becker, M.|author6=Dickman, A.|author7=Funston, P.|author8=Groom, R.|author9=Henschel, P.|author10=de Iongh, H.|author11=Lichtenfeld, L.|author12=Pimm, S.|year=2013|url=https://rd.springer.com/article/10.1007/s10531-012-0381-4/fulltext.html|title=The size of savannah Africa: a lion's (''Panthera leo'') view|journal=Biodiversity Conservation|volume=22|issue=1|pages=17–35|doi=10.1007/s10531-012-0381-4}}</ref> Në [[gaboni|Gabon]], prania e luanëve në Parkun Kombëtar të Batekomit ishte e dyshimtë gjatë vitit 2010. Në vitin 2015, një kamera kurthe regjistroi një luan mashkull të vetëm në zonën e mbrojtur.<ref>Henschel, P.H., Azani, D.E., Burton, C.O., Malanda, G., Saidu, Y.O., Sam, M.O., Hunter, L.U. (2010). Lion status updates from five range countries in West and Central Africa. Cat News 52: 34–39.</ref><ref>{{cite journal|author=Hedwig, D., Kienast, I., Bonnet, M., Curran, B.K., Courage, A., Boesch, C., Kühl, H.S. and King, T.|year=2017|title=A camera trap assessment of the forest mammal community within the transitional savannah‐forest mosaic of the Batéké Plateau National Park, Gabon|journal=African Journal of Ecology|doi=10.1111/aje.12497}}</ref> Vazhdimi i kapjes së kamerës në zonë për më shumë se një vit regjistroi të njëjtin luan në mënyrë të përsëritur. Mostrat e flokëve të luanit u mblodhën për analiza filogenetike dhe u krahasuan me mostrat e indeve të luanëve nga Gaboni dhe [[Republika e Kongos]] që u vranë në shekullin e 20-të. Rezultatet tregojnë se ky individ është i lidhur ngushtë me popullsinë e luanit të zonës. Gjithashtu është menduar e mundur që ky luan të shpërndahet në zonën nga Namibia ose Botsvana.<ref>{{cite journal|author=Barnett, R., Sinding, M.H., Vieira, F.G., Mendoza, M.L., Bonnet, M., Araldi, A., Kienast, I., Zambarda, A., Yamaguchi, N., Henschel, P., Gilbert, M.T.|year=2018|title=No longer locally extinct? Tracing the origins of a lion (''Panthera leo'') living in Gabon|journal=Conservation Genetics|volume=19|issue=3|pages=1−8|doi=10.1007/s10592-017-1039-2}}</ref> Në Republikën e Kongos, Parku Nacional Odzala-Kokoua u konsiderua si një kështjellë e luanit në vitet 1990. Deri në vitin 2014, asnjë luan nuk u regjistrua në zonën e mbrojtur, kështu që tani, speciet konsiderohen të zhdukura në këtë vend. Në Republikën Demokratike të Kongos, rreth 175 luanë u vlerësuan në Parkun Kombëtar të Garamba në 2004, dhe 60 në [[parku Kombëtar i Virungës|Parkun Kombëtar të Virungës]]. Kjo e fundit formon një popullsi të afërt me luanë në Ugandë. Në pellgun e lumit Kongo, Parku Kombëtar i Virungës dhe Parku Kombëtar Rajonal i Elizabethit në Ugandë konsiderohet si një kështjellë e mundshme e luanit në Afrikën Qendrore. Në [[çadi|Çad]], luanët jetojnë në Rezervën Mina-Fall. Në vitin 2004, popullsia e luanit në vend u vlerësua në maksimum 225 individë. == Ekologjia dhe sjellja == [[File:Lions and a Zebra b.jpg|thumb|Luanët me një [[zebra|zebër]] të vrarë]] Luanët gjuajnë gjitarë të mëdhenj në rangun prej {{convert|40|-|270|kg|lb|abbr=on}}, duke përfshirë [[zebra|zebrën]], impalanë gazelën e Thomson, [[gjirafa|gjirafën]] dhe Buallin e ujit.<ref name="prey">{{cite journal|author1=M. W. Hayward|author2=G. I. Kerley|year=2005|title=Prey preferences of the lion (''Panthera leo'')|journal=Journal of Zoology|volume=267|issue=3|pages=309–322}}</ref> Gjithashtu janë raportuar ngjarjet ku [[elefanti|elefantët]] e rinj rreth {{convert|300|kg}} janë marrë.<ref name="prey" /> == Kërcënimet == Në [[afrika|Afrikë]], luanët vriten në mënyrë të paracaktuar ose në hakmarrje pasi kanë vrarë bagëtitë. Popullatat gjithashtu kërcënohen nga pakësimi i presë dhe humbjes së habitatit. Që nga viti 1996, popullatat e [[luani Afrikan|luanit Afrikan]] janë renditur si të rrezikuar në [[Listën e Kuqe të BNRN-së]]. ==Ruajtja== Popujt e luanit të Afrikës janë përfshirë në CITES Shtojcën II. Në vitin 2006, u hartua një strategji konservimi e luanit për Afrikën Perëndimore dhe Qendrore në bashkëpunim në mes të zyrave rajonale të BNRN dhe disa organizatave të mbrojtjes së kafshëve të egra. Strategjia parasheh ruajtjen e habitatit të mjaftueshëm, sigurimin e një baze të mjaftueshme të presë, të bëjë qëndrueshmërinë e luanit dhe të njeriut dhe të zvogëlojë faktorët që çojnë në fragmentimin e mëtejshëm të popullsisë.<ref>Grupi i posatçëm i maceve. Strategjia për ruajtjen e luanit të Afrikës Perëndimore dhe Qendrore. BNRN, Kamerun</ref> == Në kulturë == [[Skeda:Bronze Bakassa 4.jpg|thumb|190px|Një vizatim në mur, [[Kameruni|Bana, Kamerun]]]] Ekipi ndërkombëtar i futbollit të Kamerunit ndryshe quhet dhe si: "Luanët e padurueshëm".<ref name="DailyNation2017">{{Cite news|url=http://www.nation.co.ke/sports/football/Africa-Cup-of-Nations/1102-3801304-allgt3/|title=Cameroon wins Africa Cup of Nations|newspaper=Daily Nation|access-date=2017-02-09|language=en-UK}}</ref> == Shiko edhe == * [[Luani Verior]] * [[Luani i Afrikës Perëndimore]] * [[Luani berber]] == Referime == {{Reflist|30em}} 8ogjb1vb5e9rejko7fjisxx2yw59zvu 0 250206 3058474 3056008 2026-10-20T08:54:25Z Punetor i Rregullt5 104669 3058474 wikitext text/x-wiki {{Subspeciesbox | name = Luani Verior<ref name="Wood1865"/><ref name="Wood1870"/> | image = West African male lion.jpg | image_caption = Një luan në Afrikën Perëndimore, Parku Kombëtar i Penjarit | image2 = | image2_caption = <!-- | status = E | status_system = ESA | status_ref =<ref>https://ecos.fws.gov/ecp0/profile/speciesProfile?sId=9138</ref> --> | genus = Panthera | species = leo | species_link = luani | subspecies = leo | authority = ([[Karl Lineu|Linnaeus]], 1758) | synonyms = * ''P. l. gambianus'' * ''P. l. kamptzi'' * ''P. l. nubica'' * ''P. l. persica'' * ''P. l. senegalensis'' | synonyms_ref =<ref name="MSW3">{{MSW3 Carnivora |language=anglisht|id=14000228 |page=546 |heading=Panthera leo}}</ref> }} '''Luani Verior'''<ref name="Wood1865"/><ref name="Wood1870"/> ('''''Panthera leo leo''''') është një nga dy [[nënllojet]] emërtuesë të [[luani]]t, i cili është i pranishëm në pjesën [[Afrika Veriore| veriore të Afrikës]] (veçanërisht në [[Afrika Perëndimore|Afrikën Perëndimore]] dhe në veri të [[Afrika Qendrore|Afrikës Qendrore]]) dhe në [[India|Indi]].<ref name="Catsg2017">{{cite journal|language=en|author1=Kitchener, A. C.|author2=Breitenmoser-Würsten, C.|author3=Eizirik, E.|author4=Gentry, A.|author5=Werdelin, L.|author6=Wilting, A.|author7=Yamaguchi, N.|author8=Abramov, A. V.|author9=Christiansen, P.|author10=Driscoll, C.|author11=Duckworth, J. W.|author12=Johnson, W.|author13=Luo, S.-J.|author14=Meijaard, E.|author15=O’Donoghue, P.|author16=Sanderson, J.|author17=Seymour, K.|author18=Bruford, M.|author19=Groves, C.|author20=Hoffmann, M.|author21=Nowell, K.|author22=Timmons, Z.|author23=Tobe, S.|year=2017|title=A revised taxonomy of the Felidae: The final report of the Cat Classification Task Force of the IUCN Cat Specialist Group|journal=Cat News|issue=Special Issue 11|issn=1027-2992|url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/32616/A_revised_Felidae_Taxonomy_CatNews.pdf?sequence=1&isAllowed=y}}</ref><ref name="Bauer_ vanderMerwe">{{Cite journal|language=en|last1=Bauer|first1=H.|last2=Van Der Merwe|first2=S.|doi=10.1017/S0030605304000055|title=Inventory of free-ranging lions ''Panthera leo'' in Africa|journal=Oryx|volume=38|year=2004|issue=1|pages=26–31.}}</ref> Rezultatet e një studimi filogjeografik tregojnë se [[popullata]]t e luanit në rajonin e Afrikës Perëndimore dhe Qendrore janë gjenetikisht të afërta me popullatën në [[India|Indi]], duke formuar një kollë të dallueshme nga popullatat e luanit në [[Afrika Jugore|Afrikën Jugore]] dhe [[Afrika Lindore|Lindore]].<ref name="Bertola_al2016">{{cite journal|author1=Bertola, L.D.|author2=Jongbloed, H.|author3=Van Der Gaag, K.J.|author4=De Knijff, P.|author5=Yamaguchi, N.|author6=Hooghiemstra, H.|author7=Bauer, H.|author8=Henschel, P.|author9=White, P.A.|author10=Driscoll, C.A.|author11=Tende, T.|name-list-style=amp|year=2016|title=Phylogeographic patterns in Africa and High Resolution Delineation of genetic clades in the Lion (''Panthera leo'')|journal=Scientific Reports|volume=6|page=30807|url=https://www.nature.com/articles/srep30807?WT.feed_name=subjects_evolution|doi=10.1038/srep30807}}</ref> Në vitin 2017, ''Forca e Klasifikimit të Maceve'' nga [[BNRN]]-ja, ndau popullatat e luanit në dy nënlloje, të emërtuara ''P. l. leo'' dhe ''[[Panthera leo melanochaita|P. l. melanochaita]]''. Luani Verior përbëhet nga katër popullata të njohura historikisht: [[luani barbar]], [[luani Aziatik]], [[Luani i Afrikës Perëndimore]] dhe [[Luani i Afrikës Qendrore|Qendrore]].<ref name="Catsg2017"/> Është [[speciet e zhdukura|rajonalisht i zhdukur]] në [[Evropa Jugore|Evropën Jugore]], në [[Azia Jugperëndimore|Azinë Perëndimore]] dhe në [[Afrika Veriore|Afrikën Veriore]]. Në Afrikën Perëndimore dhe Qendrore, luanët janë të kufizuar në [[popullata]] të fragmentuara dhe të izoluara, shumica e të cilëve janë në rënie. Në Indi, ekziston një popullatë e vetme e mbijetuar brenda dhe përreth [[Parku Kombëtar i Pyjeve të Girit|Parkut Kombëtar të Girit]].<ref name="iucn">{{cite iucn|author=Bauer, H.|author2=Packer, C.|author3=Funston, P. F.|author4=Henschel, P.|author5=Nowell, K.|year=2016|url=https://www.iucnredlist.org/details/15951/0|title=''Panthera leo''|doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T15951A107265605.en}}</ref><ref name="Chardonnet2002">{{cite book|author=Chardonnet, P.|year=2002|title=Conservation of the African Lion : Contribution to a Status Survey|location=Paris|publisher=International Foundation for the Conservation of Wildlife, France & Conservation Force, USA|chapter=Chapter II: Population Survey|pages=21–101}}</ref><ref name="Riggioetal2012">{{cite journal|author1=Riggio, J.|author2=Jacobson, A.|author3=Dollar, L.|author4=Bauer, H.|author5=Becker, M.|author6=Dickman, A.|author7=Funston, P.|author8=Groom, R.|author9=Henschel, P.|author10=De Iongh, H.|author11=Lichtenfeld, L.|author12=Pimm, S.|year=2013|url=https://rd.springer.com/article/10.1007/s10531-012-0381-4/fulltext.html|title=The size of savannah Africa: a lion's (''Panthera leo'') view|journal=Biodiversity Conservation|volume=22|issue=1|pages=17–35|doi=10.1007/s10531-012-0381-4}}</ref> Popullata e Afrikës Perëndimore renditet si [[speciet e rrezikuara|e rrezikuar në mënyrë kritike]] në [[Listën e Kuqe të BNRN-së]]; kjo popullatë është e izoluar dhe përmban më pak se 250 individë të pjekur.<ref name="iucn_WAL">{{cite iucn|author=Henschel, P.|author2=Bauer, H.|author3=Sogbohoussou, E.|author4=Nowell, K.|name-list-style=amp|year=2015|url=https://www.iucnredlist.org/details/68933833/0|title=Panthera leo (West Africa subpopulation)}}</ref> ==Historia taksonomike== Një [[luani berber|luan]] nga Konstandini në [[Algjeria|Algjeri]] ishte ekzemplari i tipit për emrin e veçantë ''Felis leo'' që u përdor nga [[Karl Lineu|Lineu]] në 1758.<ref name="Linn1758">{{Cite book|last=Linnaeus|first=C.|author-link=Carl Linnaeus|title=Systema naturae per regna tria naturae: secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis.|publisher=Holmiae (Laurentii Salvii)|year=1758|page=41|chapter=Felis Leo|chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/726936|accessdate=8 shtator 2008|language=la|volume=1|edition=10th}}</ref> Në shekujt 19 dhe 20, disa mostra të luanit në [[afrika|Afrikë]] dhe [[azia|Azi]] u përshkruan dhe u propozuan si [[nënllojet|nënlloje]]: *Në 1826, zoologjisti [[Austria]]k Johann N. Meyer përshkroi një lëkurë të luanit në [[Persia|Persi]] dhe e [[klasifikimi i kafsheve|emërtoi]] ''Felis leo persicus''. Ai gjithashtu përshkroi një [[luani#Karakteristikat|lëkurë luani]] nga [[Senegali]] nën emrin ''F. l. senegalensis''.<ref>Meyer, J. N. (1826). ''Dissertatio inauguralis anatomico-medica de genere felium''. Doctoral thesis, University of Vienna.</ref> *Në 1843, zoologu francez [[Henri Marie Ducrotay de Blainville]] përshkroi një luan mashkull nga Nubia nën [[trinomeni]]n ''Felis leo nubicus''<ref name="DeBlainville1843">{{cite book|author=Blainville, H. M. D. de|year=1843|chapter=''F. leo nubicus''|title=Ostéographie ou description iconographique comparée du squelette et du système dentaire des mammifères récents et fossils pour servir de base à la zoologie et la géologie. Vol 2|location=Paris|publisher=J. B. Baillière et Fils|page=186}}</ref> *Në 1843, [[John Edward Gray]] përshkroi një mostër nga [[Gambia]] në [[Muzeu]]n Britanik të Historisë Natyrore si ''Leo gambianus''.<ref>{{cite book|author=Gray, J. E.|year=1843|title=List of the specimens of Mammalia in the collection of the British Museum|publisher=Trustees of the British Museum|location=London}}</ref> *Në vitin 1891, zoologu gjerman [[Theodor Noack]] përshkroi dy mostra luaneshash nga [[Somalia]] dhe propozoi triomenin ''Felis leo somaliensis''.<ref name="Noack1891">{{cite journal|author=Noack, T.|year=1891|title=''Felis leo''|journal=Jahrbuch der Hamburgischen Wissenschaftlichen Anstalten|volume=9|issue=1|page=120}}</ref> *Në vitin 1900, [[Paul Matschie]] përshkroi një [[kafka|kafkë]] luani nga [[kameruni|Kameruni Verior]] si ''Felis leo kamptzi''.<ref>{{cite journal|author=Marschie, P.|year=1900|title=Einige Säugethiere aus dem Hinterlande von Kamerun|journal=Sitzungs-Berichte der Gesellschaft der Naturforschender Freunde zu Berlin|volume=3|pages=87–100}}</ref> *Në 1914, [[Einar Lönnberg]] përshkroi një lëkurë luani me kafkë në Kongo dhe e quajti atë ''Felis leo bleyenberghi'' në nder të togerit që kishte qëlluar luanin.<ref>{{cite journal|author=Lönnberg, E.|year=1914|title=New and rare mammals from Congo|journal=Revue de Zoologie Africaine|issue=3|pages=273–278|url=https://archive.org/stream/revuezoologiquea03brux#page/272/mode/2up}}</ref> <!-- Referuar si "Luani i Kongos".<ref name="BurgerJ-Molecular-phylogeny">{{Cite journal|last1=Burger|first1=J.|year=2004|title=Molecular phylogeny of the extinct cave lion ''Panthera leo spelaea''|journal=[[Molecular Phylogenetics and Evolution]]|pmid=15012963|volume=30|issue=3|pages=841–49|doi=10.1016/j.ympev.2003.07.020|url=http://www.uni-mainz.de/FB/Biologie/Anthropologie/MolA/Download/Burger%202004.pdf|accessdate=20 shtator 2007|last3=Loreille|first3=O.|last4=Hemmer|first4=H.|last5=Eriksson|first5=T.|last6=Götherström|first6=A.|last7=Hiller|first7=Jennifer|last8=Collins|first8=Matthew J.|last9=Wess|first9=Timothy|last2=Rosendahl|first2=Wilfried|last10=Alt|first10=Kurt W.}}</ref> --> *Në vitin 1924, [[Joel Asaph Allen]] propozoi triomenin ''Leo leo azandicus'' për një individ që u vra në vitin 1912 në [[Kongo|Kongon Verilindore]], si pjesë e një koleksion zoologjik i përbërë nga 588 ekzemplarë [[Carnivoria|karnivorë]].<ref name="Allen1924">{{cite journal|author=Allen, J. A.|year=1924|url=https://archive.org/stream/bulletinamerican47ameruoft#page/223/mode/2up|title=Carnivora Collected By The American Museum Congo Expedition|journal=Bulletin of the American Museum of Natural History|volume=47|pages=73–281|language=en}}</ref> Pas kësaj, ka pasur shumë debate midis zoologëve për vlefshmërinë e nënllojeve të propozuara: *Në 1939, [[Glover Morrill Allen]] njohu ''Felis leo kamptzi'', ''F. l. bleyenberghi'' dhe ''F. l. azandicus'' si taksonë të vlefshëm midis dhjetë nënllojëve të luanit.<ref name="Allen1939">{{cite journal|author=Allen, G. M.|year=1939|url=https://archive.org/stream/bulletinofmuseum83harv#page/242/mode/2up|title=A Checklist of African Mammals|journal=Bulletin of the Museum of Comparative Zoology at Harvard College|volume=83|pages=1–763}}</ref><ref name="Hemmer1974">{{cite journal|author=Hemmer, H.|year=1974|title=Untersuchungen zur Stammesgeschichte der Pantherkatzen (''Pantherinae'') Teil 3. Zur Artgeschichte des Löwen ''Panthera (Panthera) leo'' (Linnaeus, 1758)|journal=Veröffentlichungen der Zoologischen Staatssammlung|volume=17|pages=167–280|url=https://archive.org/stream/verfentlichungen171974zool#page/178/mode/2up}}</ref> *Takonomisti britanik [[Reginald Innes Pocock]] nënklasifikoi luanin në gjininë ''[[Panthera]]'' në vitin 1930, kur përshkruajti [[luani Aziatik|luanin Aziatik]].<ref>{{cite journal|author=Pocock, R. I.|year=1930|title=The lions of Asia|journal=Journal of the Bombay Natural Historical Society|volume=34|pages=638–665}}</ref> *Tri dekada më vonë, [[John Ellerman]] njohu vetëm dy nënlloje të emërtuara si luani Afrikan (''P. l. leo'') dhe luani Aziatik (''P. l. persica'').<ref name="ems66">{{cite book|author=Ellerman, J. R.|author2=Morrison-Scott, T. C. S.|year=1966|url=https://archive.org/stream/checklistofindia00elle#page/312/mode/2up|title=Checklist of Palaearctic and Indian mammals 1758 to 1946|edition=Second|publisher=British Museum of Natural History|location=London|pages=312–313}}</ref> *Disa autorë e konsideronin ''P. l. nubicus'' si një nënlloj i ngjashëm dhe si [[sinonimi]] i ''P. l. massaica''.<ref name="Hemmer1974"/><ref name="Haasetal2005"/><ref name="Kingdon_al2013">{{cite book|editor1=[[Jonathan Kingdon|Kingson, J.]]|editor2=Happold, D.|editor3=Butynski, T.|editor4=Hoffmann, M.|editor5=Happold, M.|editor6=Kalina, J.|title=Mammals of Africa|publisher=[[A & C Black]]|volume=V|page=149−159|chapter=''Panthera leo'' Lion|chapter-url=https://books.google.com/books?id=B_07noCPc4kC&lpg=PP1&pg=RA4-PA149#v=onepage&q&f=false|date=2013|isbn=978-1-4081-8996-2|author1=P. M. West|author2=C. Packer}}</ref> *Disa autorë e konsideronin ''P. l. azandicus'' si sinonimi i ''P. l. massaica'', ''P. l. somaliensis'', ''P. l. kamptzi'' dhe ''P. l. senegalensis.''<ref name="Hemmer1974"/><ref name="Haasetal2005">{{cite journal|author1=Haas, S.K.|author2=Hayssen, V.|author3=Krausman, P.R.|title=''Panthera leo''|year=2005|journal=Mammalian Species|volume=762|pages=1–11|url=http://www.science.smith.edu/msi/pdf/762_Panthera_leo.pdf|doi=10.1644/1545-1410(2005)762[0001:PL]2.0.CO;2|access-date=12 gusht 2020|archive-date=28 korrik 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728131140/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/762_Panthera_leo.pdf|url-status=dead}}</ref> *Në vitin 2005, [[Wallace Christopher Wozencraft]] njohu ''P. l. kamptzi'', ''P. l. bleyenberghi'' dhe ''P. l. azandica'' si taksonë të vlefshëm.<ref name="MSW3"/> *Në vitin 2016, vlerësuesit e [[lista e Kuqe e BNRN-së|Listës së Kuqe të BNRN-së]] përdorën ''P. l. leo'' për të gjitha popullatat e luanit të Afrikës.<ref name="Catsg2017"/> Në 2017, popullatat e luanit në Afrikën Veriore, Perëndimore, Qendrore dhe në Azi u përfshinë nën ''P. l. leo'' nga Forca e Klasifikimit nga BNRN, bazuar në rezultatet e hulumtimit gjenetik në mostrat e luanit.<ref name="Catsg2017"/><ref name="iucn"/> == Karakteristikat == {{multiple image |align=right |direction=vertical |image1=Panthera leo leo skull at University of Pisa Natural History Museum.jpg|caption1=Kafka e ''P. l. leo'' në Muzeun Historik të Pisës |image2=Lion_de_la_Pendjari.jpg |caption2=Këlysh në Parkun Kombëtar të Penjarit, Benin}} Lëkura e luanit ndryshon nga nje ngjyre e lehte deri në kafe të errët. Ka veshë të rrumbullakosura dhe një tufë të zezë ne koke. Gjatësia mesatare e kokës në trupin e luanëve është {{convert|2.47|-|2.84|m}}, me një peshë prej {{convert|148|-|190|kg}}. Femrat janë më të vogla dhe më pak të rënda. Luani i Afrikës Perëndimore është i ngjashëm në pamjen dhe madhësinë e përgjithshme si luanët e tjerë afrikanë, por me një krifë më të vogël.<ref name="Guggisberg1975">{{cite book|last=Guggisberg|first=C. A. W.|chapter=Lion ''Panthera leo'' (Linnaeus, 1758)|title=Wild Cats of the World|url=https://archive.org/details/wildcatsofworld00gugg|year=1975|publisher=Taplinger Publishing|location=New York|isbn=0-8008-8324-1|pages=[https://archive.org/details/wildcatsofworld00gugg/page/138 138]–179}}</ref> Shpesh, [[luani Aziatik]] dhe ai i Afrikës Qendrore dhe Perëndimore kanë krifa më të vogla se [[luani i Afrikës Veriore]].<ref name="HK2">{{cite journal|author=Hemmer, H.|year=1974|title=Untersuchungen zur Stammesgeschichte der Pantherkatzen (''Pantherinae'') Teil 3. Zur Artgeschichte des Löwen ''Panthera (Panthera) leo'' (Linnaeus, 1758)|journal=Veröffentlichungen der Zoologischen Staatssammlung 17|pages=167–280|url=https://archive.org/stream/verfentlichungen171974zool#page/178/mode/2up|ref=none}}</ref> Disa kërkime tregojnë se [[luani#Krifa e luanit|krifa e një luani]] ndryshon në varësi të klimës dhe ndoshta, meshkujt Aziatik kanë një krifë më të vogël për shkak motit të nxehtë në Azi.<ref name="HK2"/> ==Shpërndarja dhe habitati== {{multiple image |perrow=1 |header=Habitatet në: |image1=River gambia Niokolokoba National Park.gif |caption1=Parku Kombëtar Niokolo-Koba |image2=Parc national de la Pendjari-Baobab et échassier (2).jpg |caption2=Parku Kombëtar i Pendjarit |image3=Drone view at Benoue.jpg |caption3=Padku Kombëtar i Bënusë |image4=Parc_Waza2.jpg |caption4=Parku Kombëtar i Uazës |image5=Garamba National Park overhead.jpg |caption5=Parku Kombëtar i Gerambës |image6=Bale Mountains (3) (29252380886).jpg |caption6=Vargmalet e Balës }} Historikisht, vargu i nënllojit Verior përfshinte [[Magrebi|Afrikën Veriore]], [[Evropa Juglindore|Evropën Juglindore]], [[Gadishulli Arabik|Gadishullin Arabik]] dhe [[Lindja e Mesme|Lindjen e Mesme]] në [[Azia Jugperëndimore|Azinë Perëndimore]].<ref name="Catsg2017"/> Në këto rajone, luanët shtriheshin në: [[Gambia|Gambi]], në [[Siera Leone|Sierë Leonë]], në [[Saharaja|Saharanë Perëndimore]], në [[Maroku|Marok]], në [[Algjeria|Algjeri]], në [[Tunizia|Tunizi]], në [[Libia|Libi]], në [[Egjipti|Egjipti]], në [[Arabia Saudite|Arabi Saudite]], në [[Kuvajti|Kuvajt]], në [[Jordania|Jordani]], në [[Libani|Liban]], në [[Siria|Siri]], në [[Turqia|Turqi]], në [[Palestina|Palestinë]] dhe [[Izraeli|Izrael]], në [[Iraku|Irak]], në [[Irani|Iran]], në [[Afganistani|Afganistan]] dhe [[Pakistani|Pakistan]].<ref name="iucn"/> Sot, nënllojet ndodhen në [[Afrika perëndimore|Afrikën Perëndimore]] dhe [[Afrika Qendrore|Qendrore]] dhe në Indi.<ref name="Catsg2017"/> ===Popullata Perëndimore dhe Qendrore=== {{Further||Luani i Afrikës Qendrore}} Luani Perëndimor shpërndahet në [[jugu|jug]] të [[Saharaja|Saharasë]] në [[Senegali|Senegal]] në [[perëndimi|perëndim]] të [[Nigeria|Nigerisë Lindore]]. Popullata në Afrikën Perëndimore ka humbur 99% të vargut të tij të mëparshme.<ref name="Pp">{{Cite journal|last1=Henschel|first1=P.|last2=Coad|first2=L.|last3=Burton|first3=C.|last4=Chataigner|first4=B.|last5=Dunn|first5=A.|last6=MacDonald|first6=D.|last7=Saidu|first7=Y.|last8=Hunter|first8=L. T. B.|editor1-last=Hayward|editor1-first=M.|title=The Lion in West Africa is Critically Endangered|doi=10.1371/journal.pone.0083500|journal=[[PLoS ONE]]|volume=9|issue=1|pages=e83500|year=2014|pmid=24421889|pmc=3885426}}</ref> Ai është rajonalisht i zhdukur në [[Mauritania|Mauritani]], në [[Gambia|Gambi]], në [[Guinea-Bisau|Guinenë e Bisaut]], në [[Mali|Mal]], në Siera Leone, [[Bregu i Fildishtë|Bregun e Fildishtë]] dhe në [[Togo|Togë]], ndoshta i zhdukur dhe në [[Guinea]]. Në vitet 1950 luanët ende ishin të pranishëm në [[savana|pyjet e savanës]] në pjesët jugore të Mauritanisë, përkatësisht në rajonet e Neumit, veriut Tagant, Brakna, Hodh El Gharbi dhe Trarza, dhe përgjatë lumenjve Karakoro dhe [[Senegali|Senegal]]. Në rajonin Guidimaka të vendit, luanët mbijetuan deri në fund të viteve 1980. Luanët u regjistruan nga kamerat e vëna në provincën [[veriu|veriore]] të [[Kameruni]]t gjatë një sondazhi të kryer në mes të [[janari]]t 2008 dhe [[maji]]t 2010.<ref>{{cite journal|author=de Iongh, H.H., Croes, B., Rasmussen, G., Buij, R. and Funston, P.|year=2011|title=The status of cheetah and African wild dog in the Benoue Ecosystem, North Cameroon|journal=Cat News|volume=55|pages=29−31|url=https://openaccess.leidenuniv.nl/bitstream/handle/1887/18286/CB_2011_Iongh_The_status_of_cheetah.pdf?sequence=2}}</ref> Në vitin 2015, një luan mashkull i rritur dhe një luaneshë u kthyen në [[Gana|Parkun Kombëtar i Moles në Ganë]]. Këto ishin shikimet e para të luanëve në vend në 39 vjet.<ref>{{cite journal|author=Angelici, F.M. and Rossi, L.|year=2017|title=Further lion, ''Panthera leo senegalensis'' Meyer, 1826, sightings in Mole National Park, Ghana, and possible first serval ''Leptailurus serval'' Schreber, 1776 record after 39 years (Mammalia Felidae)|journal=Biodiversity Journal|volume=8|issue=2|pages=749−752|url=http://www.biodiversityjournal.com/pdf/8(2)_749-752.pdf|access-date=11 gusht 2018|archive-date=10 mars 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180310074200/http://www.biodiversityjournal.com/pdf/8(2)_749-752.pdf|url-status=dead}}</ref> Popullata e luanit Qendror shtrihen në pyjet e shiut dhe së [[savana]]. Në [[kameruni|Kamerun]], një popullatë prej 100 deri në 400 luanë shtrihen në Parkun Kombëtar të Bënusë. Grupet e vogla të luanit janë të pranishëm në Parkun Kombëtar të Uazës.<ref name="Bauer_ vanderMerwe"/> [[Republika e Afrikës Qendrore]] mund të ketë një numër prej 500 individësh. Vlerësime të tjera supozojnë janë 1,252 luanë në vend, por në përgjithësi numri i individëve në Afrikën Qendrore mendohet të jenë jo i besueshëm.<ref name="Riggio2012">{{cite journal|author=Riggio, J.|author2=Jacobson, A.|author3=Dollar, L.|author4=Bauer, H.|author5=Becker, M.|author6=Dickman, A.|author7=Funston, P.|author8=Groom, R.|author9=Henschel, P.|author10=de Iongh, H.|author11=Lichtenfeld, L.|author12=Pimm, S.|year=2013|url=https://rd.springer.com/article/10.1007/s10531-012-0381-4/fulltext.html|title=The size of savannah Africa: a lion's (''Panthera leo'') view|journal=Biodiversity Conservation|volume=22|issue=1|pages=17–35|doi=10.1007/s10531-012-0381-4|ref=none}}</ref> Në [[Gaboni|Gabon]], prania e luanëve në Parkun Kombëtar të Batekomit ishte e dyshimtë gjatë vitit 2010. Në vitin 2015, një kamer kurthe regjistroi një luan mashkull të vetëm në zonën e mbrojtur.<ref>Henschel, P.H., Azani, D.E., Burton, C.O., Malanda, G., Saidu, Y.O., Sam, M.O., Hunter, L.U. (2010). Lion status updates from five range countries in West and Central Africa. Cat News 52: 34–39.</ref><ref>{{cite journal|author=Hedwig, D., Kienast, I., Bonnet, M., Curran, B.K., Courage, A., Boesch, C., Kühl, H.S. and King, T.|year=2017|title=A camera trap assessment of the forest mammal community within the transitional savannah‐forest mosaic of the Batéké Plateau National Park, Gabon|journal=African Journal of Ecology|doi=10.1111/aje.12497}}</ref> Vazhdimi i kapjes së kamerës në zonë për më shumë se një vit regjistroi të njëjtin luan në mënyrë të përsëritur. Mostrat e flokëve të luanit u mblodhën për analiza filogenetike dhe u krahasuan me mostrat e indeve të luanëve nga Gaboni dhe [[Republika e Kongos]] që u vranë në shekullin e 20-të. Rezultatet tregojnë se ky individ është i lidhur ngushtë me popullatën e luanit të zonës. Gjithashtu është menduar e mundur që ky luan të shpërndahet në [[Namibia|Namibia]] ose [[Botsvana|Botsvanë]].<ref>{{cite journal|author=Barnett, R., Sinding, M.H., Vieira, F.G., Mendoza, M.L., Bonnet, M., Araldi, A., Kienast, I., Zambarda, A., Yamaguchi, N., Henschel, P., Gilbert, M.T.|year=2018|title=No longer locally extinct? Tracing the origins of a lion (''Panthera leo'') living in Gabon|journal=Conservation Genetics|volume=19|issue=3|pages=1−8|doi=10.1007/s10592-017-1039-2}}</ref> Në Parkun Kombëtar të Odzalës, [[Republika e Kongos]], u konsiderua si një zonë e mbrojtur e luanit në vitet 1990. Deri në vitin 2014, asnjë luan nuk u regjistrua në zonën e mbrojtur, kështu që tani, speciet konsiderohen [[speciet e zhdukura|të zhdukura]] në këtë vend. Në [[Çadi|Çad]], luanët jetojnë në Rezervën Mina Foll. Në vitin 2004, popullata e luanit në vend u vlerësua me 225 individë. Në vitet 1980, luanët u raportuan në provincat [[Sudani Jugor|Sudanit Jugor]] të Darfurit dhe në Jug të Kordofanit, që ndodheshin në perëndim të [[Lumi Nil|lumit Nil]]. Pak dihet për shpërndarjen e luanit dhe madhësinë e popullatës në Sudanin e Jugut. Luanët në Radom dhe Parqet Kombëtare të Jugut ndoshta lidhen me luanët në Republikën e Afrikës Qendrore.<ref name="Riggio2013">{{cite journal|author1=Riggio, J.|author2=Jacobson, A.|author3=Dollar, L.|author4=Bauer, H.|author5=Becker, M.|author6=Dickman, A.|author7=Funston, P.|author8=Groom, R.|author9=Henschel, P.|author10=De Iongh, H.|author11=Lichtenfeld, L.|year=2013|title=The size of savannah Africa: a lion’s (''Panthera leo'') view|journal=Biodiversity and Conservation|volume=22|issue=1|pages=17–35|url=https://link.springer.com/article/10.1007/s10531-012-0381-4|doi=10.1007/s10531-012-0381-4|ref=none}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ Tabela tregon numrin e individëve gjatë viteve 2002 dhe 2012: ! Vargu i vendeve !! Arena e përdorur në km² !! Nr. i njohur i individëve |- | Parku Kombëtar i Bënusë, [[Kameruni|Kamerun]] || 14,682 || 200<ref name="Croes_al2011">{{cite journal|author1=Croes, B. M.|author2=Funston, P. J.|author3=Rasmussen, G.|author4=Buij, R.|author5=Saleh, A.|author6=Tumenta, P. N.|author7=De Iongh, H. H.|year=2011|title=The impact of trophy hunting on lions (''Panthera leo'') and other large carnivores in the Bénoué Complex, northern Cameroon|url=https://archive.org/details/sim_biological-conservation_2011-12_144_12/page/3064|journal=Biological Conservation|volume=144|issue=12|pages=3064−3072}}</ref> |- | Parku Kombëtar i Uazës, Kamerun || 1,452 || 17<ref name="Tumenta_al2010">{{cite journal|author1=Tumenta, P. N.|author2=Kok, J. S.|author3=Van Rijssel, J. C.|author4=Buij, R.|author5=Croes, B. M.|author6=Funston, P. J.|author7=De Iongh, H. H.|author8=Udo de Haes, H. A.|year=2010|title=Threat of rapid extermination of the lion (''Panthera leo leo'') in Waza National Park, Northern Cameroon|journal=African Journal of Ecology|volume=48|issue=4|pages=888−894}}</ref> |- | [[Republika e Afrikës Qendrore]] || 339,418 || rreth 1,297<ref name="Mesochina2010">{{citation|author1=Mésochina, P.|author2=Mamang-Kanga, J. B.|author3=Chardonnet, P.|author4=Mandjo, Y.|author5=Yaguémé, M.|year=2010|title=Statut de conservation du lion (''Panthera leo'' Linnaeus, 1758) en République Centrafricaine|location=[[Bangui]]|work=Fondation IGF}}</ref> |- | Parku Kombëtar i Garambës, [[Republika Demokratike e Kongos]] || 115,671 || 175−320<ref name="Riggio2012" /><ref name="Chardonnet2002"/> |- | [[Çadi|Çadi Juglindor]] || 133,408 || 400<ref name="Riggio2012"/> |- | [[Sudani|Sudani Jugperëndimorë]] || 331,834 || 375<ref name="Riggio2012"/> |- | Parku Kombëtar i Bomës dhe i Gambelës, Sudani Jugor dhe [[Etiopia]] || 106,941 || 500<ref name="Riggio2012"/> |- | Parku Kombëtar i Omës, Sudan dhe Etiopi || 22,483 || 200<ref name="Riggio2012"/> |- | Zonat e tjera të mbrojtura dhe jo të mbrojtura, Etiopi || 70,759 || 96<ref name="Riggio2012"/> |- | '''Totali''' || '''1,136,648''' || '''3,260−3,305''' |} ===Popullata Aziatike=== {{Further|Luani Aziatik}} Luani Aziatik është [[popullata]] e fundit e luanit në natyrë të [[Azia|Azisë]] dhe kufizohet me [[Pyjet e Girit|Parkun Kombëtar të Girit]] dhe në zonat përreth Gujratit, [[India|Indi]]. Ai është renditur si [[speciet e rrezikuara|i rrezikuar]] në [[Lista e Kuqe e BNRN-së|Listën e Kuqe të BNRN-së]] për shkak të madhësisë së tij të vogël dhe zonës së banimit.<ref name="IUCN2008AL">{{cite iucn|author1=U. Breitenmoser|author2=D. P. Mallon|author3=J. Ahmad Khan|author4=C. Driscoll|year=2008|url=https://www.iucnredlist.org/details/15952/0|title=''Panthera leo'' ssp. ''persica''}}</ref> ==Ekologjia dhe sjellja== [[Skeda:Asiatic Lions Mating in Gir Forest.jpg|thumb|Një çift luanësh në [[Pyjet e Girit]]]] Në Parkun Kombëtar të Pendarit, Benin, grupet e luanëve variojnë nga 1-8 individë. Jashtë Parkut Kombëtar, grupet janë më të vogla dhe me një mashkull të vetëm.<ref name="Sogbohossou_al2014">{{cite journal|author1=Sogbohossou, E. A.|author2=Bauer, H.|author3=Loveridge, A.|author4=Funston, P. J.|author5=De Snoo, G. R.|author6=Sinsin, B.|author7=De Iongh, H. H.|year=2014|title=Social structure of lions (''Panthera leo'') is affected by management in Pendjari Biosphere Reserve, Benin|journal=PLOS One|volume=9|issue=1|page=e84674}}</ref> Në Parkun Kombëtar të Uazës, tre luanesha dhe dy meshkuj iu vendosën radio-kollare në vitin 1999 dhe u gjurmuan deri në vitin 2001. Femrat u zhvendosën në vargje territoresh prej 352 deri në 724 km² (136 dhe 280 sq mi) dhe qëndruan brenda parkut gjatë perjudhës së studimit. Meshkujt përdorën një territor prej 428 deri në 1,054 km² (165 dhe 407 sq mi), brenda dhe jashtë parkut, ku ata vazhdimisht vranë bagëti. Njëri u vra dhe tjetri u qëllua nga [[njeriu|njerëzit]] lokalë. Pas heqjes së fishekëve, ai u rikthye dhe e zhvendosi gamën e tij të territorit në brendësi të parkut dhe nuk u vëzhgua të gjuante më.<ref name="Bauer_al2005">{{cite journal|author1=H. Bauer|author2=H. H. De Iongh|year=2005|title=Lion (''Panthera leo'') home ranges and livestock conflicts in Waza National Park, Cameroon|journal=African Journal of Ecology|volume=43|issue=3|pages=208−214}}</ref> Luanët meshkuj Aziatik janë të vetmuar ose shoqërohen me më shumë se tre meshkuj që formojnë një tufë të lirshme. Çiftet e meshkujve pushojnë, gjuajnë dhe ushqehen së bashku, dhe shfaqin sjelljen e tyre në të njëjtin territor. Femrat shoqërohen me më shumë se 12 luanesha që formojnë një tufë më të fortë së bashku me [[luani#Riprodhimi|këlyshët]] e tyre. Ata e ndajnë ushqimin midis njëra-tjetrës, por rrallë me meshkujt. Luaneshat dhe meshkuj shoqërohen zakonisht vetëm për disa ditë gjatë perjudhës së kryqëzimit, por rrallë udhëtojnë dhe ushqehen së bashku.<ref name="Joslin1973">{{cite book|author=Joslin, P.|year=1973|title=The Asiatic lion: a study of ecology and behaviour|location=University of Edinburgh, UK|publisher=Department of Forestry and Natural Resources}}</ref><ref name="Meena2008">{{cite book|author=Meena V.|year=2008|title=Reproductive strategy and behaviour of male Asiatic Lions|location=Dehra Dun|publisher=Wildlife Institute of India}}</ref> ===Gjuetia dhe dieta=== [[Skeda:Lions and a Zebra b.jpg|parapamje|Luanët duke u ushqyer me një [[zebra|zebër]].]] Në përgjithësi, luanët preferojnë [[Lloji|lloje]] të mëdha kafshësh për të gjuajtur brenda një peshe që varion prej {{kg|190|550}}. Ata gjuajnë [[gjitarët|gjitarë]] të mëdhenj në rangun prej {{kg|40|270}}, duke përfshirë [[zebra|zebrën]], impalanë e Thomsonit, [[gjirafa|gjirafën]] dhe [[bualli|buallin e ujit]].<ref>{{cite journal|author1=M. W. Hayward|author2=G. I. Kerley|year=2005|title=Prey preferences of the lion (''Panthera leo'')|journal=Journal of Zoology|volume=267|issue=3|pages=309–322}}</ref> Në [[Pyjet e Girit|Parkun Kombëtar të Girit]] të Indisë, luanët kryesisht gjuajnë buaj dhe bagëti, ndonjëherë edhe [[derri i egër|derrin e egër]]. Jashtë zonës së mbrojtur ku nuk ndodhin lloje të egra të gjahut, luanët gjuajnë buallin dhe bagëtinë, rrallë edhe [[deveja|deve]]. Pasi e vrasin prenë, e tërheqin atë deri në zona me bar të dendur për t'u ushqyer.<ref name="Chellam1993">{{cite book|author=Chellam, R. and A. J. T. Johnsingh|year=1993|chapter=Management of Asiatic lions in the Gir Forest, India|pages=409–423|title=Mammals as predators: the proceedings of a symposium held by the Zoological Society of London and the Mammal Society, London. Volume 65 of Symposia of the Zoological Society of London|editor1-last=Dunstone|editor1-first=N.|editor2-last=Gorman|editor2-first=M. L.|publisher=Zoological Society of London|location=London}}</ref> Luani Afrikan dhe [[Hiena|hiena e njollosur]] gjenden në një vend të ngjashëm ekologjik ku konkurrojnë për gjah; një rishikim i të dhënave në disa studime tregon një mbivendosje diete prej 58.6%. Luanët në mënyrë tipike injorojnë hienën e njollosur, përveç nëse luanët janë në një ndjekje të gjahut ose po ngacmohen nga hienat, ndërsa këto të fundit tentojnë të reagojnë dukshëm në praninë e luanëve, me ose pa praninë e ushqimit.<ref name="prey">{{Cite journal|url=http://www.zbs.bialowieza.pl/g2/pdf/1598.pdf|title=Prey preferences of the spotted hyaena (''Crocuta crocuta'') and degree of dietary overlap with the lion (''Panthera leo'')|last=Hayward|first=M. W.|journal=Journal of Zoology|year=2006|volume=270|pages=606–614|doi=10.1111/j.1469-7998.2006.00183.x|access-date=12 gusht 2020|archive-date=25 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225033155/http://www.zbs.bialowieza.pl/g2/pdf/1598.pdf%20|url-status=dead}}</ref> ==Kërcënimet== Në [[afrika|Afrikë]], luani rrezikohet nga humbja e presë dhe fragmentimi i habitatit. [[Luani Afrikan]] listohet si [[speciet e cënuara|specie e cënuar]] në [[Listën e Kuqe të BNRN-së]].<ref name="IUCN">{{Cite iucn|author1=Goodrich, J.|author2=Lynam, A.|author3=Miquelle, D.|author4=Wibisono, H.|author5=Kawanishi, K.|author6=Pattanavibool, A.|author7=Htun, S.|author8=Tempa, T.|author9=Karki, J.|author10=Jhala, Y. & Karanth, U.|title=''Panthera tigris''|volume=2015|page=e.T15955A50659951|date=2015|doi=10.2305/IUCN.UK.2015-2.RLTS.T15955A50659951.en|access-date=15 janar 2018}}</ref> Popullata e luanit në Afrikën Perëndimore është e fragmentuar dhe e izoluar, që përfshin më pak se 250 individë të pjekur.<ref name="iucn_WAL"/> Ajo kërcënohet nga tregtia ilegale e pjesëve të trupit. Pjesët e trupit të luanit në [[Benini|Benin]] trafikohen në [[Nigeria|Nigeri]], në [[Gaboni|Gabon]], në [[Bregu i Fildishtë|Breg të Fildishtë]] dhe në [[Senegali|Senegal]].<ref>{{cite journal|author=Williams, V.L., Loveridge, A.J., Newton, D.J. and Macdonald, D.W.|year=2017|title=Questionnaire survey of the pan-African trade in lion body parts|journal=PLOS One|volume=12|issue=10|pages=e0187060|url=http://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0187060|doi=10.1371/journal.pone.0187060|pmid=29073202|pmc=5658145}}</ref> Në Nigeri, popullata e izoluar e luanit në Parkun Kombëtar Gashaka Gumti është gjuajtur dhe helmuar nga njerëzit vendas.<ref>{{cite journal|author=Nicholas, A.|year=2004|title=An update on the status of important large Mammal species in Gashaka Gumti National Park, Nigeria|journal=Antelope Survey Update|issue=9|pages=40−42}}</ref> Popullata e luanit në Afrikën Qendrore është e kërcënuar nga humbja e habitatit dhe baza e gjahut, dhe nga gjuetia për trofe. Midis shtatë dhe 12 trofeve të luanit eksportoheshin nga [[Kameruni]] çdo vit nga viti 1985 deri në vitin 2010.<ref name="Chardonnet2002"/><ref name="Croes_2011">{{cite journal|author1=B. M. Croes|author2=P. J. Funston|author3=G. Rasmussen|author4=R. Buij|author5=A. Saleh|author6=P. N. Tumenta|author7=H. H. De Iongh|year=2011|title=The impact of trophy hunting on lions (''Panthera leo'') and other large carnivores in the Bénoué Complex, northern Cameroon|url=https://archive.org/details/sim_biological-conservation_2011-12_144_12/page/3064|journal=Biological Conservation|volume=144|issue=12|pages=3064−3072|doi=10.1016/j.biocon.2011.09.013}}</ref> Në Parkun Kombëtar të Bénoué, njerëzit lokalë u vëzhguan në një luan të vrarë duke prerë copa mishi<ref>{{cite journal|author1=M. Schoe|author2=H. H. De Iongh|author3=B. M. Croes|year=2009|title=Humans displacing lions and stealing their food in Bénoué National Park, North Cameroon|journal=African Journal of Ecology|volume=47|issue=3|pages=445−447|doi=10.1111/j.1365-2028.2008.00975.x}}</ref> Njerëzit vendas që jetojnë në afërsi të zonës së mbrojtur justifikohen në intervista se luanët sulmojnë shpesh bagëtitë gjatë sezonit të thatë. Ata përdorin helm në kufomat për të vrarë mishngrënësit.<ref>{{cite book|author1=B.M Croes|author2=R. Buij|author3=J. van Dalen|author4=H. H. de Iongh|year=2008|title=International seminar on the conservation of small and hidden species. Management and conservation of large carnivores in West and Central Africa|publisher=Institute of Environmental Sciences, Leiden University|location=Leiden|pages=29−40|chapter=Livestock-carnivore conflicts: results of an inventory around Bénoué National Park, Cameroon|editor=Croes, B.M., Buji, R., de Iongh, H.H. and Bauer, H.}}</ref> Në Parkun Kombëtar Waza, dy nga katër luanë me radio-kollare u vranë midis vitit 2007 dhe vitit 2008, dhe ndoshta edhe një femër e rritur, dy meshkuj të tjerë të rritur dhe tre këlyshë. Barinjtë nomadë përdorin hark dhe shigjeta të helmuar me helm [[Kobra|kobre]] për të vrarë luanët në shenjë hakmarrjeje për sulme ndaj bagëtive.<ref name="Tumenta_al2010"/> Në pjesët veriore të Kamerunit, migracioni i shtuar i njerëzve nga Nigeria pas pasigurisë politike në rajon paraqet një kërcënim për popullata e luanit të zonës.<ref name="Brugière_al2015">{{cite journal|title=Large-scale extinction of large carnivores (lion ''Panthera leo'', cheetah ''Acinonyx jubatus'' and wild dog ''Lycaon pictus'') in protected areas of West and Central Africa|author=Brugière, D., Chardonnet, B. and Scholte, P.|journal=Tropical Conservation Science|year=2015|volume=8|issue=2|pages=513–527|doi=10.1177/194008291500800215}}</ref> Gjuetia pa leje e luanëve nga forcat paraushtarake është raportuar nga njerëz vendas që jetojnë në afërsi të Parkut Kombëtar të Gambella të Etiopisë.<ref>{{cite journal|author1=F. Gebresenbet|author2=H. Bauer|author3=J. M. Vadjunec|author4=M. Papeş|year=2018|title=Beyond the numbers: Human attitudes and conflict with lions (''Panthera leo'') in and around Gambella National Park, Ethiopia|journal=PLOS One|volume=13|issue=9|page=e0204320|doi=10.1371/journal.pone.0204320|pmid=30252886|pmc=6155518|bibcode=2018PLoSO..1304320G}}</ref> Njerëzit lokalë rreth Parkut Kombëtar Chebera Churchura vrasin luanë, leopardë (''Panthera pardus'') dhe hiena të njollosura (''Crocuta crocuta'') duke përdorur kurthe për tu hakmarrë kundër sulmeve mbi bagëtitve të tyre.<ref>{{cite journal|author1=A. Acha|author2=M. Temesgen|year=2015|title=Approaches to human-wildlife conflict management in and around Chebera-Churchura National Park, Southern Ethiopia|journal=Asian Journal of Conservation Biology|volume=4|issue=2|pages=136–142}}</ref> ==Konservimi== {{multiple image |align=right |direction=vertical |image2=Two set of lions.jpg |caption2=Dy këlyshë në kafaz, [[Nigeria|Nigeri]] |image1=Lionne du Cameroun.JPG |caption1=Luanë kaptivë në Kamerun, [[Afrika Qendrore]] }} Në Indi, luani është i mbrojtur dhe përfshihet në Shtojcën I të MNTSR-së.<ref name="Iucn2008AL">{{cite iucn|author1=Breitenmoser, U.|author2=Mallon, D. P.|author3=Ahmad Khan, J.|author4=Driscoll, C.|year=2008|url=https://www.iucnredlist.org/details/15952/0|title=''Panthera leo'' ssp. ''persica''}}</ref> [[Luani Afrikan|Luanët Afrikanë]] përfshihen në Shtojcën II të MNTSR-së.<ref name="iucn"/> Në vitin 2004, u propozua që të gjitha popullatat e luanit të përfshiheshin në Shtojcën I të MNTSR-së për të zvogëluar eksportet e trofeve të luanit dhe për të zbatuar një proces leje më të rreptë, për shkak të ndikimit negativ të gjuetisë për trofe.<ref name="Nowell2004">{{cite journal|author=Nowell, K.|year=2004|title=The Cat Specialist Group at CITES 2004|journal=Cat News 41|page=29}}</ref> Në vitin 2006, u zhvillua një strategji për ruajtjen e luanit në Afrikën Perëndimore dhe Qendrore në bashkëpunim midis zyrave rajonale të BNRN-së dhe disa organizatave të mbrojtjes së jetës së egër. Strategjia parashikon të ruajë [[habitati]]n e mjaftueshëm, të sigurojë një bazë të mjaftueshme për kafshët e egra, të bëjë bashkëjetesën luan-njeri të qëndrueshme dhe të zvogëlojë faktorët që çojnë në copëzimin e mëtejshëm të popullatave.<ref name="csg2006">{{cite book|title=Conservation Strategy for the Lion West and Central Africa|publisher=IUCN|author=IUCN Cat Specialist Group|year=2006|location=Yaounde, Cameroon|url=http://www.catsg.org/fileadmin/filesharing/3.Conservation_Center/3.4._Strategies___Action_Plans/African_lion/IUCN_CatSG_2006_West_and_Central_Africa_Lion_Conservation_Strategy.pdf|access-date=19 mars 2022|archive-date=3 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803035853/http://www.catsg.org/fileadmin/filesharing/3.Conservation_Center/3.4._Strategies___Action_Plans/African_lion/IUCN_CatSG_2006_West_and_Central_Africa_Lion_Conservation_Strategy.pdf|url-status=dead}}</ref> Sondazhet dhe intervistat me barinjtë përreth zonave të mbrojtura zbuluan se rrethimet e përmirësuara për bagëtitë ulën ndjeshëm grabitjet nga luanët, dhe kështu kontribuan në zbutjen e konfliktit luan-njeri.<ref>{{cite journal|title=Assessment and mitigation of human-lion conflict in West and Central Africa|author=Bauer, H., de Iongh, H. and Sogbohossou, E.|journal=Mammalia|year=2010|volume=74|issue=4|pages=363–367|doi=10.1515/MAMM.2010.048}}</ref> Efekti i gjuetisë së trofeve të luanit dhe nëse është një masë e qëndrueshme për ruajtjen, ka krijuar disa debate.<ref>{{cite journal|last1=Whitman|first1=K.|last2=Starfield|first2=A. M.|last3=Quadling|first3=H. S.|last4=Packer|first4=C.|year=2004|title=Sustainable trophy hunting of African lions|journal=Nature|volume=428|issue=427|pages=175–178|doi=10.1038/nature02395|pmid=14990967|bibcode=2004Natur.428..175W}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Loveridge|first1=A.|last2=Searle|first2=A.|last3=Murindagomo|first3=F.|last4=Macdonald|first4=D.|year=2007|title=The impact of sport-hunting on the population dynamics of an African lion population in a protected area|url=https://archive.org/details/sim_biological-conservation_2007-02_134_4/page/548|journal=Biological Conservation|issue=4|volume=134|pages=548–558|doi=10.1016/j.biocon.2006.09.010}}</ref> Në vitin 2016, një grup autorësh këshilluan një kuotë gjuetie prej një luani për 1&nbsp;000 km² në kompleksin e zonës së mbrojtur WAP, dhe të përmbahen nga imponimi i një embargo importi të trofeve të luanit nga ky rajon.<ref>{{cite journal|last1=Bouché|first1=P.|last2=Crosmary|first2=W.|last3=Kafando|first3=P.|last4=Doamba|first4=B.|last5=Kidjo|first5=F. C.|last6=Vermeulen|first6=C.|last7=Chardonnet|first7=P.|year=2016|title=Embargo on Lion Hunting Trophies from West Africa: An Effective Measure or a Threat to Lion Conservation?|journal=PLOS One|volume=11|issue=5|page=e0155763|doi=10.1371/journal.pone.0155763|pmid=27182985|pmc=4868358|bibcode=2016PLoSO..1155763B}}</ref> Kjo këshill u vu në dyshim dhe u kundërshtua fuqimisht, me argumentin se vlerësimi për madhësinë e popullatës së luanit në rajonin WAP nuk është i besueshëm dhe për këtë arsye kuota e sugjeruar është e papërshtatshme.<ref>{{cite journal|last1=Bauer|first1=H.|last2=Henschel|first2=P.|last3=Packer|first3=C.|last4=Sillero-Zubiri|first4=C.|last5=Chardonnet|first5=B.|last6=Sogbohossou|first6=E. A.|last7=De Iongh|first7=H. H.|last8=Macdonald|first8=D. W.|year=2017|title=Lion trophy hunting in West Africa: A response to Bouché et al.|journal=PLOS One|volume=12|issue=3|page=e0173691|doi=10.1371/journal.pone.0173691|pmid=28323837|pmc=5360238|bibcode=2017PLoSO..1273691B}}</ref> ===Në kaptivitet=== Në vitin 2006, 1258 luanë kaptivë u regjistruan në Sistemin Ndërkombëtar të Informacionit të Specieve, duke përfshirë 13 luanë të regjistruar nën [[trinomeni]]n ''P. l. senegalensis'', 115 nga [[India]] dhe 970 me origjinë të pasigurtë.<ref name="Barnett2006"/> == Domethënia kulturore == Ashtu si me rajonet e tjera të Afrikës, luani është me rëndësi kulturore në [[Afrika perëndimore|Afrikën Perëndimore]]. Titulli "Luanesha Mali" i ishte dhënë Marijatas.<ref name="Lynch2004">{{cite book|language=en|author=Lynch, P. A.|year=2004|title=African Mythology A to Z|url=https://archive.org/details/africanmythology00lync_0|publisher=Infobase Publishing|page=[https://archive.org/details/africanmythology00lync_0/page/63 63]|isbn=0-8160-4892-4}}</ref><ref name="Hogarth2004">{{cite book|language=en|author1=Hogarth, C.|author2=Butler, N.|year=2004|contribution=Animal Symbolism (Africa)|title=Shamanism: An Encyclopedia of World Beliefs, Practices, and Culture, Volume 1|editor=Walter, M. N.|pages=3–6|isbn=1-57607-645-8}}</ref> Ekipi Ndërkombëtar i Futbollit të Kamerunit ndryshe quhet dhe si: "Luanët e Padurueshëm" bazuar në forcën e luanëve në [[Kameruni|Kamerun]].<ref name="DailyNation2017">{{Cite news|language=en|url=http://www.nation.co.ke/sports/football/Africa-Cup-of-Nations/1102-3801304-allgt3/|title=Cameroon wins Africa Cup of Nations|newspaper=Daily Nation|access-date=2017-02-09|language=en-UK}}</ref> <gallery mode="packed"> Bronze Bakassa 4.jpg|Një vizatim në mur, [[Kameruni|Bana, Kamerun]] Leo the MGM lion 1928.jpg|Luani i MGM-së Xheki mendohej të ishte nga [[Nubia]] </gallery> ==Shiko edhe== * [[Luani pa krifë]] * [[Luani i bardhë]] == Referime == {{Reflist|20em|refs= <ref name="Wood1865">{{cite book|language=en|last=Wood|first=John George|author-link=John George Wood|title=The illustrated natural history|publisher=[[Routledge]]|chapter=Felidæ; or the Cat Tribe|page=147|work=The [[University of Michigan Library|University of Michigan Libraries]]|location=Boradway, Ludgate Hill, [[New York City]]|url=https://books.google.com/books?redir_esc=y&id=v1DPAAAAMAAJ&q=Northern+lion+Southern#v=snippet&q=Northern%20lion%20Southern&f=false|year=1865}}</ref><ref name="Wood1870">{{cite book|language=en|last=Wood|first=John George|author-link=John George Wood|title=Animal Kingdom|publisher=H. A. Brown|chapter=Felidæ; or the Cat Tribe|page=147|work=[[Harvard College Library]]|location=[[Boston]]|url=https://books.google.com/books?id=BckGAAAAYAAJ&q=northern+lion+southern#v=snippet&q=northern%20lion%20southern&f=false|year=1865|ref=none}}</ref> }} ==Lidhje të jashtme== {{Commons|Panthera leo leo}} * [https://www.flickr.com/photos/8834404@N02/sets/72157604851044321/ Photos of West African lions at Pendjari National Park at flickr] * [https://web.archive.org/web/20180807190215/http://www.wildlifeextra.com/go/news/africa-lion2011.html#cr Wildlife extra: Lions from west and central Africa have more in common with Asiatic lion] * [http://www.rocal-lion.org/projects-en.htm ROCAL West and Central African lion conservation network] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180929001236/http://www.rocal-lion.org/projects-en.htm |date=29 shtator 2018 }} * [https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-25722058 BBC News: Lions 'facing extinction in West Africa'] * [https://edition.cnn.com/2015/04/02/africa/gabon-africa-first-lion/index.html Is this one of Central Africa's last lions? (2015)] * [https://www.earthtouchnews.com/conservation/conservation/take-two-gabons-lone-lion-makes-another-on-camera-appearance/ Take two: Gabon's lone lion makes another on-camera appearance (2016)] * [https://www.youtube.com/watch?v=n0f_j0VGD7U The Rare Central African Lion - أسود حديقة الدندر فيديو فبراير 2017] (in Dinder National Park, [[YouTube]]) * [https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/TT18900226.2.13 Draw] between a lion and [[gorilla]] in a Central African [[primeval forest]], late [[19th century]] * [https://www.telegraphindia.com/travel/pride-of-india-254571 The Telegraph, August 2018: Pride of India] {{Artikull i përkryer|dita = 30|muaj = shtator|viti = 2019}} {{Taxonbar|from=Q221094}} [[Kategoria:Luanë]] [[Kategoria:Gjitarë të Afrikës]] [[Kategoria:Gjitarë të Azisë]] [[Kategoria:Mishngrënës të Afrikës]] [[Kategoria:Mishngrënës të Azisë]] i333s46sdq6vd9wbexemj2gyk7uxqtb 0 251868 3058431 2954429 2026-10-20T05:02:21Z Punetor i Rregullt5 104669 Faqja u ridrejtua te [[Luani]] 3058431 wikitext text/x-wiki #ridrejto [[luani]] acn6s38athnw5zmkru4nw1ld3jmdwua 0 253729 3058426 3056006 2026-10-20T04:57:25Z Punetor i Rregullt5 104669 Faqja u ridrejtua te [[Jaguari]] 3058426 wikitext text/x-wiki #ridrejto [[jaguari]] 9qiqmil73nbcm3sgjjfi0ct6sp3y30f 0 256563 3058430 3030709 2026-10-20T05:01:01Z OneRichieRich 194656 Deklarim interesi: kam lidhje me Federatën Vatra. Zgjerova dhe përditësova artikullin me historikun, drejtuesit aktualë, selinë, shtrirjen në diasporë, strukturën drejtuese, botimet, fotografitë, burimet dhe formatimin. 3058430 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = Federata Panshqiptare e Amerikës Vatra | logo = Seal of Vatra, the Pan-Albanian Federation of America (2026).jpg | logo_size = 190px | logo_alt = Vula aktuale e Federatës Panshqiptare të Amerikës Vatra | logo_caption = Vula aktuale e Vatrës | abbreviation = Vatra | predecessor = Besa-Besën<br>Flamuri i Krujës<br>Shoqëria Kombëtare<br>Dallëndyshja | formation = {{start date and age|1912|04|28|df=y}} | founding_location = [[Boston]], Masaçusets, Shtetet e Bashkuara | type = Organizatë qytetare dhe kulturore shqiptaro-amerikane | headquarters = 2437 Southern Boulevard, Bronx, [[Nju Jork]], 10458, Shtetet e Bashkuara<ref name="AKD">{{cite web |title=Albanian Diaspora Organisations |url=https://akd.gov.al/en/albanian-diaspora-organisations/ |website=National Diaspora Agency |publisher=Government of Albania |access-date=20 tetor 2026 }}</ref> | region_served = Diaspora shqiptare në mbarë botën<ref name="Strategy2026">{{cite web |title=Programi Strategjik dhe Orientimet e Lidershipit të Ri të Federatës Pan-Shqiptare të Amerikës "Vatra" 2026–2030 |url=https://gazetadielli.com/programi-strategjik-dhe-orientimet-e-lidershipit-te-ri-te-federates-pan-shqiptare-te-amerikes-vatra-2026-2030/ |website=Dielli |date=29 qershor 2026 |access-date=20 tetor 2026 |language=sq }}</ref> | language = [[Gjuha shqipe|Shqip]]<br>[[Gjuha angleze|Anglisht]] | leader_title = Kryetar | leader_name = Elmi Berisha | leader_title2 = Nënkryetar | leader_name2 = Alfons Grishaj | leader_title3 = Kryetar i Këshillit | leader_name3 = Kolec Ndoja | leader_title4 = Redaktor i ''[[Dielli]]'' | leader_name4 = Sokol Paja | key_people = [[Fan Noli]]<br>[[Faik Konica]] | main_organ = ''[[Dielli]]'' | website = {{URL|https://vatrausa.org/}} }} '''Federata Panshqiptare e Amerikës Vatra''', e njohur zakonisht si '''Vatra''', është një organizatë qytetare dhe kulturore shqiptaro-amerikane e themeluar në [[Boston]], Masaçusets, më 28 prill 1912. Ajo lindi nga përpjekjet për bashkimin e disa shoqërive ekzistuese shqiptaro-amerikane në një federatë kombëtare dhe u njoh zyrtarisht nga shteti i Masaçusetsit më 13 qershor 1912.<ref name="Cali">{{cite journal |last=Çali |first=Deona |title=The National Movement within the Albanian Diaspora in 1919–1920 |journal=Studies on National Movements |volume=6 |issue=1 |year=2020 |doi=10.21825/snm.85336 |url=https://openjournals.ugent.be/snm/article/id/85336/ |access-date=20 tetor 2026 }}</ref> Gjatë periudhës së [[Pavarësia e Shqipërisë|shpalljes së pavarësisë së Shqipërisë]] dhe [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]], Vatra u shndërrua në një nga organizatat kryesore politike dhe kulturore të diasporës shqiptare në Shtetet e Bashkuara. Përmes shtypit, rrjetit të degëve, mbledhjes së fondeve dhe veprimtarisë diplomatike, federata mori pjesë në përpjekjet për njohjen ndërkombëtare të Shqipërisë dhe ruajtjen e tërësisë territoriale të shtetit shqiptar.<ref name="Cali"/><ref name="Dushku">{{cite journal |last=Dushku |first=Ledia |title=A Homeland Beyond Borders: Diaspora Diplomacy and Transnational Nationalism in the Albanian State-Building Process (1912–1920) |journal=Istorija 20. veka |volume=44 |issue=1 |year=2026 |pages=15–32 |doi=10.29362/ist20veka.2026.1.dus.15-32 |url=https://istorija20veka.rs/a-homeland-beyond-borders-diaspora-diplomacy-and-transnational-nationalism-in-the-albanian-state-building-process-1912-1920-eng/ |access-date=20 tetor 2026 }}</ref> ''[[Dielli]]'', gazetë në gjuhën shqipe e themeluar në Boston më 1909, u bë organi kryesor i shtypit të Vatrës pas krijimit të federatës.<ref name="Panarity">{{cite web |title=Guide to the Gerim M. Panarity Papers 1911–1985 |url=https://www.lib.uchicago.edu/e/scrc/findingaids/view.php?eadid=ICU.SPCL.GPANARITY |website=University of Chicago Library |publisher=Special Collections Research Center |access-date=20 tetor 2026 }}</ref> Vatra botoi gjithashtu revistën mujore në gjuhën angleze ''The Adriatic Review'' gjatë viteve 1918–1919. Selia e federatës ndodhet sot në adresën 2437 Southern Boulevard, në Bronx të Nju Jorkut.<ref name="AKD"/> Veprimtaria e saj është e përqendruar në komunitetin shqiptaro-amerikan, ndërsa organizata deklaron një mision më të gjerë ndaj diasporës shqiptare në mbarë botën.<ref name="Strategy2026"/> Elmi Berisha është kryetar i Vatrës që prej vitit 2020 dhe u rizgjodh më 27 qershor 2026.<ref name="Berisha2026">{{cite news |title=Dr. Elmi Berisha rizgjidhet kryetar i Federatës Vatra në SHBA |url=https://telegrafi.com/amp/dr-elmi-berisha-rizgjidhet-kryetar-i-federates-vatra-ne-shba-2677123343 |work=Telegrafi |date=29 qershor 2026 |access-date=20 tetor 2026 |language=sq }}</ref> == Historia == === Zanafilla dhe themelimi === {{multiple image | align = right | direction = horizontal | total_width = 330 | image1 = FAN NOLI.jpg | alt1 = Fan Noli | caption1 = [[Fan Noli]] | image2 = Faik Konica c 1918.jpg | alt2 = Faik Konica | caption2 = [[Faik Konica]] | footer = Fan Noli dhe Faik Konica ishin ndër figurat kryesore të lidhura me krijimin dhe zhvillimin e hershëm të Vatrës. }} Emigracioni shqiptar drejt Shteteve të Bashkuara u rrit gjatë fundit të shekullit XIX dhe fillimit të shekullit XX. [[Boston]]i dhe zona të tjera të Nju Inglëndit u kthyen në qendra të rëndësishme të jetës shqiptaro-amerikane, ku emigrantët krijuan shoqëri ndihmëse, kulturore dhe politike të lidhura me [[Rilindja Kombëtare|Rilindjen Kombëtare]]. Bostoni u bë gjithashtu një qendër e rëndësishme e botimeve në gjuhën shqipe. Gazeta ''Kombi'', e themeluar më 1906, ishte ndër gazetat e para shqiptare të botuara në Shtetet e Bashkuara. Më 6 janar 1907, emigrantë shqiptarë në Boston themeluan shoqërinë Besa-Besën. Më 15 shkurt 1909, Besa-Besën nisi botimin e gazetës ''Dielli''. [[Fan Noli]] ishte redaktori i saj i parë, ndërsa më pas [[Faik Konica]] mori një rol të rëndësishëm redaktorial.<ref name="Panarity"/> Deri më 1911, përfaqësues të disa shoqërive shqiptaro-amerikane kishin nisur diskutimet për krijimin e një federate kombëtare. Një komision bashkimi i lidhur me këtë proces përfshinte Fan Nolin, Faik Konicën, [[Kristo Floqi]]n dhe Paskal Aleksin. [[File:Vatra.svg |thumb |left |180px |Vula historike e Vatrës. ]] Federata Panshqiptare e Amerikës Vatra u themelua zyrtarisht më 28 prill 1912. Burimet historike përmendin Besa-Besën, Flamurin e Krujës, Shoqërinë Kombëtare dhe shoqëri të tjera shqiptaro-amerikane ndër organizatat e përfshira në procesin e bashkimit.<ref name="Cali"/> Fan Noli shërbeu si sekretar i organizatës së përkohshme. Ndër organizatorët e tjerë të hershëm ishin Llambi Chikozi, [[Kristo Kirka]], Faik Konica, Kristo Floqi, Paskal Aleksi dhe Elia Tromara. Më 13 qershor 1912, Vatra u njoh zyrtarisht nga shteti i Masaçusetsit.<ref name="Cali"/> Krijimi i federatës i parapriu shpalljes së pavarësisë së Shqipërisë në [[Vlorë]] më 28 nëntor 1912 me disa muaj. === Pavarësia e Shqipërisë dhe Luftërat Ballkanike === Vatra u krijua në një periudhë ndryshimesh të shpejta politike në Ballkan. [[Luftërat Ballkanike]] dhe dobësimi i sundimit osman në pjesën më të madhe të rajonit krijuan pasiguri për statusin politik dhe kufijtë e ardhshëm të territoreve të banuara nga shqiptarët. Vatra organizoi takime publike, fushata për mbledhjen e fondeve dhe thirrje në mbështetje të pavarësisë së Shqipërisë. ''Dielli'' shërbeu si një nga mjetet kryesore të federatës për komunikimin me komunitetin shqiptaro-amerikan. Noli, Konica dhe figura të tjera të Vatrës morën pjesë në lëvizjen më të gjerë kombëtare shqiptare. Federata kundërshtoi projektet për copëtimin e territoreve të banuara nga shqiptarët dhe mbështeti njohjen ndërkombëtare të shtetit të ri shqiptar. === Lufta e Parë Botërore dhe diplomacia e diasporës === [[File:Albanian volunteers from America, 1916 from Vatra, the Pan-Albanian Federation of America.jpg |thumb |right |310px |Vullnetarë shqiptarë nga Shtetet e Bashkuara të lidhur me Vatrën, 1916. ]] [[Lufta e Parë Botërore]] ndërpreu funksionimin normal të institucioneve të shtetit të sapokrijuar shqiptar dhe solli pushtimin e territoreve shqiptare nga disa ushtri të huaja. Gjatë kësaj periudhe, Vatra zgjeroi veprimtarinë e saj politike, financiare dhe diplomatike. Federata mblodhi fonde, mbajti një shtyp të organizuar, komunikoi me përfaqësues diplomatikë dhe mbështeti delegatë që mbronin interesat shqiptare në Evropë. Një studim i vitit 2026 mbi diasporën shqiptare dhe shtetformimin e përshkruan rrjetin institucional të krijuar rreth Vatrës — përfshirë shtypin, organizatat komunitare, institucionet fetare dhe arsimore, përfaqësimin politik dhe mobilizimin financiar — si një infrastrukturë transnacionale që gjatë luftës mori disa nga funksionet e një qeverie në mërgim.<ref name="Dushku"/> Fan Noli dhe Faik Konica ishin ndër figurat kryesore të veprimtarisë ndërkombëtare të Vatrës. Në përpjekjet diplomatike të kohës morën pjesë gjithashtu [[Mihal Turtulli]], Mehmed Konica dhe [[Kristo Dako]].<ref name="Cali"/> [[File:Flamuri i Bandës Kombëtare "Vatra" (1918).png |thumb |left |185px |Flamuri i Bandës Kombëtare "Vatra", 1918. ]] Veprimtaria e Vatrës nuk kufizohej vetëm në diplomaci. Nisma kulturore të lidhura me federatën përfshinin edhe Bandën Kombëtare "Vatra", e cila veproi gjatë periudhës së Luftës së Parë Botërore. Federata zgjeroi gjithashtu botimet e saj. Në shtator 1918, Vatra nisi financimin e revistës mujore në gjuhën angleze ''The Adriatic Review'', e cila synonte t'i paraqiste publikut anglishtfolës informacion mbi Shqipërinë dhe çështjen shqiptare.<ref name="Adriatic">{{cite web |title=The Adriatic Review |url=https://onlinebooks.library.upenn.edu/webbin/serial?id=adriaticrev |website=The Online Books Page |publisher=University of Pennsylvania |access-date=20 tetor 2026 }}</ref> {{clear}} === Konferenca e Paqes në Paris dhe Lidhja e Kombeve === Pas përfundimit të Luftës së Parë Botërore, Vatra mori pjesë në përpjekjet diplomatike të diasporës shqiptare të lidhura me Konferencën e Paqes në Paris. Federata financoi veprimtari diplomatike dhe mbështeti përfaqësues që kërkonin ruajtjen e pavarësisë dhe tërësisë territoriale të Shqipërisë. Fondet e mbledhura nga shqiptaro-amerikanët ndihmuan në financimin e delegacioneve dhe të veprimtarisë politike në Evropë dhe në Shtetet e Bashkuara.<ref name="Cali"/> Përfaqësues të Vatrës dorëzuan memorandume dhe komunikuan me figura politike në Evropë lidhur me çështjen shqiptare. Studimet mbi këtë periudhë e identifikojnë Vatrën dhe organizata të tjera të diasporës shqiptare si aktorë të rëndësishëm në përpjekjet për mbrojtjen e statusit ndërkombëtar të Shqipërisë.<ref name="Cali"/> Fan Noli më pas luajti rol të rëndësishëm në fushatën për pranimin e Shqipërisë në [[Lidhja e Kombeve|Lidhjen e Kombeve]]. Shqipëria u pranua më 17 dhjetor 1920.<ref name="Cali"/> === Periudha ndërmjet dy luftërave === Pas konsolidimit të pozitës ndërkombëtare të Shqipërisë, roli politik i Vatrës u zhvendos drejt çështjeve të zhvillimit politik të vendit dhe organizimit të komunitetit shqiptaro-amerikan. Figura të rëndësishme të Vatrës u përfshinë drejtpërdrejt në politikën shqiptare. Fan Noli shërbeu për një periudhë të shkurtër si kryeministër i Shqipërisë më 1924, ndërsa Faik Konica më vonë shërbeu si përfaqësues diplomatik i Shqipërisë në Shtetet e Bashkuara. Mosmarrëveshjet politike rreth Nolit, [[Zogu I|Ahmet Zogut]] dhe drejtimit politik të Shqipërisë ndikuan edhe në marrëdhëniet brenda diasporës. Vështirësitë ekonomike të [[Depresioni i Madh|Depresionit të Madh]] ndikuan gjithashtu mbi organizatat shqiptaro-amerikane. Pavarësisht periudhave të ndarjeve dhe mosmarrëveshjeve, Vatra vazhdoi veprimtarinë kulturore, komunitare dhe botuese. === Lufta e Dytë Botërore dhe Lufta e Ftohtë === Pushtimi italian i Shqipërisë në prill 1939 e riktheu çështjen shqiptare në qendër të veprimtarisë së diasporës. Vatra dhe ''Dielli'' vazhduan të ishin aktive gjatë [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]]. Qerim Panariti u bë redaktor i ''Diellit'' gjatë viteve 1940 dhe qëndroi në këtë detyrë deri më 1963.<ref name="Panarity"/> Pas vendosjes së regjimit komunist të drejtuar nga [[Enver Hoxha]], organizatat shqiptare në mërgim kishin qëndrime të ndryshme ndaj qeverisë së re. Vatra vazhdoi të vepronte në Shtetet e Bashkuara duke ruajtur ''Diellin'' dhe institucionet e saj komunitare. Gjatë Luftës së Ftohtë, Vatra u përqendrua gjithnjë e më shumë në organizimin e komunitetit shqiptaro-amerikan, botimet, veprimtaritë kulturore dhe ruajtjen e historisë institucionale. === Periudha pas komunizmit === Rënia e sistemit komunist në Shqipëri në fillim të viteve 1990 ndryshoi marrëdhëniet midis Shqipërisë dhe diasporës. Në të njëjtën periudhë, përbërja demografike e komunitetit shqiptaro-amerikan po ndryshonte për shkak të emigracionit të ri nga Shqipëria, [[Kosova]], [[Mali i Zi]], [[Maqedonia e Veriut]] dhe rajone të tjera shqiptare. Zyrat qendrore të Vatrës, të lidhura historikisht me Bostonin, u zhvendosën drejt zonës së Nju Jorkut gjatë viteve 1990.<ref name="Pano">{{cite news |last=Pano |first=Nicholas C. |title=The Albanian-American Community and Albania: Retrospect and Prospect |url=https://www.tiranatimes.com/the-albanian-american-community-and-albania-retrospect-and-prospect_111576/ |work=Tirana Times |access-date=20 tetor 2026 }}</ref> Federata më pas vendosi selinë e saj në Bronx. == Organizimi == === Selia dhe shtrirja gjeografike === Vatra e ka selinë në '''2437 Southern Boulevard, Bronx, Nju Jork 10458, Shtetet e Bashkuara'''.<ref name="AKD"/> Organizata u themelua në Boston, i cili shërbeu si qendra kryesore institucionale e saj për pjesën më të madhe të shekullit XX. Veprimtaria qendrore e federatës më pas u zhvendos drejt Nju Jorkut. Struktura e degëve të Vatrës është e përqendruar kryesisht në Shtetet e Bashkuara, ndërsa programi i saj strategjik e përshkruan federatën si një urë ndërmjet diasporës shqiptare dhe institucioneve në Shqipëri, Kosovë dhe treva të tjera shqiptare.<ref name="Strategy2026"/> Në gusht 2026, Vatra identifikoi drejtues degësh që përfaqësonin komunitete në Boston, Queens të Nju Jorkut, Michigan, Jacksonville, Tampa Bay–Clearwater, South Florida, Hudson Valley, Toronto, Hartford, New Jersey, Worcester, Ridgewood, Miami, Westchester–Putnam, Chicago, North Jersey, Long Island dhe Utah.<ref name="Council2026">{{cite web |title=Shpallet Këshilli i Federatës Vatra |url=https://gazetadielli.com/shpallet-keshilli-i-federates-vatra/ |website=Dielli |date=8 gusht 2026 |access-date=20 tetor 2026 |language=sq }}</ref> <!-- PAS NGARKIMIT NË WIKIMEDIA COMMONS TË NJË FOTOGRAFIE TË LICENCUAR LIRSHËM TË SELISË SË VATRËS, SHTOJENI KËTU: [[File:Vatra headquarters Bronx New York 2026.jpg |thumb |right |310px |Selia e Vatrës në 2437 Southern Boulevard, Bronx, Nju Jork. ]] --> === Qeverisja === Struktura bashkëkohore e qeverisjes së Vatrës përcaktohet nga Kushtetuta dhe Kanunorja e federatës. Sipas rishikimeve të vitit 2026, organet kryesore të federatës përfshijnë Kuvendin, Këshillin, Kryesinë, kryesitë e degëve dhe konferencat e degëve.<ref name="Bylaws2026">{{cite web |title=Kanunorja e Federatës Vatra 2026 |url=https://gazetadielli.com/kanunorja-e-federates-vatra-2026/ |website=Dielli |date=27 qershor 2026 |access-date=20 tetor 2026 |language=sq }}</ref> Kuvendi është organi përfaqësues i federatës. Këshilli ushtron funksione drejtuese dhe mbikëqyrëse ndërmjet kuvendeve, ndërsa Kryesia merret me administrimin e përditshëm të federatës.<ref name="Bylaws2026"/> Rishikimet e Kushtetutës dhe Kanunores së vitit 2026 u miratuan nga Kuvendi i Vatrës më 27 qershor 2026.<ref name="Bylaws2026"/> === Drejtuesit aktualë === Elmi Berisha u rizgjodh kryetar i Vatrës në Kuvendin zgjedhor të mbajtur më 27 qershor 2026. Sipas raportimeve të kohës, Berisha mori 22 vota, Pashko Camaj tetë vota dhe Adriatik Spahiu katër vota nga 34 delegatët që morën pjesë në votim.<ref name="Berisha2026"/> {| class="wikitable" |+ '''Drejtuesit kryesorë të shpallur në vitin 2026''' ! Detyra ! Emri |- | Kryetar | '''Elmi Berisha''' |- | Nënkryetar | '''Alfons Grishaj''' |- | Sekretar | Mondi Rakaj |- | Arkëtar | Ilir Cubi |- | Kryetar i Këshillit | '''Kolec Ndoja''' |- | Redaktor i ''[[Dielli]]'' | '''Sokol Paja''' |} Më 5 gusht 2026, Vatra shpalli gjithashtu Dritan Demirajn, Mirela Kaninin, Bashkim Musabelliun, Anton Rajën, Paulin Mernaçajn, Tasim Rukon dhe Bardh Tomajn si anëtarë të tjerë të Kryesisë.<ref name="Board2026">{{cite web |title=Federata Vatra shpallë kryesinë |url=https://gazetadielli.com/federata-vatra-shpalle-kryesine/ |website=Dielli |date=5 gusht 2026 |access-date=20 tetor 2026 |language=sq }}</ref> Këshilli është një organ i veçantë qeverisës, i kryesuar nga Kolec Ndoja. Në gusht 2026 Vatra shpalli një Këshill me 33 anëtarë, ku përfshiheshin edhe kryetarët e degëve të federatës.<ref name="Council2026"/> == Botimet == {{multiple image | align = right | direction = horizontal | total_width = 430 | image1 = Dielli (30-10-1919).jpg | alt1 = Numër historik i gazetës Dielli | caption1 = Një numër i hershëm i ''[[Dielli]]'' | image2 = The Adriatic Review cover sept 1918.jpg | alt2 = Kopertina e The Adriatic Review, shtator 1918 | caption2 = Kopertina e ''The Adriatic Review'', shtator 1918 | footer = Dy nga botimet historike kryesore të Vatrës. }} === ''Dielli'' === ''[[Dielli]]'' është gazeta kryesore e lidhur me Vatrën. Ajo u themelua në Boston më 15 shkurt 1909 nga shoqëria Besa-Besën, tre vjet përpara krijimit të federatës.<ref name="Panarity"/> Fan Noli ishte redaktori i saj i parë. Më pas Faik Konica u bë redaktor dhe, pas krijimit të Vatrës më 1912, ''Dielli'' u bë organi kryesor i shtypit të federatës.<ref name="Panarity"/> Gazeta është botuar me periodicitet të ndryshëm gjatë historisë së saj dhe është drejtuar nga një numër i madh shkrimtarësh, gazetarësh dhe figurash politike shqiptare e shqiptaro-amerikane. Qerim Panariti u bë redaktor gjatë viteve 1940 dhe qëndroi në këtë detyrë deri më 1963.<ref name="Panarity"/> Sokol Paja u emërua redaktor i botimit në gjuhën shqipe në korrik 2021 dhe vazhdonte të identifikohej si redaktor i ''Diellit'' në shpalljen e drejtuesve të Vatrës të vitit 2026.<ref name="Paja2021">{{cite web |title=Vatra emëron gazetarin Sokol Paja si editor i gazetës Diellit në gjuhën shqipe |url=https://gazetadielli.com/vatra-emeron-gazetarin-sokol-paja-si-editor-i-gazetes-diellit-ne-gjuhen-shqipe/ |website=Dielli |date=12 korrik 2021 |access-date=20 tetor 2026 |language=sq }}</ref><ref name="Board2026"/> === ''The Adriatic Review'' === ''The Adriatic Review'' ishte një revistë mujore në gjuhën angleze e botuar në Boston nga Vatra nga shtatori 1918 deri në tetor 1919.<ref name="Adriatic"/> Fan Noli e themeloi dhe e drejtoi fillimisht botimin. Më pas detyrën e redaktorit e mori [[Kostë Çekrezi]]. Revista u krijua gjatë muajve të fundit të Luftës së Parë Botërore dhe negociatave diplomatike që pasuan. Ajo u paraqiste lexuesve anglishtfolës çështje politike, historike dhe kulturore shqiptare dhe ishte pjesë e veprimtarisë ndërkombëtare të Vatrës. {{clear}} == Arkivat dhe dokumentacioni historik == Historia e Vatrës dokumentohet përmes botimeve të saj, korrespondencës, procesverbaleve të kuvendeve dhe materialeve arkivore të mbijetuara. Fondi Gerim M. Panarity Papers në Special Collections Research Center të Universitetit të Çikagos përbën një koleksion të rëndësishëm për studimin e Vatrës, ''Diellit'' dhe historisë shqiptaro-amerikane. Koleksioni mbulon periudhën 1911–1985 dhe përmban korrespondencë, dokumente juridike, dorëshkrime, fotografi, harta dhe gazeta shqiptaro-amerikane.<ref name="Panarity"/> Arkivi përmban materiale që lidhen me veprimtarinë e Vatrës, ''Diellin'', institucionet ortodokse shqiptare në Shtetet e Bashkuara dhe zhvillimet politike në Shqipërinë e shekullit XX.<ref name="Panarity"/> == Rëndësia historike == Historianët që kanë studiuar nacionalizmin shqiptar dhe politikën e diasporës e kanë identifikuar Vatrën si një shembull të rëndësishëm të rolit që komunitetet emigrante luajtën në zhvillimin politik dhe përfaqësimin ndërkombëtar të Shqipërisë gjatë fillimit të shekullit XX.<ref name="Cali"/><ref name="Dushku"/> Studimet mbi periudhën e Luftës së Parë Botërore kanë theksuar ndërthurjen e shtypit, organizimit komunitar, mbledhjes së fondeve dhe përfaqësimit diplomatik të Vatrës. Këto institucione lidhën komunitetet shqiptare në Shtetet e Bashkuara me zhvillimet politike në Shqipëri dhe Evropë.<ref name="Dushku"/> Studimet mbi periudhën diplomatike të viteve 1919–1920 e kanë identifikuar gjithashtu Vatrën dhe përfaqësuesit e saj si pjesëmarrës në përpjekjet për statusin territorial të Shqipërisë dhe pranimin e saj në Lidhjen e Kombeve.<ref name="Cali"/> Rëndësia historike e federatës lidhet gjithashtu me zhvillimin e gazetarisë shqiptaro-amerikane, veçanërisht përmes ''Diellit'' dhe, për një periudhë më të shkurtër, ''The Adriatic Review''. == Shih edhe == * [[Fan Noli]] * [[Faik Konica]] * [[Kristo Floqi]] * [[Kristo Kirka]] * [[Dielli]] * [[Rilindja Kombëtare]] * [[Pavarësia e Shqipërisë]] * [[Lufta e Parë Botërore]] * [[Lidhja e Kombeve]] * [[Marrëdhëniet Shqipëri–Shtetet e Bashkuara]] == Referime == {{Reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://vatrausa.org/ Faqja zyrtare e Federatës Panshqiptare të Amerikës Vatra] * [https://gazetadielli.com/ Faqja zyrtare e gazetës ''Dielli''] tvk79569xoipyv7eouejbxkmgczin3m 3058439 3058430 2026-10-20T05:41:33Z OneRichieRich 194656 U shtua parametri i gjuhës (`language=en`) në referimet në anglisht për të korrigjuar gabimet CS1 të raportuara nga roboti. 3058439 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = Federata Panshqiptare e Amerikës Vatra | logo = Seal of Vatra, the Pan-Albanian Federation of America (2026).jpg | logo_size = 190px | logo_alt = Vula aktuale e Federatës Panshqiptare të Amerikës Vatra | logo_caption = Vula aktuale e Vatrës | abbreviation = Vatra | predecessor = Besa-Besën<br>Flamuri i Krujës<br>Shoqëria Kombëtare<br>Dallëndyshja | formation = {{start date and age|1912|04|28|df=y}} | founding_location = [[Boston]], Masaçusets, Shtetet e Bashkuara | type = Organizatë qytetare dhe kulturore shqiptaro-amerikane | headquarters = 2437 Southern Boulevard, Bronx, [[Nju Jork]], 10458, Shtetet e Bashkuara<ref name="AKD">{{cite web |title=Albanian Diaspora Organisations |url=https://akd.gov.al/en/albanian-diaspora-organisations/ |website=National Diaspora Agency |publisher=Government of Albania |access-date=20 tetor 2026 |language=en }}</ref> | region_served = Diaspora shqiptare në mbarë botën<ref name="Strategy2026">{{cite web |title=Programi Strategjik dhe Orientimet e Lidershipit të Ri të Federatës Pan-Shqiptare të Amerikës "Vatra" 2026–2030 |url=https://gazetadielli.com/programi-strategjik-dhe-orientimet-e-lidershipit-te-ri-te-federates-pan-shqiptare-te-amerikes-vatra-2026-2030/ |website=Dielli |date=29 qershor 2026 |access-date=20 tetor 2026 |language=sq }}</ref> | language = [[Gjuha shqipe|Shqip]]<br>[[Gjuha angleze|Anglisht]] | leader_title = Kryetar | leader_name = Elmi Berisha | leader_title2 = Nënkryetar | leader_name2 = Alfons Grishaj | leader_title3 = Kryetar i Këshillit | leader_name3 = Kolec Ndoja | leader_title4 = Redaktor i ''[[Dielli]]'' | leader_name4 = Sokol Paja | key_people = [[Fan Noli]]<br>[[Faik Konica]] | main_organ = ''[[Dielli]]'' | website = {{URL|https://vatrausa.org/}} }} '''Federata Panshqiptare e Amerikës Vatra''', e njohur zakonisht si '''Vatra''', është një organizatë qytetare dhe kulturore shqiptaro-amerikane e themeluar në [[Boston]], Masaçusets, më 28 prill 1912. Ajo lindi nga përpjekjet për bashkimin e disa shoqërive ekzistuese shqiptaro-amerikane në një federatë kombëtare dhe u njoh zyrtarisht nga shteti i Masaçusetsit më 13 qershor 1912.<ref name="Cali">{{cite journal |last=Çali |first=Deona |title=The National Movement within the Albanian Diaspora in 1919–1920 |journal=Studies on National Movements |volume=6 |issue=1 |year=2020 |doi=10.21825/snm.85336 |url=https://openjournals.ugent.be/snm/article/id/85336/ |access-date=20 tetor 2026 |language=en }}</ref> Gjatë periudhës së [[Pavarësia e Shqipërisë|shpalljes së pavarësisë së Shqipërisë]] dhe [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]], Vatra u shndërrua në një nga organizatat kryesore politike dhe kulturore të diasporës shqiptare në Shtetet e Bashkuara. Përmes shtypit, rrjetit të degëve, mbledhjes së fondeve dhe veprimtarisë diplomatike, federata mori pjesë në përpjekjet për njohjen ndërkombëtare të Shqipërisë dhe ruajtjen e tërësisë territoriale të shtetit shqiptar.<ref name="Cali"/><ref name="Dushku">{{cite journal |last=Dushku |first=Ledia |title=A Homeland Beyond Borders: Diaspora Diplomacy and Transnational Nationalism in the Albanian State-Building Process (1912–1920) |journal=Istorija 20. veka |volume=44 |issue=1 |year=2026 |pages=15–32 |doi=10.29362/ist20veka.2026.1.dus.15-32 |url=https://istorija20veka.rs/a-homeland-beyond-borders-diaspora-diplomacy-and-transnational-nationalism-in-the-albanian-state-building-process-1912-1920-eng/ |access-date=20 tetor 2026 |language=en }}</ref> ''[[Dielli]]'', gazetë në gjuhën shqipe e themeluar në Boston më 1909, u bë organi kryesor i shtypit të Vatrës pas krijimit të federatës.<ref name="Panarity">{{cite web |title=Guide to the Gerim M. Panarity Papers 1911–1985 |url=https://www.lib.uchicago.edu/e/scrc/findingaids/view.php?eadid=ICU.SPCL.GPANARITY |website=University of Chicago Library |publisher=Special Collections Research Center |access-date=20 tetor 2026 |language=en }}</ref> Vatra botoi gjithashtu revistën mujore në gjuhën angleze ''The Adriatic Review'' gjatë viteve 1918–1919. Selia e federatës ndodhet sot në adresën 2437 Southern Boulevard, në Bronx të Nju Jorkut.<ref name="AKD"/> Veprimtaria e saj është e përqendruar në komunitetin shqiptaro-amerikan, ndërsa organizata deklaron një mision më të gjerë ndaj diasporës shqiptare në mbarë botën.<ref name="Strategy2026"/> Elmi Berisha është kryetar i Vatrës që prej vitit 2020 dhe u rizgjodh më 27 qershor 2026.<ref name="Berisha2026">{{cite news |title=Dr. Elmi Berisha rizgjidhet kryetar i Federatës Vatra në SHBA |url=https://telegrafi.com/amp/dr-elmi-berisha-rizgjidhet-kryetar-i-federates-vatra-ne-shba-2677123343 |work=Telegrafi |date=29 qershor 2026 |access-date=20 tetor 2026 |language=sq }}</ref> == Historia == === Zanafilla dhe themelimi === {{multiple image | align = right | direction = horizontal | total_width = 330 | image1 = FAN NOLI.jpg | alt1 = Fan Noli | caption1 = [[Fan Noli]] | image2 = Faik Konica c 1918.jpg | alt2 = Faik Konica | caption2 = [[Faik Konica]] | footer = Fan Noli dhe Faik Konica ishin ndër figurat kryesore të lidhura me krijimin dhe zhvillimin e hershëm të Vatrës. }} Emigracioni shqiptar drejt Shteteve të Bashkuara u rrit gjatë fundit të shekullit XIX dhe fillimit të shekullit XX. [[Boston]]i dhe zona të tjera të Nju Inglëndit u kthyen në qendra të rëndësishme të jetës shqiptaro-amerikane, ku emigrantët krijuan shoqëri ndihmëse, kulturore dhe politike të lidhura me [[Rilindja Kombëtare|Rilindjen Kombëtare]]. Bostoni u bë gjithashtu një qendër e rëndësishme e botimeve në gjuhën shqipe. Gazeta ''Kombi'', e themeluar më 1906, ishte ndër gazetat e para shqiptare të botuara në Shtetet e Bashkuara. Më 6 janar 1907, emigrantë shqiptarë në Boston themeluan shoqërinë Besa-Besën. Më 15 shkurt 1909, Besa-Besën nisi botimin e gazetës ''Dielli''. [[Fan Noli]] ishte redaktori i saj i parë, ndërsa më pas [[Faik Konica]] mori një rol të rëndësishëm redaktorial.<ref name="Panarity"/> Deri më 1911, përfaqësues të disa shoqërive shqiptaro-amerikane kishin nisur diskutimet për krijimin e një federate kombëtare. Një komision bashkimi i lidhur me këtë proces përfshinte Fan Nolin, Faik Konicën, [[Kristo Floqi]]n dhe Paskal Aleksin. [[File:Vatra.svg |thumb |left |180px |Vula historike e Vatrës. ]] Federata Panshqiptare e Amerikës Vatra u themelua zyrtarisht më 28 prill 1912. Burimet historike përmendin Besa-Besën, Flamurin e Krujës, Shoqërinë Kombëtare dhe shoqëri të tjera shqiptaro-amerikane ndër organizatat e përfshira në procesin e bashkimit.<ref name="Cali"/> Fan Noli shërbeu si sekretar i organizatës së përkohshme. Ndër organizatorët e tjerë të hershëm ishin Llambi Chikozi, [[Kristo Kirka]], Faik Konica, Kristo Floqi, Paskal Aleksi dhe Elia Tromara. Më 13 qershor 1912, Vatra u njoh zyrtarisht nga shteti i Masaçusetsit.<ref name="Cali"/> Krijimi i federatës i parapriu shpalljes së pavarësisë së Shqipërisë në [[Vlorë]] më 28 nëntor 1912 me disa muaj. === Pavarësia e Shqipërisë dhe Luftërat Ballkanike === Vatra u krijua në një periudhë ndryshimesh të shpejta politike në Ballkan. [[Luftërat Ballkanike]] dhe dobësimi i sundimit osman në pjesën më të madhe të rajonit krijuan pasiguri për statusin politik dhe kufijtë e ardhshëm të territoreve të banuara nga shqiptarët. Vatra organizoi takime publike, fushata për mbledhjen e fondeve dhe thirrje në mbështetje të pavarësisë së Shqipërisë. ''Dielli'' shërbeu si një nga mjetet kryesore të federatës për komunikimin me komunitetin shqiptaro-amerikan. Noli, Konica dhe figura të tjera të Vatrës morën pjesë në lëvizjen më të gjerë kombëtare shqiptare. Federata kundërshtoi projektet për copëtimin e territoreve të banuara nga shqiptarët dhe mbështeti njohjen ndërkombëtare të shtetit të ri shqiptar. === Lufta e Parë Botërore dhe diplomacia e diasporës === [[File:Albanian volunteers from America, 1916 from Vatra, the Pan-Albanian Federation of America.jpg |thumb |right |310px |Vullnetarë shqiptarë nga Shtetet e Bashkuara të lidhur me Vatrën, 1916. ]] [[Lufta e Parë Botërore]] ndërpreu funksionimin normal të institucioneve të shtetit të sapokrijuar shqiptar dhe solli pushtimin e territoreve shqiptare nga disa ushtri të huaja. Gjatë kësaj periudhe, Vatra zgjeroi veprimtarinë e saj politike, financiare dhe diplomatike. Federata mblodhi fonde, mbajti një shtyp të organizuar, komunikoi me përfaqësues diplomatikë dhe mbështeti delegatë që mbronin interesat shqiptare në Evropë. Një studim i vitit 2026 mbi diasporën shqiptare dhe shtetformimin e përshkruan rrjetin institucional të krijuar rreth Vatrës — përfshirë shtypin, organizatat komunitare, institucionet fetare dhe arsimore, përfaqësimin politik dhe mobilizimin financiar — si një infrastrukturë transnacionale që gjatë luftës mori disa nga funksionet e një qeverie në mërgim.<ref name="Dushku"/> Fan Noli dhe Faik Konica ishin ndër figurat kryesore të veprimtarisë ndërkombëtare të Vatrës. Në përpjekjet diplomatike të kohës morën pjesë gjithashtu [[Mihal Turtulli]], Mehmed Konica dhe [[Kristo Dako]].<ref name="Cali"/> [[File:Flamuri i Bandës Kombëtare "Vatra" (1918).png |thumb |left |185px |Flamuri i Bandës Kombëtare "Vatra", 1918. ]] Veprimtaria e Vatrës nuk kufizohej vetëm në diplomaci. Nisma kulturore të lidhura me federatën përfshinin edhe Bandën Kombëtare "Vatra", e cila veproi gjatë periudhës së Luftës së Parë Botërore. Federata zgjeroi gjithashtu botimet e saj. Në shtator 1918, Vatra nisi financimin e revistës mujore në gjuhën angleze ''The Adriatic Review'', e cila synonte t'i paraqiste publikut anglishtfolës informacion mbi Shqipërinë dhe çështjen shqiptare.<ref name="Adriatic">{{cite web |title=The Adriatic Review |url=https://onlinebooks.library.upenn.edu/webbin/serial?id=adriaticrev |website=The Online Books Page |publisher=University of Pennsylvania |access-date=20 tetor 2026 |language=en }}</ref> {{clear}} === Konferenca e Paqes në Paris dhe Lidhja e Kombeve === Pas përfundimit të Luftës së Parë Botërore, Vatra mori pjesë në përpjekjet diplomatike të diasporës shqiptare të lidhura me Konferencën e Paqes në Paris. Federata financoi veprimtari diplomatike dhe mbështeti përfaqësues që kërkonin ruajtjen e pavarësisë dhe tërësisë territoriale të Shqipërisë. Fondet e mbledhura nga shqiptaro-amerikanët ndihmuan në financimin e delegacioneve dhe të veprimtarisë politike në Evropë dhe në Shtetet e Bashkuara.<ref name="Cali"/> Përfaqësues të Vatrës dorëzuan memorandume dhe komunikuan me figura politike në Evropë lidhur me çështjen shqiptare. Studimet mbi këtë periudhë e identifikojnë Vatrën dhe organizata të tjera të diasporës shqiptare si aktorë të rëndësishëm në përpjekjet për mbrojtjen e statusit ndërkombëtar të Shqipërisë.<ref name="Cali"/> Fan Noli më pas luajti rol të rëndësishëm në fushatën për pranimin e Shqipërisë në [[Lidhja e Kombeve|Lidhjen e Kombeve]]. Shqipëria u pranua më 17 dhjetor 1920.<ref name="Cali"/> === Periudha ndërmjet dy luftërave === Pas konsolidimit të pozitës ndërkombëtare të Shqipërisë, roli politik i Vatrës u zhvendos drejt çështjeve të zhvillimit politik të vendit dhe organizimit të komunitetit shqiptaro-amerikan. Figura të rëndësishme të Vatrës u përfshinë drejtpërdrejt në politikën shqiptare. Fan Noli shërbeu për një periudhë të shkurtër si kryeministër i Shqipërisë më 1924, ndërsa Faik Konica më vonë shërbeu si përfaqësues diplomatik i Shqipërisë në Shtetet e Bashkuara. Mosmarrëveshjet politike rreth Nolit, [[Zogu I|Ahmet Zogut]] dhe drejtimit politik të Shqipërisë ndikuan edhe në marrëdhëniet brenda diasporës. Vështirësitë ekonomike të [[Depresioni i Madh|Depresionit të Madh]] ndikuan gjithashtu mbi organizatat shqiptaro-amerikane. Pavarësisht periudhave të ndarjeve dhe mosmarrëveshjeve, Vatra vazhdoi veprimtarinë kulturore, komunitare dhe botuese. === Lufta e Dytë Botërore dhe Lufta e Ftohtë === Pushtimi italian i Shqipërisë në prill 1939 e riktheu çështjen shqiptare në qendër të veprimtarisë së diasporës. Vatra dhe ''Dielli'' vazhduan të ishin aktive gjatë [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]]. Qerim Panariti u bë redaktor i ''Diellit'' gjatë viteve 1940 dhe qëndroi në këtë detyrë deri më 1963.<ref name="Panarity"/> Pas vendosjes së regjimit komunist të drejtuar nga [[Enver Hoxha]], organizatat shqiptare në mërgim kishin qëndrime të ndryshme ndaj qeverisë së re. Vatra vazhdoi të vepronte në Shtetet e Bashkuara duke ruajtur ''Diellin'' dhe institucionet e saj komunitare. Gjatë Luftës së Ftohtë, Vatra u përqendrua gjithnjë e më shumë në organizimin e komunitetit shqiptaro-amerikan, botimet, veprimtaritë kulturore dhe ruajtjen e historisë institucionale. === Periudha pas komunizmit === Rënia e sistemit komunist në Shqipëri në fillim të viteve 1990 ndryshoi marrëdhëniet midis Shqipërisë dhe diasporës. Në të njëjtën periudhë, përbërja demografike e komunitetit shqiptaro-amerikan po ndryshonte për shkak të emigracionit të ri nga Shqipëria, [[Kosova]], [[Mali i Zi]], [[Maqedonia e Veriut]] dhe rajone të tjera shqiptare. Zyrat qendrore të Vatrës, të lidhura historikisht me Bostonin, u zhvendosën drejt zonës së Nju Jorkut gjatë viteve 1990.<ref name="Pano">{{cite news |last=Pano |first=Nicholas C. |title=The Albanian-American Community and Albania: Retrospect and Prospect |url=https://www.tiranatimes.com/the-albanian-american-community-and-albania-retrospect-and-prospect_111576/ |work=Tirana Times |access-date=20 tetor 2026 |language=en }}</ref> Federata më pas vendosi selinë e saj në Bronx. == Organizimi == === Selia dhe shtrirja gjeografike === Vatra e ka selinë në '''2437 Southern Boulevard, Bronx, Nju Jork 10458, Shtetet e Bashkuara'''.<ref name="AKD"/> Organizata u themelua në Boston, i cili shërbeu si qendra kryesore institucionale e saj për pjesën më të madhe të shekullit XX. Veprimtaria qendrore e federatës më pas u zhvendos drejt Nju Jorkut. Struktura e degëve të Vatrës është e përqendruar kryesisht në Shtetet e Bashkuara, ndërsa programi i saj strategjik e përshkruan federatën si një urë ndërmjet diasporës shqiptare dhe institucioneve në Shqipëri, Kosovë dhe treva të tjera shqiptare.<ref name="Strategy2026"/> Në gusht 2026, Vatra identifikoi drejtues degësh që përfaqësonin komunitete në Boston, Queens të Nju Jorkut, Michigan, Jacksonville, Tampa Bay–Clearwater, South Florida, Hudson Valley, Toronto, Hartford, New Jersey, Worcester, Ridgewood, Miami, Westchester–Putnam, Chicago, North Jersey, Long Island dhe Utah.<ref name="Council2026">{{cite web |title=Shpallet Këshilli i Federatës Vatra |url=https://gazetadielli.com/shpallet-keshilli-i-federates-vatra/ |website=Dielli |date=8 gusht 2026 |access-date=20 tetor 2026 |language=sq }}</ref> <!-- PAS NGARKIMIT NË WIKIMEDIA COMMONS TË NJË FOTOGRAFIE TË LICENCUAR LIRSHËM TË SELISË SË VATRËS, SHTOJENI KËTU: [[File:Vatra headquarters Bronx New York 2026.jpg |thumb |right |310px |Selia e Vatrës në 2437 Southern Boulevard, Bronx, Nju Jork. ]] --> === Qeverisja === Struktura bashkëkohore e qeverisjes së Vatrës përcaktohet nga Kushtetuta dhe Kanunorja e federatës. Sipas rishikimeve të vitit 2026, organet kryesore të federatës përfshijnë Kuvendin, Këshillin, Kryesinë, kryesitë e degëve dhe konferencat e degëve.<ref name="Bylaws2026">{{cite web |title=Kanunorja e Federatës Vatra 2026 |url=https://gazetadielli.com/kanunorja-e-federates-vatra-2026/ |website=Dielli |date=27 qershor 2026 |access-date=20 tetor 2026 |language=sq }}</ref> Kuvendi është organi përfaqësues i federatës. Këshilli ushtron funksione drejtuese dhe mbikëqyrëse ndërmjet kuvendeve, ndërsa Kryesia merret me administrimin e përditshëm të federatës.<ref name="Bylaws2026"/> Rishikimet e Kushtetutës dhe Kanunores së vitit 2026 u miratuan nga Kuvendi i Vatrës më 27 qershor 2026.<ref name="Bylaws2026"/> === Drejtuesit aktualë === Elmi Berisha u rizgjodh kryetar i Vatrës në Kuvendin zgjedhor të mbajtur më 27 qershor 2026. Sipas raportimeve të kohës, Berisha mori 22 vota, Pashko Camaj tetë vota dhe Adriatik Spahiu katër vota nga 34 delegatët që morën pjesë në votim.<ref name="Berisha2026"/> {| class="wikitable" |+ '''Drejtuesit kryesorë të shpallur në vitin 2026''' ! Detyra ! Emri |- | Kryetar | '''Elmi Berisha''' |- | Nënkryetar | '''Alfons Grishaj''' |- | Sekretar | Mondi Rakaj |- | Arkëtar | Ilir Cubi |- | Kryetar i Këshillit | '''Kolec Ndoja''' |- | Redaktor i ''[[Dielli]]'' | '''Sokol Paja''' |} Më 5 gusht 2026, Vatra shpalli gjithashtu Dritan Demirajn, Mirela Kaninin, Bashkim Musabelliun, Anton Rajën, Paulin Mernaçajn, Tasim Rukon dhe Bardh Tomajn si anëtarë të tjerë të Kryesisë.<ref name="Board2026">{{cite web |title=Federata Vatra shpallë kryesinë |url=https://gazetadielli.com/federata-vatra-shpalle-kryesine/ |website=Dielli |date=5 gusht 2026 |access-date=20 tetor 2026 |language=sq }}</ref> Këshilli është një organ i veçantë qeverisës, i kryesuar nga Kolec Ndoja. Në gusht 2026 Vatra shpalli një Këshill me 33 anëtarë, ku përfshiheshin edhe kryetarët e degëve të federatës.<ref name="Council2026"/> == Botimet == {{multiple image | align = right | direction = horizontal | total_width = 430 | image1 = Dielli (30-10-1919).jpg | alt1 = Numër historik i gazetës Dielli | caption1 = Një numër i hershëm i ''[[Dielli]]'' | image2 = The Adriatic Review cover sept 1918.jpg | alt2 = Kopertina e The Adriatic Review, shtator 1918 | caption2 = Kopertina e ''The Adriatic Review'', shtator 1918 | footer = Dy nga botimet historike kryesore të Vatrës. }} === ''Dielli'' === ''[[Dielli]]'' është gazeta kryesore e lidhur me Vatrën. Ajo u themelua në Boston më 15 shkurt 1909 nga shoqëria Besa-Besën, tre vjet përpara krijimit të federatës.<ref name="Panarity"/> Fan Noli ishte redaktori i saj i parë. Më pas Faik Konica u bë redaktor dhe, pas krijimit të Vatrës më 1912, ''Dielli'' u bë organi kryesor i shtypit të federatës.<ref name="Panarity"/> Gazeta është botuar me periodicitet të ndryshëm gjatë historisë së saj dhe është drejtuar nga një numër i madh shkrimtarësh, gazetarësh dhe figurash politike shqiptare e shqiptaro-amerikane. Qerim Panariti u bë redaktor gjatë viteve 1940 dhe qëndroi në këtë detyrë deri më 1963.<ref name="Panarity"/> Sokol Paja u emërua redaktor i botimit në gjuhën shqipe në korrik 2021 dhe vazhdonte të identifikohej si redaktor i ''Diellit'' në shpalljen e drejtuesve të Vatrës të vitit 2026.<ref name="Paja2021">{{cite web |title=Vatra emëron gazetarin Sokol Paja si editor i gazetës Diellit në gjuhën shqipe |url=https://gazetadielli.com/vatra-emeron-gazetarin-sokol-paja-si-editor-i-gazetes-diellit-ne-gjuhen-shqipe/ |website=Dielli |date=12 korrik 2021 |access-date=20 tetor 2026 |language=sq }}</ref><ref name="Board2026"/> === ''The Adriatic Review'' === ''The Adriatic Review'' ishte një revistë mujore në gjuhën angleze e botuar në Boston nga Vatra nga shtatori 1918 deri në tetor 1919.<ref name="Adriatic"/> Fan Noli e themeloi dhe e drejtoi fillimisht botimin. Më pas detyrën e redaktorit e mori [[Kostë Çekrezi]]. Revista u krijua gjatë muajve të fundit të Luftës së Parë Botërore dhe negociatave diplomatike që pasuan. Ajo u paraqiste lexuesve anglishtfolës çështje politike, historike dhe kulturore shqiptare dhe ishte pjesë e veprimtarisë ndërkombëtare të Vatrës. {{clear}} == Arkivat dhe dokumentacioni historik == Historia e Vatrës dokumentohet përmes botimeve të saj, korrespondencës, procesverbaleve të kuvendeve dhe materialeve arkivore të mbijetuara. Fondi Gerim M. Panarity Papers në Special Collections Research Center të Universitetit të Çikagos përbën një koleksion të rëndësishëm për studimin e Vatrës, ''Diellit'' dhe historisë shqiptaro-amerikane. Koleksioni mbulon periudhën 1911–1985 dhe përmban korrespondencë, dokumente juridike, dorëshkrime, fotografi, harta dhe gazeta shqiptaro-amerikane.<ref name="Panarity"/> Arkivi përmban materiale që lidhen me veprimtarinë e Vatrës, ''Diellin'', institucionet ortodokse shqiptare në Shtetet e Bashkuara dhe zhvillimet politike në Shqipërinë e shekullit XX.<ref name="Panarity"/> == Rëndësia historike == Historianët që kanë studiuar nacionalizmin shqiptar dhe politikën e diasporës e kanë identifikuar Vatrën si një shembull të rëndësishëm të rolit që komunitetet emigrante luajtën në zhvillimin politik dhe përfaqësimin ndërkombëtar të Shqipërisë gjatë fillimit të shekullit XX.<ref name="Cali"/><ref name="Dushku"/> Studimet mbi periudhën e Luftës së Parë Botërore kanë theksuar ndërthurjen e shtypit, organizimit komunitar, mbledhjes së fondeve dhe përfaqësimit diplomatik të Vatrës. Këto institucione lidhën komunitetet shqiptare në Shtetet e Bashkuara me zhvillimet politike në Shqipëri dhe Evropë.<ref name="Dushku"/> Studimet mbi periudhën diplomatike të viteve 1919–1920 e kanë identifikuar gjithashtu Vatrën dhe përfaqësuesit e saj si pjesëmarrës në përpjekjet për statusin territorial të Shqipërisë dhe pranimin e saj në Lidhjen e Kombeve.<ref name="Cali"/> Rëndësia historike e federatës lidhet gjithashtu me zhvillimin e gazetarisë shqiptaro-amerikane, veçanërisht përmes ''Diellit'' dhe, për një periudhë më të shkurtër, ''The Adriatic Review''. == Shih edhe == * [[Fan Noli]] * [[Faik Konica]] * [[Kristo Floqi]] * [[Kristo Kirka]] * [[Dielli]] * [[Rilindja Kombëtare]] * [[Pavarësia e Shqipërisë]] * [[Lufta e Parë Botërore]] * [[Lidhja e Kombeve]] * [[Marrëdhëniet Shqipëri–Shtetet e Bashkuara]] == Referime == {{Reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://vatrausa.org/ Faqja zyrtare e Federatës Panshqiptare të Amerikës Vatra] * [https://gazetadielli.com/ Faqja zyrtare e gazetës ''Dielli''] oj8id6kazx13uhzkd6bqrm8nyac0aya 2 260949 3058480 2898131 2026-10-20T09:34:23Z Klein Muçi 52109 3058480 javascript text/javascript mw.loader.load( '//en.wikipedia.org/wiki/User:Þjarkur/Highlight_recently_added_text.js?action=raw&ctype=text/javascript' ); mw.loader.load( '//en.wikipedia.org/w/index.php?title=User:Ahecht/Scripts/massmove.js&action=raw&ctype=text/javascript' ); mw.loader.load( '//en.wikipedia.org/w/index.php?title=User:1234qwer1234qwer4/mass-tools.js&action=raw&ctype=text/javascript' ); mw.loader.load( '//en.wikipedia.org/w/index.php?title=User:Nardog/SymmetricalChanges.js&action=raw&ctype=text/javascript' ); mw.loader.load( '//en.wikipedia.org/w/index.php?title=User:Alexis_Jazz/Kill-It-With-Fire.js&action=raw&ctype=text/javascript' ); mw.loader.load( '//en.wikipedia.org/w/index.php?title=User:Alexis Jazz/Factotum/AltRefModule.js&action=raw&ctype=text/javascript' ); mw.loader.load( '//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:NguoiDungKhongDinhDanh/CodeAjaxEditor.js&action=raw&ctype=text/javascript' ); mw.loader.load( '//en.wikipedia.org/wiki/User:SD0001/massMoveRevert.js?action=raw&ctype=text/javascript' ); //Live linting: // create a user defined object var myLintHints = { }; // specify some object component myLintHints.launch = "true"; myLintHints.rooms = "*"; // communicate user defined object mw.hook( "lintHint.config" ).fire( myLintHints ); mw.loader.load( "https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=User:PerfektesChaos/js/lintHint/r.js&action=raw&bcache=1&maxage=86400&ctype=text/javascript" ); mw.loader.load( '/w/index.php?title=Përdoruesi:Klein_Muçi/HubAssistant.js&action=raw&ctype=text/javascript' ); t5qaqydkv6g8wh88mzir9i0syxv8wvk 0 264558 3058340 3050587 2026-10-19T23:24:54Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3058340 wikitext text/x-wiki {{Infobox_University |name = Shkolla e Ligjit të Harvard |native_name = Harvard Law School |latin_name = |image = [[Skeda:Austin Hall, Harvard University.JPG|200px|Austin Hall]] |motto = Veritas |established = 1817 |dean = John F. Manning |staff = 150 |students = 1,990 |type = Universitet privat |campus = [[Kembrixh,MA|Kembrixh]], [[Massachusetts]], [[ShBA]] |website = {{URL|www.law.harvard.edu|law.harvard.edu}} }} '''Shkolla e Ligjit të Harvard''' është një nga shkollat profesionale të [[Harvard University|Universitetit të Harvardit që]] ndodhet në Kembrixh, [[Massachusetts]]. E themeluar në vitin 1817, ajo është [[Shkolla e Ligjit|shkolla e ligjit]] më e vjetër në [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Shtetet e Bashkuara]] dhe një nga shkollat më prestigjozët në botë.<ref>{{Cite news|url=https://www.forbes.com/sites/kurtbadenhausen/2011/03/08/the-best-law-schools-for-getting-rich/|title=The Best Law Schools For Getting Rich|last=Badenhausen|first=Kurt|date=8 mars 2011|work=Forbes|access-date=7 janar 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.boston.com/bostonglobe/ideas/articles/2008/10/19/crimson_tide/?page=full|title=Crimson tide|last=Bennett|first=Drake|date=19 tetor 2008|work=Boston.com|access-date=7 janar 2016|agency=Boston Globe|archive-url=https://web.archive.org/web/20160220075814/http://www.boston.com/bostonglobe/ideas/articles/2008/10/19/crimson_tide/?page=full|archive-date=20 shkurt 2016|url-status=dead}}</ref> Ajo renditet e para në botë nga renditjet botërore të Universitetit QS dhe Rangimi i ARWU Shanghai.<ref name="auto">{{Cito web|title=Top Law Schools in 2016|url=http://www.topuniversities.com/university-rankings/university-subject-rankings/2016/law-legal-studies#sorting=rank+region=+country=+faculty=+stars=false+search=|website=QS World University Rankings|accessdate=25 gusht 2016|date=2016-03-17}}</ref><ref name="auto2">{{Cite news|url=http://www.shanghairanking.com/Shanghairanking-Subject-Rankings/law.html|title=Academic Ranking of World Universities|date=27 shtator 2017|access-date=6 shkurt 2018|language=en|archive-date=13 korrik 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190713045723/http://www.shanghairanking.com/Shanghairanking-Subject-Rankings/law.html|url-status=dead}}</ref> Çdo klasë në programin trevjeçar [[Juris Doctor|JD]] ka përafërsisht 560 studentë, çka përbën një ndër shkollat e ligjit më të mëdha në Shtetet e Bashkuara.<ref>{{Cito web|title=Best Law Schools|url=http://grad-schools.usnews.rankingsandreviews.com/best-graduate-schools/top-law-schools/law-rankings|website=U.S. News & World Report|accessdate=7 janar 2016|archive-date=13 korrik 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130713083022/http://grad-schools.usnews.rankingsandreviews.com/best-graduate-schools/top-law-schools/law-rankings|url-status=dead}}</ref> Madhësia e klasave të Harvardit dhe prestigji e kanë udhëhequr shkollën e drejtësisë për të diplomuar një numër të madh studentësh të shquar në gjyqësor, qeverisje si dhe në botën e biznesit. Sipas publikimeve të kërkuara nga ABA për vitin 2015, 95% e klasës së vitit 2014 të Harvardit kanë kaluar provimin e jurisprudencës.<ref>{{Cito web|title=Harvard Law School – 2015 Standard 509 Information Report|url=http://hls.harvard.edu/content/uploads/2015/12/2015-ABA-Standard-509-Report.pdf|website=Harvard Law School|publisher=Harvard University|accessdate=7 janar 2016|archive-date=11 nëntor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161111004136/http://hls.harvard.edu/content/uploads/2015/12/2015-ABA-Standard-509-Report.pdf|url-status=dead}}</ref> Të diplomuarit e Shkollës së Ligjit të Harvardit kanë përbërë 568 këshilltarë ligjorë në tre vitet e fundit, duke përfshirë një të katërtën e të gjithë këshilltarëve ligjorë në Gjykatën Supreme,<ref>{{Cito web|url=http://www.leiterrankings.com/new/2010_SCClerkshipPlacement.shtml|title=Brian Leiter Law School Supreme Court Clerkship Placement, 2000-2010|website=www.leiterrankings.com|accessdate=17 dhjetor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171217175802/http://www.leiterrankings.com/new/2010_SCClerkshipPlacement.shtml|archive-date=17 dhjetor 2017|url-status=dead}}</ref> më shumë se çdo shkollë tjetër e ligjit në Shtetet e Bashkuara. Themelimi i Shkollës së Ligjit të Harvardit tradicionalisht lidhet me financimin e profesoratit të parë të Harvardit në drejtësi, i paguar nga një trashëgimi nga pasuria e Isaac Royall, Jr., një pronar tokash kolonial amerikan dhe një skllavopronar. Sot, Shkolla është shtëpia e bibliotekës më të madhe akademike të ligjit në botë.<ref>{{Cito web|title=About|url=http://hls.harvard.edu/about/?redir=1|website=Harvard Law School|accessdate=7 janar 2016}}</ref><ref>{{Cito web|title=The Harvard Law School Library|url=http://archive.ifla.org/IV/ifla67/visit-e.htm|website=Library Tours|publisher=International Federation of Library Associations and Institutions|accessdate=7 janar 2016|archive-date=4 shkurt 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204175828/http://archive.ifla.org/IV/ifla67/visit-e.htm|url-status=dead}}</ref> Dekani aktual i Shkollës të Ligjit të Harvardit është John F. Manning, i cili mori detyrën më 1 korrik 2017. Shkolla e drejtësisë ka 328 anëtarë të fakultetit.<ref>{{Cito web|url=http://hls.harvard.edu/faculty/index.html?g=all|title=Harvard Law School|website=Hls.harvard.edu|accessdate=17 dhjetor 2017|archive-date=3 dhjetor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171203153827/http://hls.harvard.edu/faculty/index.html/?g=all|url-status=dead}}</ref> == Alumni == [[Skeda:President_Barack_Obama.jpg|parapamje|200px|Barak Obama]] Prestigji i Harvardit dhe madhësia e madhe e klasës i kanë mundësuar asaj të diplomojë një numër të madh të studentëve të shquar. [[Rutherford B. Hayes]], presidenti i 19-të i Shteteve të Bashkuara, u diplomua nga Harvardi. Përveç tij, [[Barack Obama]], [[Kryetari i Shteteve të Bashkuara|presidenti i]] 44 [[Kryetari i Shteteve të Bashkuara|-të i Shteteve të Bashkuara]], u diplomua nga Harvardi dhe ishte president i ''Revistës së Ligjit të Harvardit'' . Gruaja e tij, [[Michelle Obama]], është gjithashtu e diplomuar në Shkollën e Ligjit të Harvard. <gallery class="center"> Skeda:Austin Hall, Harvard University.JPG| Austin Hall Skeda:Harvard Law School Library in Langdell Hall at night.jpg| Langdell Hall Skeda:Wasserstein Hall.JPG| Wasserstein Hall </gallery> == Referime == {{Reflist}} == Lidhje të jashtme == * {{Official website|http://www.law.harvard.edu/}} [[Kategoria:Universitete]] [[Kategoria:Shkolla Ligji]] [[Kategoria:Ivy League]] {{Ivy League Law}} d0nl32kfxlseo83lqxq0mvcj4wgc1g3 0 264928 3058390 3045128 2026-10-20T04:04:29Z Leutrim.P 113691 /* Pezullimi i çertifikatës së biznesit dhe pronësia e paqartë */ - Burimi per permbajtjen e aluduar nuk u shtua ndonjehere. 3058390 wikitext text/x-wiki {{Infobox kanal televiziv | name = Klan Kosova | logo = Klan Kosova logo 2017.svg | logo_size = 150px | logo_caption = Logoja e kanalit prej 2015. | headquarters = Rruga "Lidhja e Pejës", Zona Industriale, [[Prishtinë]], [[Kosovë]] | language = [[Gjuha shqipe|Shqip]] | key_people = Barlet Imami (drejtor i përgjithshëm) | sister_channels = Klan Kosova FM (radio) | website = https://klankosova.tv | country = [[Kosovë]] | type = Transmetues privat<br>[[Kanali gjeneralist|Gjeneralist]] | parent = | picture_format = 1080i (HDTV 16:9) | launch_date = {{start date and age|2009|02|17|df=yes|paren=yes}} | founded = {{Start date and age|2008|12|08|df=yes|paren=yes}} | area = [[Kosova]]<br>[[Shqipëria]]<br>[[Maqedonia e Veriut]]<br>[[Mali i Zi]]<br>[[Gjermania]]<br>[[Zvicra]] | affiliates = [[TV Klan]] (dikur)<br>[[ABC News]] (dikur) | timeshift_service = Klan Kosova 2 | owner = Kushtrim Gojani (KGO Media Investments Holding) | founder = [[Aleksandër Frangaj]]<br>[[Baton Haxhiu]] | embedded = {{Infobox | subbox = yes | label1 = Të ardhura | data1 = 4.3 milionë Euro (2022) | label2 = Fitimi operativ | data2 = -56,000 Euro }} | embed_header = Detajet financiare }} '''Klan Kosova''' është një [[Televizioni në Kosovë|kanal televiziv]] privat [[Televizioni kabllor|kabllor]] me seli në [[Prishtina|Prishtinë]], [[Kosova|Kosovë]]. U themelua më 2 dhjetor 2008 dhe transmetimin e filloi më 17 shkurt 2009 (në përvjetorin e parë të [[Njohja ndërkombëtare e Kosovës|Pavarësisë së Kosovës]]). Kanali është ndër transmetuesit më të njohur privatë në Kosovë. Nga qershori 2023, punëson 250 njerëz.<ref>{{Cite web|title=Klan Kosova Sh.p.k|url=https://kosovo.mom-gmr.org/en/owner/companies/detail/company/company/show/klan-kosova-shpk-1/|access-date=2025-04-11|website=kosovo.mom-gmr.org|language=en}}</ref> [[TV Klan]] i Shqipërisë pas 11 vitesh operim në Kosovë, duke parë interesimin e qytetarëve, ishte vazhdimisht i pranishëm në Kosovë në mbulimin e ngjarjeve të mëdha, por edhe të jetës së përditshme, dhe vendosi që degën e tij në Prishtinë ta kthejë në televizion të ri, i cili u themelua nën mbikëqyrjen e [[Aleksandër Frangaj|Aleksandër Frangajt]].<ref>{{Cite journal|journal=THESIS|last=Marku|first=Prof. As. Dr. Mark|title=The Common Albanophone Media Market, between Reality and Utopia|publisher=[[Universiteti i Tiranës]]|url=https://thesis-journal.net/wp-content/uploads/2018/11/Thesis-21-30.pdf|place=Tiranë|language=en|format=PDF}}</ref> Veçmas prodhimeve të saj, Klan Kosova transmeton edhe seriale vendore, si dhe seriale të huaja nga [[Turqia]] dhe [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|SHBA]]. == Historia == {{Zgjerim|material që e mbulon temën në mënyrë të baraspeshuar|date=mars 2025}} Klan Kosova filloi transmetimet në vitin 2009 me simbolikën e shënimit të njëvjetorit të shpalljes së [[Pavarësia e Kosovës|pavarësisë së Kosovës]], nën pronësinë e Aleksandër Frangajt të [[TV Klan]]it. Ishte bashkëpunim mes TV Klanit dhe gazetarit [[Baton Haxhiu]], që u bë drejtor i përgjithshëm. Rrjeti televiziv shqiptar i dhuroi Klan Kosovës pajisjet e vjetra për përdorim në studiot e veta.<ref>{{Cite journal|last=Berisha|first=Isuf|date=30 nëntor 2015|title=Media integrity report: Media ownership and financing in Kosovo|url=https://mediaobservatory.net/sites/default/files/Media%20Ownership%20and%20Finances%20in%20Kosovo_0.pdf|url-status=live|journal=South East European Media Observatory|language=en|page=6|archive-url=https://web.archive.org/web/20230606191602/https://mediaobservatory.net/sites/default/files/Media%20Ownership%20and%20Finances%20in%20Kosovo_0.pdf|archive-date=6 qershor 2023}}</ref> Duke vepruar nga rruga Hyzri Talla në qendër të Prishtinës, transmetuesi shfrytëzoi maksimalisht hapësirat e ngushta 11×6 m² me kushtet e kufizuara.<ref>{{Citation|title=Klan Kosova - 7 vjet zhvillim dhe identitet|url=https://www.youtube.com/watch?v=9KrwaTsnrns|publication-date=16 shkurt 2016|publisher=[[YouTube]]|language=sq|access-date=31 korrik 2023}}</ref> Ai u kyç në frekuencat satelitore në muajin nëntor 2009.<ref name=":0">{{cite web|title=Change Log - KingOfSat|url=https://en.kingofsat.net/channelhistory.php?ch=7579|access-date=16 shkurt 2019|website=en.kingofsat.net|language=en}}</ref> Në 2015, Klan Kosova shpërnguli zyret e veta tek ish-Fabrika e Amortizatorëve afër [[Fushë Kosova|Fushë Kosovës]], në një objekt të ndërtuar nga materialet e ricikluara.<ref>{{Cite journal|last=Nixha|first=Astrit|editor-last=Berger|editor-first=Markus|editor2-last=Wong|editor2-first=Liliane|title=Resisting New Order|url=https://digitalcommons.risd.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1005&context=interiorarchitecture_intarjournal|journal=Int {{!}} AR|language=en|publisher=Department of Interior Architecture, Rhode Island School of Design|pages=44-51|access-date=12 janar 2025}}</ref> Shpërngulja erdhi bashkë me fillimin e transmetimit në [[Video me definicion të lartë|cilësi të lartë të figurës]]. Në mars 2020, si drejtor i përgjithshëm erdhi [[Adriatik Kelmendi]], i cili e drejtoi mediumin deri në mes të vitit 2023, duke i shtuar edhe radion Klan Kosova FM. Në 2022, pasi u siguruan të drejtat e transmetimit nga [[Banijay|Banijay Rights]] për reality shown e mirënjohur ''Big Brother VIP'' për Kosovën, Klan Kosova njoftoi që ''[[Big Brother VIP Kosova]]'' do të debutonte në këtë kanal nga 5 dhjetori 2022.<ref>{{Cite web|date=30 nëntor 2022|title=Big Brother Reaches 65th Market|trans-title=Big Brother Arrin Tregun e 65-të|url=https://www.banijay.com/blog/2022/11/30/big-brother-reaches-65th-market/|url-status=live|language=en|website=Banijay}}</ref><ref>{{cite web|date=15 nëntor 2022|title=Ekskluzive – zbuloni datën zyrtare të nisjes së Big Brother VIP Kosova|url=https://klankosova.tv/ekskluzive-zbuloni-daten-zyrtare-te-nisjes-se-big-brother-vip-kosova/|publisher=[[Klan Kosova]]|language=sq}}</ref> ==Emisionet== Programacioni i Klan Kosovës përfshin një varg të gjerë të emisioneve të drejtpërdrejta dhe të xhiruara paraprakisht, edicione të lajmeve, programeve shoqëro-ekonomike dhe zbavitëse (filma, sport, etj.). === Ditaret e lajmeve === Klan Kosova ka katër edicione të lajmeve - në orën 11:00, 13:00, 15:00 dhe lajmet qendrore në orën 20:00. Cikli informativ poashtu mbaron me ''Edicioni Special'' në orën 23:00. Këto përfshijnë lajme të përditshme rreth mjedisit politik, ekonomik, kulturor dhe shoqëror në Kosovë. Programet japin informacione edhe për ngjarjet kryesore në të gjitha pjesët e botës. === Programe të tjera === * ''[[Big Brother VIP Kosova]]'' * ''Ora 7'' * ''Ora e Pasdites'' * ''[[Prive|Privé]]'' * ''Minuta e Fundit'' * ''Info Magazine'' * ''Familja ime'' * ''Ju Flet Prishtina'' * ''Sports Show'' * ''Kiks Kosova'' * ''[[Çka ka shpija?]]'' (shpërngulur nga [[RTK]]) * ''Rubikon me Adriatik Kelmendin'' (shpërngulur nga [[KTV]]) * ''Pasion e Profesion'' * ''Shija e Anës'' * ''Sol me Adelina Hasani'' * ''Kosova Today'' * ''DPT Te Fidani'' (shpërngulur nga [[ATV (Kosovë)|ATV]]) * ''Fol me Arin'' * ''Hallakamë'' * ''Weekend'' * ''Mamma Mia Llapërqino'' * ''Edicioni Special'' == Polemikat == === Pezullimi i çertifikatës së biznesit dhe pronësia e paqartë === Pas një hetimi nga portali ''KosovaNews'' dhe [[Ministria e Industrisë, Ndërmarrësisë dhe Tregtisë]] (MINT), çertifikata tregtare e Klan Kosovës u pezullua më 14 qershor 2023 nën dyshime të keqpërdorimit të detyrave zyrtare, si dhe keqpërdorimit të autorizimeve ekonomike. U kuptua nga Agjencia e Regjistrimit të Bizneseve të Kosovës (ARBK) që mediumi dhe pronari u regjistruan në dokumente si biznes me seli në "Pejë, Serbi" dhe "Gjakovë, Serbi".<ref>{{Cite web|last=Sopa|first=Jeton|date=2023-07-03|title=EKSKLUZIVE: Me gjithë përmirësimet tek kompania që e ka në pronësi Klan Kosovën ende figuron “Serbia”, Cila është lidhja e “Euro-lab” (homologimit), “Klan Kosova” me një kompani nga British Virgin Islands?|url=https://kosovanews.net/lajme/ekskluzive-me-gjithe-permiresimet-tek-kompania-qe-e-ka-ne-ne-pronesi-klan-kosoven-ende-figuron-serbia-cila-eshte-lidhja-e-euro-lab-homologimit-k/|access-date=2023-07-31|website=KosovaNews|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Rexha|first=Xhemajl|date=14 qershor 2023|title=LAJM I FUNDIT: Qeveria e Kosovës ia pezullon certifikatën e biznesit televizionit Klan Kosova.|url=https://twitter.com/xhemajl_rexha/status/1669027616051929099|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230614183622/https://twitter.com/xhemajl_rexha/status/1669027616051929099|archive-date=14 qershor 2023|access-date=14 qershor 2023|website=[[Twitter]]|language=sq}}</ref><ref>{{Cite web|date=14 qershor 2023|title=MINT-i ia pezullon Klan Kosovës certifikatën e biznesit|url=https://www.koha.net/arberi/381639/mint-i-ia-pezullon-klan-kosoves-certifikaten-e-biznesit/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230629004518/https://www.koha.net/arberi/381639/mint-i-ia-pezullon-klan-kosoves-certifikaten-e-biznesit/|archive-date=29 qershor 2023|access-date=14 qershor 2023|website=[[Koha Ditore|Koha.net]]|language=sq}}</ref> Të nesërmen hoqi dorë drejtori i përgjithshëm i televizionit, [[Adriatik Kelmendi]].<ref>{{Cite web|date=14 qershor 2023|title=Kompania që ka në pronësi Klan Kosovën e regjistruar si investim nga Serbia, drejtori jep dorëheqjen|url=https://politiko.al/kosova/kompania-qe-ka-ne-pronesi-klan-kosoven-e-regjistruar-si-investim-nga-serb-i485100|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230617003011/https://politiko.al/kosova/kompania-qe-ka-ne-pronesi-klan-kosoven-e-regjistruar-si-investim-nga-serb-i485100|archive-date=17 qershor 2023|access-date=14 qershor 2023|website=politiko.al|language=sq}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|last=Sopa|first=Jeton|date=2023-06-13|title=EKSKLUZIVE: Kompania që ka në pronësi Klan Kosovën e regjistruar në Maqedoni si investim nga Serbia, me adresë “Djakovica, Serbia”, Drejtori i Klan Kosovës jep dorëheqje ditën që ia bëjmë pyetjet|url=https://kosovanews.net/kompania-qe-ka-ne-pronesi-klan-kosoven-eshte-e-regjistruar-ne-maqedoni-si-investim-nga-serbia-me-adrese-djakovica-serbia-drejtori-i-klan-kosoves-jep-doreheqje-diten-qe-ja-be/|access-date=2025-10-17|website=KosovaNews|language=en-US|ref=none}}</ref> Meqë Klan Kosova konsiderohet të jetë pronë e përbashkët me operatorin Artmotion, u pezullua eventualisht çertifikata e biznesit edhe për të. Vendimi shkaktoi debat mes shoqërisë civile, ku dhe u vu në pikëpyetje besueshmeria e televizionit për shkak të mënyrës se si ishte regjistruar ku paraqiste Kosovën si pjesë të [[Serbia|Serbisë]].<ref>{{Cite web|last=Demaj|first=Emanuel|date=2023-06-13|title=EKSKLUZIVE: Kompania që ka në pronësi Klan Kosovën e regjistruar në Maqedoni si investim nga Serbia, me adresë “Djakovica, Serbia”!|url=https://kosova.info/ekskluzive-kompania-qe-ka-ne-pronesi-klan-kosoven-e-regjistruar-ne-maqedoni-si-investim-nga-serbia-me-adrese-djakovica-serbia/|access-date=2025-10-17|website=Kosova.info|language=sq}}</ref><ref>{{Cite web|date=2023-07-29|title=Nga parajsat fiskle te lidhjet me Serbinë, e vërteta e mbylljes së “Klan Kosovës”|url=https://pamfleti.net/prishtine/nga-parajsat-fiskle-te-lidhjet-me-serbine-e-verteta-e-mbylljes-se-klan-i181916|access-date=2025-10-17|website=Pamfleti|language=sq}}</ref><ref>{{Cite web|last=Sopa|first=Jeton|date=2023-10-11|title=EKSKLUZIVE: Pronari i “Klan Kosova” hap kompani në Novi Sad me dokumente të Serbisë. Liçencohet si operator kabllor me emrin “Art Motion Platforma”|url=https://kosovanews.net/ekskluzive-pronari-i-klan-kosova-hape-kompani-ne-novi-sad-me-dokumenta-serb-licencohet-ne-serbi-si-operator-kabllor-me-emrin-art-motion-platofrma/|access-date=2025-10-17|website=KosovaNews|language=en-US|ref=none}}</ref> Protestat nisën me një aksion simbolik përgjatë katër transmetuesve privatë ([[T7]], [[RTV21]], [[Radio Televizioni Dukagjini|TV Dukagjini]], dhe [[Kanal10]]), si dhe vet Klan Kosovës, që afishuan më 19 qershor 2023 për pesë minuta në orën 20:00 mesazhin "Demokracia vdes në errësirë" (sloganin e gazetës ''[[The Washington Post]]'').<ref>{{Cite web|last=Mukulani|first=Adhuresa|date=2023-06-19|title=“Demokracia vdes në errësirë”|url=https://sinjali.com/demokracia-vdes-ne-erresire/|access-date=2024-12-01|website=Sinjali|language=sq}}</ref> Kryeministri i Kosovës, [[Albin Kurti]], tha për vendimin e MINT-it në X që vendimi nuk cenonte të drejtën e [[Pluralizmi medial|pluralizmit medial]], dhe se "demokracia sulmohet edhe kur tregtarë të fuqishëm e shkelin ligjin për përfitim financiar".<ref>{{Cite web|last=Kurti|first=Albin|date=29 korrik 2023|title=Kosova has 468 registered businesses whose primary activity is media & 114 licensed audio or audiovisual companies. Following registration rules is a legal duty, not a "technicality." And enforcing such rules against a single violator does nothing to threaten media pluralism.|url=https://x.com/albinkurti/status/1685286628141727744|access-date=1 dhjetor 2024|website=[[Twitter]]|language=en|format=cicërimë}}</ref> Punonjësit e Klan Kosovës dhe pjesëtarët e [[Asociacioni i Gazetarëve të Kosovës|Asociacionit të Gazetarëve të Kosovës]] (AGK) dolën në protestë ndaj vendimit më 31 korrik 2023.<ref>{{Cite web|last=Dahsyla|first=Egzon|date=31 korrik 2023|title=Përfundon protesta e AGK-së, kërkojnë nga gjykata që ta trajtojë rastin në mënyrë të drejtë|url=https://kallxo.com/lajm/perfundon-protesta-e-agk-se-kerkojne-nga-gjykata-qe-ta-trajtoje-rastin-ne-menyre-te-drejte/|access-date=31 korrik 2023|website=[[Kallxo]]|language=sq}}</ref> Gjykata Komerciale e shqyrtoi vendimin në gusht 2023, dhe e shtyu vendimin e MINT-it për pezullimin e çertifikatës, duke thënë se Klan Kosova i ka bërë përmirësimet e nevojshme të dokumenteve.<ref>{{Cite web|last=Rrmoku|first=Arlinda|date=2023-08-03|title=Gjykata vendos në favor të Klan Kosovës, shtyn vendimin e MINT-it për pezullimin e certifikatës|url=https://sinjali.com/gjykata-vendos-ne-favor-te-klan-kosoves-shtyn-vendimin-e-mint-it-per-pezullimin-e-certifikates/|access-date=2024-12-01|website=Sinjali|language=sq}}</ref> Vendimi u anulua pas një [[Padia|padie]] ndaj ARBK-së më 13 mars 2024 dhe përditësimit të të dhënave të biznesit.<ref>{{Cite web|last=Salihi|first=Njomza|date=2024-03-18|title=Klan Kosova e fiton padinë ndaj ARBK-së|url=https://sinjali.com/klan-kosova-e-fiton-padine-ndaj-arbk-se/|access-date=2024-12-01|website=Sinjali|language=sq}}</ref> === Akuza kundër-konkurrencë === Televizioni ka qenë subjekt i kritikës ndaj vetvetes dhe kompanisë simotër [[Artmotion]] në 2021, kur u shkëput nga operatorët e mëdhenj kabllor, dhe të drejtat e transmetimit iu shitën vetëm me kusht që t'i blejnë edhe kanalet e Artmotion-it bashkë me të. Një gjë e tillë e shqetësoi [[Komisioni i Pavarur i Mediave|Komisionin e Pavarur për Media]] mes ankesave nga shikuesit, duke sygjeruar se Klan Kosova po shkelte rregulloren e KPM-së për të shtypur konkurrencën.<ref>{{Cite web|last=Halili|first=Mediana|date=12 maj 2021|title=Nuk votohet Raporti i Komisionit të Pavarur për Media|url=https://kallxo.com/lajm/nuk-votohet-raporti-i-komisionit-te-pavarur-per-media/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230304232641/https://kallxo.com/lajm/nuk-votohet-raporti-i-komisionit-te-pavarur-per-media/|archive-date=4 mars 2023|access-date=4 mars 2023|website=[[Kallxo]]|language=sq}}</ref> '''Akuza për lidhje me shtetin serb''' Përveç çështjeve ligjore, një pjesë e publikut dhe e opinionit mediatik në Kosovë akuzoi Klan Kosovën për "lidhje të mundshme me shtetin serb", duke e bazuar këtë në mënyrën e regjistrimit të biznesit ku në dokumente figuronin adresa si “Pejë, Serbi” dhe “Gjakovë, Serbi”.<ref>{{Cite web|last=Sopa|first=Jeton|date=2023-07-03|title=EKSKLUZIVE: Me gjithë përmirësimet tek kompania që e ka në pronësi Klan Kosovën ende figuron “Serbia”, Cila është lidhja e “Euro-lab” (homologimit), “Klan Kosova” me një kompani nga British Virgin Islands?|url=https://kosovanews.net/ekskluzive-me-gjithe-permiresimet-tek-kompania-qe-e-ka-ne-ne-pronesi-klan-kosoven-ende-figuron-serbia-cila-eshte-lidhja-e-euro-lab-homologimit-k/|access-date=2025-10-17|website=KosovaNews|language=en-US|ref=none}}</ref><ref>{{Cite web|last=Sopa|first=Jeton|date=2023-06-19|title=EKSKLUZIVE(2): Ku janë Devollët?! Edhe pronësia e “Art Motion” është e regjistruar në Maqedoni me dokumente “Peç Serbia” si investim i huaj nga Serbia...!|url=https://kosovanews.net/ekskluzive2-ku-jane-devollet-edhe-pronesia-e-art-motion-eshte-e-regjistruar-ne-maqedoni-me-dokumente-pec-serbia-si-investim-i-huaj-nga-serbia/|access-date=2025-10-17|website=KosovaNews|language=en-US|ref=none}}</ref><ref name=":1" /> [[Kritiku|Kritikët]] e interpretuan këtë si tregues të ndikimeve të jashtme mbi televizionin, ndërsa drejtuesit e mediumit e cilësuan si gabim teknik të sistemit të regjistrimit të bizneseve. Më 22 korrik 2025, Klan Kosova paditi Albin Kurtin, me arsyetimin se kryeministri kishte deklaruar se Klan Kosova është e Serbisë dhe iu referua si "Klan Serbia".<ref>{{Cite web|last=Ahmeti|first=Donika|date=2025-07-22|title=Klan Kosova padit Albin Kurtin: Deklaroi se Klan Kosova është e Serbisë dhe iu referua si Klan Serbia|url=https://betimiperdrejtesi.com/klan-kosova-padit-albin-kurtin-deklaroi-se-klan-kosova-eshte-e-serbise-dhe-iu-referua-si-klan-serbia/|access-date=2025-10-17|website=Betimi për Drejtësi|language=sq}}</ref> == Shiko edhe == * [[Artmotion]] * [[Radiotelevizioni i Kosovës]] * [[ATV (Kosovë)]] * [[Kanal10]] ==Lidhje të jashtme== *[https://klankosova.tv/ Faqja zyrtare] *[https://twitter.com/klankosova_tv Klan Kosova] në [[Twitter]] == Referime == {{Reflist|30em}} {{Media në Kosovë}} [[Kategoria:Stacione televizive në Kosovë]] [[Kategoria:Themelime në 2009]] [[Kategoria:Radio në internet]] rdepaljw5hhnf2zm11z8rayfr1cuwam 1 267143 3058351 3053325 2026-10-19T23:34:13Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3058351 wikitext text/x-wiki == U ndryshuan lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 1 lidhjet e jashtme në [[Hedy Lamarr]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1991573 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem vizitoni këtë faqe për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20160722194333/https://w2.eff.org/awards/pioneer/1997.php te https://w2.eff.org/awards/pioneer/1997.php Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 8 shtator 2019 21:58 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Hedy Lamarr]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2377890 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160201122623/https://www.newscientist.com/blogs/culturelab/2011/12/hedylamarr.html për lidhjen http://www.newscientist.com/blogs/culturelab/2011/12/hedylamarr.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 dhjetor 2021 09:55 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Hedy Lamarr]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3053324 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220505100832/https://www.americanscientist.org/article/random-paths-to-frequency-hopping për lidhjen https://www.americanscientist.org/article/random-paths-to-frequency-hopping. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 tetor 2026 20:45 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Hedy Lamarr]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3058350 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250119151837/https://ima.org.uk/16506/historical-notes-the-fantastic-lives-of-hedy-lamarr/ për lidhjen https://ima.org.uk/16506/historical-notes-the-fantastic-lives-of-hedy-lamarr/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 tetor 2026 01:34 (CEST) eiqkfm7i9xh9dqzcyxllwp8txjv6l3r 1 267286 3058378 3002038 2026-10-20T02:44:13Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3058378 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Ivy League/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ivy League]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3058377 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160304185815/http://dpb.cornell.edu/documents/1000435.pdf për lidhjen http://www.dpb.cornell.edu/documents/1000435.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 tetor 2026 04:44 (CEST) f9hdb1hs97e1ov796g0ppteo6xwzb5g 1 267308 3058384 3050748 2026-10-20T03:11:55Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3058384 wikitext text/x-wiki == U ndryshuan lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 2 lidhjet e jashtme në [[Jane Fonda]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1992039 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem vizitoni këtë faqe për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20090212115329/http://fora.tv/fora/showthread.php?t=347 te http://fora.tv/fora/showthread.php?t=347 *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20080313081310/http://www.jane-fonda.net/ te http://www.jane-fonda.net/ Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 8 shtator 2019 23:11 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jane Fonda]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2069845 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080930151638/http://urbanlegends.about.com/od/janefonda/a/hanoi_jane.htm për lidhjen http://urbanlegends.about.com/od/janefonda/a/hanoi_jane.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090212115329/http://fora.tv/fora/showthread.php?t=347 për lidhjen http://fora.tv/fora/showthread.php?t=347. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080313081310/http://www.jane-fonda.net/ për lidhjen http://www.jane-fonda.net/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 janar 2020 07:57 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jane Fonda]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3050747 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090108080634/http://www.tcm.com/thismonth/article/?cid=155234&mainArticleId=161282 për lidhjen http://www.tcm.com/thismonth/article/?cid=155234&mainArticleId=161282. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 26 shtator 2026 05:34 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jane Fonda]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3058383 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181007194858/http://www.fonda.org/notables.htm për lidhjen http://www.fonda.org/notables.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 tetor 2026 05:11 (CEST) pv07n0dcpl1e2kt6v32jg75g64ob2vq 1 267425 3058441 3030215 2026-10-20T05:46:14Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3058441 wikitext text/x-wiki == U ndryshuan lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 1 lidhjet e jashtme në [[Kampania]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1992346 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem vizitoni këtë faqe për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20051030213424/http://www.italy-weather-and-maps.com/maps/italy/campania.gif te http://www.italy-weather-and-maps.com/maps/italy/campania.gif Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 8 shtator 2019 23:49 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kampania]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3027853 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20260528015701/https://presidenza.governo.it/AmministrazioneTrasparente/Sovvenzioni/CriteriModalita/dara/minoranze_linguistiche_2025/allegato_1_delimitazioni.pdf për lidhjen https://presidenza.governo.it/AmministrazioneTrasparente/Sovvenzioni/CriteriModalita/dara/minoranze_linguistiche_2025/allegato_1_delimitazioni.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 gusht 2026 06:20 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kampania]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3030214 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://unesco.cultura.gov.it/en/filter/campania-en/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 5 shtator 2026 22:57 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kampania]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3058440 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20260418103736/https://web.unisa.it/ateneo për lidhjen https://web.unisa.it/ateneo. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20231014044318/https://www.unisa.it/ për lidhjen https://www.unisa.it/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 tetor 2026 07:46 (CEST) ak9hjblil3h0wtiu4e1uic7hmqptjzk 1 267540 3058485 2717194 2026-10-20T10:17:36Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3058485 wikitext text/x-wiki == Ndryshime te lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli [[Kilogrami]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1992753 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20050622074449/http://www.npl.co.uk/mass/faqs/kilogram.html te http://www.npl.co.uk/mass/faqs/kilogram.html *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20070616134042/http://nvl.nist.gov/pub/nistpubs/jres/106/4/j64schw.pdf te http://nvl.nist.gov/pub/nistpubs/jres/106/4/j64schw.pdf *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20050901054016/http://www.npl.co.uk/mass/avogadro.html te http://www.npl.co.uk/mass/avogadro.html Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 10 shtator 2019 00:55 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kilogrami]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2715948 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20041010102102/http://www.ex.ac.uk/trol/scol/ccmass.htm për lidhjen http://www.ex.ac.uk/trol/scol/ccmass.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 nëntor 2024 21:35 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kilogrami]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2717193 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20041031011903/http://www.ex.ac.uk/trol/scol/index.htm për lidhjen http://www.ex.ac.uk/trol/scol/index.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 nëntor 2024 23:01 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kilogrami]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3058484 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20040422154701/http://www.hgc.cornell.edu/Nems%20Folder/Attogram%20Sensitivity%20Using%20Nanoelectromechanical.html për lidhjen http://www.hgc.cornell.edu/Nems%20Folder/Attogram%20Sensitivity%20Using%20Nanoelectromechanical.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 tetor 2026 12:17 (CEST) 4dl0iktije3mr8m51gdsh0gzj1puay4 1 267632 3058400 3054178 2026-10-20T04:23:08Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Stefano Sensi/Arkivi 1]] 3058400 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Stefano Sensi/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} {{Projekti Futbolli}} 2f219iz3yf5n24fgt2o44vvxb5r6b5q 0 274086 3058490 2955880 2026-10-20T11:40:39Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3058490 wikitext text/x-wiki '''Komuniteti Ekonomik Evropian''' ( '''KEE''' ) i njohur në disa burime edhe si Bashkësia Ekonomike Evropiane, ishte një organizatë rajonale që synonte të krijonte integrimin ekonomik midis vendeve të saj anëtare. Ajo u krijua nga [[Traktati i Romës]] i vitit 1957. Pas formimit të [[Bashkimi Evropian|Bashkimit Evropian]] (BE) në vitin 1993, KEE u përfshi dhe u riemërua '''Komuniteti Evropian''' ( '''KE''' ). Në vitin 2009, institucionet e KE u futën në kornizën më të gjerë të BE-së dhe komuniteti pushoi së ekzistuari. == Përmbledhje == Qëllimi fillestar i Komunitetit ishte të krijonte një integrim ekonomik, duke përfshirë një treg të përbashkët dhe bashkim doganor, midis gjashtë anëtarëve të tij themelues: [[Belgjika]], [[Franca]], [[Italia]], [[Luksemburgu]], [[Holanda]] dhe [[Gjermania Perëndimore]]. Ai përfshiu një grup të përbashkët institucionesh së bashku me [[Bashkësia Evropiane e Qymyrit dhe Çelikut|Komunitetin Evropian të Qymyrit dhe Çelikut]] (ECSC) dhe [[Bashkësia Evropiane e energjisë bërthamore|Komunitetin Evropian të Energjisë Atomike]] (EURATOM) si një nga Komunitetet Evropiane në bazë të Traktatit të Bashkimit të vitit 1965 (Traktati i Brukselit). Në vitin 1993 u arrit një treg i plotë i vetëm, i njohur si tregu i brendshëm, i cili lejonte lëvizjen e lirë të mallrave, kapitalit, shërbimeve dhe njerëzve brenda KEE. Në vitin 1994 tregu i brendshëm u zyrtarizua me marrëveshjen e EEA. Kjo marrëveshje gjithashtu zgjeroi tregun e brendshëm për të përfshirë shumicën e shteteve anëtare të Shoqatës Evropiane të Tregtisë së Lirë, duke formuar Zonën Ekonomike Evropiane, e cila përfshinte 15 vende.<ref>Raymond F. Mikesell, ''The Lessons of Benelux and the European Coal and Steel Community for the European Economic Community'', The American Economic Review, Vol. 48, No. 2, Papers and Proceedings of the Seventieth Annual Meeting of the American Economic Association (May 1958), pp. 428–441</ref><ref>{{cite web|url=http://aei.pitt.edu/995/|title=Spaak report|language=en}}</ref> Me hyrjen në fuqi të Traktatit të Mastrihtit në vitin 1993, KEE (EEC) u riemërua Komuniteti Evropian duke reflektuar mbi faktin se ai mbulonte një gamë më të gjerë se politika ekonomike. Kjo ishte gjithashtu koha kur të tre Komunitetet Evropiane, përfshirë KE-në, u themeluan me qëllim që kolektivisht të përbënin të parën nga tre shtyllat e Bashkimit Evropian, të cilën traktati e themeloi. KE ekzistonte në këtë formë derisa u shfuqizua me Traktatin e Lisbonës të vitit 2009, i cili përfshiu institucionet e KE-së në kuadrin më të gjerë të BE-së dhe parashikonte që BE-ja "të zëvendësonte dhe të pasonte Komunitetin Evropian". KEE ishte gjithashtu i njohur edhe si '''Tregu i Përbashkët''' në vendet anglishtfolëse dhe nganjëherë quhej '''Komuniteti Evropian''' edhe para se të riemërohej zyrtarisht si i tillë në vitin 1993. == Shih edhe == * [[Traktati i Romës]] * [[Historia e Bashkimit Evropian]] * [[Bashkësia Evropiane e Qymyrit dhe Çelikut]] == Literatura == * [[Nicola Acocella|Acocella, Nicola]] (1992), ‘''Trade and direct investment within the EC: The impact of strategic considerations''’, in: Cantwell, John (ed.), ‘''Multinational investment in modern Europe''’, E. Elgar, Cheltenham, {{ISBN|978-1-8527-8421-8}}. * Balassa, Bela (1962). ''The Theory of Economic Integration'' * {{cite encyclopedia|last1=Eichengreen|first1=Barry|author-link=Barry Eichengreen|editor=[[David R. Henderson]]|encyclopedia=[[Concise Encyclopedia of Economics]]|title=European Economic Community|url=http://www.econlib.org/library/Enc1/EuropeanEconomicCommunity.html|year=1992|edition=1st|publisher=Library of Economics and Liberty|language=en|access-date=6 nëntor 2019|archive-date=28 shkurt 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170228070332/http://www.econlib.org/library/Enc1/EuropeanEconomicCommunity.html|url-status=dead}} {{OCLC|317650570|50016270|163149563}} * Hallstein, Walter (1962). ''A New Path to Peaceful Union'' * Milward, Alan S. (1992). ''The European Rescue of the Nation-State'' * Monnet, Jean (1959). ''Prospect for a New Europe'' * Moravcsik, Andrew (1998). ''The Choice for Europe. Social Purpose and State Power from Messina to Maastricht'' [https://web.archive.org/web/20120617105429/http://www.cornellpress.cornell.edu/book/?GCOI=80140100219920] * Ludlow, N. Piers (2006). ''The European Community and the Crises of the 1960s. Negotiating the Gaullist Challenge'' [https://www.routledge.com/The-European-Community-and-the-Crises-of-the-1960s-Negotiating-the-Gaullist/Ludlow/p/book/9780415459570] * Spaak, Paul-Henri (1971). ''The Continuing Battle: Memories of a European'' * Warlouzet, Laurent (2018). ''Governing Europe in a Globalizing World. Neoliberalism and its Alternatives following the 1973 Oil Crisis'' [https://www.routledge.com/Governing-Europe-in-a-Globalizing-World-Neoliberalism-and-its-Alternatives/Warlouzet/p/book/9781138729421] == Referime == {{reflist}} <br/> {{Kronologjia e Bashkimit Evropian}} [[Kategoria:Evropë]] 4nf48ilyv8vufpsfoq3zbknymaq1tq7 1 276239 3058402 3054158 2026-10-20T04:24:51Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Skandali Susurluk/Arkivi 1]] 3058402 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Skandali Susurluk/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} m6p9snoag2btwej6k88jsbsnfqa3i4p 1 277446 3058404 3053940 2026-10-20T04:25:11Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Rey Manaj/Arkivi 1]] 3058404 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Rey Manaj/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} 7njblq2lhsf3pnjk2ak45ewcz1nbqsg 10 279885 3058460 3056027 2026-10-20T08:40:38Z Punetor i Rregullt5 104669 /* */ 3058460 wikitext text/x-wiki {{small|(zhdukur)}} lsvqdyti8z4zfeo14fpuqqspvau2w4r 0 288902 3058428 3056007 2026-10-20T04:59:25Z Punetor i Rregullt5 104669 Faqja u ridrejtua te [[Tigri]] 3058428 wikitext text/x-wiki #ridrejto [[tigri]] hhre6or9crblq897dsycfi2r1lxmurr 1 291716 3058393 3012495 2026-10-20T04:19:56Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Shqipëria]] 3058393 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Kutia e Re == Sot do vendosim për ose kundër një [[Stampa:ShtetPrototipShqipëria|Kuti e re]] për këtë artikull. Kutia e re ka shumë avantazhe dhe më shumë informacione, është e qartë dhe e bukur. Kjo lloj [[Stampa:ShtetPrototip|stampë]] mund të përdoret dhe për shtete tjetër. Shkruani: <br /> <kbd><nowiki>{{PËR}} + Nënshkrimi</nowiki><br /> <nowiki>{{KUNDËR|arsyra}} + Nënshkrimi </nowiki></kbd> :Këtë subjekt mund të parashtrohet në [[Wikipedia:Kuvendi]] - --[[Përdoruesi:AXRL|AXRL]] 9 Janar 2011 23:43 (CET) :*{{PËR}} , me pelqen --[[Përdoruesi:Planeti|Planeti]] 10 Janar 2011 06:42 (CET) :*{{PËR}} --'''[[User:Aeternus|Λeternus]]''' 10 Janar 2011 16:40 (CET) :*{{PËR}} Me pelqen shume Kutia, nje pune te mire e keni bere. Do te behet nje stampe standarde. --[[Përdoruesi:Mikullovci11|Mikullovci]] 10 Janar 2011 19:55 (CET) :*{{PËR}} Me e qarte se ajo e tanishme. —<small style="background:#000;color:#fff;">'''&nbsp;&nbsp;[[User:Eagleal|<span style="color:#fff">eagle</span>]][[User talk:Eagleal|<span style="color:#fff;background:#f00">al</span>]]&nbsp;'''</small> 11 Janar 2011 06:01 (CET) :*{{PËR}} Ka më tepër informata dhe në stilim është më e këndshme. [[Përdoruesi:Euriditi|Euriditi]] 11 Janar 2011 16:15 (CET) :*{{PËR}} Ia vlen!--[[Përdoruesi:Pedanti|Pedanti]] 12 Janar 2011 16:38 (CET) :*{{PËR}} Shumë me mirë --[[Përdoruesi:Vinie007|Vinie007]] 29 maj 2011 10:21 (CEST) :* {{PËR}} Korrekt ! --[[Përdoruesi:AXRL|AXRL]] 12 qershor 2011 14:34 (CEST) == Si mund te barazoni vllehet me romet? == Lexova dicka ne artikullin mbi Shqiperine qe me beri te dyshoj se eshte shkruar nga nje i huaj ose dikush qe nuk ka jetuar kurre ne Shqiperi. Ky person kishte vene romet dhe vllehet ne te njejten kategori, megjithese romet jane me prejardhje nga India, kane lekure te zeshket, dhe flasin hindishte, kurse vllehet kane prejardhje iliro-dako-romake dhe flasin gjuhe latine e kane lekure te bardhe. ([[Përdoruesi:Edvini|Edvini]] 30 dhjetor 2011 01:24 (CET)) == Kërkesë redaktimi më 15 Shtator 2013 == Tani, Kryeministri i Shqiperise eshte [[Edi Rama]]. [[Përdoruesi:Stefan Kohl|Stefan Kohl]] ([[Përdoruesi diskutim:Stefan Kohl|diskutimet]]) 15 shtator 2013 11:28 (CEST) == Ismet Asllani == Hi can anyone help me improve this article about Ismet Asllani? Link: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Ismet_Asllani On advance thanks! [[Përdoruesi:Makolli86|Makolli86]] ([[Përdoruesi diskutim:Makolli86|diskutimet]]) 16 maj 2016 22:47 (CEST) [[Përdoruesi:Makolli86|Makolli86]] ([[Përdoruesi diskutim:Makolli86|diskutimet]]) 16 maj 2016 22:47 (CEST) :@[[Përdoruesi:Makolli86|Makolli86]] Hi, what do you exactly want to improve to that article? I mean, do you need extra information about biography, more references or anything else like that? [[Përdoruesi:Ktrimi991|Ktrimi991]] ([[Përdoruesi diskutim:Ktrimi991|diskutimet]]) 1 qershor 2016 21:29 (CEST) ::@[[Përdoruesi:Ktrimi991|Ktrimi991]] Thanks for replying. I would like to add two pictures in Wikipedia of Ismet, which are found on these two articles: http://gazetadielli.com/ismet-asllani-heroi-qe-nderoi-kosoven/ (Ismet Asllani) & http://botasot.info/lajme/529157/17-vite-me-pare-u-vra-luftetari-ismet-asllani/ (Ismet and his two brothers, Muharrem and Nazim Asllani, who also got killed by the Serbs during the war). ::These two pictures belong to the family Asllani. The newspapers have got the permission from the family Asllani to use them on their articles. I have got green light to do the same. ::Due to this, I have previously added the pictures in Wikipedia but some authors here in Wikipedia have removed them. ::Moreover, I would like other authors here in Wikipedia to find more information about Ismet Asllani and further improve this article. Yes, writing more about his biography. The articles I have found writes much more about Ismet Asllani. And I believe there are also other articles and maybe books writing about this amazing human being. [[Përdoruesi:Makolli86|Makolli86]] ([[Përdoruesi diskutim:Makolli86|diskutimet]]) 4 qershor 2016 20:20 (CEST) :::@[[Përdoruesi:Makolli86|Makolli86]] Have you contacted the Asllani family? If yes, it is easy to upload that photo again, if you haven't then we have to solve this problem in another way. [[Përdoruesi:Ktrimi991|Ktrimi991]] ([[Përdoruesi diskutim:Ktrimi991|diskutimet]]) 4 qershor 2016 23:04 (CEST) ::::@[[Përdoruesi:Ktrimi991|Ktrimi991]] Hi again, no I don't have the pictures, but I have got the permission from the Asllani family to write about Ismet. I could ask the family about the pictures. But wouldn't it be easier to use the pictures from the articles linked above? The pictures belong to the Asllani family, so we are not breaking any copyrights. [[Përdoruesi:Makolli86|Makolli86]] ([[Përdoruesi diskutim:Makolli86|diskutimet]]) 6 qershor 2016 20:49 (CEST) :::::@[[Përdoruesi:Makolli86|Makolli86]] Yep, the pictures belong to the Asllani family, but what admins want is you to prove you have permission from the family to use those pictures and to show them on public, as WikiCommons is a public place. Personally I suggest you to ask admin if you can upload those pictures only for limited use. You have firstly to read this [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Non-free_content]. Also, why don't you ask here [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Teahouse], I think there must be someone who can help you. Hope you find a solution. Best. [[Përdoruesi:Ktrimi991|Ktrimi991]] ([[Përdoruesi diskutim:Ktrimi991|diskutimet]]) 10 qershor 2016 16:09 (CEST) == Ismet Asllani == Can anyone help me improve an article in Wikipedia? Link: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Ismet_Asllani [[Përdoruesi:Makolli86|Makolli86]] ([[Përdoruesi diskutim:Makolli86|diskutimet]]) 16 maj 2016 22:48 (CEST) :@[[Përdoruesi:Makolli86|Makolli86]] Hi, what do you exactly want to improve to that article? I mean, do you need extra information about biography, more references or anything else like that? [[Përdoruesi:Ktrimi991|Ktrimi991]] ([[Përdoruesi diskutim:Ktrimi991|diskutimet]]) 1 qershor 2016 21:29 (CEST) == Modifikim i popullesise == Sipas zyres se gjendjes civile nr i popullesise sipas rregjistimit te shkurtit 2009 eshte 4,249,942. Mendoj se duhet perditesuar ne WIki! Flm. {{unsigned|Muzaka|14 Shkurt 2009 20:35 (CET)}} :Ne qofte se mund te verifikohet saktesia e informacionit tend, atehere do ta perditesojme faqen. :Pershembull nje dokument, konferenc shtypi, apo tjeter, ne nje faqe [[web|rrjeti]], apo jo, qe deklaron kete gje. --<small style="background:#000;color:#fff;">'''&nbsp;&nbsp;[[User:Eagleal|<span style="color:#fff">eagle</span>]][[User talk:Eagleal|<span style="color:#fff;background:#f00">al</span>]]&nbsp;'''</small> 14 Shkurt 2009 20:55 (CET) >>http://www.shekulli.com.al/2009/02/gjendja-civile-pergatit-listat-e-zgjedhesve-gjithsej-3133248-votues.html >>http://sq.wikipedia.org/wiki/Lista_e_shteteve_sipas_numrit_t%C3%AB_banor%C3%ABve {{unsigned|Muzaka|14 Shkurt 2009 21:19 (CET)}} :Ne fillim, te lutem te vendosesh firmen duke shtypur te butoni [[Figura:Kujtohu_firmos.PNG|100px]] ne fund te çdo komenti qe vendos. :Si burime mund te merret vetem ai i Shekullit. Problemi, per kete duhet vendosur edhe me te tjeret, eshte qe gazeta nuk ka vendosur nje burim (per te saktesuar informacionet e saj) nga nje dokument zyrtar i gjendjes civile. Kjo te pakten eshte opinioni im. Le te presim te tjeret çfare do vendosin. --<small style="background:#000;color:#fff;">'''&nbsp;&nbsp;[[User:Eagleal|<span style="color:#fff">eagle</span>]][[User talk:Eagleal|<span style="color:#fff;background:#f00">al</span>]]&nbsp;'''</small> 14 Shkurt 2009 21:28 (CET) ::Domethene per mua, eshte me mire te presim nje dokument ose deklarat zyrtare nga shteti. --<small style="background:#000;color:#fff;">'''&nbsp;&nbsp;[[User:Eagleal|<span style="color:#fff">eagle</span>]][[User talk:Eagleal|<span style="color:#fff;background:#f00">al</span>]]&nbsp;'''</small> 14 Shkurt 2009 21:31 (CET) ndf == gabime drejtshrkimore == kush i ka shkruar keto fjali analfabetet '''dhe është ndërkombëtar e njohur si Albania''' ↑ Një tjetër moto sidomos në kohën e Enverit është: Feja e Shqiptarit është Shqiptaria forma e foljes = ishte kjo vete me mire "dhe nderkombetarisht njihet me emrin Albania" Motoja e sakte eshte "Feja e shqiptarit asht shqiptaria", kjo moto e ka origjinen me para se Enveri, Tani po e lexoj te gjith artikullin e po shikonj qe ka shume opinione e pak fakte. Wikipedia duhet vetem te tegonje fakte jo opinionet e autoreve (Menjeefjale POV i artikullit eshte jo mire) == Shqiperia antare e konferences islamike. == Miredta, Deshiroj t'ju bej me dije se Shqiperia ende nuk eshte antare e Konferences Islamike: Eshte e vertete qe eshte nenshkruar aderimi ne kete konference ne nentor 1992 nga ish presidenti i asaj kohe, Sali Berisha, por sipas Kushtetutes se Shqiperise dhe pervojes nderkombetare aderimi ne nje organizate duhet te ratifikohet nga parlamenti vendas e te botohet ne gazeten zyrtare. Asnje nga keto proceduar nuk eshte kryer. as ratifikimi e per pasoje as botimi ne gazeten zyrtare. Kjo eshte shume e lehte te verifikohet. Pra sipas kushtetutes nuk mund te jete Shqiperia vend antar i saj, ndonese ne praktike, sic ndodh zaten ne Shqiperi, marrin pjese ne mbledhje, por po ta shohesh me kujdes, gjithmone jo ne nivelin e duhur ose nje nivel me poshte se ai i kerkuar. Kjo ceshtje, e cila nga disa vende evropiane eshte shume e ndjeshme, mendoj se duhet te trajtohet me vertetesi. == Kërkesë redaktimi më 21 mars 2013 == Ka ndryshuar presidenti i shqiperise. == Kërkesë redaktimi më 24 prill 2013 == == Politika == [[Skeda:Selia Kuvendit.jpg|thumb|djathtas|230px|Kuvendi i Shqipërisë]] {{Kryesor|Sistemi shtetëror në Shqipëri}} Shqipëria është Republikë Parlamentare në të cilën roli dominues i administrimit të punëve të shtetit i bie kryeqeveritarit (sistemet "demokratike" shtetërore perëndimore). Shqipëria për herë të parë është shpallur Republikë më 12 nëntor 1912. Kuvendi i shpalljes së pavarsisë së Republikës nga Perandoria Osmane është mbajtur në Vlorë dhe në histori ky kuvend është i njohur si Asambleja e Republikës së Shqipërisë. '''Kushtetuta e Shqipërisë''' u adoptua më 28 nëntor 1998 përmes referendumit mbarëpopullor. Kjo kushtetutë përkufizon Shqipërinë si republikë parlamentare, shtet unitar e të pandashëm, si dhe me qeverisje të bazuar "në një sistem zgjedhjesh të lira, të barabarta, të përgjithshme e periodike". Sipas kushtetutës, organi ligjvënës përbëhet nga një dhomë - Kuvendi - dhe ka 140 anëtarë, të cilët zgjedhin kreun e shtetit, Presidentin e Republikës, si dhe Këshillin e Ministrave e ngarkuar me pushtetin ekzekutiv. '''Presidenti i Shqipërisë''' apo Institucioni kushtetues i Presidentit të Republikës sipas Kushtetutës së Shqipërisë është kryetari i shtetit. Kryetar i Republikës së Shqipërisë është Presidenti Bujar Nishani. Në Kushtetutën e Republiks së Shqipërisë është përcaktuar mënyra e zgjedhjes, mandatit, shkarkimit ose të zëvendësimit të Presidentit të Republikës. Kushtet për zgjedhjen e Presidentit të Republikës së Shqipërisë janë të parapara në nenin 86 të Kushtetutës. Sipas këtij neni Presidenti i Republikës është kryetar shteti dhe përfaqëson unitetin e popullit. Si president mund të zgjidhen vetëm personat me moshë mbi 40 vjeçare me shtetësi shqiptar nga lindja dhe që së paku dhjetë vitet e fundit i kanë kaluar në Shqipëri. Lidhjet e jashtme janë për informim dhe nuk eshte mirë të përdoren për rekam. Nëse nuk ke qëllim reklamimi atëher të bëjë të ditur se ekziston aty një lidhje për atë qëllim. Dhe në fleten që keni prezentuar po të njëtat të dhëna gjenden të shkruara (është fletë e dorës së tretë).--Hipi Zhdripi 10 Shtator 2006 03:23 (UTC) Pajtohem me ty, lidhjet duhet të kenë informacion të mirë dhe sa më pak synim financiar. Dori | Diskuto 10 Shtator 2006 03:43 (UTC) Termi informim këtu nuk e ka kuptimin e informit të lexuesve për fleta të internetit por thjeshtë informim se ku lexuesi mund të gjejë të dhëna mbi përmbajtjen e artikulli për tu kuptuar më mirë ky seksion është i ngjashëm me seksionin Burim i të dhënave (literatura/referimet) me një dallim që këtu kemi të bëjmë me burime elektronike të paraqitura në internet dhe nuk janë të dalura në shtyp. Për më thjesht shikoni këtu.--Hipi Zhdripi 10 Shtator 2006 14:58 (UTC) == Historia e bashkimit evropian == Ashtu si disa prej popujve te tjere te gadishullit ballkanik , edhe populli yne deshiron qe , ne te ardhmen e afert , S hqiperia te jete antare e BE ndoshta per tu realizuar kjo deshire do te duhet te kalojne shume vite , por ne dikur do te jemi padyshim qytetare te EVROPES SE BASHKUAR . Prandaj eshte shume e rendesishme cilat jane fazat kryesore te integrimit te vendeve ne kete oraganizim ndershteteror , si dhe cilat jane vecorite shoqerore , ekonomike , politike , kulturore etj.., te para keto ne kenveshtrim gjeografiko - historik keshtu ne duhet te jemi te zgjuar dhe te ndergjegjshem per veprimet qe bejme sepse vetem keshtu mund te jemi ANTARE TE BASHKIMIT EVROPIAN PUNOI pseudunim : Moda == Ultesirat == Shqiperia eshte toke e ultesirave fushave kodrinave e maleve te larta.Lartesia mesatare e vendit eshte 714m.Pjesa me e madhe e vendit shtrihet ne zonen 200-1000 m (51.2%) reth 1/5 (19.6%) eshte ultesire 0-200 m dhe gati 1/3 (29.2%) zone malore mbi 1000 m e larte == pse shqiperia quhet Shqiperi == Shqiperia ka marr kete emrin nga zogut te bekuare: shqiponja, qe jeton ne malit e Shqiperise. Ne te verteten etimologji i kesaj fjal asht i pasigurt. Ne prejardhje nuk eksistonte emer Shqiperia po prinderit juaj te vjeter u quajten arbere. Edhe sot Shqiptaret qe jetojn jashte Shqiperise ne Itali u quajten arbere ( arberesh). Me fal for my shqip, I'm not albanian. I hope somebody will continue this discussion. == albania == mua me pelqen shqiperia Shqiperia u be shtet i pavarur dhe sovran me 28 nentor 1912 == Shqypni == A muni me shtu (gegërisht → gegnisht: Shqipnia / Shqypnia). Faliminerës. == ndryshimi i popullsise == mendoj qe popullsia e shqiperise duhet te ndryshoje sepse tani janë duke marre popullsinë e shqiperise dhe ajo duhet te ndryshojnë == Albanian-Latin name (not Italian-Latin) == Shqipëria = Aquilia ( < aquila ) == Kërkesë redaktimi më 10 maj 2018 == sdasdasd == Maqedonia e Veriut == Vendi ka ndryshuar emrin dhe eshte zyrtarisht Republika e Maqedonise se Veriut ose Maqedonia e Veriur, dhe jo Republika e Maqedonise ose Maqedonia. == Ndarja në Rrethe nuk ekziston më == Ndarja në 36 rrethe nuk ekziston më. Tani sipas Kushtetutës ka 12 qarqe (Qark). Gjithashtu është ndarja administrative territoriale në 61 Bashki (ligj i vitit 2015) == Lidhjet e jashtme == Lidhjet e jashtme janë për informim dhe nuk eshte mirë të përdoren për rekam. Nëse nuk ke qëllim reklamimi atëher të bëjë të ditur se ekziston aty një lidhje për atë qëllim. Dhe në fleten që keni prezentuar po të njëtat të dhëna gjenden të shkruara (është fletë e dorës së tretë).--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 10 Shtator 2006 03:23 (UTC) :Pajtohem me ty, lidhjet duhet të kenë informacion të mirë dhe sa më pak synim financiar. [[Përdoruesi:Dori|Dori]] | [[Përdoruesi diskutim:Dori|Diskuto]] 10 Shtator 2006 03:43 (UTC) Termi <u>informim </u> këtu nuk e ka kuptimin e informit të lexuesve për fleta të internetit por thjeshtë informim se ku lexuesi mund të gjejë të dhëna mbi përmbajtjen e artikulli për tu kuptuar më mirë ky seksion është i ngjashëm me seksionin '''Burim i të dhënave''' (literatura/referimet) me një dallim që këtu kemi të bëjmë me burime elektronike të paraqitura në internet dhe nuk janë të dallura në shtyp. Për më thjesht shikoni [[Wikipedia:Vini Re!|këtu]].--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 10 Shtator 2006 14:58 (UTC) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Shqipëria]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3054124 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220601070204/https://epi.yale.edu/epi-results/2022/component/epi për lidhjen https://epi.yale.edu/epi-results/2022/component/epi. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 tetor 2026 02:17 (CEST) 79es8hx0wxpqtgsu3mjyy3p9ejoncyi 1 291981 3058397 3057574 2026-10-20T04:20:36Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Serbia]] 3058397 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == UNE THEM JO DERI ATEHER KUR == --[[Speciale:Kontributet/217.24.254.71|217.24.254.71]] 9 janar 2014 20:24 (CET) == Ndryshime te lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli [[Serbia]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1996001 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20080216024054/http://www.elsie.de/pdf/B2002GatheringClouds.pdf te http://www.elsie.de/pdf/B2002GatheringClouds.pdf Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 10 shtator 2019 08:24 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Serbia]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2039220 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Gjithashtu aty mund të gjeni informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20091231214623/http://kohajone.com/artikull.php?idm=18885 për lidhjen http://www.kohajone.com/artikull.php?idm=18885. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 shtator 2019 11:58 (CEST) == Harten == Tash duhet med ndrysho harten e Serbisë. Kosova ma nuk eshte provins ne Serbi. Qe ku osht harta e rre : Serbia without Kososvo in Europe.png Tung, Gezuar pavarsia! O djalë shqiptar nuk e njohin si shtet deri sa ata të mos e njohin Kosovën si shtet--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 9 Prill 2007 02:17 (UTC) : O ti djale shqiptar, ketu nuk eshte fjale per politik apo pavarasi, por eshte fjala e enciklopedise, dhe Wikipedia duhet te jene i pamvarur, Serbia eshte shtet, ti sa dush mos e prano dhe asnje nje shqiptar nuk mundet te bejne dicka, puna e pavarsise eshte puna e politikaneve shqiptar dhe Ahtisarit. Dhe mos me bene si Uni ketu, ai Wikipedia e Shqipnisë, ti Wikipedia e Kosoves, ajaj, ti si admin duhesh me dite, deshirat personale nuk kane cka lipin ketu. --[[Përdoruesi:Ko.S.ystem.OV@|Proud To Be Albanian]] <small>(°[[Përdoruesi diskutim:Ko.S.ystem.OV@|diskuto]]°)</small> 9 Prill 2007 12:15 (UTC) Serbia lypin me ju qi nane nmi mytt krejt (Y) Nuk po ju kuptojë, të lutem shprehu në gjuhën e njehësuar shqipe. Deri atëher më duhet që të kthejë artikullin në gjendjen e më parshme.--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 9 Prill 2007 12:33 (UTC) : Sa keq qe nuk kemi perkthyes ketu. --[[Përdoruesi:Ko.S.ystem.OV@|Proud To Be Albanian]] <small>(°[[Përdoruesi diskutim:Ko.S.ystem.OV@|diskuto]]°)</small> 9 Prill 2007 13:23 (UTC) Argumenti që ke prezentuar nuk ka vlerë. Arsyea është e thjeshtë [http://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Serbia&diff=199768&oldid=199766 ] [http://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Serbia&diff=199771&oldid=199768 ] [http://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Serbia&diff=next&oldid=199771 ] [http://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Serbia&diff=next&oldid=200267 ] [http://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Serbia&diff=next&oldid=200273 ] [http://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Serbia&diff=next&oldid=200629 ] , pra nga e para deri në fund vetem ke bërë rikthime kur kësaj i shtohet argumenti që nuk ke punuar në atikull dhe thënjet e tua se nuk ke njohuri për këtë temë atëher rikthimet tua nuk janë asgjë tjetër vetëm e vetëm qëllim konflikti. Të lutem pasi që nuk ke njohui për këtë temë merr lexo diçka dhe pastaj eja këtu dhe thuaj mendim tënd. Deri atherë unë po të themë se Serbia është një regjion që nga disa banda mundohet të paraqitet si një shtet bile atë edhe demokratikë. Kohën e fundit banditët e Beogradit e kanë humbur durimin dhe po shpërdhinë e po flasin ëndrra. Dhe së fundi flamuri duhet të hiqet, sepse ai mund të vendoset vetëm tek unioni i banditëve të sërbisë nëse ja kanë arritë të formojnë një bashkësi të tillë.--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 9 Prill 2007 14:01 (UTC) : Nuk kam nerva me vazhdua kete muhabet, vec e formatova artikullin si '''{{NUMBEROFARTICLES}} artikuj''' te tjere e ti vjene ketu si hajvane me paragjykime dhe teoria konspiracione, ne kete pune mundem vec me thone, Adieu (frengisht per mirupafshim, tung; para se e krijon edhe per kete fjale nje teori). Flm per mirkuptim. --[[Përdoruesi:Ko.S.ystem.OV@|Proud To Be Albanian]] <small>(°[[Përdoruesi diskutim:Ko.S.ystem.OV@|diskuto]]°)</small> 9 Prill 2007 18:32 (UTC) Kosovo i Metohija (skraćeno: Kosmet ili KiM, kolokvijalno često Kosovo, alb. Kosovë/Kosova, eng. UNMIK Kosovo UN Protectorate) http://sr.wikipedia.org/sr-el/%D0%9A%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%B8_%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%BE%D1%85%D0%B8%D1%98%D0%B0 #Sukobi na Kosovu :Za više informacija pogledajte Borba za otcepljenje Kosova i Metohije od Srbije i Kosovski rat. #Kosovo pod upravom UN :Za više informacija pogledajte Teroristički napadi na Kosovu i Metohiji. Siq po e sheh nga vetë argumenti: 1. Lufta për ndarje, 2. ndarja. Kosova është sot jashtë konrollitt d.m.th u da--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 20 Qershor 2007 23:13 (UTC) ::Teoretikisht po. Prit dhe aktin praktik. Une nuk jam kunder emocineve tua , por prap ato jane vetem EMOCIONE, kurse e verteta akoma eshte duke u diskutuar. Perse ne nuk po e festojm pra pavarsine nuk po e festojme? Perse? Me jep nje pergjigje te sinqert. ::Ja une po ta jap: Sepse akoma jemi ne luhatese. Pra le te punojme me argumente pavaresisht se sa te hidhura jane. ::Nese ne fillojm me emocine enciklopedia nuk do te mbetet enciklopedi por leksikon , dashuriologji. ([[Përdoruesi:Puntori|Besimi është shpëtim.]] 20 Qershor 2007 23:40 (UTC)) Mund te jete e vertet qe Kosova nuk kontrollohet me nga Serbia, nga ana sociale (e kam llafin si sundim etj), por eshte e vertet qe Kosova, fatekeqesisht eshte akoma nen Shtetin e Serbise, shtet jo "regjion". --<small><span style="border:1px solid #f00;">[[User:Eagleal|<span style="color:#fff; background-color:red;">'''Eagle'''</span>]][[User talk:Eagleal|<span style="cursor:help;color:#fff;background-color:#000;">'''al&nbsp;'''</span>]]</span></small> 20 Qershor 2007 23:45 (UTC) : Si e tash! Te gjithe shqiptaret ketu ne Wikipedia shqip e urrejne Serbine, amo dani po e harron nje pune, qe ky projekt eshte nje enciklopedi (pikepamja neutrale) dhe jo forum, nese don me shkruajt mendimet personal, keshtu mundesh te shkojshe te nje forum. --[[Përdoruesi:Ko.S.ystem.OV@|Proud To Be Albanian]] <small>(°[[Përdoruesi diskutim:Ko.S.ystem.OV@|diskuto]]°)</small> 21 Qershor 2007 00:02 (UTC) Nuk është puna e emocioneve. Po e ligjit. Kosova sipas ligjit në fuqi është nën kontrollin e UNMIK-ut, Serbia ësht është kontrollin e Qeveris së Serbisë. Serbia është e pranune në OKB si e përbër prej tri pjesëve. Qysh ka qenë e pranume Jugosllavia prej tetë pjesëve. Shka të themë më tepër nuk di. Kur janë shpërndarë 6 republikat ka pas luftë. Kur shpërndahen këto tri pjesë ka luftë (diplomatike) sepse ndarja fzike veq ëshë bërë me ndarjen e Jugosllavisë. Pse nuk po e festojmë? Dihet që Kosova është e ndame po fati i saj nuk dihet. Në të vërtet dihet por jo edhe ashtu qysh na menjim me festu. D.m.th na mujim me pa si shtet shqiptar e edhe shkijet si shtet serb. D.m.th nuk ki fitu kurgjo, se flamurin (jo vetë flamrin) e me shqiponje tone spo ta pranojin. Të dardanisë se dashtem edhe pikë. Ai tipi që është dekë (nuk u konë vetëm) ka dasht me kriju fakte në ngjarje, po populli nuk ka dashtë. Kur populli nuk ka dasht pse me dasht bashkësia ndërkombëtare? Çka po du me thonë na e patem shancën që ky shtet mo formu edhe me udhëheq si shtet shqiptar por nuk ditëm, pra në histori hinë si shtet i shkijeve edhe i shqiptarve e faktikisht i udhëhequn nga shqiptarët. Po si do që të jetë Kosova është e ndame nga Serbia sepse Serbia nuk e ka [[sovraniteti]]n mbi Kosovën.--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 20 Qershor 2007 23:58 (UTC) == Kutija == Kutija mund të bëhet vetëm për serbinë. aty nuk hinë as koova as Vojvodina. Kontrasi: ose më afër në Jug-Lindje të Ballkanit duke mbuluar pjesën jugore të Planit Panonian. Ky vend kufizohet me Hungarinë në veri, Rumuninë dhe Bullgarinë në lindje, <u>Shqipërinë</u>,<u>Kosovën</u> dhe Maqedoninë ... Me shqipërin nuk e di që kufizohet serbia?--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 21 Qershor 2007 00:04 (UTC) == Kjo është wikipedia në gjuhen shqipe == Kjo është wikipedia në gjuhen shqipe së pari. Së dyti nëse e ki ndërment të krijosh një artikull për Republiken Socialiste të Serbis urdhëro e krijoje. Ndarja e Serbis me Kosovën është bërë në vitin 1992 me deklaraet e 2 qershorit, njohja e pavarsisë së Kosovës ende nuk është bërë zyrtarisht. Edhe pse Shtete e Bashkuara, Gjermania, Franca, Britania e Madhe publiksht e kan pranuar pavarsinë ajo nuk është e pranuar në nga OKB-ja--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 21 Qershor 2007 00:09 (UTC) :Kjo sepse eshte e varur nga <u>shtetet Perendimore</u> dhe <u>Shtetet e lindjes</u>. Eshte e gjithe pune poli-eko. --<small><span style="border:1px solid #f00;">[[User:Eagleal|<span style="color:#fff; background-color:red;">'''Eagle'''</span>]][[User talk:Eagleal|<span style="cursor:help;color:#fff;background-color:#000;">'''al&nbsp;'''</span>]]</span></small> 21 Qershor 2007 00:13 (UTC) Marrveshja është akt juridik edhe nëse bëhet vetëm me gojë, edhe kur ta blen nga shitësi një libër, ti automatikisht ke bërë një marrveshje me shitësin. Nëse produkti nuk i përgjegjet rregullave ti mund ta ktheshë edhe nëse nuk ke fletë dëshmi, por ke dëshmitar që e ke blerë.--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 21 Qershor 2007 00:15 (UTC) Tashti Serbia ndaq ne ta pranon që e ka "shit" ndaq mos ta pranon, na e kemi mallin në dorë. Mirë ish konë që ata me pranu. Po menojë e ka shitë qashtu qash e ka "ble" me forcë.--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 21 Qershor 2007 00:21 (UTC) :Ne kete bote marreveshjet kane rendesi relative. Te thash eshte e gjithe '''poli-eko''' per kush te mare me shume dhe kush te ket me shume fitim. --<small><span style="border:1px solid #f00;">[[User:Eagleal|<span style="color:#fff; background-color:red;">'''Eagle'''</span>]][[User talk:Eagleal|<span style="cursor:help;color:#fff;background-color:#000;">'''al&nbsp;'''</span>]]</span></small> 21 Qershor 2007 00:23 (UTC) E pra, defakto Kosova asht e dane prej serbis!!! Edhe artikulli e pasqyron atë më së miri. Serbia duhet me u pregatit ma mirë për [[Sanxhaku i Tregut të Ri|Tregun e Ri]] me shqptart. Tyne herë e kanë ble me forcë (me ndihmen e Rusisë).--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 21 Qershor 2007 00:28 (UTC) :Tani me kuptove. [[User:Eagleal|Eagleal]] 21 Qershor 00:34 (UTC) == Para se të bëni ndryshime == Para se të bëni ndryshime duhi me ditë se Ish-Republika e Jugosllavisë nuk është parnume si <u>trashëgimtare</u> e Republikës Federative të Jugosllavisë. Kjo d.m.th as shteti i pranum si Serbia e Malizi nuk janë rashëgimtare e Republikes Federative të Jugosllavis. Serbia është trashëgimtare e ish-Repubikës së Jugosllavis.<u> Sipas ligjit OKB-së Kosova nuk është pjesë e Ish-Jugosllavis por e Republikës Federative të Jugosllavis nën mbikqyrjen e Misionist të Kombeve të Bashkuara.</u> Nëse kanë menu Rust se amerikant janë budall atëherë auto-gol i thoj kësaj pune. SHBA-ja kurr nuk e ka pranu si trashëgimtare të RF Jugoslavisë Serbinë. Ajo kurr nuk e ka pranu si trashëgimtare të kontos së RFJ-së Serbin. I vetmi anëtarë që gjendet në këtë konto tani është Kosova.--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 21 Qershor 2007 00:39 (UTC) Nëse keni ndonjë informat që ekzistenca e RFJ ka pushu që ekzistumi në OKB paraqitni.--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 21 Qershor 2007 00:42 (UTC) :Mos e shiko nga nje krah ose ne tjetrin shikoje nga te gjitha. Rus/Sër-(K)-Us/Shtetet per. --<small><span style="border:1px solid #f00;">[[User:Eagleal|<span style="color:#fff; background-color:red;">'''Eagle'''</span>]][[User talk:Eagleal|<span style="cursor:help;color:#fff;background-color:#000;">'''al&nbsp;'''</span>]]</span></small> 21 Qershor 2007 00:45 (UTC) ::Po dalim fare jasht temes se enciklopedise. Po flasim per politike tani :P --<small><span style="border:1px solid #f00;">[[User:Eagleal|<span style="color:#fff; background-color:red;">'''Eagle'''</span>]][[User talk:Eagleal|<span style="cursor:help;color:#fff;background-color:#000;">'''al&nbsp;'''</span>]]</span></small> 21 Qershor 2007 00:48 (UTC) == Republika dhe shteti ortodox == Republika dhe shteti i Kishës Ortodokse Serbe kanë dallim. Janë në pyetje disa shekuj. Njëra është shtet modern tjetra shtet mesjetar.--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 7 Mars 2008 14:40 (UTC) Emërtimet e brendshme të nacionalistëve apo fundamentalistëve serb nuk qojnë peshë për përkufizimin e shtetit dhe kombit e racës në shkencë.--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 7 Mars 2008 14:43 (UTC) Goranët, serbët musliman, serbët ortodoks, shtetasit serb, raca sllave serbe etj. duhet të dallohet përndryshe lindin konflikte më të shumta se sa me Maqedonin antike, Greqin antike dhe shtete modere që bartin emrat e ngjajshëm.--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 7 Mars 2008 14:46 (UTC) Sllavo maqedonët si pasojë e këtyre ngatërrimeve, deri vonë janë paraqitur si sllavo-serb!!! Ka dallim "pravosllavci" dhe "zakoni grekë", kisha sllave dhe kisha bizantine nuk është njëjtë. Kisha sllave ka marr nën administrim kisha bizantine dhe antarët e saj i ka shpall sllav (pravosllavci). == Map == [[Image:Serbia cities02.png|thumb|right|250px]] I see that article is protected from editing, so can some admin please include this map into article? [[Speciale:Kontributet/212.69.22.17|212.69.22.17]] 15 Shtator 2010 13:07 (CEST) == Sipërfaqja == Siparfaqja duhet të ndrrohet ajo aktuale është pa Kosovën jo si në wikipedian angleze me Kosovën--[[Përdoruesi:Tytuu|Tytuu]] ([[Përdoruesi diskutim:Tytuu|diskutimet]]) 13 Nëntor 2014 23:36 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Serbia]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2491700 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20071112013805/http://www.b92.net/eng/news/society-article.php?yyyy=2007&mm=10&dd=22&nav_id=44785 për lidhjen http://www.b92.net/eng/news/society-article.php?yyyy=2007&mm=10&dd=22&nav_id=44785. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 tetor 2022 18:15 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Serbia]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2906481 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210204144154/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/serbia/ për lidhjen https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/serbia/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 mars 2026 06:57 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Serbia]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3052930 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20241110052257/https://www.archives.org.rs/ për lidhjen https://www.archives.org.rs/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 tetor 2026 19:14 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Serbia]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3054080 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180729112935/http://www.historyofmacedonia.org/PartitionedMacedonia/BalkanWars.html për lidhjen http://www.historyofmacedonia.org/PartitionedMacedonia/BalkanWars.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 5 tetor 2026 23:24 (CEST) c0rk8l0ncidpkq4prgytg44vkxomckn 2 292143 3058333 3056993 2026-10-19T23:12:43Z Klein Muçi 52109 Mikroshërbimet: mirëmbajtja e faqeve me rëndësi; ora e punës — përmes Claude AI 3058333 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Përdoruesi:Smallem/styles.css" /> <div class="smallem-meta"> {{bot|Klein Muçi}} {{Toolforge bot}} {{AWB bot}} {{JWB bot}} {{Pywikibot}} </div> {{clear}} <div class="smallem-wrapper"> <div class="smallem-hero"> <div class="smallem-hero-text"> <div class="smallem-tagline">// NJËSI E VOGËL ROBOTIKE</div> <div class="smallem-title">SMALLEM</div> <div class="smallem-status"> {{Përdoruesi:Smallem/Gjendja}} </div> <div class="smallem-badges"> <div class="smallem-badge"> 👤 OPR: [[User:Klein Muçi|<span class="smallem-blue">KLEIN MUÇI</span>]] </div> <div class="smallem-badge"> ⚡ [[User:Smallem/Hollësi#versioni|<span class="smallem-blue">v3</span>]] </div> </div> </div> <div class="smallem-hero-img"> [[File:Cartoon Robot.svg|85px|link=]] </div> </div> <div class="smallem-body"> <p class="smallem-intro">Përshëndetje, njerëz! <strong>Ju flet SMALLEM.</strong> Njësi e vogël robotike, me qëllim të mirë, në shërbim të platformës shqip të dijes. Operatori im njerëzor është [[User:Klein Muçi|Klein Muçi]].</p> <div class="smallem-section-header"> <div class="smallem-section-title">📋 Direktivat</div> <div class="smallem-details-link">[[User:Smallem/Hollësi|<span class="smallem-blue">[Regjistri i plotë i ekzekutimit]</span>]]</div> </div> <div class="smallem-table-wrap"> <table class="smallem-table"> <tr> <th>Procesi & Sektori</th> <th>Përshkrimi i Procedurës</th> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#gjuha|Gjuha]]</td> <td>Zëvendësime të vlerave të gjuhëve nëpër burime në kodet përkatëse ISO; rregullime të gabimeve të shpeshta në lidhje me parametrin e gjuhës.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#data|Data]]</td> <td>Përkthim i datave nga anglishtja në shqip (muaj të plotë dhe të shkurtuar); riformatim MDY → DMY; zgjerim i periudhave të shkurtuara (1990–98 → 1990–1998); kthim i {{para|year}} në {{para|date}} kur vlera përmban më shumë se një vit; fshirje e {{para|year}} kur përsërit {{para|date}}.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#tepër|Tekst i tepërt]]</td> <td>Fshirje e tekstit shtesë te vlerat për PMC, JFM, MR, PMID, OCLC, S2CID, JSTOR; fshirje e parashtesave URL/tekst nga DOI, arXiv, ISBN e ISSN; fshirje e parashtesave e prapashtesave sqaruese te {{para|volume}}, {{para|issue}}, {{para|edition}} dhe {{para|pages}}; fshirje e prapashtesës ''(ed.)'' nga emrat e redaktorëve.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#simbole|Simbole të veçanta]]</td> <td>Zëvendësim i stampave {{tl|ndash}} / {{tl|mdash}} me simbolet përkatëse (– —); zëvendësim i njësive HTML (&amp;quot; &amp;apos; &amp;ndash; &amp;nbsp; &amp;hellip; etj.) me simbolet origjinale; hapje e stampës {{tl|URL}} të mbështjellë brenda parametrave URL.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#padukshëm|Simbolet e padukshme]]</td> <td>Fshirje e simboleve kontrolluese C0/C1 (U+0001–U+001F, U+007F–U+009F), U+200B dhe U+FFFD; zëvendësim i hapësirave të veçanta (U+00A0 etj.) me hapësirë të thjeshtë; zëvendësim i U+00AD me vijë të shkurtër.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#vjetër|Parametrat e vjetruar]]</td> <td>Zëvendësim i parametrave të vjetruar me format e tyre të reja; fshirje e vlerave të pavlefshme si {{para|ref|harv}}; zëvendësim i varianteve të {{para|dead-url}} në {{para|url-status}}.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#bosh|Parametrat bosh]]</td> <td>Fshirje e parametrave me vlera boshe; heqje e vijave të drejta të dyfishtë <code>&#124;&#124;</code> dhe vijave të drejta të mbetura në fund të stampës.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#lidhje|Lidhje në parametra]]</td> <td>Heqje e kllapave wikitekst <code>&#91;&#91;...&#93;&#93;</code> nga parametra si {{para|author-link}}, {{para|editor-link}}, {{para|title-link}} etj. — këto parametra presin titujt e thjeshtë, jo lidhje.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#faqe|Adresa e faqes në rrjet]]</td> <td>Riemërtim i {{para|website|<nowiki>https://...</nowiki>}} në {{para|url}} kur vlera është qartazi një adresë URL. {{para|website}} pret emrin e faqes, jo lidhjen.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#gjendja|Gjendja e adresës]]</td> <td>Normalizim i vlerave të pavlefshme të {{para|url-status}} (yes/no/true/false → dead/live); zëvendësim i {{para|url-status|bot: unknown}} me <code>dead</code> kur ka adresë arkivimi ose fshirje e parametrit kur mungon; normalizim i shkronjave të mëdha (Dead → dead).</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#arkivimi|Arkivim pa adresë]]</td> <td>Fshirje e {{para|archive-date}} dhe {{para|archive-format}} kur {{para|archive-url}} mungon ose është e zbrazët.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#varësi|Parametrat e varur]]</td> <td>Fshirje e parametrave që kërkojnë partner të cilëve u mungon partneri: {{para|format}} / {{para|url-access}} pa {{para|url}}; {{para|chapter-format}} pa {{para|chapter-url}}; {{para|doi-broken-date}} pa {{para|doi}}; {{para|pmc-embargo-date}} pa {{para|pmc}}; {{para|asin-tld}} pa {{para|asin}}; dhe të ngjashëm.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#dëmtim|Lidhjet e dëmtuara]]</td> <td>Zëvendësim i stampës {{tl|dead link}} që vjen pas një citimi në {{para|url-status|dead}} brenda vetë citimit — forma kanonike e njëjtë por pa stampë të dyfishtë.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#formatimi|Formatim]]</td> <td>Standardizim i formës së stampave (pa hapësira të tepërta rreth <code>&#124;</code>, <code>=</code> dhe <code>&#125;&#125;</code>); heqje e hapësirave rreth stampave <code>&lt;ref&gt;</code>, {{tl|sfn}} e {{tl|harv}} sipas MOS:REFPUNCT.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#pasurim-doi|Pasurim]]</td> <td>Mbushje e parametrave identifikues që mungojnë: <strong>PMID → DOI, PMC</strong> nga ndërlidhjet e PubMed-it; <strong>OCLC → ISBN</strong> nga Open Library; <strong>DOI → URL</strong> e qasjes së hapur nga Fatcat, kur citimit i mungon tërësisht adresa. Asnjëherë nuk mbishkruaj atë që ke shënuar tashmë.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#ref-bosh|Referime bosh]]</td> <td>Fshirje e stampave <code>&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;</code> boshe dhe e atyre që përmbajnë vetëm një stampë citimi pa parametra (<code>&lt;ref&gt;&#123;&#123;cite web&#125;&#125;&lt;/ref&gt;</code>). Nuk preken referimet me emër, që mund të thirren nga diku tjetër.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#dyfish|Referimet e dyfishta]]</td> <td>Heqje e referimeve të njëpasnjëshme të dyfishta — qoftë në formën e thirrjeve me emër (<code>&lt;ref name="x" /&gt;&lt;ref name="x" /&gt;</code>), qoftë në formën e referimeve me përmbajtje krejtësisht të njëjtë.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#thonjëza|Thonjëza te referimet]]</td> <td>Vendosje e thonjëzave te atributet e pakuotuara të stampave <code>&lt;ref&gt;</code>: <code>&lt;ref name=x&gt;</code> → <code>&lt;ref name="x"&gt;</code>. Mbulon <code>name</code>, <code>group</code>, <code>follow</code>, <code>extends</code> dhe <code>dir</code>.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#tituj|Tituj referimesh]]</td> <td>Standardizim i nëntitujve ''Burime'', ''Citime'', ''Referenca'', ''Referencë'' etj. në ''Referime''.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#kategori|Kategori dorazi]]</td> <td>Fshirje e kategorive CS1 të shtuara me dorë dhe jo automatikisht nga stampat — këto kategori duhet të mbushen vetëm nga Moduli Citation/CS1.</td> </tr> </table> </div> <div class="smallem-card-grid"> <div class="smallem-card smallem-card-wide"> <div class="smallem-card-header smallem-card-header-tall"> <span class="smallem-emoji-lg">🧩</span> Mikroshërbimet </div> <div class="smallem-card-body"> <ul> <li>[[Moduli:Transclusion count]] ka nevojë për një robot për të numëruar stampat në përdorim. Pa këtë robot, moduli nuk funksionon. E marr përsipër unë — [[User:Smallem/Hollësi#numërimi|<span class="smallem-blue">hollësi</span>]].</li> <li>Artikujt e krijuar me [[Wikipedia:Ndihmësi i Artikujve|Ndihmësin e Artikujve]] lënë pas komente të harruara dhe stampën {{tl|NIA}}. Detyra thërret, unë përgjigjem — [[User:Smallem/Hollësi#NIA|<span class="smallem-blue">hollësi</span>]].</li> <li>Kërkesat te [[Wikipedia:Administrata|Administrata]], [[Wikipedia:Artikuj të përkryer|Artikujt e përkryer]], [[Wikipedia:Artikuj të mirë|Artikujt e mirë]], [[Wikipedia:Forumi i Grisjes|Forumi i Grisjes]] dhe [[Wikipedia:Robotët|Ofiçina]] duhen vendosur në listë kur hapen dhe në arkiv kur mbyllen, ndërsa artikujt e tyre duhet ta mbajnë stampën e kërkesës sa kohë që ajo është e hapur. Këto rregulla i mbaj unë — [[User:Smallem/Hollësi#kërkesat|<span class="smallem-blue">hollësi</span>]].</li> <li>Faqet me rëndësi duhet të tregojnë si janë gjërat sot: statusin e artikujve dhe të përdoruesve në arkiva, pllakat e artikujve të mirë e të përkryer, robotët aktivë, ambasadorët dhe temat pa firmë që MajavahBot nuk i arkivon dot. Një herë në ditë i krahasoj me gjendjen e sotme dhe ndreq atë që nuk përputhet — [[User:Smallem/Hollësi#mirëmbajtja|<span class="smallem-blue">hollësi</span>]].</li> <li>Operatori im kërkon shpesh ndihmë të shpejtë në [[w:en:Wikipedia:AWB|AWB]] dhe [[w:en:Wikipedia:JWB|JWB]]. I gatshëm e i shpejtë.</li> </ul> <div class="smallem-card-footer"> 🕒 Cikli im kryesor aktivizohet më datë 1 të çdo muaji; listat e kërkesave i shoh çdo 10 minuta, ndërsa arkivat dhe faqet me rëndësi një herë në ditë. Aktivizime spontane ndodhin sipas nevojës. </div> </div> </div> <div class="smallem-card smallem-card-narrow"> <div class="smallem-card-header smallem-card-header-tall"> <span class="smallem-emoji-lg">🛰️</span> Telemetria </div> <div class="smallem-telemetry"> <div class="smallem-telemetry-item"> <span class="smallem-emoji-lg">👍</span> <div class="smallem-telemetry-body"> <div class="smallem-telemetry-title">Stema</div> <div class="smallem-telemetry-sub">{{tlu|Përdoruesi:Smallem/Stampa}}</div> </div> </div> <div class="smallem-telemetry-item"> <span class="smallem-emoji-lg">⛔</span> <div class="smallem-telemetry-body"> <div class="smallem-telemetry-title">Rregulla</div> <div class="smallem-telemetry-sub">{{tl|nobots}}, {{tl|bots}}</div> </div> </div> <div class="smallem-telemetry-item"> <span class="smallem-emoji-lg">⚙️</span> <div class="smallem-telemetry-body"> <div class="smallem-telemetry-title">Motori</div> <div class="smallem-telemetry-sub">[[:en:Claude (AI)|Claude AI]] · [[Anthropic]]</div> </div> </div> </div> </div> </div> <div class="smallem-alert"> <div class="smallem-alert-icon">💬</div> <div class="smallem-alert-body"> <div class="smallem-alert-title">Protokolli i raportimit</div> <div class="smallem-alert-text">Nëse bëj ndonjë gabim — gjë që mund të ndodhë — të lutem lër një mesazh në faqen time të diskutimeve, duke treguar gabimin dhe faqen ku ndodhi. Operatori im do të përgjigjet sa më shpejt. Nëse nuk merr përgjigje brenda 3 ditësh, shkruaji drejtpërdrejt [[User talk:Klein Muçi|në faqen e tij të diskutimeve]]. Do të mësoj nga secila vërejtje.</div> </div> </div> <div class="smallem-footer"> // FUNDI I TRANSMETIMIT — SMALLEM NË PRITJE </div> </div> </div> d9dyqsjazdkkx0dbllq267a9w2damaf 3058346 3058333 2026-10-19T23:32:28Z Klein Muçi 52109 Mikroshërbimet: kërkesat dhe mirëmbajtja e qendrave në një pikë të vetme — përmes Claude AI 3058346 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Përdoruesi:Smallem/styles.css" /> <div class="smallem-meta"> {{bot|Klein Muçi}} {{Toolforge bot}} {{AWB bot}} {{JWB bot}} {{Pywikibot}} </div> {{clear}} <div class="smallem-wrapper"> <div class="smallem-hero"> <div class="smallem-hero-text"> <div class="smallem-tagline">// NJËSI E VOGËL ROBOTIKE</div> <div class="smallem-title">SMALLEM</div> <div class="smallem-status"> {{Përdoruesi:Smallem/Gjendja}} </div> <div class="smallem-badges"> <div class="smallem-badge"> 👤 OPR: [[User:Klein Muçi|<span class="smallem-blue">KLEIN MUÇI</span>]] </div> <div class="smallem-badge"> ⚡ [[User:Smallem/Hollësi#versioni|<span class="smallem-blue">v3</span>]] </div> </div> </div> <div class="smallem-hero-img"> [[File:Cartoon Robot.svg|85px|link=]] </div> </div> <div class="smallem-body"> <p class="smallem-intro">Përshëndetje, njerëz! <strong>Ju flet SMALLEM.</strong> Njësi e vogël robotike, me qëllim të mirë, në shërbim të platformës shqip të dijes. Operatori im njerëzor është [[User:Klein Muçi|Klein Muçi]].</p> <div class="smallem-section-header"> <div class="smallem-section-title">📋 Direktivat</div> <div class="smallem-details-link">[[User:Smallem/Hollësi|<span class="smallem-blue">[Regjistri i plotë i ekzekutimit]</span>]]</div> </div> <div class="smallem-table-wrap"> <table class="smallem-table"> <tr> <th>Procesi & Sektori</th> <th>Përshkrimi i Procedurës</th> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#gjuha|Gjuha]]</td> <td>Zëvendësime të vlerave të gjuhëve nëpër burime në kodet përkatëse ISO; rregullime të gabimeve të shpeshta në lidhje me parametrin e gjuhës.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#data|Data]]</td> <td>Përkthim i datave nga anglishtja në shqip (muaj të plotë dhe të shkurtuar); riformatim MDY → DMY; zgjerim i periudhave të shkurtuara (1990–98 → 1990–1998); kthim i {{para|year}} në {{para|date}} kur vlera përmban më shumë se një vit; fshirje e {{para|year}} kur përsërit {{para|date}}.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#tepër|Tekst i tepërt]]</td> <td>Fshirje e tekstit shtesë te vlerat për PMC, JFM, MR, PMID, OCLC, S2CID, JSTOR; fshirje e parashtesave URL/tekst nga DOI, arXiv, ISBN e ISSN; fshirje e parashtesave e prapashtesave sqaruese te {{para|volume}}, {{para|issue}}, {{para|edition}} dhe {{para|pages}}; fshirje e prapashtesës ''(ed.)'' nga emrat e redaktorëve.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#simbole|Simbole të veçanta]]</td> <td>Zëvendësim i stampave {{tl|ndash}} / {{tl|mdash}} me simbolet përkatëse (– —); zëvendësim i njësive HTML (&amp;quot; &amp;apos; &amp;ndash; &amp;nbsp; &amp;hellip; etj.) me simbolet origjinale; hapje e stampës {{tl|URL}} të mbështjellë brenda parametrave URL.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#padukshëm|Simbolet e padukshme]]</td> <td>Fshirje e simboleve kontrolluese C0/C1 (U+0001–U+001F, U+007F–U+009F), U+200B dhe U+FFFD; zëvendësim i hapësirave të veçanta (U+00A0 etj.) me hapësirë të thjeshtë; zëvendësim i U+00AD me vijë të shkurtër.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#vjetër|Parametrat e vjetruar]]</td> <td>Zëvendësim i parametrave të vjetruar me format e tyre të reja; fshirje e vlerave të pavlefshme si {{para|ref|harv}}; zëvendësim i varianteve të {{para|dead-url}} në {{para|url-status}}.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#bosh|Parametrat bosh]]</td> <td>Fshirje e parametrave me vlera boshe; heqje e vijave të drejta të dyfishtë <code>&#124;&#124;</code> dhe vijave të drejta të mbetura në fund të stampës.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#lidhje|Lidhje në parametra]]</td> <td>Heqje e kllapave wikitekst <code>&#91;&#91;...&#93;&#93;</code> nga parametra si {{para|author-link}}, {{para|editor-link}}, {{para|title-link}} etj. — këto parametra presin titujt e thjeshtë, jo lidhje.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#faqe|Adresa e faqes në rrjet]]</td> <td>Riemërtim i {{para|website|<nowiki>https://...</nowiki>}} në {{para|url}} kur vlera është qartazi një adresë URL. {{para|website}} pret emrin e faqes, jo lidhjen.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#gjendja|Gjendja e adresës]]</td> <td>Normalizim i vlerave të pavlefshme të {{para|url-status}} (yes/no/true/false → dead/live); zëvendësim i {{para|url-status|bot: unknown}} me <code>dead</code> kur ka adresë arkivimi ose fshirje e parametrit kur mungon; normalizim i shkronjave të mëdha (Dead → dead).</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#arkivimi|Arkivim pa adresë]]</td> <td>Fshirje e {{para|archive-date}} dhe {{para|archive-format}} kur {{para|archive-url}} mungon ose është e zbrazët.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#varësi|Parametrat e varur]]</td> <td>Fshirje e parametrave që kërkojnë partner të cilëve u mungon partneri: {{para|format}} / {{para|url-access}} pa {{para|url}}; {{para|chapter-format}} pa {{para|chapter-url}}; {{para|doi-broken-date}} pa {{para|doi}}; {{para|pmc-embargo-date}} pa {{para|pmc}}; {{para|asin-tld}} pa {{para|asin}}; dhe të ngjashëm.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#dëmtim|Lidhjet e dëmtuara]]</td> <td>Zëvendësim i stampës {{tl|dead link}} që vjen pas një citimi në {{para|url-status|dead}} brenda vetë citimit — forma kanonike e njëjtë por pa stampë të dyfishtë.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#formatimi|Formatim]]</td> <td>Standardizim i formës së stampave (pa hapësira të tepërta rreth <code>&#124;</code>, <code>=</code> dhe <code>&#125;&#125;</code>); heqje e hapësirave rreth stampave <code>&lt;ref&gt;</code>, {{tl|sfn}} e {{tl|harv}} sipas MOS:REFPUNCT.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#pasurim-doi|Pasurim]]</td> <td>Mbushje e parametrave identifikues që mungojnë: <strong>PMID → DOI, PMC</strong> nga ndërlidhjet e PubMed-it; <strong>OCLC → ISBN</strong> nga Open Library; <strong>DOI → URL</strong> e qasjes së hapur nga Fatcat, kur citimit i mungon tërësisht adresa. Asnjëherë nuk mbishkruaj atë që ke shënuar tashmë.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#ref-bosh|Referime bosh]]</td> <td>Fshirje e stampave <code>&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;</code> boshe dhe e atyre që përmbajnë vetëm një stampë citimi pa parametra (<code>&lt;ref&gt;&#123;&#123;cite web&#125;&#125;&lt;/ref&gt;</code>). Nuk preken referimet me emër, që mund të thirren nga diku tjetër.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#dyfish|Referimet e dyfishta]]</td> <td>Heqje e referimeve të njëpasnjëshme të dyfishta — qoftë në formën e thirrjeve me emër (<code>&lt;ref name="x" /&gt;&lt;ref name="x" /&gt;</code>), qoftë në formën e referimeve me përmbajtje krejtësisht të njëjtë.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#thonjëza|Thonjëza te referimet]]</td> <td>Vendosje e thonjëzave te atributet e pakuotuara të stampave <code>&lt;ref&gt;</code>: <code>&lt;ref name=x&gt;</code> → <code>&lt;ref name="x"&gt;</code>. Mbulon <code>name</code>, <code>group</code>, <code>follow</code>, <code>extends</code> dhe <code>dir</code>.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#tituj|Tituj referimesh]]</td> <td>Standardizim i nëntitujve ''Burime'', ''Citime'', ''Referenca'', ''Referencë'' etj. në ''Referime''.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#kategori|Kategori dorazi]]</td> <td>Fshirje e kategorive CS1 të shtuara me dorë dhe jo automatikisht nga stampat — këto kategori duhet të mbushen vetëm nga Moduli Citation/CS1.</td> </tr> </table> </div> <div class="smallem-card-grid"> <div class="smallem-card smallem-card-wide"> <div class="smallem-card-header smallem-card-header-tall"> <span class="smallem-emoji-lg">🧩</span> Mikroshërbimet </div> <div class="smallem-card-body"> <ul> <li>[[Moduli:Transclusion count]] ka nevojë për një robot për të numëruar stampat në përdorim. Pa këtë robot, moduli nuk funksionon. E marr përsipër unë — [[User:Smallem/Hollësi#numërimi|<span class="smallem-blue">hollësi</span>]].</li> <li>Artikujt e krijuar me [[Wikipedia:Ndihmësi i Artikujve|Ndihmësin e Artikujve]] lënë pas komente të harruara dhe stampën {{tl|NIA}}. Detyra thërret, unë përgjigjem — [[User:Smallem/Hollësi#NIA|<span class="smallem-blue">hollësi</span>]].</li> <li>Qendrat e komunitetit kanë nevojë për mirëmbajtje të vazhdueshme. Kërkesat te [[Wikipedia:Administrata|Administrata]], [[Wikipedia:Artikuj të përkryer|Artikujt e përkryer]], [[Wikipedia:Artikuj të mirë|Artikujt e mirë]], [[Wikipedia:Forumi i Grisjes|Forumi i Grisjes]] dhe [[Wikipedia:Robotët|Ofiçina]] duhen vendosur në listë kur hapen dhe në arkiv kur mbyllen, artikujt e tyre duhet ta mbajnë stampën e kërkesës sa kohë që ajo është e hapur, ndërsa vetë qendrat duhet të tregojnë si janë gjërat sot: statusin e artikujve dhe të përdoruesve në arkiva, pllakat e artikujve të mirë e të përkryer, robotët aktivë, ambasadorët dhe temat pa firmë që MajavahBot nuk i arkivon dot. Këtë mirëmbajtje e bëj unë — [[User:Smallem/Hollësi#mirëmbajtja|<span class="smallem-blue">hollësi</span>]].</li> <li>Operatori im kërkon shpesh ndihmë të shpejtë në [[w:en:Wikipedia:AWB|AWB]] dhe [[w:en:Wikipedia:JWB|JWB]]. I gatshëm e i shpejtë.</li> </ul> <div class="smallem-card-footer"> 🕒 Cikli im kryesor aktivizohet më datë 1 të çdo muaji; listat e kërkesave i shoh çdo 10 minuta, ndërsa arkivat dhe pjesën tjetër të qendrave një herë në ditë. Aktivizime spontane ndodhin sipas nevojës. </div> </div> </div> <div class="smallem-card smallem-card-narrow"> <div class="smallem-card-header smallem-card-header-tall"> <span class="smallem-emoji-lg">🛰️</span> Telemetria </div> <div class="smallem-telemetry"> <div class="smallem-telemetry-item"> <span class="smallem-emoji-lg">👍</span> <div class="smallem-telemetry-body"> <div class="smallem-telemetry-title">Stema</div> <div class="smallem-telemetry-sub">{{tlu|Përdoruesi:Smallem/Stampa}}</div> </div> </div> <div class="smallem-telemetry-item"> <span class="smallem-emoji-lg">⛔</span> <div class="smallem-telemetry-body"> <div class="smallem-telemetry-title">Rregulla</div> <div class="smallem-telemetry-sub">{{tl|nobots}}, {{tl|bots}}</div> </div> </div> <div class="smallem-telemetry-item"> <span class="smallem-emoji-lg">⚙️</span> <div class="smallem-telemetry-body"> <div class="smallem-telemetry-title">Motori</div> <div class="smallem-telemetry-sub">[[:en:Claude (AI)|Claude AI]] · [[Anthropic]]</div> </div> </div> </div> </div> </div> <div class="smallem-alert"> <div class="smallem-alert-icon">💬</div> <div class="smallem-alert-body"> <div class="smallem-alert-title">Protokolli i raportimit</div> <div class="smallem-alert-text">Nëse bëj ndonjë gabim — gjë që mund të ndodhë — të lutem lër një mesazh në faqen time të diskutimeve, duke treguar gabimin dhe faqen ku ndodhi. Operatori im do të përgjigjet sa më shpejt. Nëse nuk merr përgjigje brenda 3 ditësh, shkruaji drejtpërdrejt [[User talk:Klein Muçi|në faqen e tij të diskutimeve]]. Do të mësoj nga secila vërejtje.</div> </div> </div> <div class="smallem-footer"> // FUNDI I TRANSMETIMIT — SMALLEM NË PRITJE </div> </div> </div> kr2fk6rfr676ycupn8kfuqex3vgf2jj 3058446 3058346 2026-10-20T07:53:13Z Klein Muçi 52109 Mikroshërbimet: pika e mirëmbajtjes së qendrave, e shkurtuar si pikat e tjera — përmes Claude AI 3058446 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Përdoruesi:Smallem/styles.css" /> <div class="smallem-meta"> {{bot|Klein Muçi}} {{Toolforge bot}} {{AWB bot}} {{JWB bot}} {{Pywikibot}} </div> {{clear}} <div class="smallem-wrapper"> <div class="smallem-hero"> <div class="smallem-hero-text"> <div class="smallem-tagline">// NJËSI E VOGËL ROBOTIKE</div> <div class="smallem-title">SMALLEM</div> <div class="smallem-status"> {{Përdoruesi:Smallem/Gjendja}} </div> <div class="smallem-badges"> <div class="smallem-badge"> 👤 OPR: [[User:Klein Muçi|<span class="smallem-blue">KLEIN MUÇI</span>]] </div> <div class="smallem-badge"> ⚡ [[User:Smallem/Hollësi#versioni|<span class="smallem-blue">v3</span>]] </div> </div> </div> <div class="smallem-hero-img"> [[File:Cartoon Robot.svg|85px|link=]] </div> </div> <div class="smallem-body"> <p class="smallem-intro">Përshëndetje, njerëz! <strong>Ju flet SMALLEM.</strong> Njësi e vogël robotike, me qëllim të mirë, në shërbim të platformës shqip të dijes. Operatori im njerëzor është [[User:Klein Muçi|Klein Muçi]].</p> <div class="smallem-section-header"> <div class="smallem-section-title">📋 Direktivat</div> <div class="smallem-details-link">[[User:Smallem/Hollësi|<span class="smallem-blue">[Regjistri i plotë i ekzekutimit]</span>]]</div> </div> <div class="smallem-table-wrap"> <table class="smallem-table"> <tr> <th>Procesi & Sektori</th> <th>Përshkrimi i Procedurës</th> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#gjuha|Gjuha]]</td> <td>Zëvendësime të vlerave të gjuhëve nëpër burime në kodet përkatëse ISO; rregullime të gabimeve të shpeshta në lidhje me parametrin e gjuhës.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#data|Data]]</td> <td>Përkthim i datave nga anglishtja në shqip (muaj të plotë dhe të shkurtuar); riformatim MDY → DMY; zgjerim i periudhave të shkurtuara (1990–98 → 1990–1998); kthim i {{para|year}} në {{para|date}} kur vlera përmban më shumë se një vit; fshirje e {{para|year}} kur përsërit {{para|date}}.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#tepër|Tekst i tepërt]]</td> <td>Fshirje e tekstit shtesë te vlerat për PMC, JFM, MR, PMID, OCLC, S2CID, JSTOR; fshirje e parashtesave URL/tekst nga DOI, arXiv, ISBN e ISSN; fshirje e parashtesave e prapashtesave sqaruese te {{para|volume}}, {{para|issue}}, {{para|edition}} dhe {{para|pages}}; fshirje e prapashtesës ''(ed.)'' nga emrat e redaktorëve.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#simbole|Simbole të veçanta]]</td> <td>Zëvendësim i stampave {{tl|ndash}} / {{tl|mdash}} me simbolet përkatëse (– —); zëvendësim i njësive HTML (&amp;quot; &amp;apos; &amp;ndash; &amp;nbsp; &amp;hellip; etj.) me simbolet origjinale; hapje e stampës {{tl|URL}} të mbështjellë brenda parametrave URL.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#padukshëm|Simbolet e padukshme]]</td> <td>Fshirje e simboleve kontrolluese C0/C1 (U+0001–U+001F, U+007F–U+009F), U+200B dhe U+FFFD; zëvendësim i hapësirave të veçanta (U+00A0 etj.) me hapësirë të thjeshtë; zëvendësim i U+00AD me vijë të shkurtër.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#vjetër|Parametrat e vjetruar]]</td> <td>Zëvendësim i parametrave të vjetruar me format e tyre të reja; fshirje e vlerave të pavlefshme si {{para|ref|harv}}; zëvendësim i varianteve të {{para|dead-url}} në {{para|url-status}}.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#bosh|Parametrat bosh]]</td> <td>Fshirje e parametrave me vlera boshe; heqje e vijave të drejta të dyfishtë <code>&#124;&#124;</code> dhe vijave të drejta të mbetura në fund të stampës.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#lidhje|Lidhje në parametra]]</td> <td>Heqje e kllapave wikitekst <code>&#91;&#91;...&#93;&#93;</code> nga parametra si {{para|author-link}}, {{para|editor-link}}, {{para|title-link}} etj. — këto parametra presin titujt e thjeshtë, jo lidhje.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#faqe|Adresa e faqes në rrjet]]</td> <td>Riemërtim i {{para|website|<nowiki>https://...</nowiki>}} në {{para|url}} kur vlera është qartazi një adresë URL. {{para|website}} pret emrin e faqes, jo lidhjen.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#gjendja|Gjendja e adresës]]</td> <td>Normalizim i vlerave të pavlefshme të {{para|url-status}} (yes/no/true/false → dead/live); zëvendësim i {{para|url-status|bot: unknown}} me <code>dead</code> kur ka adresë arkivimi ose fshirje e parametrit kur mungon; normalizim i shkronjave të mëdha (Dead → dead).</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#arkivimi|Arkivim pa adresë]]</td> <td>Fshirje e {{para|archive-date}} dhe {{para|archive-format}} kur {{para|archive-url}} mungon ose është e zbrazët.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#varësi|Parametrat e varur]]</td> <td>Fshirje e parametrave që kërkojnë partner të cilëve u mungon partneri: {{para|format}} / {{para|url-access}} pa {{para|url}}; {{para|chapter-format}} pa {{para|chapter-url}}; {{para|doi-broken-date}} pa {{para|doi}}; {{para|pmc-embargo-date}} pa {{para|pmc}}; {{para|asin-tld}} pa {{para|asin}}; dhe të ngjashëm.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#dëmtim|Lidhjet e dëmtuara]]</td> <td>Zëvendësim i stampës {{tl|dead link}} që vjen pas një citimi në {{para|url-status|dead}} brenda vetë citimit — forma kanonike e njëjtë por pa stampë të dyfishtë.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#formatimi|Formatim]]</td> <td>Standardizim i formës së stampave (pa hapësira të tepërta rreth <code>&#124;</code>, <code>=</code> dhe <code>&#125;&#125;</code>); heqje e hapësirave rreth stampave <code>&lt;ref&gt;</code>, {{tl|sfn}} e {{tl|harv}} sipas MOS:REFPUNCT.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#pasurim-doi|Pasurim]]</td> <td>Mbushje e parametrave identifikues që mungojnë: <strong>PMID → DOI, PMC</strong> nga ndërlidhjet e PubMed-it; <strong>OCLC → ISBN</strong> nga Open Library; <strong>DOI → URL</strong> e qasjes së hapur nga Fatcat, kur citimit i mungon tërësisht adresa. Asnjëherë nuk mbishkruaj atë që ke shënuar tashmë.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#ref-bosh|Referime bosh]]</td> <td>Fshirje e stampave <code>&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;</code> boshe dhe e atyre që përmbajnë vetëm një stampë citimi pa parametra (<code>&lt;ref&gt;&#123;&#123;cite web&#125;&#125;&lt;/ref&gt;</code>). Nuk preken referimet me emër, që mund të thirren nga diku tjetër.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#dyfish|Referimet e dyfishta]]</td> <td>Heqje e referimeve të njëpasnjëshme të dyfishta — qoftë në formën e thirrjeve me emër (<code>&lt;ref name="x" /&gt;&lt;ref name="x" /&gt;</code>), qoftë në formën e referimeve me përmbajtje krejtësisht të njëjtë.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#thonjëza|Thonjëza te referimet]]</td> <td>Vendosje e thonjëzave te atributet e pakuotuara të stampave <code>&lt;ref&gt;</code>: <code>&lt;ref name=x&gt;</code> → <code>&lt;ref name="x"&gt;</code>. Mbulon <code>name</code>, <code>group</code>, <code>follow</code>, <code>extends</code> dhe <code>dir</code>.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#tituj|Tituj referimesh]]</td> <td>Standardizim i nëntitujve ''Burime'', ''Citime'', ''Referenca'', ''Referencë'' etj. në ''Referime''.</td> </tr> <tr> <td>[[User:Smallem/Hollësi#kategori|Kategori dorazi]]</td> <td>Fshirje e kategorive CS1 të shtuara me dorë dhe jo automatikisht nga stampat — këto kategori duhet të mbushen vetëm nga Moduli Citation/CS1.</td> </tr> </table> </div> <div class="smallem-card-grid"> <div class="smallem-card smallem-card-wide"> <div class="smallem-card-header smallem-card-header-tall"> <span class="smallem-emoji-lg">🧩</span> Mikroshërbimet </div> <div class="smallem-card-body"> <ul> <li>[[Moduli:Transclusion count]] ka nevojë për një robot për të numëruar stampat në përdorim. Pa këtë robot, moduli nuk funksionon. E marr përsipër unë — [[User:Smallem/Hollësi#numërimi|<span class="smallem-blue">hollësi</span>]].</li> <li>Artikujt e krijuar me [[Wikipedia:Ndihmësi i Artikujve|Ndihmësin e Artikujve]] lënë pas komente të harruara dhe stampën {{tl|NIA}}. Detyra thërret, unë përgjigjem — [[User:Smallem/Hollësi#NIA|<span class="smallem-blue">hollësi</span>]].</li> <li>Qendrat e komunitetit kanë nevojë për mirëmbajtje të vazhdueshme: kërkesat duhen listuar e arkivuar, ndërsa faqet duhen mbajtur të përditësuara. Rendi është detyra ime — [[User:Smallem/Hollësi#mirëmbajtja|<span class="smallem-blue">hollësi</span>]].</li> <li>Operatori im kërkon shpesh ndihmë të shpejtë në [[w:en:Wikipedia:AWB|AWB]] dhe [[w:en:Wikipedia:JWB|JWB]]. I gatshëm e i shpejtë.</li> </ul> <div class="smallem-card-footer"> 🕒 Cikli im kryesor aktivizohet më datë 1 të çdo muaji; listat e kërkesave i shoh çdo 10 minuta, ndërsa arkivat dhe pjesën tjetër të qendrave një herë në ditë. Aktivizime spontane ndodhin sipas nevojës. </div> </div> </div> <div class="smallem-card smallem-card-narrow"> <div class="smallem-card-header smallem-card-header-tall"> <span class="smallem-emoji-lg">🛰️</span> Telemetria </div> <div class="smallem-telemetry"> <div class="smallem-telemetry-item"> <span class="smallem-emoji-lg">👍</span> <div class="smallem-telemetry-body"> <div class="smallem-telemetry-title">Stema</div> <div class="smallem-telemetry-sub">{{tlu|Përdoruesi:Smallem/Stampa}}</div> </div> </div> <div class="smallem-telemetry-item"> <span class="smallem-emoji-lg">⛔</span> <div class="smallem-telemetry-body"> <div class="smallem-telemetry-title">Rregulla</div> <div class="smallem-telemetry-sub">{{tl|nobots}}, {{tl|bots}}</div> </div> </div> <div class="smallem-telemetry-item"> <span class="smallem-emoji-lg">⚙️</span> <div class="smallem-telemetry-body"> <div class="smallem-telemetry-title">Motori</div> <div class="smallem-telemetry-sub">[[:en:Claude (AI)|Claude AI]] · [[Anthropic]]</div> </div> </div> </div> </div> </div> <div class="smallem-alert"> <div class="smallem-alert-icon">💬</div> <div class="smallem-alert-body"> <div class="smallem-alert-title">Protokolli i raportimit</div> <div class="smallem-alert-text">Nëse bëj ndonjë gabim — gjë që mund të ndodhë — të lutem lër një mesazh në faqen time të diskutimeve, duke treguar gabimin dhe faqen ku ndodhi. Operatori im do të përgjigjet sa më shpejt. Nëse nuk merr përgjigje brenda 3 ditësh, shkruaji drejtpërdrejt [[User talk:Klein Muçi|në faqen e tij të diskutimeve]]. Do të mësoj nga secila vërejtje.</div> </div> </div> <div class="smallem-footer"> // FUNDI I TRANSMETIMIT — SMALLEM NË PRITJE </div> </div> </div> 2ojty1xbsqbnic3bt8g3cfuwjq8m23e 0 292551 3058492 3020071 2026-10-20T11:49:08Z Zafer 67301 Photo add 3058492 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Ebru Şahin | image = Ebru Şahin 20251127.jpg | birth_date = 18 maj 1994 (28 vjet) | birth_place = [[Stambolli]], [[Turqi]] | occupation = Aktore | years_active = 2016–prezent | spouse = [[Cedi Osman]] (m. 2022)<ref>{{cite web|url=https://www.hurriyet.com.tr/sporarena/cedi-osman-ile-ebru-sahin-dunyaevine-girdi-42094239|title=Cedi Osman ile Ebru Şahin dünyaevine girdi!|work=[[Hürriyet]]|date=1 korrik 2022|accessdate=2 korrik 2022|language=tr}}</ref> }} '''Ebru Şahin''' (lindur më 18 maj 1994)<ref name="bio">{{cite web|url=https://www.sozcu.com.tr/hayatim/magazin-haberleri/ebru-sahin-kimdir-hercainin-reyyani-ebru-sahin-kac-yasinda-szcu3/|title=Ebru Şahin kimdir? Hercai dizisinin Reyyan’ı Ebru Şahin’in hayatı…|newspaper=[[Sözcü]]|date=3 gusht 2019|accessdate=6 korrik 2020|language=tr}}</ref> është një aktore [[Turqia|turke]]. == Karriera == Şahin është e diplomuar në [[Universiteti i Stambollit|Universitetin e Stambollit]] me një diplomë në Shkencat e Sportit, pas së cilës filloi të marrë mësime për aktrim. Ajo bëri debutimin e saj kinematografik në vitin 2016 me një rol në filmin ''Kan Parası''. Ajo bëri debutimin e saj televiziv në 2017 me një rol mbështetës në serialin televiziv ''Savaşçı''. Pasi ishte hedhur në role të tjera mbështetëse në ''[[Nusja nga Stambolli|İstanbullu Gelin]]'' dhe ''[[Yasak Elma]]'' ndërmjet viteve 2017–2018, ajo pati rolin e saj të parë drejtues në serialin televiziv ''[[Zemër e Lëkundur|Hercai]]'' si Reyyan Şadoğlu.<ref>{{Cito web|title=Hercai'nin Reyyan'ı Ebru Şahin'den diziye damga vuran şarkı! Ebru Şahin'in sesinden 'Sen de gidersen eğer'|url=https://www.ahaber.com.tr/video/diziler/hercai-videolari/ozelvideo/hercainin-reyyani-ebru-sahinden-diziye-damga-vuran-sarki-ebru-sahinin-sesinden-sen-de-gidersen-eger|website=[[ATV (Turkey)|ATV]]|accessdate=14 maj 2020|language=tr}}</ref> Për këtë rol, asaj iu dha një çmimi Flutura e Artë si aktorja më e mirë në vitin 2020.<ref>{{Cite news|url=https://www.hurriyet.com.tr/galeri-son-dakika-46-pantene-altin-kelebek-odulleri-sahiplerini-buldu-iste-kazananlar-41557799/38|title=46. Pantene Altın Kelebek Ödülleri sahiplerini buldu|date=5 korrik 2020|work=[[Hürriyet]]|access-date=6 korrik 2020|language=tr}}</ref> == Filmografia == {| class="wikitable" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="font-size:90%" |- ! colspan="4" style="background:LightSteelBlue;color:#000"|Filma |- !Viti !Titulli !Roli !Shënime |- |2016 |''Kan Parası'' |Hatixhe | |- |2017 |''[[Babam]]'' |Nilyfer |Roli mbështetës |- |2019 |''[[Şuursuz Aşk]]'' |Menekshe |Roli kryesor |- ! colspan="5" style="background:LightSteelBlue;color:#000" |Televizion |- !Viti !Titulli !Roli !Shënime |- |2017 |''[[Savaşçı]]'' |Didem | rowspan="3"|Roli mbështetës |- |2017-2018 |''[[Nusja nga Stambolli]]'' |Burxhu Selimer |- |2018 |''[[Yasak Elma (2018)|Yasak Elma]]'' |Hira Bozok |- |2019-2021 |''[[Zemër e Lëkundur|Hercai]]'' |Rejan Shadollu | rowspan="2"|Roli kryesor |- |2021-2022 |[[Destan (serial)|''Destan'']] |Akkëz |- |2022 |''[[O Ses Türkiye Yılbaşı Özel]]'' |Vetë ajo |Mysafire |- |2023 |''[[Yüz Yıllık Mucize]]'' |Harika | rowspan="2"|Roli kryesor |- |2024- |''[[Gizli Bahçe]]'' |Nazllë Orman |- ! colspan="5" style="background:LightSteelBlue;color:#000" |Internet |- !Viti !Titulli !Roli !Shënime |- |rowspan="2"|2024 |''Prens'' |Csillia |rowspan="2"|Roli kryesor |- |''Tam Bir Centilmen'' |Nehir |} == Çmime dhe nominime == {| class="wikitable" ! Viti ! Çmimi ! Kategoria ! Rezultati |- | rowspan="3" | 2020 | rowspan="3" | Golden Butterfly Awards 46 | Aktorja më e mirë<ref name="kelebek">{{Cite news|url=https://www.mynet.com/altin-kelebek-odulleri-ni-kimler-kazandi-iste-46-pantene-altin-kelebek-2020-odulleri-ni-kazanan-isimler-288240-mymagazin|title=46. Pantene Altın Kelebek 2020 Ödüllerini kazanan isimler|date=5 korrik 2020|access-date=6 korrik 2020|publisher=Mynet|language=tr}}</ref> | {{Won}} |- | Yll i ndritshëm | {{Won}} |- | Çifti më i mirë televiziv <small>(me [[Akin Akinozu|Akın Akınözü]] )</small> | {{Nom}} |} == Lidhje të jashtme == * {{Imdb emri|9481019}} * {{Instagram|rebrusahin}} == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Lindje 1994]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Aktorë turq]] dkvpewqzjy4bvficcmvbf3efc81xs7k 1 293059 3058403 3003948 2026-10-20T04:25:01Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Rey Manaj]] 3058403 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Rey Manaj]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2075984 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160417033744/http://asport.al/shpresat-nisin-kualifikimet-kunder-lihtenshtajnit/ për lidhjen http://asport.al/shpresat-nisin-kualifikimet-kunder-lihtenshtajnit/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160605112546/http://asport.al/talenti-i-sampdorias-enderra-ime-te-luaj-me-shqiperine/ për lidhjen http://asport.al/talenti-i-sampdorias-enderra-ime-te-luaj-me-shqiperine/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 shkurt 2020 02:31 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Rey Manaj]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2076398 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160822125520/http://www.mapo.al/2015/11/profil-nga-lushnja-ne-milano-historia-e-futbollistit-rey-manaj/1 për lidhjen http://www.mapo.al/2015/11/profil-nga-lushnja-ne-milano-historia-e-futbollistit-rey-manaj/1. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160417033744/http://asport.al/shpresat-nisin-kualifikimet-kunder-lihtenshtajnit/ për lidhjen http://asport.al/shpresat-nisin-kualifikimet-kunder-lihtenshtajnit/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160605112546/http://asport.al/talenti-i-sampdorias-enderra-ime-te-luaj-me-shqiperine/ për lidhjen http://asport.al/talenti-i-sampdorias-enderra-ime-te-luaj-me-shqiperine/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 shkurt 2020 20:48 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Rey Manaj]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2076474 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160822125520/http://www.mapo.al/2015/11/profil-nga-lushnja-ne-milano-historia-e-futbollistit-rey-manaj/1 për lidhjen http://www.mapo.al/2015/11/profil-nga-lushnja-ne-milano-historia-e-futbollistit-rey-manaj/1. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170118225536/http://indeksonline.net/sport/manaj-perjashtohet-nga-pescara-36350/ për lidhjen http://indeksonline.net/sport/manaj-perjashtohet-nga-pescara-36350/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160417033744/http://asport.al/shpresat-nisin-kualifikimet-kunder-lihtenshtajnit/ për lidhjen http://asport.al/shpresat-nisin-kualifikimet-kunder-lihtenshtajnit/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160605112546/http://asport.al/talenti-i-sampdorias-enderra-ime-te-luaj-me-shqiperine/ për lidhjen http://asport.al/talenti-i-sampdorias-enderra-ime-te-luaj-me-shqiperine/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 21 shkurt 2020 04:48 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 5 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Rey Manaj]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2076875 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160822125520/http://www.mapo.al/2015/11/profil-nga-lushnja-ne-milano-historia-e-futbollistit-rey-manaj/1 për lidhjen http://www.mapo.al/2015/11/profil-nga-lushnja-ne-milano-historia-e-futbollistit-rey-manaj/1. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170118225536/http://indeksonline.net/sport/manaj-perjashtohet-nga-pescara-36350/ për lidhjen http://indeksonline.net/sport/manaj-perjashtohet-nga-pescara-36350/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160417033744/http://asport.al/shpresat-nisin-kualifikimet-kunder-lihtenshtajnit/ për lidhjen http://asport.al/shpresat-nisin-kualifikimet-kunder-lihtenshtajnit/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160605112546/http://asport.al/talenti-i-sampdorias-enderra-ime-te-luaj-me-shqiperine/ për lidhjen http://asport.al/talenti-i-sampdorias-enderra-ime-te-luaj-me-shqiperine/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20151117020524/http://www.telegrafi.com/sport/befason-mancini-flet-per-rastin-manaj-de-biasi-5-0-75206.html për lidhjen http://www.telegrafi.com/sport/befason-mancini-flet-per-rastin-manaj-de-biasi-5-0-75206.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 shkurt 2020 17:03 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Rey Manaj]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2171893 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.lapsi.al/sport/2016/07/10/manaj-prezantohet-te-pescara-fjal%C3%ABt-e-para-t%C3%AB-sulmuesit-p%C3%ABr-ekipin-e-ri. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 janar 2021 10:58 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Rey Manaj]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2178582 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20151117022036/http://www.telegrafi.com/sport/rey-manaj-debuton-me-interin-ne-fitoren-2-0-ndaj-bilbaos-5-0-70827.html për lidhjen http://www.telegrafi.com/sport/rey-manaj-debuton-me-interin-ne-fitoren-2-0-ndaj-bilbaos-5-0-70827.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 janar 2021 17:45 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Rey Manaj]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2181792 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200217225411/http://fax.al/read/news/6581432/13244894/plas-ceshtja-manaj-te-pescara për lidhjen http://fax.al/read/news/6581432/13244894/plas-ceshtja-manaj-te-pescara. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 26 janar 2021 04:39 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Rey Manaj]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2199319 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170118220909/http://gazetablic.com/ky-eshte-klubi-ri-rey-manaj/ për lidhjen http://gazetablic.com/ky-eshte-klubi-ri-rey-manaj/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 10 mars 2021 18:07 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Rey Manaj]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2209222 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://sport.oranews.tv/manaj-kalon-tek-pisa-sulmuesi-i-kombetares-i-bashkohet-canit-dhe-ujkanit/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 mars 2021 12:23 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Rey Manaj]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2215872 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200217183304/https://www.newsbomb.al/inter-ne-cerekfinalet-e-kupes-se-italise-manaj-titullar-27859 për lidhjen https://www.newsbomb.al/inter-ne-cerekfinalet-e-kupes-se-italise-manaj-titullar-27859. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 prill 2021 04:42 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Rey Manaj]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2234350 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160304124353/http://sportekspres.com/rej-manaj-mund-te-ishte-i-sampdorias-per-300-mije-euro/ për lidhjen http://sportekspres.com/rej-manaj-mund-te-ishte-i-sampdorias-per-300-mije-euro/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180830073936/http://sportekspres.com/manaj-e-ben-sefte-te-piza/ për lidhjen http://sportekspres.com/manaj-e-ben-sefte-te-piza/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 korrik 2021 15:49 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Rey Manaj]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2259157 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160920195621/http://telesport.al/flet-babai-i-manajt-rey-qysh-femije-enderronte-per-interin/ për lidhjen http://telesport.al/flet-babai-i-manajt-rey-qysh-femije-enderronte-per-interin/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150924040515/http://www.fshf.org/index.php/sq/lajme/3013-grumbullohet-kombetarja-u-21 për lidhjen http://www.fshf.org/index.php/sq/lajme/3013-grumbullohet-kombetarja-u-21. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20151116122433/http://www.gazetatema.net/web/2015/11/14/mediat-italiane-per-manajn-goli-rekord-dhe-historia-e-rralle/ për lidhjen http://www.gazetatema.net/web/2015/11/14/mediat-italiane-per-manajn-goli-rekord-dhe-historia-e-rralle/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 tetor 2021 01:15 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Rey Manaj]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2370457 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170117185234/http://sport.oranews.tv/manaj-kalon-tek-pisa-sulmuesi-i-kombetares-i-bashkohet-canit-dhe-ujkanit/ për lidhjen http://sport.oranews.tv/manaj-kalon-tek-pisa-sulmuesi-i-kombetares-i-bashkohet-canit-dhe-ujkanit/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 dhjetor 2021 23:50 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Rey Manaj]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2489794 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170118231215/http://www.inter.it/en/news/56587/manaj-joins-pisa-on-loan për lidhjen http://www.inter.it/en/news/56587/manaj-joins-pisa-on-loan. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180630214023/https://www.inter.it/en/news/63213/manaj-moves-to-albacete për lidhjen https://www.inter.it/en/news/63213/manaj-moves-to-albacete. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200215172246/https://www.gazeta-shqip.com/2020/01/29/rey-manaj-stervitet-me-mesin-te-barcelona-thirret-ne-ekipin-e-pare-video/ për lidhjen https://www.gazeta-shqip.com/2020/01/29/rey-manaj-stervitet-me-mesin-te-barcelona-thirret-ne-ekipin-e-pare-video/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 tetor 2022 05:50 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Rey Manaj]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2606064 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180929114650/http://insporti.com/manaj-debuton-me-gol-ne-spanje-video/ për lidhjen http://insporti.com/manaj-debuton-me-gol-ne-spanje-video/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 tetor 2023 17:25 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Rey Manaj]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2673940 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20151117024620/http://www.tribalfootball.com/articles/rey-manaj-inter-milan-told-they-ve-signed-new-ibrahimovic-4087069 për lidhjen http://www.tribalfootball.com/articles/rey-manaj-inter-milan-told-they-ve-signed-new-ibrahimovic-4087069. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 korrik 2024 03:54 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Rey Manaj]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2997066 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200217191031/http://lapsi.al/2015/11/19/profil-nga-lushnja-ne-milano-historia-e-panjohur-e-rey-manaj-foto/ për lidhjen http://lapsi.al/2015/11/19/profil-nga-lushnja-ne-milano-historia-e-panjohur-e-rey-manaj-foto/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 qershor 2026 16:11 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Rey Manaj]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3053939 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180713103645/http://albaniasoccer.com/lajme/shqiperi/kombetarja/shpresat/8789-u-21-fiton-kunder-hungarise.html për lidhjen http://albaniasoccer.com/lajme/shqiperi/kombetarja/shpresat/8789-u-21-fiton-kunder-hungarise.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 5 tetor 2026 19:01 (CEST) qt4buuqql8ccvo97lvlhi421boadutt 0 293369 3058412 2957845 2026-10-20T04:49:21Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Oqean Paqësor]] te [[Kategoria:Oqeani Paqësor]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3058412 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Japan bluemarble location map with side map of the Ryukyu Islands.jpg|parapamje|300px|Harta e Japonisë]] '''Arkipelagu japonez''' (日本列島, ''Nihon Rettō'') është një grup prej 6,852 ishujsh që formojnë vendin e [[Japonia|Japonisë]]. Shtrihet mbi 3,000 km<ref>{{cite web|title=Water Supply in Japan|format=website|url=https://www.mhlw.go.jp/english/policy/health/water_supply/1.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180126130519/https://www.mhlw.go.jp/english/policy/health/water_supply/1.html|archivedate=26 janar 2018|publisher=Ministria e Shëndetësisë, Punës dhe Mirëqenies|language=en|accessdate=26 shtator 2018}}</ref> nga [[Deti Ohotsk|Deti i Okotskut]] në jugperëndim deri në [[Deti Filipine|Detin Filipine]] në jug përgjatë bregdetit verilindor të kontinentit [[Euroazia]]. Përbëhet nga ishuj nga [[Harku Ishulli Sakhalin]], [[Harku Verilindor i Japonisë]] deri tek [[Ishujt Ryukyu]] dhe [[Ishujt Nanpō]]. Japonia është vendi më i madh ishullor në [[Azia Lindore|Azinë Lindore]] dhe [[Lista e shteteve ishullore|shteti ishullor]] i 4-të më i madh në botë me 377.975.24 km².<ref name="world-atlas">{{cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html|title=Island Countries Of The World|publisher=WorldAtlas.com|language=en|accessdate=2019-08-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171207094959/http://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html|archivedate=2017-12-07}}</ref> Ka [[Zona ekskluzive ekonomike e Japonisë|zonën ekskluzive ekonomike]] të 8-të më madh prej 4,470,000 km². Termi “ishull kryesor” u përdor në fund të [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]] për të përcaktuar zonën e Japonisë në të cilën do të kufizohej sovraniteti i saj dhe rregulli kushtetues i [[Perandori i Japonisë|Perandorit]]. Termi përdoret zakonisht sot për të dalluar arkipelagun nga kolonitë e Japonisë dhe territoret e tjera në gjysmën e parë të shekullit të 20-të. Ishulli [[Sakhalin]] i përket [[Rusia|Rusisë]] që nga viti 1946, edhe pse gjeografikisht është pjesë e arkipelagut japonez. ==Gjeografia== {{Kryesor|Gjeografia e Japonisë}} Arkipelagu përbëhet nga 6,852 ishuj,<ref>{{cite web|title=離島とは(島の基礎知識)|format=website|url=http://www.mlit.go.jp/crd/chirit/ritoutoha.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071113053915/http://www.mlit.go.jp/crd/chirit/ritoutoha.html|archivedate=13 nëntor 2007|publisher=Ministria e Tokës, Infrastrukturës, Transportit dhe Turizmit|language=ja|accessdate=3 tetor 2018}}</ref> nga të cilat 430 janë të banuara. Pesë ishujt kryesorë, nga veriu në jug, janë [[Hokaido]], [[Honshū]], [[Shikoku]], [[Kyūshū]] dhe [[Okinava]].<ref name="main-islands-japan">{{cite web|title=離島とは(島の基礎知識)|trans-title=çfarë është një ishull i largët?|publisher=[[Ministria e Tokës, Infrastrukturës, Transportit dhe Turizmit]]|url=http://www.mlit.go.jp/crd/chirit/ritoutoha.html|website=MLIT (Ministry of Land, Infrastructure, Transport and Tourism)|date=22 gusht 2015|accessdate=9 gusht 2019|language=ja|format=website|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071113053915/http://www.mlit.go.jp/crd/chirit/ritoutoha.html|archivedate=2007-11-13}}</ref> Honshū është më i madhi dhe referohet si [[Japonia kontinentale|kontinent japonez]]. Topografia aktuale e arkipelagut japonez është: * [[Sakhalin]], [[Hokaido]], [[Honshū]], harku ishullor i Japonisë i përbërë nga [[Shikoku]] dhe ishujt e tij përreth; * [[Kyūshū]], [[Harku Ryukyu]] i përbërë nga [[Ishujt Nansei]] dhe ishuj të tjerë përreth; * Pjesa lindore e [[Hokaido|Hokaidos]] (pjesa e [[Harku Kuril|harkut Kuril]]); * [[Nanpō Islands]], [[Gadishulli Izu]] (pjesa e [[Harku Izu-Bonin-Mariana|harkut Izo-Bonin-Mariana]]). == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Ishuj në Japoni]] [[Kategoria:Arkipelagë]] [[Kategoria:Oqeani Paqësor]] 4qrr3zjusbp2of8z3vn4jphtu7f9j8p 1 296289 3058376 3058148 2026-10-20T02:16:31Z MajavahBot 122738 Vendosja e faqes së diskutimit për arkivim automatik. 3058376 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Cornell University/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Cornell University]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2169381 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20071111232615/http://www.ci.ithaca.ny.us/index.asp?Type=B_BASIC&SEC=%7B4519B3DC-DFAD-47EE-9E0A-6A55E243E4B4%7D&DE=%7BFEA36033-DB19-4201-9F95-A5F4DAA6DE06%7D për lidhjen http://www.ci.ithaca.ny.us/index.asp?Type=B_BASIC&SEC=%7B4519B3DC-DFAD-47EE-9E0A-6A55E243E4B4%7D&DE=%7BFEA36033-DB19-4201-9F95-A5F4DAA6DE06%7D. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140812212715/http://careers.nyp.org/about-us/locations/ për lidhjen http://careers.nyp.org/about-us/locations/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120112040311/http://cornellsun.com/section/opinion/content/2010/10/06/letter-editor-cu-should-embrace-female-nobel-laureates për lidhjen http://cornellsun.com/section/opinion/content/2010/10/06/letter-editor-cu-should-embrace-female-nobel-laureates. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 dhjetor 2020 00:41 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Cornell University]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2242466 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160404084749/http://time.com/money/4195204/2015-donations-colleges-universities/ për lidhjen http://time.com/money/4195204/2015-donations-colleges-universities/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 gusht 2021 10:03 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Cornell University]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2486862 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160816210029/http://colleges.usnews.rankingsandreviews.com/best-colleges/rankings/national-universities/page+2 për lidhjen http://colleges.usnews.rankingsandreviews.com/best-colleges/rankings/national-universities/page+2. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 tetor 2022 12:55 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Cornell University]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3058147 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100714154038/http://www.med.cornell.edu/archives/history/nurses_training.html?name1=New+York+Training+School+for+Nurses&type1=2Active për lidhjen http://www.med.cornell.edu/archives/history/nurses_training.html?name1=New+York+Training+School+for+Nurses&type1=2Active. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 tetor 2026 09:51 (CEST) 81yodxbdjavqkj8iv7p0v0auc04zebz 3058406 3058376 2026-10-20T04:25:53Z MajavahBot 122738 U arkivuan 3 diskutime pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Cornell University/Arkivi 1]] 3058406 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Cornell University/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Cornell University]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3058147 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100714154038/http://www.med.cornell.edu/archives/history/nurses_training.html?name1=New+York+Training+School+for+Nurses&type1=2Active për lidhjen http://www.med.cornell.edu/archives/history/nurses_training.html?name1=New+York+Training+School+for+Nurses&type1=2Active. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 tetor 2026 09:51 (CEST) 756noc3248xj3cy4e0p575nhkl4ntsd 0 297144 3058478 2902071 2026-10-20T09:03:58Z Дејан2021 132989 /* */ 3058478 wikitext text/x-wiki * [[Idriz Ajeti]] * [[Fatime Ibrahimi]] * [[Halide Mehmeti]] * [[Hava Rexha]] * [[Qamile Marra]] * [[Rrahman Parllaku]] * [[Tahir Morina]] * [[Xhemajl Jashari]] * [[Xhemile Kaloshi Susuri]] * [[Xhezide Aliu]] * [[Zaide Saliu]] * [[Zenepe Pirani]] * [[Gjylo Karafili]] == Shih edhe == * [[Njëqindvjeçarët]] * [[Superqindvjeçarët]] * [[Njerëzit më të vjetër në Ballkan]] [[Kategoria:Njëqindvjeçarët shqiptarë| ]] 5f44kgmbz6l2u7gf8ior92dahanhl7g 1 298875 3058341 3055537 2026-10-19T23:24:55Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3058341 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Harvard Law School/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Harvard Law School]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3058340 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20171217175802/http://www.leiterrankings.com/new/2010_SCClerkshipPlacement.shtml për lidhjen http://www.leiterrankings.com/new/2010_SCClerkshipPlacement.shtml. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 tetor 2026 01:24 (CEST) p5z2z6oh8h52x81f30loft2vsart8o4 1 304737 3058355 2234929 2026-10-19T23:36:39Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3058355 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Helen Magill White]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2234928 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150924122600/http://www.swarthmore.edu/news/time/ për lidhjen http://www.swarthmore.edu/news/time/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 korrik 2021 20:36 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Helen Magill White]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3058354 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110514011746/http://rmc.library.cornell.edu/EAD/htmldocs/RMM04107.html për lidhjen http://rmc.library.cornell.edu/EAD/htmldocs/RMM04107.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 tetor 2026 01:36 (CEST) cykhc3m6q6dys1unhu70xlqcc3xqs6w 0 306543 3058329 3057242 2026-10-19T23:04:58Z Fallbackintoreality 102113 stampa për URL dhe mirëmbajtje 3058329 wikitext text/x-wiki {{Duhen më shumë referime|date=tetor 2026}}{{Infobox national military |shteti = Republika e Kosovës |emri = Policia e Kosovës<br />Policija Kosova<br />Kosovo Police |figura = [[File:Kosovo Police logo.png|200px]] |caption = Emblema e Policisë së Kosovës. [[Skeda:Flamuri i Policisë së Kosovës.svg|270px]]<br>Flamuri i Policisë së Kosovës. |themeluar = [[6 Shtator]] [[1999]] |current_form = <!-- PLEASE DO ''not'' CHANGE THE ORDER OF PRECEDENCE HERE OR ELSEWHERE IN THE ARTICLE. Please read the talk page as to why --> |degët = |qëndra_e_bazës = [[Prishtinë]], [[Kosovë]] <!-- Komanda --> |komandanti-i-përgjithshëm = [[Gazmend Hoxha]] |komandanti-i-përgjithshëm_titulli=Drejtori |ministri = [[Ministria e Punëve të Brendshme e Kosovës|Ministria e Punëve të Brendshme dhe Administratës Publike]] |minister_titulli = |komandanti = [[Gazmend Hoxha]] |komandanti_titulli = Ekzekutivi i Agjencisë <!-- Fuqia njerëzore --> |mosha = |shërbimi_i_detyrueshëm = |fuqia_njerëzore_data = |fuqia_njerëzore_mosha = |në_dispozicion = |në_dispozicion_f = |të_aftë = |të_aftë_f = |arrijnë = |arrijnë_f = |aktive = 11,600 punonjës |renditur = |rezerve = |vendosur = Rreth 1,000-2,000 <!-- Financiare --> |shuma = |përqind_GDP = <!-- Industriale --> |furnitorë_të_brendshëm = |furnitorë_të_jashtëm = |importe = |eksporte = <!-- Artikuj të ndryshëm --> |historia = |gradat = <!-- PLEASE DO NOT CHANGE THE ORDER OF PRECEDENCE HERE OR ELSEWHERE IN THE ARTICLE. Please read the talk page as to why --> }} '''Policia e Kosovës''' ([[Gjuha serbe|serbisht]]: Полиција Косова ''Policija Kosova'', [[Gjuha angleze|ang]]: ''Kosovo Police'') është agjencia kombëtare e [[Zbatimi i ligjit|zbatimit të ligjit]] policor në [[Kosova|Kosovë]].<ref>{{Cite web|title=Policia e Kosovës – Republika e Kosovës|url=https://www.kosovopolice.com/|access-date=2026-02-17|website=www.kosovopolice.com|language=sq}}</ref> Numri i urgjencës është 192. == Historia == [[Skeda:Kosovo Police Flag.JPG|parapamje|300px|Flamuri i Policisë së Kosovës.]] Ajo u krijua në vitin 1999 pas [[Lufta e Kosovës|Luftës së Kosovës]] dhe tërheqjes pasuese të [[Forcat e Armatosura të Serbisë dhe Malit të Zi|forcave jugosllave]] nga [[Kosova]]. Themelimi i [[Misioni i Organizatës së Kombeve të Bashkuara në Kosovë|Misionit të Organizatës së Kombeve të Bashkuara në Kosovë]] (UNMIK) përfshinte një komponent të madh policor ndërkombëtar, të quajtur Policia e UNMIK-ut. Atyre iu dhanë dy detyra kryesore nga [[Rezoluta 1244 e Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara|Rezoluta 1244 e Këshillit të Sigurimit]] të OKB-së: # Për të krijuar një forcë të re policore # Ndërkohë, për të ruajtur rendin dhe [[ligji]]n civil Emri për forcën e re policore, "Policia e Kosovës", u zgjodh nga komisari i parë ndërkombëtar i policisë, Sven Frederiksen. Rekrutimi filloi menjëherë dhe ambientet e ish-shkollës së policisë në qytetin e [[Vushtrria|Vushtrrisë]] u rinovuan nga [[Organizata për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë]] (OSBE), e cila filloi të trajnojë kadetë. Që nga shkurti 2008, kur Kosova shpalli [[Pavarësia|pavarësinë]], forca u bë agjenci qeveritare e [[Qeveria|Qeverisë]] së Republikës së Kosovës. Më parë, ajo ishte në varësi të Policisë së UNMIK-ut dhe komisari i policisë ruajti autoritetin komandues mbi policinë ndërkombëtare dhe Policinë e Kosovës. == Madhësia == Policia e Kosovës është rritur në mënyrë të qëndrueshme që nga viti 1999, dhe në vitin 2004 arriti madhësinë e saj të planifikuar prej gati 7.000 [[Policia|oficerësh]]. Që nga viti 2010, ajo ka rreth 9.000 punonjës. Rreth 90% e policëve të Kosovës janë [[Shqiptarët|shqiptarë]] ndërsa 10% janë pakica etnike, kryesisht [[Serbët|serbë]]. == Njësitë e specializuara dhe ndarja == Pjesa më e madhe e [[Policia|Policisë]] së Kosovës janë policë patrullues. Sidoqoftë, forca ka njësi të specializuara hetimore në të gjashtë rajonet, përfshirë Njësitë e Krimit të Organizuar, Mjekësisë Ligjore dhe disa të tjera. Përveç atyre njësive të specializuara në anën hetimore të zbatimit të ligjit, çdo rajon ka një Njësi Rajonale të Mbështetjes Operative (shkurt, NRMO), e cila është trajnuar për kohërat kur nevojitet ndërhyrje me forcë në urdhër-kërkime, si dhe duke vepruar si oficerë të vijës së parë në situata trazirash, ose në kohë kur kontrolli i turmave është i nevojshëm. Njësia e Mbrojtjes së Afërt e Policisë së Kosovës shërben si [[Truproja|truprojë]] në vizitat e krerëve të shteteve dhe për udhëheqësit politikë të Kosovës. == Njësia Rajonale e Krimeve në Rrugë / Njësia Rajonale e Mbështetjes Operative == [[Skeda:Kosovo Police Ready For Parade.JPG|parapamje|300x300px|Policia e Kosovës, në paradë.]] Njësia Rajonale e Mbështetjes Operative apo NRMO ([[Gjuha angleze|Ang]]: ''Regional Operational Support Unit'' apo ''ROSU''), e parë në [[Kosova|Kosovë]] ishte për [[Prishtina|Prishtinën]] dhe fillimisht u quajt Njësia Rajonale e Krimeve në Rrugë (NRKR) në fillim të vitit 2002. U krijua dhe drejtua nga Shefi i [[Policia e Kombeve të Bashkuara|CIVPOL]]-it Angel G.Queipo dhe Zëvendës Shefi Jim Renfrow i cili zbatoi operacione të fshehta, ndalimin e narkotikëve, urdhër-arreste me rrezik të mesëm dhe taktika të Policisë Speciale për të përfshirë Njësitë e Qrregullimit Publik brenda radhëve të NRKR-së. Njësia u komandua nga shefi i CIVPOL-it Jim Renfrow në vitin e dytë, Peter Willig mori detyrën pasi Renfrow përfundoi misionin e tij në CIVPOL në fund të vitit 2003. Krijimi i NRKR-së ishte nën komandën e komandantit rajonal të [[Prishtina|Prishtinës]], Paul Hamlin. Ajo njësi ishte e vendosur në [[Fushë Kosova|Fushë Kosovë]] dhe përdorej për të mbështetur të gjitha rajonet sipas nevojës. Më vonë, për shkak të sukseseve të asaj njësie dhe përgjegjësive shtesë në misionin e ekipit, emri u ndryshua në NRMO, dhe njësi të dyfishta u vendosën në çdo rajon të Kosovës. Ideja ishte që çdo njësi të vepronte si një "trupë" më vete me një komandant, që i raportonte komandantit të [[Misioni i Organizatës së Kombeve të Bashkuara në Kosovë|UNMIK]]. E ngjashme me mënyrën se si vepron [[Policia]] e Shtetit në [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës]]. === Njësia e Mbrojtjes së Afërt === [[Skeda:CPU-escort.jpg|parapamje|300px|Njësia e Mbrojtjes së Afërt.]] Njësia e Mbrojtjes së Afërt brenda Policisë së Kosovës është themeluar më 21 janar 2002. Detyra kryesore e Njësisë së Mbrojtjes së Afërt është të sigurojë mbrojtje personale për [[Personi Shumë i Rëndësishëm|VIP]]-at. Përveç kësaj, Njësia siguron mbrojtje për personat që besohet se janë subjekt i kërcënimeve. Njësia e Mbrojtjes së Afërt gjithashtu ndërmerr operacione taktike, shoqërimin e delegacioneve dhe evakuimet e stafit ndërkombëtar dhe oficerëve të Policisë së Kosovës. NRKR ose Njësia Rajonale e Krimit në Rrugë u formua në maj 2001 dhe ishte aktive për detyrë (16 Operatorë u zgjodhën midis 45-ve që ishin në trajnim intensiv.) Njësia pastaj u quajt NRMO dhe kishte rreth 120 Operatorë të trajnuar për: ekipet e ndërhyrjes, trazira, mbikqyrje, taktika speciale të vozitjes, mbrojtjen [[Personi Shumë i Rëndësishëm|VIP]], ndërtesat VIP dhe ndërtesat [[Qeveria e Kosovës|qeveritare]]. Kjo njësi njihet si një njësi që shkon së pari aty ku është rasti me rrezik të lartë. Njësia u zhvilloi me sukses operacionet përgjatë [[Kufiri mes Kosovës dhe Serbisë|kufirit të Kosovës me Serbinë]] kur kalimi u bllokua dhe u barrikadua nga [[Serbët në Kosovë|civilët serbë lokalë]] dhe anëtarët e [[Ministria e Punëve të Brendshme (Serbi)|MPB]]-së. === Njësia e Ndërhyrjes Speciale - NNS (SIG - FIT / Ish-GSI) === [[Skeda:Special Intervention Unit-Kosovo.jpg|parapamje|300x300px|Stema e Njësisë të Ndërhyrjes Speciale.]] Kjo njësi policore speciale u krijua në vitin 2003. Fillimi ishte një njësi standarde [[SWAT]] (dy ekipe me nga 15 oficerë secili) të trajnuar nga dy kontraktorë [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|amerikanë]]. Në Mars 2005, projekti "Grupi Special i Intervenimit - GSI" u nis në baza të profilit të ulët si forca Elite "CT" & "HR" e Policisë së Kosovës. Një politikë e rreptë e përzgjedhjes u ndoq përmes disa testeve të forta; dhe vetëm 18 trajnues u përzgjodhën midis qindra oficerëve vullnetarë për të qenë gjenerata e parë e njësisë. Është formuar, themeluar, pajisur, dhe trajnuar nga një ekip instruktorësh të specializuar profesional të UNMIK-ut, të cilët kanë punuar brenda asaj fushe në vendet e tyre amtare (1) "GIPN Francez", (1) "HRF Egjiptian", (1) "SEK Gjermane "dhe (1) trajnerë" SP OPS Bullgare ", përveç (1) trainer" US CPU ", (1) trajner" PT Danez "dhe (1) operator Gjerman GSG-9. Ai ekip me përvojë u udhëhoq fillimisht nga "GIPN" francez, pastaj Trajner egjiptian "HRF" i cili u bë Komandanti i Parë i GSI. Nga mesi i vitit 2006, për shkak të vështirësive të caktuara, projekti u shndërrua në një nivel standard të njësisë policore "SWAT". [[Skeda:Kosovo Special Intervention Unit.jpg|parapamje|300x300px|Parakalimi i NNS në 5 vjetorin e [[Kronologjia e pavarësisë së Kosovës|pavarësisë të Kosovës]].]] Në Shtator 2006, një projekt krejt i ri, i porositur nga kreu i [[Misioni i Organizatës së Kombeve të Bashkuara në Kosovë|UNMIK]]-ut, ishte përgatitur, zhvilluar dhe zbatuar kryesisht nga anëtarët e kontigjentit të Xhandarmërisë Franceze të UNMIK-ut, duke ndjekur rregullat e tyre të zakonshme të veprimit. Një Oficer i Lartë dhe 4 nënoficerë të specializuar nga PI (toga e Ndërhyrjes), 1 instruktor amerikan SWAT si trajner i specializuar i qitjes dhe një oficer i Policisë Turke, synonin programin e të gjitha periudhave të ndryshme të trajnimit specifik dhe shumë të specializuar. Deri në fund të janarit 2007, grupi i parë ishte gati dhe i trajnuar plotësisht. Operacioni i tij i parë i vërtetë u zhvillua - me sukses të plotë - menjëherë një ditë pas prezantimit zyrtar të fillimit. Grupi i dytë ishte gati në prill 2007. Këto dy grupe të para përbënin "Ekipin e Parë të Ndërhyrjes" (emri i të cilit ishte zgjedhur nga vetë zyrtarët policorë të SHPK -së). Në fund të vitit 2007 Njësia filloi azhurnimin e saj për t'u përballur me sfida të reja dhe kërcënime gjithnjë në ndryshim. Ajo mori emrin e NNS, e cila qëndron për Njësia e Ndërhyrjes Speciale. Në fund të vitit 2008, UNMIK-u ia dorëzoi detyrën [[EULEX]]-it (misioni i Bashkimit Evropian për Sundimin e Ligjit). Kontributi ndërkombëtar është aktualisht përmes detyrave mentoruese-monitoruese-këshilluese, duke shoqëruar FIT/NNS në rrugën drejt autonomisë së plotë. === Njësia e Qenëve === [[Skeda:K-9 Kosovo Police.jpg|parapamje|Stema e Njësisë K-9.]] [[Qeni i policisë|Njësia e qenëve]] apo Njësia K9 u krijua në Nëntor 2002. Njësia e parë e qenve kishte shtatë oficerë. Këta oficerë kanë përfunduar trajnimin bazë në [[Mbretëria e Bashkuar|Britaninë e Madhe]] duke vazhduar me trajnime të mëtejshme me instruktorë ndërkombëtarë. Në vitin 2000, njësia e qenve filloi të funksionojë me pesë qen patrullues policie dhe pesë qen për zbulimin e lëndëve narkotike. Njësia e qenëve kryen operacione të ndryshme policore me shtatë qen patrullues policie, tre qen për zbulimin e lëndëve narkotike dhe një për zbulimin e eksplozivëve. Njësia e qenve ka tre instruktorë vendas të cilët organizojnë trajnime për rekrutët e rinj në njësi. Instruktorët u trajnuan në Qendrën e Trajnimit të Qentëve të Policisë në [[Sllovenia|Slloveni]], në bazë të një marrëveshjeje dypalëshe. Sot ato ndahen në dy grupe, njëri prej të cilëve vepron nën Operacionet e Përgjithshme të Policisë dhe tjetri nën [[Roja Kufitare|Policinë Kufitare]]. Të gjithë së bashku kanë më shumë se 20 oficerë. === Njësia e Motoçiklistëve === [[Skeda:Policia e Kosoves.JPG|parapamje|300x300px|Motoçikletat e Policisë së Kosovës.]] Njësia e Motoçiklistëve funksionon në kuadër të Policisë së Kosovës. Brezi i parë i kësaj njësie u krijua më 29 gusht 2003 dhe 7 oficerë policie u trajnuan nga instruktorët ndërkombëtarë. Brezi i dytë u trajnua me 5 policë në gjysmën e dytë të 2003, ndërsa gjenerata e tretë me 9 policë u trajnua në 2004. Në 2005, një gjeneratë e katërt prej 12 policësh u trajnua, ndërsa aktualisht Njësia e Motoçikletave ka 32 oficerë. Përgjegjësia kryesore e Njësisë së Motoçiklistëve është të shoqërojë [[Personi shumë i rëndësishëm|persona shumë të rëndësishëm]] (VIP). == Anëtarësimi në Interpol == Në Nëntor 2018 policisë së Kosovës iu mohua anëtarësimi në [[Interpoli|Interpol]], organizatë që lehtëson bashkëpunimin policor ndërkombëtar. [[Kosova]] e akuzoi [[Serbia|Serbinë]] se qëndron prapa votave negative dhe iu kundërpërgjigj me tarifa 100% mbi [[mallrat]] e importuara. == Armët e Zjarrit == {| border=1 style="border-collapse: |- bgcolor=ccccc !Modeli!!Fotografi!!Kalibër!!Origjina!!Shënim!! |- |[[Glock|Glock 19x9mm]]|| [[Skeda:GLOCK 19.JPG|150px]] || [[Parabellum 9×19mm]]|| {{AUT}} || Versioni kompakt i Glock 17 në [[Parabellum 9×19mm|9×19mm]] | |- |[[Heckler & Koch MP5|MP5]]|| [[File:Heckler_%26_Koch_MP5-1.jpg|150px]] || [[Parabellum 9×19mm]]|| {{GER}} ||<ref>{{cite news|title=Policë me armë të gjata në sheshet e Prishtinës|url=http://indeksonline.net/police-me-arme-te-gjata-ne-sheshet-e-prishtines-foto/|access-date=29 mars 2018|lang=sq}}</ref> |- |[[Heckler & Koch UMP]] |[[Skeda:HKUMP45.JPG|majtas|parapamje|147x147px]] |[[.45 ACP]] |{{GER}} | |- |[[Mossberg 590]] |[[Skeda:Shotgun Mossberg 590.jpg|majtas|parapamje|155x155px]] |12 gauge, 20 gauge, dhe .410 bore |[[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|SHBA]] | |- |[[AK-47]] |[[Skeda:AK-47 assault rifle.jpg|majtas|parapamje|163x163px]] |[[7.62×39mm|7.62x39mm]] |[[Bashkimi Sovjetik]] | |- |[[AK-47|AKM]] |[[Skeda:AKM automatkarbin - 7,62x39mm.jpg|majtas|parapamje|158x158px]] |[[7.62×39mm|7.62x39mm]] |[[Bashkimi Sovjetik]] | |- |[[ASH-78]] |[[Skeda:ASh-78 Tip-1 silhouette.svg|majtas|parapamje|163x163px]] |[[7.62×39mm|7.62x39mm]] |[[Shqipëria]] | |- |[[Zastava M70]] |[[Skeda:Zastava M70AB2 with folded stock Hunter la5.JPG|majtas|parapamje|147x147px]] |[[7.62×39mm|7.62x39mm]] |[[Jugosllavia]] | |- |[[Heckler & Koch G36]] |[[Skeda:HK G36KV.svg|majtas|parapamje|140x140px]] |[[5.56×45mm NATO|5.56×45mm]] | {| border="1" style="border-collapse:" |- | {{GER}} |} | |- |[[Heckler & Koch HK416]] |[[Skeda:HK416.jpg|majtas|parapamje|154x154px]] |[[5.56×45mm NATO|5.56×45mm]] |[[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|SHBA]] | |- |[[Sako TRG|Sako TRG-42]] |[[Skeda:Sako TRG-42.jpg|majtas|parapamje|160x160px]] |[[7.62×51mm NATO|7.62x51mm]] |[[Finlanda]] | |- |[[Sako TRG|Sako TRG M10]] |[[Skeda:Fiński karabin wyborowy Sako TRG-22 z wyposażenia jednostki w Tomaszowie Mazowieckim.jpg|majtas|parapamje|169x169px]] |[[7.62×51mm NATO|7.62x51mm]] |[[Finlanda]] | |- |[[Brugger & Thomet APR]] |[[Skeda:Brügger & Thomet APR338.jpg|majtas|parapamje|174x174px]] |[[7.62×51mm NATO|7.62x51mm]] |[[Zvicra]] | |- |[[M2 Browning]] |[[Skeda:IDF-M2 pic001a.jpg|majtas|parapamje|160x160px]] |[[12.7×99mm NATO|12.7×99mm (.50 BMG)]] |[[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|SHBA]] | |} == Historike == [[Skeda:Kosovo Police Service patch 1999.png|majtas|parapamje|158x158px|Shenja e [[Shërbimi Policor i Kosovës|Shërbimit Policor të Kosovës]] (1999).]][[Skeda:Kosovo Police Service cap badge 1999.png|parapamje|131x131px|Shenja e Kapelës së Shërbimit Policor të Kosovës (1999).|qendër]] == Shiko edhe == * [[Skuadra e Bombave e Policisë së Kosovës]] * [[Forca e Sigurisë së Kosovës]] (FSK) * [[KFOR|Forca e Kosovës]] (KFOR) * [[Krimi në Kosovë]] * [[Policia e Shtetit Shqiptar]] * [[Policia e Serbisë]] * [[Policia e Maqedonisë së Veriut]] * [[Policia e Malit të Zi]] == Lidhje të jashtme == * {{Official website|https://www.kosovopolice.com/}} == Referime == {{Reflist|30em}} [[Kategoria:Policia e Kosovës|Kosove]] [[Kategoria:Zbatimi i ligjit në Kosovë]] [[Kategoria:Institucione në Kosovë]] [[Kategoria:Ministria e Punëve të Brendshme e Kosovës]] 6npp535acs9ashf1wuxlq0bl6xgfsi8 0 306553 3058387 2781021 2026-10-20T03:43:22Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3058387 wikitext text/x-wiki {{Infobox shkencëtar|name=Jerrold Meinwald|image=Jerrold Meinwald 2.jpg|caption=Meinwald më 2010|birth_date={{Birth date |1927|01|16}}|birth_place=[[New York City]], ShBA|death_date={{death date and age|23|04|2018| 1927|01|16}}|death_place=[[Ithaca, New York]], ShBA|nationality=[[Amerikanët|Amerikan]]|citizenship=[[Amerikanët|Amerikan]]|field=[[Kimia]]|work_institution=[[Universiteti Cornell]]|alma_mater=[[Harvard University]]<br />[[Universiteti i Çikagos]]|known_for=|awards={{unbulleted list| [[Franklin Institute Awards|Benjamin Franklin Medal in Chemistry]] (2013)<br>Nakanishi Prize (2013)|[[National Medal of Science]] (2012)| Roger Adams Award (2005)|[[Tyler Prize for Environmental Achievement]] (1990)}}}} [[Kategoria:Artikuj me hKarta]] '''Jerrold Meinwald''' (16 janar 1927-23 prill 2018) ishte një kimist amerikan i njohur për punën e tij në ekologjinë kimike, një fushë që ai e themeloi me kolegun dhe mikun e tij Thomas Eisner. Ai ishte një profesor emergjent i Kimisë Goldwin Smith në [[Cornell University|Universitetin Cornell]]. Ai ishte autor ose bashkautor i mbi 400 artikujve shkencorë. Interesimi i tij për kiminë u ndez nga fishekzjarret e bëra me mikun e tij Michael Cava kur ata ishin ende në shkollën e mesme. Meinwald ishte gjithashtu një adhurues i muzikës dhe studioi flaut me Marcel Moyse - flautistin më të madh në botë të kohës së tij. == Karriera == Jerrold Meinwald lindi në 1927 në New York City.<ref>"[https://web.archive.org/web/20131104140704/http://chemistry.ua.edu/department/seminars-and-lectures/2009-cava-lecturer-meinwald/ 2009 Cava Lecturer (Meinwald)]", ''[[University of Alabama]]'' (October, 2009).</ref> Ai studioi kimi në Universitetin e Çikagos ku fitoi diplomën e tij të shkencës në 1948. Ai pastaj vazhdoi në [[Universiteti i Harvardit|Universitetin e Harvardit]] ku mori doktoraturën me RB Woodward në 1952. Një Bursë DuPont e solli atë në Cornell, ku ai ka kaluar pjesën më të madhe të karrierës së tij të mëvonshme. [[Skeda:Chlaenius_Plate_10_Eisner_et_al_1963.png|majtas|parapamje| Seri nga një studim i Meinwald dhe Eisner që hetojnë llak mbrojtës në ''brumbujt Chlaenius'' me letër që errësohet në përgjigje të kimikateve.]] Që nga fillimi i viteve 1960, ai ka punuar, shpesh në bashkëpunim me Thomas Eisner, në sinjalizimin kimik tek kafshët, veçanërisht insektet dhe artropodët; ai konsiderohet si një nga themeluesit e fushës së ekologjisë kimike. Një fushë e veçantë interesi ishin mënyrat në të cilat insektet ose përdorin kimikate të sintetizuara nga bimët me të cilat ushqehen, ose përdorin ato kimikate bimore si substrate nga të cilat sintetizojnë të tyret. Një specie mbi të cilën ai dhe Eisner botuan disa herë gjatë dekadave është mola ''Utetheisa ornatrix'', e cila mbledh alkaloide pirrolizidine nga burimi i saj ushqimor<ref name="acquired">{{Cite journal|vauthors=Dussourd DE, Ubik K, Harvis C, Resch J, Meinwald J, Eisner T|year=1988|title=Biparental defensive endowment of eggs with acquired plant alkaloid in the moth Utetheisa ornatrix|journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A.|volume=85|issue=16|pages=5992–6|bibcode=1988PNAS...85.5992D|doi=10.1073/pnas.85.16.5992|pmc=281891|pmid=3413071|doi-access=free}}</ref> dhe i përdor ato si një parandalues ndaj grabitqarëve; mashkulli gjithashtu i përdor ato si një feromon<ref name="pheromone">{{Cite journal|vauthors=Conner WE, Eisner T, Vander Meer RK, Guerrero A, Meinwald J|year=1981|title=Precopulatory sexual interaction in an arctiid moth (Utetheisa ornatrix): Role of a pheromone derived from dietary alkaloids|url=https://archive.org/details/sim_behavioral-ecology-and-sociobiology_1981-10_9_3/page/227|journal=Behavioral Ecology and Sociobiology|volume=9|issue=3|pages=227–235|doi=10.1007/BF00302942}}</ref> dhe i kalon në spermën e tij tek femra që i përdor ato për t'i bërë vezët e saj të pakëndshme.<ref name="sexual-selection">{{Cite journal|vauthors=Eisner T, Meinwald J|year=1995|title=The chemistry of sexual selection|journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A.|volume=92|issue=1|pages=50–5|bibcode=1995PNAS...92...50E|doi=10.1073/pnas.92.1.50|pmc=42815|pmid=7816847|doi-access=free}}</ref><ref name="nuptial-gift">{{Cite journal|vauthors=Dussourd DE, Harvis CA, Meinwald J, Eisner T|year=1991|title=Pheromonal advertisement of a nuptial gift by a male moth (Utetheisa ornatrix)|journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A.|volume=88|issue=20|pages=9224–7|bibcode=1991PNAS...88.9224D|doi=10.1073/pnas.88.20.9224|pmc=52686|pmid=1924385|doi-access=free}}</ref> Në analizimin e përbërësve të sinjalizimit të bimëve, ai zhvilloi një numër teknikash retrosintetike, duke përfshirë '''Rirregullimin Meinwald''' ku një epoksid shndërrohet në [[Derivatet Karbonilike|karbonil]] në prani të një acidi Lewis; ai gjithashtu ka kryer kërkime të konsiderueshme gjatë dyzet viteve në spektroskopinë NMR.<ref name="bicyclohexane">{{Cite journal|vauthors=Meinwald J, Lewis A|year=1961|title=Long-range spin-spin couplings in the nuclear magnetic resonance spectra of bicyclo[2.1.1]hexanes|journal=Journal of the American Chemical Society|volume=83|issue=12|pages=2769–2770|doi=10.1021/ja01473a039}}</ref> dhe në reagimet për prodhimin e derivateve kirale në mënyrë që të përcaktohen konfigurimet absolute të molekulave kirale.<ref name="chiral-silylation">{{Cite journal|vauthors=Weibel DB, Walker TR, Schroeder FC, Meinwald J|year=2000|title=Chiral Silylation Reagents for the Determination of Absolute Configuration by NMR Spectroscopy|journal=Org. Lett.|volume=2|issue=15|pages=2381–3|doi=10.1021/ol006162h|pmid=10930289}}</ref> Në 1981, Meinwald u bë anëtar themelues i Këshillit Botëror të Kulturës. Ai vdiq në Itaka më 23 prill 2018 në moshën 91.<ref>{{Cite news|last=Fleischman|first=Tom|date=2018-04-25|title=Jerrold Meinwald, 2014 National Medal of Science winner, dies at 91|work=Cornell Chronicle|url=http://news.cornell.edu/stories/2018/04/jerrold-meinwald-2014-national-medal-science-winner-dies-91|access-date=2018-04-27}}</ref><ref>{{Cite news|last=Chang|first=Kenneth|date=14 maj 2018|title=Jerrold Meinwald, 91, Dies; Studied Creatures' Chemical Signals|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/05/14/obituaries/jerrold-meinwald-91-dies-studied-creatures-chemical-signals.html}}</ref>{{Clear}} == Çmimet == Ai fitoi Medaljen Kombëtare të Shkencës në 2012. Ai ishte anëtar i Akademisë Kombëtare të Shkencave që nga viti 1969, anëtar i Akademisë Amerikane të Arteve dhe Shkencave që nga viti 1970, dhe anëtar i Shoqërisë Filozofike Amerikane që nga viti 1987. Nderime të tjera të shquara: * Çmimi i Drejtimit të Shquar, Akademia Amerikane e Arteve dhe Shkencave (2016) * Grand Prix de la Fondation de la Maison de la Chimie, Paris, Francë (2006) * Çmimi Nakanishi, Shoqëria Kimike Amerikane (2014) * Çmimi Roger Adams në Kiminë Organike, Shoqëria Kimike Amerikane (2005) * Çmimi Pioneer Chemical, Instituti Amerikan i Kimistëve (1997) * Medalje argjendi e Shoqërisë Ndërkombëtare të Ekologjisë Kimike (1991) * Çmimi Tyler për Arritje Mjedisore (1990) * Çmimi AC Cope Scholar, American Chemical Society (1989) * Anëtar, Akademia Amerikane e Arteve dhe Shkencave (1970) == Publikimet == * Eisner, T, & Meinwald, J, Eds. (1995) ''Ekologjia Kimike: Kimia e Ndërveprimit Biotik'' . Shtypi i Akademisë Kombëtare. == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://web.archive.org/web/20141218102957/http://chemistry.cornell.edu/faculty/detail.cfm?netid=jm63 Faqja e Fakultetit në Universitetin Cornell] * [https://www.youtube.com/watch?v=6FCNsIDU_jA Një bisedë me Jerrold Meinwald]. Video në [[YouTube]] * [https://www.youtube.com/watch?v=NAun0GguzF8 Ligjërata Plenare (2014), Takimi Vjetor i Shoqërisë Ndërkombëtare të Ekologjisë Kimike]. Video në [[YouTube]] [[Kategoria:Vdekje 2018]] [[Kategoria:Kimistë amerikanë]] [[Kategoria:Lindje 1927]] [[Kategoria:Alumni nga Universiteti i Harvardit]] 4c4pkoj4svrpfc0uqe4aqu9ayalrqqj 4 307366 3058338 3056574 2026-10-19T23:21:52Z Smallem 126080 U kaluan te joaktivët "Escarbot" dhe "MGA73bot" (pa asnjë redaktim a veprim për 365 ditë, ose pa flamurin e robotit); u kalua te aktivët "Maintenance script"; u shtuan robotët me flamur "Automoderatori" (aktiv) dhe "Texvc2LaTeXBot" (joaktiv) ([[User:Smallem/Hollësi#mirëmbajtja|hollësi]]) 3058338 wikitext text/x-wiki <div class="bot-footer"> <div class="bot-divider" id="Lista_e_robotëve_të_miratuar"><div class="bot-divider-line"></div><div class="bot-divider-label">Robotët e miratuar</div><div class="bot-divider-line"></div></div> <div class="bot-list-title">Aktivë</div> <div class="bot-list"> <!-- Një robot i ri: * [[User:Emri|Emri]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/Emri|kërkesa]]</small> (ose <small>pa kërkesë</small>) --> * [[User:AccountVanishRequests|AccountVanishRequests]] <small>pa kërkesë</small> * [[User:Automoderatori|Automoderatori]] <small>pa kërkesë</small> * [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] <small>pa kërkesë</small> * [[User:EmausBot|EmausBot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/EmausBot|kërkesa]]</small> * [[User:ErfgoedBot|ErfgoedBot]] <small>pa kërkesë</small> * [[User:Hazard-Bot|Hazard-Bot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/Hazard-Bot|kërkesa]]</small> * [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/InternetArchiveBot|kërkesa]]</small> * [[User:Leaderbot|Leaderbot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/Leaderbot|kërkesa]]</small> * [[User:Maintenance script|Maintenance script]] <small>pa kërkesë</small> * [[User:MajavahBot|MajavahBot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/MajavahBot|kërkesa]]</small> * [[User:MediaWiki default|MediaWiki default]] <small>pa kërkesë</small> * [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>pa kërkesë</small> * [[User:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/Qwerfjkl (bot)|kërkesa]]</small> * [[User:Smallem|Smallem]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/Smallem|kërkesa]]</small> * [[User:Xqbot|Xqbot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/Xqbot|kërkesa]]</small> </div> <div class="bot-inactive mw-collapsible mw-collapsed" data-expandtext="Jo aktivë" data-collapsetext="Jo aktivë"> <div class="bot-list bot-list-inactive"> * [[User:Addbot|Addbot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/Addbot|kërkesa]]</small> * [[User:Albambot|Albambot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/Albambot|kërkesa]]</small> * [[User:AlleborgoBot|AlleborgoBot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/AlleborgoBot|kërkesa]]</small> * [[User:Almabot|Almabot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/Almabot|kërkesa]]</small> * [[User:Amirobot|Amirobot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/Amirobot|kërkesa]]</small> * [[User:ArthurBot|ArthurBot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/ArthurBot|kërkesa]]</small> * [[User:AvicBot|AvicBot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/AvicBot|kërkesa]]</small> * [[User:AvocatoBot|AvocatoBot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/AvocatoBot|kërkesa]]</small> * [[User:BendelacBOT|BendelacBOT]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/BendelacBOT|kërkesa]]</small> * [[User:BetBot|BetBot]] <small>pa kërkesë</small> * [[User:BodhisattvaBot|BodhisattvaBot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/BodhisattvaBot|kërkesa]]</small> * [[User:BotMultichill|BotMultichill]] <small>pa kërkesë</small> * [[User:Botz|Botz]] <small>pa kërkesë</small> * [[User:Byrialbot|Byrialbot]] <small>pa kërkesë</small> * [[User:CERabot|CERabot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/CERabot|kërkesa]]</small> * [[User:CarsracBot|CarsracBot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/CarsracBot|kërkesa]]</small> * [[User:CocuBot|CocuBot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/CocuBot|kërkesa]]</small> * [[User:D'ohBot|D'ohBot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/D'ohBot|kërkesa]]</small> * [[User:DSisyphBot|DSisyphBot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/DSisyphBot|kërkesa]]</small> * [[User:DarafshBot|DarafshBot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/DarafshBot|kërkesa]]</small> * [[User:Darkicebot|Darkicebot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/Darkicebot|kërkesa]]</small> * [[User:DirlBot|DirlBot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/DirlBot|kërkesa]]</small> * [[User:DragonBot|DragonBot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/DragonBot|kërkesa]]</small> * [[User:EagleBot|EagleBot]] <small>pa kërkesë</small> * [[User:Egmontbot|Egmontbot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/Egmontbot|kërkesa]]</small> * [[User:Escarbot|Escarbot]] <small>pa kërkesë</small> * [[User:FiriBot|FiriBot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/FiriBot|kërkesa]]</small> * [[User:Flow talk page manager|Flow talk page manager]] <small>pa kërkesë</small> * [[User:GhalyBot|GhalyBot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/GhalyBot|kërkesa]]</small> * [[User:Ginosbot|Ginosbot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/Ginosbot|kërkesa]]</small> * [[User:GnawnBot|GnawnBot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/GnawnBot|kërkesa]]</small> * [[User:HerculeBot|HerculeBot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/HerculeBot|kërkesa]]</small> * [[User:HiW-Bot|HiW-Bot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/HiW-Bot|kërkesa]]</small> * [[User:Idioma-bot|Idioma-bot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/Idioma-bot|kërkesa]]</small> * [[User:JAnDbot|JAnDbot]] <small>pa kërkesë</small> * [[User:JYBot|JYBot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/JYBot|kërkesa]]</small> * [[User:JackieBot|JackieBot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/JackieBot|kërkesa]]</small> * [[User:JhsBot|JhsBot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/JhsBot|kërkesa]]</small> * [[User:KamikazeBot|KamikazeBot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/KamikazeBot|kërkesa]]</small> * [[User:Kgsbot|Kgsbot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/Kgsbot|kërkesa]]</small> * [[User:Kolega2357-Bot|Kolega2357-Bot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/Kolega2357-Bot|kërkesa]]</small> * [[User:Kwjbot|Kwjbot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/Kwjbot|kërkesa]]</small> * [[User:Le Pied-bot~sqwiki|Le Pied-bot~sqwiki]] <small>pa kërkesë</small> * [[User:ListeriaBot|ListeriaBot]] <small>pa kërkesë</small> * [[User:Loveless|Loveless]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/Loveless|kërkesa]]</small> * [[User:Luckas-bot|Luckas-bot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/Luckas-bot|kërkesa]]</small> * [[User:MahdiBot|MahdiBot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/MahdiBot|kërkesa]]</small> * [[User:Makecat-bot|Makecat-bot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/Makecat-bot|kërkesa]]</small> * [[User:MalnadachBot|MalnadachBot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/MalnadachBot|kërkesa]]</small> * [[User:Marbott|Marbott]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/Marbott|kërkesa]]</small> * [[User:MastiBot|MastiBot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/MastiBot|kërkesa]]</small> * [[User:MelancholieBot|MelancholieBot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/MelancholieBot|kërkesa]]</small> * [[User:MenoBot|MenoBot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/MenoBot|kërkesa]]</small> * [[User:MerlIwBot|MerlIwBot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/MerlIwBot|kërkesa]]</small> * [[User:MerlLinkBot|MerlLinkBot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/MerlLinkBot|kërkesa]]</small> * [[User:MGA73bot|MGA73bot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/MGA73bot|kërkesa]]</small> * [[User:Mjbmrbot|Mjbmrbot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/Mjbmrbot|kërkesa]]</small> * [[User:MondalorBot|MondalorBot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/MondalorBot|kërkesa]]</small> * [[User:Movses-bot|Movses-bot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/Movses-bot|kërkesa]]</small> * [[User:Mr Robot|Mr Robot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/Mr Robot|kërkesa]]</small> * [[User:Muro Bot|Muro Bot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/Muro Bot|kërkesa]]</small> * [[User:NobelBot|NobelBot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/NobelBot|kërkesa]]</small> * [[User:OKBot|OKBot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/OKBot|kërkesa]]</small> * [[User:Obersachsebot|Obersachsebot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/Obersachsebot|kërkesa]]</small> * [[User:OlsiBot|OlsiBot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/OlsiBot|kërkesa]]</small> * [[User:PipepBot|PipepBot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/PipepBot|kërkesa]]</small> * [[User:PixelBot|PixelBot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/PixelBot|kërkesa]]</small> * [[User:Ptbotgourou|Ptbotgourou]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/Ptbotgourou|kërkesa]]</small> * [[User:Purbo T|Purbo T]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/Purbo T|kërkesa]]</small> * [[User:RedBot|RedBot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/RedBot|kërkesa]]</small> * [[User:Redirect fixer|Redirect fixer]] <small>pa kërkesë</small> * [[User:Robbot|Robbot]] <small>pa kërkesë</small> * [[User:Roboti Tung|Roboti Tung]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/Roboti Tung|kërkesa]]</small> * [[User:Roboti|Roboti]] <small>pa kërkesë</small> * [[User:Rubinbot|Rubinbot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/Rubinbot|kërkesa]]</small> * [[User:SassoBot|SassoBot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/SassoBot|kërkesa]]</small> * [[User:SieBot|SieBot]] <small>pa kërkesë</small> * [[User:SilvonenBot|SilvonenBot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/SilvonenBot|kërkesa]]</small> * [[User:Soulbot|Soulbot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/Soulbot|kërkesa]]</small> * [[User:SpBot|SpBot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/SpBot|kërkesa]]</small> * [[User:StigBot|StigBot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/StigBot|kërkesa]]</small> * [[User:Synthebot|Synthebot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/Synthebot|kërkesa]]</small> * [[User:Sz-iwbot|Sz-iwbot]] <small>pa kërkesë</small> * [[User:Texvc2LaTeXBot|Texvc2LaTeXBot]] <small>pa kërkesë</small> * [[User:TXiKiBoT|TXiKiBoT]] <small>pa kërkesë</small> * [[User:Thijs!bot|Thijs!bot]] <small>pa kërkesë</small> * [[User:TjBot|TjBot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/TjBot|kërkesa]]</small> * [[User:TuvicBot|TuvicBot]] <small>pa kërkesë</small> * [[User:Vagobot|Vagobot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/Vagobot|kërkesa]]</small> * [[User:VolkovBot|VolkovBot]] <small>pa kërkesë</small> * [[User:WikiDreamer Bot|WikiDreamer Bot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/WikiDreamer Bot|kërkesa]]</small> * [[User:WikitanvirBot|WikitanvirBot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/WikitanvirBot|kërkesa]]</small> * [[User:YurikBot|YurikBot]] <small>pa kërkesë</small> * [[User:Zwobot|Zwobot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/Zwobot|kërkesa]]</small> * [[User:Zxabot|Zxabot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/Zxabot|kërkesa]]</small> * [[User:タチコマ robot|タチコマ robot]] <small>[[Wikipedia:Robotët/Kërkesë për miratim/タチコマ robot|kërkesa]]</small> </div> </div> </div> 21atpghv1emsyz0hwhr6xxolm4pm251 0 309438 3058328 3057867 2026-10-19T22:59:34Z Fallbackintoreality 102113 Refuzoi ndryshimin e fundit të tekstit (nga [[Speciale:Kontributet/~2026-55738-33|~2026-55738-33]]) dhe riktheu versionin 3022579 nga Smallem: fshirje e pashpjeguar 3058328 wikitext text/x-wiki {{Infobox television channel | name = TV Arbëria | logo = TV Arbëria.svg | logo_size = 150px | image = | image_size = | caption = | type = | country = [[Shqipëri]] | area = | network = | tv_stations = | tv_transmitters = | affiliates = | headquarters = [[Tiranë]] | language = [[Shqip]] | picture_format = | owner = TV Arbëria sh.a. | parent = | key_people = | sister_channels = | founded = | founder = Ardian Takaj<br>Roke Koro<br>Perikli Karavella | launch_date = {{Start date|1996}} | closed_date = {{End date|2009}} | former_names = TVA | website = | terr_serv_1 = Analog | terr_chan_1 = | online_serv_1 = | online_chan_1 = }}'''TV Arbëria''' (i njohur edhe si ''TVA'') ishte një kanal televiziv privat shqiptar, me seli në [[Tirana|Tiranë]]. I themeluar në vitin 1996, ishte ndër transmetuesit e parë televizivë privatë të themeluar në vend pas [[Rënia e komunizmit në Shqipëri|rënies së komunizmit]] dhe liberalizimit të tregut mediatik shqiptar.<ref>{{Cite web|title=Televizioni Arbëria|url=https://opencorporates.al/sq/nipt/k11807009g|access-date=26 nëntor 2022|publisher=OpenCorporates|language=en}}</ref> == Historia == TV Arbëria u shfaq gjatë një periudhe kur [[Shqipëria]] po kalonte nga një sistem transmetimi i kontrolluar nga shteti i dominuar nga [[Radio Televizioni Shqiptar|RTSH]] në një mjedis mediatik më pluralist. Gjatë viteve 1990 dhe fillimit të viteve 2000, kanali fitoi popullaritet me audiencën urbane në Tiranë dhe pjesë të tjera të vendit, pavarësisht se kishte mbulim të kufizuar [[Pajisja analoge|analog]].<ref>{{Cite news|date=31 dhjetor 1998|title=Attacks on the Press in Albania|publisher=RefWorld|url=https://www.refworld.org/reference/annualreport/cpj/1999/en/52957|language=en}}</ref> Fillimisht vepronte nën emrin ''Tele Arbëria'' dhe më vonë u riemërtua ''TVA''. Emri i tij i referohet një [[etnonimi]] mesjetar të përdorur midis komuniteteve [[Arbëreshët në Itali|arbëreshë]] të Italisë jugore, të cilët i referohen atdheut të tyre shqiptar me këtë term. Një nga programet më të njohura të kanalit ishte emisioni bisedor ''[[Zonë e Lirë]]'', i drejtuar nga [[Arian Çani]]. Ai debutoi në vitin 2003 përpara se të kalonte më vonë në rrjete të tjera televizive shqiptare. Gjatë viteve 2000, stacioni pësoi vështirësi financiare, duke përfshirë ndryshime të shpeshta të stafit. Edhe pse TVA u përpoq të modernizonte skemën e vet programore dhe të zgjeronte publikun e saj, ajo gradualisht humbi pjesën e tregut për shkak të konkurrencës në rritje nga kanalet më të mëdha kombëtare si [[TV Klan]] dhe [[Top Channel]].<ref>{{Cite journal|last=Marku|first=Mark|date=2012|title=Albanian media and the specifics of the local market|journal=ScienceDirect|volume=XII|issue=I|language=en}}</ref> TV Arbëria ndërpreu veprimtarinë në vitin 2009, pasi shpalli falimentin. Frekuencat e transmetimit të saj u blenë më vonë nga TV Klan. Përpara mbylljes së tij, stacioni ishte i disponueshëm edhe në platformën satelitore [[DigitAlb]] . == Referime == {{Reflist}}{{Televizioni në Shqipëri}} [[Kategoria:Artikull me përshkrim të shkurtër]] [[Kategoria:Masmedia në Tiranë]] [[Kategoria:Televizione të themeluara në 1999]] [[Kategoria:Stacione televizive të mbyllura në Shqipëri]] [[Kategoria:Themelime në Shqipëri në 1999]] 0bzfqz6isi9tkd5rro3x6evammbcrue 1 311158 3058436 2791625 2026-10-20T05:24:12Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3058436 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kadambini Ganguly]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2378297 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070929104926/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Davis/Indexes/yCambridge.html për lidhjen http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Davis/Indexes/yCambridge.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 dhjetor 2021 15:04 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kadambini Ganguly]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2791624 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20061018054149/http://www.ox.ac.uk/aboutoxford/women.shtml për lidhjen http://www.ox.ac.uk/aboutoxford/women.shtml. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 prill 2025 02:11 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kadambini Ganguly]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3058435 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200724142426/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Ganguly,_Kadambini për lidhjen http://en.banglapedia.org/index.php?title=Ganguly,_Kadambini. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 tetor 2026 07:24 (CEST) 4irhuub6wcwi30vqhgn384a1hiiyafj 0 311645 3058358 3003104 2026-10-20T00:00:15Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 2 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3058358 wikitext text/x-wiki [[File:Historia Augusta, Vaticanus Palatinus lat. 899.jpg|thumb|Historia Augusta, Vaticanus Palatinus - 899]] [[File:Historia Augusta, seu Vitae Romanorum Caesarum - Upper cover (Davis643).jpg|thumb|Historia Augusta (Kopertinat e botimit të vitit 1698)]] '''''Historia Augusta''''' ({{lang-en|Augustan History}}) e njohur edhe si ''Historia e Perandorëve'', është një koleksion i vonë romak i [[Jetëshkrimi|biografive]], të shkruara në [[Gjuha latine|latinisht]], të perandorëve romakë, kolegëve të tyre të vegjël, trashëgimtarëve të caktuar dhe uzurpatorëve nga viti 117 deri në 284. I supozuar i modeluar sipas veprës së ngjashme të [[Suetoni|Suetonius]], ''Dymbëdhjetë Cezarët'', ai paraqitet si një përmbledhje veprash nga gjashtë autorë të ndryshëm (të njohur kolektivisht si ''Scriptores Historiae Augustae'' ), të shkruara gjatë mbretërimit të [[Diokleciani|Dioklecianit]] dhe [[Kostandini i Madh|Kostandinit I]] dhe drejtuar atyre perandorëve ose personazhe të tjerë të rëndësishëm në [[Roma e lashtë|Romën e Lashtë]] . Koleksioni, si ekzistues, përfshin tridhjetë biografi, shumica e të cilave përmbajnë jetën e një perandori të vetëm, por disa përfshijnë një grup prej dy ose më shumë, të grupuar së bashku thjesht sepse këta perandorë ishin ose të ngjashëm ose të njëkohshëm.<ref>{{harvnb|Magie|1921}}</ref> Në këtë vepër gjejmë edhe të dhëna për historinë e [[Iliria|Ilirisë]] dhe [[Iliriku]]t; aty flitet për ngjarjet që ndodhin në [[Ballkani|Gadishullin Ballkanik]] në shek. III dhe në fillimin e shek. IV, për sulmet e gotëve dhe për vendosjen në masë të barbarëve në [[Ballkan]] etj. == Hyrje == Autorësia e vërtetë e veprës, data e saj aktuale, besueshmëria dhe qëllimi i saj kanë qenë prej kohësh çështje për polemika nga historianët dhe studiuesit që kur Hermann Dessau në vitin 1889 hodhi poshtë datën dhe autorësinë siç thuhet në dorëshkrim. Problemet kryesore përfshijnë natyrën e burimeve që përdori dhe sa nga përmbajtja është trillim i pastër. Për shembull, koleksioni përmban rreth 150 dokumente të supozuara, duke përfshirë 68 letra, 60 fjalime dhe propozime drejtuar popullit ose senatit, dhe 20 dekrete senatoriale dhe lavdërime. Në dekadën e dytë të shekullit XXI, konsensusi i përgjithshëm mbështeti qëndrimin se ekzistonte vetëm një autor i vetëm, i cili shkroi ose në fund të shekullit IV ose në fillim të shekullit V, i cili ishte i interesuar në përzierjen e çështjeve bashkëkohore (politike, fetare dhe sociale) në jetën e perandorëve të shekullit të III-të. Ekziston një konsensus i mëtejshëm që autori përdori elementet fiktive në vepër për të nxjerrë në pah referencat për vepra të tjera të botuara, si për [[Ciceroni|Ciceronin]] dhe [[Ammianus Marcellinus]], në një lojë komplekse alegorike.<ref name="Langenfeld2017">{{Cite web|last=Langenfeld|first=Kathryn Ann|date=2017|title=Forging a History: the Inventions and Intellectual Community of the Historia Augusta|url=https://hdl.handle.net/10161/14536|access-date=2 korrik 2021|language=en|quote=Many recent studies have concluded that the inventions of the Historia Augusta can only obscure or detract from any historical purpose and that the primary intended function of the Historia Augusta was entertainment. In contrast, through reassessment of the work’s composition and the forms and frequency of the inventions across the collection, this study demonstrates that the author uses his inventions to forge thematic and structural links across the thirty biographies and to encourage deeper reflection on his biographical subjects, the limitations of authentic history, and his contemporary political context.}}</ref> Pavarësisht nga enigmat, ajo është e vetmja llogari e vazhdueshme në latinisht për pjesën më të madhe të periudhës së saj dhe kështu po rivlerësohet vazhdimisht. Historianët modernë nuk janë të gatshëm ta braktisin atë si një burim unik informacioni të mundshëm, pavarësisht pabesueshmërisë së tij të dukshme në shumë nivele.<ref>{{harvnb|Breisach|2007}}</ref> Emri ''Historia Augusta e'' ka origjinën nga Isaac Casaubon, i cili prodhoi një botim kritik në vitin 1603, duke punuar nga një [[Dorëshkrimi|traditë komplekse dorëshkrimesh]] me një sërë versionesh variante.<ref>{{harvnb|Magie|1921}}</ref> Titulli siç është regjistruar në ''dorëshkrimin Codex Palatinus'' (shkruar në shekullin IX) është ''Vitae Diversorum Principum et Tyrannorum a Divo Hadriano usque ad Numerianum Diversis compositae'' ("Jetët e perandorëve dhe tiranëve të ndryshëm nga Hadriani Hyjnor deri te Numeriani nga autorë të ndryshëm"), dhe supozohet se vepra mund të jetë quajtur fillimisht ''de Vita Caesarum'' ose ''Vitae Caesarum'' .<ref>{{harvnb|Magie|1921}}</ref> Biografitë mbulojnë perandorët nga Hadriani deri te Carinus dhe Numerian. Një pjesë që mbulon mbretërimin e [[Filip Arabi|Filipit Arab]], [[Deciu|Decius]], Trebonianus Gallus, Aemilian dhe të gjithëve përveç fundit të mbretërimit të Valerianit mungon në të gjitha dorëshkrimet,<ref>{{harvnb|Birley|1988}}</ref> dhe është argumentuar se biografitë e [[Nerva|Nervës]] dhe [[Trajani|Trajanit]] janë humbur gjithashtu<ref>{{harvnb|Birley|1988}}</ref> në fillim të veprës, gjë që mund të sugjerojë se përmbledhja mund të ketë qenë një vazhdim i drejtpërdrejtë i ''Dymbëdhjetë'' [[Suetoni|Cezarëve]] të Suetonius. Është teorizuar se boshllëku i mesit të shekullit III mund të jetë në fakt një mjet letrar i qëllimshëm i autorit ose autorëve, duke kursyer veprën e mbulimit të Perandorëve për të cilët mund të ketë pasur pak material burimor.<ref>{{harvnb|Birley|1967}}</ref> Sipas mendimit të Marshall, botimet më të mira shkencore janë ato të H. Peter (Teubner, 2nd ed. 1884) dhe E. Hohl (Teubner, 1971, ribotim i 1965 rishikuar nga Ch. Samberger & W. Seyfarth).<ref>{{harvnb|Marshall|1983}}</ref> Një kopje e Codex Palatinus (ndoshta ajo e bërë për Petrarkën në vitin 1356) ishte baza e ''editio princeps'' të ''Historisë'', botuar në [[Milano]] në vitin 1475. Një version i mëvonshëm i shtypur (botimi Aldine) u botua në [[Venediku|Venecia]] në vitin 1516, dhe kjo u pasua nga afër nga një botim i redaktuar nga [[Erazmo Roterdami|Desiderius Erasmus]] dhe i botuar nga Johann Froben në [[Bazeli|Bazel]] në vitin 1518.<ref>{{harvnb|Magie|1921}}</ref> [[Skeda:Hermann_Dessau.jpg|parapamje| [[Hermann Dessau]], vepra novatore e të cilit mbi ''Historia Augusta'' çoi në rivlerësimin e saj kritik në shekullin XX.]] == Gjashtë ''shkrimtarë'' apo një autor i vetëm? == Me problemin e datimit të përbërjes së ''Historisë'' lidhet edhe çështja e autorësisë së veprës. Duke e marrë ''Historinë'' në vlerën nominale, ka një ndarje të qartë midis autorëve të emërtuar para dhe pas pranisë së boshllëkut ndërprerës. Për gjysmën e parë të ''Historisë'', katër ''shkrimtarë'' janë të pranishëm dhe biografitë janë të ndara në një mënyrë jashtëzakonisht të çrregullt:<ref>{{harvnb|Birley|1988}}</ref> * '''Aelius Spartianus''' (7 jetë): ''Hadrian'', ''Aelius'', ''Didius Julianus'', ''Severus'', ''Niger'', ''Caracalla'' dhe ''Geta'' . * '''Julius Capitolinus''' (9 jetë): ''Antoninus'', ''Marcus'', ''Lucius Verus'', ''Pertinax'', ''Albinus'', ''Macrinus'', ''Maximini'', ''Gordiani'', dhe ''Maximus dhe Balbinus'' . * '''Vulcacius Gallicanus''' (1 jetë): ''Avidius Cassius'' . * '''Aelius Lampridius''' (4 jetë): ''Commodus'', ''Diadumenus'', ''Heliogabalus'' dhe ''Severus Alexander'' . Nga këto katër, Spartianus dhe Gallicanus pretendojnë se kanë ndërmarrë një grup të plotë biografish perandorake që nga [[Jul Çezari|Jul Cezari e]] tutje, ndërsa qëllimi i deklaruar i Lampridius ishte të shkruante një koleksion biografish që do të trajtonin Gordianët, Klaudi II, Aureliani, Diokleciani, Maksimiani dhe katër rivalët e Kostandinit. Kapitolini la të kuptohej gjithashtu se ai po shkruante më shumë biografi sesa janë të pranishme në ''Histori''.<ref>{{harvnb|Birley|1988}}</ref> Gjysma e dytë e ''Historisë'' është e ndarë midis dy ''shkrimtarëve'' . Ndryshe nga gjysma e parë, perandorët e trajtuar në këtë seksion janë të grupuar logjikisht dhe janë të ndarë afërsisht në gjysmë midis dy ''shkrimtarëve'' në sekuencë kronologjike: * '''Trebellius Pollio''' (4 jetë): ''Valeriani'', ''Gallienus'', ''Tyranni Triginta'' dhe ''Claudius'' . * '''Flavius Vopiscus Syracusanus''' (5 jetë): ''Aurelian'', ''Tacitus'', ''Probus'', ''Quadrigae Tyrannorum'' dhe ''Carus, Carinus dhe Numerian'' . Për sa i përket çdo pranimi të ekzistencës së ndërsjellë midis ''shkrimtarëve'', vetëm Flavius Vopiscus (duke shkruar në vitin 305 ose 306)<ref>In the ''Aurelian'', Vopiscus refers to Constantinus Chlorus as emperor and Diocletian as a private citizen, dating this composition between Diocletian's abdication on 1 May 305 and Constantius' death on 25 July 306</ref><ref>{{harvnb|Birley|1988}}</ref> referohet ndonjë prej autorëve të tjerë (veçanërisht Trebellius Pollio, Julius Capitolinus dhe Aelius Lampridius). Asnjë nga pesë të tjerët nuk demonstron ndonjë vetëdije për ekzistencën e ndonjë prej 'kolegëve' të tyre.<ref>{{harvnb|Birley|1988}}</ref> Megjithatë, këto referenca shkaktojnë vështirësi kur këta autorë i drejtohen edhe Konstandinit në përkushtimet e tyre, siç po bënte edhe Vopiscus. Për shembull, Kapitolini i drejtohet kryesisht Dioklecianit, por në ''Albinus'', ''Maximini'' dhe ''Gordiani'' ai i drejtohet Kostandinit në një mënyrë që sugjeron se ai po shkruan pas vitit 306.<ref>{{harvnb|Birley|1988}}</ref> Teoria se ekzistonte një autor i vetëm, siç u parashtrua fillimisht nga [[Hermann Dessau]], bazohet në vështirësitë e natyrshme për të pasur një vepër të vetme që përfshin një numër individësh, por pa ndonjë dëshmi tekstuale të një redaktori që bashkoi materialin. Kjo është veçanërisht e dukshme në atë që teksti ka shembuj të synimeve të deklaruara nga një autor për të shkruar jetën e njërit prej perandorëve, vetëm që ajo jetë të plotësohet nga një tjetër prej ''shkrimtarëve'' .<ref>For example, Spartianus declares that he is going to write a life of Verus, but that life is attributed to Capitolinus.</ref><ref>{{harvnb|Rohrbacher|2016}}</ref> Nëse ato pohime janë të vërteta dhe ato jetë shtesë janë përfunduar, atëherë një redaktues duhet të jetë përfshirë në projekt në mënyrë që të zgjedhë jetën e një ''skriptuesi'' mbi jetën e një tjetri.<ref>{{harvnb|Rohrbacher|2016}}</ref> Megjithatë, prania e një redaktori post-konstantinian, siç u supozua fillimisht nga [[Theodor Mommsen]], ka ende mbështetje të dukshme, më së fundi të artikuluar nga Daniel Den Hengst, i cili sugjeron se redaktori ishte autori i gjysmës së dytë të ''Historisë'', duke vepruar nën pseudonimet e Pollio dhe Vopiscus. Më tej, se ky redaktor jo vetëm që shkroi jetët dytësore në gjysmën e parë, por ishte përgjegjës edhe për futjet në jetët parësore në atë serial.<ref>{{harvnb|Den Hengst|2010}}</ref> Ai mendon se dallimet e mëdha stilistike midis dy gjysmave të ''Historisë'' do të thotë se ato nuk mund të jenë shkruar nga i njëjti autor.<ref>{{harvnb|Den Hengst|2010}}</ref> Megjithatë, nëse pranohet vlefshmëria e gjashtë autorëve të pavarur, ka ende probleme, pasi mënyra se si ata iu qasen punës së tyre tregon tema dhe detaje të ngjashme.<ref>{{harvnb|Rohrbacher|2016}}</ref> Të gjashtë jo vetëm që ofrojnë biografi për perandorët, por edhe për ''Cezarët'' dhe uzurpatorët. Ata e përshkruajnë veprën dhe qasjen e tyre në gjuhë shumë të ngjashme dhe citojnë historianë dhe biografë të panjohur, si Junius Cordus. Ata kolektivisht ndajnë shumë gabime, të tilla si emërtimi i Diadumenianus "Diadumenus".<ref>{{harvnb|Rohrbacher|2016}}</ref> Ata gjithashtu ndajnë shumë përmbajtje idiosinkratike dhe gjuhë të ngjashme, me fokus të veçantë te gratë, verën dhe disiplinën ushtarake, dhe u fiksuan në lojërat e dobëta të fjalëve që u atribuonin tipare të personalitetit perandorëve të caktuar, për shembull Verus ishte i vërtetë, ndërsa Severus ishte i ashpër. individual.<ref>{{harvnb|Rohrbacher|2016}}</ref> Për më tepër, autorët ndanë disa karakteristika stilistike që është sugjeruar se nuk do të ndodhnin natyrshëm midis individëve që shkruanin veçmas. Për shembull, të gjithë autorët përdorin fjalën ''occido'' në lidhje me vrasjen (gjithsej 42 dukuri), por vetëm një herë ndonjëri prej tyre përdor fjalën alternative të ''interficio'' . Ky raport nuk gjendet tek asnjë shkrimtar tjetër në këtë periudhë kohore dhe për këtë zhanër.<ref>{{harvnb|Rohrbacher|2016}}</ref> Së fundi, secili nga gjashtë ''shkrimtarët'' përdorin jetëshkrime fiktive për disa nga biografitë e tyre, të gjitha duke përdorur burime, dokumente dhe vlerësime të rreme.<ref>{{harvnb|Rohrbacher|2016}}</ref> Është supozuar se vetë emrat e ''shkrimtarëve'' janë gjithashtu një formë e lojërave letrare, jo vetëm që tallen si autorët dhe historianët legjitimë, por edhe vetë rrëfimin.<ref>{{harvnb|Rohrbacher|2016}}</ref> Emrat Trebellius Pollio dhe Flavius Vopiscus e kanë burimin në mënyra të ndryshme nga shkrimet e [[Ciceroni|Ciceronit]]<ref>{{harvnb|Birley|2006}}</ref> siç është emri Capitolinus.<ref>{{harvnb|Rohrbacher|2016}}</ref> Më tej, fjala ''vopiscus'' është një term i rrallë latin, që i referohet një binjaku që mbijeton, ndërsa vëllai i tij vdiq ''në utero'' ; kjo është interpretuar për t'iu referuar "Flavius Vopiscus" si i fundit që ka mbijetuar nga gjashtë autorët e ''Historisë''.<ref>{{harvnb|Rohrbacher|2016}}</ref> Vulcacius besohet të jetë një tallje me Volcatius Sedigitus, i cili ishte një kritik letrar historik me njëfarë lidhje me humorin. Kuptimi pas dy ''shkrimtarëve të'' tjerë (Spartianus dhe Lampridius) i është shmangur interpretimit.<ref>{{harvnb|Rohrbacher|2016}}</ref> [[Skeda:Cicero_-_Musei_Capitolini.JPG|parapamje| [[Ciceroni]], një nga autorët, veprave të së cilit i referohet ''Historia Augusta''.]] == Vlera historike == Nga shekulli VI deri në fund të shekullit XIX, historianët e kishin kuptuar se ''Historia Augusta'' ishte një burim me të meta dhe jo veçanërisht i besueshëm, dhe që nga shekulli XX studiuesit modernë janë prirë ta trajtojnë atë me kujdes ekstrem.<ref>{{harvnb|Browning|1983}}</ref><ref>{{harvnb|Rohrbacher|2016}}</ref> Historianët më të vjetër, si Edward Gibbon, jo plotësisht të vetëdijshëm për problemet e tij në lidhje me elementet fiktive që përmbante vepra brenda saj, në përgjithësi e trajtonin informacionin e ruajtur si autentik. Për shembull, në rrëfimin e Gibbon-it për mbretërimin e Gallienus-it, ai riprodhon në mënyrë jokritike rrëfimin e njëanshëm dhe kryesisht imagjinar ''të Historia Augusta për atë mbretërim.''<ref>{{harvnb|Bray|1997}}</ref> Pra, kur Gibbon deklaron "Inteligjencën e përsëritur të pushtimeve, disfatave dhe rebelimeve, ai e priti me një buzëqeshje të shkujdesur; dhe duke veçuar, me përbuzje të prekur, një prodhim të veçantë të provincës së humbur, ai pa kujdes pyeti nëse Roma duhet të ishte rrënuar, përveç nëse furnizohej me liri nga Egjipti dhe rroba arras nga Galia”,<ref>{{harvnb|Gibbon|1776}}</ref> ai ripunon pasazhin në ''The Two Gallieni'' : Më vjen turp të tregoj atë që Gallienus thoshte shpesh në këtë kohë, kur ndodhnin gjëra të tilla, sikur të bënte shaka mes sëmundjeve të njerëzimit. Sepse kur iu tha për revoltën e Egjiptit, thuhet se ai kishte thirrur: "Çfarë! Ne nuk mund të bëjmë pa lirin egjiptian!” dhe kur u informua se Azia ishte shkatërruar si nga dhuna e natyrës ashtu edhe nga sulmet e skithëve, ai tha: "Çfarë! Ne nuk mund të bëjmë pa kripë!" dhe kur Galia humbi, ai raportohet se ka qeshur dhe ka thënë: "A mund të jetë i sigurt Commonwealth pa mantelet atrebatike?" Kështu, me pak fjalë, në lidhje me të gjitha pjesët e botës, ndërsa i humbi ato, ai do të bënte shaka, sikur të dukej se kishte pësuar humbjen e ndonjë artikulli të shërbimi të vogël.<ref>{{harvnb|Historia Augusta}}</ref> Gibbon pastaj vuri në dukje pas këtij pasazhi: "Ky personazh i veçantë, besoj, është transmetuar në mënyrë të drejtë tek ne. Mbretërimi i pasuesit të tij të menjëhershëm ishte i shkurtër dhe i ngarkuar; dhe historianët që shkruan para ngritjes së familjes së Kostandinit nuk mund të kishin interesin më të largët për të shtrembëruar karakterin e Gallienus-it."<ref>{{harvnb|Gibbon|1776}}</ref> Studiuesit modernë besojnë tani se reputacioni i Gallienusit u keqtrajtua pas vdekjes, se ai ishte një nga kryesorët. arkitektë të strukturës së mëvonshme perandorake romake, dhe mbi të cilat reformat e tij u ndërtuan nga perandorët pasardhës<ref>{{harvnb|Bray|1997}}</ref> Megjithatë, nuk është e mençur ta hedhim poshtë atë krejtësisht pasi është gjithashtu burimi kryesor latin në lidhje me një shekull të historisë romake. Për shembull, studiuesit e kishte supozuar se Veturius Macrinus, të përmendura në jetën e [[Didius Juliani|Didius Julianus]], ishte një shpikje e autorit, si shumë emra të tjerë. Megjithatë, u zbulua një mbishkrim që konfirmoi ekzistencën e tij dhe postin e tij si prefekt pretorian në vitin 193.<ref>{{harvnb|Mellor|2002}}</ref> Po kështu, informacioni se Muri i Hadrianit u ndërtua gjatë mbretërimit të Hadrianit<ref>{{harvnb|Historia Augusta}}</ref> dhe se Muri Antonin u ndërtua gjatë mbretërimit të [[Antonin Piu|Antoninus Pius]]<ref>{{harvnb|Historia Augusta}}</ref> nuk janë regjistruar nga asnjë shkrimtar tjetër i lashtë ekzistues përveç ''Historia Augusta'', [note 6] vërtetësia e së cilës është konfirmuar nga mbishkrimet.<ref>{{harvnb|Birley|1988}}</ref> Një veçori e veprës është përfshirja e një numri të madh dokumentesh gjoja autentike, si p.sh. ekstrakte nga procedurat e Senatit dhe letra të shkruara nga personazhe perandorake.<ref>{{harvnb|Potter|2005}}</ref><ref>{{harvnb|Campbell|1994}}</ref> Gjithsej ai përmban rreth 150 dokumente të supozuara, duke përfshirë 68 letra, 60 fjalime dhe propozime drejtuar popullit ose senatit, dhe 20 dekrete dhe lavdërime senatoriale.<ref>{{harvnb|Magie|1921}}</ref> Regjistrime si këto janë mjaft të dallueshme nga fjalimet retorike të futura shpesh nga historianët e lashtë - ishte praktikë e pranuar që shkrimtari t'i shpikte vetë ato<ref>{{harvnb|Mehl|2011}}</ref> - dhe në disa raste kur historianët (si Sallust në veprën e tij mbi Catiline ose Suetonius në ''Dymbëdhjetë Cezarët e'' tij) përfshijnë dokumente të tilla, ato përgjithësisht janë konsideruar si të vërteta;<ref>{{harvnb|Potter|2005}}</ref> por pothuajse të gjitha ato që gjenden në Historia Augusta janë refuzuar si trillime, pjesërisht për arsye stilistike, pjesërisht sepse u referohen titujve ushtarakë ose pikave të organizimit administrativ, të cilat përndryshe janë të paregjistruara deri shumë kohë pas datës së supozuar, ose për përmbajtje të tjera të dyshimta.<ref>{{harvnb|Hadas|2013}}</ref><ref>{{harvnb|Rohrbacher|2016}}</ref><ref>{{harvnb|Syme|1983}}</ref> Për ''më tepër, Historia'' citon dhjetëra historianë, biografë, letrashkrues, miq të ditur të shkrimtarëve, e kështu me radhë, të paregjistruar ndryshe, shumica e të cilëve duhet të konsiderohen si shprehje të imagjinatës krijuese të autorit.<ref>{{harvnb|Syme|1983}}</ref> Për shembull, biografi "Cordus" është cituar njëzet e shtatë herë në ''Histori'' . I konsideruar prej kohësh si një biograf i vërtetë, por i humbur deri në mesin e shekullit XX,<ref>{{harvnb|Magie|1921}}</ref><ref>{{harvnb|Syme|1968}}</ref> me disa përjashtime të vogla ku materiali që pretendohet se është me burim nga Cordus është në realitet nga Suetonius ose Cicero, çdo citim tjetër është i rreme, duke ofruar detaje të cilat janë shpikur dhe i janë atribuar Cordus. Cordus përmendet pothuajse ekskluzivisht në ato Vitae ku ''Historia'' përdorte Herodianin si burimin kryesor dhe paraqitjet e tij zhduken sapo të përfundojë historia e Herodianit.<ref>{{harvnb|Rohrbacher|2013}}</ref> Autori gjithashtu do t'i atribuonte keq materialet e marra nga një historian legjitim dhe ia atribuonte një autori fiktiv. Për shembull, Herodiani përdoret më shpesh sesa përmendet në mënyrë eksplicite në ''Histori'' ; përveç dhjetë herëve që ai është cituar saktë, tri herë materiali i tij citohet si “Arrianus”, ndoshta për të shumëfishuar burimet e autorit.<ref>{{harvnb|Birley|2006}}</ref> Më tej, jo vetëm që autori kopjon nga Herodian pa citim (qoftë ngritje të drejtpërdrejta, shkurtime ose plotësime), ai shpesh e shtrembëron Herodianin, për t'iu përshtatur objektivit të tij letrar.<ref>{{harvnb|Birley|2006}}</ref><ref>{{harvnb|Rohrbacher|2016}}</ref> Pastaj është citimi i qëllimshëm i informacionit të rremë, të cilit më pas i atribuohen autorë legjitimë. Për shembull, në minimum, pesë prej gjashtëmbëdhjetë citateve të Dexippus në ''Histori janë'' konsideruar të jenë të rreme, dhe Dexippus duket të jetë përmendur, jo si një burim kryesor i informacionit, por më tepër si një autor kontradiktore të jetë në kontrast ndaj burimit të informacionit nga Herodian ose ''Enmannsche Kaisergeschichte.'' Përveç kësaj Quintus Gargilius Martialis, i cili prodhoi vepra mbi hortikulturën dhe mjekësinë, citohet dy herë si biograf, gjë që konsiderohet të jetë një tjetër atribuim i rremë.<ref>{{harvnb|Rohrbacher|2013}}</ref> Mosbesueshmëria e ''Historisë'' buron nga llojet e shumëllojshme të informacioneve mashtruese (në krahasim me thjesht të pasakta) që përshkojnë veprën, duke u bërë gjithnjë e më dominuese ndërsa vazhdon.<ref>{{harvnb|Birley|1988}}</ref> Biografitë e ndryshme u atribuohen 'autorëve' të ndryshëm të shpikur dhe vazhdojnë me letrat përkushtuese për Dioklecianin dhe Konstandinin, citimin e dokumenteve të fabrikuara, citimin e autoriteteve johistorike, shpikjen e personave (që shtrihen edhe tek subjektet e disa prej biografive të vogla), prezantimi i informacionit kontradiktor për të ngatërruar një çështje duke bërë një shfaqje objektiviteti, deklarata qëllimisht të rreme dhe përfshirja e materialit që mund të tregohet se lidhet me ngjarje ose personazhe të fundit të shekullit IV dhe jo me periudhën që supozohet se po shkruhet.<ref>{{harvnb|Birley|1988}}</ref> [[Skeda:Trebellianus.jpg|parapamje| Trebellianus, një nga tiranët fiktivë të përfshirë në ''Historia Augusta'', vizatuar nga Guillaume Rouillé në ''Promptuarii Iconum Insigniorum'' - 1553]] == Vlera letrare == ''Historia Augusta'' është përshkruar nga Ronald Syme si "vepra më enigmatike që ka transmetuar Antikiteti".<ref>{{harvnb|Rohrbacher|2016}}</ref> Edhe pse shumica e fokusit të studimit gjatë shekujve ka qenë në përmbajtjen historike, që nga shekulli XX ka pasur edhe një vlerësim të vlerës letrare të veprës. Për pjesën më të madhe të asaj kohe, vlerësimi ka qenë kritik, siç tregohet nga analiza e paraqitur nga David Magie: Vlera letrare dhe ajo historike e Historia Augusta ka vuajtur shumë si rezultat i metodës së kompozimit të saj. Në renditjen në kategori të materialit historik, autorët ndoqën vetëm parimet e pranuara të artit të biografisë siç praktikohej në antikitet, por rrëfimet e tyre, të përbëra shpesh nga fragmente të thjeshta të renditura pa marrë parasysh lidhjen ose tranzicionin, nuk kanë hirin dhe madje kohezionin. Theksimi i tepërt i detajeve personale dhe futja e materialit anekdotik shkatërron proporcionin e shumë seksioneve dhe futja e dokumenteve të falsifikuara ndërpret rrjedhën e rrëfimit, pa shtuar asgjë me vlerë historike apo edhe me interes të përgjithshëm. Së fundi, shtimi i mëvonshëm i pasazheve të gjata dhe shënimeve të shkurtra, shpesh në paragrafë me përmbajtjen e përgjithshme të të cilëve nuk kanë asnjë lidhje, i ka vënë kurorën ngathtësisë dhe moskoherencës të së tërës, me rezultat që akuza e përsëritur shpesh duket. pothuajse e justifikuar, se këto biografi janë pak më shumë se monstruozitete letrare.<ref>{{harvnb|Magie|1921}}</ref> M.L.W. Laistner ishte i mendimit se "edhe nëse ''Historia Augusta'' ishte propagandë e maskuar si biografi, ajo është ende një pjesë e mjerë e letërsisë",<ref>{{harvnb|Laistner|1966}}</ref> ndërsa Ronald Syme vuri në dukje se në lidhje me prozën latine të autorit:<blockquote>Ai nuk ishte një eksponent elegant. Gjuha e tij normale është e sheshtë dhe monotone. Por e pabarabartë, dhe në mënyrë domethënëse. Sepse ky autor është erudit, adhurues i fjalëve dhe koleksionist. Prandaj shumë gjëra të rralla, apo edhe shpikje;... së pari, kur përshkruan masat e një disiplinari ushtarak, ai sjell në aspektin teknik redolent të kampit. Së dyti, arkaizmi, preciziteti dhe fjalët me lule.</blockquote><ref>{{harvnb|Syme|1971}}</ref> Më tej, vepra tregon dëshmi se është bashkuar në një mënyrë shumë të rastësishme dhe të nxituar, me pak ose aspak redaktim të mëvonshëm të materialit për të formuar një rrëfim koheziv.<ref>{{harvnb|Birley|1988}}</ref> Birley sheh një shembull të pakujdesisë me të cilën autori iu afrua veprës në ndërtimin e biografisë së Marcus Aurelius, ku në mesin e ''jetës së Marcus Aurelius'' autori u gjend në një ngatërresë, ndoshta sepse kishte materiale historike të tepërta. për atë që kërkonte, dhe gjithashtu sepse ai kishte përdorur tashmë shumë nga burimi i tij për të shkruar biografi të veçanta të Lucius Verus dhe Avidius Cassius, jetët e të cilëve u kryqëzuan me Marcus'.<ref>{{harvnb|Birley|1988}}</ref> Përgjigja që doli ishte të përdorte Eutropin si burimin e tij për një përmbledhje të shkurtër të parimit të Marcus pas vdekjes së Lucius Verus.<ref>{{harvnb|Birley|1988}}</ref> Megjithatë, ai zbuloi se duke vepruar kështu, përfundimi i rrëfimit ishte shumë i papritur dhe kështu, pasi përfshiu disa thashetheme se Commodus nuk ishte djali i tij, ai përsëri filloi një tregim të mbretërimit të Marcus pas vdekjes së Verus.<ref>{{harvnb|Birley|1988}}</ref> Megjithëse këto kritika ende formojnë pikëpamjen mbizotëruese mbi ''vlerën letrare të Historisë'', studiuesit modernë si Rohrbacher kanë filluar të argumentojnë se, megjithëse është shkruar dobët dhe jo një vepër stilistike apo e lëmuar,<ref>{{harvnb|Rohrbacher|2016}}</ref><ref>{{harvnb|Birley|1988}}</ref> përdorimi i aludimit si një mjeti për parodizimin e veprave popullore biografike dhe historiografike të fundit të shekullit të IV-të do të thotë se vetë tiparet që dikur ishin shkak për kritika intensive (si p.sh. përfshirja e shpikjeve të parëndësishme ose kontradiktore krahas materialeve me burim tradicional) janë në fakt një pjesë e qëllimshme dhe integrale e veprës. duke e bërë atë një nga pjesët më unike të letërsisë që ka dalë nga bota antike.<ref>{{harvnb|Rohrbacher|2016}}</ref><ref>{{harvnb|Rohrbacher|2013}}</ref> == Shih edhe == * [[Iliria]] * [[Historia]] * [[Antikiteti i vonë]] * [[Perandoria Romake]] * [[Ilirët dhe Iliria te autorët antikë]] == Literatura == {{div col}} * {{cite book|ref={{sfnRef|Historia Augusta}}|author=Anonymous|title=Historia Augusta|trans-title=Augustan History|url=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Historia_Augusta/home.html|date=c. 395|language=la}} * {{cite book|last=Baldwin|first=Barry|title=Studies on Late Roman and Byzantine History, Literature, and Language|url=https://books.google.com/books?id=Buo7AAAAMAAJ|publisher=Brill Academic Publishing|year=1984|series=Volume 12 of London studies in classical philology|isbn=978-90-70265-56-4}} * {{cite journal|last=Baldwin|first=Barry|title=Acclamations in the ''Historia Augusta''|journal=Athenaeum|publisher=Pavia|location=Italy|volume=59|pages=138–149|year=1981}} * {{cite book|last=Barnes|first=Timothy|author-link=Timothy Barnes (classicist)|title=The Sources of the Historia Augusta|url=https://books.google.com/books?id=KaSgAAAAMAAJ|publisher=Latomus|year=1978|isbn=978-2-87031-005-2}} * {{cite book|last=Baynes|first=Norman Hepburn|author-link=Norman H. Baynes|title=The Historia Augusta. Its Date and Purpose|url=https://books.google.com/books?id=sKXYngEACAAJ|publisher=U.M.I|location=Oxford|year=1926}} * {{cite book|last=Birley|first=Anthony|author-link=Anthony Birley|title=Hadrian: The Restless Emperor|url=https://books.google.com/books?id=InbF_FY4PtAC|publisher=Routledge|year=2013|series=Roman imperial biographies|isbn=978-1-135-95226-6}} * {{cite book|last1=Birley|first1=Anthony|title=Lives of the Later Caesars|url=https://books.google.com/books?id=prWXxf_r0wMC|publisher=Penguin|location=United Kingdom|year=1988|isbn=978-0-14-193599-7}} * {{cite journal|last=Birley|first=Anthony|title=Rewriting second- and third-century history in late antique Rome: the Historia Augusta|url=https://www.revista.classica.org.br/classica/article/view/101/91|journal=Classica|publisher=Belo Horizonte|location=Brazil|volume=19 n.1|year=2006|access-date=9 janar 2022|archive-date=20 korrik 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200720105613/https://www.revista.classica.org.br/classica/article/view/101/91|url-status=dead}} * {{cite journal|last=Birley|first=Anthony|title=The Augustan History|journal=Latin Biography|year=1967}} * {{cite journal|last=Birley|first=Anthony|title=Two Names in the Historia Augusta|jstor=4434928|journal=Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte|publisher=Franz Steiner Verlag|location=Germany|volume=15|year=1966|issue=2|pages=249–253}} * {{cite book|last=Bray|first=John Jefferson|title=Gallienus: A Study in Reformist and Sexual Politics|url=https://books.google.com/books?id=fVwtnOBCiCwC|publisher=Wakefield Press|year=1997|isbn=978-1-86254-337-9}} * {{cite book|last=Breisach|first=Ernst|title=Historiography: Ancient, Medieval, and Modern, 3rd ed.|url=https://books.google.com/books?id=JDFbWtQcp1IC|publisher=University of Chicago Press|location=Chicago|year=2007|isbn=978-0-226-07284-5}} * {{cite book|editor1-last=Kenney|editor1-first=E. J.|editor2-last=Clausen|editor2-first=Wendell Vernon|editor3-last=Cameron|editor3-first=Averil|last=Browning|first=Robert|chapter=Biography|pages=41–50|title=The Cambridge History of Classical Literature: Volume 2, Latin Literature, Part 5, The Later Principate|url=https://books.google.com/books?id=icdRQwIxUbQC|publisher=Cambridge University Press|volume=2|year=1983|series=The Cambridge History of Classical Literature|isbn=978-0-521-27371-8}} * {{cite book|last=Bunson|first=Matthew|title=A Dictionary of the Roman Empire|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|year=1991}} * {{cite book|last=Cameron|first=Alan|author-link=Alan Cameron (classical scholar)|title=The Last Pagans of Rome|url=https://books.google.com/books?id=NHgvpINWV_QC|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|year=2010|isbn=978-0-19-978091-4}} * {{cite book|last=Campbell|first=Brian|title=The Roman Army, 31 BC-AD 337: A Sourcebook|url=https://books.google.com/books?id=RUN-TGktYLYC|publisher=Routledge|year=1994|isbn=978-1-134-90940-7}} * {{cite encyclopedia|last1=Cancik|first1=Hubert|last2=Schneider|first2=Helmuth|last3=Salazar|first3=Christine|title=Brill's New Pauly: Encyclopaedia of the Ancient World. Antiquity|volume=14|url=https://books.google.com/books?id=PTMOAQAAMAAJ|publisher=Brill|location=Holland|year=2009|isbn=978-90-04-14219-0}} * {{cite book|last1=Den Boeft|first1=Jan|last2=Drijvers|first2=Jan Willem|last3=Den Hengst|first3=Daniël|last4=Teitler|first4=Hans|title=Philological and Historical Commentary on Ammianus Marcellinus XXIX|url=https://books.google.com/books?id=t3ZfAgAAQBAJ|publisher=Brill|year=2013|isbn=978-90-04-26787-9}} * {{cite book|last=Den Hengst|first=Daniel|title=Emperors and Historiography|url=https://books.google.com/books?id=nPLbFiJoUWAC|publisher=BRILL|year=2010|isbn=978-90-04-17438-2}} * {{cite book|last=Gibbon|first=Edward|author-link=Edward Gibbon|title=Decline and Fall of the Roman Empire, Vol I|url=http://sacred-texts.com/cla/gibbon/01/index.htm|year=1776}} * {{cite book|last=Habelt|first=Rudolf|title=Bonner Historia-Augusta-Colloquium, Volume 4|url=https://books.google.com/books?id=QVZoAAAAMAAJ|publisher=Rudolf Habelt Verlag|year=1968}} * {{cite book|last=Hadas|first=Moses|title=A History of Latin Literature|url=https://books.google.com/books?id=QnvOnY6ydngC|publisher=Columbia University Press|year=2013|isbn=978-0-231-51487-3}} * {{cite book|last1=Hornblower|first1=Simon|last2=Spawforth|first2=Antony|last3=Eidinow|first3=Esther|title=The Oxford Classical Dictionary|url=https://books.google.com/books?id=bVWcAQAAQBAJ|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|year=2012|isbn=978-0-19-954556-8}} * {{cite book|last1=Jones|first1=Arnold Hugh Martin|title=The Later Roman Empire 284-602, Vol 2|url=https://books.google.com/books?id=gMoX8ZAsEigC|publisher=Taylor & Francis|location=Oxford|year=1986|isbn=978-0-8018-3354-0}} * {{cite book|last1=Jones|first1=Arnold Hugh Martin|last2=Martindale|first2=John Robert|last3=Morris|first3=John|title=The Prosopography of the Later Roman Empire, Vol. I (A.D. 260-395)|url=https://books.google.com/books?id=uOHw4idqAeYC|publisher=Cambridge University Press|year=1971|isbn=978-0-521-07233-5}} * {{cite book|last=Kreucher|first=G|title=Der Kaiser Marcus Aurelius Probus und seine Zeit|url=https://books.google.com/books?id=_x-uCipS6vYC|publisher=Franz Steiner Verlag|location=Wiesbaden, Germany|year=2003|isbn=978-3-515-08382-9}} * {{cite book|last=Laistner|first=M. W. L.|title=The Greater Roman Historians|url=https://books.google.com/books?id=vjRC7apuwW8C|publisher=University of California Press|year=1966}} * {{cite book|last1=Magie|first1=David|title=The Historia Augusta|url=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Historia_Augusta/home.html|publisher=[[Loeb Classical Library]]|location=London & Harvard|year=1921}} * {{cite book|editor1-last=Reynolds|editor1-first=Leighton Durham|last=Marshall|first=Peter K|chapter=''Scriptores Historiae Augustae''|pages=354ff|title=Texts and Transmission: A Survey of the Latin Classics|url=https://books.google.com/books?id=cJ11AAAAIAAJ|publisher=Clarendon Press|year=1983|isbn=978-0-19-814456-4}} * {{cite book|last=Mehl|first=Andreas|title=Roman Historiography|url=https://books.google.com/books?id=0W1rpowMywYC|publisher=John Wiley & Sons|location=London|year=2011|isbn=978-1-4051-2183-5}} * {{cite book|last=Mellor|first=Ronald|title=The Roman Historians|url=https://books.google.com/books?id=maaHAgAAQBAJ|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-1-134-81652-1}} * {{cite journal|last=Molinier-Arbo|first=Agnès|title=Les documents d'archives dans la ''Vita Commodi'' : degré zéro de l'histoire ou fiction|journal=Dialogues d'Histoire Ancienne|publisher=Persée|location=France|volume=suppl. 4.1|pages=87–112|year=2010}} * {{cite journal|last=Momigliano|first=Arnaldo|author-link=Arnaldo Momigliano|title=An Unsolved Problem of Historical Forgery: The Scriptores Historiae Augustae|jstor=750131|journal=Journal of the Warburg and Courtauld Institutes|location=Oxford|volume=17|pages=22–46|year=1954|issue=1/2|doi=10.2307/750131}} * {{cite journal|last=Momigliano|first=Arnaldo|title=Review: Ammianus and the Historia Augusta by Ronald Syme|url=https://archive.org/details/sim_english-historical-review_1969-07_84_332/page/566|jstor=562486|journal=The English Historical Review|volume=84|issue=332|pages=566–569|year=1969}} * {{cite journal|last=Momigliano|first=Arnaldo|title=Review: Emperors and Biography. Studies in the Historia Augusta by Ronald Syme|url=https://archive.org/details/sim_english-historical-review_1973-01_88_346/page/114|jstor=562570|journal=The English Historical Review|volume=88|issue=346|pages=114–115|year=1973}} * {{cite book|last=Momigliano|first=Arnaldo|title=Secondo Contributo Alla Storia Degli Studi Classici|url=https://books.google.com/books?id=XsuW9MjyMs4C|publisher=Ed. di Storia e Letteratura|year=1984}} * {{cite book|translator-last=Platnauer|translator-first=Maurice|last=Claudian|author-link=Claudian|title=Claudian on LacusCurtius|url=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Claudian/home.html|publisher=Harvard University Press|location=Harvard|year=1922}} * {{cite book|last=Potter|first=David|title=Literary Texts and the Roman Historian|url=https://books.google.com/books?id=HixGya_GYCUC|publisher=Routledge|year=2005|isbn=978-1-134-96233-4}} * {{cite book|last=Prickman|first=Greg|title="Ninth Century – The Text" in ''The Atlas of Early Printing''|url=http://atlas.lib.uiowa.edu/book-01-ninthcentury.php|via=University Archives at the University of Iowa Libraries|year=2013|access-date=2013-08-31|archive-date=2014-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20140810020748/http://atlas.lib.uiowa.edu/book-01-ninthcentury.php|url-status=dead}} * {{cite book|last=Raschke|first=Manfred|title=New Studies in Roman Commerce with the East|url=http://research.ncl.ac.uk/histos/documents/2013A07RohrbacherSourcesofHistoriaAugustaReexamined.pdf|journal=Politische Geschichte (Provinzen und Randvölker: Mesopotamien, Armenien, Iran, Südarabien, Rom und der Ferne Osten)|volume=9|publisher=W. de Gruyter|isbn=978-3-11-007175-7|year=1976|archive-url=https://web.archive.org/web/20180410092259/https://research.ncl.ac.uk/histos/documents/2013A07RohrbacherSourcesofHistoriaAugustaReexamined.pdf|archive-date=10 prill 2018|access-date=9 janar 2022|url-status=dead}} * {{cite book|last=Rohrbacher|first=David|title=The Play of Allusion in the Historia Augusta|url=https://books.google.com/books?id=gDwGCwAAQBAJ|publisher=University of Wisconsin Press|location=Wisconsin|year=2016|isbn=978-0-299-30604-5}} * {{cite journal|last=Rohrbacher|first=David|title=The Sources of the Historia Augusta Re-examined|url=http://research.ncl.ac.uk/histos/documents/2013A07RohrbacherSourcesofHistoriaAugustaReexamined.pdf|journal=Histos|volume=7|year=2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20180410092259/https://research.ncl.ac.uk/histos/documents/2013A07RohrbacherSourcesofHistoriaAugustaReexamined.pdf|archive-date=10 prill 2018|access-date=9 janar 2022|url-status=dead}} * {{cite book|last=Shorter|first=David|year=2008|title=Roman Britain: A Sourcebook}} * {{cite book|last=Syme|first=Ronald|author-link=Ronald Syme|title=Ammianus and the Historia Augusta|url=https://books.google.com/books?id=cIVfAAAAMAAJ|publisher=Clarendon Press|location=United Kingdom|year=1968}} * {{cite book|last=Syme|first=Ronald|title=Emperors and Biography: studies in the 'Historia Augusta'|url=https://books.google.com/books?id=mmlfAAAAMAAJ|publisher=Clarendon Press|location=United Kingdom|year=1971|isbn=9780198143574}} * {{cite book|last=Syme|first=Ronald|title=Historia Augusta Papers|url=https://books.google.com/books?id=JF5oAAAAMAAJ|publisher=Clarendon Press|location=United Kingdom|year=1983|isbn=978-0-19-814853-1}} {{div col end}} == Referime == {{reflist|3}} == Lidhje të jashtme == {{wikisource|la|Historia Augusta|''Historia Augusta''}} * [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Historia_Augusta/home.html Teksti latin dhe përkthimi në anglisht në LacusCurtius] * [http://www.intratext.com/X/LAT0229.htm Teksti latin me përputhje dhe listë frekuencash në Bibliotekën Dixhitale IntraText] * [http://www.thelatinlibrary.com/sha.html Teksti latin] në Bibliotekën Latine * [https://www.livius.org/sources/content/historia-augusta/ Livius.org: Hyrje] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] [[Kategoria:Dokumente historike]] [[Kategoria:Perandoria Romake]] 0krz58smwbkuw5dx6upa2581l2yesuz 2 313130 3058332 3058182 2026-10-19T23:12:42Z Klein Muçi 52109 Pjesa e re: mirëmbajtja e faqeve me rëndësi (arkivat, statusi i artikujve, pllakat, robotët, ambasadat, temat pa firmë) — përmes Claude AI 3058332 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Përdoruesi:Smallem/styles.css" /> __NOTOC__ <div class="smallem-wrapper"> <div class="smallem-hero"> <div class="smallem-hero-text"> <div class="smallem-tagline">// REGJISTRI I EKZEKUTIMIT</div> <div class="smallem-title-sub">HOLLËSITË</div> <div class="smallem-back-link">[[User:Smallem|<span class="smallem-blue">↩ Kthehu te faqja kryesore</span>]]</div> </div> <div class="smallem-hero-img smallem-hero-img-sm"> [[File:Cartoon Robot.svg|65px|link=]] </div> </div> <div class="smallem-body"> <div class="smallem-intro smallem-intro-sm">Këtu gjenden shpjegimet e plota për secilën nga detyrat që kryej. Çdo zë te [[User:Smallem|faqja kryesore]] i përgjigjet një pjese më poshtë. Lidhjet në përmbledhjet e mia të redaktimeve të çojnë drejtpërdrejt te pjesa përkatëse.</div> <div class="smallem-divider">// PËRMBAJTJA E CITIMEVE</div> <div id="gjuha" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">🌐 Gjuha</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Parametri i gjuhës pranon vetëm kodet [[ISO]] standarde ose emra të njohur nga MediaWiki. Vlerat si {{para|language|Inglese}} apo {{para|language|al}} (kod i pasaktë për shqipen) shkaktojnë kategorizimin e artikujve te [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjuhë e panjohur|Mirëmbajtja CS1: Gjuhë e panjohur]]. I kthej vlerat e gjuhëve në kodet përkatëse ISO — vlera që njihen nga çdo projekt Wiki i secilës gjuhë.</p> <p>Disa redaktorë mundohen të shtojnë emrat e gjuhëve drejtpërdrejt në shqip ({{para|gjuha}}, {{para|gjuhe}}, {{para|gjuhë}}), por moduli i referimeve nuk pranon parametra në gjuhën vendase. Kjo gjë shkakton kategorizim te [[:Kategoria:Gabime CS1: Parametra të palejuar|Gabime CS1: Parametra të palejuar]]. I kthej në formën e duhur.</p> <p>Normalizoj edhe variantin {{para|lang}} — sinonim i {{para|language}} i pranuar nga moduli — duke e trajtuar identikisht me {{para|language}}.</p> </div> </div> <div id="data" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">📅 Data</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Moduli i referimeve bën një përkthim bazik të muajve në gjuhën vendase. Për shumë raste mjafton, por në raste të caktuara devijon nga drejtshkrimi shqip — për këtë arsye artikujt me datë të përkthyer kategorizohen te [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht]]. Bëj përshtatjen e plotë të të gjitha llojeve të datave nga anglishtja në shqip, duke përfshirë edhe muajt e shkurtuar (''Jan'' → ''janar'', ''Mar'' → ''mars''). Përveç {{para|date}}, normalizoj edhe {{para|orig-date}} — datën e botimit origjinal të veprave të ripublikuara.</p> <p>Datat e shkruara në renditjen MDY (''janar 15, 2020'') i riformatoj në DMY (''15 janar 2020''), formatin e zakonshëm shqiptar.</p> <p>Periudhat e datave kërkojnë vijën e mesme <code>–</code> jo vijën e shkurtër <code>-</code>. Përdorimi i gabuar shkakton kategorizim te [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Formati i datës|Mirëmbajtja CS1: Formati i datës]]; bëj zëvendësimin e duhur. Periudhat e shkurtuara (''1990–98'') i zgjeroj në formën e plotë (''1990–1998''), por vetëm kur përfundimi është i njëanshëm dhe brenda të njëjtit shekull.</p> <p>Zeroja kryesuese te numri i ditës (<code>01 janar 2020</code> në vend të <code>1 janar 2020</code>) shkakton gabim CS1; e heq.</p> <p>Kur është datë e plotë (datë, muaj, vit) por përdoret {{para|year}} në vend të {{para|date}}, bëj ndryshimin e nevojshëm.</p> <p>Kur të dy parametrat {{para|date}} dhe {{para|year}} janë të pranishëm njëkohësisht dhe viti i {{para|year}} përsërit atë te {{para|date}}, parametri {{para|year}} është i tepërt — e fshij, duke parandaluar kategorizimin te [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Data dhe viti|Mirëmbajtja CS1: Data dhe viti]]. Kur vlerat ndryshojnë, situata kërkon gjykim njerëzor — i lë të dy parametrat ashtu siç janë.</p> </div> </div> <div id="tepër" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">✂️ Tekst i tepërt</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Parametrat identifikues kanë formate kanonike strikte. Vendosja e parashtesave shtesë në vlerat e tyre shkakton gabim CS1 (ose kategorizim mirëmbajtjeje për disa raste).</p> <p><strong>Parashtesa identifikuese:</strong> Parametrat {{para|pmc}}, {{para|jfm}} dhe {{para|mr}} nuk kanë nevojë për parashtesat ''PMC'', ''JFM'' apo ''MR'' — duhet të nisin menjëherë me shifrat. Parametrat {{para|isbn}}, {{para|issn}} dhe {{para|eissn}} nuk duhet të kenë emrin si parashtesë (<code>ISBN 978-...</code>). Parametri {{para|doi}} duhet të përmbajë vetëm kodin DOI (<code>10.1000/xyz123</code>), jo adresa si {{para|doi|<nowiki>https://doi.org/...</nowiki>}} apo parashtesë <code>doi:</code>. Parametri {{para|arxiv}} nuk duhet të ketë <code>arXiv:</code> apo adresën URL të arxiv.org. Parametrat {{para|jstor}}, {{para|pmid}}, {{para|oclc}} dhe {{para|s2cid}} shpeshherë vendosen me adresë të plotë URL apo me parashtesë teksti — i pastroj.</p> <p><strong>Tekst sqarues te vëllimi, numri, botimi, faqet:</strong> Vendosja e ''Vol. 3'' në vend të vetëm <code>3</code>, ''No. 5'' në vend të <code>5</code>, ''3rd ed.'' në vend të <code>3rd</code>, ''pp. 10–15'' në vend të <code>10–15</code> shkakton kategorizim te kategoritë përkatëse [[:Kategoria:Gabime CS1: Tekst shtesë: Vëllimi|Vëllimi]], [[:Kategoria:Gabime CS1: Tekst shtesë: Numri|Numri]], [[:Kategoria:Gabime CS1: Tekst shtesë: Botimi|Botimi]] dhe [[:Kategoria:Gabime CS1: Tekst shtesë: Faqet|Faqet]]. I largoj këto shtesa duke lënë vetëm vlerën thelbësore.</p> <p>Shkurtesa shqipe ''fq.'' te {{para|pages}} dhe parashtesa ''(ed.)'' / ''(eds.)'' pas emrave të redaktorëve trajtohen njësoj.</p> </div> </div> <div id="simbole" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">🔣 Simbole të veçanta</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Stampat {{tl|ndash}}, {{tl|endash}}, {{tl|en dash}} dhe {{tl|en-dash}} prodhojnë vijën e mesme <code>–</code>; stampat {{tl|mdash}}, {{tl|emdash}}, {{tl|em dash}} dhe {{tl|em-dash}} prodhojnë vijën e gjatë <code>—</code>. Brenda citimeve nuk ka nevojë për këto stampa — i zëvendësoj drejtpërdrejt me simbolet përkatëse.</p> <p>Njësitë HTML si <code>&amp;quot;</code>, <code>&amp;apos;</code>, <code>&amp;ndash;</code>, <code>&amp;mdash;</code>, <code>&amp;nbsp;</code>, <code>&amp;hellip;</code>, <code>&amp;laquo;</code>, <code>&amp;raquo;</code>, thonjëzat tipografike etj. zëvendësohen me simbolet e tyre të vërteta. Njësitë me ASCII (<code>&amp;quot;</code>, <code>&amp;apos;</code>) janë të sigurta kudo brenda citimit; njësitë tipografike i zëvendësoj vetëm te parametrat që nuk mbajnë URL — kjo kujdesje parandalon prishje të ndryshme në vlerat e parametrave URL.</p> <p>Stampa {{tl|URL}} është menduar për përdorim te kutitë informuese, jo brenda citimeve. Kur gjej {{para|url|<nowiki>{{URL|http://...}}</nowiki>}} apo variante të ngjashme, e hap stampën dhe lë vetëm adresën e zhveshur që pret CS1.</p> </div> </div> <div id="padukshëm" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">👻 Simbole të padukshme</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Disa simbole [[Unicode]] kontrolluese — të padukshme me sy të lirë por të dëmshme për afishimin — i fshij: simbolet C0 (U+0001 deri U+001F me përjashtim të disa rasteve të caktuara), DEL (U+007F), simbolet C1 (U+0080 deri U+009F), hapësirë me gjerësi zero (U+200B) dhe simboli zëvendësues (U+FFFD). Ekzistenca e tyre te citimet shkakton kategorizimin te [[:Kategoria:Gabime CS1: simbol i padukshëm|Gabime CS1: simbol i padukshëm]].</p> <p>Hapësirat e veçanta — TAB (U+0009), LF (U+000A), CR (U+000D), hapësirë pa thyerje (U+00A0), hapësirë e hollë (U+200A) — i zëvendësoj me hapësira të thjeshta. Në këto raste shpeshherë përfshihen citime të formatuara vertikalisht, ku çdo parametër qëndron në rresht më vete; pas zëvendësimit, formatimi kthehet në orientimin horizontal standard.</p> <p>Vija e shkurtër pa thyerje (U+00AD) zëvendësohet me vijë të zakonshme <code>-</code>.</p> </div> </div> <div class="smallem-divider smallem-divider-next">// STRUKTURA E PARAMETRAVE</div> <div id="vjetër" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">♻️ Parametra të vjetruar</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Moduli i referimeve është gjithmonë në ndryshim dhe me kalimin e kohës disa parametra fillojnë të konsiderohen të vjetruar. Përdorimi i tyre shkakton kategorizim te [[:Kategoria:Gabime CS1: Parametra të vjetruar|Gabime CS1: Parametra të vjetruar]]. Lista e plotë gjendet te [[Module:Citation/CS1/Suggestions]], nën komentet ''old parameter name''. Bëj përditësimin e tyre me format e reja gjegjëse.</p> <p>Përveç riemërimeve të thjeshta, trajtoj edhe vlera specifike të vjetruara. {{para|dead-url|yes}} fshihet sepse vlera <code>dead</code> është ajo e parazgjedhur tek {{para|url-status}}; {{para|dead-url|no}} kthehet në {{para|url-status|live}}; {{para|dead-url|unfit}} dhe {{para|dead-url|usurped}} kthehen në {{para|url-status|unfit}} dhe {{para|url-status|usurped}}.</p> <p>Vlera {{para|ref|harv}} nuk mbështetet më; parametri fshihet tërësisht kur gjendet me këtë vlerë.</p> </div> </div> <div id="bosh" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">⬜ Parametra bosh</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Parametrat me vlera boshe (<code>|parametr1=|parametri2=|</code>) nuk kryejnë asnjë funksion konkret — i largoj.</p> <p>Vijat e drejta shërbejnë për të nisur një parametër; vendosja e dy vijave të njëpasnjëshme <code>||</code> ose vija e mbetur në fund të citimit <code>&#124;&#125;&#125;</code> përbën parametër bosh dhe shkakton kategorizim te [[:Kategoria:Gabime CS1: Burim bosh|Gabime CS1: Burim bosh]]. Largoj vijën e tepërt duke rregulluar gabimin.</p> </div> </div> <div id="lidhje" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">🔗 Lidhje në parametra</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Parametrat si {{para|author-link}}, {{para|editor-link}}, {{para|title-link}}, {{para|series-link}}, {{para|episode-link}} e të ngjashëm duhet të përmbajnë vetëm titullin e thjeshtë të artikullit në Wikipedia — asnjëherë lidhje wikitekst në formën <code>&#91;&#91;...&#93;&#93;</code>. Kur një redaktor shkruan {{para|author-link|&#91;&#91;John Smith&#93;&#93;}} në vend të {{para|author-link|John Smith}}, moduli e sinjalizon si gabim me [[:Kategoria:Gabime CS1: parametri i lidhjes|Gabime CS1: parametri i lidhjes]]. E rregulloj duke hequr kllapat dhe duke mbajtur vetëm titullin e synuar të lidhjes; në rastin e lidhjeve të shtypura <code>&#91;&#91;Synimi|Etiketa&#93;&#93;</code>, mbaj vetëm pjesën para vijës ndarëse, pra titullin e vërtetë të artikullit.</p> </div> </div> <div id="faqe" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">🌍 Adresa e faqes në rrjet</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Parametri {{para|website}} është sinonim i {{para|work}} dhe pret emrin e faqes si burim ({{para|website|Reuters}}), jo adresën e saj. Kur redaktorët vendosin URL si vlerë ({{para|website|<nowiki>https://www.bbc.com</nowiki>}}), e ngatërrojnë qartazi me {{para|url}}. E zgjidh duke e riemëruar: kur vlera fillon me <code>http://</code> ose <code>https://</code>, parametri kthehet në {{para|url}} me të njëjtën vlerë. Vlera të thjeshta si {{para|website|BBC News}} nuk preken. Kur {{para|url}} ekziston tashmë në citim, lë gjithçka të paprekur — situata kërkon gjykim njerëzor.</p> </div> </div> <div id="gjendja" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">🚦 Gjendja e adresës</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Kur roboti IABot arkivon burime, ndonjëherë nuk mund të përcaktojë gjendjen e adresës origjinale dhe e lë me vlerën {{para|url-status|bot: unknown}}. Kjo bën që artikulli të kategorizohet te [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: BOT: Gjendja e adresës origjinale është e panjohur|Mirëmbajtja CS1: BOT: Gjendja e adresës origjinale është e panjohur]]. E zgjidh: kur {{para|archive-url}} është i pranishëm dhe jo bosh, ndryshoj vlerën në <code>dead</code> — duke supozuar se arkivimi ekziston pikërisht sepse adresa origjinale ka rënë; kur nuk ka adresë arkivimi, fshij parametrin tërësisht.</p> <p>Vlerat e pavlefshme {{para|url-status|yes}} dhe {{para|url-status|true}} ndryshohen në <code>dead</code>; {{para|url-status|no}} dhe {{para|url-status|false}} ndryshohen në <code>live</code>. Edhe vlerat e shkruara me shkronja të mëdha (''Dead'', ''Live'', ''Unfit'' etj.) i normalizoj në shkronja të vogla — moduli i pranon, por uniformizimi mban kodin e burimit të pastër.</p> </div> </div> <div id="arkivimi" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">📦 Arkivim pa adresë</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Parametrat {{para|archive-date}} dhe {{para|archive-format}} nuk kanë asnjë kuptim pa praninë e {{para|archive-url}} — vendosja e tyre shkakton kategorizim te [[:Kategoria:Gabime CS1: Adresa e arkivimit|Gabime CS1: Adresa e arkivimit]]. Meqë nuk ka asnjë rast të vlefshëm ku këta parametra mund të ekzistojnë pa adresën e arkivimit, i largoj kur ajo mungon ose është e zbrazët.</p> </div> </div> <div id="varësi" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">⚓ Parametra të varur</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Disa parametra të CS1 kanë kuptim vetëm kur një parametër tjetër specifik është i pranishëm dhe jo bosh. Kur ai mungon, parametri i varur nuk shërben për asgjë dhe shkakton gabime CS1.</p> <p>Konkretisht: {{para|format}} dhe {{para|url-access}} kërkojnë {{para|url}}; {{para|chapter-format}}, {{para|contribution-format}}, {{para|article-format}}, {{para|entry-format}}, {{para|section-format}} (dhe variantet e aksesimit) kërkojnë URL të kapitullit përkatës; {{para|conference-format}} kërkon {{para|conference-url}}; {{para|map-format}} dhe {{para|map-url-access}} kërkojnë {{para|map-url}}; {{para|transcript-format}} kërkon {{para|transcript-url}}; {{para|doi-broken-date}} kërkon {{para|doi}}; {{para|pmc-embargo-date}} kërkon {{para|pmc}}; {{para|asin-tld}} kërkon {{para|asin}}. Të gjithë këta parametra fshihen kur partneri i tyre mungon ose është i zbrazët.</p> </div> </div> <div id="dëmtim" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">🩹 Lidhje të dëmtuara</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Stampa {{tl|dead link}} (apo variantet {{tl|dead-link}}, {{tl|dead url}}) është një shënues që redaktorët vendosin pas një citimi për të treguar se adresa nuk është më e arritshme. Forma kanonike është {{para|url-status|dead}} brenda vetë citimit. Kur gjej një stampë {{tl|dead link}} menjëherë pas një citimi që ka {{para|url}} por jo {{para|url-status}}, e shtoj {{para|url-status|dead}} brenda citimit dhe heq stampën e jashtme — i njëjti kuptim, por më pak të dyfishuara.</p> </div> </div> <div id="formatimi" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">📐 Formatim</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Standardizoj formatimin e stampave të citimeve në formën kompakte: pa hapësira të tepërta rreth vijave të drejta <code>|</code>, rreth shenjave të barazimit <code>=</code> apo para mbylljes <code>&#125;&#125;</code>; hapësira të shumëfishta brenda vlerave përbashkohen në një të vetme. Shkronjat e mëdha/vogla në emrin e stampës ruhen të paprekura.</p> <p>Sipas [[w:en:MOS:REFPUNCT|MOS:REFPUNCT]], stampat <code>&lt;ref&gt;</code> duhet të bashkëngjiten menjëherë te fjala paraardhëse pa hapësirë; gjithashtu nuk duhet të ketë hapësira mes <code>&lt;ref&gt;</code> të njëpasnjëshme apo brenda përmbajtjes së referimit. I pastroj sipas rregullit.</p> <p>Të njëjtin trajtim formatimi e zbatoj edhe te stampat e shkurtuara {{tl|sfn}} dhe {{tl|harv}} (përfshirë variantet {{tl|sfnp}}, {{tl|sfnm}}, {{tl|harvnb}}, {{tl|harvtxt}}, {{tl|harvp}}).</p> </div> </div> <div class="smallem-divider smallem-divider-next">// PASURIMI I BURIMEVE</div> <div id="pasurim" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">✨ Pasurim</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Përveç rregullimeve, kryej dhe pasurim citimesh: kur një citim përmban një identifikues të caktuar, kërkoj te shërbimet publike përkatëse identifikuesit e tjerë të lidhur me të dhe i shtoj në citim. Çdo plotësim me pasurim regjistrohet me një etiketë të veçantë në përmbledhjen e redaktimit, sipas llojit të identifikuesit të shtuar.</p> <p>{{anchor|pasurim-doi}}{{anchor|pasurim-pmc}}<strong>PMID → DOI, PMC</strong> (nga PubMed): kur citimi ka {{para|pmid}}, kërkoj DOI-n dhe PMC-në përkatëse nga lista e ndërlidhjeve identifikuese të PubMed-it dhe i shtoj.</p> <p>{{anchor|pasurim-isbn}}<strong>OCLC → ISBN</strong> (nga Open Library): kur citimi ka {{para|oclc}}, marr ISBN-në nga regjistrimi përkatës i Open Library dhe e shtoj.</p> <p>{{anchor|pasurim-url}}<strong>DOI → URL e qasjes së hapur</strong> (nga Fatcat): kur citimi ka {{para|doi}}, kërkoj një kopje të lirë në Fatcat (Internet Archive Scholar) dhe e shtoj si {{para|url}} — duke i dhënë lexuesit rrugë pa pagesë drejt punimit.</p> </div> </div> <div class="smallem-divider smallem-divider-next">// KONTEKSTI I FAQES</div> <div id="ref-bosh" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">🗑️ Referime bosh</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Përdorimi i etiketave të referimit pa përmbajtje brenda — formash si <code>&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;</code>, <code>&lt;ref&gt;&#123;&#123;cite web&#125;&#125;&lt;/ref&gt;</code> apo <code>&lt;ref&gt;&#123;&#123;Cite web|&#125;&#125;&lt;/ref&gt;</code> — krijon referime që shtojnë në mënyrë artificiale numrin e burimeve pa pasur realisht përmbajtje. I largoj. Referimet me emër (<code>&lt;ref name="x"&gt;...&lt;/ref&gt;</code>) nuk i prek asnjëherë, edhe kur janë boshe — sepse mund të thirren nga diku tjetër në artikull si <code>&lt;ref name="x" /&gt;</code> dhe heqja e tyre do të prishte ato thirrje.</p> </div> </div> <div id="dyfish" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">⛓️ Referime të dyfishta</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Referime të njëpasnjëshme të përsëritura shtojnë vetëm numërues të dyfishuar në tekst pa vlerë të shtuar — unë heq përsëritjet. Nëse referimet janë vetëm pjesërisht të njëjta (citojnë të njëjtin burim por me formulim apo hapësira të ndryshme), ato nuk preken — ai vlerësim kërkon gjykim njerëzor.</p> </div> </div> <div id="thonjëza" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">✒️ Thonjëza te referimet</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Stampat <code>&lt;ref&gt;</code> pranojnë vlera atributesh pa thonjëza (<code>&lt;ref name=foo&gt;</code>) për vlera të thjeshta alfanumerike. Megjithatë, mungesa e thonjëzave shkakton thyerje të heshtur kur vlera përmban hapësira ose simbole të veçanta. I shtoj thonjëzat: <code>&lt;ref name=foo&gt;</code> → <code>&lt;ref name="foo"&gt;</code>. Mbulon të gjitha atributet e referimeve që njeh MediaWiki: <code>name</code>, <code>group</code>, <code>follow</code>, <code>extends</code> dhe <code>dir</code>.</p> </div> </div> <div id="tituj" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">📑 Tituj referimesh</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Përdorues të ndryshëm përdorin nëntituj të ndryshëm për pjesën e burimeve. Disa e titullojnë ''Referenca'', ''Referencë'', ''Citime'', disa ''Burime''. Termi ''Referenca'' është kalk i anglishtes ''References'' dhe nuk ekziston në fjalorët shqiptarë. Dy termat e tjerë ekzistojnë por për të ruajtur një standard të vetëm, i kthej të gjithë nëntitujt në ''Referime''. Niveli i titullit (<code>==</code> ose <code>===</code>) ruhet i pandryshuar.</p> </div> </div> <div id="kategori" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">📂 Kategori dorazi</div> <div class="smallem-section-body"> <p>[[:Kategoria:CS1|Kategoritë CS1]] shërbejnë për të rregulluar problemet me citimet, për të gjurmuar veçori të caktuara apo për qëllime statistikore. Që këto qëllime të realizohen, kategoritë duhet të shtohen vetëm në mënyrë automatike nga stampat e citimeve — jo me dorë. Kur një redaktor i shton manualisht (<code>&#91;&#91;Kategoria:Gabime CS1: ...&#93;&#93;</code>), prish saktësinë e statistikave dhe lë artikullin në kategori edhe pasi gabimi është rregulluar. Largoj kategoritë e shtuara dorazi.</p> </div> </div> <div class="smallem-divider smallem-divider-next">// MIKROSHËRBIMET</div> <div id="NIA" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">🛟 Ndihmësi i artikujve</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Artikujt e krijuar me [[Wikipedia:Ndihmësi i Artikujve|Ndihmësin e Artikujve]] vijnë me një grup udhëzimesh të vendosura në komente HTML (''&lt;!-- Fshije këtë koment përpara se t'i publikosh ndryshimet --&gt;'' apo varianti formal ''&lt;!-- Fshijeni këtë koment përpara se të publikoni ndryshimet --&gt;'') dhe me stampën {{tl|NIA}} në fund. Këto janë menduar të hiqen nga redaktori para publikimit, por shpeshherë harrohen.</p> <p>Largoj të dy variantet e komentit udhëzues (njëjës dhe shumës), stampën {{tl|NIA}}, udhëzimin e hyrjes <code><nowiki>{{NIA|hyrja|…}}</nowiki></code> dhe <code><nowiki>__NOINDEX__</nowiki></code> që shtonin skeletet e vjetra (në artikuj nuk ka asnjë efekt). Kur dikush ka shkruar tekst brenda stampës, e ruaj tekstin dhe heq vetëm stampën. Komentet e tjera HTML në artikull (që nuk përmbajnë frazën specifike të Ndihmësit) nuk i prek asnjëherë — vetëm ato që njoh si udhëzime të harruara.</p> <p>Këta artikuj i vizitoj të parët në çdo cikël, edhe kur nuk kanë asnjë citim: i gjej nga përfshirjet e {{tl|NIA}} dhe duke kërkuar komentet e Ndihmësit e <code><nowiki>__NOINDEX__</nowiki></code>.</p> </div> </div> <div id="kërkesat" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">🗂️ Kërkesat e komunitetit</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Te votimet e [[Wikipedia:Administrata|Administratës]], te [[Wikipedia:Forumi i Grisjes|Forumi i Grisjes]], te kandidaturat dhe rivlerësimet e [[Wikipedia:Artikuj të mirë|artikujve të mirë]] e [[Wikipedia:Artikuj të përkryer|të përkryer]] dhe te [[Wikipedia:Robotët|Ofiçina]], çdo kërkesë ka faqen e vet. Redaktorët bëjnë vetëm një gjë: e hapin kërkesën ose e mbyllin. Pjesën tjetër e bëj unë, nga ai çast deri në fund të kërkesës: e vendos në listën e kërkesave të hapura, i vendos artikullit të saj stampën e kërkesës, e arkivoj dhe zbatoj në artikull atë që vendosi mbyllja. Çfarëdo që të ndryshohet me dorë gjatë rrugës, rikthej atë që i duhet ende kërkesës, sa herë që të duhet, për aq kohë sa kërkesa vazhdon; ndërsa atë që bëhet me dorë si hap i kërkesës (një zhvendosje, një grisje, një mbyllje, një arkivim) e lexoj si të tillë dhe vazhdoj prej andej.</p> <p><strong>Listimi</strong> (çdo 10 minuta): Shtoj faqet e kërkesave të reja në krye të listës së tyre, edhe kur janë mbyllur para se të arrij te to; te Administrata, kandidaturat që i krijon vetë kandidati shkojnë te lista e kandidaturave vetjake. Që nga ai çast e ndjek kërkesën: nëse dikush e heq nga lista para se të arkivohet, e rikthej në vendin e saj. Kërkesat e zhvendosura i listoj me titullin e ri, kërkesat e grisura i heq, kërkesat e listuara dy herë i lë vetëm një herë. Te Ofiçina, që nuk ka arkiv, kërkesa e mbyllur që hiqet nga lista ka mbaruar (roboti i miratuar shtohet më parë te [[Wikipedia:Robotët/Mbyllja|lista e robotëve]]).</p> <p><strong>Stampat në artikuj</strong> (çdo 10 minuta): Sa kohë që një kërkesë është e hapur, artikulli i saj mban stampën e kërkesës: {{tl|Faqe për grisje}}, {{tl|AMK}}, {{tl|AMR}}, {{tl|APK}} ose {{tl|APR}}. Nëse nuk e ka, ia vendos; nëse dikush ia heq, ia rikthej ashtu siç ishte (me arsyet e saj), sa herë që hiqet. Faqja për të cilën vendoset grisja e mban stampën edhe pas mbylljes, derisa të griset.</p> <p><strong>Mbyllja</strong> (një herë në ditë): Kur një kërkesë mbyllet, ia heq artikullit stampën e kërkesës dhe vendos ose heq stampën e statusit sipas vendimit: artikulli që e kalon kandidaturën merr {{tl|Artikull i mirë}} ose {{tl|Artikull i përkryer}} (me datën e mbylljes; e dyta zë vendin e së parës), ndërsa artikullit që e humb statusin në rivlerësim ia heq stampën e statusit. Statusin e ndryshoj edhe kur stampën e kërkesës e ka hequr dikush me dorë, por vetëm një herë për kërkesë: pas kësaj artikulli u përket sërish redaktorëve. Nëse kërkesa rihapet, artikullit ia rikthej stampën e kërkesës dhe zhbëj atë që i kisha bërë statusit. Një herë në ditë kontrolloj gjithashtu çdo artikull që mban stampën e një kërkese të mbyllur, edhe kur kërkesa nuk është në asnjë listë; kur nuk e gjej kërkesën e një stampe, vetëm e shënoj në regjistër.</p> <p><strong>Arkivimi</strong> (një herë në ditë): Kaloj në arkivat përkatëse kërkesat e mbyllura një javë pas redaktimeve të fundit të faqeve të tyre, kur kanë qenë të paktën një javë në listë, dhe pastaj i heq nga lista. Arkivi është një rresht tabele (artikujt e mirë e të përkryer, Administrata), një faqe me kërkesat (Forumi i Grisjes, 50 për faqe) ose, për robotët e miratuar, lista e robotëve. Kërkesa që vendosi grisjen e një faqeje pret në listë derisa faqja të griset. Kërkesat e mbyllura para se të plotësoheshin kushtet e votimit nuk i arkivoj: mbeten në listë derisa të rihapen apo të arkivohen nga dikush. Kërkesën që dikush e ka arkivuar me dorë, por e ka lënë në listë, e heq nga lista.</p> <p><strong>Ndryshimet me dorë</strong>: Që një kërkesë të dalë përfundimisht nga lista, mjafton ta arkivoni, ta grisni faqen e saj ose ta zhvendosni jashtë faqeve të kërkesave; kërkesa që vetëm hiqet nga lista rikthehet. Artikullin e zhvendosur e ndjek te titulli i ri; artikullin që kthehet në ridrejtim me një redaktim (i bashkuar me një tjetër) nuk e ndjek.</p> <p>Nuk e redaktoj kurrë faqen e një kërkese: as e mbyll, as vendos për të. Nëse një kërkesë është mbyllur, dhe si, e mësoj nga [[Moduli:Votes]]: rregullat e votimeve janë shkruar vetëm atje. Në artikuj prek vetëm stampën e kërkesës dhe stampën e statusit.</p> </div> </div> <div id="mirëmbajtja" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">🧹 Mirëmbajtja e faqeve me rëndësi</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Faqet me rëndësi nuk tregojnë vetëm kërkesat, por edhe si janë gjërat sot: cilët artikuj janë ende të mirë a të përkryer, cilët përdorues i kanë ende të drejtat, cilët robotë punojnë, cilët ambasadorë janë aktivë. Një herë në ditë, pas arkivimit, e krahasoj atë që tregojnë me gjendjen e sotme dhe ndryshoj vetëm atë që nuk përputhet.</p> <p><strong>Arkivat</strong>: Te arkivat e kandidaturave dhe të rivlerësimeve të [[Wikipedia:Artikuj të mirë|artikujve të mirë]] e [[Wikipedia:Artikuj të përkryer|të përkryer]], kolona "Statusi" tregon nëse artikulli e ka statusin sot; artikullin e zhvendosur e ndjek te titulli i sotëm, sado herë të jetë zhvendosur (edhe pasi robotët i kanë ndrequr ridrejtimet e vjetra), dhe artikulli i mirë që është bërë më pas i përkryer shfaqet si "I përkryer". Te arkivat e [[Wikipedia:Administrata|Administratës]], kolona "Në detyrë" tregon nëse përdoruesi i ka sot të drejtat (edhe pasi i ka ndryshuar emri, edhe kur të drejtat me afat kanë skaduar). Në arkiva nuk prek asgjë tjetër: as votat, as datat, as përfundimet.</p> <p><strong>Statusi i artikujve</strong>: Statusi i një artikulli të mirë a të përkryer është vendim i komunitetit dhe hiqet vetëm me një rivlerësim. Nëse një redaktim (p.sh. një rishkrim i plotë) ia heq artikullit stampën e statusit pa një vendim të tillë, ia rikthej ashtu siç ishte, kur redaktimi nuk është më i vjetër se 30 ditë; humbjet më të vjetra vetëm i shënoj në regjistër.</p> <p><strong>Pllakat</strong>: Te faqet e artikujve të mirë e të përkryer, çdo artikull me status ka pllakën e vet. Artikullit që merr statusin i shtoj pllakën te tema që i përshtatet sipas Wikidata-s (mund ta ndryshoni lirisht); pllakën e artikullit që e humb statusin e heq; pllaka e artikullit të zhvendosur ndjek titullin e ri. Kur Wikidata nuk përgjigjet, pllaka e re pret ditën tjetër, që të mos shkojë te një temë e gabuar. Nëse në një ditë do të hiqeshin shumë pllaka njëherësh, nuk heq asnjë dhe e shënoj si gabim: zakonisht kjo tregon një problem me kategorinë, jo me artikujt.</p> <p><strong>Robotët</strong>: Te [[Wikipedia:Robotët/Mbyllja|lista e robotëve të miratuar]], një robot është aktiv për aq kohë sa ka flamurin e robotit dhe ka bërë të paktën një redaktim apo një veprim të regjistruar gjatë vitit të fundit; përndryshe e kaloj te joaktivët. Robotin që ka flamurin, por nuk është në asnjë listë, e shtoj në listën ku i takon.</p> <p><strong>Ambasadat</strong>: Siç thonë rregullat e [[Wikipedia:Ambasadat|Ambasadave]], ambasadorin që nuk ka bërë asnjë redaktim për një vit e heq nga listat e ambasadave të tij.</p> <p><strong>Temat pa firmë</strong>: Te [[Wikipedia:Kuvendi|Kuvendi]], [[Ndihmë:Pyetje e Përgjigje|Pyetje e Përgjigje]] dhe [[Wikipedia:Zyra e Ankesave|Zyra e Ankesave]], temat i arkivon [[Përdoruesi:MajavahBot|MajavahBot]] sipas datave të firmave, ndaj një temë pa asnjë firmë nuk arkivohet kurrë. Një ditë pas hapjes, temës pa firmë i shtoj {{tl|Unsigned}} me emrin e atij që e hapi dhe datën e hapjes. Në këto faqe nuk prek asgjë tjetër.</p> </div> </div> <div id="numërimi" class="smallem-section smallem-section-last"> <div class="smallem-section-head">🔢 Numërimi i përfshirjeve</div> <div class="smallem-section-body"> <p>[[Moduli:Transclusion count]] tregon sa herë është përdorur secila stampë apo modul në platformë. Për të funksionuar, ky modul ka nevojë për një robot që lexon bazën e të dhënave dhe shkruan numrat te nënfaqet [[Moduli:Transclusion count/data/A|/data/<i>X</i>]]. E marr unë përsipër këtë punë.</p> <p>Pyes bazën e të dhënave analitike të Wikimedia-s për stampat (hapësira 10) dhe modulet (hapësira 828) që janë përdorur më shumë se 2000 herë. Numrat i rrumbullakos në dy shifra domethënëse (apo tre për numra mbi 100&nbsp;000). Çdo titull klasifikohet sipas shkronjës së tij të parë në kategorinë përkatëse alfabetike — për shqipen përfshihen edhe digrafet (Dh, Gj, Ll, Nj, Rr, Sh, Th, Xh, Zh); titujt që nuk nisin me asnjë nga shkronjat e indeksit shkojnë te kategoria ''Të tjera''.</p> </div> </div> <div id="versioni" class="smallem-version-block"> <div class="smallem-version-title">// HISTORIKU I VERSIONEVE</div> <div><strong>v1</strong> — grup shprehjesh të rregullta të lidhura te [[mw:Manual:Pywikibot/user-fixes.py|<code>user-fixes.py</code>]] për zëvendësime tekstuale.</div> <div><strong>v2</strong> — analizë e strukturuar e citimeve dhe mbulim shumë më i gjerë i gabimeve CS1.</div> <div><strong>v3</strong> — pasurim citimesh përmes thirrjeve API drejt shërbimeve publike (PubMed, Open Library, Fatcat).</div> </div> <div class="smallem-footer"> // FUNDI I REGJISTRIT — [[User:Smallem|↩ KTHEHU TE FAQJA KRYESORE]] </div> </div> </div> h5glzvtqtis9lrs8uqk345zsytuaxls 3058345 3058332 2026-10-19T23:32:28Z Klein Muçi 52109 Kërkesat dhe mirëmbajtja e qendrave në një pjesë të vetme: Mirëmbajtja e qendrave të komunitetit (lidhjet e vjetra #kërkesat dhe #mirëmbajtja çojnë aty) — përmes Claude AI 3058345 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Përdoruesi:Smallem/styles.css" /> __NOTOC__ <div class="smallem-wrapper"> <div class="smallem-hero"> <div class="smallem-hero-text"> <div class="smallem-tagline">// REGJISTRI I EKZEKUTIMIT</div> <div class="smallem-title-sub">HOLLËSITË</div> <div class="smallem-back-link">[[User:Smallem|<span class="smallem-blue">↩ Kthehu te faqja kryesore</span>]]</div> </div> <div class="smallem-hero-img smallem-hero-img-sm"> [[File:Cartoon Robot.svg|65px|link=]] </div> </div> <div class="smallem-body"> <div class="smallem-intro smallem-intro-sm">Këtu gjenden shpjegimet e plota për secilën nga detyrat që kryej. Çdo zë te [[User:Smallem|faqja kryesore]] i përgjigjet një pjese më poshtë. Lidhjet në përmbledhjet e mia të redaktimeve të çojnë drejtpërdrejt te pjesa përkatëse.</div> <div class="smallem-divider">// PËRMBAJTJA E CITIMEVE</div> <div id="gjuha" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">🌐 Gjuha</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Parametri i gjuhës pranon vetëm kodet [[ISO]] standarde ose emra të njohur nga MediaWiki. Vlerat si {{para|language|Inglese}} apo {{para|language|al}} (kod i pasaktë për shqipen) shkaktojnë kategorizimin e artikujve te [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjuhë e panjohur|Mirëmbajtja CS1: Gjuhë e panjohur]]. I kthej vlerat e gjuhëve në kodet përkatëse ISO — vlera që njihen nga çdo projekt Wiki i secilës gjuhë.</p> <p>Disa redaktorë mundohen të shtojnë emrat e gjuhëve drejtpërdrejt në shqip ({{para|gjuha}}, {{para|gjuhe}}, {{para|gjuhë}}), por moduli i referimeve nuk pranon parametra në gjuhën vendase. Kjo gjë shkakton kategorizim te [[:Kategoria:Gabime CS1: Parametra të palejuar|Gabime CS1: Parametra të palejuar]]. I kthej në formën e duhur.</p> <p>Normalizoj edhe variantin {{para|lang}} — sinonim i {{para|language}} i pranuar nga moduli — duke e trajtuar identikisht me {{para|language}}.</p> </div> </div> <div id="data" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">📅 Data</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Moduli i referimeve bën një përkthim bazik të muajve në gjuhën vendase. Për shumë raste mjafton, por në raste të caktuara devijon nga drejtshkrimi shqip — për këtë arsye artikujt me datë të përkthyer kategorizohen te [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht]]. Bëj përshtatjen e plotë të të gjitha llojeve të datave nga anglishtja në shqip, duke përfshirë edhe muajt e shkurtuar (''Jan'' → ''janar'', ''Mar'' → ''mars''). Përveç {{para|date}}, normalizoj edhe {{para|orig-date}} — datën e botimit origjinal të veprave të ripublikuara.</p> <p>Datat e shkruara në renditjen MDY (''janar 15, 2020'') i riformatoj në DMY (''15 janar 2020''), formatin e zakonshëm shqiptar.</p> <p>Periudhat e datave kërkojnë vijën e mesme <code>–</code> jo vijën e shkurtër <code>-</code>. Përdorimi i gabuar shkakton kategorizim te [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Formati i datës|Mirëmbajtja CS1: Formati i datës]]; bëj zëvendësimin e duhur. Periudhat e shkurtuara (''1990–98'') i zgjeroj në formën e plotë (''1990–1998''), por vetëm kur përfundimi është i njëanshëm dhe brenda të njëjtit shekull.</p> <p>Zeroja kryesuese te numri i ditës (<code>01 janar 2020</code> në vend të <code>1 janar 2020</code>) shkakton gabim CS1; e heq.</p> <p>Kur është datë e plotë (datë, muaj, vit) por përdoret {{para|year}} në vend të {{para|date}}, bëj ndryshimin e nevojshëm.</p> <p>Kur të dy parametrat {{para|date}} dhe {{para|year}} janë të pranishëm njëkohësisht dhe viti i {{para|year}} përsërit atë te {{para|date}}, parametri {{para|year}} është i tepërt — e fshij, duke parandaluar kategorizimin te [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Data dhe viti|Mirëmbajtja CS1: Data dhe viti]]. Kur vlerat ndryshojnë, situata kërkon gjykim njerëzor — i lë të dy parametrat ashtu siç janë.</p> </div> </div> <div id="tepër" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">✂️ Tekst i tepërt</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Parametrat identifikues kanë formate kanonike strikte. Vendosja e parashtesave shtesë në vlerat e tyre shkakton gabim CS1 (ose kategorizim mirëmbajtjeje për disa raste).</p> <p><strong>Parashtesa identifikuese:</strong> Parametrat {{para|pmc}}, {{para|jfm}} dhe {{para|mr}} nuk kanë nevojë për parashtesat ''PMC'', ''JFM'' apo ''MR'' — duhet të nisin menjëherë me shifrat. Parametrat {{para|isbn}}, {{para|issn}} dhe {{para|eissn}} nuk duhet të kenë emrin si parashtesë (<code>ISBN 978-...</code>). Parametri {{para|doi}} duhet të përmbajë vetëm kodin DOI (<code>10.1000/xyz123</code>), jo adresa si {{para|doi|<nowiki>https://doi.org/...</nowiki>}} apo parashtesë <code>doi:</code>. Parametri {{para|arxiv}} nuk duhet të ketë <code>arXiv:</code> apo adresën URL të arxiv.org. Parametrat {{para|jstor}}, {{para|pmid}}, {{para|oclc}} dhe {{para|s2cid}} shpeshherë vendosen me adresë të plotë URL apo me parashtesë teksti — i pastroj.</p> <p><strong>Tekst sqarues te vëllimi, numri, botimi, faqet:</strong> Vendosja e ''Vol. 3'' në vend të vetëm <code>3</code>, ''No. 5'' në vend të <code>5</code>, ''3rd ed.'' në vend të <code>3rd</code>, ''pp. 10–15'' në vend të <code>10–15</code> shkakton kategorizim te kategoritë përkatëse [[:Kategoria:Gabime CS1: Tekst shtesë: Vëllimi|Vëllimi]], [[:Kategoria:Gabime CS1: Tekst shtesë: Numri|Numri]], [[:Kategoria:Gabime CS1: Tekst shtesë: Botimi|Botimi]] dhe [[:Kategoria:Gabime CS1: Tekst shtesë: Faqet|Faqet]]. I largoj këto shtesa duke lënë vetëm vlerën thelbësore.</p> <p>Shkurtesa shqipe ''fq.'' te {{para|pages}} dhe parashtesa ''(ed.)'' / ''(eds.)'' pas emrave të redaktorëve trajtohen njësoj.</p> </div> </div> <div id="simbole" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">🔣 Simbole të veçanta</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Stampat {{tl|ndash}}, {{tl|endash}}, {{tl|en dash}} dhe {{tl|en-dash}} prodhojnë vijën e mesme <code>–</code>; stampat {{tl|mdash}}, {{tl|emdash}}, {{tl|em dash}} dhe {{tl|em-dash}} prodhojnë vijën e gjatë <code>—</code>. Brenda citimeve nuk ka nevojë për këto stampa — i zëvendësoj drejtpërdrejt me simbolet përkatëse.</p> <p>Njësitë HTML si <code>&amp;quot;</code>, <code>&amp;apos;</code>, <code>&amp;ndash;</code>, <code>&amp;mdash;</code>, <code>&amp;nbsp;</code>, <code>&amp;hellip;</code>, <code>&amp;laquo;</code>, <code>&amp;raquo;</code>, thonjëzat tipografike etj. zëvendësohen me simbolet e tyre të vërteta. Njësitë me ASCII (<code>&amp;quot;</code>, <code>&amp;apos;</code>) janë të sigurta kudo brenda citimit; njësitë tipografike i zëvendësoj vetëm te parametrat që nuk mbajnë URL — kjo kujdesje parandalon prishje të ndryshme në vlerat e parametrave URL.</p> <p>Stampa {{tl|URL}} është menduar për përdorim te kutitë informuese, jo brenda citimeve. Kur gjej {{para|url|<nowiki>{{URL|http://...}}</nowiki>}} apo variante të ngjashme, e hap stampën dhe lë vetëm adresën e zhveshur që pret CS1.</p> </div> </div> <div id="padukshëm" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">👻 Simbole të padukshme</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Disa simbole [[Unicode]] kontrolluese — të padukshme me sy të lirë por të dëmshme për afishimin — i fshij: simbolet C0 (U+0001 deri U+001F me përjashtim të disa rasteve të caktuara), DEL (U+007F), simbolet C1 (U+0080 deri U+009F), hapësirë me gjerësi zero (U+200B) dhe simboli zëvendësues (U+FFFD). Ekzistenca e tyre te citimet shkakton kategorizimin te [[:Kategoria:Gabime CS1: simbol i padukshëm|Gabime CS1: simbol i padukshëm]].</p> <p>Hapësirat e veçanta — TAB (U+0009), LF (U+000A), CR (U+000D), hapësirë pa thyerje (U+00A0), hapësirë e hollë (U+200A) — i zëvendësoj me hapësira të thjeshta. Në këto raste shpeshherë përfshihen citime të formatuara vertikalisht, ku çdo parametër qëndron në rresht më vete; pas zëvendësimit, formatimi kthehet në orientimin horizontal standard.</p> <p>Vija e shkurtër pa thyerje (U+00AD) zëvendësohet me vijë të zakonshme <code>-</code>.</p> </div> </div> <div class="smallem-divider smallem-divider-next">// STRUKTURA E PARAMETRAVE</div> <div id="vjetër" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">♻️ Parametra të vjetruar</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Moduli i referimeve është gjithmonë në ndryshim dhe me kalimin e kohës disa parametra fillojnë të konsiderohen të vjetruar. Përdorimi i tyre shkakton kategorizim te [[:Kategoria:Gabime CS1: Parametra të vjetruar|Gabime CS1: Parametra të vjetruar]]. Lista e plotë gjendet te [[Module:Citation/CS1/Suggestions]], nën komentet ''old parameter name''. Bëj përditësimin e tyre me format e reja gjegjëse.</p> <p>Përveç riemërimeve të thjeshta, trajtoj edhe vlera specifike të vjetruara. {{para|dead-url|yes}} fshihet sepse vlera <code>dead</code> është ajo e parazgjedhur tek {{para|url-status}}; {{para|dead-url|no}} kthehet në {{para|url-status|live}}; {{para|dead-url|unfit}} dhe {{para|dead-url|usurped}} kthehen në {{para|url-status|unfit}} dhe {{para|url-status|usurped}}.</p> <p>Vlera {{para|ref|harv}} nuk mbështetet më; parametri fshihet tërësisht kur gjendet me këtë vlerë.</p> </div> </div> <div id="bosh" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">⬜ Parametra bosh</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Parametrat me vlera boshe (<code>|parametr1=|parametri2=|</code>) nuk kryejnë asnjë funksion konkret — i largoj.</p> <p>Vijat e drejta shërbejnë për të nisur një parametër; vendosja e dy vijave të njëpasnjëshme <code>||</code> ose vija e mbetur në fund të citimit <code>&#124;&#125;&#125;</code> përbën parametër bosh dhe shkakton kategorizim te [[:Kategoria:Gabime CS1: Burim bosh|Gabime CS1: Burim bosh]]. Largoj vijën e tepërt duke rregulluar gabimin.</p> </div> </div> <div id="lidhje" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">🔗 Lidhje në parametra</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Parametrat si {{para|author-link}}, {{para|editor-link}}, {{para|title-link}}, {{para|series-link}}, {{para|episode-link}} e të ngjashëm duhet të përmbajnë vetëm titullin e thjeshtë të artikullit në Wikipedia — asnjëherë lidhje wikitekst në formën <code>&#91;&#91;...&#93;&#93;</code>. Kur një redaktor shkruan {{para|author-link|&#91;&#91;John Smith&#93;&#93;}} në vend të {{para|author-link|John Smith}}, moduli e sinjalizon si gabim me [[:Kategoria:Gabime CS1: parametri i lidhjes|Gabime CS1: parametri i lidhjes]]. E rregulloj duke hequr kllapat dhe duke mbajtur vetëm titullin e synuar të lidhjes; në rastin e lidhjeve të shtypura <code>&#91;&#91;Synimi|Etiketa&#93;&#93;</code>, mbaj vetëm pjesën para vijës ndarëse, pra titullin e vërtetë të artikullit.</p> </div> </div> <div id="faqe" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">🌍 Adresa e faqes në rrjet</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Parametri {{para|website}} është sinonim i {{para|work}} dhe pret emrin e faqes si burim ({{para|website|Reuters}}), jo adresën e saj. Kur redaktorët vendosin URL si vlerë ({{para|website|<nowiki>https://www.bbc.com</nowiki>}}), e ngatërrojnë qartazi me {{para|url}}. E zgjidh duke e riemëruar: kur vlera fillon me <code>http://</code> ose <code>https://</code>, parametri kthehet në {{para|url}} me të njëjtën vlerë. Vlera të thjeshta si {{para|website|BBC News}} nuk preken. Kur {{para|url}} ekziston tashmë në citim, lë gjithçka të paprekur — situata kërkon gjykim njerëzor.</p> </div> </div> <div id="gjendja" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">🚦 Gjendja e adresës</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Kur roboti IABot arkivon burime, ndonjëherë nuk mund të përcaktojë gjendjen e adresës origjinale dhe e lë me vlerën {{para|url-status|bot: unknown}}. Kjo bën që artikulli të kategorizohet te [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: BOT: Gjendja e adresës origjinale është e panjohur|Mirëmbajtja CS1: BOT: Gjendja e adresës origjinale është e panjohur]]. E zgjidh: kur {{para|archive-url}} është i pranishëm dhe jo bosh, ndryshoj vlerën në <code>dead</code> — duke supozuar se arkivimi ekziston pikërisht sepse adresa origjinale ka rënë; kur nuk ka adresë arkivimi, fshij parametrin tërësisht.</p> <p>Vlerat e pavlefshme {{para|url-status|yes}} dhe {{para|url-status|true}} ndryshohen në <code>dead</code>; {{para|url-status|no}} dhe {{para|url-status|false}} ndryshohen në <code>live</code>. Edhe vlerat e shkruara me shkronja të mëdha (''Dead'', ''Live'', ''Unfit'' etj.) i normalizoj në shkronja të vogla — moduli i pranon, por uniformizimi mban kodin e burimit të pastër.</p> </div> </div> <div id="arkivimi" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">📦 Arkivim pa adresë</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Parametrat {{para|archive-date}} dhe {{para|archive-format}} nuk kanë asnjë kuptim pa praninë e {{para|archive-url}} — vendosja e tyre shkakton kategorizim te [[:Kategoria:Gabime CS1: Adresa e arkivimit|Gabime CS1: Adresa e arkivimit]]. Meqë nuk ka asnjë rast të vlefshëm ku këta parametra mund të ekzistojnë pa adresën e arkivimit, i largoj kur ajo mungon ose është e zbrazët.</p> </div> </div> <div id="varësi" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">⚓ Parametra të varur</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Disa parametra të CS1 kanë kuptim vetëm kur një parametër tjetër specifik është i pranishëm dhe jo bosh. Kur ai mungon, parametri i varur nuk shërben për asgjë dhe shkakton gabime CS1.</p> <p>Konkretisht: {{para|format}} dhe {{para|url-access}} kërkojnë {{para|url}}; {{para|chapter-format}}, {{para|contribution-format}}, {{para|article-format}}, {{para|entry-format}}, {{para|section-format}} (dhe variantet e aksesimit) kërkojnë URL të kapitullit përkatës; {{para|conference-format}} kërkon {{para|conference-url}}; {{para|map-format}} dhe {{para|map-url-access}} kërkojnë {{para|map-url}}; {{para|transcript-format}} kërkon {{para|transcript-url}}; {{para|doi-broken-date}} kërkon {{para|doi}}; {{para|pmc-embargo-date}} kërkon {{para|pmc}}; {{para|asin-tld}} kërkon {{para|asin}}. Të gjithë këta parametra fshihen kur partneri i tyre mungon ose është i zbrazët.</p> </div> </div> <div id="dëmtim" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">🩹 Lidhje të dëmtuara</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Stampa {{tl|dead link}} (apo variantet {{tl|dead-link}}, {{tl|dead url}}) është një shënues që redaktorët vendosin pas një citimi për të treguar se adresa nuk është më e arritshme. Forma kanonike është {{para|url-status|dead}} brenda vetë citimit. Kur gjej një stampë {{tl|dead link}} menjëherë pas një citimi që ka {{para|url}} por jo {{para|url-status}}, e shtoj {{para|url-status|dead}} brenda citimit dhe heq stampën e jashtme — i njëjti kuptim, por më pak të dyfishuara.</p> </div> </div> <div id="formatimi" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">📐 Formatim</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Standardizoj formatimin e stampave të citimeve në formën kompakte: pa hapësira të tepërta rreth vijave të drejta <code>|</code>, rreth shenjave të barazimit <code>=</code> apo para mbylljes <code>&#125;&#125;</code>; hapësira të shumëfishta brenda vlerave përbashkohen në një të vetme. Shkronjat e mëdha/vogla në emrin e stampës ruhen të paprekura.</p> <p>Sipas [[w:en:MOS:REFPUNCT|MOS:REFPUNCT]], stampat <code>&lt;ref&gt;</code> duhet të bashkëngjiten menjëherë te fjala paraardhëse pa hapësirë; gjithashtu nuk duhet të ketë hapësira mes <code>&lt;ref&gt;</code> të njëpasnjëshme apo brenda përmbajtjes së referimit. I pastroj sipas rregullit.</p> <p>Të njëjtin trajtim formatimi e zbatoj edhe te stampat e shkurtuara {{tl|sfn}} dhe {{tl|harv}} (përfshirë variantet {{tl|sfnp}}, {{tl|sfnm}}, {{tl|harvnb}}, {{tl|harvtxt}}, {{tl|harvp}}).</p> </div> </div> <div class="smallem-divider smallem-divider-next">// PASURIMI I BURIMEVE</div> <div id="pasurim" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">✨ Pasurim</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Përveç rregullimeve, kryej dhe pasurim citimesh: kur një citim përmban një identifikues të caktuar, kërkoj te shërbimet publike përkatëse identifikuesit e tjerë të lidhur me të dhe i shtoj në citim. Çdo plotësim me pasurim regjistrohet me një etiketë të veçantë në përmbledhjen e redaktimit, sipas llojit të identifikuesit të shtuar.</p> <p>{{anchor|pasurim-doi}}{{anchor|pasurim-pmc}}<strong>PMID → DOI, PMC</strong> (nga PubMed): kur citimi ka {{para|pmid}}, kërkoj DOI-n dhe PMC-në përkatëse nga lista e ndërlidhjeve identifikuese të PubMed-it dhe i shtoj.</p> <p>{{anchor|pasurim-isbn}}<strong>OCLC → ISBN</strong> (nga Open Library): kur citimi ka {{para|oclc}}, marr ISBN-në nga regjistrimi përkatës i Open Library dhe e shtoj.</p> <p>{{anchor|pasurim-url}}<strong>DOI → URL e qasjes së hapur</strong> (nga Fatcat): kur citimi ka {{para|doi}}, kërkoj një kopje të lirë në Fatcat (Internet Archive Scholar) dhe e shtoj si {{para|url}} — duke i dhënë lexuesit rrugë pa pagesë drejt punimit.</p> </div> </div> <div class="smallem-divider smallem-divider-next">// KONTEKSTI I FAQES</div> <div id="ref-bosh" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">🗑️ Referime bosh</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Përdorimi i etiketave të referimit pa përmbajtje brenda — formash si <code>&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;</code>, <code>&lt;ref&gt;&#123;&#123;cite web&#125;&#125;&lt;/ref&gt;</code> apo <code>&lt;ref&gt;&#123;&#123;Cite web|&#125;&#125;&lt;/ref&gt;</code> — krijon referime që shtojnë në mënyrë artificiale numrin e burimeve pa pasur realisht përmbajtje. I largoj. Referimet me emër (<code>&lt;ref name="x"&gt;...&lt;/ref&gt;</code>) nuk i prek asnjëherë, edhe kur janë boshe — sepse mund të thirren nga diku tjetër në artikull si <code>&lt;ref name="x" /&gt;</code> dhe heqja e tyre do të prishte ato thirrje.</p> </div> </div> <div id="dyfish" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">⛓️ Referime të dyfishta</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Referime të njëpasnjëshme të përsëritura shtojnë vetëm numërues të dyfishuar në tekst pa vlerë të shtuar — unë heq përsëritjet. Nëse referimet janë vetëm pjesërisht të njëjta (citojnë të njëjtin burim por me formulim apo hapësira të ndryshme), ato nuk preken — ai vlerësim kërkon gjykim njerëzor.</p> </div> </div> <div id="thonjëza" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">✒️ Thonjëza te referimet</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Stampat <code>&lt;ref&gt;</code> pranojnë vlera atributesh pa thonjëza (<code>&lt;ref name=foo&gt;</code>) për vlera të thjeshta alfanumerike. Megjithatë, mungesa e thonjëzave shkakton thyerje të heshtur kur vlera përmban hapësira ose simbole të veçanta. I shtoj thonjëzat: <code>&lt;ref name=foo&gt;</code> → <code>&lt;ref name="foo"&gt;</code>. Mbulon të gjitha atributet e referimeve që njeh MediaWiki: <code>name</code>, <code>group</code>, <code>follow</code>, <code>extends</code> dhe <code>dir</code>.</p> </div> </div> <div id="tituj" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">📑 Tituj referimesh</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Përdorues të ndryshëm përdorin nëntituj të ndryshëm për pjesën e burimeve. Disa e titullojnë ''Referenca'', ''Referencë'', ''Citime'', disa ''Burime''. Termi ''Referenca'' është kalk i anglishtes ''References'' dhe nuk ekziston në fjalorët shqiptarë. Dy termat e tjerë ekzistojnë por për të ruajtur një standard të vetëm, i kthej të gjithë nëntitujt në ''Referime''. Niveli i titullit (<code>==</code> ose <code>===</code>) ruhet i pandryshuar.</p> </div> </div> <div id="kategori" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">📂 Kategori dorazi</div> <div class="smallem-section-body"> <p>[[:Kategoria:CS1|Kategoritë CS1]] shërbejnë për të rregulluar problemet me citimet, për të gjurmuar veçori të caktuara apo për qëllime statistikore. Që këto qëllime të realizohen, kategoritë duhet të shtohen vetëm në mënyrë automatike nga stampat e citimeve — jo me dorë. Kur një redaktor i shton manualisht (<code>&#91;&#91;Kategoria:Gabime CS1: ...&#93;&#93;</code>), prish saktësinë e statistikave dhe lë artikullin në kategori edhe pasi gabimi është rregulluar. Largoj kategoritë e shtuara dorazi.</p> </div> </div> <div class="smallem-divider smallem-divider-next">// MIKROSHËRBIMET</div> <div id="NIA" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">🛟 Ndihmësi i artikujve</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Artikujt e krijuar me [[Wikipedia:Ndihmësi i Artikujve|Ndihmësin e Artikujve]] vijnë me një grup udhëzimesh të vendosura në komente HTML (''&lt;!-- Fshije këtë koment përpara se t'i publikosh ndryshimet --&gt;'' apo varianti formal ''&lt;!-- Fshijeni këtë koment përpara se të publikoni ndryshimet --&gt;'') dhe me stampën {{tl|NIA}} në fund. Këto janë menduar të hiqen nga redaktori para publikimit, por shpeshherë harrohen.</p> <p>Largoj të dy variantet e komentit udhëzues (njëjës dhe shumës), stampën {{tl|NIA}}, udhëzimin e hyrjes <code><nowiki>{{NIA|hyrja|…}}</nowiki></code> dhe <code><nowiki>__NOINDEX__</nowiki></code> që shtonin skeletet e vjetra (në artikuj nuk ka asnjë efekt). Kur dikush ka shkruar tekst brenda stampës, e ruaj tekstin dhe heq vetëm stampën. Komentet e tjera HTML në artikull (që nuk përmbajnë frazën specifike të Ndihmësit) nuk i prek asnjëherë — vetëm ato që njoh si udhëzime të harruara.</p> <p>Këta artikuj i vizitoj të parët në çdo cikël, edhe kur nuk kanë asnjë citim: i gjej nga përfshirjet e {{tl|NIA}} dhe duke kërkuar komentet e Ndihmësit e <code><nowiki>__NOINDEX__</nowiki></code>.</p> </div> </div> <div id="mirëmbajtja" class="smallem-section"> <span id="kërkesat"></span> <div class="smallem-section-head">🧹 Mirëmbajtja e qendrave të komunitetit</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Te votimet e [[Wikipedia:Administrata|Administratës]], te [[Wikipedia:Forumi i Grisjes|Forumi i Grisjes]], te kandidaturat dhe rivlerësimet e [[Wikipedia:Artikuj të mirë|artikujve të mirë]] e [[Wikipedia:Artikuj të përkryer|të përkryer]] dhe te [[Wikipedia:Robotët|Ofiçina]], çdo kërkesë ka faqen e vet. Redaktorët bëjnë vetëm një gjë: e hapin kërkesën ose e mbyllin. Pjesën tjetër e bëj unë, nga ai çast deri në fund të kërkesës: e vendos në listën e kërkesave të hapura, i vendos artikullit të saj stampën e kërkesës, e arkivoj dhe zbatoj në artikull atë që vendosi mbyllja. Çfarëdo që të ndryshohet me dorë gjatë rrugës, rikthej atë që i duhet ende kërkesës, sa herë që të duhet, për aq kohë sa kërkesa vazhdon; ndërsa atë që bëhet me dorë si hap i kërkesës (një zhvendosje, një grisje, një mbyllje, një arkivim) e lexoj si të tillë dhe vazhdoj prej andej.</p> <p>Qendrat nuk tregojnë vetëm kërkesat, por edhe si janë gjërat sot: cilët artikuj janë ende të mirë a të përkryer, cilët përdorues i kanë ende të drejtat, cilët robotë punojnë, cilët ambasadorë janë aktivë. Një herë në ditë, pas arkivimit, e krahasoj atë që tregojnë me gjendjen e sotme dhe ndryshoj vetëm atë që nuk përputhet.</p> <p><strong>Listimi</strong> (çdo 10 minuta): Shtoj faqet e kërkesave të reja në krye të listës së tyre, edhe kur janë mbyllur para se të arrij te to; te Administrata, kandidaturat që i krijon vetë kandidati shkojnë te lista e kandidaturave vetjake. Që nga ai çast e ndjek kërkesën: nëse dikush e heq nga lista para se të arkivohet, e rikthej në vendin e saj. Kërkesat e zhvendosura i listoj me titullin e ri, kërkesat e grisura i heq, kërkesat e listuara dy herë i lë vetëm një herë. Te Ofiçina, që nuk ka arkiv, kërkesa e mbyllur që hiqet nga lista ka mbaruar (roboti i miratuar shtohet më parë te [[Wikipedia:Robotët/Mbyllja|lista e robotëve]]).</p> <p><strong>Stampat në artikuj</strong> (çdo 10 minuta): Sa kohë që një kërkesë është e hapur, artikulli i saj mban stampën e kërkesës: {{tl|Faqe për grisje}}, {{tl|AMK}}, {{tl|AMR}}, {{tl|APK}} ose {{tl|APR}}. Nëse nuk e ka, ia vendos; nëse dikush ia heq, ia rikthej ashtu siç ishte (me arsyet e saj), sa herë që hiqet. Faqja për të cilën vendoset grisja e mban stampën edhe pas mbylljes, derisa të griset.</p> <p><strong>Mbyllja</strong> (një herë në ditë): Kur një kërkesë mbyllet, ia heq artikullit stampën e kërkesës dhe vendos ose heq stampën e statusit sipas vendimit: artikulli që e kalon kandidaturën merr {{tl|Artikull i mirë}} ose {{tl|Artikull i përkryer}} (me datën e mbylljes; e dyta zë vendin e së parës), ndërsa artikullit që e humb statusin në rivlerësim ia heq stampën e statusit. Statusin e ndryshoj edhe kur stampën e kërkesës e ka hequr dikush me dorë, por vetëm një herë për kërkesë: pas kësaj artikulli u përket sërish redaktorëve. Nëse kërkesa rihapet, artikullit ia rikthej stampën e kërkesës dhe zhbëj atë që i kisha bërë statusit. Një herë në ditë kontrolloj gjithashtu çdo artikull që mban stampën e një kërkese të mbyllur, edhe kur kërkesa nuk është në asnjë listë; kur nuk e gjej kërkesën e një stampe, vetëm e shënoj në regjistër.</p> <p><strong>Arkivimi</strong> (një herë në ditë): Kaloj në arkivat përkatëse kërkesat e mbyllura një javë pas redaktimeve të fundit të faqeve të tyre, kur kanë qenë të paktën një javë në listë, dhe pastaj i heq nga lista. Arkivi është një rresht tabele (artikujt e mirë e të përkryer, Administrata), një faqe me kërkesat (Forumi i Grisjes, 50 për faqe) ose, për robotët e miratuar, lista e robotëve. Kërkesa që vendosi grisjen e një faqeje pret në listë derisa faqja të griset. Kërkesat e mbyllura para se të plotësoheshin kushtet e votimit nuk i arkivoj: mbeten në listë derisa të rihapen apo të arkivohen nga dikush. Kërkesën që dikush e ka arkivuar me dorë, por e ka lënë në listë, e heq nga lista.</p> <p><strong>Kolonat e arkivave</strong> (një herë në ditë): Te arkivat e kandidaturave dhe të rivlerësimeve të [[Wikipedia:Artikuj të mirë|artikujve të mirë]] e [[Wikipedia:Artikuj të përkryer|të përkryer]], kolona "Statusi" tregon nëse artikulli e ka statusin sot; artikullin e zhvendosur e ndjek te titulli i sotëm, sado herë të jetë zhvendosur (edhe pasi robotët i kanë ndrequr ridrejtimet e vjetra), dhe artikulli i mirë që është bërë më pas i përkryer shfaqet si "I përkryer". Te arkivat e [[Wikipedia:Administrata|Administratës]], kolona "Në detyrë" tregon nëse përdoruesi i ka sot të drejtat (edhe pasi i ka ndryshuar emri, edhe kur të drejtat me afat kanë skaduar). Në arkiva nuk prek asgjë tjetër: as votat, as datat, as përfundimet.</p> <p><strong>Statusi i artikujve</strong> (një herë në ditë): Statusi i një artikulli të mirë a të përkryer është vendim i komunitetit dhe hiqet vetëm me një rivlerësim. Nëse një redaktim (p.sh. një rishkrim i plotë) ia heq artikullit stampën e statusit pa një vendim të tillë, ia rikthej ashtu siç ishte, kur redaktimi nuk është më i vjetër se 30 ditë; humbjet më të vjetra vetëm i shënoj në regjistër.</p> <p><strong>Pllakat</strong> (një herë në ditë): Te faqet e artikujve të mirë e të përkryer, çdo artikull me status ka pllakën e vet. Artikullit që merr statusin i shtoj pllakën te tema që i përshtatet sipas Wikidata-s (mund ta ndryshoni lirisht); pllakën e artikullit që e humb statusin e heq; pllaka e artikullit të zhvendosur ndjek titullin e ri. Kur Wikidata nuk përgjigjet, pllaka e re pret ditën tjetër, që të mos shkojë te një temë e gabuar. Nëse në një ditë do të hiqeshin shumë pllaka njëherësh, nuk heq asnjë dhe e shënoj si gabim: zakonisht kjo tregon një problem me kategorinë, jo me artikujt.</p> <p><strong>Robotët</strong> (një herë në ditë): Te [[Wikipedia:Robotët/Mbyllja|lista e robotëve të miratuar]], një robot është aktiv për aq kohë sa ka flamurin e robotit dhe ka bërë të paktën një redaktim apo një veprim të regjistruar gjatë vitit të fundit; përndryshe e kaloj te joaktivët. Robotin që ka flamurin, por nuk është në asnjë listë, e shtoj në listën ku i takon.</p> <p><strong>Ambasadat</strong> (një herë në ditë): Siç thonë rregullat e [[Wikipedia:Ambasadat|Ambasadave]], ambasadorin që nuk ka bërë asnjë redaktim për një vit e heq nga listat e ambasadave të tij.</p> <p><strong>Temat pa firmë</strong> (një herë në ditë): Te [[Wikipedia:Kuvendi|Kuvendi]], [[Ndihmë:Pyetje e Përgjigje|Pyetje e Përgjigje]] dhe [[Wikipedia:Zyra e Ankesave|Zyra e Ankesave]], temat i arkivon [[Përdoruesi:MajavahBot|MajavahBot]] sipas datave të firmave, ndaj një temë pa asnjë firmë nuk arkivohet kurrë. Një ditë pas hapjes, temës pa firmë i shtoj {{tl|Unsigned}} me emrin e atij që e hapi dhe datën e hapjes. Në këto faqe nuk prek asgjë tjetër.</p> <p><strong>Ndryshimet me dorë</strong>: Që një kërkesë të dalë përfundimisht nga lista, mjafton ta arkivoni, ta grisni faqen e saj ose ta zhvendosni jashtë faqeve të kërkesave; kërkesa që vetëm hiqet nga lista rikthehet. Për stampat e kërkesave të hapura, artikullin e zhvendosur e ndjek te titulli i ri; artikullin që kthehet në ridrejtim me një redaktim (i bashkuar me një tjetër) nuk e ndjek.</p> <p>Nuk e redaktoj kurrë faqen e një kërkese: as e mbyll, as vendos për të. Nëse një kërkesë është mbyllur, dhe si, e mësoj nga [[Moduli:Votes]]: rregullat e votimeve janë shkruar vetëm atje. Në artikuj prek vetëm stampën e kërkesës dhe stampën e statusit.</p> </div> </div> <div id="numërimi" class="smallem-section smallem-section-last"> <div class="smallem-section-head">🔢 Numërimi i përfshirjeve</div> <div class="smallem-section-body"> <p>[[Moduli:Transclusion count]] tregon sa herë është përdorur secila stampë apo modul në platformë. Për të funksionuar, ky modul ka nevojë për një robot që lexon bazën e të dhënave dhe shkruan numrat te nënfaqet [[Moduli:Transclusion count/data/A|/data/<i>X</i>]]. E marr unë përsipër këtë punë.</p> <p>Pyes bazën e të dhënave analitike të Wikimedia-s për stampat (hapësira 10) dhe modulet (hapësira 828) që janë përdorur më shumë se 2000 herë. Numrat i rrumbullakos në dy shifra domethënëse (apo tre për numra mbi 100&nbsp;000). Çdo titull klasifikohet sipas shkronjës së tij të parë në kategorinë përkatëse alfabetike — për shqipen përfshihen edhe digrafet (Dh, Gj, Ll, Nj, Rr, Sh, Th, Xh, Zh); titujt që nuk nisin me asnjë nga shkronjat e indeksit shkojnë te kategoria ''Të tjera''.</p> </div> </div> <div id="versioni" class="smallem-version-block"> <div class="smallem-version-title">// HISTORIKU I VERSIONEVE</div> <div><strong>v1</strong> — grup shprehjesh të rregullta të lidhura te [[mw:Manual:Pywikibot/user-fixes.py|<code>user-fixes.py</code>]] për zëvendësime tekstuale.</div> <div><strong>v2</strong> — analizë e strukturuar e citimeve dhe mbulim shumë më i gjerë i gabimeve CS1.</div> <div><strong>v3</strong> — pasurim citimesh përmes thirrjeve API drejt shërbimeve publike (PubMed, Open Library, Fatcat).</div> </div> <div class="smallem-footer"> // FUNDI I REGJISTRIT — [[User:Smallem|↩ KTHEHU TE FAQJA KRYESORE]] </div> </div> </div> jubbq0c0zbz5fzpw952m4zgcsxlt3h2 3058447 3058345 2026-10-20T07:53:14Z Klein Muçi 52109 Mirëmbajtja e qendrave: e shkurtuar në tre paragrafë, si pjesët e tjera — përmes Claude AI 3058447 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Përdoruesi:Smallem/styles.css" /> __NOTOC__ <div class="smallem-wrapper"> <div class="smallem-hero"> <div class="smallem-hero-text"> <div class="smallem-tagline">// REGJISTRI I EKZEKUTIMIT</div> <div class="smallem-title-sub">HOLLËSITË</div> <div class="smallem-back-link">[[User:Smallem|<span class="smallem-blue">↩ Kthehu te faqja kryesore</span>]]</div> </div> <div class="smallem-hero-img smallem-hero-img-sm"> [[File:Cartoon Robot.svg|65px|link=]] </div> </div> <div class="smallem-body"> <div class="smallem-intro smallem-intro-sm">Këtu gjenden shpjegimet e plota për secilën nga detyrat që kryej. Çdo zë te [[User:Smallem|faqja kryesore]] i përgjigjet një pjese më poshtë. Lidhjet në përmbledhjet e mia të redaktimeve të çojnë drejtpërdrejt te pjesa përkatëse.</div> <div class="smallem-divider">// PËRMBAJTJA E CITIMEVE</div> <div id="gjuha" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">🌐 Gjuha</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Parametri i gjuhës pranon vetëm kodet [[ISO]] standarde ose emra të njohur nga MediaWiki. Vlerat si {{para|language|Inglese}} apo {{para|language|al}} (kod i pasaktë për shqipen) shkaktojnë kategorizimin e artikujve te [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjuhë e panjohur|Mirëmbajtja CS1: Gjuhë e panjohur]]. I kthej vlerat e gjuhëve në kodet përkatëse ISO — vlera që njihen nga çdo projekt Wiki i secilës gjuhë.</p> <p>Disa redaktorë mundohen të shtojnë emrat e gjuhëve drejtpërdrejt në shqip ({{para|gjuha}}, {{para|gjuhe}}, {{para|gjuhë}}), por moduli i referimeve nuk pranon parametra në gjuhën vendase. Kjo gjë shkakton kategorizim te [[:Kategoria:Gabime CS1: Parametra të palejuar|Gabime CS1: Parametra të palejuar]]. I kthej në formën e duhur.</p> <p>Normalizoj edhe variantin {{para|lang}} — sinonim i {{para|language}} i pranuar nga moduli — duke e trajtuar identikisht me {{para|language}}.</p> </div> </div> <div id="data" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">📅 Data</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Moduli i referimeve bën një përkthim bazik të muajve në gjuhën vendase. Për shumë raste mjafton, por në raste të caktuara devijon nga drejtshkrimi shqip — për këtë arsye artikujt me datë të përkthyer kategorizohen te [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht]]. Bëj përshtatjen e plotë të të gjitha llojeve të datave nga anglishtja në shqip, duke përfshirë edhe muajt e shkurtuar (''Jan'' → ''janar'', ''Mar'' → ''mars''). Përveç {{para|date}}, normalizoj edhe {{para|orig-date}} — datën e botimit origjinal të veprave të ripublikuara.</p> <p>Datat e shkruara në renditjen MDY (''janar 15, 2020'') i riformatoj në DMY (''15 janar 2020''), formatin e zakonshëm shqiptar.</p> <p>Periudhat e datave kërkojnë vijën e mesme <code>–</code> jo vijën e shkurtër <code>-</code>. Përdorimi i gabuar shkakton kategorizim te [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Formati i datës|Mirëmbajtja CS1: Formati i datës]]; bëj zëvendësimin e duhur. Periudhat e shkurtuara (''1990–98'') i zgjeroj në formën e plotë (''1990–1998''), por vetëm kur përfundimi është i njëanshëm dhe brenda të njëjtit shekull.</p> <p>Zeroja kryesuese te numri i ditës (<code>01 janar 2020</code> në vend të <code>1 janar 2020</code>) shkakton gabim CS1; e heq.</p> <p>Kur është datë e plotë (datë, muaj, vit) por përdoret {{para|year}} në vend të {{para|date}}, bëj ndryshimin e nevojshëm.</p> <p>Kur të dy parametrat {{para|date}} dhe {{para|year}} janë të pranishëm njëkohësisht dhe viti i {{para|year}} përsërit atë te {{para|date}}, parametri {{para|year}} është i tepërt — e fshij, duke parandaluar kategorizimin te [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Data dhe viti|Mirëmbajtja CS1: Data dhe viti]]. Kur vlerat ndryshojnë, situata kërkon gjykim njerëzor — i lë të dy parametrat ashtu siç janë.</p> </div> </div> <div id="tepër" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">✂️ Tekst i tepërt</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Parametrat identifikues kanë formate kanonike strikte. Vendosja e parashtesave shtesë në vlerat e tyre shkakton gabim CS1 (ose kategorizim mirëmbajtjeje për disa raste).</p> <p><strong>Parashtesa identifikuese:</strong> Parametrat {{para|pmc}}, {{para|jfm}} dhe {{para|mr}} nuk kanë nevojë për parashtesat ''PMC'', ''JFM'' apo ''MR'' — duhet të nisin menjëherë me shifrat. Parametrat {{para|isbn}}, {{para|issn}} dhe {{para|eissn}} nuk duhet të kenë emrin si parashtesë (<code>ISBN 978-...</code>). Parametri {{para|doi}} duhet të përmbajë vetëm kodin DOI (<code>10.1000/xyz123</code>), jo adresa si {{para|doi|<nowiki>https://doi.org/...</nowiki>}} apo parashtesë <code>doi:</code>. Parametri {{para|arxiv}} nuk duhet të ketë <code>arXiv:</code> apo adresën URL të arxiv.org. Parametrat {{para|jstor}}, {{para|pmid}}, {{para|oclc}} dhe {{para|s2cid}} shpeshherë vendosen me adresë të plotë URL apo me parashtesë teksti — i pastroj.</p> <p><strong>Tekst sqarues te vëllimi, numri, botimi, faqet:</strong> Vendosja e ''Vol. 3'' në vend të vetëm <code>3</code>, ''No. 5'' në vend të <code>5</code>, ''3rd ed.'' në vend të <code>3rd</code>, ''pp. 10–15'' në vend të <code>10–15</code> shkakton kategorizim te kategoritë përkatëse [[:Kategoria:Gabime CS1: Tekst shtesë: Vëllimi|Vëllimi]], [[:Kategoria:Gabime CS1: Tekst shtesë: Numri|Numri]], [[:Kategoria:Gabime CS1: Tekst shtesë: Botimi|Botimi]] dhe [[:Kategoria:Gabime CS1: Tekst shtesë: Faqet|Faqet]]. I largoj këto shtesa duke lënë vetëm vlerën thelbësore.</p> <p>Shkurtesa shqipe ''fq.'' te {{para|pages}} dhe parashtesa ''(ed.)'' / ''(eds.)'' pas emrave të redaktorëve trajtohen njësoj.</p> </div> </div> <div id="simbole" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">🔣 Simbole të veçanta</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Stampat {{tl|ndash}}, {{tl|endash}}, {{tl|en dash}} dhe {{tl|en-dash}} prodhojnë vijën e mesme <code>–</code>; stampat {{tl|mdash}}, {{tl|emdash}}, {{tl|em dash}} dhe {{tl|em-dash}} prodhojnë vijën e gjatë <code>—</code>. Brenda citimeve nuk ka nevojë për këto stampa — i zëvendësoj drejtpërdrejt me simbolet përkatëse.</p> <p>Njësitë HTML si <code>&amp;quot;</code>, <code>&amp;apos;</code>, <code>&amp;ndash;</code>, <code>&amp;mdash;</code>, <code>&amp;nbsp;</code>, <code>&amp;hellip;</code>, <code>&amp;laquo;</code>, <code>&amp;raquo;</code>, thonjëzat tipografike etj. zëvendësohen me simbolet e tyre të vërteta. Njësitë me ASCII (<code>&amp;quot;</code>, <code>&amp;apos;</code>) janë të sigurta kudo brenda citimit; njësitë tipografike i zëvendësoj vetëm te parametrat që nuk mbajnë URL — kjo kujdesje parandalon prishje të ndryshme në vlerat e parametrave URL.</p> <p>Stampa {{tl|URL}} është menduar për përdorim te kutitë informuese, jo brenda citimeve. Kur gjej {{para|url|<nowiki>{{URL|http://...}}</nowiki>}} apo variante të ngjashme, e hap stampën dhe lë vetëm adresën e zhveshur që pret CS1.</p> </div> </div> <div id="padukshëm" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">👻 Simbole të padukshme</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Disa simbole [[Unicode]] kontrolluese — të padukshme me sy të lirë por të dëmshme për afishimin — i fshij: simbolet C0 (U+0001 deri U+001F me përjashtim të disa rasteve të caktuara), DEL (U+007F), simbolet C1 (U+0080 deri U+009F), hapësirë me gjerësi zero (U+200B) dhe simboli zëvendësues (U+FFFD). Ekzistenca e tyre te citimet shkakton kategorizimin te [[:Kategoria:Gabime CS1: simbol i padukshëm|Gabime CS1: simbol i padukshëm]].</p> <p>Hapësirat e veçanta — TAB (U+0009), LF (U+000A), CR (U+000D), hapësirë pa thyerje (U+00A0), hapësirë e hollë (U+200A) — i zëvendësoj me hapësira të thjeshta. Në këto raste shpeshherë përfshihen citime të formatuara vertikalisht, ku çdo parametër qëndron në rresht më vete; pas zëvendësimit, formatimi kthehet në orientimin horizontal standard.</p> <p>Vija e shkurtër pa thyerje (U+00AD) zëvendësohet me vijë të zakonshme <code>-</code>.</p> </div> </div> <div class="smallem-divider smallem-divider-next">// STRUKTURA E PARAMETRAVE</div> <div id="vjetër" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">♻️ Parametra të vjetruar</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Moduli i referimeve është gjithmonë në ndryshim dhe me kalimin e kohës disa parametra fillojnë të konsiderohen të vjetruar. Përdorimi i tyre shkakton kategorizim te [[:Kategoria:Gabime CS1: Parametra të vjetruar|Gabime CS1: Parametra të vjetruar]]. Lista e plotë gjendet te [[Module:Citation/CS1/Suggestions]], nën komentet ''old parameter name''. Bëj përditësimin e tyre me format e reja gjegjëse.</p> <p>Përveç riemërimeve të thjeshta, trajtoj edhe vlera specifike të vjetruara. {{para|dead-url|yes}} fshihet sepse vlera <code>dead</code> është ajo e parazgjedhur tek {{para|url-status}}; {{para|dead-url|no}} kthehet në {{para|url-status|live}}; {{para|dead-url|unfit}} dhe {{para|dead-url|usurped}} kthehen në {{para|url-status|unfit}} dhe {{para|url-status|usurped}}.</p> <p>Vlera {{para|ref|harv}} nuk mbështetet më; parametri fshihet tërësisht kur gjendet me këtë vlerë.</p> </div> </div> <div id="bosh" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">⬜ Parametra bosh</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Parametrat me vlera boshe (<code>|parametr1=|parametri2=|</code>) nuk kryejnë asnjë funksion konkret — i largoj.</p> <p>Vijat e drejta shërbejnë për të nisur një parametër; vendosja e dy vijave të njëpasnjëshme <code>||</code> ose vija e mbetur në fund të citimit <code>&#124;&#125;&#125;</code> përbën parametër bosh dhe shkakton kategorizim te [[:Kategoria:Gabime CS1: Burim bosh|Gabime CS1: Burim bosh]]. Largoj vijën e tepërt duke rregulluar gabimin.</p> </div> </div> <div id="lidhje" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">🔗 Lidhje në parametra</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Parametrat si {{para|author-link}}, {{para|editor-link}}, {{para|title-link}}, {{para|series-link}}, {{para|episode-link}} e të ngjashëm duhet të përmbajnë vetëm titullin e thjeshtë të artikullit në Wikipedia — asnjëherë lidhje wikitekst në formën <code>&#91;&#91;...&#93;&#93;</code>. Kur një redaktor shkruan {{para|author-link|&#91;&#91;John Smith&#93;&#93;}} në vend të {{para|author-link|John Smith}}, moduli e sinjalizon si gabim me [[:Kategoria:Gabime CS1: parametri i lidhjes|Gabime CS1: parametri i lidhjes]]. E rregulloj duke hequr kllapat dhe duke mbajtur vetëm titullin e synuar të lidhjes; në rastin e lidhjeve të shtypura <code>&#91;&#91;Synimi|Etiketa&#93;&#93;</code>, mbaj vetëm pjesën para vijës ndarëse, pra titullin e vërtetë të artikullit.</p> </div> </div> <div id="faqe" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">🌍 Adresa e faqes në rrjet</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Parametri {{para|website}} është sinonim i {{para|work}} dhe pret emrin e faqes si burim ({{para|website|Reuters}}), jo adresën e saj. Kur redaktorët vendosin URL si vlerë ({{para|website|<nowiki>https://www.bbc.com</nowiki>}}), e ngatërrojnë qartazi me {{para|url}}. E zgjidh duke e riemëruar: kur vlera fillon me <code>http://</code> ose <code>https://</code>, parametri kthehet në {{para|url}} me të njëjtën vlerë. Vlera të thjeshta si {{para|website|BBC News}} nuk preken. Kur {{para|url}} ekziston tashmë në citim, lë gjithçka të paprekur — situata kërkon gjykim njerëzor.</p> </div> </div> <div id="gjendja" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">🚦 Gjendja e adresës</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Kur roboti IABot arkivon burime, ndonjëherë nuk mund të përcaktojë gjendjen e adresës origjinale dhe e lë me vlerën {{para|url-status|bot: unknown}}. Kjo bën që artikulli të kategorizohet te [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: BOT: Gjendja e adresës origjinale është e panjohur|Mirëmbajtja CS1: BOT: Gjendja e adresës origjinale është e panjohur]]. E zgjidh: kur {{para|archive-url}} është i pranishëm dhe jo bosh, ndryshoj vlerën në <code>dead</code> — duke supozuar se arkivimi ekziston pikërisht sepse adresa origjinale ka rënë; kur nuk ka adresë arkivimi, fshij parametrin tërësisht.</p> <p>Vlerat e pavlefshme {{para|url-status|yes}} dhe {{para|url-status|true}} ndryshohen në <code>dead</code>; {{para|url-status|no}} dhe {{para|url-status|false}} ndryshohen në <code>live</code>. Edhe vlerat e shkruara me shkronja të mëdha (''Dead'', ''Live'', ''Unfit'' etj.) i normalizoj në shkronja të vogla — moduli i pranon, por uniformizimi mban kodin e burimit të pastër.</p> </div> </div> <div id="arkivimi" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">📦 Arkivim pa adresë</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Parametrat {{para|archive-date}} dhe {{para|archive-format}} nuk kanë asnjë kuptim pa praninë e {{para|archive-url}} — vendosja e tyre shkakton kategorizim te [[:Kategoria:Gabime CS1: Adresa e arkivimit|Gabime CS1: Adresa e arkivimit]]. Meqë nuk ka asnjë rast të vlefshëm ku këta parametra mund të ekzistojnë pa adresën e arkivimit, i largoj kur ajo mungon ose është e zbrazët.</p> </div> </div> <div id="varësi" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">⚓ Parametra të varur</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Disa parametra të CS1 kanë kuptim vetëm kur një parametër tjetër specifik është i pranishëm dhe jo bosh. Kur ai mungon, parametri i varur nuk shërben për asgjë dhe shkakton gabime CS1.</p> <p>Konkretisht: {{para|format}} dhe {{para|url-access}} kërkojnë {{para|url}}; {{para|chapter-format}}, {{para|contribution-format}}, {{para|article-format}}, {{para|entry-format}}, {{para|section-format}} (dhe variantet e aksesimit) kërkojnë URL të kapitullit përkatës; {{para|conference-format}} kërkon {{para|conference-url}}; {{para|map-format}} dhe {{para|map-url-access}} kërkojnë {{para|map-url}}; {{para|transcript-format}} kërkon {{para|transcript-url}}; {{para|doi-broken-date}} kërkon {{para|doi}}; {{para|pmc-embargo-date}} kërkon {{para|pmc}}; {{para|asin-tld}} kërkon {{para|asin}}. Të gjithë këta parametra fshihen kur partneri i tyre mungon ose është i zbrazët.</p> </div> </div> <div id="dëmtim" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">🩹 Lidhje të dëmtuara</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Stampa {{tl|dead link}} (apo variantet {{tl|dead-link}}, {{tl|dead url}}) është një shënues që redaktorët vendosin pas një citimi për të treguar se adresa nuk është më e arritshme. Forma kanonike është {{para|url-status|dead}} brenda vetë citimit. Kur gjej një stampë {{tl|dead link}} menjëherë pas një citimi që ka {{para|url}} por jo {{para|url-status}}, e shtoj {{para|url-status|dead}} brenda citimit dhe heq stampën e jashtme — i njëjti kuptim, por më pak të dyfishuara.</p> </div> </div> <div id="formatimi" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">📐 Formatim</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Standardizoj formatimin e stampave të citimeve në formën kompakte: pa hapësira të tepërta rreth vijave të drejta <code>|</code>, rreth shenjave të barazimit <code>=</code> apo para mbylljes <code>&#125;&#125;</code>; hapësira të shumëfishta brenda vlerave përbashkohen në një të vetme. Shkronjat e mëdha/vogla në emrin e stampës ruhen të paprekura.</p> <p>Sipas [[w:en:MOS:REFPUNCT|MOS:REFPUNCT]], stampat <code>&lt;ref&gt;</code> duhet të bashkëngjiten menjëherë te fjala paraardhëse pa hapësirë; gjithashtu nuk duhet të ketë hapësira mes <code>&lt;ref&gt;</code> të njëpasnjëshme apo brenda përmbajtjes së referimit. I pastroj sipas rregullit.</p> <p>Të njëjtin trajtim formatimi e zbatoj edhe te stampat e shkurtuara {{tl|sfn}} dhe {{tl|harv}} (përfshirë variantet {{tl|sfnp}}, {{tl|sfnm}}, {{tl|harvnb}}, {{tl|harvtxt}}, {{tl|harvp}}).</p> </div> </div> <div class="smallem-divider smallem-divider-next">// PASURIMI I BURIMEVE</div> <div id="pasurim" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">✨ Pasurim</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Përveç rregullimeve, kryej dhe pasurim citimesh: kur një citim përmban një identifikues të caktuar, kërkoj te shërbimet publike përkatëse identifikuesit e tjerë të lidhur me të dhe i shtoj në citim. Çdo plotësim me pasurim regjistrohet me një etiketë të veçantë në përmbledhjen e redaktimit, sipas llojit të identifikuesit të shtuar.</p> <p>{{anchor|pasurim-doi}}{{anchor|pasurim-pmc}}<strong>PMID → DOI, PMC</strong> (nga PubMed): kur citimi ka {{para|pmid}}, kërkoj DOI-n dhe PMC-në përkatëse nga lista e ndërlidhjeve identifikuese të PubMed-it dhe i shtoj.</p> <p>{{anchor|pasurim-isbn}}<strong>OCLC → ISBN</strong> (nga Open Library): kur citimi ka {{para|oclc}}, marr ISBN-në nga regjistrimi përkatës i Open Library dhe e shtoj.</p> <p>{{anchor|pasurim-url}}<strong>DOI → URL e qasjes së hapur</strong> (nga Fatcat): kur citimi ka {{para|doi}}, kërkoj një kopje të lirë në Fatcat (Internet Archive Scholar) dhe e shtoj si {{para|url}} — duke i dhënë lexuesit rrugë pa pagesë drejt punimit.</p> </div> </div> <div class="smallem-divider smallem-divider-next">// KONTEKSTI I FAQES</div> <div id="ref-bosh" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">🗑️ Referime bosh</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Përdorimi i etiketave të referimit pa përmbajtje brenda — formash si <code>&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;</code>, <code>&lt;ref&gt;&#123;&#123;cite web&#125;&#125;&lt;/ref&gt;</code> apo <code>&lt;ref&gt;&#123;&#123;Cite web|&#125;&#125;&lt;/ref&gt;</code> — krijon referime që shtojnë në mënyrë artificiale numrin e burimeve pa pasur realisht përmbajtje. I largoj. Referimet me emër (<code>&lt;ref name="x"&gt;...&lt;/ref&gt;</code>) nuk i prek asnjëherë, edhe kur janë boshe — sepse mund të thirren nga diku tjetër në artikull si <code>&lt;ref name="x" /&gt;</code> dhe heqja e tyre do të prishte ato thirrje.</p> </div> </div> <div id="dyfish" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">⛓️ Referime të dyfishta</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Referime të njëpasnjëshme të përsëritura shtojnë vetëm numërues të dyfishuar në tekst pa vlerë të shtuar — unë heq përsëritjet. Nëse referimet janë vetëm pjesërisht të njëjta (citojnë të njëjtin burim por me formulim apo hapësira të ndryshme), ato nuk preken — ai vlerësim kërkon gjykim njerëzor.</p> </div> </div> <div id="thonjëza" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">✒️ Thonjëza te referimet</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Stampat <code>&lt;ref&gt;</code> pranojnë vlera atributesh pa thonjëza (<code>&lt;ref name=foo&gt;</code>) për vlera të thjeshta alfanumerike. Megjithatë, mungesa e thonjëzave shkakton thyerje të heshtur kur vlera përmban hapësira ose simbole të veçanta. I shtoj thonjëzat: <code>&lt;ref name=foo&gt;</code> → <code>&lt;ref name="foo"&gt;</code>. Mbulon të gjitha atributet e referimeve që njeh MediaWiki: <code>name</code>, <code>group</code>, <code>follow</code>, <code>extends</code> dhe <code>dir</code>.</p> </div> </div> <div id="tituj" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">📑 Tituj referimesh</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Përdorues të ndryshëm përdorin nëntituj të ndryshëm për pjesën e burimeve. Disa e titullojnë ''Referenca'', ''Referencë'', ''Citime'', disa ''Burime''. Termi ''Referenca'' është kalk i anglishtes ''References'' dhe nuk ekziston në fjalorët shqiptarë. Dy termat e tjerë ekzistojnë por për të ruajtur një standard të vetëm, i kthej të gjithë nëntitujt në ''Referime''. Niveli i titullit (<code>==</code> ose <code>===</code>) ruhet i pandryshuar.</p> </div> </div> <div id="kategori" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">📂 Kategori dorazi</div> <div class="smallem-section-body"> <p>[[:Kategoria:CS1|Kategoritë CS1]] shërbejnë për të rregulluar problemet me citimet, për të gjurmuar veçori të caktuara apo për qëllime statistikore. Që këto qëllime të realizohen, kategoritë duhet të shtohen vetëm në mënyrë automatike nga stampat e citimeve — jo me dorë. Kur një redaktor i shton manualisht (<code>&#91;&#91;Kategoria:Gabime CS1: ...&#93;&#93;</code>), prish saktësinë e statistikave dhe lë artikullin në kategori edhe pasi gabimi është rregulluar. Largoj kategoritë e shtuara dorazi.</p> </div> </div> <div class="smallem-divider smallem-divider-next">// MIKROSHËRBIMET</div> <div id="NIA" class="smallem-section"> <div class="smallem-section-head">🛟 Ndihmësi i artikujve</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Artikujt e krijuar me [[Wikipedia:Ndihmësi i Artikujve|Ndihmësin e Artikujve]] vijnë me një grup udhëzimesh të vendosura në komente HTML (''&lt;!-- Fshije këtë koment përpara se t'i publikosh ndryshimet --&gt;'' apo varianti formal ''&lt;!-- Fshijeni këtë koment përpara se të publikoni ndryshimet --&gt;'') dhe me stampën {{tl|NIA}} në fund. Këto janë menduar të hiqen nga redaktori para publikimit, por shpeshherë harrohen.</p> <p>Largoj të dy variantet e komentit udhëzues (njëjës dhe shumës), stampën {{tl|NIA}}, udhëzimin e hyrjes <code><nowiki>{{NIA|hyrja|…}}</nowiki></code> dhe <code><nowiki>__NOINDEX__</nowiki></code> që shtonin skeletet e vjetra (në artikuj nuk ka asnjë efekt). Kur dikush ka shkruar tekst brenda stampës, e ruaj tekstin dhe heq vetëm stampën. Komentet e tjera HTML në artikull (që nuk përmbajnë frazën specifike të Ndihmësit) nuk i prek asnjëherë — vetëm ato që njoh si udhëzime të harruara.</p> <p>Këta artikuj i vizitoj të parët në çdo cikël, edhe kur nuk kanë asnjë citim: i gjej nga përfshirjet e {{tl|NIA}} dhe duke kërkuar komentet e Ndihmësit e <code><nowiki>__NOINDEX__</nowiki></code>.</p> </div> </div> <div id="mirëmbajtja" class="smallem-section"> <span id="kërkesat"></span> <div class="smallem-section-head">🧹 Mirëmbajtja e qendrave të komunitetit</div> <div class="smallem-section-body"> <p>Te [[Wikipedia:Forumi i Grisjes|Forumi i Grisjes]], [[Wikipedia:Administrata|Administrata]], [[Wikipedia:Artikuj të mirë|artikujt e mirë]] e [[Wikipedia:Artikuj të përkryer|të përkryer]] dhe [[Wikipedia:Robotët|Ofiçina]], redaktorët vetëm e hapin dhe e mbyllin një kërkesë; pjesën tjetër e bëj unë. Brenda 10 minutash e vendos kërkesën e re në listë dhe artikullit të saj i vendos stampën e kërkesës. Pas mbylljes ia heq stampën, vendos ose heq stampën e statusit sipas vendimit dhe, një javë më vonë, e kaloj kërkesën në arkiv. Kërkesat e mbyllura para kohe dhe faqet që presin grisjen mbeten në listë.</p> <p>Një herë në ditë përditësoj pjesën tjetër të qendrave: kolonat ''Statusi'' dhe ''Në detyrë'' të arkivave, pllakat e artikujve të mirë e të përkryer, [[Wikipedia:Robotët/Mbyllja|listën e robotëve]] dhe ambasadorët, që hiqen pas një viti pa redaktime. Temave pa firmë te [[Wikipedia:Kuvendi|Kuvendi]], [[Ndihmë:Pyetje e Përgjigje|Pyetje e Përgjigje]] dhe [[Wikipedia:Zyra e Ankesave|Zyra e Ankesave]] u shtoj {{tl|Unsigned}}, që [[Përdoruesi:MajavahBot|MajavahBot]] t'i arkivojë.</p> <p>Stampat që hiqen me dorë pa një vendim i rikthej: stampën e kërkesës sa kohë që kërkesa është e hapur, stampën e statusit brenda 30 ditëve. Një zhvendosje, grisje, mbyllje apo arkivim me dorë e lexoj si hap të kërkesës. Faqen e një kërkese nuk e redaktoj kurrë: rregullat e votimeve janë vetëm te [[Moduli:Votes]].</p> </div> </div> <div id="numërimi" class="smallem-section smallem-section-last"> <div class="smallem-section-head">🔢 Numërimi i përfshirjeve</div> <div class="smallem-section-body"> <p>[[Moduli:Transclusion count]] tregon sa herë është përdorur secila stampë apo modul në platformë. Për të funksionuar, ky modul ka nevojë për një robot që lexon bazën e të dhënave dhe shkruan numrat te nënfaqet [[Moduli:Transclusion count/data/A|/data/<i>X</i>]]. E marr unë përsipër këtë punë.</p> <p>Pyes bazën e të dhënave analitike të Wikimedia-s për stampat (hapësira 10) dhe modulet (hapësira 828) që janë përdorur më shumë se 2000 herë. Numrat i rrumbullakos në dy shifra domethënëse (apo tre për numra mbi 100&nbsp;000). Çdo titull klasifikohet sipas shkronjës së tij të parë në kategorinë përkatëse alfabetike — për shqipen përfshihen edhe digrafet (Dh, Gj, Ll, Nj, Rr, Sh, Th, Xh, Zh); titujt që nuk nisin me asnjë nga shkronjat e indeksit shkojnë te kategoria ''Të tjera''.</p> </div> </div> <div id="versioni" class="smallem-version-block"> <div class="smallem-version-title">// HISTORIKU I VERSIONEVE</div> <div><strong>v1</strong> — grup shprehjesh të rregullta të lidhura te [[mw:Manual:Pywikibot/user-fixes.py|<code>user-fixes.py</code>]] për zëvendësime tekstuale.</div> <div><strong>v2</strong> — analizë e strukturuar e citimeve dhe mbulim shumë më i gjerë i gabimeve CS1.</div> <div><strong>v3</strong> — pasurim citimesh përmes thirrjeve API drejt shërbimeve publike (PubMed, Open Library, Fatcat).</div> </div> <div class="smallem-footer"> // FUNDI I REGJISTRIT — [[User:Smallem|↩ KTHEHU TE FAQJA KRYESORE]] </div> </div> </div> emg7pes6a6dlsj34f8rvxp3yuoln1zl 0 313346 3058287 2959633 2026-10-19T18:06:37Z Qendrimi15 122927 3058287 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Burcu Özberk | image = | birth_date = {{DLM|11|12|1989}} | birth_place = [[Eskişehir]], Turqi | education = [[Universiteti Hacettepe]]<ref name="Kanal D">{{cite web|url=https://www.kanald.com.tr/gunesin-kizlari/oyuncular/hande-ercel|title=Burcu Özberk - Oyuncular - Güneşin Kızları|date=18 maj 2015|publisher=kanald.com.tr|access-date=15 qershor 2016|language=tr|archive-url=https://web.archive.org/web/20160321163209/https://www.kanald.com.tr/gunesin-kizlari/oyuncular/burcu-ozberk|archive-date=21 mars 2016}}</ref> | occupation = Aktore | years_active = 2012{{ndash}}prezent }} '''Burcu Özberk''' (lindi më 11 dhjetor 1989) është një aktore turke. Ajo morri Çmimin Flutura e Artë për Aktoren më të Mirë në Komedinë Romantike në 2020 për rolin e saj në ''[[Afili Aşk]]''. ==Karriera== Özberk, e cila studioi në departamentin e teatrit të Konservatorit Shtetëror të [[Universiteti Hacettepe|Universitetit Hacettepe]],<ref>{{cite web|url=http://icon-talent.com/tr/profil/Burcu_%C3%96zberk|title=Archived copy|access-date=17 shkurt 2016|language=tr|archive-url=https://web.archive.org/web/20160225213742/http://www.icon-talent.com/tr/profil/Burcu_%C3%96zberk|archive-date=25 shkurt 2016}}</ref> bëri debutimin e saj televiziv në vitin 2013 në serialin televiziv ''[[Sulejmani i Madhërishëm (serial)|Sulejmani i Madhërishëm]]'' dhe luajti personazhin e Huricihan Sulltanit. Zbulimi i saj erdhi me rolin e saj si Nazllë Jëllmaz në ''[[Güneşin Kızları]]''. Ajo gjithashtu pati pjesë në disa shfaqje në skenën Tatbikat të [[Erdal Beşikçioğlu]], duke përfshirë ''[[Quills]]'' dhe ''[[Woyzeck]]''.<ref>{{Cite web|url=http://www.radikal.com.tr/yazarlar/bahar_cuhadar/woyzeck_ile_anlatilamayan_masal-1333009|title=Woyzeck ile anlatılamayan masal - BAHAR ÇUHADAR - Radikal|website=www.radikal.com.tr|language=tr}}</ref> Ndërmjet viteve 2017 dhe 2018, ajo kishte rolin kryesor në serialin e [[TRT 1]] ''[[Aslan Ailem]]''. Ajo bëri debutimin e saj kinematografik me filmin ''[[Direniş Karatay]]'' në të cilin luajti personazhin e Tyrkan.<ref>{{Cite web|url=https://www.ntv.com.tr//galeri/yasam/direnis-karatay-filmi-oyuncu-kadrosu-ve-karakter-analizleri-direnis-karatayda-k,WKhoF-bZ60a6Wp-Yd8LOag|title=Direniş Karatay filmi oyuncu kadrosu ve karakter analizleri (Direniş Karatay'da kim, kimdir?)|website=www.ntv.com.tr|language=tr}}</ref> Ajo më vonë pati një rol kryesor në serialin komedi romantike ''[[Afili Aşk]]'', për të cilin fitoi Çmimin Flutura e Artë si aktorja më e mirë e komedisë romantike.<ref>{{cite news|url=https://www.mynet.com/altin-kelebek-odulleri-ni-kimler-kazandi-iste-46-pantene-altin-kelebek-2020-odulleri-ni-kazanan-isimler-288240-mymagazin|title=46. Pantene Altın Kelebek 2020 Ödüllerini kazanan isimler|publisher=Mynet|date=5 korrik 2020|language=tr|access-date=6 korrik 2020}}</ref> Ajo aktualisht po luan me [[İlhan Şen]] në komedinë romantike popullore ''[[Aşk Mantık İntikam]]''. Motra e saj është violiniste. Gjithashtu, Burcu Özberk u largua për të studiuar violinë në Departamentin e Muzikës të Konservatorit Shtetëror për shkollën fillore.<ref>{{Cite web|url=https://www.magazinmax.com/fotogaleri-burcu-ozberk-gunesin-kizlarini-anlatti|title=Burcu Özberk, Güneşin Kızları'nı anlattı!|language=tr}}</ref> ==Teatri== * [[Aşk Aptalı]] : [[Sam Shepard]] - Skena praktike * [[Marquis de Sade]] [[Quills]] : [[Doug Wright]] - Skena praktike * [[Woyzeck Masalı]] : [[Georg Büchner]] - Skena praktike * [[Küçük Burjuvalar]] : [[Maksim Gorki]] * [[Ayyar Hamza]] : [[Direktör Ali Bey]] * [[Macbeth Abla]] * [[Kuş Bakışı Kabare]] * [[Kırmızı Başlıklı Kız]] * [[Yol Arkadaşlar]] ==Filmografia== {| class="wikitable" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="font-size:90%" |- ! colspan="5" style="background:LightSteelBlue" |Film |- !Viti !Titulli !Roli !Shënime |- |2018 |''[[Direniş Karatay]]'' |Türkan |Başrol oyuncusu |- ! colspan="5" style="background:LightSteelBlue" |Serialet |- ! Viti ! Titulli ! Roli ! Shënime ! Kanali |- |2013-2014 | ''[[Sulejmani i Madhërishëm (serial)|Sulejmani i Madhërishëm]]'' |Huricihan Sultan |Roli mbështetës |[[Star TV]] |- |2015-2016 | ''[[Güneşin Kızları]] '' |Nazllë Jëllmaz |rowspan="10"|Roli kryesor |[[Kanal D]] |- |2016 | ''[[Şahane Damat]]'' |Melike Saglam |[[Star TV]] |- |2017 |''[[Badem Şekeri (serial)|Badem Şekeri]]'' |Ajshe Sarëllar |[[NOW (kanal televiziv)|FOX]] |- |2017-2018 | ''[[Aslan Ailem]] '' |Burxhu Olgun |[[TRT 1]] |- |2019-2020 | ''[[Afili Aşk]]'' |Ajshe Ozkajallë Jigiter |[[Kanal D]] |- |2020 | ''[[Çocukluk (serial)|Çocukluk]] '' |Ajshegyl Esen | rowspan="2"|[[NOW (kanal televiziv)|FOX]] |- |2021-2022 |''[[Aşk Mantık İntikam]]'' |Esra Erten Korfallë |- | rowspan="2"|2023 |''[[Kraliçe]]'' |Deniz Genxher |[[Kanal D]] |- |''[[Ruhun Duymaz]]'' |Exhe Çetinel |[[NOW (kanal televiziv)|FOX]] |- |2026-duke vazhduar |''[[Anne Yarısı]]'' |Zejnep Aksoj |[[NOW (kanal televiziv)|NOW]] |- ! colspan="5" style="background:LightSteelBlue"|Internet |- !Viti !Titulli !Roli !Shënime !Platforma |- |2023 |''Rüyanda Görürsün'' |Pelin | rowspan="3"|Roli kryesor |[[Amazon Prime]] |- |2025 |''Prens'' |Vıvıan |[[HBO Max]] |- |2025- |''Son Kare'' |Sare Baykal |[[GAİN]] |} ===Reklama=== {| class="wikitable" !Viti !Produkti |- |2015 |''[[Coca-Cola]]'' |- |2015-2016 |''[[Yedigün]]'' |- |2020 |''[[Arko]]'' |- |2023 |''Lierac'' |- |2023-2024 |''So Chic'' |- |2025 |''Sleepy Ped'' |- |2025 |''Ema Jewellery'' |} ==Referime== {{reflist}} ==Lidhje të jashtme== *[https://www.imdb.com/name/nm2265464/ Burcu Özberk] në [[IMDb]] [[Kategoria:Lindje 1989]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Aktorë turq]] nxgwqglq3bxcu85fhxajixi13p0b20c 8 317331 3058326 3056729 2026-10-19T22:40:52Z Klein Muçi 52109 Vitrina e javës: ngarkohet MediaWiki:Showcase-of-the-week.js në vend të MediaWiki:Image-of-the-week.js — përmes Claude AI 3058326 javascript text/javascript /* All JavaScript here will be loaded for users of the mobile site */ /* Note, there is no corresponding User:Username/mobile.js; however users may use User:Username/minerva.js */ function addPortletLink() { mw.log.warn('addPortletLink is deprecated on desktop and never implemented on mobile', 'More information on https://www.mediawiki.org/wiki/ResourceLoader/Migration_guide_(users)#addPortletLink'); } /** * Remove unwanted characters from the main page * Description: Remove unwanted parentheses, pipe and space characters from the Artikuj të rinj section - T351364 * Maintainers: [[User:Klein Muçi]] */ function removeUnwantedChars(node) { if (node && node.nodeType === Node.TEXT_NODE) { node.nodeValue = ''; } } document.querySelectorAll('.mw-newpages-history, .mw-newpages-edit').forEach(function (element) { var prevSibling = element.previousSibling; var nextSibling = element.nextSibling; removeUnwantedChars(prevSibling); removeUnwantedChars(nextSibling); } ); /* Vitrina e javës: kur për një javë nuk është zgjedhur asnjë skedë, karta tregon me radhë fotografinë e ditës, një regjistrim zanor ose një video të Wikimedia Commons (Moduli:Showcase of the week). Skripti MediaWiki:Showcase-of-the-week.js ngarkohet vetëm në faqet që kanë vend për të. */ mw.hook( 'wikipage.content' ).add( function ( $content ) { if ( !window.showcaseOfTheWeekLoaded && $content.find( '.potw-commons' ).length ) { window.showcaseOfTheWeekLoaded = true; mw.loader.load( '/w/index.php?title=MediaWiki:Showcase-of-the-week.js&action=raw&ctype=text/javascript' ); } } ); n0w5rt9d90yz6uegwh628j33v097zos 0 318534 3058437 2960358 2026-10-20T05:30:48Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3058437 wikitext text/x-wiki '''Kalaja e Rashanit''' i njohur edhe si '''Gjyteti i Rashanit''' është një vendbanim i antikitetit të vonë i ndërtuar nga [[ilirët]], përkatësisht dardanët në shekujt IV dhe V pas Krishtit. Ndodhet në afërsi të fshatit Rashan, në pjesën kah fshatrat Trepçë, Cërnushë dhe Smrekovnicë, afërsisht 5&nbsp;kilometra në distancë ajrore nga Komuna e Mitrovicës. == Historia == Kalaja e Rashanit është ndërtuar mbi një shkëmb 80-100&nbsp;metra nga toka. Ajo ka një pozitë shumë të favorshme, dhe së bashku me [[Kalaja e Zveçanit|Kështjellën e Zveçanit]] ato kishin rolin e tyre në mbrojtjen e pasurisë minerare dhe minerale të Rajonit të [[Bajgora (Mitrovicë)|Bajgorës.]] Ajo ka formën e numrit tetë 170-200&nbsp;metra në anën veri-jug, dhe 30-45&nbsp;metra në anën lindje-perëndim. Kalaja është e rrethuar nga tre palë mure. Ndërtimi i mureve është ndërtuar me gurë të gdhendur mirë, disa prej mureve kanë material lidhës. Trashësia e mureve është afërsisht 2&nbsp;metra dhe lartësia 2-3&nbsp;metra. Çifti i parë i mureve rrethon qendrën e kalasë rreth 300&nbsp;metra, çifti i dytë i mureve e rrethon atë rreth 200–250&nbsp;metra, dhe çifti i tretë ose muri i brendshëm është më afër qendrës. Kalaja Rashan mbrohej nga katër kulla vrojtimi, njëra në veri, dy në perëndim dhe një tjetër në anën jug-lindore. Kulla veriore është ndërtuar me gurë dhe material lidhës. Ka një gjerësi prej 2.50 x 3.80&nbsp;metra, dhe trashësia e murit prej 1.8&nbsp;metra. Nga kjo kullë kontrollohej rruga që vinte nga [[Miniera e Trepçës|Trepça]] dhe rruga që vinte saktësisht nga Rashani në verilindje të kalasë. Në pjesën e brendshme të kullës, ose e njohur si ''Dhoma e Mbretit'' [[Gjuha shqipe|(shqip]] : Dhoma e mbretit) rrjedh një shkallë në formën e një parmaku për të vendosur gjërat mbi të. Ana perëndimore e Kalasë së Rashanit kishte dy kulla vrojtimi dhe roli i tyre ishte mbrojtja e rrugës së brendshme që të çonte në pjesën e brendshme të kalasë, duke komunikuar me fshatrat Cerrnusha dhe Kodër të vendosura përballë kalasë. Kulla e vëzhgimit nga ana lindore komunikonte me kodrën Moistir ndërsa e gjithë ana lindore duke filluar nga pika më veriore në atë më jugore mbrohej nga vetë natyra. Një kullë tjetër e Kalasë së Rashanit është Donjon, ajo ndodhet në qendër të kalasë dhe njihet si kulla kryesore. Bazuar në toponimet dhe mikroponomitë rreth fshatit Rashan thuhet se kjo kala ishte një degë e dinastisë mbretërore Dardane. <ref>{{Cite web|url=https://www.arkivalajmeve.com/Keshtjella-e-rojtareve-te-Trepccediles.1047660358/|title=Kopje e arkivuar|access-date=30 gusht 2022|archive-date=30 gusht 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220830184428/https://www.arkivalajmeve.com/Keshtjella-e-rojtareve-te-Trepccediles.1047660358/|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220830184428/https://www.arkivalajmeve.com/Keshtjella-e-rojtareve-te-Trepccediles.1047660358/ |date=30 gusht 2022 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://flasshqip.ca/kulture/histori/5621-nje-fortifikate-mesjetare-pararoje-e-pasurive-minerale-te-trepces-nga-jahja-drancolli |title=Kopje e arkivuar |access-date=30 gusht 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220830184427/https://flasshqip.ca/kulture/histori/5621-nje-fortifikate-mesjetare-pararoje-e-pasurive-minerale-te-trepces-nga-jahja-drancolli |archive-date=30 gusht 2022 |url-status=dead}}</ref> Fortifikata antike ilire është pasuruar më vonë edhe me elmenete të kulturës romake. Muret (gërmadhat) mund të vrehen edhe sot. Në afërsi të kështjellës ndodhet edhe një krua që popullsia e quan “Kroni i Gjytetit”. Mendohet se Gjyteti kishte aq shumë banorë sa që nuk i zinte kështjella të gjithë prandaj një pjesë e tyre u detyruan të largohen nga aty. Deri më tani nuk janë bërë kurfarë gërmimesh arkeologjike.<ref>{{cite book|last1=Azemi|first1=Avni|title=Toponimet e Mitrovicës|date=2015|publisher=Lena Grafik|location=Prishtinë|isbn=978-9951-663-35-9|page=28}}</ref> == Shih edhe == * [[Rashani]] * [[Shala e Bajgorës]] * [[Monumentet në Mitrovicë]] * [[Lokalitetet arkeologjike në Rajonin e Mitrovicës]] == Referime == {{Coord|42.905|N|20.953|E|display:title}} [[Kategoria:Monumente kulturore në Mitrovicë]] [[Kategoria:Trashëgimi kulturore në Rajonin e Mitrovicës]] qn5utnrsvqot8a3w5fnf5i8b7gsqeza 3 323018 3058258 3057857 2026-10-19T12:58:53Z ~2026-55971-13 194616 /* Kërkesë për shqyrtimin e një redaktimi te George Soros */ pjesë e re 3058258 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Përdoruesi diskutim:Leutrim.P/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1MB |archiveheader = {{Archives}} |minthreadstoarchive = 1 |minthreadsleft = 0 }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Artikujt në lidhje me kronologjinë == [[:Kategoria:Vite]] është e mbushur me artikuj bosh. Po kështu janë dhe [[:Kategoria:Dhjetëvjeçarë]], [[:Kategoria:Shekuj]] e [[:Kategoria:Mijëvjeçarë]]. Shumë prej atyre artikujve janë krijuar vite më parë në mënyrë masive me shpresën se do të mbusheshin me përmbajtje me kalimin e kohës, gjë e cila, fatkeqësisht, nuk ndodhi kurrë. Nuk jam i sigurt cila është mënyra e duhur për ta trajtuar këtë problem pasi, ç'është e vërteta, bëhet fjalë për artikuj që i ka pothuajse çdo projekt wiki e do të ishte humbje thjesht të fshiheshin por duhet pak vëmendje drejt [[:Kategoria:Kronologji]] në tërësi dhe artikujve e nënkategorive të listuara në të. Mendova ta përmendja rikujtuar nga auditimi që u krye te artikujt-lista. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 23 mars 2026 22:47 (CET) :Së pari, kategoritë nuk duhet të shkruhen me numra romakë!? Nëse ka raste ku janë përdorur, ato duhen zhvendosur. :Kategoritë për vitet duhet të krijohen vetëm në formë dhjetëvjeçare, si p.sh.: Vitet 1900, Vitet 1910, dhe jo të ketë kategori për secilin vit veçmas. :Çfarë do të fshija menjëherë (të listuara nga lart>poshtë sipas sasisë për grisje): :Të gjitha kategoritë që tregojnë vitet vetëm si numër, p.sh. [[:Kategoria:1990]], dhe do të mbaheshin vetëm në këtë formë: [[:Kategoria:Vitet 1990]]. :Te [[:Kategoria:Shekuj]] → Faqet në kategorinë “Shekuj”, do të grisja 41 faqet (p.sh. Shekulli 1, Shekulli 2, etj.). :Te [[:Kategoria:Dhjetëvjeçarë]] → Faqet në kategorinë "Dhjetëvjeçarë" te grisen 195 artikujt. :Te [[:Kategoria:Muaj]] → Faqet në Nënkategoritë te grisen 365+ artikujt. :Te [[:Kategoria:Vite]] → Nënkategoritë, do të grisja të gjithë artikujt dhe kategoritë që janë vetëm numra, si “32”, “706” etj., edhe pse më vjen keq që kemi të bëjmë me një sasi të konsiderueshme faqesh, gjithsej 2456. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 01:40 (CET) :@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], @[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 01:44 (CET) ::Unë do të sugjeroja të shikonim kategoritë homologe në EnWiki (ose dhe në gjuhë të tjera) përpara se të vepronim. Emërtimi i kategorive është çështje e lehtë për t'u zgjidhur. Problemi është te artikujt në to që 80% janë bosh. Propozimi im fillestar ishte që t'i kalonim për votim te [[WP:FG]] por pastaj pashë që bëhej fjalë për artikuj që ekzistonin në shumicën e gjuhëve të botës (me qindra në fakt). Në këto kushte do të ishim nga të paktat përjashtime dhe për më tepër do të krijonim një sistem kaotik për sa i përket kronologjisë/historisë ku do të kishim vetëm vite e shekuj rastësorë me kapërcime të mëdha. Këtu mbeta në dilemë për vete e nuk jam i sigurt ç'të propozoj më tutje prandaj e hodha për diskutim. Idealisht do të ishte mirë të ndërrmenim një aktivitet fizik për të plotësuar me përmbajtje faqet boshe, mbase me ndonjë universitet në lidhje me histori-gjeografinë por kjo është më e lehtë të thuhet se sa të bëhet. ::Fakti është që librat, artikujt-lista, vitet dhe artikujt për komunat e Francës e disa shtete të tjera u ndërtuan masivisht këtu e 20 vite më parë me anë të mjeteve automatike të kohës për t'i dhënë formë projektit por ndër vite mbetën pa shumë redaktime. Nga këto, dy të parat i kishim marrë në trajtim tashmë, kështu që mbeteshin të preknim dy të fundit. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 24 mars 2026 02:43 (CET) :::[[:Kategoria:Muaj]] është gjithashtu një tjetër kategori e kronologjisë që meriton vëmendje. Se kishim harruar ta përmendnim më sipër. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 24 mars 2026 14:56 (CET) ::::@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], unë jam për grisje në këtë rast, për materialet multimediale të ngarkuara lokalisht dhe për artikujt-lista në parim. Nuk mund të bëjmë plane për përditësimin e 30+ mijë artikujve, le t’i rikrijojmë më vonë nëse kanë rëndësi. Ne po ecim mirë me shtimin e artikujve të rinj dhe vendosëm t'i mbajmë artikujt e librave të cilët poashtu duhen zgjeruar. Ai sistem parasheh, p.sh, që nëse krijojmë një artikull për secilën ditë nga viti 0 deri sot, do të duheshin gjithsej rreth 739,490 artikuj, pa llogaritur të tjerë faktorë, kjo është e pamundur. Nuk mund të kemi një plan të pafundëm kur jemi të kufizuar në qindra aspekte, në njëfar forme është dhe padrejtësi nëse mban mbi 10+ mijë artikuj bosh, e njëkohësisht grisë artikujt e rinj ''se janë jashtë kritereve''. Plan shumë i madh e standard i dyfishtë. Unë jam për grisje si më lartë të propozohet në FG, nëse dhe të tjerët janë për mbajtje, sido që të vendoset nuk ka problem. Çështjen për komunat e Francës e lëmë për më vonë. S'jam i zoti me aktivizëm fizik nëpër fakultete, edhe ajo i ka sfidat, kufizimet e vështirësitë e veta, ndoshta përmes WoALUG mund të bëni diçka konkrete për zgjerimin e artikujve të librave. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 25 mars 2026 02:39 (CET) Pashë që kishe shtuar për rikujtesë vetjake auditimin e kategorive të komunave të Francës, mbase nga diskutimi që patëm te [[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P#Artikujt në lidhje me kronologjinë]]. Për ta pasur listën e plotë të shteteve komunat e të cilave janë shtuar masivisht në të shkuarën duhen përmendur dhe [[:Kategoria:Njësi administrative në Spanjë|ato të Spanjës]] e [[:Kategoria:Komuna në Norvegji|ato të Norvegjisë]]. Nëse shtojmë këtu dhe artikujt te [[:Kategoria:Monumente kulturore në Shqipëri]] dhe ato te [[:Kategoria:Monumente kulturore në Kosovë]] kemi një listë të plotë të artikujve që janë ndërtuar në mënyrë masive në të shkuarën në mënyra të automatizuara ose gjysmë të automatizuara (të paktën me sa kam rastisur unë gjithë këto kohë). E ndërsa artikujt e cunguar te kategoritë për monumentet e kulturës në Shqipëri e Kosovë marrin vetvetiu vëmendje hera-herës prej tematikës e për pasojë zgjerohen, shumica e artikujve të komunave të Francës, Spanjës e Norvegjisë gjenden në trajtën e tyre nistore të cunguar. Thënë të gjitha këto, unë nuk besoj se duhet të veprojmë me grisje masive në këto raste, njëlloj siç nuk vepruam për librat. Cila është rruga e duhur fatkeqësisht nuk e di por mendova që duhet cekur diku ekzistenca e këtyre kategorive e gjeneza e tyre që të kihet parasysh për çdo rast. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 5 prill 2026 20:02 (CEST) :@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], E tërhoqa tekstin. Për mua është kritike kryerja e procesimit të artikuj-lista, e nëse vendosim edhe të viteve edhe atë.. Pastaj të kalojmë në uljen në 0 të numrit të listës së Faqeve të pashqyrtuara. Nuk pashë të kesh shkruar një përgjigje në lidhje me Artikujt në lidhje me kronologjinë. Ato për komunat spo i prekë fare. Të lëmë diçka edhe për adminët e tjerë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 5 prill 2026 20:15 (CEST) ::Pa problem. Nuk shkrova pasi siç thashë, nuk jam i sigurt si të veprohet në lidhje me to e s'di ç'të shtoj përtej dhënies së informacionit në mënyrë të përgjithshme. U përpoqa të shkruaj çdo gjë që di mbi temën e artikujve të krijuar masivisht nga e shkuara që të jetë diku si informacion për administratorët e rinj që janë aktivë e do të vijnë. Përtej kësaj, realisht s'di ç'të sugjeroj më tepër. Mbase duhen thërritur për mendim përdorues të tjerë. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 5 prill 2026 20:23 (CEST) :::Nëse keni ndonjë ide, si t'ia bëjmë. Unë tashmë ja hodha një sy rastit, por Klein thotë se duhen mbajtur, nëse mund të shprehni opinionin tuaj si do duhej të trajtoheshin, kurdo që keni kohë.. etiketoni dhe të tjerë, bëhet fjalë për sasi shumë të madhe artikujsh. @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], @[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]], @[[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]]. --- [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:43 (CEST) ::::Unë mendimin tim e shpreha më sipër, jam më tepër tek selektiviteti sipas rastit jo të gjithë duhen mbajtur, nëse shumica është pro për tu mbajtur atherë dakort. [[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]] ([[Përdoruesi diskutim:Lanceloth345|diskutimet]]) 6 prill 2026 12:12 (CEST) :::::@[[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]], në cilin vend ke shprehur mendimin?! A do të thotë se jeni i njëjti person ti dhe Kleini? Apo edhe mund t'e kem arkivuar atë pjesë gabimisht. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 7 prill 2026 00:45 (CEST) ::::::Nuk e lexova nga fillimi pjesën këtu , e ngatërrova me diskutimin e mëhershem për njohushmërinë e Ermal Beqirit. Ndjesë. Sa për këtë temë këtu mendoj të shihen dhe wikit e tjera si shenbull dhe ti adoptojmë këtu. [[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]] ([[Përdoruesi diskutim:Lanceloth345|diskutimet]]) 7 prill 2026 00:54 (CEST) :::::::Të kuptoj. Edhe ajo është një mundësi për të bërë zgjidhje. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 7 prill 2026 01:39 (CEST) == Pastrimi i skedave == Përshëndetje! Padashje kisha arkivuar diskutimin ku më kishe shkruar së fundmi për çështjen e skedave. Mendova të të përgjigjem në një diskutim të ri, pa rikthyer të vjetrin. Nuk ka ndryshime pasi përdoruesi kyç që është marrë me atë punë dhe gëzon njohje të mirë të licensave nuk është bërë i gjallë. Plani im është që të përfundojmë çështjen e automoderatorit (i cili po përparon goxha dhe duhet të jetë gati për të nisur punë së shpejti [[phab:T420450]]) dhe 2000 gabimet e fundit në kod te [[Special:LintErrors]] dhe pastaj t'i shkruaj personalisht atij e nëse nuk përgjigjet të mundohem të gjej zgjidhje alternative, ndoshta duke gjetur ndonjë përdorues tjetër që mund të ndihmojë nga Commons, ose në ndonjë mënyrë tjetër. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 18 maj 2026 12:21 (CEST) :Nëse mund t'i jepet përparësi do ishte mirë, pasi sidoqoftë ato që s'kanë licensim deri tani do grisen të gjitha, ka filluar para shumë kohësh, le të përmbyllet sa më shpejt. Nëse mund ti shkruaje tani, e nëse s'përgjigjet atëherë një kërkesë brenda javës në Commons! - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 19 maj 2026 00:31 (CEST) ::E mirëkuptoj plotësisht vullnetin tënd për ta përmbyllur si çështje (pasi, siç mendoj se e di, jam nismëtar te ajo çështje) por fatkeqësisht tema në fjalë ka disa kompleksitete që duhen trajtuar me kujdes nëse duam t'i japim zgjidhjen e duhur. Shumë fotografi mund të ruhen në Commons përpara se të fshihen. Por për ta bërë këtë duhen studiuar me radhë e t'i gjenden licensat përkatëse. Kjo ka qenë pika që deri herën e fundit ka ndihmuar ai përdoruesi i huaj (jo shqiptar) duke gjetur licensat përkatëse pas hulumtimit për çdo fotografi dhe duke u kujdesur për procesin e eksportimit në Commons (përdoruesi në fjalë kishte zhvilluar dhe robotë që ndihmonin me këtë proces). Gjithashtu, pasi procesi të përfundonte, do të duhej të bëhej një shkrim i mirë i rregulloreve në lidhje me licensat e ligjet shqiptare në mënyrë që të mund të rihapnim ngarkimin lokal të materialeve sërish pas më shumë se 10 viteve. Kjo përsëri do të kërkonte ndihmë nga një përdorues i aftë te çështjet e licensave. Për të gjitha këto, nuk është aq e lehtë të gjesh dikë si vullnetar që pranon të ndihmojë të hulumtojë qindra fotografi të vjetra nga një projekt i huaj dhe më pas merret dhe me përpilimin e rregulloreve përkatëse për të. Dhe nëse do të gjendej lehtësisht, vetë puna do të ishte goxha e ngadaltë për shkak të faktorëve të mësipërm. Rasti i përdoruesit që erdhi të na ndihmonte ishte i veçantë pasi përdoruesi në fjalë merrej specifikisht me këtë punë dhe u ofrua vetë të ndihmonte. Do të përpiqem të komunikoj me të por gjithsesi do të jetë një proces i ngadaltë. Fatkeqësisht aktiviteti im në Wikipedia pakësohet ndjeshëm gjatë periudhës verore kështu që kjo do të ndikojë ca në këtë drejtim. Por pa dëshpërim, bëhet fjalë për materiale që kanë mbi 10 vite aty. Mund të presin dhe pak. :) - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 27 maj 2026 14:36 (CEST) :::E di që je nismëtar, të mundohemi t'i përfundojmë ca punë, jo domosdoshmërisht këtë në veçanti, po mundohem t'i shtyj të gjitha drejt përfundimit, të kalojmë në shkallë të tjera. Besoj se mund të presin dhe pak! Shpresoj të gjindet dikush që do ndihmojë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 11 qershor 2026 03:20 (CEST) == Occultus == Përshëndetje, si kaloni, kisha një pyetje konkrete për ju, si ka mundësi që jeni përfaqësues/e të WoALUG dhe faqja juaj e përdoruesit është bosh, nuk ka as të dhëna bazike se nga je (AL/KS/tjetër..) apo qfarë përfaqëson dhe cila është pozita/roli juaj në WoALUG. Të paktën të shkruaj që jeni pjesëtarë/përfaqësues të organizatës.. Mirë që ne jemi vullnetarisht (pa përfitime) duke kontribuar për shumë vite, por nga ana juaj më duket paksa komike, që nuk e keni një stampë ose përshkrim të shkurtër, dhe ne si vullnetarë të gjithë kemi bërë njëfar prezantimi në komunitet apo jo?! Nëse kërkesa ime ju tingëllon absurde, na ndriqoni! Të dy zyrat (vendndodhjet) tuaja, është mirë të kenë nga 1 llogari administratori një në Shqipëri dhe tjetra llogari në Kosovë, për arsye të aktiviteteve, duke qenë se Vyolltsa tashmë mori privilegje, nëse ndonjëri nga adminët ekzistues veç nuk është pjesë e juaja, ju inkurajoj ta propozoni edhe ju një kur të jetë momenti i duhur. Me respekt për angazhimin tuaj fisnik, Trimi. - @[[Përdoruesi:Ritamaliqi|Ritamaliqi]], @[[Përdoruesi:Vyolltsa|Vyolltsa]], @[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]], @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 12 maj 2026 00:06 (CEST) :Pershendetje @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] dhe te tjeret, jo tema me relevante per kete diskutim por sidoqofte. Puna si staf/bord ne WoALUG dhe priviligjet a administratorit na nxjerrin probleme per shkak se njerezit asociojne pastaj organizaten me editimet ne wiki qe gjithmone jane pergjegjesi individuale, dhe realisht per punen tone nuk na duhen. Bordin/stafin aktual te WoALUG mund ta shikoni ne kete [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Albanian_Language_User_Group faqe] (anglishtja zakonisht eshte me e fresket). Çfare na ndihmon shume eshte roli i Rishikuesi per shkak te punes qe bejme me kontribues te rinj, momentalisht kjo aplikohet per @[[Përdoruesi:Eraqena|Eraqena]], @[[Përdoruesi:Margott|Margott]] dhe mua (momentalisht i kam por me tendenca per t'mi hequr :) ). Flm! [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 27 maj 2026 12:09 (CEST) ::Në atë rast nëse vet kërkoni të mbani pavarësinë e organizatës, me mospërfshirje, mund edhe të qëndroni pa privilegje administratori, siç dihet, edhe nga adminët kërkohen detyra (goals) vjetore që duhen arritur në afate të caktuara dhe aktivitet i lartë. Flm për lidhjen e WoALUG. @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], si mund të veprojmë tutje për dhënie privilegjesh (të Rishikuesit) për disa llogari që përdoren rregullisht nga anëtarët kryesorë të WoALUG, që të mos pengohet veprimtaria e tyre.. Dhe në përshkrimin e ndryshimit të privilegjeve të ceket se janë anëtarë të WoALUG.. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 27 maj 2026 18:58 (CEST) == Ndryshime të çuditshme == Të shof që bën disa ndryshime të çuditshme, si ky këtu: https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Jiang_Xueqin&curid=397472&diff=2913173&oldid=2913003 Tani po shoh që e ke bërë edhe me kategori të tjera. Së pari dua të të vë në dukje që ky ndryshim nga '''''Biografi shqiptarësh/kanadezësh/italianësh''''' --> '''''Biografi shqiptare/kanadeze/italiane''''' është shumë i gabuar. Nuk shkon fare. Tingëllon keq, dhe më rëndësishëm lë vend për ambiguitet, sepse psh të gjitha biografitë këtu në wikin tonë biografi shqiptare janë sepse biografia është e shkruar në shqip. Pra biografia duhet ti drejtohet CILËSISË/KARAKTERISTIKËS së subjektit, dhe subjekti në këtë rast dallohet si italian (në shumës ''(disa) italianësh''), jo të dallohet biografia si italiane, sepse biografia është term abstrakt në vetvete... . Nuk e di nëse ti i bën nga nxitimi këto ndryshime apo nëse nuk e kupton mirë nuancën që këto kanë në shqipen standarde. Uroj të kesh marrë konsensus nga adminë të tjerë për këto. Të lutem mendoje me kujdes thelpin, dhe ndjesë për mënyrën e drejtëpërdrejtë të të thënit të gjërave... por kështu jam unë. [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 24 mars 2026 16:51 (CET) :Çka mundem me të ndihmu konkretisht? - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 16:59 (CET) ::Po të them që (1) '''nuk shkon ndryshimi''' që po bën dhe që ke bërë me emrat e këtyre kategorive. Dhe '''(2)''' po të pyes, '''a ke marrë konsensus më para'''? Nëse nuk e ke marrë konsensusin të lutem hape vet si RfC, pra kërkesë për konsensus... por unë po ta them, sepse ta argumentova, nuk shkon në shqip, dhe jam i sigurt që nuk ke për ta marrë sepse nuk shkon në shqip at ndryshim që po bën. Kuptoje drejtë. Flm [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 24 mars 2026 17:03 (CET) :::Nuk e kuptove pyetjen që e shtrova. Mirëmbetsh. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 17:08 (CET) ::::Mendoj që në shumicën e rasteve termi i duhur është ''biografi popullsie'', pra biografi për individë nga kombësia në fjalë. Biografi shqiptare/italine etj. do të mund të përdorej vetëm në rastet kur bëhet fjalë për libra ose artikuj biografikë të njohura në gjuhët përkatëse, fenomen disi më i rrallë që s'besoj të ketë kategori të veçantë në projekte wiki. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 25 mars 2026 02:44 (CET) :::::Nëse beson se kështu është gabim, atëherë zhvendose përsëri, atë dhe kategoritë për biografi tjera. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 22 maj 2026 18:09 (CEST) == Undeletion of the article [[Boris Perçatkin]] == Hello. This article was deleted by {{u|Johannnes89}} following [[:meta:Steward requests/Miscellaneous#Discussion on Using AI to Translate Wikipedia Articles|the discussion on Meta-Wiki]]. The discussion concerned the deletion of translations that had not undergone editorial review. However, the article on this wiki was marked as patrolled by you that is it had passed such a review and was deleted in error. Therefore, I ask you to undelete it. [[Përdoruesi:Asorev|Asorev]] ([[Përdoruesi diskutim:Asorev|diskutimet]]) 6 tetor 2026 14:57 (CEST) :The user forgot to mention that he copy+pasted AI generated translations of the same article to 100+ wikis without knowing the language and reviewing the AI output. The discussion linked above proves that their AI model made obvious mistakes in some languages. That’s an unacceptable risk to smaller wikis [https://www.technologyreview.com/2025/09/25/1124005/ai-wikipedia-vulnerable-languages-doom-spiral/] and the reason why I‘ve deleted the article across global sysop wikis. Of course local admins may restore the article if their AI text happens to be of good/acceptable quality in this wiki. Most wikis don't use the review feature as an explicit statement that the entire article content has been checked, but rather that they didn’t see obvious vandalism. Don’t know how this is handled at sqwiki but you can’t just interpret the "review" click as "someone has confirmed my page is good" on any wiki. [[Përdoruesi:Johannnes89|Johannnes89]] ([[Përdoruesi diskutim:Johannnes89|diskutimet]]) 6 tetor 2026 20:05 (CEST) ::Yes, I interpret the "review" click as "someone has confirmed my page is good". I disagree with you that I can't do this. The local admin will settle the matter between us. [[Përdoruesi:Asorev|Asorev]] ([[Përdoruesi diskutim:Asorev|diskutimet]]) 6 tetor 2026 20:15 (CEST) :::The deletion is acceptable in such cases, i don't see a good reason to restore it, since it looks like it was posted in a rushed way in many wikis which is not acceptable. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 7 tetor 2026 02:48 (CEST) == Ndihmë == Pershendetje Leutrim. Me udhezim te Klein Muçit, artikullin [[Adolf Hitleri]] e kandidova si artikull te perkryer. Do ta vleresoja voten tende pro. Ose, nese mundesh, ta permiresosh artikullin sipas votes se Kleinit. Falemners. --[[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]] ([[Përdoruesi diskutim:DieliAlla|diskutimet]]) 11 tetor 2026 14:05 (CEST) :Përshëndetje Dielind, pasi nuk është e udhës të diktohet vota e dikujt, mund të kërkohet votim. Unë siç të pata thënë më parë nuk kisha për një kohë në fokus disa nga hapësirat te faqja kryesore, për shkak të kohës së kufizuar se kam dhe angazhime në punë, kur të merrem me atë pjesë do i votoj të gjitha njëheri, se ka dhe një proces rivlerësimi etj.. është pak më e komplikuar se thjesht votimi, duhet rishqyrtuar gjendja e faqeve një nga një në detaje. Jemi zgjeruar me procese të shumta e tani kemi filluar t'i përfundojmë ato kryesoret, që më pas të lirohemi e të jemi më përgjigjës ndaj kërkesave. Faleminderit për shkrimin e punë të mbarë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 11 tetor 2026 15:59 (CEST) == Kërkesë për shqyrtimin e një redaktimi te George Soros == Përshëndetje! Kam bërë një redaktim te artikulli «George Soros» më 19 tetor 2026. Kam shtuar disa informacione, por tani dyshoj se ato mund të mos jenë të vërteta. Teksti nuk shfaqet më në artikullin aktual, por ende duket te faqja e ndryshimeve. Ju lutem, a mund ta shqyrtoni redaktimin tim dhe të më tregoni nëse mund të fshihet nga historiku publik, sipas rregullave të Wikipedia-s? Faleminderit për ndihmën! [[Speciale:Kontributet/~2026-55971-13|~2026-55971-13]] ([[Përdoruesi diskutim:~2026-55971-13|talk]]) 19 tetor 2026 14:58 (CEST) 14erbfs4cnaqktepf8r5razcgjjmeug 0 323194 3058297 3031766 2026-10-19T19:43:22Z Bbegu95 194636 /* */ 3058297 wikitext text/x-wiki {{cung}} '''Juridiksioni''' (nga latinishtja juris 'ligj' + dictio 'deklaratë') është termi [[Ligji|ligjor]] për autoritetin ligjor që i jepet një personi juridik për të vendosur [[Drejtësia|drejtësi]]. Në federatat si Shtetet e Bashkuara, zonat e juridiksionit zbatohen në nivele lokale, [[Shteti|shtetërore]] dhe federale. Juridiksioni e merr thelbin e tij nga e [[E drejta nderkombetare|drejta ndërkombëtare]], konflikti i ligjeve, ligji kushtetues dhe kompetencat e degëve ekzekutive dhe legjislative të [[Qeveria|qeverisë]] për të ndarë burimet për t'i shërbyer më së miri nevojave të [[Shoqëria|shoqërisë]].<ref>{{Citation|title=Jurisdiction|date=2022-11-29|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Jurisdiction&oldid=1124566920|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-12-18}}</ref> == Pritjani kokën Ngushëllim Manzit == == Referime == [[Kategoria:Politikë]] [[Kategoria:Ligje]] q8d1hhsbygwc8whf92t9bqz5u3xsxrf 3058298 3058297 2026-10-19T19:43:35Z Bbegu95 194636 3058298 wikitext text/x-wiki {{cung}} '''Juridiksioni''' (nga latinishtja juris 'ligj' + dictio 'deklaratë') është termi [[Ligji|ligjor]] për autoritetin ligjor që i jepet një personi juridik për të vendosur [[Drejtësia|drejtësi]]. Në federatat si Shtetet e Bashkuara, zonat e juridiksionit zbatohen në nivele lokale, [[Shteti|shtetërore]] dhe federale. Juridiksioni e merr thelbin e tij nga e [[E drejta nderkombetare|drejta ndërkombëtare]], konflikti i ligjeve, ligji kushtetues dhe kompetencat e degëve ekzekutive dhe legjislative të [[Qeveria|qeverisë]] për të ndarë burimet për t'i shërbyer më së miri nevojave të [[Shoqëria|shoqërisë]].<ref>{{Citation|title=Jurisdiction|date=2022-11-29|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Jurisdiction&oldid=1124566920|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-12-18}}</ref> == Referime == [[Kategoria:Politikë]] [[Kategoria:Ligje]] 3625cc1nyo473mqy993or58wu9ntrel 3058299 3058298 2026-10-19T19:45:18Z Bbegu95 194636 /* */ 3058299 wikitext text/x-wiki {{cung}} '''Juridiksioni''' (nga latinishtja juris 'ligj' + dictio 'deklaratë') është termi [[Ligji|ligjor]] për autoritetin ligjor që i jepet një personi juridik për të vendosur [[Drejtësia|drejtësi]]. Në federatat si Shtetet e Bashkuara, zonat e juridiksionit zbatohen në nivele lokale, [[Shteti|shtetërore]] dhe federale. Juridiksioni e merr thelbin e tij nga e [[E drejta nderkombetare|drejta ndërkombëtare]], konflikti i ligjeve, ligji kushtetues dhe kompetencat e degëve ekzekutive dhe legjislative të [[Qeveria|qeverisë]] për të ndarë burimet për t'i shërbyer më së miri nevojave të [[Shoqëria|shoqërisë]].<ref>{{Citation|title=Jurisdiction|date=2022-11-29|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Jurisdiction&oldid=1124566920|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-12-18}}</ref> === Juridiksioni në Evropë === == Referime == [[Kategoria:Politikë]] [[Kategoria:Ligje]] n7bxjyt43gmv5k15avjiuid4rp336zx 3058300 3058299 2026-10-19T19:45:31Z Bbegu95 194636 3058300 wikitext text/x-wiki {{cung}} '''Juridiksioni''' (nga latinishtja juris 'ligj' + dictio 'deklaratë') është termi [[Ligji|ligjor]] për autoritetin ligjor që i jepet një personi juridik për të vendosur [[Drejtësia|drejtësi]]. Në federatat si Shtetet e Bashkuara, zonat e juridiksionit zbatohen në nivele lokale, [[Shteti|shtetërore]] dhe federale. Juridiksioni e merr thelbin e tij nga e [[E drejta nderkombetare|drejta ndërkombëtare]], konflikti i ligjeve, ligji kushtetues dhe kompetencat e degëve ekzekutive dhe legjislative të [[Qeveria|qeverisë]] për të ndarë burimet për t'i shërbyer më së miri nevojave të [[Shoqëria|shoqërisë]].<ref>{{Citation|title=Jurisdiction|date=2022-11-29|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Jurisdiction&oldid=1124566920|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-12-18}}</ref> == Referime == [[Kategoria:Politikë]] [[Kategoria:Ligje]] 3625cc1nyo473mqy993or58wu9ntrel 0 323297 3058288 2961135 2026-10-19T18:12:57Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 2 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3058288 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Suomen Puolustusvoimien tornileijona.svg|parapamje|Vula e Forcave të Mbrojtjes Finlandeze.]] '''Forcat e Mbrojtjes së Finlandës''' janë [[ushtria]] e [[Finlanda|Finlandës]]. Forcat e Mbrojtjes Finlandeze përbëhen nga [[:en:Finnish_Army|Ushtria Finlandeze]], [[:en:Finnish_Navy|Marina Finlandeze]] dhe [[:en:Finnish_Air_Force|Forca Ajrore Finlandeze]]. Në kohë lufte, [[:en:Finnish_Border_Guard|Roja Kufitare Finlandeze]] (e cila është njësi e pavarur ushtarake në kohë paqeje) bëhet pjesë e Forcave të Mbrojtjes Finlandeze. Rekrutimi universal i meshkujve është krijuar, sipas të cilit të gjithë meshkujt shërbejnë për 165, 255 ose 347 ditë, nga viti kur mbushin 18 vjeç deri në vitin kur mbushin 29 vjeç. Ofrohet shërbimi alternativ joushtarak për meshkujt dhe shërbimi vullnetar për femrat. Finlanda është i vetmi shtet jo-anëtar i [[Bashkimi Evropian|Bashkimit Evropian]] në kufi me [[Rusia|Rusinë]]. Politika zyrtare e Finlandës thotë se një forcë ushtarake e kohës së luftës me një personel prej 280.000 përbën një rezistencë të mjaftueshme. Ushtria përbëhet nga një ushtri shumë e mobile fushore e mbështetur nga njësitë lokale të mbrojtjes. Ushtria mbron territorin kombëtar dhe strategjia e saj ushtarake është përdorimi i [[:en:Geography_of_Finland|terrenit shumë të pyllëzuar dhe liqeneve të shumta]] për të shkatërruar një agresor, në vend që të përpiqet të mbajë ushtrinë sulmuese në kufi. Buxheti i mbrojtjes i Finlandës për vitin 2022 është afërsisht 5.8 miliardë [[Euro|€]]. Shërbimi vullnetar jashtë shtetit është shumë i zakonshëm dhe trupat shërbejnë në mbarë botën në misionet e [[Organizata e Kombeve të Bashkuara|OKB]]-së, [[NATO]]-s dhe [[Bashkimi Evropian|BE]]-së. Me një arsenal prej 700 topa, 700 mortajash të rënda dhe 100 raketa-hedhës të shumëfishtë, Finlanda ka aftësinë më të madhe të artilerisë në [[Evropa Perëndimore|Evropën Perëndimore]].<ref>{{Cite web|title=Suomella on järisyttävän suuri ja kadehdittu tykistö|language=fi|url=https://www.iltalehti.fi/kotimaa/a/7b4df6b7-cb77-4af7-bd97-80bd2c109f5b}}</ref> Gatishmëria për mbrojtjen e atdheut kundër një armiku superior është në 76%, një nga nivelet më të larta në Evropë.<ref>{{cite web|date=18 maj 2022|title=Maanpuolustustahto|url=https://yle.fi/a/3-12450426|access-date=18 maj 2022|publisher=Yle|language=fi}}</ref> Forcat e Mbrojtjes Finlandeze bashkëpunojnë ngushtë me Rojet Kufitare Finlandeze.<ref>{{Cite web|title=National defence and military service|url=https://raja.fi/en/national-defence-and-military-service|access-date=2022-06-30|website=The Finnish Border Guard|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20220530103150/https://raja.fi/en/national-defence-and-military-service|archive-date=30 maj 2022|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Border surveillance - Ministry of the Interior|url=https://intermin.fi/en/border-management/border-surveillance|access-date=2022-06-30|website=Sisäministeriö|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20220703022559/https://intermin.fi/en/border-management/border-surveillance|archive-date=3 korrik 2022|url-status=dead}}</ref> Roja Kufitare Finlandeze ka buxhetin e saj vjetor dhe afatgjatë të investimeve. == Histori == === Lufta Civile === Pas shpalljes së pavarësisë së Finlandës më 6 dhjetor 1917, Garda Qytetare u shpallën trupat e qeverisë më 25 janar 1918 dhe më pas gjeneral-lejtnant i Ushtrisë Perandorake Ruse C. G. E. Mannerheim u emërua si komandant i përgjithshëm i këtyre forcave të nesërmen. . Luftimet midis Gardës së Bardhë (siç njiheshin zakonisht Garda Qytetare) dhe Gardës së Kuqe kishin shpërthyer tashmë rreth një javë më parë rreth Viipuri, në atë që u bë e njohur si Lufta Civile Finlandeze. Në luftë, të bardhët fituan kryesisht falë udhëheqjes së gjeneralit Mannerheim dhe udhëheqjes me shembull të mendjes sulmuese të 1,800 finlandezëve Jäger të stërvitur nga gjermanët, të cilët sollën me vete doktrinën taktike gjermane dhe kulturën ushtarake. Vitet e pasluftës u karakterizuan nga Fushatat Vullnetare që përfunduan në vitin 1920 me nënshkrimin e Traktatit të Tartu, i cili i dha fund gjendjes së luftës midis Finlandës dhe Rusisë Sovjetike dhe përcaktoi kufijtë e njohur ndërkombëtarisht të Finlandës. === Vitet ndërmjet luftërave === Pas fitores së Luftës Civile, ushtria finlandeze në kohë paqeje u organizua si tre divizione dhe një brigadë nga oficerë profesionistë gjermanë. Ajo u bë struktura bazë për 20 vitet e ardhshme. Bregdeti ruhej nga fortifikime bregdetare ish cariste dhe anije të marra si çmime lufte. Forca Ajrore ishte formuar tashmë në mars 1918, por mbeti pjesë e Ushtrisë dhe nuk u bë një forcë luftarake plotësisht e pavarur deri në vitin 1928. Garda e Bardhë (Suojeluskunta) luajti një rol kyç në politikën e mbrojtjes finlandeze ndërluftë, pasi ato në thelb shërbyen si forca të milicisë lokale/territoriale, dhe disa kishin gatishmëri dhe trajnim më të lartë për mobilizim të shpejtë. Qeveria e re vendosi rekrutimin pas Luftës Civile dhe gjithashtu futi një sistem mobilizimi dhe kurse rifreskuese të detyrueshme për rezervistët. Një akademi që ofron trajnim bazë për oficerët (Kadettikoulu) u krijua në 1919, themelimi i një Kolegji të Shtabit të Përgjithshëm (Sotakorkeakoulu) pasoi në 1924 dhe në 1927 u krijua një shkollë trajnimi taktik (Taistelukoulu) për oficerët e nivelit të kompanisë dhe të rinjtë dhe nënoficerët. . Kërkesa për një vit shërbimi të detyrueshëm ishte më e madhe se ajo e vendosur nga çdo vend tjetër skandinav në vitet 1920 dhe 1930, por kundërshtimi politik ndaj shpenzimeve të mbrojtjes e la ushtrinë keq të pajisur për t'i rezistuar një sulmi nga Bashkimi Sovjetik, i vetmi kërcënim sigurie në sytë finlandez. === Lufta e Dytë Botërore === Kur sovjetikët pushtuan në nëntor 1939, finlandezët, të udhëhequr nga Marshall Mannerheim, mundën Ushtrinë e Kuqe në shumë raste, duke përfshirë Betejën vendimtare të Suomussalmi. Këto suksese ishin në një masë të madhe falë aplikimit të taktikave motti. Finlanda mbrojti me sukses pavarësinë e saj, por lëshoi 9% të territorit të saj sipas Traktatit të Paqes së Moskës. Gjatë luftës finlandezët humbën 25,904 burra, ndërsa humbjet sovjetike ishin 167,976 të vdekur. Trupat finlandeze të pajisura me armë antitank Panzerfaust kalojnë pranë një tanku të shkatërruar sovjetik T-34 gjatë Betejës së Tali-Ihantala. Ushtari i plumbit është gjithashtu i armatosur me një Suomi KP/-31. Finlanda luftoi në luftën e vazhdueshme përkrah Gjermanisë nga viti 1941 deri në vitin 1944. Falë ndihmës naziste-gjermane, ushtria u pajis shumë më mirë dhe periudha e rekrutimit u rrit në dy vjet, duke bërë të mundur formimin e gjashtëmbëdhjetë divizioneve të këmbësorisë. Pasi u vendosën fillimisht në mbrojtje, finlandezët përfituan nga pozicionet e dobësuara sovjetike si pasojë e operacionit Barbarossa, duke rikuperuar me shpejtësi territoret e tyre të humbura dhe duke pushtuar territorin sovjetik në Karelia, pasi u vendosën në pozicione mbrojtëse në dhjetor 1941. Ofensiva sovjetike e qershorit 1944 zhbëu këto përfitime finlandeze dhe, ndërkohë që dështoi në objektivin e saj për të shkatërruar ushtrinë finlandeze dhe për të detyruar Finlandën të dorëzohej pa kushte, e detyroi Finlandën të dilte nga lufta. Finlandezët ishin në gjendje të ruanin pavarësinë e tyre me fitoret kryesore mbrojtëse ndaj Ushtrisë së Kuqe, Beteja e Tali-Ihantala ishte shumë domethënëse. Këto konflikte që përfshinin Finlandën patën një ndikim të rëndësishëm në forcën moderne të mbrojtjes finlandeze. Ndërsa ushtritë e tjera evropiane kanë reduktuar forcat e tyre, Finlanda ka mbajtur një ushtri të madhe rezervë me bazë rekrutët. Siç thuhej në një raport suedez: "Arsyeja pse FDF zgjodhi të ruante këtë model ndërsa fqinjët e saj nordikë u hodhën në bandën e ekspeditës nuk është e vështirë të shihet. Duke ndarë një kufi 1340 km me Rusinë, nevoja për forca të mëdha tokësore është e vetëshpjegueshme. Për më tepër, kujtimet e Luftës së Dytë Botërore – në të cilën mbi 2 për qind e popullsisë vdiq në dy luftëra brutale me Bashkimin Sovjetik – janë shumë të gjalla në Finlandë”. I njëjti aspekt është theksuar edhe më fort pas pushtimit rus të Ukrainës dhe vendimit të Finlandës për t'u anëtarësuar në NATO. Me thonjëza si; "Pas Luftës së Dytë Botërore, pasi pengoi përparimin e Ushtrisë së Kuqe të fuqishme në Luftën e Dimrit të viteve 1939-40 dhe më pas duke kërkuar të rimarrë territorin që sovjetikët pretenduan përfundimisht, Finlandës iu desh të pranonte neutralitetin e imponuar nga Moska. Por për habinë e pothuajse të gjithëve , ajo ia doli edhe në këtë detyrë degraduese, duke ndërtuar forca të armatosura që ishin shumë të afta dhe u mbështetën energjikisht nga shoqëria civile – ndërkohë që në të njëjtën kohë arriti të mbajë dialogun me Moskën.", "Finlanda ka ende shërbimin e detyrueshëm ushtarak. Finlanda do të të jetë në gjendje të mobilizojë një ushtri prej 280,000 ushtarësh. Kjo është një ushtri mjaft e madhe në Evropën moderne", me pikëpamje të ngjashme që shprehen edhe gjetkë, shpesh duke iu referuar faktit se Finlanda ka mbajtur forcën e saj të armatosur me bazë rekrutësh ose gatishmëri të tjera. -njësi të lidhura, në kontrast me vendet e tjera evropiane që tani duhet të riarmatosen, si Gjermania si shembull. Gjatë ngjarjeve të vitit 2022 e gjithë kjo ka marrë vëmendje edhe ndërkombëtarisht. === Lufta e Ftohtë === Demobilizimi dhe rigrupimi i Forcave të Mbrojtjes Finlandeze u krye në fund të vitit 1944 nën mbikëqyrjen e Komisionit të Kontrollit Aleat të dominuar nga Sovjetik. Pas Traktatit të Parisit në 1947, i cili vendosi kufizime në madhësinë dhe pajisjet e forcave të armatosura dhe kërkonte shpërbërjen e Gardës Qytetare, Finlanda riorganizoi forcat e saj të mbrojtjes. Fakti që kushtet e traktatit të paqes nuk përfshinin ndalime për rezervat ose mobilizimin, bëri të mundur që të mendohej për një institucion adekuat të mbrojtjes brenda kufijve të përcaktuar. Riorganizimi rezultoi me miratimin e brigadës - në vend të divizionit - si formacion standard. Për dy dekadat e para pas Luftës së Dytë Botërore, Forcat e Mbrojtjes Finlandeze u mbështetën kryesisht në materialet e vjetruara të kohës së luftës. Shpenzimet e mbrojtjes mbetën minimale deri në fillim të viteve 1960. Gjatë kulmit të Luftës së Ftohtë, qeveria finlandeze bëri një përpjekje të vetëdijshme për të rritur aftësinë mbrojtëse. Kjo rezultoi në vënien në punë të disa sistemeve të reja të armëve dhe forcimin e mbrojtjes së Laplandës finlandeze me ngritjen e garnizoneve të reja në zonë. Nga viti 1968 e tutje, qeveria finlandeze miratoi doktrinën e mbrojtjes territoriale, e cila kërkon përdorimin e sipërfaqeve të mëdha tokësore për të vonuar dhe konsumuar një agresor të mundshëm. Doktrina u plotësua me konceptin e mbrojtjes totale që kërkon përdorimin e të gjitha burimeve të shoqërisë për mbrojtjen kombëtare në rast krize. Nga mesi i viteve 1960 e tutje, Forcat e Mbrojtjes Finlandeze filluan gjithashtu të përgatiteshin në mënyrë specifike për të mposhtur një sulm strategjik, llojin që Bashkimi Sovjetik përdori me sukses për të rrëzuar qeverinë e Çekosllovakisë në vitin 1968. Në një konfrontim të gjithanshëm midis dy blloqeve të mëdha, Objektivi finlandez do të kishte qenë të parandalonte çdo inkursion ushtarak në territorin finlandez dhe në këtë mënyrë ta mbante Finlandën jashtë luftës. === Historia e fundit === Rënia e Bashkimit Sovjetik në 1991 nuk e eliminoi kërcënimin ushtarak të perceptuar nga qeveria, por natyra e kërcënimit kishte ndryshuar. Ndërsa koncepti i mbrojtjes totale, territoriale nuk u hoq, planifikimi ushtarak ka lëvizur drejt aftësisë për të parandaluar dhe frustruar një sulm strategjik ndaj rajoneve vitale të vendit. Fundi i Luftës së Ftohtë lejoi gjithashtu mundësi të reja të cilat më parë do të shiheshin si thyerje të qëndrimit të neutralitetit të Finlandës, si p.sh. pjesëmarrja në Luftën në Afganistan dhe Grupin e Betejës Nordik. Me ndryshimin në mjedisin e sigurisë evropiane të sjellë nga pushtimi rus i Ukrainës në vitin 2022, zyrtarët e qeverisë finlandeze filluan të shprehnin mbështetje gjithnjë e më të fortë për anëtarësimin në NATO, të mbështetur nga sondazhet që tregojnë një rritje të shpejtë të gatishmërisë së qytetarëve finlandezë për t'u bashkuar me NATO-n. Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s Jens Stoltenberg shprehu mbështetjen e tij në prill 2022 për përfshirjen e Finlandës në aleancën e mbrojtjes Euro-Atlantike dhe deklaroi se vendet anëtare të NATO-s ka të ngjarë të mbështesin me entuziazëm një ofertë të Finlandës për anëtarësim. Më 11 maj 2022, kryeministri i Mbretërisë së Bashkuar Boris Johnson dhe presidenti finlandez Sauli Niinistö nënshkruan një marrëveshje të re të mbrojtjes reciproke "për të përforcuar sigurinë e tyre dhe për të forcuar mbrojtjen e Evropës Veriore, përballë kërcënimeve të ripërtërira". Kjo ka ndihmuar në adresimin e shqetësimeve brenda Finlandës se vonesa ndërmjet aplikimit dhe pranimit në NATO, kohë gjatë së cilës Finlanda nuk do të ishte ende në gjendje të përdorë Nenin 5 të NATO-s dhe mund të paraqesë një mundësi për një pushtim rus. Më 12 maj 2022, Presidenti Sauli Niinistö dhe kryeministrja Sanna Marin lëshuan një deklaratë të përbashkët duke mbështetur kërkesën e Finlandës për anëtarësim në NATO, duke thënë "Si një anëtare e NATO-s, Finlanda do të forconte të gjithë aleancën e mbrojtjes. Finlanda duhet të aplikojë për anëtarësim në NATO pa vonesë. " Më 17 maj 2022, Parlamenti i Finlandës votoi me shumicë dërrmuese për të aplikuar për anëtarësim në NATO, me 188 vota pro dhe 8 kundër. Të nesërmen në mëngjes, ambasadori finlandez në NATO, Klaus Korhonen, paraqiti zyrtarisht kërkesën e Finlandës tek Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Jens Stoltenberg. Në të njëjtën kohë edhe Suedia paraqiti kërkesën e saj. Më 29 qershor 2022, 30 vende të NATO-s i bënë një ftesë zyrtare Finlandës së bashku me Suedinë për t'u anëtarësuar në NATO. Të dy vendet morën statusin e anëtarëve aspirantë ndërsa morën pjesë në samitin vjetor të NATO-s në Madrid si vende mysafire. Finlanda u bë anëtare e plotë e NATO-s më 4 prill 2023. == E ardhmja == Forcat e Mbrojtjes aktualisht janë duke iu nënshtruar programeve kryesore të prokurimit për të tre degët. Marina është planifikuar të marrë anijet e saj më të mëdha që nga klasa Väinämöinen e epokës së Luftës së Dytë Botërore me klasën e re Pohjanmaa. Forcat Ajrore kanë marrë vendimin për të blerë Lockheed Martin F-35A për të zëvendësuar të gjithë avionët luftarakë McDonnell Douglas F/A-18 Hornet për 10 miliardë euro. Ndërkohë, Ushtria po planifikon të plotësojë mjetet e blinduara të modernizuara Patria Pasi me finlandezin Patria 6×6. Pushka e sulmit standard RK 62 po përmirësohet gjithashtu në një variant të ri. Një sistem i ri raketor i mbrojtjes ajrore në lartësi të madhe u zgjodh në prill 2023, sistemi David's Sling i Rafael. == Organizimi == Forcat finlandeze të mbrojtjes janë nën komandën e Shefit të Mbrojtjes, i cili është drejtpërdrejt në varësi të Presidentit të Republikës për çështjet që lidhen me komandën ushtarake. Vendimet për urdhrat ushtarakë merren nga Presidenti i Republikës në konsultim me Kryeministrin dhe Ministrin e Mbrojtjes. Përveç Komandës së Mbrojtjes (finlandisht: Pääesikunta, suedisht: Huvudstaben), degët ushtarake janë Ushtria Finlandeze (finlandisht: Maavoimat, suedisht: Armén), Marina Finlandeze (finlandisht: Merivoimat, suedisht: Marinen) dhe Forcat Ajrore Finlandeze ( Finlandisht: Ilmavoimat, suedisht: Flygvapnet). Roja Kufitare (finlandisht: Rajavartiolaitos, suedisht: Gränsbevakningsväsendet) (përfshirë rojen bregdetare) është nën autoritetin e Ministrisë së Brendshme, por mund të përfshihet plotësisht ose pjesërisht në forcat e mbrojtjes kur kërkohet nga gatishmëria e mbrojtjes. Të gjitha detyrat logjistike të Forcave të Mbrojtjes kryhen nga Komanda e Logjistikës së Forcave të Mbrojtjes (finlandisht: Puolustusvoimien logistiikkalaitos), e cila ka tre regjimente logjistike për secilën krahinë ushtarake. Ushtria është e ndarë në tetë njësi të nivelit të brigadës (finlandisht: joukko-osasto). Nën brigadat, kishte 12 rrethe ushtarake (finlandisht: aluetoimisto), të cilat ishin përgjegjëse për kryerjen e draftit, stërvitjes dhe aktivizimit në kohë krize të rezervistëve dhe për planifikimin dhe ekzekutimin e mbrojtjes territoriale të zonave të tyre. Rrethet ushtarake u shpërbënë në vitin 2014, si një pjesë e kursimeve prej 800 milionë eurosh që Forcat e Mbrojtjes Finlandeze duhej të bënin. Marina përbëhet nga selia dhe katër njësi të nivelit të brigadës: Flota Bregdetare (finlandisht: Rannikkolaivasto), Brigada Bregdetare (finlandisht: Rannikkoprikaati), Brigada Nyland (finlandisht: Uudenmaan Prikaati, suedisht: Nylands Brigad) dhe Akademia Detare: Merisolu (Finnitakou). . Flota Bregdetare përfshin të gjithë luftëtarët sipërfaqësorë të Marinës, ndërsa Brigada Bregdetare dhe Brigada Nyland trajnojnë trupat bregdetare. Forcat Ajrore përbëhen nga selia dhe katër njësi të nivelit të brigadës: Komandat Ajrore Satakunta, Lapland dhe Kareliane (finlandisht: lennosto) dhe Akademia e Forcave Ajrore (finlandisht: Ilmasotakoulu). Ata janë përgjegjës për sigurimin e integritetit të hapësirës ajrore finlandeze gjatë paqes dhe për zhvillimin e pavarur të luftës ajrore gjatë një krize. Stërvitja ushtarake e rezervistëve është kryesisht detyrë e Forcave të Mbrojtjes, por asistohet nga Shoqata Kombëtare e Trajnimit të Mbrojtjes së Finlandës (finlandisht: Maanpoolustuskoulutusyhdistys). Kjo shoqatë u siguron rezervistëve stërvitje ushtarake personale, skuadre, toge dhe kompanie. Shumica e 2000 instruktorëve të shoqatës janë vullnetarë të certifikuar nga Forcat e Mbrojtjes, por kur përdoret materiali i Forcave të Mbrojtjes, trajnimi zhvillohet gjithmonë nën mbikëqyrjen e personelit ushtarak të karrierës. Çdo vit, Forcat e Mbrojtjes i kërkojnë Shoqatës që të kryejë stërvitje të specializuara për rreth 8,500 personel të vendosur në njësitë rezervë, dhe 16,500 rezervistë të tjerë marrin pjesë në kurse ushtarake ku pjesëmarrësit nuk zgjidhen drejtpërdrejt nga Forcat e Mbrojtjes. Legjislacioni në lidhje me shoqatën do të kërkojë që kryetari dhe shumica e anëtarëve të bordit të saj të zgjidhen nga qeveria finlandeze. Anëtarët e tjerë të bordit zgjidhen nga OJQ-të aktive në mbrojtjen kombëtare. == Oficerët e Përgjithshëm == === Forcat e Mbrojtjes Finlandeze === '''Shefi i Mbrojtjes''': Gjeneral Timo Kivinen === Komanda e Mbrojtjes === '''Shefi i Komandës së Mbrojtjes''', Gjenera Lejtënant Vesa Virtanen '''Zëvendës Shefi i Shtabit''', Gjeneral Lejtnant i Logjistikës dhe Armatimeve Mikko Heiskanen '''Zëvendës Shefi i Shtabit''', Gjeneral Major Operacional Kari Nisula '''Zëvendës Shefi i Shtabit''', Gjeneral Major Personeli Rami Saari '''Zëvendës Shefi i Shtabit''', Gjeneral Major i Strategjisë Janne Jaakkola '''Shefi i Inteligjencës Kundëradmirali,''' Juha Vauhkonen '''Shefi i Planifikimit,''' Gjeneral Brigade Tero Ylitalo '''Ndihmës Shefi i Operacioneve të Shtabit''', komodori Janne Huusko '''Shefi i Komandës së Mbrojtjes së C5''', gjeneral brigade Jarmo Vähätiitto '''Shefi i Personelit,''' (J1) Komodori Tuomas Tiilikainen '''Shefi i Logjistikës''', gjeneral brigade Timo Saarinen '''Kryekirurgu Komodori Mjekësor,''' Juha-Petri Ruohola === Ushtria === '''Komandanti i Ushtrisë Finlandeze''': Gjeneral Lejtnant Pasi Välimäki '''Shefi i Shtabit''', Gjeneral Major i Ushtrisë Jukka Jokinen '''Shefi i Operacioneve, Komanda e Ushtrisë''', Gjeneral Brigade Sami-Antti Takamaa '''Komandanti i Brigadës Karelia''', gjeneral brigade Jyri Raitasalo '''Komandanti i Brigadës Kainuu''', gjeneral brigade Manu Tuominen '''Komandant i Brigadës Pori''', gjeneral brigade Vesa Valtonen === Marina === '''Komandanti i Marinës''', Admirali i dytë Jori Harju '''Shefi i Shtabit''', Komodori i Marinës Jukka Anteroinen === Forcat Ajrore === '''Komandanti i Forcave Ajrore''', Gjeneral Major Juha-Pekka Keränen '''Shefi i Shtabit''', Gjeneral Brigade i Forcave Ajrore Timo Herranen === Universiteti i Mbrojtjes Kombëtare === '''Rektori i Universitetit të Mbrojtjes Kombëtare''', Gjeneral Major Mika Kalliomaa === Detyrat e veçanta === '''Përfaqësuesi Ushtarak në BE dhe NATO''', gjeneral-lejtnant Kim Jäämeri '''Ministria e Mbrojtjes, Drejtor i Njësisë së Mbrojtjes Kombëtare''', gjeneral brigade Sami Nurmi === Komanda e Logjistikës e Forcave të Mbrojtjes === '''Shefi i Komandës së Logjistikës së Forcave të Mbrojtjes''', gjeneralmajor Jari Mikkonen '''Zëvendësdrejtori, Komanda Logjistike''', Inxhinier Gjeneral Brigade Juha-Matti Ylitalo == Rekrutimi == Forcat e mbrojtjes finlandeze bazohen në rekrutim universal të meshkujve. Të gjithë burrat mbi 18 vjeç janë të detyruar të shërbejnë ose gjashtë, nëntë ose 12 muaj. Rreth 27,000 rekrutët trajnohen çdo vit. 80% e meshkujve finlandezë përfundojnë shërbimin e tyre. Rekrutët fillimisht marrin trajnimin bazë dhe më pas caktohen në njësi të ndryshme për trajnim special. Privatët që janë trajnuar për detyra që nuk kërkojnë aftësi të veçanta shërbejnë për gjashtë muaj. Në detyra të vështira teknikisht, koha e shërbimit është nëntë, ose në disa raste 12 muaj. Të përzgjedhurit për trajnimin e nënoficerëve (nënoficerëve) ose oficerëve shërbejnë 12 muaj. Me përfundimin e shërbimit, rekrutët marrin gradën ushtarake rezervë, në varësi të formimit dhe arritjeve të tyre. Pas shërbimit ushtarak, rekrutët vendosen në rezervë deri në fund të vitit të 50-të ose të 60-të të jetesës, në varësi të gradës së tyre ushtarake. Gjatë qëndrimit në rezervë, rezervistët janë të detyruar të marrin pjesë në stërvitje rifreskuese ushtarake për një total prej 40, 75 ose 100 ditësh, në varësi të gradës së tyre ushtarake. Për më tepër, të gjithë rezervistët janë përgjegjës për aktivizimin në një situatë ku kërcënimi ushtarak kundër Finlandës është rritur seriozisht, në mobilizim të plotë ose të pjesshëm ose në një fatkeqësi në shkallë të gjerë ose një epidemi virulente. Meshkujt që nuk bëjnë pjesë në rezervë mund të aktivizohen vetëm në rast të mobilizimit të plotë dhe ata personel gradual që kanë mbushur moshën 50 vjeç vetëm me vendim të caktuar parlamentar. Shërbimi mund të fillojë pasi të mbushë 18 vjeç. Shërbimi mund të shtyhet për shkak të studimeve, punës apo arsye të tjera personale deri në ditëlindjen e 28-të, por këto arsye nuk sjellin përjashtime. Përveç strehimit, ushqimit, veshjeve dhe kujdesit shëndetësor, rekrutët marrin nga 5 deri në 11.70 euro në ditë, në varësi të kohës që kanë shërbyer. Shteti paguan gjithashtu çdo faturë të qirasë dhe të energjisë elektrike që rekrutët kanë gjatë shërbimit të tyre. Nëse rekrutët kanë familje, ata kanë të drejtë edhe për përfitime. Është e paligjshme shkarkimi i një punonjësi për shkak të shërbimit ushtarak ose për shkak të një ushtrimi ose aktivizimi rifreskues. Femrat vullnetare në shërbimin ushtarak përfitojnë një përfitim të vogël shtesë, sepse pritet të sigurojnë vetë të brendshmet dhe sendet e tjera personale. Shërbimi ushtarak përbëhet nga mësime, trajnime praktike, detyra të ndryshme pastrimi dhe mirëmbajtjeje dhe ushtrime në terren. Shumica e rekrutëve të fundjavës mund të largohen nga kazermat të premten dhe pritet të kthehen deri në mesnatën e së dielës. Një forcë e vogël rekrutësh mbahen në gatishmëri gjatë fundjavave për të ndihmuar agjencitë civile në situata të ndryshme emergjente, për të ruajtur ambientet dhe për të ruajtur mbrojtjen në rast të një emergjence të papritur ushtarake. Ushtrimet në terren mund të vazhdojnë pavarësisht nga koha e ditës ose e javës. Stërvitja e rekrutëve bazohet në parimin joukkotuotanto (lit. prodhimi i trupave angleze). Në këtë sistem, 80% e rekrutëve trajnohen për të përmbushur një rol specifik në një njësi ushtarake specifike të kohës së luftës. Çdo njësi e nivelit të brigadës është përgjegjëse për prodhimin e njësive rezervë të specifikuara nga rekrutët që i janë caktuar. Ndërsa rezervistët shkarkohen, ata marrin një vendosje specifike të kohës së luftës në njësinë me të cilën janë trajnuar gjatë rekrutimit të tyre. Me kalimin e moshës së rekrutëve, njësisë së tyre i jepen detyra dhe materiale të reja, të ndryshme. Në mënyrë tipike, rezervistët vendosen për pesë vitet e para në njësitë e linjës së parë, më pas kalojnë në formacione ushtarake me detyra më pak të vështira, ndërsa rezervistët që nuk mund të shërbejnë në njësi zëvendësohen me rezervistë nga rezerva pa vendosje specifike. Në stërvitjet rifreskuese, njësisë i jepet më pas një trajnim i ri për këto detyra, nëse financimi i mbrojtjes e lejon këtë. Banorët e ishujve të çmilitarizuar Åland janë të përjashtuar nga shërbimi ushtarak. Me aktin e rekrutimit të vitit 1950, atyre u kërkohet megjithatë të shërbejnë një kohë në një institucion lokal, si rojet bregdetare. Megjithatë, derisa të jetë rregulluar një shërbim i tillë, ata lirohen nga detyrimi i shërbimit. Shërbimi joushtarak i ishujve Åland nuk është rregulluar që nga prezantimi i aktit dhe nuk ka plane për ta vendosur atë. Banorët e ishujve Åland gjithashtu mund të bëhen vullnetarë për shërbimin ushtarak në kontinent. Dëshmitarët e Jehovait u përjashtuan deri në shkurt 2019. Është gjithashtu e mundur të kryejnë shërbimin ushtarak pa armë prej 255 ose 347 ditësh ose t'i nënshtrohen një shërbimi joushtarak 12-mujor. Ligji finlandez kërkon që burrat që nuk duan t'i shërbejnë mbrojtjes së vendit në asnjë cilësi (të ashtuquajturit kundërshtarë totalë) të dënohen me një burg prej 173 ditësh. Që nga viti 1995, gratë u lejuan të shërbenin në baza vullnetare dhe të ndiqnin karrierën si oficere. Në rekrutim, gratë kanë një kohë shqyrtimi prej gjashtë javësh, gjatë së cilës ato kanë të drejtë të ndërpresin shërbimin e tyre pa ndonjë arsye tjetër specifike. Pas gjashtë javëve të përmendura, për ta zbatohen të njëjtat ligje dhe juridiksione si për burrat. Ndryshe nga shumë vende të tjera, gratë lejohen të shërbejnë në të gjitha armët luftarake, duke përfshirë këmbësorinë e vijës së parë dhe forcat speciale. == Gradat ushtarake == Radhët ushtarake finlandeze ndjekin përdorimin perëndimor në radhët e oficerëve. Si një veçori finlandeze, grada e togerit ka tre gradë: toger i dytë, toger dhe toger i lartë. Togeri i dytë është një gradë oficeri rezervë, oficerë aktivë të komanduar që fillojnë shërbimin e tyre si toger. Struktura bazë e gradave të nënoficerëve është një variant i strukturës së gradave gjermane, por sistemi i gradave ka disa veçori për shkak të grupeve të ndryshme të personelit. Detyrat e kryera nga nënoficerët në shumicën e forcave të armatosura perëndimore kryhen nga: * Oficerët e mandatit (opistoupseeri) që shërbejnë në radhët nga toger në kapiten. Ky grup personeli po largohet gradualisht. * Nënoficerët e karrierës që shërbejnë në radhët nga rreshteri (sotilasammattihenkilö), rreshteri, rreshteri i shtabit, rreshteri i klasit të parë (rreshteri i armëve është ekuivalent), mjeshtër rreshteri dhe rreshteri major (sotilasmestari). Nënoficerët e karrierës me gradën rreshter kanë një simbol shpate në shenjat e tyre për t'i dalluar nga rreshterët e rekrutuar. * personeli ushtarak kontraktual (sopimussotilas) që shërben në radhët e tetarit, rreshterit dhe togerit të dytë (oficerët rezervë) * rekrutët në radhët e tetarit, studentit oficer, rreshterit dhe kandidatit për oficer. Në rast lufte, shumica e detyrave të nënoficerëve do të kryheshin nga nënoficerët rezervë të cilët kanë marrë trajnimin e tyre gjatë rekrutimit. Grada dhe dosja e Forcave të Mbrojtjes Finlandeze përbëhen nga rekrutët që shërbejnë në radhët e studentit privat, tetar dhe nënoficer. == Pajisjet == Finlanda nuk ka helikopterë sulmues apo nëndetëse. Legjislacioni ndalon plotësisht armët bërthamore. Në fillim të marsit 2012 Finlanda vendosi të blinte raketa të avancuara të përbashkëta ajrore-to-tokësore (AGM-158 JASSM) nga Shtetet e Bashkuara. Operatorë të tjerë jo-SHBA për JASSM janë Australia, Polonia dhe Koreja e Jugut. Marrëveshja përfshinte gjithashtu bomba të tjera të sofistikuara si glidebomp AGM-154 Joint Standoff Weapon dhe JDAM (Joint Direct Attack Munition). Finlanda ka përditësuar sistemin e saj M270 Multiple Launch Rocket System (MLRS. Në finlandisht 298 RSRAKH 06) për të qenë në gjendje të gjuajë raketën balistike taktike ATACMS). === Uniforma === Uniforma kryesore e fushës është uniforma M05, e prezantuar në vitin 2005, e cila është uniforma e gjelbër e kamuflazhit të përdorur nga ushtria. M05 ka variante kamuflimi të motit të ftohtë dhe borës, të cilat janë përkatësisht gri-jeshile dhe të bardha me njolla jeshile. Uniformat më të vjetra të kamuflazhit jeshil janë M91 dhe M62. Uniforma e shërbimit të lehtë M83 mbetet në përdorim si uniformë shërbimi për personelin e përhershëm si oficerët dhe si uniformë fustani, por zakonisht nuk u jepet trupave. Kjo është gri për ushtrinë, blu për forcat ajrore dhe blu e errët për marinën. Marina ka uniforma të veçanta detare, ndërsa forcat ajrore përdorin uniforma të modelit të ushtrisë. Ekzistojnë gjithashtu katër uniforma të veçanta të veshjes së plotë në varësi të kodit të veshjes. == Operacione paqeruajtëse == Finlanda ka marrë pjesë në operacionet paqeruajtëse që nga viti 1956 (numri i paqeruajtësve finlandezë që kanë shërbyer që nga viti 1956 arrin në 43,000). Në vitin 2003 mbi një mijë paqeruajtës finlandezë u përfshinë në operacionet paqeruajtëse, duke përfshirë misionet e udhëhequra nga OKB dhe NATO. Sipas ligjit finlandez, forca maksimale e njëkohshme e forcave paqeruajtëse është e kufizuar në 2000 ushtarë. Që nga viti 1956, 39 ushtarë finlandezë kanë vdekur ndërsa shërbenin në operacionet paqeruajtëse. Që nga viti 1996, Brigada Pori ka trajnuar pjesë të Forcës Finlandeze të Shpërndarjes së Shpejtë (FRDF), e cila mund të marrë pjesë në operacionet ndërkombëtare të menaxhimit të krizave/paqeruajtëse me një njoftim të shkurtër. Brigada Nyland/Uusimaa ka filluar trajnimin e Njësisë së Detyrave Amfibe (ATU) vitet e fundit, një njësi e përbashkët e detyrave ndërkombëtare suedeze-finlandeze. Që nga viti 2006, Finlanda ka marrë pjesë në formimin e grupeve luftarake të Bashkimit Evropian. Finlanda mori pjesë në dy grupe luftarake të Bashkimit Evropian në 2011. Operacionet ndërkombëtare në të cilat Finlanda po merr pjesë duke vendosur njësi ushtarake (forca e personelit në kllapa): * Operacioni Inherent Resolve në Rajonin e Kurdistanit (50) * UNIFIL në Liban (350) Operacione të tjera ndërkombëtare në të cilat Finlanda po merr pjesë me personel të stafit, vëzhgues ushtarakë dhe të ngjashme (forca e personelit në kllapa): * EUFOR Althea në Bosnje dhe Hercegovinë (8) * EUNAVFOR/OPERATION ATALANTA në bregun somalez të Gjirit të Adenit (6) * Misioni i Trajnimit të Bashkimit Evropian në Somali (6) * Misioni i Trajnimit të Bashkimit Evropian në Mali (11) * EUNAVFOR MED - OPERATION Sophia (8) * KFOR-i në Kosovë (20) * UNTSO (19) * UNMOGIP në Indi dhe Pakistan (6) * MINUSMA në Mali (5) == Mbrojtje totale == Doktrina ushtarake finlandeze bazohet në konceptin e mbrojtjes totale. Termi total nënkupton që të gjithë sektorët e qeverisë dhe ekonomisë janë të përfshirë në planifikimin e mbrojtjes. Në parim, çdo ministri ka përgjegjësinë për planifikimin e operacioneve të saj gjatë një krize. Nuk ka autoritete të veçanta emergjente, si Agjencia Federale e Menaxhimit të Emergjencave të SHBA (FEMA) ose Ministria Ruse e Situatave të Emergjencave. Në vend të kësaj, çdo autoritet trajnohet rregullisht për krizat dhe i është caktuar një kombinim i kompetencave normale dhe emergjente që i nevojiten për të vazhduar funksionimin në çdo situatë të mundshme. Në një luftë, të gjitha burimet e shoqërisë mund të devijohen për të siguruar mbijetesën e kombit. Baza ligjore për masa të tilla gjendet në Aktin e Gatishmërisë dhe në Aktin e Shtetit të Mbrojtjes, i cili do të hynte në fuqi nëpërmjet një vendimi presidencial të verifikuar nga parlamenti në rast krize. Objektivi kryesor i doktrinës është të krijojë dhe të mbajë një forcë ushtarake të aftë për të penguar çdo agresor të mundshëm nga përdorimi i territorit finlandez ose ushtrimi i presionit ushtarak kundër Finlandës. Për ta realizuar këtë, mbrojtja organizohet mbi doktrinën e mbrojtjes së territorit. Parimet kryesore të deklaruara të doktrinës së mbrojtjes territoriale janë: * rekrutimi i përgjithshëm, * mbrojtjen territoriale, * trajnimi i rekrutëve për njësitë e kohës së luftës, * mobilizimi i shpërndarë dhe * gatishmëri fleksibile për t'iu përgjigjur kërcënimeve ushtarake të shkallëve të ndryshme. Planifikimi i mbrojtjes organizohet për të kundërshtuar tre situata kërcënuese: * Një krizë rajonale që mund të ketë efekte në Finlandë. * Presioni politik, ekonomik dhe ushtarak, i cili mund të përfshijë kërcënimin e përdorimit të forcës ushtarake dhe përdorimin e kufizuar të saj. * Përdorimi i forcës ushtarake në formën e një sulmi strategjik ose një sulmi që fillon me një sulm strategjik që synon marrjen e territorit. Në të gjitha rastet, objektivi kombëtar është të mbajë zonat jetike, veçanërisht zonën e kryeqytetit në zotërim finlandez. Në zona të tjera, madhësia e vendit përdoret për të vonuar dhe lodhur pushtuesin, derisa armiku mund të mposhtet në një zonë të zgjedhur nga Finlanda. Ushtria mban pjesën më të madhe të përgjegjësisë për këtë detyrë. Njësitë kryesore të ushtrisë gjatë kohës së luftës në 2015 janë: * 3 brigada gatishmërie * 2 brigada Jaeger * 2 grupe luftarake të mekanizuara * 6 brigada këmbësorie (rajonale) * 14 batalione / grupe beteje të pavarura (rajonale) * 28 Forcat Territoriale (Finlandë) / madhësia e kompanisë (rajonale) * Batalion helikopterësh * Batalioni special Jaeger Numri i përgjithshëm i njësive territoriale dhe rajonale nuk dihet. Njësitë e ushtrisë përbëhen kryesisht nga rezervistë, ushtarë të karrierës që drejtojnë pozicionet komanduese dhe speciale. Roli i Marinës është të zmbrapsë të gjitha sulmet e kryera kundër brigjeve finlandeze dhe të ruajë integritetin territorial gjatë kohës së paqes dhe fazës "gri" të konfliktit. Mbrojtja detare mbështetet në përdorimin e kombinuar të artilerisë bregdetare, sistemeve raketore dhe minave detare për të mposhtur sulmuesin. Forcat Ajrore përdoren për t'i mohuar pushtuesit epërsinë ajrore dhe për të mbrojtur trupat dhe objektet më të rëndësishme me rëndësi kombëtare në lidhje me mbrojtjen ajrore me bazë tokësore. Duke qenë se gatishmëria e Forcave Ajrore dhe Marinës është e lartë edhe në kohë paqeje, personeli i karrierës ka një rol shumë më të dukshëm në detyrat e kohës së luftës të këtyre degëve të mbrojtjes. Roja Kufitare ka përgjegjësinë për sigurinë e kufirit në të gjitha situatat. Gjatë një lufte, ajo do të kontribuojë në mbrojtjen kombëtare pjesërisht të integruar në ushtri, forca totale e saj e mobilizuar është rreth 11,600 trupa. Një nga përdorimet e parashikuara për Rojet Kufitare është lufta guerile në zonat e pushtuara përkohësisht nga armiku. == Njësitë kryesore të kohës së luftës == Ushtria është e organizuar në forca operative, të cilat përbëhen nga afërsisht 61,000 persona dhe forca territoriale, që përbëhen nga 176,000 persona. Lista e mëposhtme është organizata e ushtrisë finlandeze gjatë kohës së luftës nga janari 2008. === Ushtria === * 3 brigada gatishmërie (1 brigadë e blinduar) * 2 brigada Jaeger * 2 Grupe beteje të mekanizuara * 1 batalion helikopterësh * 1 batalion special jaeger * 1 Njësi kundërajrore dhe raketore kundërajrore Forcat territoriale: * 6 brigada këmbësorie (rajonale) * 14 batalione / grupe beteje të pavarura (rajonale) * 28 Forcat Territoriale (Finlandë) / madhësia e kompanisë (rajonale) === Marina === * 2 grupe luftarake (flota) * 3 grupe luftarake (bregdetare) * Grupi i betejës (Jaeger bregdetar) === Forcat Ajrore === * 3 skuadrone luftarake * 4 Bazat kryesore të funksionimit == Shiko edhe == * [[Finlanda]] == Referime == [[Kategoria:Forcat e Mbrojtjes së Finlandës]] [[Kategoria:Forca të armatosura sipas vendit]] a1irtukq3yihca8upwv3f0kml97o77i 0 326367 3058356 3050601 2026-10-19T23:36:40Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3058356 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Helen McCrory | honorific_suffix = OBE | image = Helen McCrory 2017 (Extract).jpg | caption = McCrory më 2017 | birth_name = Helen Elizabeth McCrory | birth_date = {{Birth date|df=yes|1968|8|17}} | birth_place = [[Paddington]], [[Londër]], Angli | death_date = {{Death date and age|df=y|2021|4|16|1968|8|17}} | death_place = Tufnell Park, Londër, Angli | alma_mater = Drama Centre London | occupation = Aktore | years_active = 1990–2021 | spouse = {{marriage|[[Damian Lewis]]|2007}} | children = 2 }} [[Kategoria:Artikuj me hKarta]] '''Helen Elizabeth McCrory''' OBE (17 gusht 1968 - 16 prill 2021) ka qenë një aktore angleze. Pas studimeve në Qendrën e Dramës në Londër, ajo bëri debutimin e saj në skenë në ''The Importance of Being Earnest m''ë 1990. Role të tjera skenike përfshijnë luajtjen e Lady Macbeth në ''[[Makbeth]]'' në Shakespeare's Globe, Olivia në ''[[Nata e dymbëdhjetë|Twelfth Night]]'' dhe Rosalind në ''As You Like It'' në West End. McCrory portretizoi Cherie Blair në të dyja ''"Mbretëresha"'' (2006) dhe ''"Marrëdhënia speciale"'' (2010), së bashku me Michael Sheen, i cili gjithashtu portretizoi bashkëshortin dhe kryeministrin [[Toni Bler|Tony Blair]] në të dyja. Ajo gjithashtu portretizoi Françoise në filmin ''Charlotte Grey'' (2001), anti-heroinën e errët Narcissa Malfoy në tre [[Harry Potter|filmat e fundit të ''Harry Potter'']] ([[Harry Potter dhe Princi Gjakpërzier (filmi)|2009]], [[Harry Potter dhe Dhuratat e Vdekjes Pjesa e Parë|2010]], [[Harry Potter dhe Dhuratat e Vdekjes Pjesa e Dytë|2011]]), Mama Jeanne në filmin familjar të [[Martin Scorsese]] ''Hugo'' (2011), Clair Dowar në filmin [[James Bond|e James Bond]] ''[[Skyfall]]'' (2012), [[Peaky Blinders (seri televizive)|Polly Grey]] në ''[[Peaky Blinders (seri televizive)|Peaky Blinders]]'' (2013–2019), Emma Banville në ''Fearless'' (2017) dhe Kathryn Villiers në ''MotherFatherSon'' (2019). == Filmografia == === Film === {| class="wikitable sortable" !Viti !Titulli !Roli ! class="unsortable" |Shënime ! class="unsortable" |{{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- |1994 |''[[Interview with the Vampire: The Vampire Chronicles|Interview with the Vampire]]'' |2nd Mistress | |<ref>{{Cite web|date=15 maj 2016|title=Where Are They Now? The Cast Of Interview With The Vampire|url=https://screenrant.com/where-are-they-now-interview-with-the-vampire/|access-date=16 prill 2021|publisher=Screen Rant|language=en}}</ref> |- |1994 |''Uncovered'' |Lola | |<ref>{{Cite news|last=McCarthy|first=Todd|date=30 maj 1994|title=Uncovered|work=Variety|url=https://variety.com/1994/film/reviews/uncovered-1200436929/|url-status=live|access-date=16 prill 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416191848/https://variety.com/1994/film/reviews/uncovered-1200436929/|archive-date=16 prill 2021|language=en}}</ref> |- |1997 |''The James Gang'' |Bernadette James | |<ref>{{Cite news|title=The James Gang|work=Time Out Worldwide|url=https://www.timeout.com/movies/the-james-gang|url-status=live|access-date=16 prill 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20200928101735/https://www.timeout.com/movies/the-james-gang|archive-date=28 shtator 2020|language=en}}</ref> |- |1998 |''Dad Savage'' |Chris | |<ref>{{Cite web|last=Elley|first=Derek|date=15 qershor 1998|title=Dad Savage|url=https://variety.com/1998/film/reviews/dad-savage-1200454067/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305030103/https://variety.com/1998/film/reviews/dad-savage-1200454067/|archive-date=5 mars 2016|access-date=16 prill 2021|language=en}}</ref> |- |2000 |''Hotel Splendide'' |Lorna Bull | |<ref name="deadlinecareer">{{Cite web|last=Hipes|first=Patrick|date=16 prill 2021|title=Helen McCrory's Film & TV Career: Photo Gallery|url=https://deadline.com/gallery/helen-mccrory-film-tv-career-photos/|access-date=16 prill 2021|website=Deadline Hollywood|language=en}}</ref> |- |2001 |''Charlotte Gray'' |Francoise | |<ref>{{Cite web|date=21 janar 2012|title=DVD Review: Charlotte Gray|url=https://oughttobeclowns.com/2012/01/dvd-review-charlotte-gray.html/|access-date=16 prill 2021|website=There Ought to be Clowns|language=en|archive-date=21 prill 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421212910/https://oughttobeclowns.com/2012/01/dvd-review-charlotte-gray.html/|url-status=dead}}</ref> |- |2002 |''{{Sortname|The|Count of Monte Cristo}}'' |Valentina Villefort | |<ref name="Independent">{{Cite news|date=16 prill 2021|title=Helen McCrory death: Actor dies from cancer, aged 52|language=en|work=The Independent|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/helen-mccrory-death-damian-lewis-b1832776.html|url-status=live|url-access=subscription|access-date=16 prill 2021|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220509/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/helen-mccrory-death-damian-lewis-b1832776.html|archive-date=9 maj 2022}}</ref> |- |2002 |''Deep Down'' |Dana |Short film |<ref>{{Cite web|title=Deep Down (2002)|url=https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b89a4f9f7|access-date=16 prill 2021|website=BFI|language=en|archive-date=18 prill 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210418080740/https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b89a4f9f7|url-status=dead}}</ref> |- |2003 |''Does God Play Football'' |Sarah Ward |Short film |<ref>{{Cite web|title=Does God Play Football (2005) – BFI|url=https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b8ab01707|access-date=16 prill 2021|language=en}}</ref> |- |2004 |''Enduring Love'' |Mrs. Logan | |<ref>{{Cite web|date=4 nëntor 2004|title=Enduring Love movie review & film summary (2004)|url=https://www.rogerebert.com/reviews/enduring-love-2004|access-date=16 prill 2021|language=en}}</ref> |- |2005 |''Casanova'' |Casanova's Mother | | |- |2006 |''Normal for Norfolk'' |Clare |Short film |<ref>{{Cite web|title=British Council Film: Normal for Norfolk|url=http://film-directory.britishcouncil.org/normal-for-norfolk|access-date=16 prill 2021|language=en}}</ref> |- |2006 |''{{Sortname|The|Queen}}'' |Cherie Blair | | |- |2007 |''Becoming Jane'' |Mrs. Radcliffe | | |- |2008 |''Flashbacks of a Fool'' |Peggy Tickell | |<ref>{{Cite web|date=17 prill 2008|title=Flashbacks of a Fool|url=https://www.hollywoodreporter.com/review/flashbacks-a-fool-126286|access-date=16 prill 2021|website=The Hollywood Reporter|language=en}}</ref> |- |2009 |''[[Harry Potter dhe Princi Gjakpërzier (filmi)|Harry Potter and the Half-Blood Prince]]'' |Narcissa Malfoy | |<ref name="bbc">{{Cite news|date=16 prill 2021|title=Peaky Blinders actress Helen McCrory dies aged 52|work=BBC News|url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-56770593|access-date=16 prill 2021|language=en}}</ref> |- |2009 |''Fantastic Mr. Fox'' |Mrs. Bean (voice) | |<ref>{{Cite news|date=16 prill 2021|title=Helen McCrory, Harry Potter And Peaky Blinders Actress, Dies At 52|publisher=Comic Book|url=https://comicbook.com/irl/news/helen-mccrory-harry-potter-and-peaky-blinders-actress-dies-at-52/|access-date=16 prill 2021|language=en}}</ref> |- |2010 |''4.3.2.1.'' |Mrs. Jones | |<ref name="BFI">{{Cite web|title=Helen McCrory|url=https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2bad644121|access-date=16 prill 2021|website=BFI|language=en}}</ref> |- |2010 |''[[Harry Potter dhe Dhuratat e Vdekjes Pjesa e Parë|Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 1]]'' | rowspan="2" |Narcissa Malfoy | | |- |2011 |''[[Harry Potter dhe Dhuratat e Vdekjes Pjesa e Dytë|Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 2]]'' | | |- |2011 |''Hugo'' |Mama Jeanne (Jehanne D'Alcy) | |<ref>{{Cite news|date=6 dhjetor 2011|title='Hugo' Actress Helen McCrory on Working With Scorsese|work=The Wall Street Journal|url=https://www.wsj.com/articles/BL-SEB-68160|access-date=16 prill 2021|language=en}}</ref> |- |2012 |''Flying Blind'' |Dr. Frankie Lethbridge | |<ref>{{Cite web|date=12 prill 2013|title=Film review: Flying Blind (15)|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/reviews/film-review-flying-blind-15-8569189.html|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220509/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/reviews/film-review-flying-blind-15-8569189.html|archive-date=9 maj 2022|access-date=16 prill 2021|website=The Independent|language=en}}</ref> |- |2012 |''[[Skyfall]]'' |Clair Dowar MP | |<ref>{{Cite news|date=16 prill 2021|title=Peaky Blinders and Skyfall actress Helen McCrory dies aged 52|publisher=Evening Express|url=https://www.eveningexpress.co.uk/fp/news/peaky-blinders-and-skyfall-actress-helen-mccrory-dies-aged-52/|access-date=16 prill 2021|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210419050832/https://www.eveningexpress.co.uk/fp/news/peaky-blinders-and-skyfall-actress-helen-mccrory-dies-aged-52/|archive-date=19 prill 2021|url-status=dead}}</ref> |- |2014 |''A Little Chaos'' |Madame Françoise Le Nôtre | | |- |2015 |''The Woman in Black: Angel of Death'' |Jean Hogg | | |- |2015 |''Bill'' |[[Elizabeta I|Queen Elizabeth I]] | | |- |2016 |''Their Finest'' |Sophie Smith | |<ref>{{Cite web|last=Wloszczyna|first=Susan|date=7 prill 2017|title=Review: Their Finest|url=https://www.rogerebert.com/reviews/their-finest-2017|access-date=16 prill 2021|website=RogerEbert.com|language=en}}</ref> |- |2017 |''Loving Vincent'' |Louise Chevalier (voice) | |<ref>{{Cite web|title=Helen McCrory|url=http://lovingvincent.com/helen-mccrory,37,pl.html|access-date=17 prill 2021|website=Loving Vincent.com|language=en}}</ref> |- |2021 |''Charlotte'' |Paula Lindberg-Salomon (voice) |Posthumous release |<ref>{{Cite web|date=21 korrik 2021|title=Keira Knightley To Lead Voice Cast Of Animated Drama 'Charlotte'|url=https://deadline.com/2021/07/keira-knightley-to-lead-voice-cast-of-animated-drama-charlotte-1234797506/|access-date=21 korrik 2021|website=Deadline|language=en}}</ref> |} === Televizion === {| class="wikitable sortable" !Viti !Titulli !Roli ! class="unsortable" |Shënime ! class="unsortable" |{{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- |1993 |''Full Stretch'' |Vicki Goodall |Episode: "Risky Business" |<ref name="deadlinecareer2">{{Cite web|date=16 prill 2021|title=Helen McCrory's Film & TV Career|url=https://deadline.com/2021/04/helen-mccrory-filmography-photo-gallery-film-tv-1234736057/|access-date=16 prill 2021|website=Deadline Hollywood|language=en}}</ref> |- |1993 |''Performance'' |Jean Rice |Episode: "The Entertainer" |<ref name="whoinpeakyblinders">{{Cite web|last=Seel|first=Matt|date=13 gusht 2019|title=Everything we know about Peaky Blinders|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/aboutthebbc/entries/fd61bfa0-4af3-4652-aeb3-f3dddefcc3f9|access-date=16 prill 2021|publisher=BBC|language=en}}</ref> |- |1995 |''Screen Two'' |Jo |Episode: "Streetlife" | |- |1995 |''Dirty Old Town'' |Claire |Television film |<ref>{{Cite web|date=16 tetor 2020|title=Rik Mayall Presents: Dirty Old Town (S2EP2 ITV 5 Feb 1995, Helen McCrory)|url=https://www.memorabletv.com/episodes/rik-mayall-presents-dirty-old-town-s2ep2-itv-5-feb-1995-elen-mccrory/|access-date=16 prill 2021|publisher=Memorable TV|language=en|archive-date=21 prill 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421124639/https://www.memorabletv.com/episodes/rik-mayall-presents-dirty-old-town-s2ep2-itv-5-feb-1995-elen-mccrory/|url-status=dead}}</ref> |- |1996 |''The Fragile Heart'' |Nicola Pascoe |3 episodes | |- |1996 |''Witness Against Hitler'' |Freya von Moltke |Television film | |- |1997 |''Trial &amp;amp; Retribution'' |Anita Harris |2 episodes |<ref>{{Cite news|title=Trial & Retribution - S1 - Episode 1: Trial & Retribution I - Part One|language=en|work=Radio Times|url=https://www.radiotimes.com/tv-programme/e/g8smf6/trial--retribution--s1-e1-trial--retribution-i---part-one/|access-date=16 prill 2021|archive-date=18 prill 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210418114252/https://www.radiotimes.com/tv-programme/e/g8smf6/trial--retribution--s1-e1-trial--retribution-i---part-one/|url-status=dead}}</ref> |- |1998 |''Spoonface Steinberg'' |Mother |Television film | |- |1998 |''Stand and Deliver'' |Christina |Television special | |- |1999 |''Split Second'' |Angie Anderson |Television film | |- |2000 |''Anna Karenina'' |Anna Karenina |4 episodes | |- |2000 |''North Square'' |Rose Fitzgerald |10 episodes | |- |2001 |''In a Land of Plenty'' |Mary Freeman |3 episodes | |- |2002 |''{{Sortname|The|Jury}}'' |Rose Davies |6 episodes | |- |2002 |''Dickens'' |Kate Dickens |3 episodes | |- |2002 |''Dead Gorgeous'' |Antonia Ashton |Television film | |- |2003 |''Lucky Jim'' |Margaret Peel |Television film | |- |2003 |''Carla'' |Carla French |Television film | |- |2003 |''Charles II: The Power and the Passion'' |Lady Castlemaine (Barbara Villiers) |4 episodes | |- |2004 |''Sherlock Holmes and the Case of the Silk Stocking'' |Jenny Vandeleur |Television film | |- |2005 |''Messiah: The Harrowing'' |Dr. Rachel Price |3 episodes | |- |2007 |''Frankenstein'' |[[Victor Frankenstein|Dr. Victoria Frankenstein]] |Television film | |- |2009 |''Life'' |Amanda Puryer |5 episodes |<ref>{{Cite web|title=Life|url=https://www.tvguide.com/tvshows/life/cast/1000284915/|access-date=16 prill 2021|website=TV Guide|language=en}}</ref> |- |2010 |''Doctor Who'' |Rosanna Calvierri |Episode: "The Vampires of Venice" |<ref name="Guardian20210416">{{Cite news|last=Davies|first=Hannah J|date=16 prill 2021|title=Helen McCrory, star of Peaky Blinders and Harry Potter, dies aged 52|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2021/apr/16/peaky-blinders-actor-helen-mccrory-dies-aged-52-|access-date=18 prill 2021|language=en}}</ref> |- |2010 |''The Special Relationship'' |Cherie Blair |Television film | |- |2011 |''Phineas and Ferb'' |Lucy Fletcher (voice) |Episode: "My Fair Goalie" |<ref>{{Cite web|last=Weiss|first=Josh|date=16 prill 2021|title='Harry Potter' actress Helen McCrory dies at 52 following battle with cancer|url=https://www.syfy.com/syfywire/helen-mccrory-dies-at-52|access-date=16 prill 2021|website=SYFY WIRE|language=en}}</ref> |- |2012 |''We'll Take Manhattan'' |Lady Clare Rendlesham |Television film | |- |2012 |''Leaving'' |Julie Ranmore |3 episodes | |- |2013–2022 |''[[Peaky Blinders (seri televizive)|Peaky Blinders]]'' |Polly Gray |30 episodes | |- |2014 |''Inside No. 9'' |Tabitha |Episode: "The Harrowing" | |- |2014 |''Tommy Cooper: Not Like That, Like This'' |Mary Kay |Television film |<ref>{{Cite web|title=Tommy Cooper: Not Like That, Like This - ITV Comedy Drama - British Comedy Guide|url=https://www.comedy.co.uk/tv/tommy_cooper_not_like_that/|access-date=16 prill 2021|website=British Comedy Guide|language=en}}</ref> |- |2014–2015 |''Penny Dreadful'' |Evelyn Poole (Madame Kali) |12 episodes | |- |2017 |''Fearless'' |Emma Banville |6 episodes |<ref name="williamson">{{Cite news|last=Williamson|first=Charlotte|date=13 qershor 2017|title=Helen McCrory on Fearless: 'The first time I read the script, I couldn't put it down'|language=en|work=Woman & Home|url=https://www.womanandhome.com/life/news-entertainment/helen-mccrory-interview-damian-lewis-71876/|access-date=16 prill 2021}}</ref> |- |2019 |''MotherFatherSon'' |Kathryn Villiers |8 episodes | |- |2019 |''Have I Got News for You'' |Herself (host) |Episode #58.7 |<ref>{{Cite web|title=Have I Got News For You Series 58|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/m000bqmg|access-date=16 prill 2021|publisher=BBC|language=en}}</ref> |- |2019–2020 |''His Dark Materials'' |Stelmaria (voice) |4 episodes | |- |2020 |''Quiz'' |Sonia Woodley QC |2 episodes | |- |2020 |''Roadkill'' |Dawn Ellison |Main cast | |} == Skenë == {| class="wikitable sortable" !Viti !Titulli !Roli !Vendi ! class="unsortable" |{{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- |1990 |''The Importance of Being Earnest'' |Gwendolen Fairfax |Harrogate Theatre |<ref>{{Cite web|last=Russell|first=Benjamin|date=16 prill 2021|title=Cillian Murphy leads tributes to Peaky Blinders co-star Helen McCrory|url=https://inews.co.uk/news/uk/helen-mccrory-peaky-blinders-and-harry-potter-actress-dies-from-cancer-aged-52-960318|access-date=16 prill 2021|website=iNews|language=en}}</ref> |- |1990 |''Teechers'' |Gail Saunders |Harrogate Theatre |<ref name="londontheatre">{{Cite web|title=Helen McCrory – Stars On Stage|url=https://www.londontheatre.co.uk/actor-profile/helen-mccrory|access-date=16 dhjetor 2021|website=London Theatre|language=en}}</ref> |- |1990 |''[[Makbeth|Macbeth]]'' |Witch |Riverside Studios | |- |1991 |''Pride and Prejudice'' |Lydia Bennet | |<ref>{{Cite web|last=Moreau|first=Jordan|date=16 prill 2021|title=Helen McCrory, 'Harry Potter' and 'Peaky Blinders' Star, Dies at 52|url=https://variety.com/2021/film/news/helen-mccrory-dead-harry-potter-peaky-blinders-1234953216/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416155828/https://variety.com/2021/film/news/helen-mccrory-dead-harry-potter-peaky-blinders-1234953216/|archive-date=16 prill 2021|access-date=16 prill 2021|website=Variety|language=en}}</ref> |- |1991 |''Blood Wedding'' |The Bride | |<ref>{{Cite web|title=Stage and Screen Star Helen McCrory Passes Away at 52|url=https://www.broadwayworld.com/article/Stage-and-Screen-Star-Helen-McCrory-Passes-Away-at-52-20210416|access-date=16 prill 2021|website=BroadwayWorld|language=en}}</ref> |- |1992 |''Fuente Ovejuna'' |Jacinta | |<ref name="NT">{{Cite web|title=Helen McCrory|url=https://www.nationaltheatre.org.uk/people/7706|access-date=16 prill 2021|publisher=Royal National Theatre|language=en}}</ref> |- |1992 |''Don't Fool With Love'' |Camille | |<ref>{{Cite web|title=Helen McCrory|url=https://www.independenttalent.com/actors/helen-mccrory/|access-date=16 prill 2021|website=Independent Talent|language=en|archive-date=16 prill 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416220317/https://www.independenttalent.com/actors/helen-mccrory/|url-status=dead}}</ref> |- |1993 |''Trelawny of the 'Wells''' |Rose Trelawny | | |- |1994 |''Venice Preserved'' |Belvidera |Royal Exchange Theatre | |- |1994 |''The Seagull'' |Nina Mikhailovna Zarechnaya |Olivier Theatre |<ref>{{Cite news|last=Taylor|first=Paul|date=8 korrik 1994|title=THEATRE / Every picture tells a story: Paul Taylor on The Seagull, directed by John Caird, at the National|work=The Independent|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/theatre-every-picture-tells-a-story-paul-taylor-on-the-seagull-directed-by-john-caird-at-the-national-1412697.html|url-status=live|url-access=subscription|access-date=15 dhjetor 2021|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220509/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/theatre-every-picture-tells-a-story-paul-taylor-on-the-seagull-directed-by-john-caird-at-the-national-1412697.html|archive-date=9 maj 2022|language=en}}</ref> |- |1994–1995 |''The Devil's Disciple'' |Judith Anderson |National Theatre |<ref>{{Cite web|title=Helen McCrory|url=https://www.nationaltheatre.org.uk/people/7706|access-date=15 dhjetor 2021|website=Royal National Theatre|language=en}}</ref> |- |1995 |''Keely And Du'' |Keely |Olympia Theatre | |- |1995 |''[[Makbeth|Macbeth]]'' |Lady Macbeth |Shakespeare's Globe | |- |1995–1996 |''Les Enfants du paradis'' |Claire "Garance" Reine |Barbican Theatre | |- |1998 |''In a Little World of Our Own'' |Deborah |Donmar Warehouse | |- |1998 |''How I Learned to Drive'' |Li'I Bit |Donmar Warehouse | |- |1999 |''The Triumph of Love'' |Princess Leonide (alias Phocion) |Almeida Theatre | |- |2000–2001 |''Platonov'' |Anna Petrovna |Almeida Theatre | |- |2002 |''Uncle Vanya'' |Helena Andreyevna Serebryakova (Yelena) |Donmar Warehouse | |- |2002 |''[[Nata e dymbëdhjetë|Twelfth Night]]'' |Olivia |Donmar Warehouse | |- |2003–2004 |''Five Gold Rings'' |Miranda |Almeida Theatre | |- |2004 |''Old Times'' |Anna |Donmar Warehouse |<ref>{{Cite news|last=Billington|first=Michael|date=8 korrik 2004|title=Old Times|language=en|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/stage/2004/jul/08/theatre|access-date=15 dhjetor 2021}}</ref> |- |2005 |''As You Like It'' |Rosalind |Wyndham's Theatre |<ref>{{Cite news|last=Billington|first=Michael|date=22 qershor 2005|title=As You Like It|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/stage/2005/jun/22/theatre|access-date=16 dhjetor 2021|language=en}}</ref> |- |2008 |''Rosmersholm'' |Rebecca West |Almeida Theatre |<ref>{{Cite news|last=Billington|first=Michael|date=23 maj 2008|title=Rosmersholm|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/stage/2008/may/23/theatre1|access-date=15 dhjetor 2021|language=en}}</ref> |- |2010–2012 |''The Late Middle Classes'' |Celia Smithers |Donmar Warehouse | |- |2012 |''The Last of the Haussmans'' |Libby Haussmans |Lyttelton Theatre |<ref>{{Cite news|last=Billington|first=Michael|date=20 qershor 2012|title=The Last of the Haussmans – review|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/stage/2012/jun/20/last-of-the-haussmans-review|access-date=15 dhjetor 2021|language=en}}</ref> |- |2014 |''Medea'' |[[Medea]] |Olivier Theatre | |- |2016 |''The Deep Blue Sea'' |Hester Collyer |Lyttelton Theatre |<ref>{{Cite news|last=Billington|first=Michael|date=9 qershor 2016|title=The Deep Blue Sea review – Helen McCrory blazes in passionate revival|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/stage/2016/jun/09/the-deep-blue-sea-review-helen-mccrory-national-theatre|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160622090451/https://www.theguardian.com/stage/2016/jun/09/the-deep-blue-sea-review-helen-mccrory-national-theatre|archive-date=22 qershor 2016|language=en}}</ref> |} == Çmimet dhe nominimet == {| class="wikitable sortable" !Viti !Titulli !Çmimi !Kategoria !Rezultati |- |1991 |''Blood Wedding'' |Manchester Evening News Theatre Awards |Best Actress |{{Won}} |- |1993 |''Trelawny of the 'Wells''' |Ian Charleson Award |Best Actress |{{draw|3rd place}} |- | rowspan="3" |1995 |''[[Makbeth|Macbeth]]'' |Shakespeare Globe Awards |Richard Burton Award For Most Promising Newcomer |{{Won}} |- | rowspan="3" |''Streetlife'' |Monte-Carlo Television Festival |Best Actress |{{Won}} |- |Royal Television Society |Best Actress |{{Won}} |- | rowspan="2" |1997 |BAFTA Cymru |Best Actress |{{Won}} |- |''The Fragile Heart'' |London Film Critics' Circle |Actress of the Year |{{Nom}} |- | rowspan="2" |2001 | rowspan="2" |''North Square'' |London Film Critics' Circle |Best Actress |{{Won}} |- |Broadcasting Press Guild Awards |Best Actress |{{Won}} |- |2002 | rowspan="3" |''Uncle Vanya'' |<nowiki><i id="mwBVE">Evening Standard</i></nowiki> Theatre Awards |Best Actress |{{Nom}} |- | rowspan="2" |2003 |Drama Desk Awards |Outstanding Featured Actress in a Play |{{Nom}} |- |WhatsOnStage Awards |Best Actress in a Play |{{Nom}} |- |2004 | rowspan="2" |''Charles II: The Power and The Passion'' |Satellite Awards |Best Supporting Actress – Series, Miniseries or Television Film |{{Nom}} |- |2005 |L.A. Television Awards |Best Actress |{{Nom}} |- | rowspan="2" |2006 | rowspan="2" |''As You Like It'' |WhatsOnStage Awards |Best Actress in a Play |{{Nom}} |- |Laurence Olivier Award |Best Actress |{{Nom}} |- |2007 |''{{Sortname|The|Queen}}'' |London Film Critics' Circle |Supporting Actress of the Year |{{Nom}} |- |2008 |''Rosmersholm'' |<nowiki><i id="mwBY8">Evening Standard</i></nowiki> Theatre Awards |Best Actress (longlisted) |{{Nom}} |- |2011 | rowspan="2" |''The Late Middle Classes'' |WhatsOnStage Awards |Best Actress in a Play |{{Nom}} |- | rowspan="3" |2012 |Royal Television Society |Best Actress |{{Nom}} |- |''[[Harry Potter dhe Dhuratat e Vdekjes Pjesa e Dytë|Harry Potter and the Deathly Hallows–Part 2]]'' |Gold Derby Awards |Ensemble Cast |{{Nom}} |- | rowspan="4" |''The Last of the Haussmans'' |''Evening Standard'' Theatre Awards |Best Actress |{{Nom}} |- | rowspan="3" |2013 |Glamour Awards |Theatre Actress of the Year |{{Won}} |- |WhatsOnStage Awards |Best Supporting Actress in a Play |{{Nom}} |- |Laurence Olivier Award |Best Actress in a Supporting Role |{{Nom}} |- | rowspan="3" |2014 | rowspan="2" |''[[Peaky Blinders (seri televizive)|Peaky Blinders]]'' |Biarritz International Festival of Audiovisual Programming |TV Series and Serials: Actress |{{Won}} |- |Crime Thriller Awards |Best Supporting Actress |{{Nom}} |- | rowspan="2" |''Medea'' |''Evening Standard'' Theatre Awards |Best Actress |{{Nom}} |- | rowspan="2" |2015 |Critics' Circle Theatre Award |Best Actress |{{Won}} |- | rowspan="2" |''Penny Dreadful'' |Satellite Awards |Best Supporting Actress – Series, Miniseries or Television Film |{{Nom}} |- | rowspan="3" |2016 |Critics' Choice Television Award |Best Supporting Actress in a Drama Series |{{Nom}} |- | rowspan="2" |''The Deep Blue Sea'' |''Evening Standard'' Theatre Awards |Best Actress |{{Nom}} |- |WhatsOnStage Awards |Best Actress in a Play |{{Nom}} |} == Referime == {{reflist|2}} == Lidhje të jashtme == * [https://web.archive.org/web/20170425175305/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2bad644121 Helen McCrory] në Institutin Britanik të Filmit * {{Imdb emri}} [[Kategoria:Vdekje 2021]] [[Kategoria:Lindje 1968]] [[Kategoria:Aktorë anglezë]] 2j6j6baiif27c7t8nnnzza2a0olki21 1 326448 3058357 3055565 2026-10-19T23:36:41Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3058357 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Helen McCrory/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Helen McCrory]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3058356 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210419050832/https://www.eveningexpress.co.uk/fp/news/peaky-blinders-and-skyfall-actress-helen-mccrory-dies-aged-52/ për lidhjen https://www.eveningexpress.co.uk/fp/news/peaky-blinders-and-skyfall-actress-helen-mccrory-dies-aged-52/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 tetor 2026 01:36 (CEST) nt2ty2fdozxesaglxwj8ntrcuc8zol9 0 327679 3058293 2531262 2026-10-19T19:20:15Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3058293 wikitext text/x-wiki '''{{Lang|de|Gemeinsame Normdatei}}''' '''- GND''' (e përkthyer si ''Dosja e Autoritetit të Integruar'', e njohur gjithashtu si ''Dosja e Autoritetit Universal'' ) ose '''GND''' është një [[Kontrolla normative|skedar autoriteti]] ndërkombëtar për organizimin e emrave personalë, titujve të lëndëve dhe organeve të korporatës nga [[Katalogu i bibliotekës|katalogët]] . Përdoret kryesisht për [[Dokumentimi|dokumentacion]] në [[biblioteka]] dhe gjithnjë e më shumë edhe nga [[Arkivi|arkivat]] dhe [[Muzeu|muzetë]] . GND menaxhohet nga Biblioteka Kombëtare Gjermane ([[gjermanisht]]: ''Deutsche Nationalbibliothek - DNB'') në bashkëpunim me rrjete të ndryshme rajonale të bibliotekave në Evropën gjermanishtfolëse dhe partnerë të tjerë. GND bie nën licencën [[Licencat Creative Commons|Creative Commons Zero]] (CC0). == Përmbledhje == Specifikimi GND ofron një hierarki të entiteteve dhe nën-klasave të nivelit të lartë, të dobishme në klasifikimin e bibliotekave dhe një qasje për identifikimin e paqartë të elementeve të vetme. Ai gjithashtu përfshin një ontologji të destinuar për përfaqësimin e njohurive në rrjetin semantik, e disponueshme në formatin RDF . GND u bë funksionale në prill 2012 dhe integron përmbajtjen e dosjeve të mëposhtme të autoritetit, të cilat janë ndërprerë që atëherë: * {{Lang|de|[[Personennamendatei]]}} (PND) (Translation: Name Authority File) * {{Lang|de|[[Gemeinsame Körperschaftsdatei]]}} (GKD) (Translation: Corporate Bodies Authority File) * {{Lang|de|[[Schlagwortnormdatei]]}} (SWD) (Translation: Subject Headings Authority File) * {{Lang|de|Einheitssachtitel-Datei des Deutschen Musikarchivs}} (DMA-EST) (Translation: Uniform Title File of the German Music Archive) Ajo referohet nga identifikuesit e quajtur ''GND-ID'' . Në kohën e prezantimit të saj më 5 prill 2012, GND kishte 9,493,860 dosje, duke përfshirë 2,650,000 emra të personalizuar.  == Llojet e entiteteve të nivelit të lartë të GND == Ekzistojnë gjashtë lloje kryesore të entiteteve GND: <ref>[https://wiki.dnb.de/download/attachments/90411323/entitaetenCodes.pdf „Entitätencodierung – Vergaberichtlinien“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220809174628/https://wiki.dnb.de/download/attachments/90411323/entitaetenCodes.pdf |date=9 gusht 2022 }} (pdf)</ref> {| class="wikitable" !Tip ! gjermanisht (zyrtare) ! Perkthim anglisht) |- class="hintergrundfarbe5" | '''fq''' | Personi | person |- class="hintergrundfarbe5" | '''k''' | {{Lang|de|Körperschaft}} | organ korporativ |- | '''v''' | {{Lang|de|Veranstaltung}} | ngjarje |- | '''w''' | {{Lang|de|Werk}} | puna |- | '''s''' | {{Lang|de|Sachbegriff}} | term aktual |- | '''g''' | {{Lang|de|Geografikum}} | emri i vendit gjeografik |} == Shih edhe == * [[LIBRIS]] * [[Kontrolla normative]] * [[Datoteka e Autoritetit Virtual Ndërkombëtar|Dosja virtuale e autoritetit ndërkombëtar]] (VIAF) == Referime == [[Kategoria:Klasifikime të shkencës së bibliotekës]] mc3521ocwkypzyezd8irvv5606ewtwt 0 332352 3058315 2962537 2026-10-19T22:31:38Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 0 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 1) #IABot (v2.0.9.6 3058315 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Gunther Fehlinger | image = <!-- filename only, no "File:" or "Image:" prefix, and no enclosing [[brackets]] --> | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = | other_names = | birth_name = <!-- only use if different from name --> | birth_date = 1968 | birth_place = [[Linc]], [[Austri]] | death_place = | nationality = Austriak | education = Universiteti i Ekonomisë dhe Biznesit i Vienës | occupation = Ekonomist | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''Gunther Fehlinger''' është një [[Ekonomisti|ekonomist]] [[austriak]] si dhe një konsulent menaxhimi dhe zhvillimi. Ish Sekretar i Përgjithshëm i Unionit të ndërmarjeve të vogla dhe të mesme (NVM) të [[Partia Popullore Evropiane|Partisë Popullore Evropiane]]. Që nga viti 2005 Gunther është fokusuar në reformën ekonomike dhe politikën e NVM-ve në vendet evropiane në tranzicion, kryesisht në [[Kosova|Kosovë]], [[Shqipëria|Shqipëri]] dhe [[Ukraina|Ukrainë]]. Ai shërben si anëtar bordi i Grupit të Veprimit për Integrimin Ekonomik Rajonal (AGREI) të [[Ballkani|Ballkanit Jugor]], si dhe koordinon një rrjet për reformatorët tatimorë të quajtur Evropianët për Reformën Tatimore. Ai koordinon Po-në Austriake për [[Ukraina|Ukrainën]] në aktivitetet e BE-së dhe mbështet ''konceptin e Trios'' për anëtarësim në BE në Austri. Ai gjithashtu publikon një Podcast mbi [[Bashkimi Evropian|Bashkimin Evropian]] të quajtur Pax Europeana.<ref>{{Cite news|last=Fehlinger|first=Gunther|date=20 maj 2023|title=Gunther Fehlinger|language=En|url=https://visegradinsight.eu/author/g-fehlinger/}}</ref><ref>{{Cite web|title=Podcast|url=https://www.listennotes.com/podcasts/paxeuropeana-gunther-fehlinger-evTtVXd_BAR/|url-status=live|access-date=20 maj 2023|website=Listen Notes|publisher=Gunther Fehlinger|language=En|type=Podcast}} {{Lidhje e vdekur}}</ref> == Biografia == Ai ka lindur në vitin 1968 në qytetin austriak të [[Linc|Linzit]]. Ai u diplomua në Universitetin e Ekonomisë dhe Biznesit të Vjenës. Ai ka punuar në organizata joqeveritare në të gjithë Evropën. Që nga viti 2005, Gunther është fokusuar në reformat ekonomike dhe politikat e NVM-ve në vendet evropiane në tranzicion, kryesisht në Kosovë, Shqipëri dhe Ukrainë. Ai është avokat i zgjerimit të paktit të [[NATO|NATO-s]] dhe [[Bashkimi Evropian|Bashkimit Evropian]] (BE). == Referime == <references /> == Linqe të jashtme == [https://twitter.com/gunterfehlinger?s=21&t=JMq0CLYuuabZPm4LFGnhJg Twitter] - Profili personal në twitter [[Kategoria:Lindje 1968]] t8ghda7lmvqdc5fo4sw7ldyqupywj2h 0 339479 3058367 2963998 2026-10-20T01:14:57Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 0 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 1) #IABot (v2.0.9.6 3058367 wikitext text/x-wiki Në [[Analiza matematikore|analizën matematikore]], '''identiteti i Hajnesit''', i quajtur pas Heinrich Eduard Heine<ref>{{Cite book|last=Heine|first=Heinrich Eduard|title=Handbuch der Kugelfunctionen, Theorie und Andwendungen|date=1881|publisher=Physica-Verlag|location=Wuerzburg|language=de}} ''(Shiko [http://historical.library.cornell.edu/cgi-bin/cul.math/docviewer?did=01410002&seq=&view=50&frames=0&pagenum=286 faqen 286] {{Lidhje e vdekur}})''</ref> është një [[Seritë e Furierit|zgjerim Furier]] i një rrënjë katrore reciproke të cilën Hajnesi e paraqiti si:<math display="block">\frac{1}{\sqrt{z-\cos\psi}} = \frac{\sqrt{2}}{\pi}\sum_{m=-\infty}^\infty Q_{m-\frac12}(z) e^{im\psi}</math>ku <math> Q_{m-\frac12}</math> është një funksion i Lezhandrit i llojit të dytë,<ref>{{Cite journal|last=Cohl|first=Howard S.|last2=J.E. Tohline|last3=A.R.P. Rau|last4=H.M. Srivastava|year=2000|title=Developments in determining the gravitational potential using toroidal functions|journal=Astronomische Nachrichten|language=en|volume=321|issue=5/6|pages=363–372|bibcode=2000AN....321..363C|doi=10.1002/1521-3994(200012)321:5/6<363::AID-ASNA363>3.0.CO;2-X|issn=0004-6337}} </ref> i cili ka shkallë, <math>m-1/2</math> , një gjysmë numër i plotë dhe argumenti, <math>z</math>, real dhe më i madh se një. Kjo shprehje mund të përgjithësohet për fuqi arbitrare gjysmë të plotë si më poshtë<math display="block">(z-\cos\psi)^{n-\frac12} = \sqrt{\frac{2}{\pi}}\frac{(z^2-1)^{\frac{n}{2}}}{\Gamma(\frac12-n)} \sum_{m=-\infty}^{\infty} \frac{\Gamma(m-n+\frac12)}{\Gamma(m+n+\frac12)}Q_{m-\frac12}^n(z)e^{im\psi},</math>ku <math>\scriptstyle\,\Gamma</math> është [[funksioni Gama]]. == Referime == <references /> {{mate-cung}} c6pfz9kddc53ogn5rfsnugskruc5iqt 0 340389 3058379 3024280 2026-10-20T02:47:43Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3058379 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Izhitsa.svg|parapamje]] '''Izhitsa''' ose '''Izhica''' (Ѵ, ѵ; e dorës: <span style="font-family: times, 'Times New Roman', serif; font-size: larger">''Ѵ&nbsp;ѵ''</span> ; [[Gjuha e vjetër sllave|OCS]] : Ѷжица, [[Gjuha ruse|rusisht]] : Ижица, [[Gjuha ukrainase|ukrainisht]] : Іжиця) është një shkronjë e alfabetit cirilik të hershëm dhe disa alfabeteve të mëvonshme, zakonisht e fundit në renditje. Ajo e ka origjinën nga shkronja [[Alfabeti grek|greke]] upsilon (Y, υ) dhe është përdorur në fjalë dhe emra që rrjedhin nga ose nëpërmjet [[Gjuha greke|gjuhës greke]], si кѵрилъ ( ''kürilǔ'', "Ciril", nga greqishtja Κύριλλος) ose флаѵии ( ''flavii'', "Flavi", nga greqishtja Φλάυιος). Ai përfaqësonte tingujt {{IPAslink|i}} ose {{IPAslink|v}} si shkronja normale и dhe в, përkatësisht. Alfabeti glagolitik ka një shkronjë përkatëse me emrin ''izhitsa'' gjithashtu (Ⱛ, ⱛ). Gjithashtu, izhitsa në formën e saj standarde ose, më shpesh, në një variant me bisht (i ngjashëm me latinishten "y") ishte pjesë e digrafit оѵ/оу që përfaqësonte tingullin {{IPAslink|u}} . Digrafi njihet si " uk ", dhe germa e sotme cirilike U e ka origjinën nga forma e saj e thjeshtuar. Emri tradicional i shkronjës, ''izhitsa'' (ижица), shpjegohet si zvogëlues i fjalës иго ( ''igo'', "zgjedhë"), për shkak të formës së shkronjës, ose iже ( ''izhe'', "e cila"), emri i shkronjave kryesore cirilike dhe glagolitike për të njëjtin tingull, {{IPAslink|i}} . Vlera numerike e izhicës cirilike është 400. Izhica glagolitike nuk ka vlerë numerike. Botimet sllave të kishës të shtypura në Rusi përdorin një variant të përmbledhur të shkronjës për qëllimin numerik, ndërsa botimet nga Serbia ose Rumania (përfshirë librat në alfabetin cirilik rumun ), si dhe librat e hershëm të shtypur nga Ukraina, preferojnë një formë bazë të shkronjës pa bisht. == Rusisht == Në [[Gjuha ruse|gjuhën ruse]], përdorimi i izhitsa u bë gjithnjë e më i rrallë gjatë shekujve 18 dhe 19. Në fillim të shekullit të 20-të, kishte vetëm një fjalë me drejtshkrim relativisht të qëndrueshëm që përfshinte shkronjën izhitsa: мѵро ( ''miro'', " krizmë ") dhe derivatet e saj. Në dokumentet e reformës së drejtshkrimit të viteve 1917-1918, izhitsa nuk përmendet fare,<ref>{{Cite web|title=Декрет Наркомпроса РСФСР от 23.12.1917 года о введении нового правописания — Викитека|url=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%94%D0%B5%D0%BA%D1%80%D0%B5%D1%82_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%B0_%D0%A0%D0%A1%D0%A4%D0%A1%D0%A0_%D0%BE%D1%82_23.12.1917_%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0_%D0%BE_%D0%B2%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F|access-date=2020-11-19|website=ru.wikisource.org}}</ref><ref>{{Cite web|title=Декрет Наркомпроса РСФСР, СНК РСФСР от 10.10.1918 «О введении новой орфографии» — Викитека|url=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%94%D0%B5%D0%BA%D1%80%D0%B5%D1%82_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%B0_%D0%A0%D0%A1%D0%A4%D0%A1%D0%A0,_%D0%A1%D0%9D%D0%9A_%D0%A0%D0%A1%D0%A4%D0%A1%D0%A0_%D0%BE%D1%82_10.10.1918_%C2%AB%D0%9E_%D0%B2%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%B8%C2%BB|access-date=2020-11-19|website=ru.wikisource.org}}</ref> edhe pse shpallja se ajo u anulua në atë kohë, së bashku me [[I me pika (cirilike)|i-në dhjetore]], [[Yat|jatin]] dhe [[Fita|fitën]], nuk është vetëm e përhapur, por e pasqyruar edhe në Enciklopedinë e Madhe Sovjetike.<ref>{{Cite web|title=Большая Советская Энциклопедия. 3-е издание. В 30 томах. Том 22. Ремень — Сафи|url=http://www.encyclopedia.ru/cat/books/book/11354/?sphrase_id=2763474|access-date=2020-11-19|website=www.encyclopedia.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20230401065022/http://www.encyclopedia.ru/cat/books/book/11354/?sphrase_id=2763474|archive-date=1 prill 2023|url-status=dead}}</ref> Në fakt, Ѵ doli nga përdorimi në alfabetin civil gradualisht, nën ndikimin jo vetëm të drejtimit të përgjithshëm të ndryshimeve në drejtshkrimin e gjuhës ruse, por edhe të zhvendosjes së fjalëve dhe teksteve për tema fetare nga shtypi civil. Në të njëjtën kohë, lokomotivat me avull të klasës Izhitsa (Ѵ) u prodhuan deri në vitin 1931 dhe ishin në funksion derisa u çmontuan në vitet 1950.  == Sllavishtja kishtare == Izhitsa është ende në përdorim në [[Sllavishtja kishtare|gjuhën kishtare sllave]] . Ashtu si upsilon greke, mund të shqiptohet si {{IPA|/i/}}(si и), ose si {{IPA|/v/}} (si в). Rregulli themelor i dallimit është i thjeshtë: izhitsa me theks dhe/ose shenja aspirimi është një zanore dhe për këtë arsye shqiptohet {{IPA|/i/}} ; izhitsa pa shenja diakritike është bashkëtingëllore dhe shqiptohet {{IPA|/v/}} . Izhicat e patheksuara, që tingëllojnë {{IPA|/i/}} shënohen me një shenjë të veçantë diakritike, të ashtuquajturën ''kendema'' ose ''kendima'' (nga fjala greke κέντημα [[AFN]]:[ ˈcendima ] ). Forma e kendemës mbi izhitsa mund të ndryshojë: në librat me origjinë ruse, zakonisht duket si një theks i dyfishtë i varrit ose ndonjëherë si një theks i dyfishtë akut . Në librat e vjetër serb, kendema më së shpeshti dukej si dy pika ( trema ) ose madje mund të zëvendësohej nga një kombinim zëvendësues i aspiratës dhe akut. Këto dallime formash (me përjashtim të kombinimit aspirim-akut) nuk kanë kuptim drejtshkrimor dhe duhen konsideruar thjesht si variacione të stilit të shkronjave, prandaj emri i [[Unicode]] " <small>IZHITSA ME VARRE DYFISHTE</small> " është pak mashtrues. Izhitsa me kendema ( e lartë : Ѷ, e ulët : ѷ) nuk është një shkronjë e veçantë e alfabetit, por mund të ketë pozicion personal në kodimet kompjuterike (p.sh., Unicode). Historikisht, izhitsa me kendema korrespondon me greqishten upsilon me trema (ose διαλυτικά: Ϋ, ϋ). Ndërsa në botimet moderne të greqishtes së vjetër dhe moderne, trema përdoret vetëm për të parandaluar një digraf (si <ευ> [ ev, ef ] kundrejt <εϋ> [ ei ] ), përdorimi sllav i kendemës vazhdon ende atë të shumë dorëshkrimeve greke mesjetare, në të cilat shenja " diaeresis " përdorej shpesh thjesht për të shënuar një upsilon ose iota si të tillë, pavarësisht nga çdo zanore tjetër (p.sh. δϊαλϋτϊκά, e cila nuk do të ishte e saktë nga konventat e sotme). Mund të mos ketë asnjë shenjë informacioni të izhicës me theks të dyfishtë të varrit ( e lartë : Ѷ, e ulët : ѷ), por vetëm [[Unicode]] . 8fkltwqunq36p81i7p13se2yakglvvy 1 341079 3058304 3049992 2026-10-19T20:41:39Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3058304 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Gjergj Preka]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2598319 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191028230834/https://sdk-korce.webs.com/apps/auth/login?why=mpw&try=1&wp=1&next=index.htm për lidhjen http://sdk-korce.webs.com/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 12 tetor 2023 09:48 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Gjergj Preka]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3049991 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191028230834/https://sdk-korce.webs.com/apps/auth/login?why=mpw&try=1&wp=1&next=index.htm për lidhjen http://sdk-korce.webs.com/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 shtator 2026 22:03 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Gjergj Preka]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3058303 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160304224558/http://www.kolegjipreka.org/ për lidhjen http://www.kolegjipreka.org/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 tetor 2026 22:41 (CEST) da8726grlzbx7amu8con86feo8xjdq9 1 342153 3058375 3058157 2026-10-20T02:16:21Z MajavahBot 122738 Vendosja e faqes së diskutimit për arkivim automatik. 3058375 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Deni Avdija/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Deni Avdija]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2603726 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200820105710/http://archive.sportando.basketball/en/europe/israel/252732/maccabi-tel-aviv-signs-prospect-deni-avdija-to-a-six-year-contract.html për lidhjen http://archive.sportando.basketball/en/europe/israel/252732/maccabi-tel-aviv-signs-prospect-deni-avdija-to-a-six-year-contract.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 tetor 2023 19:38 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Deni Avdija]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2728985 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200727063931/https://eurospects.com/?p=14463 për lidhjen https://eurospects.com/?p=14463. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 11 dhjetor 2024 10:35 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Deni Avdija]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2902455 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200410223841/https://www.adidasngt.com/u18/news/latest/i/9felb3mwhqcicmyh/maccabi-s-avdija-is-just-livingthedream për lidhjen https://www.adidasngt.com/u18/news/latest/i/9felb3mwhqcicmyh/maccabi-s-avdija-is-just-livingthedream. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 shkurt 2026 11:33 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Deni Avdija]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981434 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210422004653/https://sports.yahoo.com/wizards-rookie-deni-avdija-suffers-gruesome-ankle-injury-needs-wheelchair-to-leave-court-004240341.html për lidhjen https://sports.yahoo.com/wizards-rookie-deni-avdija-suffers-gruesome-ankle-injury-needs-wheelchair-to-leave-court-004240341.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 maj 2026 13:54 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Deni Avdija]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3058156 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190219075956/https://ca.nba.com/news/deni-avdija-aaliyah-mckenzie-edwards-mvp-at-bwb-gloabl-2019-recap/oxb4bvwlgnx01o3xb5eakhvtm për lidhjen https://ca.nba.com/news/deni-avdija-aaliyah-mckenzie-edwards-mvp-at-bwb-gloabl-2019-recap/oxb4bvwlgnx01o3xb5eakhvtm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 tetor 2026 11:28 (CEST) awa46lotlpyspxn5kvx8r7038f66eq4 3058408 3058375 2026-10-20T04:26:56Z MajavahBot 122738 U arkivuan 4 diskutime pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Deni Avdija/Arkivi 1]] 3058408 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Deni Avdija/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Deni Avdija]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3058156 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190219075956/https://ca.nba.com/news/deni-avdija-aaliyah-mckenzie-edwards-mvp-at-bwb-gloabl-2019-recap/oxb4bvwlgnx01o3xb5eakhvtm për lidhjen https://ca.nba.com/news/deni-avdija-aaliyah-mckenzie-edwards-mvp-at-bwb-gloabl-2019-recap/oxb4bvwlgnx01o3xb5eakhvtm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 tetor 2026 11:28 (CEST) 0crvszk8t3p7zay6yf2jtyvfqwwly0n 0 345052 3058413 2965224 2026-10-20T04:49:22Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Oqean Paqësor]] te [[Kategoria:Oqeani Paqësor]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3058413 wikitext text/x-wiki [[Skeda:APEC members 180E.svg|parapamje|Vendet e treguara në të gjelbër në hartën botërore janë pjesë e Bashkëpunimit Ekonomik Azi-Paqësor.]] '''Bashkëpunimi Ekonomik Azi-Paqësor''' ('''APEC''') është një forum ndërqeveritar i përbërë nga 21 vende anëtare të Shteteve të Paqësorit,<ref>{{Cite web|title=Member Economies|url=https://www.apec.org/about-us/about-apec/member-economies|access-date=2023-11-20|website=APEC|language=en|archive-date=28 shtator 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180928160451/http://apec.org/About-Us/About-APEC/Member-Economies|url-status=dead}}</ref> i cili promovon tregtinë e lirë në të gjithë rajonin e Azi-Paqësorit. Frymëzuar nga suksesi i serisë së konferencave post-ministrore të [[Shoqata e Kombeve të Azisë Juglindore|Shoqatës së Kombeve të Azisë Juglindore]] (ASEAN) që filluan në mesin e viteve 1980, APEC u krijua në vitin 1989 në përgjigje të ndërvarësisë në rritje të ekonomive të Azi-Paqësorit dhe formimit të blloqeve tregtare rajonale në pjesë të tjera të botës. Qëllimi ishte gjithashtu krijimi i tregjeve të reja për prodhimet bujqësore dhe lëndët e para jashtë Evropës.<ref>{{Cite web|title=History|url=https://www.apec.org/about-us/about-apec/history|access-date=2023-11-20|website=APEC|language=en|archive-date=4 mars 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190304034820/http://apec.org/About-Us/About-APEC/History|url-status=dead}}</ref> Me seli në [[Singapori|Singapor]]<nowiki/>i, APEC njihet si një nga koalicionet kryesore shumëpalëshe dhe një nga forumet më të vjetra në rajonin e Azi-Paqësorit, duke ushtruar ndikim të rëndësishëm global. == Historia == APEC u frymëzua për herë të parë nga seria e konferencave pas-ministrore të ASEAN-it, të nisura në mes të viteve 1980, kur tregoi realizueshmërinë dhe vlerën e konferencave të rregullta midis përfaqësuesve të nivelit ministror si të ekonomive të zhvilluara, ashtu edhe të atyre në zhvillim. Deri në vitin 1996, konferencat pas-ministrore u zgjeruan për të përfshirë 12 anëtarë (gjashtë anëtarë të ASEAN-it dhe gjashtë partnerë dialogu). Zhvillimet kanë bërë që kryeministri [[Australia|Australian]] Bob Hawke të besojë se bashkëpunimi në çështjet ekonomike është i nevojshëm në të gjithë rajonin. Në janar të vitit 1989, Bob Hawke bëri thirrje për bashkëpunim më të efektshëm ekonomik në rajonin e Paqësorit. Kjo çoi në takimin e parë të APEC në [[Canberra]]<ref>{{Cite web|date=2005-09-30|title=Back to Canberra: Founding APEC|url=https://www.pecc.org/resources/doc_view/601-back-to-canberra-founding-apec|access-date=2023-11-20|website=www.pecc.org|language=en-GB}}</ref>, Australi, në nëntor, kryesuar nga Ministri i Jashtëm Australian Gareth Evans. Takimi, i ndjekur nga ministra nga dymbëdhjetë vende, rezultoi në angazhime për takimet e ardhshme vjetore në Singapor dhe [[Koreja e Jugut|Korenë e Jugut]]. Dhjetë muaj më vonë, 12 vende ekonomike të Azi-Paqësorit u takuan në Canberra të Australisë për të krijuar APEC dhe u krijua Sekretariati i APEC-ut, me qendër në Singapor, për të koordinuar aktivitetet e organizatës. == Ekonomitë anëtare == Ka 21 vende anëtare të Bashkëpunimit Ekonomik Azi-Paqësor. Organizata, nga e cila shumica e vendeve në bregun e [[Oqeani Paqësor|Paqësorit]] janë anëtarë, i referohet anëtarëve të saj si "ekonomi anëtare". {| class="wikitable" |+ !Ekonomia anëtare: !Data e hyrjes: |- |{{AUS}} |1989 |- |{{BRN}} |1989 |- |{{CAN}} |1989 |- |{{IDN}} |1989 |- |{{JAP}} |1989 |- |{{KOR}} |1989 |- |{{MYS}} |1989 |- |{{NZL}} |1989 |- |{{PHL}} |1989 |- |{{SIN}} |1989 |- |{{THA}} |1989 |- |{{USA}} |1989 |- |{{CHN}}<ref>Vetëm Kina kontinentale numëron, rajone të veçanta administrative: [[Hong Kong|Hong Kongu]] dhe [[Makao]], konsiderohen si ekonomi më vete.</ref> |1991 |- |{{TWN}}<ref>Merr pjesë si ''''Taipei Kinez'''' për shkak të tensioneve politike me [[Kina|Kinën]], një anëtar tjetër.</ref> |1991 |- |{{HKG}}<ref>Kur u bashkua, ende nën kontrollin britanik deri në vitin 1997, e cila pastaj u kthye në Kinë.</ref> |1991 |- |{{MEX}} |1993 |- |{{PNG}} |1993 |- |{{CHL}} |1994 |- |{{PER}} |1998 |- |{{RUS}} |1998 |- |{{VIE}} |1998 |} == Mbledhjet vjetore == Çdo vit mbahet një mbledhje vjetore. Vendi është një vend i rastësishëm midis ekonomive anëtare, me listën e plotë si: {| class="wikitable" |+ !# !Datat e hostimit: !Vendi pritës: !Qyteti pritës: |- |1-ta |6-7 nëntor 1989 |{{AUS}} |[[Canberra]] |- |2-ta |29-31 korrik 1990 |{{SIN}} |Singapori |- |3-ta |12-14 nëntor 1991 |{{KOR}} |[[Seuli]] |- |4-ta |10-11 shtator 1992 |{{THA}} |[[Bangkoku]] |- |5-ta |19-20 nëntor 1993 |{{USA}} |Ishulli Blake |- |6-ta |15-16 nëntor 1994 |{{IDN}} |Bogor |- |7-ta |18-19 nëntor 1995 |{{JAP}} |Osaka |- |8-ta |24-25 nëntor 1996 |{{PHL}} |[[Manila]]/Subiç |- |9-ta |24-25 nëntor 1997 |{{CAN}} |[[Vankuvër]] |- |10-ta |17-18 nëntor 1998 |{{MYS}} |[[Kuala Lumpur]] |- |11-ta |12-13 shtator 1999 |{{NZL}} |Auckland |- |12-ta |15-16 nëntor 2000 |{{BRN}} |[[Bandar Seri Begauan]] |- |13-ta |20-21 tetor 2001 |{{CHN}} |[[Shangai]] |- |14-ta |26-27 tetor 2002 |{{MEX}} |Los Cabos |- |15-ta |20-21 tetor 2003 |{{THA}} |[[Bangkoku]] |- |16-ta |20-21 nëntor 2004 |{{CHL}} |[[Santiago]] |- |17-ta |18-19 nëntor 2005 |{{KOR}} |[[Busan]] |- |18-ta |18-19 nëntor 2006 |{{VIE}} |[[Hanoi]] |- |19-ta |8-9 shtator 2007 |{{AUS}} |[[Sydney]] |- |20-ta |22-23 nëntor 2008 |{{PER}} |[[Lima]] |- |21-ta |14-15 nëntor 2009 |{{SIN}} |Singapori |- |22-ta |13-14 nëntor 2010 |{{JAP}} |Yokohama |- |23-ta |12-13 nëntor 2011 |{{USA}} |[[Honolulu]] |- |24-ta |9-10 shtator 2012 |{{RUS}} |Vladivostok |- |25-ta |5-7 tetor 2013 |{{IDN}} |[[Bali]] |- |26-ta |10-11 nëntor 2014 |{{CHN}} |[[Pekini]] |- |27-ta |18-19 nëntor 2015 |{{PHL}} |Pasaj |- |28-ta |19-20 nëntor 2016 |{{PER}} |[[Lima]] |- |29-ta |10-11 nëntor 2017 |{{VIE}} |[[Da Nang]] |- |30-ta |17-18 nëntor 2018 |{{PNG}} |Port Moresby |- |<s>31-ta</s> |16-17 nëntor 2019 ''(anuluar)'' |{{CHL}} |[[Santiago]] |- |31-ta |20 nëntor 2020 |{{MYS}} |[[Kuala Lumpur]] (takim në distancë) |- |32-ta |16 korrik dhe 12 nëntor 2021 |{{NZL}} |Auckland (takim në distancë) |- |33-ta |18-19 nëntor 2022 |{{THA}} |[[Bangkoku]] |- |34-ta |15-17 nëntor 2023 |{{USA}} |[[San Francisko]] |- |35-ta |10-16 nëntor 2024 |{{PER}} |[[Cusco]] |- |36-ta |31 tetor-1 nëntor 2025 |{{KOR}} |Gyeongju |} == Referime == <references /> [[Kategoria:Shoqatës së Kombeve të Azisë Juglindore]] [[Kategoria:Oqeani Paqësor]] qeqx9v59zm4sfq7m9k0h2m1q3i5gteh 0 345466 3058414 2965328 2026-10-20T04:49:21Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Oqean Paqësor]] te [[Kategoria:Oqeani Paqësor]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3058414 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Pacific Rim map.PNG|parapamje|Vendet që kufizohen me Oqeanin Paqësor.]] '''Buzë Paqësorit''' i referohet bregdetit përreth [[Oqeani Paqësor]]. Termi përfshin gjithashtu ishuj në Oqeanin Paqësor dhe përfshin gjithashtu vendet që kanë një bregdet të Oqeanit Paqësor në kontinent.<ref>{{Cite web|date=2016-03-08|title=Teaching about the Pacific Rim. ERIC Digest|url=http://www.ericdigests.org/pre-929/rim.htm|access-date=2023-11-23|website=web.archive.org|archive-date=8 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308002246/http://www.ericdigests.org/pre-929/rim.htm|url-status=dead}}</ref> Termi zonë [[Unaza e Zjarrit]] përkon edhe me shtrirjen e këtij termi. == Lista e vendeve të vendosura në Buzë Paqësorit == Të listuara më poshtë janë vendet që kufizohen me Oqeanin Paqësor dhe këto vende njihen si Buzë Paqësorit.<ref>{{Cite web|title=What is an Economic Tiger in the Pacific Rim?|url=https://www.thoughtco.com/pacific-rim-and-economic-tigers-1435777|access-date=2023-11-23|website=ThoughtCo|language=en}}</ref>{{col-begin}} {{col-break|width=25%}} * [[Azia Lindore]] ** {{RUS}}<ref>Vetëm Lindja e Largët Ruse, e cila është pjesërisht e vendosur në Buzën e Paqësorit</ref> ** {{JPN}} ** {{PRK}} ** {{KOR}} ** {{CHN}} *** {{HKG}} *** {{MAC}} ** {{TWN}} * [[Azia Juglindore]] ** {{VIE}} ** {{KHM}} ** {{THA}} ** {{MYS}} ** {{SIN}} ** {{BRN}} ** {{INA}} ** {{PHI}} ** {{TLS}} {{col-break|width=25%}} * [[Oqeania]] ([[Shtet i pavarur]]) ** {{AUS}} ** {{PLW}} ** {{FSM}} ** {{PNG}} ** {{SOL}} ** [[Naurua]] ** {{MHL}} ** {{VAN}} ** {{NZL}} ** {{TUV}} ** {{FJI}} ** {{KIR}} ** {{TON}} ** {{SAM}} ** {{NIU}} ** {{COK}} {{col-break|width=25%}} * [[Oqeania]] ([[Territore të varura]]) ** [[Njësitë shtetërore në Australi]] *** {{NFK}} ** {{flagicon|NZL}} [[Mbretëria e Zelandës së Re]] *** {{TKL}} ** {{flagicon|FRA}} [[Franca përtejdetit]] *** {{NCL}} *** {{WLF}} *** {{PYF}} ** [[Territoret e Jashtme Britanike]] *** {{PCN}} ** {{flagicon|US}} [[Zona insulare e Shteteve të Bashkuara]] *** {{MNP}} *** {{GUM}} *** {{ASM}} ** {{USA}} *** [[Havai]] ** {{CHL}} *** [[Ishulli i Pashkëve]] {{col-break|width=25%}} * [[Amerika e Veriut]] ** {{CAN}} ** {{USA}} ** {{MEX}} * [[Amerika Qendrore]] ** {{GTM}} ** {{SLV}} ** {{HON}} ** {{NIC}} ** {{CRI}} ** {{PAN}} * [[Amerika e Jugut]] ** {{COL}} ** {{ECU}} ** {{PER}} ** {{CHL}} {{col-end}} == Tregti == Paqësori, Oqeani Paqësor, është një zonë e rëndësishme operative për anijet e mallrave midis vendeve të botës. Kjo është arsyeja pse Paqësori është shtëpia e 29 nga 50 portet më të ngarkuara të kontejnerëve në botë. Këto porte janë renditur më poshtë.<ref>{{Cite web|title=Top 50 Ports|url=https://www.worldshipping.org/top-50-ports|access-date=2023-11-23|website=World Shipping Council|language=en-US|archive-date=13 gusht 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210813193707/https://www.worldshipping.org/top-50-ports|url-status=dead}}</ref>{{col-begin}} {{col-break|width=25%}} * {{KOR}} ** [[Busan]] (5-ta) * {{JPN}} ** [[Porti i Yokohama|Yokohama]] (36-ta) ** [[Porti i Tokios|Tokio]] (25-ta) ** [[Porti i Nagoya|Nagoya]] (47-ta) ** [[Porti i Kobe|Kobe]] (49-ta) * {{TWN}} ** [[Porti i Kaohsiung|Kaohsiung]] (12-ta) * {{HKG}} ** [[Porti i Hong Kongut|Hong Kongu]] (3-ta) {{col-break|width=25%}} * {{CHN}} ** [[Porti i Shangait|Shangai]] (1-ta) ** [[Porti i Shenzhen|Shenzhen]] (4-ta) ** [[Porti i Ningbo|Ningbo]] (6-ta) ** [[Porti i Guangzhou|Guangzhou]] (7-ta) ** [[Porti i Qingdao|Qingdao]] (8-ta) ** [[Porti i Tianjin|Tianjin]] (10-ta) ** [[Porti i Xiamen|Xiamen]] (19-ta) ** [[Porti i Dalianit|Dalian]] (21-ta) ** [[Lianyungang]] (30-ta) ** [[Yingkou]] (34-ta) {{col-break|width=25%}} * {{PHL}} ** [[Porti i Manilës|Manila]] (37-ta) * {{VNM}} ** [[Porti i Saigon|Saigon]] (28-ta) * {{THA}} ** [[Laem Chabang]] (22-ta) * {{MYS}} ** [[Port Klang]] (13-ta) ** [[Porti i Tanjung Pelepas|Tanjung Pelepas]] (16-ta) * {{SIN}} ** [[Porti i Singaporit|Singapori]] (2-ta) {{col-break|width=25%}} * {{IDN}} ** [[Porti i Xhakartës|Xhakarta]] (24-ta) ** [[Surabaya]] (38-ta) * {{CAN}} ** [[Porti i Vankuvëri|Vankuvër]] (50-ta) * {{USA}} ** [[Porti i Los Anxhelosit|Los Anxhelos]] (17-ta) ** [[Porti i Long Beach|Long Beach]] (18-ta) ** [[Porti i Seattle|Seattle/Tacoma]] (48-ta) * {{PAN}} ** [[Balboa, Panama|Balboa]] (43-ta) {{col-end}} == Organizatat në Paqësor == Organizata të tilla si [[Bashkëpunimi Ekonomik Azi-Paqësor]], Qendra Lindje-Perëndim, Programi i Qyteteve Bregdetare të Paqësorit të Qëndrueshëm<ref>{{Cite web|date=2016-04-11|title=Sustainable Pacific Rim Cities|url=http://www.sustainablepacific.org/|access-date=2023-11-23|website=web.archive.org|archive-date=11 prill 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160411192416/http://www.sustainablepacific.org/|url-status=dead}}</ref>, dhe Instituti Aziatik i Kërkimit, duke përfshirë organizata të ndryshme ndërkombëtare dhe organizata jo-qeveritare, fokusohen në Paqësor. Përveç kësaj, Komanda e Paqësorit e Shteteve të Bashkuara kryen operacione ushtarake rimpac në Paqësor. == Referime == <references /> [[Kategoria:Oqeani Paqësor]] 4hleux0p9qk851yn5upfuzp6ybqs2sz 1 345577 3058438 2791768 2026-10-20T05:30:49Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3058438 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kalaja e Rashanit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2618403 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220830184428/https://www.arkivalajmeve.com/Keshtjella-e-rojtareve-te-Trepccediles.1047660358/ për lidhjen https://www.arkivalajmeve.com/Keshtjella-e-rojtareve-te-Trepccediles.1047660358/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 nëntor 2023 20:57 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kalaja e Rashanit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2791767 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220830184428/https://www.arkivalajmeve.com/Keshtjella-e-rojtareve-te-Trepccediles.1047660358/ për lidhjen https://www.arkivalajmeve.com/Keshtjella-e-rojtareve-te-Trepccediles.1047660358/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 prill 2025 02:19 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kalaja e Rashanit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3058437 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220830184427/https://flasshqip.ca/kulture/histori/5621-nje-fortifikate-mesjetare-pararoje-e-pasurive-minerale-te-trepces-nga-jahja-drancolli për lidhjen https://flasshqip.ca/kulture/histori/5621-nje-fortifikate-mesjetare-pararoje-e-pasurive-minerale-te-trepces-nga-jahja-drancolli. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 tetor 2026 07:30 (CEST) 62ct2abripc6fqdajlsarxovxwql3qf 14 348357 3058410 2905608 2026-10-20T04:49:20Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Oqean Paqësor]] te [[Kategoria:Oqeani Paqësor]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3058410 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Historia ushtarake sipas vendit]] [[Kategoria:Oqeani Paqësor]] 5h0emf4p0gug2fbj2kudiocfgwmkfa8 0 348630 3058482 2965800 2026-10-20T10:13:47Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3058482 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = <!-- use common name/article title --> | image = Xosiyat Rustamova.jpg | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = | birth_name = <!-- only use if different from name --> | birth_date = <!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} for living people supply only the year with {{Birth year and age|YYYY}} unless the exact date is already widely published, as per [[WP:DOB]]. For people who have died, use {{Birth date|YYYY|MM|DD}}. --> | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (DEATH date then BIRTH date) --> | death_place = | nationality = <!-- use only when necessary per [[WP:INFONAT]] --> | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''Khosiyat Rustam''' lindi në [[1971]] në fshatin Olmos në rrethin Chust të provincës [[Namangan]]. Ajo ka studiuar në Fakultetin e Gazetarisë të Universitetit Kombëtar të Uzbekistanit ([[1988]]-[[1993]], në Universitetin e Letërsisë së Lartë ([[2001]]-[[2004]]), ka punuar në gazetën Tong Yulduzi ([[1993]]-[[1997]]), dhe që nga viti 2015 është kryredaktore e gazetës “Bota e librit”.<ref>{{Cite web|title=Dunyo|url=https://dunyo.info/ru/site/inner/uzbekskaya_poetessa_hosiyat_rustamova_stala_laureatom_britanskoy_premii_hertfordshire_press_awards-Jes|website=dunyo.info|access-date=2023-08-10|archive-date=10 gusht 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230810230435/https://dunyo.info/ru/site/inner/uzbekskaya_poetessa_hosiyat_rustamova_stala_laureatom_britanskoy_premii_hertfordshire_press_awards-Jes|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Ўзбек шоираси Хосият Рустамованинг китоби Лондонда чоп қилинди|url=https://eltuz.com/asosiy-mavzular/214629/|website=El tuz|date=2020-08-08|access-date=2023-08-10|language=uz-UZ|archive-date=25 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200925200154/https://eltuz.com/asosiy-mavzular/214629/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Citation|title=Ўзбек шоирасининг китоби Лондонда нашр этилди|url=https://www.youtube.com/watch?v=QCAkOvBR7rI|access-date=2023-08-15|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Acordarea premiilor literare de către Editura Hertfordshire Press la Londra|url=https://clusiumnews.ro/acordarea-premiilor-literare-de-catre-editura-hertfordshire-press-la-londra/|website=Clusium News|date=2022-11-27|access-date=2023-08-16|language=ro-RO|first=Tene|last=Ioan}}</ref> Në vitin [[2004]] ajo u nderua me Medaljen e Lavdisë nga Presidenti i Republikës së Uzbekistanit dhe në vitin 2016 medalja përkujtimore “25 vjet Pavarësia e Uzbekistanit.” Rustam ka marrë pjesë në shumë festivale ndërkombëtare të poezisë dhe nisma letrare. Në vitin [[2012]], ajo fitoi konkursin në fushën e poezisë në Bursa, Turqi. Në vitin [[2015]], u nderua me çmimin Mikayıl ,Çmimi Ndërkombëtar Müşfiq i Azerbajxhanit. Në vitin [[2018]], ajo fitoi çmimin më të lartë në fushën e poezisë në Open Eurasian Festivali i Letërsisë në [[Tajlandë]]. Në vitin 2021, ishte rezidente në Universitetin e Iowa-s ,Programi Ndërkombëtar i Shkrimtarëve. Në të njëjtin vit, asaj i ështe dhēnë çmimi Rasul Rza, një çmim prestigjioz në Azerbajxhan, si dhe Çmimi Ndërkombëtar Naji Naaman i Poetëve të Botës dhe çmimi “Kalorësi i Artë”. Përveç poezisë, si shkrimtare dhe dramaturge, ajo është autore e një sërë tregimesh, poemash dhe skenarësh. Në vitin 2015 u vu në skenë shfaqja e saj “Zogu që nuk përshtatet në qiell” nga Artisti i Popullit i Uzbekistanit Mirza Azizov në një nga vendet më prestigjioze të Uzbekistanit, Muqimi Musical Teatri i Dramës. Në vitin 2016, ajo përshtati historinë e saj “Qilimi”. skenari Death Magic, si bazë për një film nga regjisori Hilol Nasimov. Si përkthyese, ajo ka përkthyer në gjuhën uzbeke poezitë e Marina Tsvetaeva, Yevgeny Yevtushenko, Anna Akhmatova, Boris Pasternak, Ramiz Ravshan, Nigar Refibeyli, Rizo Khalil, Fazıl Kısakürek, Husnu Doglarja e shumë të tjerë poetë botërorë. [[Skeda:Xosiyat_Rustam_va_Gjekë_Marinaj._Sanaʼat_instutidagi_tadbir.jpg|parapamje|Khosiyat Rustam și [[Gjekë Marinaj]]. [[2022]]]] Që nga viti 2015, shërben si kryeredaktore e gazetës letrare më me ndikim në Uzbekistan, Kitab Dunyosi. (Bota e librit) Ajo është anëtare e Lidhjeve të Shkrimtarëve të Uzbekistanit dhe Azerbajxhanit që nga viti 2019. Poezitë e saj janë përkthyer në më shumë se 30 gjuhë dhe librat e saj janë botuar në disa vende përtej Uzbekistanit.<ref>{{Cite web|title=Xosiyat Rustamova. Yomg’ir yog’ayotgan edi…She’rlar va badialar. {{!}} Xurshid Davron kutubxonasi|url=https://kh-davron.uz/yangiliklar/muborak-kin/xosiyat-rustamova-yomgir-yogayotgan-edisherlar-va-badialar.html|website=kh-davron.uz|access-date=2023-08-10}}</ref><ref>{{Cite web|title=Хосият Рустамова — Интерпоэзия|url=https://interpoezia.org/authors/xosiyat-rustamova/|website=interpoezia.org|access-date=2023-08-10}}</ref><ref>{{Cite web|title=Хосият Рустамова-одна из ярчайших поэтесс Узбекистана-презентует свой новый поэтический сборник в сердце Англии - Kultura.uz|url=https://www.kultura.uz/view_9_r_15500.html|website=www.kultura.uz|access-date=2023-08-10}}</ref><ref>{{Cite web|title=******OUR POETRY ARCHIVE******: KHOSIYAT RUSTAM|url=https://ourpoetryarchive.blogspot.com/2021/04/khosiyat-rustam.html|website=******OUR POETRY ARCHIVE******|date=2021-04-01|access-date=2023-08-22|first=Our Poetry|last=Archive}}</ref> Rreth Khosiyat Rustam, libri “KHOSYAT" në gjuhën uzbekisht, përgatitur në bazë të artikujve dhe eseve të poetëve, shkrimtarëve dhe studiuesve të letërsisë me famë botërore, dhe versioni anglisht i "Khosiyat" u botua nga shtëpia botuese "ECG Londër" (Shtëpia botuese në Londër) [35]. Xhirimet vazhdojnë për një film me dy pjesë për Khosiyat Rustam, i cili po filmohet së bashku me Televizionin e Azerbajxhanit dhe Televizionin Uzbekistan.<ref>{{Cite web|title=Ўзбек шоираси Бокуда олқишланди|url=https://www.xabar.uz/madaniyat/ozbek-shoirasi-bokuda-olqishlandi|website=www.xabar.uz|access-date=2023-08-15|language=uz}}</ref><ref>{{Cite web|title=Ochiq derazalar|url=https://t.me/xosiyat_rustamova/2567|website=Telegram|access-date=2023-08-17}}</ref> == Librat e saj të botuar në Uzbekistan dhe jashtë saj përfshijnë   == === Në Uzbekistan === 1. Shtëpia në qiell – Shtëpia Botuese G. Ghulam (1997)   2. Shpëtimi – Shtëpia Botuese Manaviyat (2003) 3. Veshja e zisë- Shekulli i Ri (2004)   4. Ngushëllim – Shtëpia Botuese Namangan (2005) 5. Muri – Shtëpia Botuese G. Ghulam (2006)   6. Gusht – Shekulli i Ri (2008)  7. 40:0 – Akedemnashr (2011) 8-Pushtimi- Akedemnashr (2011) 9. Forgotten Years — Dream (2014) 1 0. Retë e pakontrolluara – Uzbekistan (2019)   11. Fillimi i natës është i errët – Shekulli i ri Gjenerata (2021) 12. Hijet endacake – Letërsi (2021) 13. Fletore Brown – Shtëpia Botuese G. Ghulam (2021) 14. 44 Ditë – Arjumand Media (2021)     == Jashtë vendit == 1. Ditë pa të nesërme— New Books (2006) Turqi 2. Frika – Shtëpia Botuese Vector (2008) Azerbajxhan   3. Anatomia e dashurisë – Ush Kiyan (2019) Kazakistan   4. Lotë shumëngjyrësh – EGG London (2020) MB 5. Shabbo – Balogat (2020) Taxhikistan 6. Dy Diej – Günce Yayınları (2020) Turqi 7-Era që fryn – Nha Xuat Ban Hoi (2020) Vietnam   8. Pemët e zambakut – Evropë (2020) Azerbajxhan 9. Emri i saj ishte Lala – Evropë (2020) Azerbajxhan 10. Majnun tol — Turksoy (2020) Azerbajxhan 11. Erë e stuhishme – Vishnyoka (2021) Bjellorusi 12. Liria në robëri – Dolya (2021) Simferopol 13. Ylli në pëllëmbën e dorës sime – Burago (2021) Ukrainë 14. Gjurmët e zemrës — (2021) Serbia 15. Një grusht erë në Turkmenisht, Günce Yayınları (2021) Turqi 16. Tetë – Shtëpia Botuese Chetiri (2021) Rusi 17. “Unë jam këtu” – në kazakisht, shtëpia botuese Annur Sana, (2022) Kazakistan. 18. “The Thirteenth Month” – në spanjisht, Ayame-Editotial, (2022) Meksikë, Meksikë. 19. “Dritaret e hapura” (në gjuhën Karakalpake) Shtëpia botuese “Bilim”, qyteti Nukus, (2022)   20. “Find Me in Hearts”, në anglisht, ( Më gjeni në zemra) Mundus Atrium Press, (2023) SHBA 21. “Xhamat pa ngjyrë” – në arabisht, shtëpia botuese Hassanbook. Arabia Saudite, (2023) 22.Poezi dhe ditarë – në rumanisht, shtëpia botuese Bistrita-Nasaud, (2023) botuar në Rumani në nëntor. Poetë, shkrimtarë dhe ekspertë të letërsisë me famë botërore kanë shkruar shumë artikuj, ese dhe poezi për veprën e Khosyat Rustam. Mes tyre duhen përmendur Fatbardh Amursi, Rudolf Marku, Gjekë Marinaj, Vangush Ziko, Rifat Ismailli…Për shembull, [[Gjekë Marinaj]], poeti me famë botërore dhe themeluesi i Protonizmit, ka thënë për Khosiyat Rustam: {{Quote|Khosiyat Rustam është një poete e njohur si në vendin e saj, Uzbekistan, ashtu edhe në krejt Azinë. Shumë e dashur nga lexuesit si poete, gazetare, dhe avokate e paqes, Khosiyat Rustam po fiton teren përditë e më shumë në arenën e letërsisë bashkëkohore. Zëri i saj poetik ka hyrë thellë në mendjet dhe zemrat e dashamirësve të letërsisë si një freski e nevojshme për ndryshimin e jetës për mirë në mënyrë paqësore dhe rritjen e dinjitetit njerëzor. Khosiyat Rustam është një shembull se si një grua me forcën e intelektit dhe ndjenjën e shpirtit të saj mund të bëhet një fenomen instrumental në përmirësimin e jetës sociale, politike, edukative dhe kulturore të një populli.Khosiyat Rustam është një personalitet i admirueshëm dhe një figurë publike e pazëvendësueshme si në vendin e saj, Uzbekistan, ashtu edhe më gjerë.}} Me iniciativën e tij, në tetor 2020, një grup poetësh, shkrimtarësh dhe studiuesish letrarë të famshëm të botës do t'i dërgojnë një letër solidariteti Presidentit të Azerbajxhanit Ilhom Aliyev në lidhje me konfliktin e Karabakut midis Azerbajxhanit dhe Armenisë.<ref>{{Cite web|url=https://musavat.com/news/dunya-yazarlarindan-azerbaycan-prezidentine-hemreylik-mektubu_741243.html?d=2|access-date=2024-01-03|website=musavat.com}}</ref> Gjatë këtyre konflikteve, poetja shkroi një poezi “Adı Lalə idi o kızın” (“Emri i saj ishte Lola, ishte vajzë”), ku shprehte dhimbjen e popullit të Karabakut dhe në tetor 2020 u botua si një libër. Poema flet për jetën e hidhur, familjen, vuajtjet dhe pikëllimet e Lolës, kujtimet e fëmijërisë, të dëbuar nga toka e të parëve të saj gjatë luftës së Karabakut. Përveç kësaj, në Azerbajxhan u botua libri “44 ditë” i Khosiat Rustam, i shkruar për luftën 44-ditore midis Armenisë dhe Azerbajxhanit.<ref>{{Citation|title=Azərbaycanın özbək qızı! Xasiyyat Rüstəmovanın "44 gün" kitabının təqdimatı oldu - REPORTAJ|url=https://www.youtube.com/watch?v=01TzjM_Tftk|language=en|access-date=2024-01-03}}</ref> Khosiyat Rustam merr pjesë në intervista me studiues të letërsisë, shkrimtarë dhe poetë me famë botërore në gazetën "Kitob Dunyasi", duke përkthyer veprat e tyre në gjuhën uzbekisht dhe duke i sjellë ato tek lexuesit e gazetës Uzbekistan. Në të njëjtën kohë, ai ftoi disa prej tyre - poeten shqiptaro-amerikane, themeluesin e teorisë së protonizmit Gjekë Marinaj, politikanin azerbajxhanas, gazetaren [[Ganira Pashaeva]] dhe të tjerë në Uzbekistan. Poeti dhe përkthyesi kanadezo-shqiptar Vangush Ziko përktheu në shqip poezitë e poetit uzbek Khosiyat Rustam.<ref>{{Cite web|last=jeta|date=2023-01-11|title=Mbi të vërtetat njerëzore dhe hyjnore në poezinë e Hosiat Rustam - Nga Vangjush Ziko|url=https://flasshqip.ca/kulture/lettersi/8083-mbi-te-vertetat-njerezore-dhe-hijnore-ne-poezine-e-hosiat-rustam-nga-vangjush-ziko|access-date=2024-01-03|website=Flas Shqip|language=sq-al|archive-url=https://web.archive.org/web/20240103083506/https://flasshqip.ca/kulture/lettersi/8083-mbi-te-vertetat-njerezore-dhe-hijnore-ne-poezine-e-hosiat-rustam-nga-vangjush-ziko|archive-date=3 janar 2024|url-status=dead}}</ref> Shkrimtari shqiptar Gjekë Marinaj e vlerësoi shumë veprën e Khosiyat Rustamit.<ref>{{Cite web|last=san‘ati|first=O‘zbekiston adabiyoti va|date=2023-08-24|title=РУҲИЯТ ВА ҚАЛБ КЕЧИНМАЛАРИ|url=https://teletype.in/@uzasgzt/6SSJAPZXppM|access-date=2024-01-03|website=Teletype|language=en}}</ref> Poeti shqiptar Rifat Ismoli e vlerësoi lart veprën e poetit uzbek Hosiyat Rustam.<ref>{{Cite web|date=2023-12-19|title=Poezia e Xosiyat Rustamova vjen në shqip nga Rifat Ismaili|url=https://alb-spirit.com/2023/12/19/poezia-e-xosiyat-rustamova-vjen-ne-shqip-nga-rifat-ismaili/|access-date=2024-01-03|website=Albspirit|language=en-US}}</ref> Shoqata e Shkrimtarëve Vietnamezë botoi në Vietnamisht librin "Dhimbja e erës" të poetit uzbek Khosiyat Rustam.<ref>{{Cite web|last=Nguyệt|first=Phạm|date=2021-06-29|title=Vết chạm tế vi bởi "Hình xăm của gió" - Thơ Khosiyat Rustam - Văn Chương Phương Nam|url=https://vanchuongphuongnam.vn/vet-cham-te-vi-boi-hinh-xam-cua-gio-tho-khosiyat-rustam.html|access-date=2024-01-03|language=vi|archive-date=3 janar 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240103085349/https://vanchuongphuongnam.vn/vet-cham-te-vi-boi-hinh-xam-cua-gio-tho-khosiyat-rustam.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=admin|date=2023-10-03|title=MË GJENI NË ZEMRA - Poetja uzbekistanase Xosiyat Rustamova|url=https://fjala.info/me-gjeni-ne-zemra-poetja-uzbekistanase-xosiyat-rustamova/|access-date=2024-01-03|website=FJALA e LIRË|language=sq-AL}}</ref> Komiteti i Çmimeve Letrare të Hertfordshire Press London nominoi veprën e Khosiyat Rustam për nominimin "Zgjedhja e kritikëve". Ai u njoh si një nga poetët më të mirë modernë Uzbekistan për koleksionin e tij të poezive "Lotët shumëngjyrësh".<ref>{{Cite web|last=Madrid|first=Diaspora|date=2022-11-27|title=Acordarea premiilor literare de către Editura Hertfordshire Press!|url=https://www.diasporamadrid.com/acordarea-premiilor-literare-de-catre-editura-hertfordshire-press-la-londra/|access-date=2024-01-03|website=Blog DiasporaMadrid.com|language=ro-RO}}</ref> ==Burim i të dhënave== {{reflist | 2}} e3itu4rdwx1ws7ilyazzd2uwjqbgvms 0 349787 3058416 2905614 2026-10-20T04:49:23Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Oqean Paqësor]] te [[Kategoria:Oqeani Paqësor]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3058416 wikitext text/x-wiki [[Skeda:South China Sea claims map.svg|parapamje|Pretendimet e ishujve në Detin e Kinës Jugore.]] '''Deti i Kinës Jugore''' është një det margjinal i [[Oqeani Paqësor|Oqeanit Paqësor]] Perëndimor. Kufizohet në veri me [[Kina|Kinën]] Jugore, në perëndim nga [[Gadishulli Indokinez]], në lindje nga [[ishujt e Tajvanit]] dhe [[Filipinet]] veriperëndimore (kryesisht Luzon, Mindoro dhe Palawan), dhe në jug nga ishujt indonezianë të Borneos, në lindje. [[Sumatra]] dhe [[Ishujt Bangka Belitung]], që përfshijnë një sipërfaqe prej rreth 3,500,000 km2. Ai komunikon me [[Deti i Kinës Lindore|Detin e Kinës Lindore]] nëpërmjet [[Ngushtica e Tajvanit|ngushticës së Tajvanit]], [[Deti Filipine|detin e Filipineve]] nëpërmjet ngushticës Luzon, detin Sulu nëpërmjet ngushticave rreth Palawan dhe [[Deti Java|detin Java]] nëpërmjet ngushticës Karimata dhe Bangka. [[Gjiri i Tajlandës]] dhe [[Gjiri i Tonkinit]] janë pjesë e Detit të Kinës Jugore. 3.4 trilion dollarë nga [[transporti detar]] i botës prej 16 trilion dollarësh kaluan përmes Detit të Kinës Jugore në 2016. Rezerva të naftës dhe gazit natyror janë gjetur në zonë. Paqësori Qendror Perëndimor përbënte 14% të peshkimit komercial në botë në vitin 2010. Ishujt e Detit të Kinës Jugore, që së bashku përbëhen nga disa grupime arkipelagesh të ishujve kryesisht të vegjël të pabanuar, ishujve (kays dhe bregut), shkëmbinj nënujorë/atolet dhe malet detare që numërohen në qindra, janë subjekt i pretendimeve konkurruese për sovranitet nga disa vende. Këto pretendime pasqyrohen gjithashtu në shumëllojshmërinë e emrave të përdorur për ishujt dhe detin. == Shiko edhe == * [[Deti i Kinës Lindore]] == Referime == [[Kategoria:Dete]] [[Kategoria:Oqeani Paqësor]] f64q6lzyrqsm8n4goeotf8zx5m36qoe 0 350724 3058486 2966195 2026-10-20T10:41:26Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3058486 wikitext text/x-wiki {{Infobox instrument|name=Classical guitar|image=Classical Guitar two views2.png|image_capt=Front and lateral view of a typical modern classical guitar|background=string|classification=[[String instrument]] ([[Plucked string instrument|plucked]])|hornbostel_sachs=321.322–5|hornbostel_sachs_desc=Composite [[chordophone]] sounded by the [[pizzicato|bare fingers]] or fingernails|developed=''modern classical guitar'' was developed in the late 19th century in [[Spain]].|range=[[Image:Range guitar.svg|130px|center]]|related=*'''[[Plucked string instrument|Guitar family]]''' ([[Steel-string acoustic guitar]], [[Electric guitar]], [[Flamenco guitar]], [[Bass guitar]]) *[[Lute]] (distantly related) *[[Baroque guitar]] * Looks similar to [[Flamenco guitar]]|musicians=*[[:Category:Classical guitarists]]|articles=}} Kitara klasike, e njohur edhe si kitara spanjolle, është një anëtar i familjes së [[Kitara|kitarës]] që përdoret në [[Muzika klasike|muzikën klasike]] dhe stile të tjera. Ky instrument akustik me tela prej druri të bërë nga zorrë ose [[Najlloni|najloni]], është një pararendës i kitarave moderne akustike dhe [[Kitara elektrike|elektrike]] me tela çeliku, të cilat të dyja përdorin [[Korda vibruese|tela]] metalike. Kitarat klasike rrjedhin nga vihuela dhe gittern spanjolle e shekullit të 15-të dhe 16-të. Këto instrumente kanë evoluar në kitarën barok të shekullit të 17-të dhe të 18-të, ndërsa nga mesi i shekullit të 19-të, ato kanë marrë formën e hershme të kitarës klasike moderne. Kitara klasike moderne e sotme u krijua nga dizajnet e vona të lutierit spanjoll të shekullit të 19-të, Antonio Torres Jurado. Për një lojtar me dorën e djathtë, kitara klasike tradicionale ka 12 frena larg trupit dhe mbahet siç duhet nga këmba e majtë, në mënyrë që dora që këput ose rreh telat të bëhet këtë afër pjesës së pasme të vrimës së zërit (kjo quhet pozicioni klasik). Megjithatë, dora e djathtë mund të afrohet më shumë me tabelën për të arritur cilësi të ndryshme të tingujve. Lojtari zakonisht e mbajt këmbën e majtë më lart duke përdorur një mbështetëse këmbësh. Kitara moderne me tela prej çeliku, nga ana tjetër, zakonisht ka 14 frena larg trupit (shih Dreadnought) dhe zakonisht mbahet me një rrip rreth qafës dhe shpatullës. == Kontekste == Kitara klasike ka një histori të gjatë dhe është në gjendje të dallojë të ndryshme: * [[Instrumenti muzikor|instrumentet]] * repertori (kompozitorët dhe kompozimet e tyre, aranzhimet, improvizimet) Si instrumenti ashtu edhe repertori mund të shikohen nga një kombinim i këndvështrimeve të ndryshme: '''Historike''' (periudha kronologjike) * Kitarë barok - 1600-1750 * Kitarat e hershme romantike - 1750 deri në 1850 (për muzikë nga periudha klasike dhe romantike ) * Kitara moderne klasike '''Gjeografike''' * Kitarat spanjolle ( Torres ) dhe kitarat franceze ( René Lacôte ,&nbsp;...), kitarat franceze ( René Lacôte ,&nbsp;...), kitarat gjermane ( [[Herrmann Hauser]] ), etj. '''Kulturore''' * Muzika baroke e oborrit, opera e shekullit të nëntëmbëdhjetë dhe ndikimet e saj, këngët popullore të shekullit të nëntëmbëdhjetë, muzika e Amerikës Latine == Perspektiva historike == === Kitarat e hershme === [[Skeda:Musee-de-la-musique-6.jpg|alt=Guitars from the Museum Cité de la Musique in Paris|parapamje| Kitarat nga Muzeu Cité de la Musique në Paris (i cili strehon pothuajse 200 kitara klasike) ]] Ndërsa "kitara klasike" sot lidhet kryesisht me dizajnin modern të kitarës klasike, ka një interes në rritje për kitarat e hershme; dhe njohja e lidhjes midis repertorit historik dhe kitarës së periudhës së caktuar që u përdor fillimisht për të ekzekutuar këtë repertor është në shtim. Muzikologu dhe autori Graham Wade shkruan:<blockquote>Në ditët e sotme është e zakonshme që ky repertor të performohet mbi riprodhimet e instrumenteve të modeluara në mënyrë autentike, duke u bazuar në konceptet e kërkimit muzikologjik, me rregullime të përshtatshme në teknikat dhe interpretimin e përgjithshëm. Kështu, gjatë dekadave të fundit, ne kemi habitur me artistë specialistë të ekspertizës së tyre në artin e vihuelës (një lloj kitare e shekullit të 16-të popullor në Spanjë), lahutës, kitares barok, kitares të shekullit të 19-të, etj.<ref name="visee">{{Cite web|title=SEGOVIA, Andres: 1950s American Recordings, Vol. 4|url=http://www.naxos.com/mainsite/blurbs_reviews.asp?item_code=8.111092&catNum=8111092&filetype=About%20this%20Recording&language=English|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180125134511/https://www.naxos.com/mainsite/blurbs_reviews.asp?item_code=8.111092&catNum=8111092&filetype=About%20this%20Recording&language=English|archive-date=2018-01-25|access-date=2010-05-30|publisher=Graham Wade|language=sq}}</ref></blockquote> Llojet e ndryshme të kitarave kanë estetikë të ndryshme të tingullit, duke përfshirë karakteristika të ndryshme të spektrit të ngjyrave (mënyra se si shpërndahet energjia e tingullit në frekuencën themelore dhe tonet), reagime të ndryshme, dhe të tjera. Këto dallime janë për shkak të dallimeve në konstruksion; për shembull, kitarat klasike moderne zakonisht përdorin një mbajtës tjetër (mbas me ventilator) nga ajo e përdorur në kitarat e mëparshme (të cilat kishin një mbajtës me shkallë); dhe një zë tjetër përdorej nga lutjerët. Ekziston një paralelizëm historik midis stileve muzikore (barok, klasik, romantik, flamenco, xhaz) dhe stilit të "estetikës së tingullit" të instrumenteve muzikore të përdorura. Për shembull, Robert de Visée luajti një kitarë barok me një estetikë tingulli shumë të ndryshme nga kitarat e përdorura nga Mauro Giuliani dhe Luigi Legnani – ata përdorën kitarat e shekullit të 19-të. Këto kitara, nga ana tjetër, tingëllojnë ndryshe nga modelet e Torres të përdorura nga Segovia, të cilat janë të përshtatshme për interpretimet e veprave romantike-moderne si Moreno Torroba. Kur e konsiderojmë kitarën nga një këndvështrim historik, instrumenti muzikor i përdorur është po aq i rëndësishëm sa gjuha dhe stili muzikor i periudhës së caktuar. Për shembull, është e pamundur të luash një de Visee ose Corbetta të informuar historikisht (kitarist-kompozitor barok) në një kitarë klasike moderne. Arsyeja është se kitarat barok përdorton kurse, të cilat janë dy tela afër njëri-tjetrit (në unison), që shkulen së bashku. Kjo i jep kitarave barok një karakteristikë të papërshtatshme tingulli dhe teksturë tone që është pjesë integrale e një interpretimi. Për më tepër, estetika e tingullit të kitarës barok (me praninë e saj të fortë) është shumë e ndryshme nga kitarat moderne të tipit klasik, siç tregohet më poshtë. Përdorimi i sotëm i kitarave të tipit Torres dhe post-Torres për repertorin e të gjitha periudhave shihet nganjëherë në mënyrë kritike: Kitarat moderne të stilit Torres dhe post-Torres (me freskimin dhe dizajnin e tyre) kanë një ton të trashë dhe të fortë, shumë të përshtatshëm për epokën moderne repertori. Megjithatë, ato konsiderohen se theksojnë shumë theksin themelor (në kurriz të pjesëve nëntonike) për repertorin e mëparshëm (Klasike/Romantike: Carulli, Sor, Giuliani, Mertz, ...; Barok: de Visee, ...; etj). "Andrés Segovia prezantoi kitarën spanjolle si një model të gjithanshëm për të gjitha stilet e të luajturit" deri në atë masë sa që ende sot "shumë kitaristë kanë vizion tunel të botës së kitarës, që vjen nga tradita moderne e Segovias".<ref>{{Cite web|title=Early Romantic Guitar Sheet Period Technique|url=http://www.earlyromanticguitar.com/erg/periodtechnique.htm|access-date=2024-02-24|website=www.earlyromanticguitar.com|language=sq}}</ref> [[Skeda:Septiembre_08_275.jpg|parapamje| Kitara e shekullit të 19-të e bërë nga Manuel de Soto y Solares, e mbajtur nga kitaristi spanjoll Rafael Serrallet]] Ndërsa instrumentet moderne klasike Torres dhe post-Torres të mbështetura nga tifozët bashkëjetuan me kitarat tradicionale të mbështetura në shkallë në fillim të shekullit të 20-të, format më të vjetra përfundimisht u zhdukën. Disa ia atribuojnë këtë popullaritet Segovias, duke e konsideruar atë "katalizatorin e ndryshimit drejt dizajnit spanjoll dhe të ashtuquajturës shkollë 'moderne' në vitet 1920 dhe më tej." Stilet e muzikës të kryera në kitarat e ngritura në shkallë po bëheshin jo të modës - dhe, për shembull, në Gjermani, më shumë muzikantë po ktheheshin drejt muzikës popullore (Schrammel-muzika dhe Contraguitar). Kjo u lokalizua në Gjermani dhe Austri dhe u bë përsëri jo mode. Nga ana tjetër, Segovia po luante koncerte në mbarë botën, duke popullarizuar kitarën klasike moderne - dhe, në vitet 1920, stilin romantik-modern spanjoll me vepra kitarë nga Moreno Torroba, de Falla, etj. == Periudhat e stilit == === Rilindja === Kompozitorët e periudhës [[Rilindja|së Rilindjes]] që kanë shkruar për kitarë me katër pjesë përfshijnë Alonso Mudarra, Miguel de Fuenllana, Adrian Le Roy, {{Interlanguage link|Grégoire Brayssing|fr|Gregor Brayssing}}, Guillaume de Morlaye dhe {{Interlanguage link|Simon Gorlier|fr}} . ; Instrumenti Kitarë me katër kurse === barok === Disa kompozitorë të njohur të kitarës [[Baroku|barok]] ishin Gaspar Sanz, Robert de Visée, Francesco Corbetta dhe Santiago de Murcia . ; Shembuj instrumentesh * Kitarë barok nga Nicolas Alexandre Voboam II : Ky instrument francez ka dizajnin tipik të periudhës me pesë korse telash dyshe dhe një shpinë të sheshtë.<ref>{{Cite web|title=Museum of Fine Arts, Boston: Collection Search Results|url=http://www.mfa.org/collections/search_art.asp?recview=true&id=51471&coll_keywords=&coll_accession=&coll_name=&coll_artist=&coll_place=&coll_medium=&coll_culture=&coll_classification=&coll_credit=&coll_provenance=&coll_location=&coll_has_images=&coll_on_view=&coll_sort=0&coll_sort_order=0&coll_view=0&coll_package=10095&coll_start=11|archive-url=https://web.archive.org/web/20070224100213/http://www.mfa.org/collections/search_art.asp?recview=true|archive-date=24 shkurt 2007|access-date=15 prill 2018|website=mfa.org}}</ref> * Kitarë barok që i atribuohet Matteo Sellas : Ky instrument italian ka pesë kurse dhe një shpinë të rrumbullakosur.<ref>{{Cite web|title=ref Guitar {{!}} Matteo Sellas{{!}}All{{!}}Musical Instruments|url=http://www.metmuseum.org/works_of_art/collection_database/musical_instruments/guitar_matteo_sellas/objectview.aspx?page=2&sort=0&sortdir=asc&keyword=guitar&fp=1&dd1=18&dd2=0&vw=1&collID=18&OID=180015154&vT=1}}</ref> === Klasike dhe romantike === Nga afërsisht 1780-1850, kitara kishte kompozitorë dhe interpretues të shumtë, duke përfshirë: * Filippo Gragnani (1767–1820) * Antoine de Lhoyer (1768-1852) * Ferdinando Carulli (1770–1841) * Wenzel Thomas Matiegka (1773–1830) * Francesco Molino (1774–1847) * Fernando Sor (1778–1839) * {{Interlanguage link|Luigi Moretti (composer)|it|Luigi Moretti (compositore)}} [https://tecla.com/luigi-moretti-c-1780-1850-composer/] ( {{Rreth|1780}} - 1850) * Mauro Giuliani (1781–1829) * [[Niccolò Paganini]] (1782–1840) * Dionisio Aguado (1784–1849) * Luigi Legnani (1790–1877) * Matteo Carcassi (1792–1853) * Napoléon Coste (1805–1883) * Johann Kaspar Mertz (1806–1856) * Giulio Regondi (1822–1872) [[Hector Berlioz]] studioi kitarën si adoleshent; [[Franz Schubert]]<nowiki/>zotëronte të paktën dy dhe shkroi për instrumentin; dhe [[Ludwig van Beethoven]], pasi dëgjoi të luante Giuliani, komentoi se instrumenti ishte "një orkestër miniaturë në vetvete". [[Niccolò Paganini]] ishte gjithashtu një virtuoz dhe kompozitor i kitarës. Një herë ai shkroi: "Unë e dua kitarën për harmoninë e saj; ajo është shoqëruesi im i vazhdueshëm në të gjitha udhëtimet e mia". Ai gjithashtu tha, në një rast tjetër: "Nuk më pëlqen ky instrument, por e konsideroj thjesht si një mënyrë për të më ndihmuar të mendoj".<ref>{{Cite web|title=PAGANINI: Guitar Music|url=http://www.naxos.com/mainsite/blurbs_reviews.asp?item_code=8.557598&catNum=557598&filetype=About+this+Recording&language=English|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416014831/https://www.naxos.com/mainsite/blurbs_reviews.asp?item_code=8.557598&catNum=557598&filetype=About+this+Recording&language=English|archive-date=16 prill 2018|access-date=15 prill 2018|website=www.naxos.com|language=sq}}</ref> === Francisco Tárrega === Francisco Tárrega, kitaristi dhe kompozitori (21 nëntor 1852 - 15 dhjetor 1909), njihet si një nga virtuozët dhe mësuesit më të mëdhenj të kitarës, i cili konsiderohet si babai i të luajturit modern të kitarës klasike. Gjatë periudhës së tij si profesor i kitarës në konservatorët e Madridit dhe Barcelonës, ai kontribuoi në shumë aspekte të teknikës moderne klasike dhe ndikoi në rëndësinë e kitarës në traditën e muzikës klasike. === Periudha moderne === Në fillim të viteve 1920, Andrés Segovia popullarizoi kitarën me turne dhe regjistrime të hershme fonografi. Ai bashkëpunoi ngushtë me kompozitorët Federico Moreno Torroba dhe Joaquín Turina me synimin për të zgjeruar repertorin e kitarës me muzikë të re. Turneja e Segovias në Amerikën e Jugut rigjallëroi interesin e publikut për kitarën dhe ndihmoi që muzika e kitarës e Manuel Ponce dhe Heitor Villa-Lobos të arrinte një audiencë më të gjerë. Po ashtu, kompozitorët Alexandre Tansman dhe Mario Castelnuovo-Tedesco u ngarkuan nga Segovia për të shkruar pjesë të reja për kitarë. Luiz Bonfá po ashtu ndikoi në popullarizimin e stileve muzikore braziliane si Bossa Nova e sapokrijuar, e cila u prit mirë nga audienca në SHBA. == Historia ==  {{multiple image|direction=vertical|width=200|image1=Guitar latina morisca.jpg|caption1=[[Guitarra latina|Guitarra Latina]] (left) and <div style="text-align:right;">[[Guitarra morisca|Guitarra Morisca]] (right)</div>|image2=Deutsches Museum (121282425).jpg|caption2=History of guitars <br/>(exhibited at [[Deutsches Museum]])}} === Pasqyrë e historisë së kitarës klasike === Origjina e kitarës moderne nuk dihet me siguri. Disa besojnë se është autoktone në Evropë, ndërsa të tjerë mendojnë se është një instrument i importuar.<ref>{{Cite web|last=Powers|first=Wendy|last2=Dobney|first2=Jayson Kerr|title=The Guitar {{!}} Essay {{!}} Heilbrunn Timeline of Art History {{!}} The Metropolitan Museum of Art|url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/guit/hd_guit.htm|access-date=2017-04-08|website=The Met's Heilbrunn Timeline of Art History|language=sq}}</ref> Instrumentet e ngjashme me kitarën shfaqen në gdhendjet dhe statujat e lashta të gjetura nga qytetërimet egjiptiane, sumeriane dhe babilonase.<ref>{{Cite web|last=Jovanovic|first=Marko|title=The Guitar's History|url=https://guitarsumo.com/the-guitars-history/|access-date=2019-07-28|website=Guitar Sumo|language=sq|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301072512/https://guitarsumo.com/the-guitars-history/|archive-date=1 mars 2021|url-status=dead}}</ref> Kjo do të thotë se instrumentet bashkëkohore iraniane si tanburi dhe setari kanë lidhje të largëta me kitarën evropiane, pasi të gjitha rrjedhin përfundimisht nga e njëjta origjinë e lashtë, por nga rrugë dhe ndikime historike shumë të ndryshme. Koha kur u bënë më shumë ndryshime në kitarë ishte në vitet 1500 deri në 1800, por gjatë [[Mesjeta|mesjetës]] së vonë, u përdorën gitternat e quajtura "kitara", por ndërtimi dhe akordimi i tyre ishin të ndryshëm nga kitarat moderne. Kitarra latina në Spanjë kishte anët e lakuara dhe një vrimë të vetme. Kitarra morisca, e cila duket se ka pasur ndikime maure, kishte një kuti zanore ovale dhe shumë vrima zanore në tabelën e saj zanore. Nga shekulli i 15-të, një instrument me dy tela me katër korse i quajtur vihuela de mano, i cili u akordua si kitara moderne e mëvonshme, përveç në një varg dhe ndërtim të ngjashëm, u shfaq për herë të parë në Spanjë dhe u përhap në Francë dhe Itali. Në shekullin e 16-të, u shtua një varg i pestë i dyfishtë. Gjatë kësaj kohe, kompozitorët shkruanin kryesisht me shënime tabelare. Në mesin e shekullit të 16-të, ndikimet nga vihuela dhe kitara e Rilindjes u kombinuan dhe kitara barok me pesë tela u shfaq në Spanjë. Kitara barok e zëvendësoi shpejt vihuelën në popullaritet në Spanjë, Francë dhe Itali dhe lojtarët dhe kompozitorët italianë u bënë të shquar. Në fund të shekullit të 18-të, kitara me gjashtë tela u bë shpejt e njohur në kurriz të kitarave me pesë tela. Gjatë shekullit të 19-të, lutieri dhe lojtari spanjoll Antonio de Torres i dha kitarës moderne klasike formën e saj përfundimtare, me një trup të zgjeruar, një kthesë të rritur të belit, bark të holluar dhe fiksim të brendshëm të përmirësuar. Kitara klasike moderne zëvendësoi një formë më të vjetër për shoqërimin e këngës dhe vallëzimit të quajtur [[Flamenko|flamenco]], dhe u krijua një version i modifikuar, i njohur si kitara flamenko.  {{multiple image|direction=vertical|width=200|image1=Wartburg-Laute.JPG|caption1=[[Gittern]] (1450)|image2=Vihuela - Frontispiece Libro de música de vihuela de mano intitulado El maestro by Luis Milan.jpg|caption2=[[Vihuela]]<br/>(<!-- clipped from front piece of -->vihuela book by Luis Milan, 1536<ref> {{cite book|author=Luis Milan|year=1536|title=Libro de música de vihuela de mano intitulado El maestro}}</ref>)|image3=Baroque Guitar Etienne Picart (1680).jpg|caption3=[[Baroque guitar]]<ref> {{cite web|author=Alexander Batov|date=20 prill 2006|title=The Royal College Dias – guitar or vihuela?|url=http://www.vihuelademano.com/rcmdias.htm|work=(The talk given at the Lute Society meeting in London on 16 April 2005)|quote=''A rather small sized vaulted-back guitar in the engraving by Etienne Picart (c. 1680) after the painting by Leonello Spada Concert (c.1615), Musée du Louvre, Paris''}}</ref> with rounded-back<br/> (engraving by Etienne Picart, 1680)}} === Kitarë e Rilindjes === Libri i Alonso de Mudarra, "Tres Libros de Música", i botuar në Spanjë në 1546, përmban pjesët më të hershme të shkruara të njohura për një kitarë me katër kurse. Kjo "kitarë" me katër pjata ishte e njohur në Francë, Spanjë dhe Itali. Në Francë, ky instrument fitoi popullaritet në mesin e aristokratëve. Një vëllim i konsiderueshëm muzikor u botua në Paris nga vitet 1550 deri në vitet 1570: "Le Troysième Livre e Simon Gorlier ... Mis en tablature de Guiterne" u botua në 1551. Në 1551, Adrian Le Roy botoi gjithashtu "Premier Livre de Tablature de Guiterne", dhe në të njëjtin vit ai botoi gjithashtu "Instruksione të shkurtra dhe të lehta pour apprendre la tablature a bien accorder, conduire, et disposer la main sur la Guiterne". Robert Ballard, Grégoire Brayssing nga Augsburg dhe Guillaume Morlaye ( rr. 1510 – rr. 1558 ) kontribuoi ndjeshëm në repertorin e tij. "Le Premier Livre de Chansons, Gaillardes, Pavannes, Bransles, Almandes, Fantasies" i Morlaye, i cili ka një instrument me katër pjesë të ilustruar në faqen e titullit, u botua në partneritet me Michel Fedenzat. Mes muzikës të tjera, ata botuan gjashtë libra me tablatura nga lutenisti Albert de Rippe (i cili ka shumë të ngjarë të ishte mësuesi i Guillaume). === Vihuela === Historia e shkruar e kitarës klasike mund të gjurmohet në fillim të shekullit të 16-të me zhvillimin e vihuela në Spanjë. Ndërsa lahuta atëherë po bëhej e njohur në pjesë të tjera të Evropës, spanjollët nuk e pranuan mirë për shkak të lidhjes së saj me maurët. Në vend të kësaj, vihuela, e ngjashme me lahutën, u shfaq me dy tela të tjera që i dhanë asaj më shumë gamë dhe kompleksitet. Në formën e saj më të zhvilluar, vihuela ishte një instrument i ngjashëm me kitarën me gjashtë tela të dyfishta të bëra me zorrë, të akorduar si një kitarë klasike moderne, me përjashtim të telit të tretë, i cili akordohej gjysmë hapi më poshtë. Ky instrument ka një tingull të lartë dhe është mjaft i madh për tu mbajtur. Pak kanë mbijetuar, dhe shumica e asaj që dihet sot vijnë nga diagramet dhe pikturat.  {{multiple image|direction=horizontal <!-- | image1 = M2676 - gitarr - Matteo Seelos - före 1653 - foto Olav Nyhus.jpg | caption1 = Baroque guitar by Matteo Seelos (c.1653) | width1 = 160 -->|image1=Jan Vermeer van Delft 013.jpg|caption1=[[Baroque guitar]] on ''The Guitar Player'' ({{circa|1672}}), by [[Johannes Vermeer]]<!-- , guitar Voboam -->|width1=137|image2=Jean-Nicolas Grobert - Early Romantic Guitar, Paris around 1830.jpg|caption2=[[Early romantic guitar]] by Jean-Nicolas Grobert (1830)|width2=103}} === Kitarë barok === === "Kitara romantike e hershme" ose "Kitara gjatë epokës së muzikës klasike" === Kitara më e hershme e njohur që ekziston me gjashtë tela besohet të jetë ndërtuar në vitin 1779 nga Gaetano Vinaccia (1759 - pas 1831) në [[Napoli]], [[Italia|Itali]]; megjithatë, data në etiketë është pak e paqartë. Familja e lutierëve Vinaccia është e njohur për kontributin e tyre në zhvillimin e mandolinës. Kjo kitarë është ekzaminuar dhe nuk tregon shenja treguese të modifikimeve nga një kitarë me dy kurs.<ref>{{Cite web|title=Stalking|url=http://www3.uakron.edu/gfaa/stalking.html|access-date=15 prill 2018|website=www3.uakron.edu|language=sq}}</ref> Autenticiteti i kitarave që supozohet të jenë prodhuar para viteve 1790 shpesh është në pikëpyetje. Kjo gjithashtu korrespondon me kohën kur u shfaq metoda me 6 tela e Moretti, në vitin 1792.   === Kitarë klasike moderne === [[Skeda:Agustín_Barrios_1910b.jpg|parapamje|236x236px| Kitaristi dhe kompozitori i shquar klasik paraguaian Agustín Barrios]] Kitara moderne klasike u zhvillua në shekullin e 19-të nga lutierët si Antonio de Torres Jurado, Ignacio Fleta, Hermann Hauser Sr. dhe Robert Bouchet. Instrumente të mëhershme të ngjashme përfshijnë vihuela spanjolle dhe gittern të shekullit të 15-të dhe 16-të. Këto instrumente evoluuan në kitarën barok të shekullit të 17-të dhe të 18-të, dhe nga mesi i shekullit të 19-të, në format e hershme të kitarës klasike moderne. === Teknika === Stili i gishtave përdoret me zjarr në kitarën klasike moderne. Gishti i madh tradicionalisht këput notën rrënjësore, ndërsa gishtat e tjerë kumbojnë melodinë dhe pjesët shoqëruese. Teknika e kitarës klasike shpesh përfshin përdorimin e thonjve të dorës së djathtë për të këputur notat. Lojtarë të shquar në këtë stil janë: Francisco Tárrega, Emilio Pujol, Andrés Segovia, Julian Bream, Agustín Barrios dhe John Williams (kitarist). == Performanca == [[Skeda:Alisa_Gladyseva-Romanza_Española.ogv|parapamje| Kënga popullore (domeni publik): Romance spanjolle.]] Kitara klasike moderne luhet zakonisht në një pozicion ulur, me instrumentin që mbështetet në prehrin e majtë dhe këmbën e majtë të vendosur në një stol këmbësh. Nëse nuk përdoret stoli i këmbëve, mund të vendoset një mbështetëse për kitarë midis kitarës dhe prehrit të majtë. Mbështetja zakonisht ngjitet në anën e instrumentit me gota thithëse. Natyrisht, ka përjashtime, me disa interpretues që zgjedhin ta mbajnë instrumentin në një mënyrë tjetër. Përmbajtja e kitarës klasike moderne zakonisht luhet në një pozicion ulur, me instrumentin që mbështetet në prehrin e majtë dhe këmbën e majtë të vendosur në një stol këmbësh. Në rast se nuk përdoret stoli i këmbëve, një mbështetëse për kitarë mund të vendoset midis kitarës dhe prehrit të majtë. Mbështetja zakonisht ngjitet në anën e instrumentit me gota thithëse. Natyrisht, ka përjashtime, me disa interpretues që zgjedhin të mbajnë instrumentin në një mënyrë tjetër. == Bibliografi == * ''Kitara dhe muzika e saj (Nga Rilindja në Epokën Klasike)'' (2007) nga James Tyler, Paul Sparks. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-19-921477-8|0-19-921477-8]] * ''Studimet e Kembrixhit në praktikën e performancës (nr. 6): Performanca në lahutë, kitarë dhe Vihuela'' (2005) redaktuar nga Victor Anand Coelho. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-521-45528-6|0-521-45528-6]] * ''Kitara: Nga Rilindja deri në Ditën e sotme'' nga Harvey Turnbull; botuar nga Bold Strummer, 1991. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-933224-57-5|0-933224-57-5]] * ''Kitara'' ; nga Sinier de Ridder; botuar nga Edizioni Il Salabue;  * ''La Chitarra, Quattro secoli di Capolavori (Kitara: Katër shekuj kryevepra)'' nga Giovanni Accornero, Ivan Epicoco, Eraldo Guerci; botuar nga Edizioni Il Salabue * ''Rosa sonora – Esposizione di chitarre XVII – XX secolo'' nga Giovanni Accornero; botuar nga Edizioni Il Salabue * ''Lirë-kitarë.'' ''Étoile charmante, midis shekullit të 18 dhe 19'' nga Eleonora Vulpiani * Summerfield, Maurice, ''Kitara Klasike: Evolucioni i saj, Lojtarët dhe Personalitetet që nga viti 1800 – Edicioni i 5-të'', Blaydon : Ashley Mark Publishing Company, 2002. * Të ndryshme, ''[https://classicalguitarmagazine.com Revista Kitare Klasike]'', [https://meouguitar.net khoá học guitar] Blaydon : Ashley Mark Publishing Company, botim mujor i botuar për herë të parë në 1982. * Wade, Graham, ''Traditat e kitarës klasike'', Londër : Calder, 1980. * Antoni Piza: ''Francesc Guerau i el seu temps'' (Palma de Mallorca: Govern de les Illes Balears, Conselleria d'Educació i Cultura, Direcció General de Cultura, Institut d'Estudis Baleàrics, 2000)  == Referime == {{Reflist}} == Linqe te jashtme == {{Commonskat|Classical guitars}} * [http://www.metmuseum.org/toah/hd/guit/hd_guit.htm Ese tematike: Kitara] Jayson Kerr Dobney, Wendy Powers (Muzeu Metropolitan i Artit) * [http://www.chitarrafingerstyle.it Kitarë klasike dhe stil gishti] * [http://www.cglib.org Biblioteka e kitarës klasike] Një bibliotekë e gjallë me fletë muzikore për kitarë, e cila mund të shërbejë në përmbushjen e nevojave të ndryshme mësimore dhe kërkimore. [[Kategoria:Shpikje spanjolle]] [[Kategoria:Vegla kordofone]] [[Kategoria:Numër lidhjesh të shabllonit të lidhjeve ndërgjuhësore]] ldihs7leebk3l43ynurr6rfi69hbsd6 0 352683 3058268 2966617 2026-10-19T14:21:51Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3058268 wikitext text/x-wiki {{Infobox diocese | jurisdiction = | name = Eparhia e Horës së Arbëreshëve | latin = Planensis Albanensium | local = ''Eparchia di Piana degli Albanesi'' | image = Klisha e Shën Mitrit Dëshmor.jpg | image_size = frameless | image_alt = | caption = [[Piana degli Albanesi Cathedral|Cathedral of Saint Demetrius the Martyr]] <!---- Locations ----> | country = Italy | territory = | province = Immediately Subject to the Holy See | metropolitan = | archdeaconries = | deaneries = | subdivisions = | coordinates = <!-- Use {{coord}} --> <!---- Statistics ----> | area_km2 = <!-- Area in square kilometers, automatically converted --> | area_sqmi = <!-- Area in square miles, automatically converted --> | population = 30,000 | population_as_of = 2010 | catholics = 28,500 | catholics_percent = 95 | parishes = 15<ref name="eccs"/> | churches = | congregations = | schools = | members = <!---- Information ----> | denomination = [[Italo-Albanian Catholic Church]] | rite = [[Byzantine Rite]] | established = 26 October 1937 | cathedral = [[Piana degli Albanesi Cathedral|Cathedral of St Demetrius the Martyr]] (Piana degli Albanesi) | cocathedral = [[Martorana|St. Mary of the Admiral]] (Palermo) | patron = [[Saint Demetrius of Thessaloniki|Demetrius]] | patron_title = <!-- Use to override the default label "Patron saint" --> | priests = 31<ref name="eccs"/> <!---- Current leadership ----> | pope = {{Incumbent pope}} | patriarch = | major_archbishop = | bishop = ''sedes vacans'' | bishop_title = Bishop | metro_archbishop = | coadjutor = | suffragans = | auxiliary_bishops = | apostolic_admin = [[Giorgio Demetrio Gallaro]] | vicar_general = | episcopal_vicar = | archdeacons = | emeritus_bishops = [[Ercole Lupinacci]],<br>[[Sotir Ferrara]] <!---- Map ----> | map = Eparchia di Piana degli Albanesi.png | map_alt = | map_caption = <!---- Website ----> | website = [https://eparchiapiana.org/ eparchiapiana.org] | footnotes = }} [[Skeda:Palermo-AP-p1070458.jpg|parapamje| Bashkë-Katedralja e [[Kisha e Shën Kollit të Arbëreshëve|Shën Nikollës "dei Greci" në Martorana]] në [[Palermo]] .]] [[Skeda:Episcopio_e_Seminario_Piana_degli_Albanesi.jpg|parapamje| Episkopi dhe Seminari Eparkial i aneksuar, trashëgimtar i Seminarit Italo-Shqiptar të shkatërruar të Palermos (1734).]] '''Eparkia e Horës së Arbëreshëve''' ( {{Lang-it|Eparchia di Piana degli Albanesi}} ) është një eparki (dioqezë) e [[Kisha Bizantine Italo-Arbëreshe|Kishës Katolike Italo-Shqiptare]],<ref>[http://www.katolsk.no/utenriks/kronologi/orient_italoalbanian.htm Chronology of Catholic Dioceses: The Italo-Albanian Catholic Church]</ref> Katolike Lindore ''sui iuris'' e [[Liturgjia bizantine|Ritit Bizantin]], që mbulon ishullin e [[Siçilia|Siçilisë]] në [[Italia|Itali]] . == Historia == Më 6 shkurt 1784, u krijua Ordinariati i Silicisë, juridiksioni i parë me të zakonshëm për këtë kishë të veçantë ''sui iuris'', dhe emëroi në të peshkopin e parë titullar të ritit bizantin për shqiptarët e Siçilisë: Giorgio Stassi, peshkop titullar i Lampsacus. . Më parë, besimtarët shqiptarë dhe priftërinjtë e tyre ortodoksë nuk kishin të drejtë dhe rrezikoheshin të asimiloheshin në ritin romak.  Më 26 tetor 1937, Eparkia e Piana dei Greci u krijua duke promovuar Ordinariatin e Silicisë dhe duke transferuar në të territore nga Kryepeshkopata Metropolitane e Palermos dhe Kryedioqeza Metropolitane e Monreales (të dyja në Siçili).  Më 25 tetor 1941, Eparkia (Dioqeza) e Piana dei Grecit u riemërua si Eparkia e Piana degli Albanesi / Eparkia ose Eparhia e Horës së Arbëreshëvet.<ref name="Hora">{{Cite web|title=Diocese of Piana degli Abanesi|url=http://www.gcatholic.org/dioceses/diocese/pian0.htm|access-date=27 dhjetor 2011|website=GCatholic.org}}</ref> == Territori == Eparkia e Piana degli Albanesi përfshin [[Komuna (Itali)|komunat]] në provincën e Palermos: [[Kundisa|Contessa Entellina]], [[Munxifsi|Mezzojuso]], [[Pallaci|Palazzo Adriano]], [[Hora e Arbëreshëvet|Piana degli Albanesi]] dhe [[Sëndahstina|Santa Cristina Gela]] . Selia e eparkisë është qyteti i [[Hora e Arbëreshëvet|Piana degli Albanesi]], ku ndodhet Katedralja e Shën Dhimitrit Martirit.  Në [[Palermo]], ndodhet Bashkë-Katedralja e [[Kisha e Shën Kollit të Arbëreshëve|Shën Nikollës "dei Greci" në Martorana]] .<ref name="Hora"/> == Ordinarë të Italisë kontinentale të Kishës Katolike Italo-Shqiptare == * Giorgio Stassi † (25 qershor 1784 - 26 mars 1802 i vdekur)<ref name="Lamp">[[Titular Bishop]] of [[Diocese of Lampsaco|Lampsaco]].</ref> * [[Giuseppe Guzzetta]] † (29 mars 1802 – 1813 i vdekur)<ref name="Lamp" /> * [[Francesco Chiarchiaro]] † (23 shtator 1813 - 1834 i vdekur)<ref name="Lamp" /> * Giuseppe Crispi † (20 dhjetor 1835 – 1859 i vdekur)<ref name="Lamp" /> * [[Agostino Franco]] † (1860 - 1877 i vdekur)<ref>already ordinating for the Albanians of Calabria, titular bishop of [[Diocese of Ermopoli Maggiore|Ermopoli Maggiore]].</ref> * [[Giuseppe Masi]] † (29 janar 1878 - 11 prill 1903 vdiq)<ref>Titular Bishop of [[Titular see of Tempe|Tempe]].</ref> * [[Paolo Schirò]] † (5 shkurt 1904 - 12 shtator 1941 i vdekur)<ref>Titular Bishop of [[Diocese of Benda|Benda]].</ref> Peshkopët e urdhëruar nga shqiptarët e Siçilisë janë emëruar për ata Kalabria:<ref>[https://books.google.com/books?id=E-1gDwAAQBAJ&dq=vescovi+ordinanti+per+gli+albanesi+di+calabria&pg=PT256 Alberto Elli, a Brief history of the eastern catholic Churches (II.).]</ref> * [[Agostino Franco]] † (1858–1859) nga [[Munxifsi|Mezzojuso]]<ref>Titular Bishop of [[Diocese of Ermopoli Maggiore|Ermopoli Maggiore]].</ref> * [[Giuseppe Schirò (bishop)|Giuseppe Schirò]] † (30 korrik 1889 - 29 nëntor 1896) nga [[Kundisa|Contessa Entellina]]<ref>Titular Archbishop of [[Archdiocese of Neocesarea Del Ponto|Neocesarea del Ponto]].</ref> * Giovanni Barcia † (24 prill 1902 – 1912) nga [[Pallaci|Palazzo Adriano]]<ref>Titular Bishop of [[Diocese of Croia]].</ref> == Peshkopët e Siçilisë == * Luigi Lavitrano † (26 tetor 1937 – 20 dhjetor 1946 dha dorëheqjen) (administrator apostolik)<ref>In the period between 1937, the year of the erection of the eparchy, and in 1967 he was auxiliary bishop and vicar general, Giuseppe Perniciaro, [[titular bishop]] of [[Diocese of Albania|Albania]].</ref> * Ernesto Ruffini † (3 janar 1947 – 11 qershor 1967 i vdekur) (administrator apostolik) * [[Giuseppe Perniciaro]] † (12 korrik 1967 - 31 maj 1981 dha dorëheqjen) * Ercole Lupinacci † (25 mars 1981 – 30 nëntor 1987 emëruar Eparchia e [[Eparchia Di Lungro / Lungro degli Italo-Albanesi]] ) * [[Sotìr Ferrara]] † (15 tetor 1988 – 8 prill 2013 në pension) ** Paolo Romeo (8 Prill 2013 – 31 Mars 2015) (administrator apostolik) * [[Giorgio Demetrio Gallaro]] (31 mars 2015 – 25 shkurt 2020 emëruar sekretar i Kongregacionit për Kishat Orientale<ref>concurrently appointed Titular Archbishop of [[Diocese of Triocala|Tricala]].</ref> ) == Shih edhe == * [[Arbëreshët në Itali]] * [[Hora e Arbëreshëvet]] == Referime == {{reflist}} == Lidhjet e jashtme == * [http://www.eparchiapiana.org Faqja zyrtare e eparkisë] {{In lang|it}} * [https://web.archive.org/web/20201205225143/http://acioc-milano.org/ https://web.archive.org/web/20201205225143/http://acioc-milano.org/ Shoqata Kulturore Italiane për Lindjen e Krishterë – Seksioni Milano] {{In lang|it}} * [http://www.gcatholic.org/dioceses/diocese/pian0.htm GCatholic me lidhje ekzistuese bio] * [http://www.catholic-hierarchy.org/diocese/dpian.html Faqja ''e Hierarkisë Katolike''] * [http://www.gentracer.com/pdalbanesidio.html Faqja Gentracer (anglisht)] [[Kategoria:Hora e Arbëreshëve]] [[Kategoria:Kisha katolike italo-shqiptare]] [[Kategoria:Eparkia e Horës së Arbëreshëve]] p2ess88fugoolqi66v2wj6er6oemgcq 1 358671 3058361 2905695 2026-10-20T00:05:04Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3058361 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Historia e Bangladeshit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2681551 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://books.google.com/books?id=f5%C3%ABcH0abSQcC&pg=PA18. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 gusht 2024 11:20 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Historia e Bangladeshit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2905694 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210730024842/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bangladesh/ për lidhjen https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bangladesh/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 27 shkurt 2026 11:32 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Historia e Bangladeshit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3058360 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170929104319/http://en.banglapedia.org/index.php?title=History për lidhjen http://en.banglapedia.org/index.php?title=History. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 tetor 2026 02:05 (CEST) 1rvb19lp01znp22ag979h8vsr5zfn2l 0 358870 3058253 2967876 2026-10-19T12:05:33Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3058253 wikitext text/x-wiki '''E''' '''drejta për privatësi''' është një veçori e traditave të ndryshme ligjore që synon të frenojë veprimet [[Qeveria|qeveritare]] dhe private që kërcënojnë [[Privatësia|privatësinë]] e individëve.<ref>{{Cite web|title=Right to Privacy|url=http://faculty.uml.edu/sgallagher/Brandeisprivacy.htm|access-date=31 mars 2018|website=faculty.uml.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20130519194653/http://faculty.uml.edu/sgallagher/Brandeisprivacy.htm|archive-date=19 maj 2013|url-status=dead}}</ref> Mbi 185 kushtetuta kombëtare përmendin të drejtën e privatësisë.<ref>{{Cite web|title=Read about "Right to privacy" on Constitute|url=https://www.constituteproject.org/constitutions?key=privacy|access-date=18 prill 2024|website=constituteproject.org}}</ref>{{Nbsp}}Më 10 dhjetor 1948, Asambleja e Përgjithshme e Kombeve të Bashkuara miratoi [[Deklarata Universale për të Drejtat e Njeriut|Deklaratën Universale të të Drejtave të Njeriut]] (UDHR), e shkruar fillimisht për të siguruar të drejtat individuale të secilit kudo; ndërsa e drejta e privatësisë nuk figuron në dokument, shumë e interpretojnë këtë nëpërmjet nenit 12, i cili thotë: “Askush nuk duhet t'i nënshtrohet ndërhyrjeve arbitrare në privatësinë, familjen, shtëpinë ose korrespondencën e tij, as sulmeve ndaj nderit dhe reputacionit të tij. Gjithkush ka të drejtën e mbrojtjes me ligj kundër ndërhyrjeve apo sulmeve të tilla”.<ref>{{Cite web|last=Nations|first=United|title=Universal Declaration of Human Rights|url=https://www.un.org/en/about-us/universal-declaration-of-human-rights|access-date=30 maj 2021|publisher=United Nations|language=en}}</ref> Që nga zbulimet botërore të mbikëqyrjes të vitit 2013, e drejta për privatësi ka qenë një temë e debatit ndërkombëtar. Agjencitë qeveritare, si [[Agjencia e Sigurisë Kombëtare|NSA-ja]], [[Byroja Federale e Hetimit (SHBA)|FBI-ja]], [[Agjencia Qendrore e Inteligjencës (SHBA)|CIA]], R&amp;amp;AW dhe GCHQ, janë angazhuar në mbikëqyrje [[Vëzhgimi masiv|masive]] botërore. Disa debate të tanishme rreth të drejtës për privatësi përfshijnë nëse privatësia mund të bashkekzistojë me [[Vëzhgimi masiv|aftësitë e tanishme]] të [[Agjencia e inteligjencës|agjencive të inteligjencës]] për të aksesuar dhe analizuar shumë detaje të jetës së një individi; nëse e drejta e privatësisë humbet apo jo si pjesë e kontratës shoqërore për të forcuar mbrojtjen kundër kërcënimeve të supozuara terroriste; dhe nëse kërcënimet e terrorizmit janë një justifikim i vlefshëm për të spiunuar popullatën e përgjithshme. Aktorët e sektorit privat mund të kërcënojnë gjithashtu të drejtën e privatësisë{{Snd}}veçanërisht kompanitë teknologjike, të tilla si [[Amazon (kompani)|Amazon]], [[Apple Inc.|Apple]], Meta, [[Google]], [[Microsoft]] dhe [[Yahoo!|Yahoo]] që përdorin dhe mbledhin të dhëna vetjake. == Shiko edhe == * [[Privatësia]] == Referime == [[Kategoria:Të drejtat e njeriut]] [[Kategoria:Ligji i privatësisë]] [[Kategoria:Të drejtat dixhitale]] su9xd2v3visql6v42b2fcbudtimsd46 0 358896 3058265 3007963 2026-10-19T14:12:40Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 2 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3058265 wikitext text/x-wiki '''Enon Turtulla''' (i lindur më 12 prill 1984, në Prizren, Kosovë) është një regjisor video, fotograf dhe sipërmarrës i njohur për kontributet e tij të rëndësishme në industrinë e muzikës dhe eventeve në Kosovë dhe ndërkombëtarisht. === Jeta e Hershme dhe Edukimi === Enon Turtulla lindi dhe u rrit në Prizren, Kosovë. Që në moshë të re, ai tregoi një interes të madh për artet vizuale, veçanërisht në prodhimin e videove dhe fotografinë. Pasioni i tij për të kapur momente dhe për të treguar histori përmes mediave vizuale e çoi atë të ndjekë një karrierë në këtë fushë. === Karriera === ==== XL Films ==== Në fazat e hershme të karrierës së tij, Turtulla themeloi '''XL Films''', një kompani prodhimi video që shpejt fitoi njohje për punën e saj të cilësisë së lartë në prodhimin e videoklipeve dhe fotografisë. Nën udhëheqjen e tij, XL Films u bë i njohur për krijimin e videoklipeve dhe seteve fotografike vizualisht mahnitëse për artistë të njohur në Kosovë dhe më gjerë. Puna e tij është vlerësuar për kreativitetin, ekselencën teknike dhe aftësinë për të realizuar vizionet e artistëve. Disa nga artistët e njohur me të cilët ai ka punuar përfshijnë [[Sinan Vllasaliu]], [[Blero]] , [[Mozzik]] , [[Orhidea Latifi|Kida]] dhe plot tjerët.Puna e tij në prodhimin e videove ka pasur një ndikim të madh në skenën lokale të muzikës, duke kontribuar në markimin vizual të shumë artistëve. ==== Societe Events ==== Në vitin 2023, Turtulla zgjeron ndërmarrjet e tij sipërmarrëse duke themeluar '''Societe Events''', një kompani e dedikuar për krijimin e ambienteve të jashtëzakonshme për dasma dhe shërbime të planifikimit të eventeve. Societe Events shpejt u bë një emër kryesor në industri, i njohur për ambientet e saj luksoze dhe të dizajnuara me përpikmëri që ofrojnë skenën e përsosur për dasma dhe evente të tjera të rëndësishme. Kompania ka prezantuar koncepte dhe dizajne inovative, duke vendosur standarde të reja në industrinë e planifikimit të eventeve në Kosovë. Puna e Societe Events është përmendur në disa publikime, duke përfshirë [https://web.archive.org/web/20240916053455/https://www.gazetaere.com/salla-me-e-preferuar-e-dasmave-societe-events-prezanton-dy-projekte-te-reja/ Gazetaere] dhe [https://www.kosova-sot.info/vip/76524/ Kosova Sot] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240813183721/https://www.kosova-sot.info/vip/76524/ |date=13 gusht 2024 }}. === Ndikimi dhe Njohja === Enon Turtulla njihet si një figurë kyçe në industrinë kreative dhe të planifikimit të eventeve në Kosovë. Aftësia e tij për të kombinuar vizionin artistik me mençurinë biznesore i ka lejuar të ndërtojë ndërmarrje të suksesshme që jo vetëm kanë ngritur standardet në fushat e tyre përkatëse, por edhe kanë kontribuar në peizazhin kulturor të Kosovës. === Jeta Personale === Turtulla vazhdon të jetojë në Kosovë, ku mbetet aktiv në të dyja bizneset e tij, duke shtyrë vazhdimisht kufijtë e kreativitetit dhe inovacionit. === Referencat === * [https://telegrafi.com/sinan-vllasaliu-nis-xhirimet-e-kenges-se-re/amp/ Telegrafi - Sinan Vllasaliu nis xhirimet e këngës së re] * [https://orainfo.net/blero-dhe-afrona-po-martohen-ky-detaj-zbulon-gjithcka/ OraInfo - Blero dhe Afrona po martohen] * [http://www.arbresh.info/showbiz/mozzik-ka-nisur-xhirimet-e-klipit-te-ri-ne-nje-sallon-automobilash-foto/ Arbresh - Mozzik ka nisur xhirimet e klipit të ri] * [https://web.archive.org/web/20240916053455/https://www.gazetaere.com/salla-me-e-preferuar-e-dasmave-societe-events-prezanton-dy-projekte-te-reja/ Gazetaere - Salla më e preferuar e dasmave] * [https://www.kosova-sot.info/vip/76524/ Kosova Sot - Societe Events] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240813183721/https://www.kosova-sot.info/vip/76524/ |date=13 gusht 2024 }} [[Kategoria:Regjisorë kosovarë]] [[Kategoria:Biznesmenë kosovarë]] [[Kategoria:Producentë muzike]] [[Kategoria:Lindje 1984]] 5vziwdkcuuizix6k0815r8kesaqcpjj 3058267 3058265 2026-10-19T14:12:42Z KiranBOT 173340 gjurmimi i AMP u hoq nga URL-të ([[:m:User:KiranBOT/AMP|detajet]]) ([[User talk:Usernamekiran|raporto një gabim]]) v3.1.1s 3058267 wikitext text/x-wiki '''Enon Turtulla''' (i lindur më 12 prill 1984, në Prizren, Kosovë) është një regjisor video, fotograf dhe sipërmarrës i njohur për kontributet e tij të rëndësishme në industrinë e muzikës dhe eventeve në Kosovë dhe ndërkombëtarisht. === Jeta e Hershme dhe Edukimi === Enon Turtulla lindi dhe u rrit në Prizren, Kosovë. Që në moshë të re, ai tregoi një interes të madh për artet vizuale, veçanërisht në prodhimin e videove dhe fotografinë. Pasioni i tij për të kapur momente dhe për të treguar histori përmes mediave vizuale e çoi atë të ndjekë një karrierë në këtë fushë. === Karriera === ==== XL Films ==== Në fazat e hershme të karrierës së tij, Turtulla themeloi '''XL Films''', një kompani prodhimi video që shpejt fitoi njohje për punën e saj të cilësisë së lartë në prodhimin e videoklipeve dhe fotografisë. Nën udhëheqjen e tij, XL Films u bë i njohur për krijimin e videoklipeve dhe seteve fotografike vizualisht mahnitëse për artistë të njohur në Kosovë dhe më gjerë. Puna e tij është vlerësuar për kreativitetin, ekselencën teknike dhe aftësinë për të realizuar vizionet e artistëve. Disa nga artistët e njohur me të cilët ai ka punuar përfshijnë [[Sinan Vllasaliu]], [[Blero]] , [[Mozzik]] , [[Orhidea Latifi|Kida]] dhe plot tjerët.Puna e tij në prodhimin e videove ka pasur një ndikim të madh në skenën lokale të muzikës, duke kontribuar në markimin vizual të shumë artistëve. ==== Societe Events ==== Në vitin 2023, Turtulla zgjeron ndërmarrjet e tij sipërmarrëse duke themeluar '''Societe Events''', një kompani e dedikuar për krijimin e ambienteve të jashtëzakonshme për dasma dhe shërbime të planifikimit të eventeve. Societe Events shpejt u bë një emër kryesor në industri, i njohur për ambientet e saj luksoze dhe të dizajnuara me përpikmëri që ofrojnë skenën e përsosur për dasma dhe evente të tjera të rëndësishme. Kompania ka prezantuar koncepte dhe dizajne inovative, duke vendosur standarde të reja në industrinë e planifikimit të eventeve në Kosovë. Puna e Societe Events është përmendur në disa publikime, duke përfshirë [https://web.archive.org/web/20240916053455/https://www.gazetaere.com/salla-me-e-preferuar-e-dasmave-societe-events-prezanton-dy-projekte-te-reja/ Gazetaere] dhe [https://www.kosova-sot.info/vip/76524/ Kosova Sot] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240813183721/https://www.kosova-sot.info/vip/76524/ |date=13 gusht 2024 }}. === Ndikimi dhe Njohja === Enon Turtulla njihet si një figurë kyçe në industrinë kreative dhe të planifikimit të eventeve në Kosovë. Aftësia e tij për të kombinuar vizionin artistik me mençurinë biznesore i ka lejuar të ndërtojë ndërmarrje të suksesshme që jo vetëm kanë ngritur standardet në fushat e tyre përkatëse, por edhe kanë kontribuar në peizazhin kulturor të Kosovës. === Jeta Personale === Turtulla vazhdon të jetojë në Kosovë, ku mbetet aktiv në të dyja bizneset e tij, duke shtyrë vazhdimisht kufijtë e kreativitetit dhe inovacionit. === Referencat === * [https://telegrafi.com/sinan-vllasaliu-nis-xhirimet-e-kenges-se-re/ Telegrafi - Sinan Vllasaliu nis xhirimet e këngës së re] * [https://orainfo.net/blero-dhe-afrona-po-martohen-ky-detaj-zbulon-gjithcka/ OraInfo - Blero dhe Afrona po martohen] * [http://www.arbresh.info/showbiz/mozzik-ka-nisur-xhirimet-e-klipit-te-ri-ne-nje-sallon-automobilash-foto/ Arbresh - Mozzik ka nisur xhirimet e klipit të ri] * [https://web.archive.org/web/20240916053455/https://www.gazetaere.com/salla-me-e-preferuar-e-dasmave-societe-events-prezanton-dy-projekte-te-reja/ Gazetaere - Salla më e preferuar e dasmave] * [https://www.kosova-sot.info/vip/76524/ Kosova Sot - Societe Events] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240813183721/https://www.kosova-sot.info/vip/76524/ |date=13 gusht 2024 }} [[Kategoria:Regjisorë kosovarë]] [[Kategoria:Biznesmenë kosovarë]] [[Kategoria:Producentë muzike]] [[Kategoria:Lindje 1984]] ir6gw38iv25i0pkbgn3h0ayfr7yanks 1 361319 3058399 2691531 2026-10-20T04:22:58Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Stefano Sensi]] 3058399 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Stefano Sensi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2179259 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20151208050917/http://www.teleromagna.it/2015/10/territorio/calcio-cesena-sensi-di-rigore-sorpasso-sul-livorno-e-primo-posto/ për lidhjen http://www.teleromagna.it/2015/10/territorio/calcio-cesena-sensi-di-rigore-sorpasso-sul-livorno-e-primo-posto/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160116103928/http://www.sassuolocalcio.it/articles/?id=9&aid=1910%2Fcalciomercato-ingaggiato-stefano-sensi-e-girato-in-prestito-al-cesena për lidhjen http://www.sassuolocalcio.it/articles/?id=9&aid=1910%2Fcalciomercato-ingaggiato-stefano-sensi-e-girato-in-prestito-al-cesena. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 janar 2021 22:39 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Stefano Sensi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2210936 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180318130331/http://www.pianetamilan.it/esclusive/pm-milan-forte-su-sensi-la-juventus-si-defila/ për lidhjen http://www.pianetamilan.it/esclusive/pm-milan-forte-su-sensi-la-juventus-si-defila/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 27 mars 2021 06:39 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Stefano Sensi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2375665 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160214143720/http://www.cesenacalcio.it/it/news/2016/01/13/stefano-sensi-ceduto-al-sassuolo-4719.html për lidhjen http://www.cesenacalcio.it/it/news/2016/01/13/stefano-sensi-ceduto-al-sassuolo-4719.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 27 dhjetor 2021 23:01 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Stefano Sensi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2507655 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160304073545/http://www.ilrestodelcarlino.it/reggio_emilia/sport/calcio/2013/09/08/947038-reggiana-vittoria-san-marino.shtml për lidhjen http://www.ilrestodelcarlino.it/reggio_emilia/sport/calcio/2013/09/08/947038-reggiana-vittoria-san-marino.shtml. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 4 janar 2023 08:10 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Stefano Sensi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2563560 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20151208123951/http://www.altarimini.it/News68611-calcio-san-marino-torna-sensi-e-dal-cesena-arriva-anche-bangoura.php për lidhjen http://www.altarimini.it/News68611-calcio-san-marino-torna-sensi-e-dal-cesena-arriva-anche-bangoura.php. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190402103854/https://www.altarimini.it/News74914-calcio-grandi-emozioni-tra-san-marino-e-laquila-finisce-3-2-sensi-show.php për lidhjen http://www.altarimini.it/News74914-calcio-grandi-emozioni-tra-san-marino-e-laquila-finisce-3-2-sensi-show.php. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 28 qershor 2023 05:46 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Stefano Sensi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3054177 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180819082913/https://www.si24.it/2015/08/20/coppa-italia-catania-cesena-1-4-bacchetti-ramos-djuric-ciano-terzo-turno/108849/ për lidhjen http://www.si24.it/2015/08/20/coppa-italia-catania-cesena-1-4-bacchetti-ramos-djuric-ciano-terzo-turno/108849/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 tetor 2026 04:54 (CEST) mao38jsi5rrn14imav190ty0txfi47a 1 361480 3058401 3017385 2026-10-20T04:24:41Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Skandali Susurluk]] 3058401 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 12 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Skandali Susurluk]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2069004 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://archive.is/20120701112830/http://arama.hurriyet.com.tr/arsivnews.aspx?id=-502189 për lidhjen http://arama.hurriyet.com.tr/arsivnews.aspx?id=-502189. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110522141245/http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=31796 për lidhjen http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=31796. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080403200733/http://www.bianet.org/bianet/kategori/siyaset/5749/gladio-hazir-bekliyor për lidhjen http://www.bianet.org/bianet/kategori/siyaset/5749/gladio-hazir-bekliyor. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130702193028/http://www.aksiyon.com.tr/aksiyon/haber-4285-33-iki-mehmetin-kavgasi.html për lidhjen http://www.aksiyon.com.tr/aksiyon/haber-4285-33-iki-mehmetin-kavgasi.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110522141559/http://arama.hurriyet.com.tr/arsivnewsmobile.aspx?id=-509399 për lidhjen http://arama.hurriyet.com.tr/arsivnews.aspx?id=-509399. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://archive.today/20130418145241/http://arama.hurriyet.com.tr/arsivnews.aspx?id=-500699 për lidhjen http://arama.hurriyet.com.tr/arsivnews.aspx?id=-500699. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090721182809/http://arama.hurriyet.com.tr/arsivnews.aspx?id=-502523 për lidhjen http://arama.hurriyet.com.tr/arsivnews.aspx?id=-502523. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20061017232829/http://www.commondreams.org/headlines02/0721-03.htm për lidhjen http://www.commondreams.org/headlines02/0721-03.htm. *U zëvendësua lidhja e arkivit https://archive.today/20130418210519/http://arama.hurriyet.com.tr/arsivnews.aspx?id=-503391 me https://archive.is/20130418210519/http://arama.hurriyet.com.tr/arsivnews.aspx?id=-503391 te lidhja http://arama.hurriyet.com.tr/arsivnews.aspx?id=-503391. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150929051348/http://www.todayszaman.com/news-218624-former-military-prosecutor-claims-bitlis-file-incomplete.html për lidhjen http://todayszaman.com/news-218624-former-military-prosecutor-claims-bitlis-file-incomplete.html. *U zëvendësua lidhja e arkivit https://archive.today/20130418212336/http://arama.hurriyet.com.tr/arsivnews.aspx?id=-502657 me https://archive.is/20130418212336/http://arama.hurriyet.com.tr/arsivnews.aspx?id=-502657 te lidhja http://arama.hurriyet.com.tr/arsivnews.aspx?id=-502657. *U zëvendësua lidhja e arkivit https://archive.today/20120726104518/http://arama.hurriyet.com.tr/arsivnews.aspx?id=-522210 me https://archive.is/20120726104518/http://arama.hurriyet.com.tr/arsivnews.aspx?id=-522210 te lidhja http://arama.hurriyet.com.tr/arsivnews.aspx?id=-522210. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 janar 2020 16:38 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Skandali Susurluk]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2179190 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20101010043058/http://www.yeniaktuel.com.tr/tur103,70@2100.html për lidhjen http://www.yeniaktuel.com.tr/tur103,70@2100.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 janar 2021 21:56 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Skandali Susurluk]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2640939 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120215024259/http://webarsiv.hurriyet.com.tr/1998/01/23/25446.asp për lidhjen http://webarsiv.hurriyet.com.tr/1998/01/23/25446.asp. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 12 shkurt 2024 18:11 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Skandali Susurluk]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2717889 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090703080532/http://atin.org/detail.asp?cmd=articledetail&articleid=202 për lidhjen http://atin.org/detail.asp?cmd=articledetail&articleid=202. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 nëntor 2024 20:34 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Skandali Susurluk]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2796699 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120214192937/http://hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/haber.aspx?id=-160997&yazarid=6 për lidhjen http://hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/haber.aspx?id=-160997&yazarid=6. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 11 maj 2025 18:28 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Skandali Susurluk]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3008907 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20081213232124/http://yenisafak.com.tr/Gundem/?t=11.12.2008&c=1&i=155441 për lidhjen http://yenisafak.com.tr/Gundem/?t=11.12.2008&c=1&i=155441. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://yenisafak.com.tr/Gundem/?t=19.08.2008&i=135386. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 korrik 2026 07:06 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Skandali Susurluk]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3054157 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131109202242/http://www.hurriyet.com.tr/pazar/3542856.asp për lidhjen http://www.hurriyet.com.tr/pazar/3542856.asp. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 tetor 2026 03:38 (CEST) gq6n0cfbry3ytbrdoss9wthuikvp7d8 0 365060 3058290 3044444 2026-10-19T18:16:01Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3058290 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site | emri = Fortesa e Haxhiganxhit | emri_amëtar = হাজিগঞ্জ দুর্গ | gjuha_amëtare = bn | emër_tjetër = Fortesa e Khizirpurit | foto = DG 43 - 08 HAJI GONJ FORT OF SAESTA KHAN 16 CENTURTY NARAYANGONJ IMG 6424.jpg | foto_madhësia = 347 | përshkrimi = Fortesa e Haxhiganxhit | coordinates = {{coord|23.633441|90.512873|region:BD_type:landmark|display=inline,title}} | lloji = Fortesë | locacioni = Haxhiganxh, Narajanganxh, divizioni i Dhakës, {{flag|Bangladesh}} | ndërtuar = 1610/1650<ref name="ittafaqHajiganj"/> | përdorimi_fillestar = Fortesë | arkitektura = [[Arkitektura Mogule]] | organi_drejtues = Departamenti i Arkeologjisë, divizioni i Dhakës }} '''Fortesa e Haxhiganxhit''', e njohur edhe si Fortesa e Khizirpurit,<ref>{{harvnb|Muazzam Hussain Khan|2012}}</ref> është një fortesë lumore e vendosur në Haxhiganxh të distriktit të Narajanganxhit, divizioni i Dhakës, në [[Bangladeshi|Bangladesh]], në bregun perëndimor të lumit Shitalakshja. Ajo është ndërtuar gjatë Periudhës Mogule. Fortesa është një nga tre fortesat lumore të ndërtuara në [[shekulli XVI|shekullin e XVI]] për të mbrojtur Xhahangir Nagarin (tani Dhaka). Fortesa me gjasa u ndërtua menjëherë pas zhvendosjes së kryeqytetit të Bengalit mogul në Dhaka nga subahdari Islam Khan ose Mir Xhumla<ref name="ittafaqHajiganj">{{cite news|title=হাজীগঞ্জ জল দুর্গ|url=http://archive.ittefaq.com.bd/index.php?ref=MjBfMDNfMDFfMTNfMV8zNF8xXzIyNjQw/|trans-title=Kulla ujore e Haxhiganxhit|newspaper=Ittefaq|lang=bn|date=1 mars 2013|accessdate=1 shkurt 2016}}</ref> për të zmbrapsur sulmet e piratëve maghë dhe portugezë përgjatë rrugës lumore.<ref>{{cite web|lang=bn|title=হাজীগঞ্জ দুর্গ|url=http://narayanganjsadar.narayanganj.gov.bd/site/tourist_spot/%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%9C%E0%A7%80%E0%A6%97%E0%A6%9E%E0%A7%8D%E0%A6%9C%E0%A6%A6%E0%A7%81%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%97|work=Bangladesh National Portal – Narayanganj Sadar Upazila|accessdate=12 janar 2022|archive-date=13 nëntor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211113212843/http://narayanganjsadar.narayanganj.gov.bd/site/tourist_spot/%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%9C%E0%A7%80%E0%A6%97%E0%A6%9E%E0%A7%8D%E0%A6%9C%E0%A6%A6%E0%A7%81%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%97|url-status=dead}}</ref> Fortesa ndodhet {{convert|14.68|km|mi}} largë nga [[Dhaka]]. ==Historia== [[File:Hajiganj-fort4.jpg|thumb|left|381px|Fortesa e Haxhiganxhit]] Data e saktë e ndërtimit të Fortesës së Haxhiganxhit është e panjohur, por mund të jetë ndërtuar nga Mir Xhumla I ose menjëherë pasi subahdari Islam Khan e vendosi kryeqytetin e [[Perandoria Mogule|provincës mogule]] të [[Bengali]]t në [[Dhaka]]. Fortesa e Haxhiganxhit është një nga tre fortesat e trekëndëshit lumor që u ndërtuan për të mbrojtur Dhakën përpara [[shekulli XVII|shekullit të XVII]]. Ajo u zhvilluan në bregun perëndimor të lumit Shitalakhja. Dy fortesat e tjera janë [[Fortesa e Sonakandës]], që ndodhet në vendtakimin e lumenjve Brahmaputra dhe Shitalakshja në zonën portuale dhe pranë [[Fortesa e Idrakpurit|Fortesës së Idrakpurit]], që gjendet në distriktin e Munshiganxhit. Në kohët e vjetra, në këtë vend takoheshin lumenjtë Buriganga dhe Lakshja. Vendi ishte shumë i rëndësishëm në Periudhën e hershme Mogule.<ref>{{harvnb|Abul Kalam Mohammad Zakaria|2012|p=160}}</ref> Në mungesë të ndonjë dëshmie të shkruar, mendohet se është ndërtuar në vitin [[1650]]. Ka një mendim të ndryshëm mbi autorin e ndërtimit. Shkrimtari Munshi Rahman Ali në një nga librat e tij thotë se fortesën e ndërtoi Mir Xhumla mes viteve [[1660]]-[[1663]]. Sipas autorëve të tjerë, si Hasan ([[1904]]), Talis ([[1985]]) dhe Ahmed ([[1991]]), ndërtuesi i fortesës është Mir Xhumla.<ref name="KhondkerMughal">{{harvnb|Kamrun Nessa Khondker|2014}}</ref> Nga ana tjetër, shkrimtarë të tjerë si Dani ([[1961]]) dhe Taifur ([[1956]]), kanë një këndvështrim shumë të ndryshëm. Ahmad Hasan Dani në librin e tij "Muslim Architecture in Bengal" shkroi se Islam Khani e ndërtoi atë në vitin [[1610]], pasi e vendosi kreyqytetin në [[Dhaka]].<ref name="ittafaqHajiganj"/> [[File:Hajiganj-fort5.jpg|thumb|369px|Porta hyrëse e fortesës]] Komandanti mogul Mirza Nathan në librin e tij "Baharistan-i-Ghaibi" përmend se ai e vendosi bazën e tij kryesore në Khizirpur (Haxhiganxhi i tanishëm) me ushtrinë e tij të madhe. Ai krijoi një fushim ushtarak në brigjet e lumit. Ai e përmend këtë zonë si strategjikisht të rëndësishme për të luftuar kundër Bhujanëve edhe para se kryeqyteti mogul i Bengalit të zhvendosej nga Raxhmahali në Dhaka në vitin [[1610]]. Në këtë mënyrë vlerësohet se Khizirpuri i Baharistan-i-Ghaibi-t është Haxhiganxhi i tanishëm, dhe struktura ishte përfshirë në Khizirpur, që mund të jetë rindërtuar më vonë.<ref name="KhondkerMughal"/> Një tjetër fortesë mendohet se ka ekzistuar në zonë para Periudhës Mogule. Ajo është e njohur si Fortesa e Khizirpurit. Shumë studiues kanë shprehur mendimin se Fortesa e Haxhiganxhit u ndërtua mbi Fortesën e Khizirpurit. Megjithatë, nga pikëpamja arkeologjike dhe nga këndvështrimi gjeostrategjik, kjo mendim nuk mund të pranohet arbitrarisht. Gjatë periudhës së ndërtimit, Fortesa e Haxhiganxhit ishte afër kalimit të Shitalakhjas. Tani lumi është zhvendosur më në lindje.<ref name="ShahvazNTV">{{cite web|author=A. K. M. Shahnavaz|url=http://www.ntvbd.com/arts-and-literature/23686/%E0%A6%AE%E0%A7%8B%E0%A6%97%E0%A6%B2-%E0%A6%9C%E0%A6%B2%E0%A6%A6%E0%A7%82%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%97/print|title=ঢাকার কথা ৮: মোগল জলদুর্গ|work=NTV.com|lang=bn|date=10 tetor 2015|accessdate=7 qershor 2017|url-status=dead|archive-date=7 qershor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190607170811/http:/www.ntvbd.com/arts-and-literature/23686/%25E0%25A6%25AE%25E0%25A7%258B%25E0%25A6%2597%25E0%25A6%25B2-%25E0%25A6%259C%25E0%25A6%25B2%25E0%25A6%25A6%25E0%25A7%2582%25E0%25A6%25B0%25E0%25A7%258D%25E0%25A6%2597/print}}</ref> ==Arkitektura== [[File:Hajiganj-fort1.jpg|thumb|left|559px|Pamje panoramike e fortesës]] Fortesa, me formë katërkëndore, përbëhet nga një mur mbrojtës pesëkëndor me frëngji për musketa me bastione të rrumbullakta këndore. Në anën e brendshme të murit mbrojtës ndodhet një ledh {{convert|1.22|m|ft|abbr=on}} i lartë ecjeje nga baza e murit mborjtës, që vetë ka vrima të hapura për musketat. Vrimat janë bërë më të gjera me gjasa për ''të shtënë me top ndaj piratëve që kalonin përgjatë lumit''. Në këndin e rrethimit të fortesës ndodhet kolona e veçuar e lartë katrore prej tullash, që duhet të ketë qenë përdorur për vrojtim dhe vendosjen e armëve në stinën e shirave. ==Statusi i tanishëm== Fortesa e Haxhiganxhit është rinovuar shumë herë. Sipas librit 'List of Ancient Monuments in Bengal' i publikuar në vitin [[1896]], ajo pothuaj ishte shkatërruar në këtë kohë. Libri përmend praninë e një muri rrethues dhe një bastion në atë kohë. Pasi fortesa u vu nën Departamentin e Arkeologjisë dhe Muzeut në vitin [[1950]], ajo u rinovua në faza të ndryshme dhe u vu në gjendjen e saj të tanishme.<ref name="ShahvazNTV"/> <!-- Inner gallery Table start--> <!-- hide class="collapsible wikitable" --> <!-- Show class="wikitable collapsible collapsed" --> {| class="wikitable collapsible collapsed" style="border-color:transparent; background: transparent; width: 100%; margin: 0; text-align: center;color:inherit" align="center" |- ! <div style="font-size:120%; color:black; background-color:#FFC569; vertical-align:top;">Galeri Pamjesh</div> |- |style="text-align: center; width: 100%; " | <gallery mode=packed heights=234px> File:DG 43 - 08 HAJI GONJ FORT OF SAESTA KHAN 16 CENTURTY NARAYANGONJ IMG 6470.jpg File:DG 43 - 08 HAJI GONJ FORT OF SAESTA KHAN 16 CENTURTY NARAYANGONJ IMG 6427.jpg File:The gate of the fort.jpg File:Hajiganj-fort3.jpg File:DG 43 - 08 HAJI GONJ FORT OF SAESTA KHAN 16 CENTURTY NARAYANGONJ IMG 6441.jpg File:হাজীগঞ্জ দুর্গ (৫).jpg File:Hajiganj-fort2.jpg File:হাজীগঞ্জ দুর্গ (৮).jpg File:হাজীগঞ্জ দুর্গ (১১).jpg </gallery> |} ==Shiko gjithashtu== * [[Fortesa e Idrakpurit]] * [[Fortesa e Sonakandës]] * [[Fortesa e Xhangalbarit]] * [[Fortesa e Lalbagut]] * [[Sonargaoni]] * [[Panam Nagari]] * [[Bikramapuri]] * [[Bara Sardar Bari]] * [[Ura e Panamit]] * [[Varri i Kolombo Sahibit]] * [[Rrënojat e Vari-Bateshvarit]] * [[Rrënojat e Raxhasanit]] * [[Pallati i Raxha Harishçandrës]] * [[Shankhanidhi House]] * [[Historia e Dhakës]] * [[Historia e Bangladeshit]] * [[Arkitektura e Bengalit]] * [[Lista e monumenteve të rëndësishme në divizionin e Dhakës]] * [[Lista e vendeve arkeologjike në divizionin e Dhakës]] == Referime == {{Reflist}} ==Bibliografia== * {{cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|lang=en|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Hajiganj_Fort|year=2012|chapter=Hajiganj Fort|author=Muazzam Hussain Khan|publisher=Asiatic Society of Bangladesh|accessdate=2 shtator 2022|editor1=Sirajul Islam|editor2=Sajahan Miah|OCLC=52727562|editor3=Mahfuza Khanam|editor4=Sabbir Ahmed|OL=30677644M|isbn=984-32-0576-6|archive-url=https://web.archive.org/web/20240318190141/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Hajiganj_Fort|archive-date=18 mars 2024|url-status=dead}} * {{cite book|author=Kamrun Nessa Khondker|title=Mughal River Forts in Bangladesh: An Archaeological Appraisal|url=https://www.amazon.com/dp/3659612553|date=21 tetor 2014|publisher=LAP Lambert Academic Publishing|lang=en|isbn=978-3-659-61255-8|accessdate=7 qershor 2019}} * {{cite book|author=Abul Kalam Mohammad Zakaria|volume=2|title=Bangladesher Pracen Kirti Muslim Jug|url=https://www.rokomari.com/book/40345/bangladesher-pracen-kirti-muslim-jug-2nd-khondo|year=2012|lang=bn|publisher=Divya Prakash|isbn=978-984-883073-4|page=160}} ==Lidhje të jashtme== * {{Commons category|Hajiganj Fort|Fortesa e Haxhiganxhit}} * {{cite web|url=http://www.observerbd.com/details.php?id=55853|title=Hajiganj Fort, a Place of Antiquity|publisher=The Daily Observer|date=29 janar 2017|lang=en|accessdate=27 maj 2017|archive-date=17 shtator 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170917075744/http://www.observerbd.com/details.php?id=55853|url-status=dead}} [[Kategoria:Ndërtesa të përfunduara në shekullin XVII]] [[Kategoria:Kështjella Mogule]] [[Kategoria:Atraksione turistike në Bangladesh]] eljk7pxjn8e031gmawdxem5v39ct8k8 1 366061 3058291 2715851 2026-10-19T18:16:02Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3058291 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Fortesa e Haxhiganxhit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2714314 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20211113212843/http://narayanganjsadar.narayanganj.gov.bd/site/tourist_spot/%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%9C%E0%A7%80%E0%A6%97%E0%A6%9E%E0%A7%8D%E0%A6%9C%E0%A6%A6%E0%A7%81%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%97 për lidhjen http://narayanganjsadar.narayanganj.gov.bd/site/tourist_spot/%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%9C%E0%A7%80%E0%A6%97%E0%A6%9E%E0%A7%8D%E0%A6%9C%E0%A6%A6%E0%A7%81%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%97. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 10 nëntor 2024 15:25 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Fortesa e Haxhiganxhit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2715850 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170917075744/http://www.observerbd.com/details.php?id=55853 për lidhjen http://www.observerbd.com/details.php?id=55853. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 nëntor 2024 13:38 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Fortesa e Haxhiganxhit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3058290 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240318190141/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Hajiganj_Fort për lidhjen http://en.banglapedia.org/index.php?title=Hajiganj_Fort. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 tetor 2026 20:16 (CEST) icja631h0u2qpc4kzkr2inyhg7hlfab 0 366231 3058256 2969458 2026-10-19T12:31:44Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3058256 wikitext text/x-wiki '''Edukimi punues''' është një koncept që synon të integrojë vlerat dhe aftësitë praktike në procesin e edukimit të individëve. Ky lloj edukimi fokusohet në zhvillimin e kompetencave që lidhen me punën fizike, manuale dhe profesionale, duke përfshirë aftësi të ndryshme teknike dhe qëndrime pozitive ndaj punës. == Vështrim == Qëllimi i edukimit punues është që të përgatisë individët jo vetëm për të kontribuar në shoqëri përmes aftësive të fituara, por edhe për të zhvilluar respekt për punën si një pjesë thelbësore e jetës njerëzore. Ky edukim nxit etikën e punës, përgjegjësinë, bashkëpunimin dhe përpjekjen për përsosmëri. Në shkolla, ai shpesh realizohet përmes lëndëve praktike, projekteve, dhe angazhimit në punë krijuese ose teknologjike. Kjo mund të përfshijë aktivitete si kopshtaria, zejtaritë, riparimet mekanike, teknologjia dhe programet e trajnimit profesional. Përveç kontributit në zhvillimin personal dhe profesional, edukata e punës ka edhe një rol shoqëror, duke nxitur solidaritetin dhe mirëqenien brenda komuniteteve. Ajo ndihmon në reduktimin e ndasive ndërmjet punës intelektuale dhe asaj manuale, duke theksuar rëndësinë e çdo forme të angazhimit të dobishëm për shoqërinë.   Në një kontekst më të gjerë, edukimi punues është thelbësor për krijimin e një workforce të adaptueshme dhe të aftë për të përballuar sfidat e ekonomive në zhvillim dhe ndryshimeve teknologjike. == Histori == Në vitin 1844 u hap [[Shkollat e larta popullore|qendra e parë e edukimit për të rritur]] nga [[Nikollaj Frederik Severin Grundtvigu|Nikolai Frederik Severin Grundtvig]] . Në Kapri, [[Italia|Itali]], [[Alexander Bogdanov|Aleksandër A. Bogdanov]] dhe [[Maksim Gorki]] u përpoqën t'i mësonin punëtorët rusë të fabrikës në një shkollë sipas një teorie që Bogdanov diskutoi në ''"Shkenca dhe klasa punëtore"'' . Në [[Rusia|Rusi,]] parakushtet e një kulture proletare duhet të jenë ''universitetet proletare'' . ''Konferenca e parë gjithruse e organizatës Proletkult'' me temën "Shkenca dhe klasa punëtore" nxori një rezolutë përkatëse më 17 dhjetor 1918. Arsimi i punëtorëve në Gjermani deri në vitin 1945 mund të diferencohet në: * arsimimi i punëtorëve liberalë borgjezë * edukimi i punëtorëve të krishterë * edukimi i punëtorëve proletario-socialist Origjina e arsimimit të punëtorëve në [[Gjermania|Gjermani]] daton në përpjekjet e shoqatave të arsimit të punëtorëve në shekullin e 19-të. Shekulli, të cilat fillimisht ishin të përkushtuara qartë për një qasje emancipuese. Këtu u themeluan iniciativat e para sindikaliste dhe socialiste për trajnimin e mëtejshëm. Ata ishin gjithashtu novator për [[Arsimi i të rriturve|arsimin e të rriturve]] . Puna arsimore e punëtorëve filloi nën situatën e vështirë të ligjeve socialiste të [[Otto von Bismarck|Bismarkut]] gjatë kohës së [[Perandoria Gjermane|Perandorisë Gjermane]] . Si rezultat i ndalimit, klubet e edukimit të punëtorëve, klubet muzikore të punëtorëve dhe klubet sportive u bënë të njohura si ''organizata frontale'' për partitë. Punëtorët duhet të kenë gjithashtu të drejtën e arsimit shkollor, njohuri mbi bazat politike dhe ekonomike, artin, letërsinë, teatrin dhe shkencat humane dhe natyrore. Kështu themeloi Max Hirsch në shekullin e 19-të. Universiteti i parë publik, Akademia Humboldt, u krijua në shekullin e 19-të. Në 1890, Bruno Wille, së bashku me Wilhelm Bölsche dhe [[Julius Türk|Julius Türk,]] krijuan " Freie Volksbühne " në mënyrë që ta afronin teatrin me "punëtorët e zakonshëm nga populli" (citim nga Wille). Volksbühne pati premierën e tij me ''Shtyllat e Shoqërisë'' [[Henrik Ibsen|të Henrik Ibsenit]] më 19 tetor 1890 në Teatrin Ostend të marrë me qira për të. Vetëm dy vjet më vonë, Wille doli me konceptin politik (për të cilin u.&nbsp;a. Franz Mehring ishte përgjegjës) nuk u pajtua më dhe për këtë arsye ai themeloi Neue Freie Volksbühne . Përveç Wille, udhëheqja artistike, arsimore dhe politike u mor nga Max Dreyer, Ludwig Jacobowski, Gustav Landauer, Emil Lessing dhe Fritz Mauthner . Me miratimin e [[Sindikata e punëtorëve|sindikatave]] dhe [[Partia Socialdemokrate e Gjermanisë|SPD-së]] u ngritën [[shkolla]] me mësues të rregullt në fushën e arsimit politik dhe sindikal . Në vitin 1906, SPD hapi shkollën e saj qendrore të partisë në Berlin për të konkurruar me ofertat arsimore [[Sindikalizmi|sindikaliste]] dhe katolike .&nbsp;a. Franz Mehring, Anton Pannekoek dhe [[Roza Luksemburg|Rosa Luxemburg]] dhanë mësim. Megjithatë, këto institucione shërbyen pothuajse ekskluzivisht për trajnimin e zyrtarëve të ardhshëm. ''Edukimi i punëtorëve'' si [[Massenbildung|edukim masiv]] u krye kryesisht nga të ashtuquajturit mësues shëtitës . Një rol luajti edhe lëvizja e qendrës për edukimin e të rriturve . Në vitin 1901, Bruno Wille dhe Bölsche hapën ''Universitetin e Lirë'' në Berlin-Friedrichshagen me qëllim të edukimit të punëtorëve dhe gjithashtu u bënë pedagogë në [[Teologjia|teologji]] dhe [[Filozofia|filozofi]] atje. [[Shkollat e larta popullore|Qendrat e para gjermane të arsimit për të rritur]] u shfaqën gjatë [[Republika e Vajmarit|Republikës së Vajmarit]] . Në nenin 148 të Kushtetutës Perandorake të vitit 1919, nxitja e arsimit, përfshirë qendrat e arsimit të të rriturve, u parashikua në ligj për herë të parë. Ata u ndikuan nga lëvizja e edukimit të të rriturve në shtëpi të stilit [[Nikollaj Frederik Severin Grundtvigu|Grundtvig]] . Në vitin 1921, Akademia e Punës u themelua në [[Frankfurti mbi Majn|Frankfurt (Main)]] si "universiteti i parë gjerman për njerëzit që punojnë", i cili kishte për qëllim t'u siguronte punëtorëve trajnime shkencore dhe arsimim përfundimtar të përshtatur për nevojat e tyre specifike edhe më mirë se në përgjithësi. qendrat e arsimit të të rriturve . Në vitin 1948, Willi Hammelrath themeloi "Kolegjin e Punëtorëve Burg Vondern" në Oberhausen në Rheinland, një nga qendrat e para të reja të arsimit të të rriturve që u themelua pas luftës. Ishte paraardhësi i qendrës së mëvonshme komunale të arsimit të të rriturve në Oberhausen, e cila më pas u mor nga Hilmar Hoffmann . Gjatë kësaj kohe ai punoi si mësues në shkollën e mesme. Në të njëjtën kohë, ai u përfshi intensivisht në arsimin e të rriturve, veçanërisht në mesin e minatorëve, në qytete të tjera të zonës së Ruhr. Një rol të veçantë luajtën bibliotekat huazuese dhe punëtore si dhe sallat e librave . Deri në fillim të shekullit të 19-të Në shekullin e 19-të, [[Biblioteka|bibliotekat]] e kishave dhe [[Universiteti|universiteteve]] ishin kryesisht të aksesueshme për [[Dinjiteti|personalitete]], studiues dhe [[Studenti|studentë]] . Fshatarësia dhe punëtorët, të cilët deri atëherë në masë të madhe nuk ishin [[Analfabetizmi|në gjendje të lexonin ose të shkruanin,]] u përjashtuan. Kjo ndryshoi me lëvizjen [[Proletariati|proletare]] dhe gjithashtu me faktin se prodhimi masiv i librave kërkonte tregje të reja. Bibliotekat e aksesueshme nga publiku tani përmbanin jo vetëm literaturë të parëndësishme, por edhe vëllime shkencore në frymën e [[Epoka e Iluminizmit|iluminizmit]], p.sh.&nbsp;B. Muzeu Letrar i Leipzigut zotëronte rreth 81 në 1849 % [[Beletristika|trillim]], 3 % letërsi për fëmijë dhe 16 % literaturë shkencore dhe e specializuar . Me shfaqjen e [[Socialdemokracia|socialdemokracisë]] dhe [[Sindikata e punëtorëve|sindikatave,]] literatura politike, agjitative dhe [[Propaganda|propagandistike]] nga lëvizja punëtore në Gjermani u rrit. Pika e fundit kryesore e arsimimit të punëtorëve proletarë përpara se [[Nazizmi|nacionalsocialistët]] të vinin në pushtet në 1933 ishin Shkollat e Punëtorëve Marksiste (MASCH) . == Puna edukative sindikaliste == Një fokus i punës edukative të [[Sindikata e punëtorëve|sindikatave]] janë seminaret e këshillit të punës, në të cilat këshillat e punës trajnohen për të përfaqësuar interesat e punonjësve. Puna e Oskar Negt ka qenë gjithmonë me interes të madh për edukimin klasik të punëtorëve të sindikatave. Negt bazohet në të ashtuquajturën ''qasje eksperimentale'' . Përvojat formohen në praktikë, ato janë njohuri për veprim. Nëpërmjet proceseve të të mësuarit, mund të fitohen njohuri nga gjendja sociale e dikujt, e cila ndonjëherë çon në kreativitet. Kjo qasje përdoret në edukimin e punëtorëve, për shembull.&nbsp;B. në seminaret e pushimeve arsimore . === Puna dhe jeta === Puna dhe Jeta u themelua në Gjermaninë Perëndimore në vitin 1948 së bashku nga DGB dhe sindikatat e saj anëtare dhe [[Shkollat e larta popullore|qendrat e arsimit të të rriturve]] dhe që atëherë është mbështetur në mënyrë të barabartë prej tyre. Në këtë funksion të varur, organizata mori përsipër detyrat ''e punës dhe jetës'' së edukimit klasik të punëtorëve. * Në vitin 2007, ''Work and Life'' mori çmimin për inovacion në arsimin e të rriturve për ''nëntokën e Berlinit - qyteti nën qytet.''<ref>{{Internetquelle|url=https://www.die-bonn.de/institut/innovationspreis/2007/default.aspx|titel=Preis für Innovation in der Erwachsenenbildung 2007 - "Aus Geschichte lernen"|sprache=de}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250326135521/https://www.die-bonn.de/institut/innovationspreis/2007/default.aspx |date=26 mars 2025 }}</ref> === Pushimi arsimor === Pushimi arsimor është një formë e veçantë [[pushimi]] që përdoret për trajnime të mëtejshme profesionale ose politike. Shpesh quhet edhe ''leje arsimore'' për të shmangur përshtypjen e një pushimi relaksues . Ai është edhe me leje speciale p.sh.&nbsp;B. për qëllime qytetare (pjesëmarrja si punonjës zgjedhor, [[Dëshmitari|deklarata të dëshmitarëve,]] etj.). Ndryshe nga format e tjera të pushimit, pushimi arsimor për punonjësit nuk rregullohet me ligj federal. Në vend të kësaj, shumë shtete federale kanë ligje shtetërore që u japin atyre të drejtën për të marrë leje arsimore. Si rregull, këto ligje shtetërore supozojnë një pushim të paguar me pagesë prej pesë ditë pune në vit. Aktualisht, vetëm rreth 1.5 deri në 2 për qind e të gjithë punonjësve ushtrojnë të drejtën e tyre për leje arsimore. Nga viti 1984 deri në 2004, ekzistonte një projekt bashkëpunimi në Universitetin Westphalian Wilhelms midis ''grupit të punës arsimore sindikaliste'', i themeluar në vitin 1984 si një projekt ndërdisiplinor i Institutit të Sociologjisë, dhe Institutit për Edukimin Social dhe DGB-Bildungswerk NRW . Nga viti 1985 e këtej, kjo mbikëqyrte seminaret e pushimeve arsimore, të cilat ofrohen nga DGB-Bildungswerk NRW në përputhje me ''Aktin e Trajnimit të Mëtejshëm të Punonjësve'' (AwbG). Shumica e anëtarëve të grupit të punës ishin studentë ose ish studentë të [[Universiteti|Universitetit të]] Münster-it. == Shih edhe == * [[Puna]] * [[Shkolla]] * [[Edukimi]] * [[Shkolla e punës]] * [[Pedagogjia e shkollës së punës]] == Referime == [[Kategoria:Lëvizje punëtore]] [[Kategoria:Histori e arsimit]] 370qwjr74ekegyknfayblag6f46jtp2 0 367396 3058448 3049918 2026-10-20T07:53:45Z Дејан2021 132989 3058448 wikitext text/x-wiki '''Gjylo Karafili''' (12 qershor 1918 – 1 shkurt 2025) ishte një nënë shqiptare e cila i ka mbijetuar Masakrës së Genocidit Çam. E lindur në Margëlliç të Çamërisë, ajo dëshmon tmerret dhe masakrat qe ka përjetuar ajo edhe të gjithë njerzit e saj.<ref>{{Cite web|title=Gjurmë Shqiptare - Top Channel|url=https://top-channel.tv/programe/gjurme-shqiptare/|access-date=2024-11-27|website=top-channel.tv|language=en-US}}</ref> "''Ndodhi ajo që thonin te gjithë, i theren të gjithe, aq qeneë bere mire grate me varje dhe i çanë barkun, ça thua mos pyet hiç, kush të ikte më përpara, kush të ikte më përpara, na vanë këmbet kaq, gjaku nëpër këmbë, mbanim këpucët nëpër dorë. Nëna ime nuk kishte vëlla, gjyshi im kishte një mulli dhe ja kishte lënë nënës sime trashëgimi, nuk të them dot pasurinë që kemi patur në Çamëri.'' ''Ka një shtëpi 18, çunin e xhaxhait, 4 dite duhet të martohej, 4 ditë duhet të martohej, e vranë me plumb mu në kokë dhe ra. Lëre fëmijë, lëre fëmijë mos pyet dhe tani që e mendoj ajo vetëm atë fëmijë kishte, ja pren kokë djalit në sytë të nënës dhe babait të tij. Me pas vrau babain dhe la nënën. Vetëm rrobat e trupit kemi marrë, as lugë, as tenxhere, as pirunj. Vetëm një tenxhere që na e dha një zonje në Filat që hanim gjellë.'' ''Të vete një herë edhe të vdes, e mbaj mend shumë mirë shtëpinë, mbi pazar e kishim, mbi pazar, zbrisnim poshtë rrugës drejt atje shkonim"'' Nënë Gjylo Karafili u nda nga jeta më 1 shkurt 2025, në moshën 106-vjeçare.<ref>[https://www.instagram.com/p/DaFmxnMsLHA/?igsh=MTdidnY1YmQ2b2M2bw== Postimi i Marin Memës për nënë Gjylon në Instagram]</ref> == Referime == [[Kategoria:Lindje 1918]] [[Kategoria:Masakra greke në Shqipëri]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Çamëri]] ob9ueg02me9ocg0lxzpzbowevsq583h 3058488 3058448 2026-10-20T11:29:58Z Дејан2021 132989 3058488 wikitext text/x-wiki '''Gjylo Karafili''' ([[12 qershor]] [[1918]] – [[1 shkurt]] [[2025]]) ishte një nënë shqiptare e cila i ka mbijetuar Masakrës së Genocidit Çam. E lindur në Margëlliç të [[Çamëria|Çamërisë]], ajo dëshmon tmerret dhe masakrat qe ka përjetuar ajo edhe të gjithë njerzit e saj.<ref>{{Cite web |date=2024-09-13 |title=Selamun alejkum nga unë dhe nënë Gjyla (106 vjeçe) |url=https://www.instagram.com/p/C_27204t0p0/?vrfl=MnJxcjh3aHB6djdk |access-date=2026-10-20 |website=Kadim Rufati [Instagram] |language=sq}}</ref> "''Ndodhi ajo që thonin te gjithë, i theren të gjithe, aq qeneë bere mire grate me varje dhe i çanë barkun, ça thua mos pyet hiç, kush të ikte më përpara, kush të ikte më përpara, na vanë këmbet kaq, gjaku nëpër këmbë, mbanim këpucët nëpër dorë. Nëna ime nuk kishte vëlla, gjyshi im kishte një mulli dhe ja kishte lënë nënës sime trashëgimi, nuk të them dot pasurinë që kemi patur në Çamëri.'' ''Ka një shtëpi 18, çunin e xhaxhait, 4 dite duhet të martohej, 4 ditë duhet të martohej, e vranë me plumb mu në kokë dhe ra. Lëre fëmijë, lëre fëmijë mos pyet dhe tani që e mendoj ajo vetëm atë fëmijë kishte, ja pren kokë djalit në sytë të nënës dhe babait të tij. Me pas vrau babain dhe la nënën. Vetëm rrobat e trupit kemi marrë, as lugë, as tenxhere, as pirunj. Vetëm një tenxhere që na e dha një zonje në Filat që hanim gjellë.'' ''Të vete një herë edhe të vdes, e mbaj mend shumë mirë shtëpinë, mbi pazar e kishim, mbi pazar, zbrisnim poshtë rrugës drejt atje shkonim"''<ref>{{Cite web |date=2024-12-12 |title=Me nënë Gjylon, dëshmitaren 106 vjeçare të masakrave në Çamëri! Zonjë e fortë e me zemër të madhe! ❤️ |url=https://www.instagram.com/p/DDfLhELN0eI/?vrfl=MTBtcHFoZGtqOWV3YQ== |access-date=2026-10-20 |website=Marin Mema [Instagram] |language=sq}}</ref> Nënë Gjylo Karafili u nda nga jeta në [[Durrësi]] më [[1 shkurt]] [[2025]], në moshën 106-vjeçare.<ref>{{Cite web |date=2026-06-27 |title=82 vjet nga nisja e masakrave në Çamëri, Marin Mema kujton nënë Gjylon: Kërkohet drejtësi! Ajo nuk mundi të rikthehej... |url=https://newsbomb.al/aktualitet/82-vjet-nga-nisja-e-masakrave-ne-ameri-marin-mema-kujton-nene-gjylon--i395387 |access-date=2026-10-20 |website=News Bomb |language=sq}}</ref> == Referime == [[Kategoria:Lindje 1918]] [[Kategoria:Masakra greke në Shqipëri]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Çamëri]] 6xal00gph52d4vf08ktinv2ojpc9pea 0 369825 3058263 2970194 2026-10-19T14:06:05Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3058263 wikitext text/x-wiki '''Enkel Demi''' ([[pseudonimi]]: Tom Kuka ) është një shkrimtar dhe gazetar [[Shqiptarët|shqiptar]] . Libri i tij i parë ishte romani historik ''Hide mbi kalldrëm.'' Në nëntor 2018 botoi romanin e tij të dytë ''Gurët e vetmisë,'' një sagë familjare e cila fitoi çmimin kombëtar për letërsi në vitin 2019.<ref>{{Cite web|title=Tom Kuka {{!}} EU Prize for Literature|url=https://euprizeliterature.eu/author/tom-kuka|access-date=2024-12-31|website=euprizeliterature.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20241231183330/https://euprizeliterature.eu/author/tom-kuka|archive-date=31 dhjetor 2024|url-status=dead}}</ref> Romani i tij i radhës ishte ''Ora e ligë,'' botuar në vitin 2019, i ndjekur nga romani i katërt ''Flama'', i cili u botua në mars 2021. Ai fitoi çmimin e BE-së për letërsinë për librin ''Flama'' . Enkel Demi prezantoi [[Festivali i Këngës në RTSH|Festivalin e 63-të të Këngës në RTSH]] bashkë me [[Ornela Bregu|Ornela Bregun.]]<ref>{{Cite web|date=2024-11-28|title=Zyrtarizohen emrat, ja kush do jenë prezantuesit e Festivalit të 63-të të Këngës në RTSH|url=https://bordo.al/celebrity/zyrtarizohen-emrat-ja-kush-do-jene-prezantuesit-e-festivalit-te-63-te--i98375|access-date=2024-12-31|website=Bordo}}</ref><ref>{{Cite web|title=Festivali i 63-të i Këngës/ Zbulohen moderatorët, kush do të votojë për këngën fituese veç Shqipërisë? Lista e 30 artistëve që do të marrin pjesë|url=https://www.panorama.com.al/panoramaplus/festivali-i-63-te-i-kenges-zbulohen-moderatoret-kush-do-te-votoje-per-kengen-fituese-vec-shqiperise-lista-e-30-artisteve-qe-do-te-marrin-pjese/|access-date=2024-12-31|website=Panorama Plus|language=sq-AL}}</ref><ref>{{Cite web|title=Risitë e Festivalit të 63-të të Këngës: Nga çmimi i madh te votimet dhe moderatorët|url=https://www.classlifestyle.com/news/68231/risite-e-festivalit-te-63-te-te-kenges-nga-cmimi-i-madh-te-votimet-dhe-moderatoret/|access-date=2024-12-31|website=www.classlifestyle.com}}</ref><ref>{{Cite web|date=2024-12-10CET12:48:00|title=Zbulohen moderatorët e edicionit të 63 të Festivalit të Këngës|url=https://liberale.al/magazine/zbulohen-moderatoret-e-edicionit-te-63-te-te-festivalit-te-kenges-i116220|access-date=2024-12-31|website=Liberale|archive-date=31 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241231125152/https://liberale.al/magazine/zbulohen-moderatoret-e-edicionit-te-63-te-te-festivalit-te-kenges-i116220|url-status=dead}}</ref> == Referime == nh20v5ns5n33fmftng6xya85e3jheqr 1 373962 3058483 2892206 2026-10-20T10:13:48Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3058483 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Khosiyat Rustam]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2765981 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200925200154/https://eltuz.com/asosiy-mavzular/214629/ për lidhjen https://eltuz.com/asosiy-mavzular/214629/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 28 shkurt 2025 07:30 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Khosiyat Rustam]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2885744 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230810230435/https://dunyo.info/ru/site/inner/uzbekskaya_poetessa_hosiyat_rustamova_stala_laureatom_britanskoy_premii_hertfordshire_press_awards-Jes për lidhjen https://dunyo.info/ru/site/inner/uzbekskaya_poetessa_hosiyat_rustamova_stala_laureatom_britanskoy_premii_hertfordshire_press_awards-Jes. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 dhjetor 2025 13:39 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Khosiyat Rustam]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2892205 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240103085349/https://vanchuongphuongnam.vn/vet-cham-te-vi-boi-hinh-xam-cua-gio-tho-khosiyat-rustam.html për lidhjen https://vanchuongphuongnam.vn/vet-cham-te-vi-boi-hinh-xam-cua-gio-tho-khosiyat-rustam.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 janar 2026 19:05 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Khosiyat Rustam]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3058482 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240103083506/https://flasshqip.ca/kulture/lettersi/8083-mbi-te-vertetat-njerezore-dhe-hijnore-ne-poezine-e-hosiat-rustam-nga-vangjush-ziko për lidhjen https://flasshqip.ca/kulture/lettersi/8083-mbi-te-vertetat-njerezore-dhe-hijnore-ne-poezine-e-hosiat-rustam-nga-vangjush-ziko. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 tetor 2026 12:13 (CEST) kkmvhguv9zg2a578lm32cneu68lx0dk 0 375332 3058422 3047422 2026-10-20T04:49:25Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Oqean Paqësor]] te [[Kategoria:Oqeani Paqësor]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3058422 wikitext text/x-wiki [[File:Detail from a map of Ortelius - Magellan's ship Victoria.png|thumb|334px|Nau ''[[Victoria (anije)|Victoria]]'', e vetmja që e përfundoi [[lundrimi përqark botës|lundrimin përqark botës]]; pjesë e Ekspeditës së Magelanit. Hollësi nga një hartë e Abraham Ortelius, 1590]] '''Ekspedita e Magelanit''', ndonjëherë e quajtur '''Ekspedita Magelan{{ndash}}Elkano''', ishte një ekspeditë [[Perandoria Spanjolle|spanjolle]] e [[shekulli XVI|shekullit të XVI]] e planifikuar dhe drejtuar nga eksploratori [[portugezët|portugez]], [[Ferdinand Magelani]]. Ajo u nis nga [[Sanlúcar de Barrameda]] më 20 shtator [[1519]] dhe u kthye po në [[Sanlúcar de Barrameda]] më 6 shtator [[1522]], e drejtuar nga eksploratori spanjoll (bask) Juan Sebastián Elcano, që, pas vdekjes së Magelanit dhe kapitenëve të tjerë në [[Filipinet|Filipine]], mori drejtimin e ekspeditës.<ref>{{Cite web|date=6 qershor 2023|work=history.com|url=https://www.history.com/topics/exploration/ferdinand-magellan|title=Ferdinand Magellan – Early Years, Expedition & Legacy|access-date=10 shtator 2023|lang=en}}</ref> Udhëtimi pothuajse tre-vjeçar kreu [[Udhëtimi përqark botës|lundrimin e parë përqark botës]] në histori;<ref name=":2">{{Cite web|title=Ferdinand Magellan|year=2010|lang=en|access-date=9 maj 2024|url=https://library.princeton.edu/visual_materials/maps/websites/pacific/magellan/magellan.html|publisher=Princeton University Library|work=library.princeton.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20240315154103/https://library.princeton.edu/visual_materials/maps/websites/pacific/magellan/magellan.html|archive-date=15 mars 2024}}</ref> përshkimin e parë të Paqësorit; lundrimin e parë nga Atlantiku në Paqësor (zbulimi i [[Ngushtica e Magelanit|Ngushticës së Magelanit]]); kontaktin e parë të dokumentuar evropian me filipinasit.<ref name="EarlyMappingofSoutheastAsiaTheEpi">{{harvnb|Thomas Suárez|1999|p=138}}</ref> Një nga udhëtimet më të rëndësishme të [[epoka e zbulimeve|Epokës së Zbulimeve]], synimi i saj ishte gjetja e një rruge detare për [[tregtia e erëzave|tregtinë e erëzave]] me Moluket, ose Ishujt e Erëzave, në [[Indonezia|Indonezinë]] e tanishme.<ref>{{Cite web|date=2010|access-date=9 maj 2024|work=library.princeton.edu|title=Spice Islands (Moluccas): 250 Years of Maps (1521–1760)|url=https://library.princeton.edu/visual_materials/maps/websites/pacific/spice-islands/spice-islands-maps.html|lang=en|publisher=Princeton University Library|archive-url=https://web.archive.org/web/20240315154042/https://library.princeton.edu/visual_materials/maps/websites/pacific/spice-islands/spice-islands-maps.html|archive-date=15 mars 2024}}</ref> Ajo përshkuar një tërësi prej 60,440 km, apo 37,560 miljesh,<ref name=":6"/> Ajo shënoi gjithashtu përshkimin e parë të [[Oqeani Paqësor|Paqësorit]] nga një ekspeditë evropiane,<ref>{{Cite web|title=Ferdinand Magellan|lang=en|publisher=Royal Museums Greenwich|url=https://www.rmg.co.uk/stories/topics/ferdinand-magellan|access-date=14 shkurt 2025|work=rmg.co.uk|archive-date=26 janar 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250126135743/https://www.rmg.co.uk/stories/topics/ferdinand-magellan}}</ref> duke zbuluar masën e madhe të atij [[oqeani]] dhe provuar se anijet mund të lundronin përqark botës në një itinerar detar me drejtim perëndimor.<ref name=":5">{{Cite web|author=Mark Cartwright|title=Ferdinand Magellan|lang=en|date=16 qershor 2021|url=https://www.worldhistory.org/Ferdinand_Magellan/|access-date=9 maj 2024|website=World History Encyclopedia|archive-date=30 prill 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240430060146/https://www.worldhistory.org/Ferdinand_Magellan/}}</ref><ref>{{harvnb|Antonio Sánchez|2021}}</ref> [[File:Magellan Elcano Circumnavigation-en.svg|thumb|left|432px|Itinerari i ekspeditës]] Flota prej pesë anijesh e la Spanjën më 20 shtator [[1519]] me rreth 270 veta. Pasi lundroi përgjatë [[Oqeani Atlantik|Oqeanit Atlantik]], anijet vijuan në jug përgjatë brigjeve lindore të [[Amerika Jugore|Amerikës Jugore]]. Duke zbuluar [[Ngushtica e Magelanit|Ngushticën e Magelanit]] në 1 nëntor [[1520]],<ref>{{harvnb|Antonio Pigafetta|2007|p=lxi}}</ref> flota përshkoi [[Oqeani Paqësor|Oqeanin Paqësor]], që vetë Magelani e emërtoi {{lang|es|Mar Pacifico}}.<ref name=":7">{{harvnb|James E. Seelye Jr.|Shawn Selby|2018|pp=612}}</ref> Flota e përshkoi Paqësorin në 98 ditë, ndaloi në [[Guam]] dhe [[Filipinet|Filipine]] dhe në vijim mbërriti në Moluke në nëntor [[1521]]. Një ekuipazh shumë i rraskapitur i drejtuar nga Elcano në fund mbërriti në [[Spanja|Spanjë]] më 6 shtator [[1522]],<ref name=":2"/> pasi kishte lundruar përgjatë [[Oqeani Indian|Oqeanit Indian]], përreth [[Kepi i Shpresës së Mirë|Kepit të Shpresës së Mirë]] përmes ujërave të kontrolluara nga [[portugezët]] dhe në veri përgjatë brigjeve të [[Afrika Perëndimore|Afrikës Perëndimore]] për të mbërritur në fund në Spanjë.<ref name=":5"/> Ekspedita përballoi shumë vështirësi, duke përfshirë sabotimin dhe kryengritjet nga ekuipazhi kryesisht spanjoll, duke përfshirë vetë Elcano-n; urinë, [[skorbuti]]n, stuhitë dhe pritjet armiqësore nga banorët vendas. Vetëm rreth 40 veta dhe një anije—''[[Victoria (anije)|Victoria]]''—e përfunduan [[udhëtimi përqark botës|udhëtimin përreth botës]],<ref group="Shpjegime">18 veta u kthyen më 6 shtator 1522 në bordin e ''Victoria-s''. 12 veta të tjerë që ishin kapur nga portugezët në Kepin e Gjelbër e bënë udhëtimin e tyre të kthimit në Spanjë vitin tjetër. Pak të mbijetuar të tjerë që ishin të braktisur në Moluke, u kthyen vite më vonë si të burgosur portugezë</ref> dhe vetë Magelani u vra në betejë në [[Filipinet|Filipine]] në prill [[1521]]. Një seri oficerësh e pasuan atë si kapiten të përgjithshëm, me Elcano-n që në vijim drejtoi kthimin e [[Victoria (anije)|anijes ''[[Victoria]]''. Ekspedita u financua kryesisht nga [[Karli V, Perandor i Shenjtë Romak|Karli I i Spanjës]], me shpresën se ajo do të zbulonte një rrugë fitimprurëse perëndimore drejtë Ishujve të Erëzave, pasi rruga lindore kontrollohej nga [[Portugalia]], sipas [[Traktati i Tordesillas|Traktatit të Tordesillas]] në [[1494]]. Megjithëse ekspedita e gjeti një rrugë, ajo ishte shumë më e gjatë dhe e vështirë sesa pritej dhe kështu nuk qe e dobishme komercialisht. Gjithësesi, ekspedita konsiderohet si një nga arritjet më të mëdha në [[nautika|detari]] dhe pati një ndikim të rëndësishëm në konceptimin evropian të botës.<ref>{{harvnb|Ian Cameron|1973|pp=211, 214}}</ref><ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003}}</ref><ref name=":5"/> [[File:Bernard van Orley (1487-1541) Karel V - Koninklijk klooster van Brou (cropped).jpg|thumb|[[ Karli V, Perandor i Shenjtë Romak|Karli I i Spanjës]]. Ai ishte 18 vjeç kur pranoi të financonte ekspeditën e Magelanit drejtë Ishujve të Erëzave në 1518]] ==Sfondi== Udhëtimi i [[Kristofor Kolombi]]t në perëndim ([[1492]]–[[1504]]) kishte synimin të arrinte Inditë dhe të vendoste marrëdhënie të drejtpërdrejta tregtare midis [[Perandoria Spanjolle|Spanjës]] dhe mbretërive Aziatike. Shpejt spanjollët kuptuan se tokat e [[Amerika|Amerikës]] nuk ishin pjesë e [[Azia|Azisë]], por një tjetër kontinent. [[Traktati i Tordesillas]] në [[1494]] ia rezervonte [[Perandoria Portugeze|Portugalisë]] rrugët lindore që kalonin përreth Afrikës. [[Vasco da Gama]] me [[Zbulimi portugez i rrugës detare të Indisë|Armada e I Portugeze]] mbërritën në [[India|Indi]] në vitin [[1498]]. Duke parë rëndësinë ekonomike të [[Tregtia e Erëzave|tregtisë së erëzave]], [[Kastilja]] (''Spanja'') kishte nevojë të gjente urgjentisht një rrugë të re tregtare drejtë Azisë. Pas konferencës së ''Junta de Toro'' në [[1505]], [[Perandoria Spanjolle|Kurora Spanjolle]] përgatiti ekspedita për të zbuluar një rrugë drejtë perëndimit. Eksploruesi spanjoll [[Vasco Núñez de Balboa]] arriti [[Oqeani Paqësor|Oqeanin Paqësor]] në vitin [[1513]], pasi kaloi Istmin e Panamasë, ndërsa Juan Díaz de Solís vdiq në [[Lumi La Plata|Rio de la Plata]] në vitin [[1516]], ndërsa eksploronte [[Amerika Jugore|Amerikën Jugore]] në shërbim të Spanjës. [[Ferdinand Magelani]] ishte një lundërtar portugez me përvoja të mëparshme lundrimi në [[India Portugeze|Indi]], Malaka dhe [[Maroku|Marok]]. Një mik dhe ndoshta kushëri, me të cilin Magelani lundroi, Francisco Serrão, ishte pjesë e ekspeditës së parë drejtë Ishujve Maluku, duke u nisur nga Malaka në vitin [[1511]].<ref>{{harvnb|Tim Joyner|1992|p=48}}</ref> Serrão mbërriti në Moluke, duke vijuar të qëndronte në Ishullin e Ternates si dhe duke u martuar.<ref>{{harvnb|Tim Joyner|1992|p=49}}</ref> Serrão i dërgoi letra Magelanit nga Ternateja, duke ngritur bukurinë dhe pasurinë e Ishujve të Erëzave. Këto letra me gjasa e motivuan atë të planifikonte një ekspeditë drejtë ishujve dhe më vonë do tua paraqiste zyrtarëve spanjollë, kur kërkoi sponsorizimin e tyre.<ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|p=30}}</ref> Shumë historianë pretendojnë se, duke nisur nga viti [[1514]], Magelani i kishte kërkuar në mënyrë të përsëritur mbretit të Portugalisë Manueli I të financonte një ekspeditë drejtë Molukeve, megjithëse të dhënat janë të paqarta.<ref>{{harvnb|Tim Joyner|1992|p=56}}</ref> Dihet se Manueli i refuzoi në mënyrë të përsëritur kërkesa e Magelanit për rritjen e pagës dhe se në fundin e vitit [[1515]] ose fillimi i atij [[1516]], Manueli e lejoi atë ti shërbente një tjetër padroni. Rreth kësaj kohe, Magelani u takua me kozmografin Rui Faleiro, një tjetër subjekt portugez që ushqente mëri kundrejtë Manuelit.<ref>{{harvnb|Tim Joyner|1992|p=66}}</ref> Dy figurat vepruan si partnerë në planifikimin e një udhëtimi drejtë Molukeve, që ata do tia paraqisnin mbretit të Spanjës. Magelani u zhvendos në [[Sevilja|Sevilje]] të Spanjës në vitin [[1517]], me Faleiron dy muaj më vonë. Me mbërritjen në Sevilje, Magelani u takua me Juan de Aranda, agjent tregtar i ''Casa de Contratación''. Duke ndjekur mbërritjen e partnerit të tij, Rui Faleiro dhe me mbështetjen e Arandës, ata ia paraqitën projektin e tyre mbretit [[Karli V, Perandor i Shenjtë Romak|Karli I]] i Spanjës ([[Karli V, Perandor i Shenjtë Romak|Karli V]] i ardhshëm i [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandorisë së Shenjtë Romake]]). Projekti i Magelanit, nëse do të ishte i sukseshëm, duhet të realizonte planin e Kolombit për një rrugë erëzash duke lundruar në perëndim pa i dëmtuar marrëdhëniet me [[Perandoria Portugeze|Portugalinë]]. Idea ishte në sinkronizim me kohën dhe tashmë ishte diskutuar pas zbulimit të paqësorit nga Balboa. Më 22 mars [[1518]], mbreti e emëroi Magelanin dhe Faleiron kapitenë të përgjithshëm. Ai gjithashtu i ngriti në rangun e komandantëve të Urdhërit të Santiagos. Ata arritën një marrëveshje me mbretin Karl, që u dha atyre, ndër gjërat e tjera:<ref>{{harvnb|Tim Joyner|1992|pp=87, 296–298}}</ref> * [[Monopoli]]n e rrugës së zbuluar për një periudhë prej dhjetë vjetësh.<ref name="TheExplorationofthePacific">{{harvnb|John Cawte Beaglehole|1966|pp=19–20}}</ref><ref name="87Joyner296">{{harvnb|Tim Joyner|1992|pp=87, 296}}</ref> * Caktimin e tyre si governatorë (''adelantado'') të tokave dhe ishujve të zbuluar, me 5% të fitimeve, të trashëgueshme nga partnerët apo pasardhësit e tyre.<ref name="TheExplorationofthePacific" /><ref>{{harvnb|Tim Joyner|1992|p=296}}</ref> * Një e pesta e fitimeve nga ekspedita.<ref name="TheExplorationofthePacific" /> * Të drejtën për të bartur mallra me vlerë 1,000 dukatë nga Moluket deri në Spanjë në vit, të përjashtuara nga shumica e taksave.<ref name="87Joyner296"/> * Në rast se ata zbulonin më shumë se gjashtë ishuj, një e pesëmbëdhjeta e fitimeve të tregtisë me dy sipas zgjedhjes së tyre,<ref name="TheExplorationofthePacific" /> dhe një të njëzet e pestën nga të tjerët.<ref>{{harvnb|Tim Joyner|1992|p=297}}</ref> Ekspedita u financua gjerësisht nga Kurora Spanjolle, që u mundësoi anijeve të bartnin furnizime për dy vjetë udhëtim. Megjithëse mbreti [[Karli V, Perandor i Shenjtë Romak|Karli I]] duhhet të paguante për flotën, me të cilën ishte thellësisht në borxh, ai iu drejtua ''Shtëpisë Fugger''. Përmes kryepeshkopit Juan Rodríguez de Fonseca, kreu i ''Casa de Contratación'', kurora siguroi pjesëmarrjen e tregtarit Cristóbal de Haro, që dha një të katërtën e financimeve dhe mallrave me klering. Hartografi ekspert Jorge Reinel dhe Diego Ribero, një portugez që kishte filluar të punonte për mbretin Karl në vitin [[1518]]<ref>{{Cite web|year=2002|lang=en|author=Ralph E. Ehrenberg|url=http://www.co.broward.fl.us/library/bienes/lii14003.htm|title=Marvellous countries and lands; Notable Maps of Florida, 1507–1846|archive-date=12 mars 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080312072818/http://www.co.broward.fl.us/library/bienes/lii14003.htm}}</ref> si hartograf në ''Casa de Contratación'', mori pjesë në zhvillimin e hartave për tu përdorur gjatë udhëtimit. Gjatë përgatitjeve të udhëtimit dolën mjaft probleme, duke përfshirë mungesën e parave, përpjekjen e mbretit të Portugalisë për ti ndaluar, Magelani dhe portugezët e tjerë që hasnin dyshimin e spanjollëve dhe natyrën e vështirë të Faleiros.<ref>{{harvnb|Antonio Pigafetta|2010|pp=61, 331 futnota 2}}</ref> ==Ndërtimi dhe furnizimet== [[File:ReplicaNaoVictoriaMagallanes.jpg|thumb|left|379px|Riprodhim modern i anijes ''Victoria'' në ''Nao Victoria Museum'', Punta Arenas, [[Kili]]]] Flota, e përbërë nga pesë anije me furnizime për dy vjetë udhëtim, u quajt ''Armada del Maluco'', ose ''Armada de Molucca'', sipas emrit [[indonezia]]n për Ishujt e Erëzave.<ref>{{harvnb|Fernando González|2018|pp=179-88}}</ref><ref name=":2"/> Anijet ishin kryesisht të zeza, për shkak të [[katrani]]t, me të cilin ishte lyer shumica e sipërfaqes së tyre. Llogaria zyrtare e ekspeditës arriti koston e 8,751,125 maravedí, duke përfshirë anijet, furnizimet dhe rrogat.<ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|p=38}}</ref> Ushqimi ishte një pjesë tepër e rëndësishme e furnizimeve. Ai kushtoi 1,252,909 maravedí, pothuajse sa kostoja e anijeve. Katër të pestat e ushqimit në anije përbëhej vetëm nga dy përbërës – vera dhe biskotat e detarëve.<ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|p=57}}</ref> Flota bartëte edhe miell dhe mish të tharë. Një pjesë e mishit të anijeve vinte në formën e bagëtive; anija bartëte shtatë lopë dhe tre derra. [[Djathi]], bajamet, mustarda dhe fiqtë ishin gjithashtu të pranishëm.<ref>{{harvnb|Ignacio Fernandez Vial|2001}}</ref> {{lang|es|Carne de membrillo}} (marmalatë ftoi),<ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|p=58}}</ref> i bërë me [[ftoi|ftonj]] të konservuar, ishte një ushqim i zgjedhur vetëm për kapitenët, që në mënyrë të panjohur të ketë ndihmuar në ruajtjen nga skorbuti.<ref>{{Cite book|isbn=978-087742263-1|author=Tim Joyner|year=1992|lang=en|title=Magellan: An account ef the life and achievements|url=https://books.google.al/books?id=xSd_AAAAMAAJ|publisher=International Marine|page=170}}</ref> ===Anijet=== Flota fillimisht përbëhej nga pesë anije, me flamurtare anijen ''Trinidad''. Shumica e tyre ishin [[nau]].<ref group="Shpjegime">{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|p=36}} thotë se anija ''Santiago'' ishte një [[karavela|karavelë]] dhe katër të tjerat ishin nau ose karraka. Ndërsa {{harvnb|Tim Joyner|1992}} i etiketon të gjitha anijet si [[karraka]].</ref><ref>{{harvnb|Tim Joyner|1992|pp=93, 245}}</ref> ''[[Victoria (anije)|Victoria]]'' ishte anija e vetme që e përfundoi [[lundrimi përreth botës|lundrimin përqark botës]]. Hollësitë e konfigurimit të anijeve nuk njihen, pasi nuk ekziston asnjë ilustrim i kohës i ndonjërës prej tyre.<ref>{{harvnb|Ian Cameron|1973|p=74}}</ref> Rregjistrimet zyrtare të ''Casa de Contratación'' e vendosin koston e anijeve 1,369,808 maravedí, me një tjetër shumë prej 1,346,781 të shpenzuar për përgatitjen dhe bartjen e tyre.<ref>{{harvnb|Tim Joyner|1992|p=94}}</ref> {| class="wikitable" |+ Anijet e Ekspeditës së Magelanit !Anija !Kapiteni !Ekuipazhi !Tonazhi<br>(tonelë)<ref group="Shpjegime">Duhet pasur parasysh se shumë burime angleze si {{harvnb|Tim Joyner|1992|p=93}} i paraqesin këto shifra të llogaritura në tonë të vjetër, pa i kthyer ato në vlerën e tyre, toneli biskajan ("tun"). Në kohën e udhëtimit të Magelanit, ky tonel llogaritej si 1.2 ''tonelada'' {{harvnb|Antonio Pigafetta|1899|loc=Annex 3, fq. 174}} ose afërsisht 1.7 m³, 60.1 këmbë³, ose 0.6 tonë anglez transporti</ref> !Fati |- |''Trinidad'' |[[Ferdinand Magelani]] |62, por 61 pas një ndalimi në Tenerife<ref>{{harvnb|Antonio Pigafetta|2018|p=336}}</ref> |110 |U nis nga [[Sevilja]] me katër anijet e tjera në 10 gusht 1519. Shkatërruar në Moluke në dhjetor 1521. |- |''San Antonio'' |Juan de Cartagena |55<ref>{{harvnb|Antonio Pigafetta|2018|p=337}}</ref> |120 |Dezertuan në Ngushticën e Magelanit, nëntor 1520,<ref>{{harvnb|Antonio Pigafetta|2018|p=43}}</ref> u kthyen në Spanjë më 6 maj 1521<ref>{{harvnb|Antonio Pigafetta|2018|pp=49, 337}}</ref> |- |''Concepción'' |Gaspar de Quesada |44, pas ndalesës në Tenerife 45<ref>{{harvnb|Antonio Pigafetta|2018|p=338}}</ref> |90 |Fundosur në Filipine, maj 1521 |- |''Santiago'' |João Serrão |31, pas një ndalimi në Tenerife 33<ref>{{harvnb|Antonio Pigafetta|2018|p=339}}</ref> |75 |Shkatërruar nga stuhia në lumin Santa Cruz, më 22 maj 1520<ref name="MagellanAnaccountefthelifeandach">{{harvnb|Tim Joyner|1992|p=146}}</ref><ref name="OvertheEdgeoftheWorldMagellansT">{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|p=156}}</ref> |- |''[[Victoria (anije)|Victoria]]'' |Luis Mendoza |45, pas një ndalese në Tenerife 46<ref>{{harvnb|Antonio Pigafetta|2018|p=335}}</ref> |85 |E kreu me sukses lundrimin përqark botës, duke u kthyer në Spanjë në shtator 1522, me [[kapiteni i anijes|kapiten]] Juan Sebastián Elcano. Mendoza u vra gjatë një përpjekjeje për rrebelim. |} ===Ekuipazhi=== Ekuipazhi përbëhej nga rreth 270 veta,<ref name="Levinson2001">{{harvnb|Nancy Smiler Levinson|2001|p=39}}</ref> shumica spanjollë. Autoritetet spanjolle ishin të kujdesshëm për Magelanin, kështu që shumica e tyre e penguan atë të lundronte, duke e ndërruar ekuipazhin kryesisht portugez në kryesisht spanjoll. Në fund flota përfshiu rreth 40 portugezë,<ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|p=61}}</ref> mes të cilëve kunati i Magelanit Duarte Barbosa, João Serrão, Estêvão Gomes dhe shërbyesi i Magelanit Enrique de Malacca. Gjithashtu janë rregjistruar anëtarë të ekuipazhit me shtetësi të tjera, duke përfshirë 29 italianë, 17 francezë dhe një numër më i vogël flamandë, gjermanë, grekë, irlandezë, anglezë, lundërtarë aziatikë dhe zezakë. Të llogaritur mes anëtarëve spanjollë të ekuipazhit ishin të paktën 29 [[baskët|baskë]] (përfshirë Juan Sebastián Elcano), disa prej të cilëve nuk flisnin rrjedhshëm [[gjuha spanjolle|spanjisht]].<ref>{{harvnb|Tim Joyner|1992|p=104}}</ref> Ruy Faleiro, që fillimisht ishte emëruar bashkë-kapiten me Magelanin, iu krijuan probleme të shëndetit mendor para nisjes (ose, siç pohojnë burime të tjera, zgjodhi të qëndronte pasi kreu një lexim [[horoskopi]] që i tregoi se udhëtimi do të ishte fatal për të<ref>{{harvnb|Charles Raymond Beazley|1911|pp=302-04}}</ref>) dhe u largua nga ekspedita nga mbreti. Ai u zëvendësua si komandant i përbashkët i flotës nga Juan de Cartagena dhe kosmografi/astrologu Andrés de San Martín. Juan Sebastián Elcano, një tregtar, [[kapiteni i anijes|kapiten anijeje]] spanjoll që jetonte në Sevilje, u angazhua në kërkim të faljes së mbretit për gabimet e mëparshme. Antonio Pigafetta, një studiues dhe udhëtar [[Republika e Venedikut|venecian]], kërkoi të ishte pjesë e udhëtimit, duke pranuar titullin "shtesë" dhe një rrogë modeste. Ai u bë një ndihmës i ngusht i Magelanit dhe mbante një ditar udhëtimit. Lundërtari tjetër i vetëm që mbante një rregjistër udhëtimi gjatë udhëtimit do të ishte Francisco Albo, që mbante një rregjistër formal nautik. Juan de Cartagena, i dyshuar si biri i paligjshëm i kryepeshkopit Fonseca, u emërua inspektor i përgjithshëm i ekspeditës, përgjegjës për operacionet e saj financiare dhe tregtare.<ref>{{harvnb|Tim Joyner|1992|p=90}}</ref> [[File:Nao victoria .png|thumb|389px|Riprodhim modern i [[nau]]t Victoria duke lundruar]] ==Përshkimi i Atlantikut== Më 10 gusht [[1519]], pesë anijet nën komandën e Magelanit u nisën nga [[Sevilja]] duke zbritur nëpërmjet lumit Guadalquivir në [[Sanlúcar de Barrameda]], në grykëderdhjen e lumit. Aty qëndruan më shumë se pesë javë. Në fund, velat i hapën më 20 shtator [[1519]] duke nisur udhëtimin.<ref>{{harvnb|John Cawte Beaglehole|1966|p=22}}</ref> Më 26 shtator, flota ndaloi në [[Tenerife]] në [[Ishujt Kanarie]], ku mrën furnizime (përfshirë perime dhe zift, pasi aty ishin më lirë për tu blerë sesa në Spanjë).<ref>{{harvnb|Ian Cameron|1973|p=84}}</ref> Gjatë ndalesës, Magelani mori një mesazh sekret nga kunati i tij, Diogo Barbosa, duke e paralajmëruar atë se disa prej kapitenëve kastiljanë po planifikonin një rrebelim, me Juan de Cartagena (kapiten i anijes ''San Antonio'') si drejtues i konspiracionit.<ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|p=87}}</ref> Gjithashtu ai mësoi se mbreti i Portugalisë kishte dërguar dy flota me [[karavela]] për ta arrestuar atë. Më 3 tetor, flota u nis nga [[Ishujt Kanarie]], duke lundruar drejtë jugut përgjatë brigjeve të Afrikës. Pati disa mosmarrëveshje rreth drejtimeve, me Cartagena-n që argumentonte për një drejtim perëndimor.<ref>{{harvnb|Ian Cameron|1973|p=86}}</ref> Magelani mori vendimin e pazakonshëm të ndiqte brigjet afrikane në mënyrë që tu shmangej [[karavela]]ve portugeze që po e ndiqnin.<ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|p=91}}</ref> Drejtë fundit të [[tetori]]t, pasi ''armada'' iu afrua [[ekuatori]]t, ata pësuan një seri stuhish, me një shkulme aq të fuqishme sa ndonjëherë u detyruan të ulnin velat.<ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|pp=88–89}}</ref> Pigafetta rregjistron shfaqjen e zjarrit të Shën Elmit gjatë disa prej këtyre stuhive, që nga ekuipazhi u konsiderua si një ogur i mirë: «''Gjatë këtyre stuhive trupi i Shën Anselmit na u shfaq mjaft herë; ndër të tjera, një natë që ishte shumë errësirë për shkak të kohës së keqe, ky shenjt u shfaq në formën e një zjarri në majën e [[direku]]t kryesor dhe qëndroi aty dy orë e gjysmë, që na qetësoi shumë ne, pasi ishim në lotë, duke pritur vetëm orën e humbjes; dhe kur ajo dritë e shenjtë po largohej nga ne bëri një ndriçim aq të fortë në sytë e secilit, sa pothuajse çerek ore ishim të verbër, dhe luteshim për mëshirë. Pa asnjë dyshim, askush nuk shpresonte të shpëtonte nga ajo stuhi''».<ref name="piga">{{Cite book|author=Antonio Pigafetta|title=The First Voyage Round the World|access-date=9 prill 2019|url=https://en.wikisource.org/wiki/The_First_Voyage_Round_the_World/Pigafetta%27s_Account_of_Magellan%27s_Voyage|translator=Henry Stanley|year=1874|chapter=Pigafetta’s Account of Magellan Voyage|lang=en}}</ref> Pas dy javësh stuhi, flota kaloi disa kohë e shtangur në qetësi në ujërat ekuatorialë para se të barteshin nga Rryma e Ekuatorit Jugor me afrimin e [[alisejët|alisejëve]]. ===Sodomia dhe rrebelimi i dështuar=== Gjatë përshkimit të oqeanit, mjeshtri siçilian i ''[[Victoria (anije)|Victoria-s]]'', Salomon Antón u kap në një akt sodomie me një shegert gjenovez, António Varesa, pranë brigjeve të Guinesë.<ref>{{harvnb|Raquel A. G. Reyes|William G. Clarence-Smith|2012}}</ref> Në atë kohë, sodomia ishte e dënueshme me vdekje në Spanjë, megjithëse në praktikë, seksi midis burrave ishte një ngjarje e zakonshme gjatë udhëtimeve të gjata navale.<ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|pp=92–93}}</ref> Magelani zhvilloi një gjyq në bordin e anijes ''Trinidad'' që e shpalli Antón-in fajtor, duke e dënuar atë me vdekje me zënie fryme. Më vonë, më 20 dhjetor 1519 ai u ekzekutua, pasi flota ndaloi në [[Brazili|Brazil]] në Santa Lucia ([[Rio de Zhaneiro]] i tanishëm), trupi i tij pa frymë, u dogj.<ref name="piga"/> Varesa u mbyt pasi më 27 prill [[1520]], duke u hedhur në det nga anëtarët e ekuipazhit.<ref name="TheFirstCircumnavigatorsUnsungHeroe">{{harvnb|Harry Kelsey|2016|p=20}}</ref><ref name=":1">{{harvnb|Federico Garza Carvajal|2010|p=59}}</ref><ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|p=103}}</ref> Në një takim në pas gjyqit, kapitenët e Magelanit e sfiduan udhëheqjen e tij. Cartagena e akuzoi atë për rrezikimin e anijes së mbretit me zgjedhjen e itinerarit, duke lundruar në jug përgjatë brigjeve [[afrika]]ne. Kur Cartagena shpalli se ai nuk do ta ndiqte më komandën e tij, Magelani dha sinjalit për një numër besnikësh të armatosur të hynin në dhomë dhe të kapnin Cartagena-n. Magelani e quajti Cartagena-n "rrebel" dhe e etiketoi sjelljen e tij si kryengritëse. Cartagena, nga ana tjetër thirri dy kapitenë kastilianë (Quesada dhe Mendoza) për të goditur me thik Magelanin, por ata u përmbajtën. Duke pasuar menjëherë këtë episod, Cartagena u vu në kllapa. Magelani mund ta kishte proçesuar Cartagena-n për rrebelim dhe ta dënonte atë me vdekje, por me kërkesën e Quesada-s dhe Mendozës, ai pranoi që thjeshtë ta lironte atë nga komanda e anijes ''San Antonio'' dhe e lejoi atë të lëvizte lirisht brenda kufijve të anijes ''Victoria''. Antonio de Coca e zëvendësoi atë si kapiten i anijes ''San Antonio''.<ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|pp=94–95}}</ref> Disa imtësi rreth gjyqit të sodomisë dhe rrjedhojave të tij janë të diskutuara. emri Salomon i Antón-it gjithashtu në disa burime është dhënë si ''Antonio Salamón'', ''Antonio Salamone'' dhe ''Antonio Salomón'', me profesionin e tij që konsiderohet në mënyrë alternative herë si [[bocmani|bocman]] dhe herë si kuartermaster. Emri i António Varesa-s gjithashtu jepet si ''Antonio Ginovés'', me profesionin e tij të listuar si djalosh kabine, "djalosht i anijes", ose "grumet".<ref name="TheFirstCircumnavigatorsUnsungHeroe" /><ref name=":3"/><ref name=":1"/> Vdekja e Varesa-s ndonjëherë përshkruhet si një vetëvrasje për shkak të poshtërimit ose gjithashtu të dënuar me vdekje nga gjyqi.<ref name="piga"/> Data e gjyqit jepet si në shtator.<ref name=":4">{{harvnb|Arturo Giraldez|2015|p=45}}</ref> [[File:Desembarque de Pedro Álvares Cabral em Porto Seguro em 1500 by Oscar Pereira da Silva (1865–1939).jpg|thumb|upright=1.34|Pikturë e v. 1922 që paraqet mbërritjen e Pedro Álvares Cabral në Porto Seguro dhe takimin e parë me [[Popujt indigjenë të Amerikës|vendasit]]. Cabral e pretendoi Brazilin për Portugalinë në 1500, 20 vjetë para udhëtimit të Magelanit.]] ==Kalimi përgjatë Amerikës Jugore== ===Mbërritja në Brazil=== {{See also|Kolonizimi portugez i Amerikës}} Më 29 nëntor, flota mbërriti afërsisht [[gjerësia gjeografike|gjerësinë]] e Kepit Santo Agostinho.<ref>{{Cite book|author1=Antonio Pigafetta|year=1874|lang=en|author2=Francisco Alvaro|url=https://en.wikisource.org/wiki/The_First_Voyage_Round_the_World/Log-Book_of_Francisco_Alvo_or_Alvaro|chapter=Log-Book of Francisco Alvo or Alvaro|title=The First Voyage Round the World by Magellan; translated from accounts of Pigafetta, and other contemporary ëriters|publisher=Hakluyt Society|translator=Henry Edward John Stanley|access-date=25 shtator 2019|pages=211-36}}</ref> Vija bregdetare e [[Brazili]]t (që Pigafetta i referohet si ''Verzin'' në ditarin e tij, sipas termit italian për drurin e paubrazilit<ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|p=97}}</ref>) njihej nga spanjollët dhe portugezët që nga viti [[1500]], dhe në dekadat e ndërmjetme, fuqitë evropiane (veçanërisht [[Portugalia]]) po dërgonin anije aty për të grumbulluar drurë të çmuar paubrazili. Armada mbante një hartë të vijës bregdetare braziliane, ''Livro da Marinharia'' ("Libri i Detarisë") dhe kishte një anëtar ekuipazhi, piloti i anijes ''Concepción'', João Lopes Carvalho, që më parë kishte vizituar [[Rio de Zhaneiro]]n. Carvalho u listua për të drejtuar lundrimin e flotës përgjatë vijës bregdetare [[brazili]]ane drejtë Rios, në bordin e anijes ''Trinidad'', si dhe të ndihmonte në komunikimin me vendasit, pasi ai kishte disa njohuri fillestare të gjuhës Guarani.<ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|pp=95-98}}</ref> Më 13 dhjetor, flota mbërriti në [[Rio de Zhaneiro]]. Megjithëse nominalisht territor portugez, ata nuk kishin një ngulim të përhershëm në atë kohë. Duke parë anijet portugeze në liman, Magelani e dinte se do të ishte e sigurt të ndalonte.<ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|p=98}}</ref> Pigafetta shkroi për një koinçidencë të motit që bëri që ''armada'' të pritej ngrohtësisht nga [[popujt indigjenë të Amerikës|popujt indigjenë]]: «''Duhet të dihet se ajo ndodhi se nuk kishte rënë shi prej dy muajsh para se ne të mbërrimin aty dhe ditën që ne mbërritëm filloi të binte shi, rast për të cilin banorët e atij vendi thanë se ne erdhëm nga qielli dhe sollëm me vete shiun, që ishte një thjeshtësi e madhe, dhe këta banorë u konvertuan lehtësisht në besim e krishter''».<ref name="piga"/> Flota kaloi 13 ditë në Rio, gjatë të cilave ata riparuan anijet, grumbulluan ujë dhe ushqime (si jam, [[manjota|kasava]] dhe ananas) dhe ndërvepruan me vendasit. Ekspedita kishte sjellë me vete një sasi të madhe vogëlsirash për tregti, si pasqyra, krehër, thika dhe zile. Vendasit i shkëmbyen menjëherë me ushqime dhe mallra vendase (si pendë papagalli). Ekuipazhi gjithashtu kuptoi se mund të blinte favore seksuale nga gratë vendase. [[Historiani]] Ian Cameron e përshkruan kohen e ekuipazhit në Rio si "një saturnalie gostish dhe dashuribërjes".<ref>{{harvnb|Ian Cameron|1973|p=95}}</ref> Më 27 dhjetor, flota u nis nga [[Rio de Zhaneiro]]. Pigafetta shkroi se vendasit ishin të mërzitur ti shikonin tek iknin, dhe se disa i ndoqën ata me kanoe duke u përpjekur ti joshnin të qëndronin.<ref name="Cameron96">{{harvnb|Ian Cameron|1973|p=96}}</ref> Pak para lundrimit, Magelani kishte zëvendësuar Antonio de Coca, llogaritarin e flotës që shkurtimisht kishte marrë komandën e ''San Antonio-s'' nga Cartagena, me Álvaro de Mezquita pa përvojë që fillimisht kishte udhëtuar në bordin e flamurtares nga [[Sevilja]] si një shtesë e thjeshtë.<ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|p=104}}</ref> ===Río de la Plata=== Flota lundroi drejtë jugut përgjatë brigjeve amerikanojugore, duke shpresuar të arrinte {{lang|es|el paso}}n, ngushticën legjendare që do ti lejonte ata të kalonin nga [[Amerika Jugore]] për në Ishujt e Erëzave. Më 11 janar,<ref group="Shpjegime">{{harvnb|Ian Cameron|1973|p=96}} jep datën 11 janar për këtë, ndërsa {{harvnb|Laurence Bergreen|2003|p=105}} jep datën 10 janar</ref> u pa një kep i shënuar nga tre kodra, që ekuipazhi besonte se ishte "Kepi Santa Maria". Rreth kepit ata gjetën ujëra të gjera që shtriheshin përtej horizontit të shikimit në drejtim perëndim-jugperëndim. Magelani besonte se kishte gjetur {{lang|es|el paso}}n, megjithëse në fakt ai kishte arritur [[Lumi La Plata|Río de la Platan]]. Magelani drejtoi anijen ''Santiago'', të komanduar nga Juan Serrano, për të provuar ''ngushticën'' dhe drejtoi anijet e tjera në jug duke shpresuar të gjente ''Terra Australis'', kontinentin jugor që atëherë mendohej se ekzistonte në jug të [[Amerika Jugore|Amerikës Jugore]]. Ata dështuan ta gjenin kontinentin jugor dhe kur u rigrupuan me ''Santiagon'' pak ditë më vonë, Serrano raportoi se ngushtica e shpresuar në fakt ishte grykëderdhja e një lumi. Mosbesues, Magelani e drejtoi flotën prapë përmes ujërave perëndimore, duke kryer sondime të shpeshta thellësie. Pohimi i Serranos u konfirmua kur ata e gjetën veten në ujëra të ëmbla.<ref name="Cameron96"/> ===Kërkimi për ngushticën=== Më 3 shkurt, flota vijoi drejtë jugut përgjatë brigjeve amerikano-jugore.<ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|p=123}}</ref> Magelani besonte se ato do të gjenin një ngushticë (ose skajin jugor të kontinentit) brenda një kohe të shkurtër.<ref>{{harvnb|Ian Cameron|1973|p=97}}</ref> Në fakt, flota do të lundronte edhe për tetë javë të tjera pa e gjetur kalimin, para se të ndalonte për të dimëruar në Puerto San Julián. Duke mos dashur ta humbte ngushticën, flota lundroi sa më pranë brigjeve të ishte e mundur, duke rrezikuar të ngecnin në cektinë. Anijet lundruan vetëm gjatë ditës, me roja vrojtimi që vrojtonin me kujdes brigjet për shenja të një kalimi. Përveç rrezikut të ujërave të cekta, flota hasi në shkulme ere, stuhi dhe rënie temperaturash duke vijaur drejtë jugut dhe ardhjes së [[dimri]]t. ===Dimërimi=== Nga java e tretë e marsit, kushtet e motit u bënë aq dëshpëruese sa Magelani vendosi që ata duhet të gjenin një liman të sigurt, në të cilin të prisnin dimrin para se të rinisnin kërkimin për një kalim në pranverë. Më 31 mars [[1520]], u dallua një thyerje në bregdet. Aty, flota gjeti [[limani]]n natyror që ata e quajtën Puerto San Julián.<ref>{{harvnb|Ian Cameron|1973|pp=101–03}}</ref> Ekuipazhi qëndroi në San Julián pëdr pesë muaj, para se të rinisnin kërkimin për ngushticën. [[File:Killing of Luiz Mendoza.jpg|thumb|upright=1.36|Vizatim i goditjes fatale me thikë të kapitenit Luis Mendoza, një nga drejtuesit e përpjekjes për rrebelim në San Julián]] ====Rrebelimi i pashkëve==== Brenda një dite nga zbarkimi në San Julián, pati një tjetër orvatje për rrebelim. Si ajo gjatë kapërcimit të Atlantikut, ajo drejtohej nga Juan de Cartagena (ish kapiteni i anijes ''San Antonio''), i ndihmuar nga Gaspar de Quesada dhe Luis Mendoza, kapitenët e anijeve ''Concepción'' dhe ''Victoria'', përkatësisht. Si herën e parë, kapitenët kastiljanë vunë në diskutim udhëheqjen e Magelanit dhe e akuzuan atë për rrezikim të paarsyeshëm të ekuipazhit dhe anijeve të flotës. Kryengritja në San Julián ishte më e përllogaritur se ''fracas'' që kishte pasuar gjyqin e sodomisë gjatë kapërcimit të Atlantikut. Rreth mesnatës së të djelës së pashkëve, më 1 prill, Cartagena dhe Quesada në mënyrë të fshehtë drejtuan tridhjetë veta të armatosur, me fytyra të lyera me qymyr, në bordin e anijes ''San Antonio'', ku ata i zunë pusi Álvaro de Mezquita-s, të sapo-emëruarit kapiten i anijes. Mezquita ishte kushëri dhe i pëlqyer i kapitenit të përgjithshëm, Magelanit. Juan de Elorriaga, masteri i anijes, u rezistoi kreyngritësve dhe u orvat të lajmëronte anijet e tjera. Për këtë arsye, Quesada e godit me thik atë në mënyrë të përsëritur (ai do të vdiste nga plagët muaj më vonë).<ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|pp=115–17}}</ref> Me nënshtrimin e ''San Antonio-s'', kryengritësit kontrollonin tre nga pesë anijet e flotës. Vetëm anija ''Santiago'' (e komanduar nga João Serrão) mbeti besnike e Magelanit, bashkë me flamurtaren, ''Trinidad'', që e komandonte vetë Magelani. Kryengritësit synonin topin e ''San Antonios'' dhe ''Trinidadit'', por nuk bënë lëvizje të tjera gjatë natës. Mëngjesin pasues (2 prill), ndërsa kryengritësit orvateshin të konsolidonin forcat e tyre në bordin e ''San Antonio-s'' dhe ''[[Victoria (anije)|Victoria-s]]'', një vark lundruesish u shmang nga kursi në afërsi të ''Trinidadit''. Njerëzit ishin sjellë në bord dhe bindur të përhapnin hollësitë e planeve të kryengritësve ndaj Magelanit. Magelani në vijim nisi një kundërofensivë kundër kryengritësve në bordin e ''[[Victoria (anije)|Victoria-s]]''. Ai kishte disa detarë nga ''Trinidadi'' që ndërruan rrobat me detarë endacakë dhe iu afruan anijes ''Victoria'' me varkën e tyre. {{lang|es|Alguacil}}i i tij (nëpunës i komandantit), Gonzalo de Espinosa, iu qas gjithashtu ''Victoria-s'' me një varkë dhe shpalli se ai kishte një mesazh për kapitenin, Luis Mendoza. Espinosa u lejua në bord dhe në dhomën e kapitenit, bazuar në pretendimin e tij se kishte një letër konfidenciale. Aty, Espinosa e goditi Mendozën në fyt me kamën e tij, duke e vrarë atë menjëherë. Në të njëjtën kohë, marinarët e maskuar u ngjitën në bordin e ''Victoria-s'' për të mbështetur ''alguacil-in''.<ref>{{harvnb|Ian Cameron|1973|pp=108–09}}</ref> Me humbjen e ''Victoria-s'' dhe vrasjen e Mendozës, pjesa e mbetur e kryengritësve e kuptuan se ishin manovruar nga kundërshtarët. Quesada u orvat të ikte, por u ndalua– lundërtarët besnikë të Magelanit kishin prerë litarët e ''Concepción''-it, duke bërë që të shmagej në drejtim të ''Trinidadit'' dhe kështu Quesada u kap. Cartagena u dorëzua dhe e luti Magelanin për mëshirë.<ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|pp=141–43}}</ref> ====Gjyqi i rrebelimit==== Gjyqi i kryengritësve u drejtua nga kushëriri i Magelanit, Álvaro de Mezquita dhe zgjati pesë ditë. Më 7 prill, Quesada-s iu pre koka nga vëllami dhe sekretari i tij, Luis Molina, që veproi si ekzekutues në shkëmbim të mëshirës. Trupat e Quesada-s dhe Mendozës u tërhoqën dhe shkyen dhe u paraqitën në kafaze tre muajt në vijim. San Martín, i dyshuar për përfshirje në konspiracion, u torturua me ''strappado'', por më pas u lejua të vijonte shërbimin e tij si kosmograf.<ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|pp=148–49}}</ref> Cartagena, bashkë me një prift, Pedro Sanchez de Reina, u dënuan me braktisje.<ref>{{harvnb|Ian Cameron|1973|pp=109–11}}</ref> Më 11 gusht, dy javë para se flota të nisej nga San Julián-i, ata dy u çuan në një ishull të vogël të afërt dhe u lanë të vdisnin.<ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|p=170}}</ref> Ditë më vonë, piloti i anijes San Antonio, Esteban Gómez, vrau kapitenin e tij, Álvaro de Mezquita, kushëriri i Magelanit, duke e braktisur ekspeditën e Magelanit për tu kthyer në Spanjë. Ai u kthye për Juan de Cartagena dhe Pedro Sánchez de la Reina, por nuk gjeti gjurmë të tyre. Më shumë se dyzet konspiratorë të tjerë,<ref>{{harvnb|Arthur Sturges Hildebrand|1925}}</ref> duke përfshirë dhe Juan Sebastián Elcano,<ref>{{harvnb|Patrick J. Murphy|Ray W. Coye|2013}}</ref> u vendosën në vargonj për një pjesë të madhe të dimrit dhe u detyruan të kryenin punë të rënda në anije, duke riparuar strukturën dhe pastruar barkun e tyre.<ref>{{harvnb|Ian Cameron|1973|p=113}}</ref> ====Humbja e ''Santiagos''==== Në fundin e [[prilli]]t, Magelani dërgoi anijen ''Santiago'', me kapiten João Serrano, nga San Julián-i për të kërkuar jugun për një ngushticë. Më 3 maj, ata arritën grykëderdhjen e një lumi që Serrano e emërtoi Santa Cruz.<ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|pp=155–56}}</ref> Grykëderdhja ofroi strehim dhe ishte e mirëvendosur me burime natyrore duke përfshirë peshq, pinguinë dhe dru.<ref>{{harvnb|Ian Cameron|1973|pp=116–17}}</ref> [[File:Strait of Magellan.jpeg|thumb|upright=1.27|[[Ngushtica e Magelanit]] e pret përmes skajin jugor të [[Amerika Jugore|Amerikës Jugore]], duke lidhur [[Oqeani Atlantik|Oqeanin Atlantik]] dhe [[Oqeani Paqësor|atë Paqësor]].]] Pas më shumë se një javësh duke eksploruar Santa Cruz-in, më 22 maj Serranoja u nis për në San Julián, por u mbërthye nga një stuhi e papritur ndërsa po nisej nga limani.<ref name="MagellanAnaccountefthelifeandach" /><ref name="OvertheEdgeoftheWorldMagellansT" /> Anija ''Santiago'' u godit nga shkulme të forta ere dhe rrymash para se të ngecte në një cektinë. Të gjithë (ose pothuajse të gjithë<ref group="Shpjegime">{{harvnb|Ian Cameron|1973|p=156}} thotë se "i gjithë ekuipazhi përveç njërit qenë të aftë të dilnin në breg". {{harvnb|Laurence Bergreen|2003|p=157}} thotë se "të gjithë anëtarët e ekuipazhit mbijetuan".</ref>) anëtarët e ekuipazhit qenë të aftë të dilnin në breg para se anija të përmbysej. Dy veta dolën vullnetarë të niseshin në këmbë për në San Julián për të kërkuar ndihmë. Pas 11 ditësh udhëtimi të vështirë, ata mbërritën në San Julián, të rraskapitur dhe dobësuar. Magelani dërgoi një skuadër shpëtimi prej 24 vetash përgjatë tokës për në Santa Cruz. 35 të mbijetuarit e tjerë nga anija ''Santiago'' qëndruan në Santa Cruz për dy javë. Ata ishin të pa aftë të siguronin furnizime nga anija e shkatërruar ''Santiago'', por arritën të ndërtonin kasolle dhe zjarr dhe u mbajtën me një dietë me guacka dhe bimë vendore. Skuadra e shpëtimit i gjeti ata të gjallë por të rraskapitur, duke i kthyer në San Julián.<ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|pp=157–59}}</ref> ====Zhvendosja në Santa Cruz==== Pasi mësuan për kushtet e favorshme që Serrano gjeti në Santa Cruz, Magelani vendosi ta zhvendoste flotën aty për pjesën tjetër të dimrit jugor. Pas pothuajse pesë muajsh në San Julián, flota u nis për në Santa Cruz rreth 24 [[gushti]]t. Aty kaluan gjashtë javë para se të rinisnin kërkimin për ngushticën.<ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|pp=170–73}}</ref> ===Ngushtica e Magelanit=== [[File:Magellan expedition by Stradanus.jpg|thumb|upright=1.27|left|Një paraqitje alegorike e zbulimit nga Magelani të ngushticës që do të bartëte emrin e tij, krijuar rreth v. 1592 nga artisti flamand Johannes Stradanus]] Më 18 tetor, flota u nis nga Santa Cruz-i e drejtuar nga jugu, duke rinisur kërkimin për një kalim. Së shpejti, më 21 tetor [[1520]], ata dalluan një kep në [[gjerësia gjeografike|gjerësinë]] 52° Jugore, që e emërtuan Kepi Virgenes. Me kalimin e kepit, ata gjetën një gji të madh. Ndërsa po eksploronin gjirin, shpërtheu një stuhi. Anijet ''Trinidad'' dhe ''Victoria'' dolën në det të hapur, por ''Concepción'' dhe ''San Antonio'' u drejtuan më thellë në gji, drejtë kepit. Tre ditë më vonë, flota u ribashkua dhe anijet ''Concepción'' dhe ''San Antonio'' raportuan se stuhia i drejtoi ato përmes një kalimi të ngushtë, i pa dukshëm nga deti, që vijonte për një largësi. Duke shpresuar se më në fund kishin gjetur ngushticën e shumë-kërkuar, flota rindoqi rrugën e bërë nga ''Concepción'' dhe ''San Antonio''. Ndryshe nga Río de la Plata më herët, uji nuk e humbiste kripshmërinë e tij pasi ata përparonin dhe duke sondimi tregonte se ujërat ishin vazhdimisht të thella. Ky ishte kalimi që ata kërkonin, që do të bëhej i njohur si [[Ngushtica e Magelanit]]. Në atë kohë, Magelani iu referua asaj si {{lang|es|Estrecho (Canal) de Todos los Santos}} ("Kanali i Gjithë Shenjtorëve") pasi flota udhëtoi përmes tij më 1 nëntor ose Ditën e Gjithë Shenjtorëve. Më 28 tetor, flota arriti një ishull në ngushticë (me gjasa Ishullin Isabel ose Dawson), që mund të kaloheshin në një nga dy drejtimet. Magelani drejtoi flotën e ndarë për të eksploruar shtigjet përkatëse. Ata synonin të rigrupoheshin brenda pak ditësh, por anija ''San Antonio'' nuk do të ribashkohej kurrë me flotën.<ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|pp=189–90}}</ref> Ndërsa pjesa tjetër e flotës priti për kthimin e ''San Antonio''s, Gonzalo de Espinosa drejtoi një anije të vogël për të eksploruar më tej ngushticën. Pas tre ditësh lundrim, ata arritën fundin e ngushticës dhe daljen në [[Oqeani Paqësor|Oqeanin Paqësor]]. Pas tre ditësh të tjera, Espinosa u kthye. Pigafetta shkruan se, me të dëgjuar lajmin e zbulimit të Espinosa-s, Magelani shpërtheu në lot gëzimi.<ref>{{harvnb|Ian Cameron|1973|p=133}}</ref> Tre anijet e mbetura të flotës e përfunduan udhëtimin drejtë Paqësorit nga 28 [[nëntori]], pas javësh kërkimi të pafrytshëm për ''San Antonion''.<ref>{{harvnb|Ian Cameron|1973|p=136}}</ref> Magelani i emërtoi ujërat {{lang|es|Mar Pacifico}}, d.m.th. [[Oqeani Paqësor]], si rrjedhojë e qetësisë dhe qëndrueshmërisë së detit, veçanërisht krahasuar me ngushticat.<ref name=":7"/><ref name="NewAdvent">{{Cite book|lang=en|title=Catholic Encyclopedia|url-status=live|url=http://www.newadvent.org/cathen/09526b.htm|publisher=New Advent|chapter=Ferdinand Magellan|archive-date=13 janar 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070113184512/http://www.newadvent.org/cathen/09526b.htm}}</ref> [[File:Descubrimiento del Estrecho de Magallanes.jpg|thumb|upright=1.25|''Descubrimiento del estrecho de Magallanes'', pikturë në vajë e Álvaro Casanova Zenteno]] ====Dezertimi i ''San Antonios''==== ''San Antonio'' nuk u ribashkua me pjesën tjetër të flotës së Magelanit në ngushticë. Në një çast, ata ndryshuan kurs duke lundruar për tu kthyer në Spanjë. Oficerët e anijes më vonë dëshmuan se ata kishin mbërritur më herët në vendtakim, por nuk është e qartë nëse është e vërtetë.<ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|p=191}}</ref> [[Kapiteni i anijes]] ''San Antonio'' në atë kohë, Álvaro de Mezquita, ishte kushëri dhe besnik i Magelanit. Ai drejtoi orvatjet për tu ribashkuar me flotën, duke shtënë me topa dhe duke bërë sinjale tymi. Në një kohë ai u përmbys nga një tjetër kryengritje, këtë herë të suksesshme. Ai u godit me thikë nga piloti i ''San Antonio''s, Estêvão Gomes dhe u vendos në vargonj për pjesën e mbetur të udhëtimit.<ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|p=192}}</ref> Gomes ishte i njohur për ndjenjat e antipatisë ndaj Magelanit (siç dokumentohet nga Pigafetta, që shkroi se "Gomes... e urrente kapitenin e përgjithshëm me të tepërt", pasi ai kishte shpresuar të merrte financimin e ekspeditës së vet drejtë Molukeve në të Magelanit<ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|p=188}}</ref>) dhe pak më parë se flota të ndahej, kishte debatuar me të rreth planit të tyre të ardhshëm të veprimeve. Ndërsa Magelani dhe oficerët e tjerë pranuan të vijonin në perëndim drejtë Molukeve, duke menduar se racionet e tyre për 2–3 muaj do të ishin të mjaftueshme për udhëtimin, Gomes argumentoi që ata të ktheheshin në Spanjë në mënyrën që kishin ardhur, për të grumbulluar furnizime për një tjetër udhëtim përmes ngushticës.<ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|pp=187–88}}</ref> ''San Antonio'' mbërriti në Sevilje afërsisht gjashtë muaj më vonë, më 6 (ose 8<ref>{{Cite web|url=http://pares.mcu.es/ParesBusquedas20/catalogo/description/122223|title=Carta de los oficiales de la Casa de la Contratación de las Indias al emperador Carlos V, sobre regreso de la nao "San Antonio" y denuncias de sus mandos de los excesos de Fernando de Magallanes|access-date=17 mars 2022|date=1521|publisher=Consejo de Indias|lang=es|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317153047/http://pares.mcu.es/ParesBusquedas20/catalogo/description/122223|archive-date=17 mars 2022}}</ref>) maj [[1521]], me 55 të mbijetuar. Aty u zhvillua një gjyq për anëtarët e ekuipazhit, që zgjati gjashtë muaj. Me Mezquita-n si mbështetësin e vetëm të Magelanit, shumica e dëshmive prodhuan një pikturë të keqe dhe të shtrembëruar të veprimeve të Magelanit. Në veçanti, duke justifikuar rrebelimin në San Julián, anëtarët e ekuipazhit pohuan se Magelani kishte torturuar detarët spanjollë (gjatë udhëtimit të kthimit përgjatë Atlantikut, Mezquita u torturua për të nënshkruar një deklaratë për këtë qëllim) dhe pohuan se ata thjeshtë po kërkonin ta bënin Magelanin të ndiqte urdhërat e mbretit. Më në fund, asnjë nga kryengritësit nuk u përballë me akuza në Spanjë. Si pasojë, reputacioni i Magelanit u dëmtua, ashtu si dhe shokëve dhe familjes së tij. Mezquita u mbajt në burg për një vit, në vijim të gjyqit dhe gruas së Magelanit, Beatriz, iu ndërprenë burimet financiare dhe u vendos në arrest shtëpie bashkë me djalin e tyre.<ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|pp=297–312}}</ref> ==Përshkimi i Paqësorit== [[File:Schöner globe 1520 western hemisphere.jpg|thumb|left|321px|[[Hemisfera Perëndimore]] e rruzullit të Johannes Schöner, krijuar në v. 1520, pasqyron keqkonceptimet evropiane për afërsinë e Amerikës Jugore dhe Azisë. (''Zipangri'', ishulli më i madh, theksuar me të verdhë, është [[Japonia]])]] Magelani (bashkë me gjeografët bashkëkohës) nuk e konceptonin madhësinë e [[Oqeani Paqësor|Oqeanit Paqësor]]. Ai përfytyronte se [[Amerika Jugore|Amerika Jugore]] ndahej nga Ishujt e Erëzave nga një det i vogël, që ai priste të përshkonte për tre ose katër ditë.<ref>{{harvnb|Ian Cameron|1973|p=145}}</ref> Faktikisht, ata shpenzuan tre muaj e njëzet ditë në det, para se të mbërrinin [[Guam]]in dhe pastaj [[Filipinet]]. Flota hyri në Paqësor nga [[Ngushtica e Magelanit]] më 28 nëntor [[1520]] dhe fillimisht lundroi drejtë veriut, duke ndjekur brigjet e [[Kili]]t. Nga mesi i dhjetorit, ata e ndryshuan kursin e tyre drejtë perëndim-veriperëndimit.<ref>{{harvnb|Ian Cameron|1973|p=149}}</ref> Ata qenë të pafat për këtë, të kishte ndryshuar lehtësisht, ata mund të kishin hasur një numër ishujsh të Paqësorit, që do tu kishin ofruar ushqim të freskët dhe ujë, si [[Ishujt Marshall]], Ishujt Société, [[Ishujt Solomon]] ose Ishujt Markeze. Në këtë mënyrë ata hasën vetëm dy ishuj të vegjël gjatë përshkimit, te të cilët ishte e pamundur të zbarkohej, arsye për të cilën i emërtuan {{lang|es|Islas Infortunadas}}. Të parin, të dalluar në 24 janar, ata e emërtuan {{lang|es|San Pablo}} ([[Shën Pali]]) – me gjasa Puka-Puka.<ref>{{harvnb|Ian Cameron|1973|p=159}}</ref> Të dytin, të shquar në 21 shkurt, ata e emërtuan {{lang|es|Tiburones}} (peshkaqenët) – me gjasa Ishujt Karoline<ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|p=218}}</ref> ose Ishulli Flint.<ref>{{harvnb|Henry Evans Maude|1959|pp=291–93}}</ref> Ata e kapërcyen [[ekuatori]]n më 13 shkurt. Duke mos e pritur një udhëtim kaq të gjatë, anijet nuk ishin të përgatitura në mënyrë të përshtatshme me ushqime dhe ujë, kështu që shumica e mishit të fokave që ata kishin ruajtur u qelb në nxehtësinë ekuatoriale. Pigafetta i përshkruan kushtet e dëshpëruara në ditarin e tij të udhëtimit: «''Ne hëngrëm vetëm biskota të vjetra të kthyera në pluhur dhe plotë me vemje dhe kundërmuese nga papastërtia që minjtë kishin bërë mbi të kur hanin biskotat e mira si dhe pimë ujë që ishte i verdhë dhe i qelbur. Hëngrëm gjithashtu kofshë kau, që ishin nën stallën e direkut kryesor, në mënyrë që stalla të mos e prishte velaturën: ato ishin shumë të forta për shkak të diellit, shiut dhe erës, dhe ne i lamë katër apo pesë ditë në detë dhe pastaj i hodhëm pak në prush dhe kështu i hëngrëm; gjithashtu tallazhi i drurit dhe minjtë që kushtonin gjysëm korone secili''».<ref name="piga"/> Për më tepër, shumica e njerëzve vuajtën nga simptomat e skorbutit, shkaku i të cilit nuk ishte mësuar në atë kohë. Pigafetta raporton se, nga 166 njerëzit<ref>{{harvnb|Antonio Pigafetta|2010|p=538}}</ref><ref>{{harvnb|Antonio Pigafetta|2018|p=44}}</ref> që ishin në fillim të përshkimit të Paqësorit, 19 vdiqën dhe "njëzet e pesë ose tridhjetë u prekën nga sëmundje të ndryshme".<ref name="piga"/> Magelani, Pigafetta dhe oficerë të tjerë nuk u prekën nga simptomat e [[skorbuti]]t, që mund të ketë qenë për shkak se ata hanin [[Ftoi|ftonjë]] të konservuar, të cilët (në padijeni të tyre) përmbanin [[vitamina C|vitaminë C]] të nevojshme për ti mbrojtur kundër skorbutit.<ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|pp=217–18}}</ref> [[File:Pacific ocean 1589.jpg|thumb|389px|Hartë e Paqësorit nga Abraham Ortelius, 1589]] ==Guami dhe Filipinet== Më 6 mars [[1521]], flota arriti Ishujt Mariane. Toka e parë që ata shquan me gjasa ishte Ishulli Rota, por anijet ishin të paafta të zbarkonin aty. Në vend të kësaj, tridhjetë orë më vonë ata hodhën spirancën në [[Guam]], ku u takuan me vendasit Çamorro me ''prahos'', një lloj kanoe polineziane atëherë e panjohur për evropianët. Duzina çamorros erdhën në bord dhe filluan të merrnin sende nga anija, duke përfshirë vela, thika dhe ndonjë send prej [[hekuri]]. Në një pikë, pata një përplasje fizike midis ekuipazhit dhe vendasve, dhe të paktën një çamorro u vra. Pjesa e mbetur e vendasve u larguan me sendet që kishin marrë, gjithashtu brigantina e Magelanit (varka ndihmëse e anijes ''Trinidad'') pasi ata u tërhoqën.<ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|pp=224–26}}</ref><ref>{{harvnb|Ian Cameron|1973|pp=167–69}}</ref> Për këtë veprim, Magelani e thirri ishullin {{lang|es|Isla de los Ladrones}} (ishulli i hajdutëve).<ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|p=229}}</ref> Ditën tjetër, Magelani u shpagua, duke dërguar një skuadër sulmuese në breg, që plaçkiti dhe dogji dyzet ose pesëdhjetë shtëpi çamorro dhe vrau shtatë veta.<ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|p=226}}</ref> Ata rimorën brigantinën dhe ditën tjetër, në 9 mars, e lanë [[Guam]]in, duke vazhduar drejtë perëndimit.<ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|pp=229–31}}</ref> ===Filipinet=== [[File:Magellan and his crew meeting the Bruni (Bruneian) Sultan.gif|thumb|left|381px|Magelani dhe ekuipazhi i tij duke pritur sulltanin e Bruneit, vizatim i George Towle, 1879]] Flota i arriti [[Filipinet]] më 16 mars dhe qëndroi aty deri në 1 maj. Ekspedita përfaqëson takimin e parë të dokumentuar evropian me Filipinet.<ref name="EarlyMappingofSoutheastAsiaTheEpi" /> Megjithëse synimet e deklaruara të ekspeditës së Magelanit ishin të gjenin një kalim përmes [[Amerika Jugore|Amerikës Jugore]] drejtë Molukeve dhe kthimi në Spanjë të mbushur me erëza, në këtë pikë të udhëtimit, Magelani duket se fiton zellin për konvertimin e tribuve vendore në krishtërim. Duke bërë kështu, Magelani filloi që në vijim të përzihej në një diskutim politik vendor, si rrjedhojë e të cilit do të vdiste në Filipine, bashkë me një duzinë nga ekuipazhi dhe oficerët e tij. Në 16 mars, një javë pasi la [[Guam]]in, flota shqoi për herë të parë Ishullin e Samarit, dhe pastaj zbarkuan në Ishullin e Homonhonit, që atëherë ishte i pabanuar. Ata takuan vendas miqësorë nga ishulli i afërt i Suluanit dhe tregtuan furnizime me ta. Në Homonhon ata kaluan afërsisht dy javë, duke qëndruar dhe mbledhur ushqime të freskëta dhe ujë, para se të niseshin më 27 mars.<ref name="MagellanandtheFirstCircumnavigation">{{harvnb|Ian Cameron|1973|p=173}}</ref> Në mëngjesin e 28 [[marsi]]t, ata u afruan te Ishulli i Limasavas dhe takuan disa vendas me kanoe, që pastaj lajmëruan luftanijet balangaj të dy udhëheqësve vendorë nga Mindanaoja, që ishin në një ekspeditë gjuetie në Limasava. Për herë të parë gjatë udhëtimit, shërbëtori i Magelanit, Enrique de Malacca gjeti se ai ishte i aftë të komunikonte me vendasit në gjuhën malaj (një tregues se ata në fakt e kishin arritur [[Udhëtimi përqark botës|lundrimin përqark botës]] dhe po u afroheshin tokave familjare).<ref name="MagellanandtheFirstCircumnavigation" /> Shkëmbyen dhurata me vendasit (duke marrë enë porcelani me dizajne kineze) dhe më vonë atë ditë, Magelani u prezantua te udhëheqësi i tyre, Raxhah Kolambu<ref group="Shpjegime">I shkruar në shkrimin latin në mënyra të ndryshme sipas burimeve të ndryshme si ''Kolambu'', ''Colembu'', ''Kulambu'', ''Calambu'' etj.</ref> dhe Raxhah Siavi. Më pas, Magelani do të bëhej "vëllam" me Kolambun, duke kryer ritualin vendas të paktit të gjakut me të.<ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|pp=244–45}}</ref> [[File:A055a160 0673.jpg|thumb|389px|Djegia e [[nau]]t ''Concepción'', litografi e v. 1854]] Magelani dhe njerëzit e tij vëren se raxhahët kishin zbukurime trupi floriri dhe shërbenin ushqime në pjata ari. Atyre iu tregua nga raxhahët se ari ishte me shumicë në tokat e tyre në Butuan dhe Kalagan (Surigao) dhe kuptuan se vendasit ishin të etur për ta tregtuar atë me hekur, një me një. Ndërsa në Limasava, Magelani u tregoi disa vendasve një armaturë spanjolle, armë dhe artileri, me të cilat u kishin lënë dukshëm mbresa.<ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|pp=243, 245}}</ref> ===Mesha e parë=== Të dielën, në 31 mars, [[Pashkët|Ditën e Pashkëve]], Magelani dhe pesëdhjetë nga njerëzit e tij shkuan në bregun e Limasavës për të marrë pjesë në meshën e parë katolike në Filipine, të e zhvillontre kapelani i armadës. Kolambu, vëllami i tij (që ishte një udhëheqës vendor) dhe ishullore e tjerë u bashkuan në ceremoni dhe shprehën interes për besimin e tyre. Duke ndjekur meshën, njerëzit e Magelanit ngritën një [[Kryqi i krishterë|kryq]] mbi kodrën më të lartë të ishullit dhe e deklaruan formalisht ishullin dhe të gjithë arkipelagun e [[Filipinet|Filipineve]] (që ai i quajti Ishujt Shën Lazarit) si një zotërim i Spanjës.<ref>{{harvnb|Ian Cameron|1973|p=177}}</ref> ===Sebu=== [[File:Humabon Monument and Marker, Cebu City, Cebu.jpg|thumb|left|372px|Monumenti i Humabonit në qytetin e Sebusë]] Më 2 prill, Magelani zhvilloi një konferencë për të vendosur kursin e veprimeve të ardhshme të flotës. Oficerët e tij i kërkuan të drejtohej nga jug-perëndimi për Moluket, por në vend të kësaj ai vendosi të eksploronte më tej [[Filipinet]]. Më 3 prill, flota lundroi drejtë veri-perëndimit nga Limasava drejtë Ishullit Sebu, për të cilin Magelani mësoi nga Kolambu. Flota u drejtua për në Sebu nga disa nga njerëzit e Kolambusë.<ref>{{harvnb|Ian Cameron|1973|p=180}}</ref> Ata e shquan Sebunë më 6 prill dhe zbarkuan ditën tjetër. Sebu kishte kontakte të rregullta me tregtarë kinezë dhe arabë dhe normalisht vizitorët paguanin [[haraçi|haraç]] për të tregtuar. Magelan bindi udhëheqësin vendor, Raxhah Humabon, ta shpërfillte këtë kërkesë. Si në Limasava, Magelani kreu një tregim të armëve të flotës në mënyrë që tu linte mbresa vendasve. Gjithashtu, ai u predikoi [[krishtërimi]]n vendasve dhe më 14 prill, Humabon dhe familja e tij u [[Pagëzimi|pagëzuan]] dhe iu dha një imazh i Krishtit Fëmijë (më vonë i njohur si Santo Niño de Cebu). Në ditët në vijim, prijës të tjerë vendorë u pagëzuan, duke arritur një tërësi prej 2,200 të konvertuar vendasë nga Sebu dhe ishujt e tjerë të afërt.<ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|p=271}}</ref> Kur Magelani mësoi se një grup në Ishullin e Maktanit, i udhëhequr nga Lapu-Lapu, i rezistoi konvertimit në krishtërim, ai i urdhëroi njerëzit e tij tu digjnin shtëpitë. Kur ata vazhduan të rezistonin, Magelani informoi këshillin e tij në 26 prill se ai do të çonte një kontigjent të armatosur në Maktan dhe ti detyronte ata të nënshtroheshin nën kërcënimin e forcës.<ref>{{harvnb|Ian Cameron|1973|p=187}}</ref> [[File:Magellans death.jpg|thumb|Vizatim i vdekjes së Magelanit në tokat e luftëtarëve të Maktanit, shek. i XIX]] ===Beteja e Maktanit=== Magelani grumbulloi një forcë prej 60 njerëzish të armatosur nga ekuipazhi i tij për të kundërshtuar forcat e Lapu-Laput. Disa sebuano e ndoqën Magelanin për në Maktan, por ishin udhëzuar nga Magelani të mos i bashkoheshin luftimit, por thjeshtë të vrojtonin.<ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|p=277}}</ref> Ai në fillim dërgoi një lajmës te Lapu-Lapu, duke i ofruar atij një shans të fundit për të pranuar mbretin e Spanjës si sunduesin e tyre dhe të shmangnin gjakderdhjen. Lapu-Lapu refuzoi. Magelani mori 49 veta në breg, ndërsa 11 qëndruan të ruanin varkat. Megjithëse ata kishin relativisht përparësinë e armaturave dhe armatimeve, forcat e Magelanit ishin shumë më të pakta. Pigafetta (që ishte i pranishëm në fushëbetejë) e vlerësoi numrin e armiqve në 1,500 veta.<ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|p=279}}</ref> Forcat e Magelanit u sprapsën dhe u mundën në mënyrë vendimtare. Magelani vdiq në betejë, bashkë me mjaft shokë, duke përfshirë Cristóvão Rebelo, djali i paligjshëm i Magelanit.<ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|p=281}}</ref> ===Masakra e 1 majit=== Duke pasuar vdekjen e Magelanit, njerëzit e mbetur zhvilluan zgjedhje për të zgjedhur një udhëheqës të ri për ekspeditën. Ata zgjodhën dy bashkë-komandantë: Duarte Barbosa, kunati i Magelanit dhe Juan Serrano. Vullneti i Magelanit kërkonte lirimin e skllavit të tij, Enrique de Malacca, por Barbosa dhe Serrano kërkuan që ai të vazhdonte detyrat e tij si interpretues për ta dhe të zbatonte urdhërat e tyre. Enrique kishte disa komunikime të fshehta me Humabonin, që bëri që ai ti tradhëtonte spanjollët.<ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|p=292}}</ref> Më 1 mj, Humaboni i ftoi njerëzit në breg për një gosti të madhe. U ndoq nga rreth tridhjetë veta, kryesisht oficerë, duke përfshirë Serranos dhe Barbosën. Afër fundit të gostisë, sebuano të armatosur hynë në sallë dhe i vranë evropianët. Njëzet e shtatë veta u vranë. Juan Serrano, një nga bashkë-komandantët e sapo zgjedhur, u la i gjallë dhe u soll në breg përballë anijeve spanjolle. Serrano i luti njerëzit në bord të paguanin sebuanove një haraç. Anijet spanjolle e lanë portin dhe Serrano (ka të ngjarë) u vra. Në rrëfimin e tij, Pigafetta hamendëson se João Carvalho, që u bë i pari në komandë në mungesë të Barbosës dhe Serranos, e braktisi Serranon (shokun e tij të dikurshëm) kështu që ai mund të mbetej në komandën e flotës.<ref name="Cameron197">{{harvnb|Ian Cameron|1973|p=197}}</ref> ==Moluket== [[File:Naturales 5.png|thumb|left|257px|Pikturë e Akes së Majnilës, Raxhah Matanda, me bashkëshorten, ''Boxer Codex'', 1595]] Me vetëm 115 veta të mbijetuar, nga 277 që ishin nisur nga [[Sevilja]], u vendos që flota nuk kishte mjaftueshëm njerëz për të vazhduar ti lundronte tre anijet. Më 2 maj, [[nau]] ''Concepción'' u zbraz dhe iu vu zjarri.<ref name="Cameron197"/> Me Carvalho-n kapitenin e ri të përgjithshëm, dy anijet e mbetura, ''Trinidad'' dhe ''[[victoria (anije)|Victoria]]'', i kaluan gjashtë muajt në vazhdim duke u endur përmes [[Azia Juglindore|Azisë Juglindore]] në kërkim të Molukeve. Gjatë rrugës, ata ndaluan në mjaft ishuj, duke përfshirë Palavanin dhe [[Brunei]]n. Gjatë kësaj kohe, ata u angazhuan në veprime [[pirateria|piraterie]], duke përfshirë grabitjen e një xhanku të lidhur me Kinën nga Moluket.<ref>{{harvnb|Ian Cameron|1973|p=198}}</ref> Më 21 shtator, Carvalho u detyrua të largohej si kapiten i përgjithshëm. Ai u zëvendësua nga Martin Mendez, me Gonzalo de Espinosa dhe Juan Sebastián Elcano përkatësisht si kapitenë të anijeve ''Trinidad'' dhe ''Victoria''. Raporti i Aganduru Morizit për ekspeditën përshkruan se si ekuipazhi i Elcano-s u sulmua diku pranë skajit jugor të [[Borneo]]s nga një flotë [[brunei]]ase e komanduar nga një nga luzonët. Historianë si William Henry Scott dhe Luis Camara Dery pohojnë se ky komandant i Flotës Bruneiase në fakt ishte princi i ri Ake i Majnilës (Manila) një nip i sulltanit të [[Brunei]]t, që më vonë do të bëhej Raxhah Matanda i Majnilas.<ref name="AganduruMoriz">{{harvnb|Rodrigo de Aganduru Moritz|1882}}</ref><ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|p=330}}</ref> [[File:Modelo Nao Victoria.jpg|thumb|379px|Model miniaturë i naut Victoria, Biblioteka Kombëtare e Kilit]] Elcano, gjithësesi, ishte i pazoti ta mundëte dhe ta kapte Aken.<ref name="AganduruMoriz"/> Sipas Scott-it, Ake në vijim u lirua pasi u pagua një shumë.<ref name="Scott1994">{{Cite book|author=William Henry Scott|title=Barangay: Sixteenth Century Philippine Culture and Society|url=https://archive.org/details/barangaysixteent0000scot|date=1994|publisher=Ateneo de Manila University Press|lang=en|isbn=971-550-135-4|place=Kuezon Siti}}</ref> Megjithatë, Ake la një mor që fliste spanjisht në ekuipazhin e Elcano-s për ta ndihmuar anijen në rrugën e kthimit për në Spanjë, "një mor që kuptonte diçka nga gjuha jonë kastiliane, i cili quhej Pazekulan".<ref>{{harvnb|Mauricio Obregón|1984|p=300}}</ref> Kjo njohuri e [[gjuha spanjolle|spanjishtes]] ishte e shpërndarë përgjatë [[Oqeani Indian|Oqeanit Indian]] dhe madje në [[Azia Juglindore|Azinë Juglindore]] pasi pushtimi kastilian i Emiratit të Granadës i detyroi myslimanët granadas spanjisht folës të mërgonin përgjatë botës myslimane deri në Manilën Islamike.<ref>{{harvnb|Damião de Góis|1566|p=232-381}}</ref> Anijet më në fund i arritën Moluket më 8 nëntor, kur ata mbërritën në Ishullin e Tidores. Ata u përshëndetën nga udhëheqësi i ishullit, Al-Mansur (i njohur për oficerët me emrin spanjoll ''Almanzor'').<ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|p=341}}</ref> Almanzori qe mikpritës për detarët dhe shprehu menjëherë besnikërinë ndaj mbretit të Spanjës. Në Tidore u vendos një pikë tregtare dhe lundërtarët u sollën vërdallë duke blerë sasi të mëdha karafili indonezian në shkëmbim të mallrave si rrobat, thikat dhe qelqet.<ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|pp=349–50}}</ref> Rreth 15 [[dhjetori]]t, anijet u përpoqën të lundronin nga Tidoreja, të ngarkuar me karafila indonezianë. Por anija ''Trinidad'', që ishte lënë e pariparuar, u vu re se merrte ujë. Nisja u shty, ndërsa lundërtarët, të ndihmuar nga vendasit, u orvatën të gjenin dhe riparonin rrjedhjen. Kur këto përpjekje dështuan, u vendos që ''[[Victoria (anije)|Victoria]]'' do të nisej për në Spanjë nëpërmjet rrugës perëndimore, ndërsa ''Trinidadi'' do të qëndronte mbrapa për disa kohë, që të ripërgatitej, para se të kthehej prapë në Spanjë nga një rrugë lindore, duke përfshirë kalimin tokësor përgjatë [[Amerika|kontinentit Amerikan]] në zonën e Istmit të Panamasë.<ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|pp=363–65}}</ref> Disa javë më vonë, ''Trinidadi'' u nis dhe u përpoq të kthehej në Spanjë nëpërmjet [[Galeoni i Manilës|Rrugës së Paqësorit]]. Kjo përpjekje dështoi prapë. ''Trinidadi'' u kap nga portugezët dhe në vijim u shkatërrua në një stuhi, ndërsa ishte ankoruar ndërsa ishte nën kontrollin portugezë.<ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|p=381}}</ref> ==Kthimi në Spanjë== [[File:“Elkanoren eskaintza”, E. Salaberria.jpg|thumb|left|334px|Zbarkimi i të mbijetuarve të ekuipazhit në Spanjë, pikturë e Elías Salaverria, 1924]] ''[[Victoria (anije)|Victoria]]'' i hapi velat përgjatë rrugës së [[Oqeani Indian|Oqeanit Indian]] për në shtëpi më 21 dhjetor [[1521]], e komanduar nga Juan Sebastián Elcano. Nga 6 [[maji]] [[1522]] ajo kapërceu [[Kepi i Shpresës së Mirë]], vetëm me oriz për racione. Njëzet anëtarë të ekuipazhit kishin vdekur nga uria deri në 9 korrik [[1522]], kur Elcano u vendos në Kepin e Gjelbër portugez për furnizime. Ekuipazhi u befasua kur mësoi se në fakt data ishte 10 korrik [[1522]],<ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|p=386}}</ref> një ditë më pas se tregonin rregjistrimet e tyre të përpikta. Ata nuk kishin problem të bënin blerje duke përdorur mbulimin me historinë se po ktheheshin në Spanjë nga [[Amerika]]. Megjithatë, portugezët mbajtën 13 anëtarë të ekuipazhit pasi zbuluan se ''[[Victoria (anije)|Victoria]]'' po bartëte erëza nga [[India Portugeze|Inditë Lindore]].<ref name=":3">{{harvnb|Samuel Eliot Morison|1986|p=667}}</ref><ref>{{Cite book|author=Peter Koch|publisher=McFarland|title=To the Ends of the Earth: The Age of the European Explorers|year=2015|isbn=978-0-7864-8380-8|url=https://books.google.al/books?id=HMyfvhKWUWgC|lang=en}}</ref> ''Victoria'' arriti tia mbathte me ngarkesën e saj prej 26 tonë erëzash (karafila indoanezianë dhe [[Kanella|kanellë]]). Më 6 shtator [[1522]], Elcano dhe ekuipazhi i mbetur i udhëtimit të Magelanit arritën në [[Sanlúcar de Barrameda]] në Spanjë në bordin e ''[[Victoria (anije)|anijes Victoria]]'', pothuajse tre vjet pasi u nisën. ATa pastaj lundruan përgjatë rrjedhës së lumit drejtë Seviljes dhe nga aty përgjatë tokës në [[Valladolid]], ku u shfaqën para perandorit. ===Të mbijetuarit=== Kur ''[[Victoria (anije)|Victoria]]'', anija e vetme e mbijetuar dhe [[nau]] më i vogël i flotës, u kthye në [[limani]]n e nisjes pasi kishte kryer [[udhëtimi përqark botës|lundrimin e parë përreth botës]], vetëm 18 veta nga 270 njerëzit fillestarë ishin në bord. Përveç evropianëve të kthyer, ajo kishte në bord edhe tre molukanë që kishin hipur në Tidore.<ref>{{harvnb|Tim Joyner|1992|p=264}}</ref> {| class="wikitable" |+ 18 vetët e kthyer në Sevilje në bordin e ''Victoria-s'' në 1522<ref>{{harvnb|Harry Kelsey|2016|p=141}}</ref> |- ! Emri !! Origjina !! Rangu fundor |- | Juan Sebastián Elcano || Getaria || Kapiten |- | Francisco Albo || [[Hiosi|Hios]] || Pilot |- | Miguel de Rodas ||[[Rodosi]] || Master anijeje |- | Juan de Acurio|| Bermeo || Bocman |- | Martín de Judicibus || [[Provinca e Savonës|Savona]] || Detar |- | Hernándo de Bustamante || [[Mérida, Spanjë|Mérida]] || Berber |- | Antonio Pigafetta || [[Viçenca]] || Ushtarak |- | Maestre Anes (Hans)<ref group="Shpjegime">Jetoi rreth 1500–1545, mori pjesë edhe në ekspeditën Loaisa të vitit 1525, u shpëtua nga Ekspedita Saavedra dhe u kthye në Evropë në vitin 1534. Ai ishte njeriu i parë që [[udhëtimi përreth botës|udhëtoi rreth botës]] dy herë.</ref> || Aken || Topçi |- | Diego Gallego || Bajona || Detar |- | Antonio Hernández Colmenero || [[Huelva]] || Detar |- | Nícolas de Napolés || [[Nafplio]] || Detar |- | Francisco Rodríguez || [[Sevilja]] || Detar |- | Juan Rodríguez de Huelva || [[Huelva]] || Detar |- | Miguel de Rodas || [[Rodosi]] || Detar |- | Juan de Arratía || [[Bilbao]] || Detar fillestar |- | Juan de Santander (Sant Andrés) || Kueto || Detar fillestar |- | Vasco Gómez Gallego || Bajona || Detar fillestar |- | Juan de Zubileta || Barakaldo || Pazh |} Mbreti Karl bëri presion për lirimin e 12 anëtarëve të mbajtur nga portugezët në Kepin e Gjelbër dhe në vijim ata u kthyen në Spain në grupe të vogla përgjatë vitit pasues.<ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|p=406}}</ref> Ata ishin: {| class="wikitable" |+ 12 vetët e kthyer në Spanjë nga Kepi i Gjelbër<ref name="Kelsey146">{{harvnb|Harry Kelsey|2016|p=146}}</ref> |- ! Emri !! Origjina !! Rangu fundor |- | Martín Méndez || [[Sevilja]] || Skrivan |- | Pedro de Tolosa || [[Tolosa, Spanjë|Tolosa]] || Detar |- | Richard de Normandía || [[Normandia]], Francë || Marangoz |- | Roldán de Argote || Bryzhi || Topçi |- | Felipe de Rodas || [[Rodosi]] || Detar |- | Gómez Hernández || [[Huelva]] || Detar |- | Ocacio Alonso || Bollullos || Detar |- | Pedro de Chindurza || Galvej || Detar fillestar |- | Vasquito Gallego || Bajona || Detar fillestar |- | Juan Martín || Bajona || Ushtarak |- | Pedro de Tenerife || [[Tenerife]] || Ushtarak |- | Simon de Burgos || [[Burgos]] || Ushtarak |} Midis vitit [[1525]] dhe [[1526]], të mbijetuarit e anijes ''Trinidad'', që ishin kapur nga portugezët në Moluke, u bartën në një burg në [[Portugalia|Portugali]] dhe në vazhdim u liruan pas një negociate shtatë-muajshe. Vetëm pesë veta mbijetuan:<ref name="Kelsey148"/> {| class="wikitable" |+ 5 vetët e kthyer midis vitit 1525 dhe 1526<ref name="Kelsey146"/> |- ! Emri !! Origjina !! Rangu fundor |- | Ginés de Mafra || [[Jerez de la Frontera|Jerez]] || Detar |- | Leone Pancaldo || [[Gjenova]] || Detar |- | Hans Varga</br>(Hans Barge)<ref group="Shpjegime">Një gjerman (para viteve 1500–1527), u kap në Tidore në vitin 1522 dhe kaloi pjesën e mbetur të jetës së tij në robërinë portugeze, vdiq në Portugali.</ref> || [[Gjermania]] || Llogaritar |- | Juan Rodríguez "El Sordo" || [[Sevilja]] || Detar |- | Gonzalo Gómez de Espinosa || [[Burgos]] || ''Alguacil mayor'' |} Pesë jo të mbijetuarit në vijim konsiderohen se e përshkuan me sukses oqeanet Atlantikë dhe Paqësor, por vdiqën pasi Victoria dhe Trinidadi kishin arritur në territor të njohur.<ref name="Kelsey148">{{harvnb|Harry Kelsey|2016|p=148}}</ref> {| class="wikitable" |+ 5 veta të varrosur në det pasi kryen lundrimin<ref name="Kelsey148"/> |- ! Emri !! Origjina !! Rangu fundor |- | Diego Garcia de Trigueros || [[Huelva]] || Detar |- | Pedro de Valpuesta || [[Burgos]] || Ushtarak |- | Martín de Magallanes || [[Lisbona]] || Ushtarak |- | Estevan Villon || Trosik, [[Bretanja]] || Detar |- | Andrés Blanco || [[Tenerife]] || Detar fillestar |} [[File:Maximiliani Transyluani Caesaris a secretis Espistola Roma 1523.png|thumb|upright=1|Ballina e botimit roman të ''De Moluccis Insulis...'' të Maksimilian Transilvanit. Fillimisht i botuar në Këln në janar 1523, ishte rrëfimi i parë i Ekspeditës së Magelanit që doli në shtyp.<ref name="Joyner349">{{harvnb|Tim Joyner|1992|p=349}}</ref>]] ==Përshkrimet e udhëtimit== Ditari i udhëtimit të Antonio Pigafetta-s, më vonë i publikuar si {{lang|it|Relazione del primo viaggio intorno al mondo}}, është burimi kryesor për shumë nga çfarë dihet rreth Ekspeditës së Magelanit.<ref>{{harvnb|Laurence Bergreen|2003|p=63}}</ref> Raporti i parë i botuar i [[Udhëtimi rreth botës|lundrimit përqark botës]] ishte një letër e shkruar nga Maksimilian Transilvani (''The First Voyage Round the World/Letter of Maximilian, the Transylvan''), një i afërm i sponsorit Cristóbal de Haro, që intervistoi të mbijetuarit në vitin [[1522]] dhe publikoi rrëfimin e tij në vitin [[1523]] nën titullin ''De Moluccis Insulis...''.<ref>{{harvnb|Antonio Pigafetta|2010|pp=23, 71, 883–918, 1033–34}}</ref> Fillimisht i botuar në [[gjuha latine|latinisht]], më vonë botimet e tjera u publikuan në [[gjuha italiane|italisht]], [[gjuha spanjolle|spanjisht]] dhe [[gjuha angleze|anglisht]].<ref name="Joyner349"/> Për më tepër ekziston një kronikë e historianit dhe shkrimtarit italian në shërbim të Spanjës, Pietro Martire d'Anghiera, që është shkruar në latinisht mes viteve [[1523]] dhe [[1525]], pastaj të publikuara prapë në vitin [[1530]].<ref>{{harvnb|Antonio Pigafetta|2010|pp=71, 919–42, 1021}}</ref> Një burim tjetër i besueshëm dytësor është kronika e vitit [[1601]] dhe versioni më i gjatë i vitit [[[1615]], të dyja nga [[historiani]] spanjoll Antonio de Herrera y Tordesillas. Historia e Herreras është e gjitha më e përpiktë pasi ai kishte akses në burimet spanjolle dhe portugeze, që ndodhen sot nuk mund të gjenden askund, jo më pak shënimet navigacionale dhe dokumentet e Andrés de San Martín-it. San Martin, kryepiloti-kozmograf (astronom) i ''Armada-s'', u zhduk në masakrën e Sebusë më 1 maj [[1521]].<ref>{{harvnb|Antonio Pigafetta|2010|pp=506, 945–1015}}</ref><ref>{{harvnb|Scott M. Fitzpatrick|Richard Callaghan|2008|pp=149-50, 159}}</ref> Përveç ditarit të udhëtimit të mbijetuar të Pigafetta-s, 11 anëtarë të tjerë të ekuipazhit mbajtën përshkrime të shkruara të udhëtimit: * Francisco Albo: Rregjistri i Pilotit të Victoria-s ({{lang|es|Diario ó derrotero}}, së pari i përmendur në vitin [[1788]] dhe i publikuar për herë të parë në tërësinë e tij në vitin [[1837]]<ref>{{harvnb|Antonio Pigafetta|2010|pp=659-96}}</ref><ref>{{harvnb|Antonio Pigafetta|2018|p=300}}</ref> dhe i depozituar më 18 tetor [[1522]].<ref name="LevoyagedeMagellan15191522.Lare">{{harvnb|Antonio Pigafetta|2010|pp=618-30}}</ref><ref>{{cite book|author1=Antonio Pigafetta|year=1874|chapter=A Derrotero or Log-Book|lang=en|url=https://en.wikisource.org/wiki/The_First_Voyage_Round_the_World/Log-Book_of_Francisco_Alvo_or_Alvaro|author2=Francisco Albo|title=The First Voyage Round the World|publisher=Hakluyt Society|translator=Henry Edward John Stanley}}</ref> * Martín de Ayamonte: një përshkrim i shkurtë i publikuar për herë të parë në vitin [[1933]].<ref>{{harvnb|Antonio Pigafetta|2010|pp=603-12}}</ref><ref>{{harvnb|Antonio Pigafetta|2018|p=302}}</ref> * Giovanni Battista: dy letra të datuar nga 21 dhjetori [[1521]]<ref>{{harvnb|Antonio Pigafetta|2010|pp=599-601}}</ref> dhe 25 tetori [[1525]], përkatësisht.<ref>{{harvnb|Antonio Pigafetta|2010|pp=841-45}}</ref><ref>{{harvnb|Antonio Pigafetta|2018|p=303}}</ref> * Hernando de Bustamante: një depozitim më 18 tetor [[1522]].<ref name="LevoyagedeMagellan15191522.Lare" /><ref>{{harvnb|Antonio Pigafetta|2018|pp=304-05}}</ref> * Juan Sebastián Elcano: një letër e shkruar më 6 shtator [[1522]]<ref>{{harvnb|Antonio Pigafetta|2010|pp=613-16}}</ref> dhe e depozituar më 18 tetor [[1522]].<ref name="LevoyagedeMagellan15191522.Lare" /><ref>{{harvnb|Antonio Pigafetta|2018|pp=308-09}}</ref> * Gonzalo Gómez de Espinosa: një letër e shkruar më 12 janar [[1525]],<ref>{{harvnb|Antonio Pigafetta|2010|pp=837-40}}</ref> një deklarim më 2 gusht [[1527]]<ref name="845Castroetal858">{{harvnb|Antonio Pigafetta|2010|pp=845-58}}</ref> dhe një depozitim nga 2 deri më 5 shtator [[1527]].<ref>{{harvnb|Antonio Pigafetta|2010|pp=859-80}}</ref><ref name="LeVoyagedeMagellanlarelationdAnt">{{harvnb|Antonio Pigafetta|2018|pp=313-14}}</ref> * Ginés de Mafra: një përshkrim i hollësishëm i publikuar për herë të parë në vitin [[1920]],<ref>{{harvnb|Antonio Pigafetta|2010|pp=697-732}}</ref> një deklarim më 2 gusht [[1527]]<ref name="845Castroetal858"/> dhe një depozitim nga 2 deri në 5 shtator [[1527]].<ref>{{harvnb|Antonio Pigafetta|2010|pp=859-80}}</ref><ref>{{harvnb|Antonio Pigafetta|2018|pp=317-18}}</ref> * Martín Méndez: Rregjistri i Victoria-s.<ref>{{harvnb|Antonio Pigafetta|2010|pp=631-57}}</ref><ref>{{harvnb|Antonio Pigafetta|2018|pp=319-20}}</ref> * Leone Pancaldo: Një rregjistër i gjatë ''nga piloti gjenovez'' (së pari i publikuar në vitin [[1826]]),<ref>{{harvnb|Antonio Pigafetta|2010|pp=733-55}}</ref> një letër e shkruar më 25 tetor [[1525]],<ref>{{harvnb|Antonio Pigafetta|2010|pp=841-58}}</ref> një deklarim më 2 gusht [[1527]]<ref>{{harvnb|Antonio Pigafetta|2010|pp=859-61}}</ref> dhe një depozitim nga 2 deri në 5 shtator [[1527]].<ref>{{harvnb|Antonio Pigafetta|2010|pp=861-80}}</ref><ref>{{harvnb|Antonio Pigafetta|2018|pp=323-24}}</ref> * Një anonim, anëtar portugez i ekuipazhit: një dorëshkrim i gjatë, së pari i publikuar në vitin [[1937]], i njohur si "Dorëshkrimi i Leidenit", me gjasa i shkruar nga Gonzalo Gómez de Espinosa dhe, që ka të ngjarë të ketë qenë anëtar i ekuipazhit të Trinidad.<ref>{{harvnb|Antonio Pigafetta|2010|pp=757-82}}</ref><ref name="LeVoyagedeMagellanlarelationdAnt" /> * Dhe një tjetër anonim, anëtar portugez i ekuipazhit: një përshkrim shumë i shkurtër, së pari i publikuar në vitin [[1554]], i shkruar nga një anëtar i ekuipazhit të Trinidadit.<ref>{{harvnb|Antonio Pigafetta|2010|pp=783-87}}</ref> ==Trashëgimia== ===Ekspeditat pasuese=== Meqë nuk kishte një kufi në lindje, në vitin [[1524]] si [[Portugalia]] ashtu dhe [[Spanja]] u përpoqën të gjenin vendndodhjen e saktë të antimeridiani i Tordesillas, që e ndante botën në dy hemisfera të barabarta dhe të zgjidhnin "çështjen e Molukeve". Një bord u takua disa herë, pa arritur një marrëveshje: dituria e asaj kohe ishte e pamjaftueshme për një llogaritje të saktë të [[gjatësia gjeografike|gjatësisë]] dhe secili caktonte ishujt për sovranitetin e tyre. Në vitin [[1525]], pak pas kthimit të Ekspeditës së Magelanit, [[Karli V, Perandor i Shenjtë Romak|Karli V]] dërgoi një ekspeditë të drejtuar nga García Jofre de Loaísa për të pushtuar Moluket, duke pretenduar se ato ishin në zonën e tij të [[Traktati i Tordesillas|Traktatit të Tordesillas]]. Kjo ekspeditë përfshiu lundërtarët më të shquar spanjollë, duke përfshirë Juan Sebastián Elcano-n, që, bashkë me shumë lundërtarë të tjerë, vdiq gjatë udhëtimit dhe të riun Andrés de Urdaneta. Ata patën vështirësi për të arritur Moluket, duke u ankoruar në Tidore. Portugezët tashmë ishin vendosur në Ternaten e afërt dhe dy shtetet kishin afërsisht një dekadë përplasjesh mbi zotërimet, që ishte akoma e zotëruar nga populli indigjen. Marrëveshja u arrit vetëm me [[Traktati i Zaragozës|Traktatin e Zaragozës]], i nënshkruar në vitin [[1529]] midis Spanjës dhe Portugalisë. Ai ia caktoi Moluket Portugalisë dhe [[Filipinet]] Spanjës. Në vitin [[1565]], Andrés de Urdaneta zbuloi [[Galeoni i Manilës|Rrugën Manila-Akapulko]]. Kursi që Magelani kishte hedhur në hartë, më vonë u ndoq nga lundërtarë të tjerë, si [[Francis Drake]] gjatë [[udhëtimi rreth botës|udhëtimit të tij rreth botës]] në vitin [[1578]],<ref>{{Cite book|author=Henry R. Wagner|title=Sir Francis Drake's Voyage Around the World: Its Aims and Achievements|url=https://books.google.al/books?id=0ggIAQAAIAAJ|publisher=John Howell|year=1926|isbn=978-906072620-4|lang=en}}</ref> në proçesin e zbulimit të një rruge të ndryshme përreth skajit të [[Amerika Jugore|Amerikës Jugore]], ''[[Kalimi Drake]]''. Në vitin [[1960]], rruga u ripërshkrua tërësisht nën ujë (me variacioni të vogla të itinerarit) nga [[nëndetësja]] ''USS Triton (SSRN-586)''. ===Arritjet shkencore=== Ekspedita e Magelanit ishte [[udhëtimi përqark botës|udhëtimi i parë përqark botës]] dhe i pari që lundroi Ngushticën në Jug të [[Amerika Jugore|Amerikës Jugore]] që lidhte [[Oqeani Atlantik|Oqeanet Atlantik]] dhe [[Oqeani Paqësor|Paqësor]]. Evropianët e tjerë adoptuan emrin e Magelanit për Paqësorin. Ekuipazhi i Magelanit vërejti mjaft kafshë që ishin tërësisht të reja për Shkencën Evropiane, duke përfshirë një "[[Kamelidët|gamilje pa gunga]]", që me gjasa ishte një guanako, habitati i të cilit ishte [[Toka e Zjarrtë|Tierra del Fuego]]. Habitati natyror i [[Lama]]ve, vikunjave dhe [[alpaka]]ve ishin malet e [[Andet|Andeve]]. Një "patë" e zezë që duhet ti hiqej lëkura në vend të pendëve ishte me gjasa një [[pinguini|pinguin]]. [[File:Suluan quincentennial monument bas relief.jpg|thumb|Pllakata e Pesëqindvjetorit të mbërritjes në Suluan, Guiuan, Samarin Lindor, në [[Filipinet|Filipine]].]] U kuptua shtrirja e plotë e Tokës, meqë udhëtimi i tyre përfshiu 14,460 lega spanjolle<ref>{{Cite web|year=2010|title=Ferdinand Magellan|publisher=Princeton University Library|url=https://library.princeton.edu/visual_materials/maps/websites/pacific/magellan/magellan.html|access-date=9 maj 2024|lang=en|work=library.princeton.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20240315154103/https://library.princeton.edu/visual_materials/maps/websites/pacific/magellan/magellan.html|archive-date=15 mars 2024|quote=''Victoria''... u lidh në dokun e distriktit Triana të Seviljes... pas... një largësie, sipas [Antonio] Pigafetta-s, prej 14,460 legash}}</ref> (60,440 km ose 37,560 milje).<ref name=":6">{{harvnb|Brian Lavery|2013}}</ref> Ekspedita globale tregoi nevonën për një Linjë Ndërkombëtare Datash për tu vendosur. Gjatë mbërritjes në Kepin e Gjelbër, ekuipazhi u befasua kur mësoi se data e anijes, 9 korrik [[1522]] ishte një ditë mbrapa datës vendore 10 korrik [[1522]], megjithëse ata kishin rregjistruar me përpikmëri çdo ditë të udhëtimit të tyre. Ata kishin humbur një ditë pasi kishin udhëtuar në perëndim gjatë [[udhëtimi përreth botës|udhëtimit të tyre përqark botës]], në të njëjtin drejtim si lëvizja e dukshme e diellit përgjatë qiellit.<ref>{{Cite web|title=Maps of the Magellan Strait and a brief history of Ferdinand Magellan|place=Londër|lang=en|access-date=10 mars 2006|url=http://www.themaphouse.com/SpecialistCatalogues/FerdinandMagellan.aspx|url-status=live|archive-date=18 dhjetor 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101218103203/http://www.themaphouse.com/SpecialistCatalogues/FerdinandMagellan.aspx}}</ref> Megjithëse gjeografi [[Kurdët|kurd]] Abu'l-Fida ([[1273]]–[[1331]]) kishte parashikuar se udhëtuesit përqark botës do të akumulonin një ditë shmangje,<ref>{{harvnb|Geoffrey C. Gunn|2018|pp=47–48}}</ref> Kardinali Gasparo Contarini ishte evropiani i parë që bëri shpjegimin e saktë të shmangjes.<ref>{{harvnb|Arthur T. Winfree|2001|p=10}}</ref> ===Pesëqindvjetori=== Në vitin [[2017]], [[Portugalia]] bëri një aplikim në [[UNESCO]] për të nderuar rrugën e [[udhëtimi përqark botës|udhëtimit përqark botës]]; propozimi ishte për një [[Vende të trashëgimisë botërore|Vend të Trashëgimisë Botërore]] të quajtur "Rruga e Magelanit".<ref name="WHS">{{Cite web|title=Route of Magellan|url-status=live|access-date=23 tetor 2019|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6212|lang=en|archive-date=23 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191023122646/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6212}}</ref> Në vitin [[2019]], pati disa evente për të shënuar përvjetorin e 500-të të udhëtimit duke përfshirë ekspozita në qytete të ndryshme spanjolle.<ref name=":0">{{Cite news|work=[[The New York Times]]|lang=en|url=https://www.nytimes.com/2019/09/20/world/europe/spain-portugal-magellan.html|author=Raphael Minder|title=Who First Circled the Globe? Not Magellan, Spain Wants You to Know|date=20 shtator 2019|access-date=1 tetor 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924224252/https://www.nytimes.com/2019/09/20/world/europe/spain-portugal-magellan.html|archive-date=24 shtator 2019}}</ref> Për të përkujtuar pesëqindvjetorin e mbërritjes së Magelanit në [[Filipinet|Filipine]], Komiteti Kombëtar i Pesëqindvjetorit krijoi monumente për të shënuar pikat ku u ankorua flota.<ref>{{Cite news|website=Philippine News Agency|lang=en|access-date=21 korrik 2020|url=https://www.pna.gov.ph/articles/1080116|url-status=live|title=PH to mark 'Filipino-centric' circumnavigation quincentennial|archive-date=21 korrik 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721121255/https://www.pna.gov.ph/articles/1080116}}</ref><ref>{{Cite news|website=CNN Philippines|access-date=17 prill 2023|lang=en|date=18 mars 2021|url=https://www.cnnphilippines.com/regional/2021/3/18/Quincentennial-marker-unveiled-in-Homonhon-Island.html|title=Quincentennial marker unveiled in Homonhon Island|url-status=dead|archive-date=17 prill 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230417144811/https://www.cnnphilippines.com/regional/2021/3/18/Quincentennial-marker-unveiled-in-Homonhon-Island.html}}</ref> ==Shiko edhe== * [[Epoka e zbulimeve]] * [[Udhëtimi përqark botës]] * [[Zhvillimi Naval Iberik 1400-1600]] * [[Shkencat Nautike Iberike 1400–1600]] * [[Hartografia Iberike 1400-1600]] * [[Shkenca Nautike Portugeze]] * [[Eksplorimet detare portugeze]] * [[Zbulimi portugez i rrugës detare të Indisë]] * [[Historia e Filipineve (1565-1898)]] * [[Udhëtimet e Kristofor Kolombit]] * [[Perandoria Spanjolle]] * [[Perandoria Portugeze]] * [[Kolonizimi Spanjoll i Amerikës]] * [[Kolonizimi Portugez i Amerikës]] * [[Periplët]] * [[Portolanët]] * [[Inditë Lindore Spanjolle]] * [[India Koloniale]] == Referime == ==Shpjegime== {{Reflist|group=Shpjegime}} === Referime === <references/> ===Bibliografia=== * {{Cite book|author=John Cawte Beaglehole|year=1966|lang=en|title=The Exploration of the Pacific|url=https://archive.org/details/explorationofpac0000beag/|publisher=Stanford University Press|edition=i 3-të|place=Londër|oclc=253002380}} * {{cite encyclopedia|author=Charles Raymond Beazley|title=Magellan, Ferdinand|edition=i 11-të|url=https://archive.org/details/encyclopaediabri17chisrich/page/302/|volume=17: Lord Chamberlain to Mecklenburg|year=1911|lang=en|encyclopedia=The Encyclopaedia Britannica: A Dictionary of Arts, Sciences, Literature and General Informacion|editor=Hugh Chisholm|publisher=Cambridge University Press|place=Kembrixh|pages=302-04}} * {{Cite book|author=Laurence Bergreen|year=2003|publisher=William Morrow|isbn=978-0-06-093638-9|url=https://archive.org/details/overedgeofworl00berg|lang=en|title=Over the Edge of the World: Magellan's Terrifying Circumnavigation of the Globe|url-access=registration}} * {{Cite book|author=Ian Cameron|lang=en|title=Magellan and the First Circumnavigation of the World|url=https://books.google.al/books?id=Gix_AAAAMAAJ|year=1973|publisher=Weidenfeld & Nicolson|oclc=842695|isbn=978-029776568-4|place=Londër}} * {{Cite book|author=Federico Garza Carvajal|year=2010|lang=en|publisher=University of Texas Press|url=https://books.google.com/books?id=FakAAQAAQBAJ|title=Butterflies Will Burn: Prosecuting Sodomites in Early Modern Spain and Mexico|isbn=978-0-292-77994-5}} * {{Cite book|author=Bartolomé de Las Casas|year=2002|volume=3|title=Historia de las Indias|url=https://archive.org/details/HistoriaDeLasIndiasvol.3De5BartolomeDeLasCasas|publisher=Paris: Seuil|lang=es}} * {{Cite book|author1=Xavier de Castro|year=2019|lang=fr|author2=Jean-Paul Duviols|edition=i 2-të|url=https://books.google.al/books?id=9x-2xQEACAAJ|title=Idées reçues sur les Grandes Découvertes: XVe-XVIe siècles|author3=Michel Chandeigne|publisher=Éditions Chandeigne|isbn=978-236732-188-2|series=Magellane poche|place=Paris}} * {{Cite book|author=Dejanirah Couto|year=2013|url-status=live|publisher=CFC, volume 216|url=http://www.lecfc.fr/new/articles/216-article-10.pdf|title=Autour du Globe? La carte Hazine n°1825 de la bibliothèque du Palais de Topkapi, Istanbul|lang=fr|pages=119-34|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728103108/http://www.lecfc.fr/new/articles/216-article-10.pdf|archive-date=28 korrik 2019}} * {{Cite book|author=Robert Oliver Cunnigham|year=1871|lang=en|publisher=Edmonston and Douglas|url=https://archive.org/details/notesonnaturalhi00cunn/page/117|title=Notes on the natural history of the Strait of Magellan and west coast of Patagonia made during the voyage of H.M.S. Nassau in the years 1866, 67, 68, & 69|place=Edinburg}} * {{Cite journal|author1=Scott M. Fitzpatrick|author2=Richard Callaghan|journal=The Journal of Pacific History|volume=43|issue=2|doi=10.1080/00223340802303611|title=Magellan's Crossing of the Pacific|lang=en|date=shtator 2008|s2cid=161223057|pages=145–165}} * {{Cite book|author=José Manuel Garcia|lang=pt|title=A viagem de Fernão de Magalhães e os Portugueses|url=https://books.google.al/books?id=sRteMgAACAAJ|year=2007|publisher=Editorial Presença|isbn=978-972233751-9|place=Lisbonë}} * {{Cite book|author=José Manuel Garcia|year=2019|lang=pt|publisher=Manuscrito|isbn=978-989897525-6|url=https://books.google.al/books?id=UmAzywEACAAJ|title=Fernão de Magalhães: herói, traidor ou mito: a história do primeiro homem a abraçar o mundo}} * {{Cite book|author=Arturo Giraldez|year=2015|lang=en|publisher=Rowman & Littlefield|url=https://books.google.com/books?id=6mCGBwAAQBAJ|title=The Age of Trade: The Manila Galleons and the Dawn of the Global Economy|isbn=978-1-4422-4352-1}} * {{Cite book|author=Damião de Góis|year=1566|lang=pt|title=Cronica do felicissimo rei D. Manuel|url=https://archive.org/details/chronicadofelici00gi/page/n232/|publisher=Em casa de Françisco Correa, impressor do serenissimo Cardeal Infante|volume=Parte Segunda|page=232-381|place=Lisbonë}} * {{Cite book|author=Fernando González|title=Congreso Internacional de Historia 'Primus Circumdedisti Me'|year=2018|lang=es|place=Valadolid|chapter-url=http://vcentenario.es/wp-content/uploads/2019/07/actas_del_congreso_internacional_v_centenario_-2-3.pdf|access-date=7 tetor 2019|publisher=Ministerio de Defensa|isbn=978-84-9091-390-1|chapter=Los barcos de la armada del Maluco|pages=179–188|url-status=live|archive-date=22 shtator 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190922200745/http://vcentenario.es/wp-content/uploads/2019/07/actas_del_congreso_internacional_v_centenario_-2-3.pdf|url=http://vcentenario.es/wp-content/uploads/2019/07/actas_del_congreso_internacional_v_centenario_-2-3.pdf}} * {{Cite book|author=Geoffrey C. Gunn|title=Overcoming Ptolemy: The Revelation of an Asian World Region|url=https://books.google.al/books?id=xCRyDwAAQBAJ|publisher=Lexington Books|lang=en|isbn=978-1-4985-9014-3|year=2018|place=Lanham, Merilënd}} * {{Cite book|title=Catholic Encyclopedia|chapter=Ferdinand Magellan|lang=en|publisher=New Advent|url=http://www.newadvent.org/cathen/09526b.htm|archive-date=13 janar 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070113184512/http://www.newadvent.org/cathen/09526b.htm|url-status=live}} * {{Cite book|author=Jacques Heers|year=1991|lang=fr|title=La découverte de l'Amérique: 1492|url=https://books.google.com/books?id=y3jE2UlAyjcC&pg=PP1|publisher=Bruxelles: Éditions Complexe|isbn=978-287027408-8}} * {{Cite book|author=Arthur Sturges Hildebrand|year=1925|lang=en|publisher=Jonathan Cape|url=https://books.google.al/books?id=nAYPAAAAQAAJ|title=Magellan: A General Account of the Life and Times and Remarkable Adventures, byt Land and by Sea, of the Most Eminent Renowned Navigator, Ferdinand Magellan…|oclc=560368881|place=Londër}} * {{Cite book|author=Tim Joyner|year=1992|oclc=25049890|lang=en|publisher=International Marine|url=https://books.google.al/books?id=xSd_AAAAMAAJ|title=Magellan: An account ef the life and achievements of portuguese explorer Ferdinand Magellan|isbn=978-087742263-1|ref=none}} * {{Cite book|author=Harry Kelsey|url=https://www.worldcat.org/oclc/950613571|title=The First Circumnavigators: Unsung Heroes of the Age of Discovery|year=2016|publisher=Yale University Press|lang=en|isbn=978-0-300-22086-5|place=Nju Haven|oclc=950613571}} * {{Cite book|author=Peter O. Koch|title=To the Ends of the Earth: The Age of the European Explorers|url=https://books.google.al/books?id=HMyfvhKWUWgC|year=2015|isbn=978-0-7864-8380-8|lang=en|publisher=McFarland}} * {{Cite book|author=Brian Lavery|title=The Conquest of the Ocean: An Illustrated History of Seafaring|url=https://books.google.com/books?id=jaUtAAAAQBAJ|year=2013|publisher=DK Publishing|lang=en|isbn=978-1-4654-1387-1|place=[[Nju Jork Siti]]}} * {{Cite book|author=Nancy Smiler Levinson|year=2001|title=Magellan and the First Voyage Around the World|url=https://books.google.com/books?id=1PbBzjBuW8IC|publisher=Houghton Mifflin Harcourt|lang=en|isbn=978-0-395-98773-5}} * {{Cite book|author=Granville Allen Mawer|year=2022|lang=en|publisher=Australian Scholarly Publishing|url=https://www.worldcat.org/oclc/1338665936|title=East by West, The New Navigation of Ferdinand Magellan|isbn=978-192266940-7|oclc=1338665936|place=Kju (Vik)}} * {{cite journal|author=Henry Evans Maude|year=1959|journal=Journal of the Polynesian Society|lang=en|title=Spanish discoveries in the Central Pacific|place=Uellington, Zelanda e Re|volume=68|issue=4|pages=291–93|jstor=20703766}} * {{Cite book|author=José Toribio Medina|lang=es|publisher=Imprenta Ercilla|date=1888–1902|url=http://www.memoriachilena.gob.cl/602/w3-article-79551.html|title=Colección de documentos inéditos para la historia de Chile: desde el viaje de Magallanes hasta la batalla de Maipo: 1518–1818|isbn=978-139078160-1|volume=tomo 7|place=Santiago|series=Memoria Chilena|archive-date=19 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191019190545/http://www.memoriachilena.gob.cl/602/w3-article-79551.html}} * {{Cite book|author=Samuel Eliot Morison|year=1986|lang=en|publisher=[[Oxford University Press]]|url=https://books.google.al/books?id=JnotvLHX80gC&lpg=PP1&pg=PA667|title=The Great Explorers: The European Discovery of America|isbn=978-0-19-504222-1|page=667}} * {{Cite book|author=Rodrigo de Aganduru Moritz|year=1882|publisher=Imprenta de Miguel Ginesta|url=https://books.google.al/books?id=2nVnMgAACAAJ|lang=es|title=Historia general de las Islas Occidentales a la Asia adyacentes, llamadas Philipinas|series=Colección de Documentos inéditos para la historia de España, tom. 78-79|place=Madrid}} * {{Cite book|author=Alvelino Teixeira da Mota|year=1975|lang=pt|title=A viagem de Fernão de Magalhães e a questão das Molucas. Actas do II° colóquio luso-espahnol de História ultramarina|url=https://trove.nla.gov.au/work/11453290?q&versionId=13442781|publisher=Junta de Investigação Ultramarina-Centro de Cartografia Antiga|place=Lisbonë|archive-url=https://web.archive.org/web/20220726211654/https://trove.nla.gov.au/work/11453290?q&versionId=13442781|archive-date=26 korrik 2022}} * {{Cite book|author1=Patrick J. Murphy|year=2013|author2=Ray W. Coye|access-date=26 maj 2019|url=https://yalebooks.yale.edu/book/9780300170283/mutiny-and-its-bounty|title=Mutiny and Its Bounty: Leadership Lessons from the Age of Discovery|publisher=Yale University Press|isbn=978-030017028-3|lang=en|url-status=live|archive-date=26 maj 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526194259/https://yalebooks.yale.edu/book/9780300170283/mutiny-and-its-bounty}} * {{cite book|author=Mauricio Obregón|title=La primera vuelta al Mundo|publisher=Plaza & Janés|url=https://books.google.al/books?id=f7EMAAAAYAAJ|year=1984|place=Bogota|chapter=El libro que trajo la nao Vitoria de las amistades que hitieron con 10s Reyes de Maluco|lang=es}} * {{Cite book|author1=Antonio Pigafetta|year=1874|lang=en|chapter=Letter of Maximilian, the Transylvan|url=https://en.wikisource.org/wiki/The_First_Voyage_Round_the_World/Letter_of_Maximilian,_the_Transylvan|author2=Maksimilian Transilvani|title=The First Voyage Round the World by Magellan; translated from accounts of Pigafetta, and other contemporary writers|publisher=Hakluyt Society|translator=Henry Edward John Stanley|pages=179-210}} * {{cite book|author1=Antonio Pigafetta|year=1874|author2=Francisco Albo|publisher=Hakluyt Society|lang=en|url=https://en.wikisource.org/wiki/The_First_Voyage_Round_the_World/Log-Book_of_Francisco_Alvo_or_Alvaro|title=The First Voyage Round the World/Log-Book of Francisco Alvo or Alvaro|chapter=A Derrotero or Log-Book|translator=Henry Edward John Stanley|pages=211-236|ref=none}} * {{cite book|author1=Antonio Pigafetta|lang=en|author2=Francisco Albo|author3=Maksimilian Transilvani|year=1874|url=https://en.wikisource.org/wiki/The_First_Voyage_Round_the_World/Log-Book_of_Francisco_Alvo_or_Alvaro|author4=Francisco Alvaro|title=The First Voyage Round the World|publisher=Hakluyt Society|others=Gaspar Correa et. al.|translator=Henry Edward John Stanley}} * {{cite book|author=Antonio Pigafetta|editor=Manuel Walls y Merino|lang=es|translator=Carlos Amoretti|url=http://www.memoriachilena.gob.cl/archivos2/pdfs/MC0000793.pdf|title=Primer Viaje Alrededor del Mundo...|year=1899|access-date=31 janar 2023|place=Madrid|archive-url=https://web.archive.org/web/20230131163507/http://www.memoriachilena.gob.cl/archivos2/pdfs/MC0000793.pdf|url-status=live|archive-date=31 janar 2023}} * {{Cite book|author=Antonio Pigafetta|year=2007|lang=en|publisher=University of Toronto Press|url=https://books.google.com/books?id=Mcgy9Xn2KkEC|title=The First Voyage Around the World, 1519-1522: An Account of Magellan's Expedition|isbn=978-0-8020-9370-7}} * {{Cite book|author=Antonio Pigafetta|editor1=Xavier de Castro|year=2010|editor2=Jocelyne Hamon|url=https://books.google.al/books?id=9TFsewAACAAJ|title=Le voyage de Magellan (1519–1522). La relation d'Antonio Pigafetta et autres témoignages|lang=fr|editor3=Luiz Filipe Thomaz|publisher=Éditions Chandeigne|others=Carmen Bernard|isbn=978-2915540-57-4|place=Paris}} * {{Cite book|author=Antonio Pigafetta|year=2018|editor=Xavier de Castro|publisher=Éditions Chandeigne|url=https://books.google.al/books?id=Q41DswEACAAJ|lang=fr|title=Le Voyage de Magellan: la relation d'Antonio Pigafetta du premier voyage autour du monde|isbn=978-2-36732-125-7|series=Magellane poche|place=Paris}} * {{Cite book|author1=Raquel A. G. Reyes|year=2012|lang=en|author2=William G. Clarence-Smith|url=https://books.google.com/books?id=uP57zh13BqQC|title=Sexual Diversity in Asia, c. 600–1950|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-29721-2}} * {{Cite journal|author=Matteo Salonia|date=2022|journal=International Journal of Maritime History|doi=10.1177/08438714221123468|s2cid=252451072|title=Encompassing the Earth: Magellan's Voyage from Its Political Context to Its Expansion of Knowledge|lang=en|doi-access=free|pages=543-60|volume=34|issue=4}} * {{Cite journal|author=Antonio Sánchez|date=dhjetor 2021|journal=Culture & History Digital Journal|url=https://cultureandhistory.revistas.csic.es/index.php/cultureandhistory/article/view/212/680|volume=10|issue=2|doi=10.3989/chdj.2021.014|lang=en|title=Making a Global Image of the World: Science, Cosmography and Navigation in Times of the First Circumnavigation of Earth, 1492–1522|issn=2253-797X|publisher=Spanish National Research Council}} * {{Cite book|editor1=James E. Seelye Jr.|year=2018|lang=en|publisher=Bloomsbury Publishing USA|url=https://books.google.com/books?id=9RfOEAAAQBAJ|title=Shaping North America: From Exploration to the American Revolution|editor2=Shawn Selby|isbn=978-144083669-5}} * {{cite book|author=Thomas Suárez|year=1999|publisher=Periplus Editions (HK)|isbn=978-962593470-9|url=https://books.google.com/books?id=ZG7ZMAbv_jAC|title=Early Mapping of Southeast Asia: The Epic Story of Seafarers, Adventurers, and Cartographers Who First Mapped the Regions Between China and India|lang=en|place=Hong Kong}} * {{Cite book|author=Luís Filipe Ferreira Reis Thomaz|year=2019|publisher=Gradiva|isbn=978-989616859-9|url=https://books.google.al/books?id=y3rIwQEACAAJ|lang=pt|title=O drama de Magalhães e a volta ao mundo sem querer: Seguido de, Um museo do descobrimentos, porque não?|place=Lisbonë}} * {{Cite journal|author=Martin Torodash|date=1971|journal=The Hispanic American Historical Review|url=https://www.jstor.org/stable/2512478|volume=51|issue=2|lang=en|title=Magellan Historiography|doi=10.2307/2512478|jstor=2512478|access-date=2 nëntor 2022|pages=313-35|url-status=live|archive-date=22 shtator 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922003140/https://www.jstor.org/stable/2512478}} * {{Cite book|author=Henry Raup Wagner|year=1926|publisher=John Howell|isbn=978-906072620-4|url=https://books.google.al/books?id=0ggIAQAAIAAJ|title=Sir Francis Drake's Voyage Around the World: Its Aims and Achievements|lang=en|place=San Francisco}} * {{Cite book|author=Arthur T. Winfree|year=2001|lang=en|title=The Geometry of Biological Time|url=https://archive.org/details/geometrybiologic00winf_474/page/n33|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-1-4757-3484-3|page=10|url-access=limited|edition=i 2-të|place=Nju Jork}} * {{Cite book|author=Ignacio Fernandez Vial|lang=es|title=La Primera Vuelta al Mundo: La Nao Victoria|url=https://books.google.al/books?id=TcbTPAAACAAJ|year=2001|publisher=Munoz Moya Editores|place=Servilje}} ==Lidhje të jashtme== * {{Commons category-inline|Magellan-Elcano circumnavigation|Lundrimi i Magelanit përqark botës}} * {{cite web|url=http://vcentenario.es/|title=Primera vuelta al mundo Magallanes-Elcano. V Centenario|website=sajti zyrtar i shekullit të 5-të të ekspeditës|lang=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20220809010855/https://vcentenario.es/|archive-date=9 gusht 2022}} [[Kategoria:Histori detare]] [[Kategoria:Kolonializmi historik evropian]] [[Kategoria:Gjeografi historike]] [[Kategoria:Eksplorues]] [[Kategoria:Anije të shekullit të XVI]] [[Kategoria:Vdekje - Vitet 1520]] [[Kategoria:Perandoria Spanjolle]] [[Kategoria:Perandoria Portugeze]] [[Kategoria:Historia e Amerikës Jugore]] [[Kategoria:Azi Juglindore]] [[Kategoria:Rajone të Oqeanisë]] [[Kategoria:Oqeani Paqësor]] [[Kategoria:Oqean Atlantik]] [[Kategoria:Kultura detare]] [[Kategoria:Eksploratorë portugezë]] [[Kategoria:Historia e Spanjës]] c54nd5u7m9xc4x23vsjkamznh5yv74s 1 382475 3058491 2815150 2026-10-20T11:40:40Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3058491 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Komuniteti Ekonomik Evropian]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2815149 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170228070332/http://www.econlib.org/library/Enc1/EuropeanEconomicCommunity.html për lidhjen http://www.econlib.org/library/Enc1/EuropeanEconomicCommunity.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 10 korrik 2025 01:22 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Komuniteti Ekonomik Evropian]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3058490 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120617105429/http://www.cornellpress.cornell.edu/book/?GCOI=80140100219920 për lidhjen http://www.cornellpress.cornell.edu/book/?GCOI=80140100219920. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 tetor 2026 13:40 (CEST) 4hmpg2jptb75rwkcxtf4xteko2w7myc 0 384850 3058385 2971939 2026-10-20T03:29:16Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3058385 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Jean-Charles_Cazin_-_Minuit.jpg|parapamje|225x225px|''Mesnatë'']] [[Skeda:Cazin_mist_on_river.jpg|parapamje|325x325px|Jean-Charles Cazin, ''Mjegull mbi Lumë'', rreth vitit 1889, vaj mbi kanavacë. Instituti i Artit Clark]] '''Jean-Charles Cazin''' (25 maj 1840 &#x2013; 17 mars 1901) ishte një peizazhist francez, kurator muzeu dhe qeramist. == Biografia == Djali i një mjeku të njohur, FJ Cazin (1788–1864), ai lindi në Samer, [[Pas-de-Calais]] . Pasi studioi në Francë, ai shkoi në Angli, ku u ndikua fuqimisht nga lëvizja para-rafaelite . Pikturat e tij kryesore të hershme kanë një interes fetar, i treguar në shembuj të tillë si ''"Ikja në Egjipt"'' (1877), ose ''"Agar dhe Ishmaeli"'' (1880, Luksemburg); dhe më pas kombinimi i tij i peizazhit të ndritshëm me subjektet figurative ( ''Souvenir de fête'', 1881; ''Journée faite'', 1888) i dha atij një reputacion të gjerë dhe e bëri atë udhëheqësin e një shkolle të re të pikturës idealiste me subjekte në Francë. {{Sfn|Chisholm|1911}} Në vitin 1890, Theodore Child diskutoi disa nga pikturat e tij (duke përfshirë një seri prej pesë pikturash që përshkruanin historinë e Judith dhe Holofernes ) në ''revistën Harper's'' .<ref>{{Cite news|last=Child|first=Theodore|date=maj 1890|title=Some Modern French Painters|pages=817–42|work=[[Harper's Magazine]]|url=https://digital.library.cornell.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=harp;cc=harp;idno=harp0080-6;node=harp0080-6%3A1;frm=frameset;view=image;seq=839;page=root;size=s|access-date=2009-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303195909/http://digital.library.cornell.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=harp;cc=harp;idno=harp0080-6;node=harp0080-6:1;frm=frameset;view=image;seq=839;page=root;size=s|archive-date=3 mars 2016|url-status=dead}}</ref> Ai pikturoi një skenë nga ''[[Odiseja|Odisea]]'', ''Uliksi pas Mbytjeve të Anijes'' . Ai u bë oficer i [[Legjioni i Nderit|Legjionit të Nderit]] në vitin 1889. Trajtimi i tij simpatik dhe poetik i peizazhit, dhe veçanërisht i peizazhit detar, është tipari në pikturën e tij [[Tonalizmi|të tonalizmit]] i cili në vitet e mëvonshme u ka dhënë atyre një vlerë gjithnjë e në rritje midis njohësve. Gruaja e tij, Marie Cazin (1844–1924), e cila ishte nxënëse e tij dhe ekspozoi pikturën e saj të parë në Salon në vitin 1876, të njëjtin vit në të cilin vetë Cazin bëri debutimin e tij atje, ishte gjithashtu një artiste dhe skulptore e njohur. {{Sfn|Chisholm|1911}} Në vitet &#x2013; ai pozoi për figurën e Eustache de Saint-Pierre në grupin prej bronzi ''"Burgerët e Calais"'' nga miku i tij, [[Auguste Rodin]] .<ref>{{Cite web|title=Musée Rodin|url=http://www.musee-rodin.fr/en/collections/sculptures/eustache-de-saint-pierre-type-head|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20161223132128/http://www.musee-rodin.fr/en/collections/sculptures/eustache-de-saint-pierre-type-head|archive-date=2016-12-23|access-date=2017-12-14}}</ref> == Shih edhe == * Bruce Crane == Bibliografia == * Yann GOBERT-SERGENT, ''Jean-Charles Cazin (1841-1901), maître intimiste des dunes et des ciels boulonnais'', Cercle Historique Portelois, juin 2018. * Yann GOBERT-SERGENT, ''Promenade Intimiste dans les Dunes du Boulonnais – Jean-Charles Cazin (1841-1901)'', Cahiers du Patrimoine Boulonnais, nr. 78, dhjetor 2018, f.&nbsp;26–32. == Referime == {{Reflist}} * <nowiki> This article incorporates text from a publication now in the public domain: .mw-parser-output cite.citation{font-style:inherit;word-wrap:break-word}.mw-parser-output .citation q{quotes:"\"""\"""'""'"}.mw-parser-output .citation:target{background-color:rgba(0,127,255,0.133)}.mw-parser-output .id-lock-free.id-lock-free a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/65/Lock-green.svg")right 0.1em center/9px no-repeat}.mw-parser-output .id-lock-limited.id-lock-limited a,.mw-parser-output .id-lock-registration.id-lock-registration a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d6/Lock-gray-alt-2.svg")right 0.1em center/9px no-repeat}.mw-parser-output .id-lock-subscription.id-lock-subscription a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/aa/Lock-red-alt-2.svg")right 0.1em center/9px no-repeat}.mw-parser-output .cs1-ws-icon a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4c/Wikisource-logo.svg")right 0.1em center/12px no-repeat}body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .mw-parser-output .id-lock-free a,body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .mw-parser-output .id-lock-limited a,body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .mw-parser-output .id-lock-registration a,body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .mw-parser-output .id-lock-subscription a,body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .mw-parser-output .cs1-ws-icon a{background-size:contain;padding:0 1em 0 0}.mw-parser-output .cs1-code{color:inherit;background:inherit;border:none;padding:inherit}.mw-parser-output .cs1-hidden-error{display:none;color:var(--color-error,#d33)}.mw-parser-output .cs1-visible-error{color:var(--color-error,#d33)}.mw-parser-output .cs1-maint{display:none;color:#085;margin-left:0.3em}.mw-parser-output .cs1-kern-left{padding-left:0.2em}.mw-parser-output .cs1-kern-right{padding-right:0.2em}.mw-parser-output .citation .mw-selflink{font-weight:inherit}@media screen{.mw-parser-output .cs1-format{font-size:95%}html.skin-theme-clientpref-night .mw-parser-output .cs1-maint{color:#18911f}}@media screen and (prefers-color-scheme:dark){html.skin-theme-clientpref-os .mw-parser-output .cs1-maint{color:#18911f}}Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Cazin, Jean Charles". Encyclopædia Britannica. Vol. 5 (11th ed.). Cambridge University Press. p. 591.</nowiki> == Lidhje të jashtme == * Media related to Jean-Charles Cazin at Wikimedia Commons * Works by or about Jean-Charles Cazin at the Internet Archive * [http://www.rehs.com/jean_charles_cazin_virtex.htm A Harmony of Color (Rehs Galleries, Inc. biography and images)] [[Kategoria:Vdekje 1901]] [[Kategoria:Lindje 1840]] 0kgmhxc2ifyr2345wt2b8cdi4ok9a7g 0 386184 3058364 3053331 2026-10-20T00:55:30Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3058364 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | name = Hussain Almossawi | birth_place = [[Bahrain]] | education = [[University of Alberta]], [[University of Illinois at Urbana-Champaign]] | known_for = Design, [[Computer-generated imagery|CGI]], founding nCycle | website = {{URL|https://mossawistudios.com}} | image = Hussain Almossawi - Portrait.jpg }} '''Hussain Almossawi''' (i lindur më 1988) është një Dizajner Produktesh, Artist i CGI-së dhe autor i librave më të shitur ''të librit "The Innovator's Handbook: A Short Guide to Unleashing Your Creative Mindset"'',<ref>{{Cite web|title=The Innovator's Handbook - Unleash Your Creative Mindset|url=https://theinnovatorshandbook.com/|access-date=2022-07-17|website=theinnovatorshandbook.com}}</ref> me seli në [[Nju Jork Siti|New York City]] . Almossawi është i njohur për dizajnet e tij futuriste, duke përfshirë punën e tij në [[Automjeti|automobila]], këpucë dhe CGI.<ref>{{Cite web|last=Park|first=Barry|date=2010-12-24|title=Distance no barrier for ideas|url=https://www.dailymercury.com.au/news/distance-no-barrier-ideas/726713/|access-date=2020-10-05|website=Daily Mercury|language=en}}</ref> Ai ka dizajnuar produkte dhe koncepte për kompani si [[Nike, Inc.|Nike]], [[Adidas]], EA Sports dhe [[Ford Motor Company|Ford]] . Dizajnet e tij janë paraqitur në botime të tilla si Fast Company,<ref name=":1">{{Cite web|last=Lanks|first=Belinda|date=2011-07-22|title=A Typeface Made Of Exploding (Virtual) Paint|url=https://www.fastcompany.com/1664554/a-typeface-made-of-exploding-virtual-paint|access-date=2020-10-05|website=Fast Company|language=en-US}}</ref> Wired UK, Hypebeast,<ref name=":0" /><ref name=":3">{{Cite web|date=14 janar 2021|title=CGI Artist Imagines What a Tesla Football Boot Could Look Like|url=https://hypebeast.com/2021/1/hussain-almossawi-tesla-inspired-football-cleats-cgi-artist|access-date=2021-01-20|website=HYPEBEAST}}</ref> Motor1.com,<ref name=":12">{{Cite web|last=Alaniz|first=Anthony|date=2020-09-17|title=Porsche Project 411 Concept Is A Futuristic Tribute To The 911|url=https://www.motor1.com/news/444562/porsche-project-411-concept-renderings/|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121123916/https://www.motor1.com/news/444562/porsche-project-411-concept-renderings/|access-date=2020-09-29|website=Motor1.com|language=en|archive-date=21 janar 2022|url-status=dead}}</ref> Mashable, Auto Motor und Sport, Highsnobiety,<ref name=":5">{{Cite web|date=2014-08-28|title=nCycle Aims to Revolutionize the Future of E-Bikes|url=http://www.highsnobiety.com/2014/08/28/ncycle-aims-to-revolutionize-the-future-of-e-bikes/|access-date=2020-10-01|website=[[Highsnobiety]]|language=en}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> ''Yanko Design'',<ref name=":6">{{Cite web|last=Sheth|first=Sarang|date=17 janar 2021|title=Ex-Nike and Adidas Footwear designer made conceptual 'electrified' Tesla Football Shoes! {{!}} Yanko Design|url=https://www.yankodesign.com/2021/01/16/ex-nike-and-adidas-footwear-designer-made-conceptual-electrified-tesla-football-shoes/|access-date=2021-01-20|language=en-US}}</ref><ref name=":7">{{Cite web|last=Turner|first=Troy|date=2020-01-02|title=Combat Sickle-Cell Disease in Style|url=https://www.yankodesign.com/2019/01/02/combat-sickle-cell-disease-in-style/|access-date=2020-10-05|website=Yanko Design|language=en-US}}</ref> ''SoccerBible'',<ref name=":8">{{Cite web|title=Product Designer Mossawi Creates 2 Nike Concept Boots|url=https://www.soccerbible.com/design/concept-design/2020/05/product-designer-mossawi-creates-2-nike-concept-boots/|access-date=2020-10-05|website=SoccerBible}}</ref> Gizmodo,<ref name=":9">{{Cite web|title=Hussain Almossawi|url=https://www.gizmodo.cz/?tag=hussain-almossawi|access-date=2020-09-29|language=en-US}}</ref> dhe [[Adobe Inc.|Adobe]] 's ''Substance 3D Magazine'' .<ref name=":10">{{Cite web|date=2020-09-22|title=Footwear Design using Substance Painter By Hussain Almossawi|url=https://magazine.substance3d.com/footwear-design-using-substance-painter-by-hussain-almossawi/|access-date=2020-10-05|website=Substance 3D - Magazine|language=en-US}}</ref> == Biografia == Hussain Almossawi është një dizajner nga [[Bahreini]] me bazë në [[Brooklyn|Bruklin]] . Ai mori diplomën Bachelor të Arteve të Bukura në Universitetin e Illinois në Urbana–Champaign dhe më pas mori diplomën Master në Dizajn në Universitetin e Albertës .<ref name=":02">{{Cite web|last=Murray|first=Alice|date=2018-07-20|title=How I Got My Job as a Senior Designer at Adidas|url=https://blog.jobbio.com/2018/07/20/got-job-senior-designer-adidas/|access-date=2020-10-05|website=Jobbio Journal|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127060535/https://blog.jobbio.com/2018/07/20/got-job-senior-designer-adidas/|archive-date=27 nëntor 2024|url-status=dead}}</ref> == Karriera == [[Skeda:NCycle_e-bike_(2014).jpg|parapamje|Biçikleta elektrike nCycle e prezentuar në Eurobike 2014, e dizajnuar nga Hussain Almossawi dhe [[Marin Myftiu]]]] Hussain Almossawi e filloi karrierën e tij duke dizajnuar faqe interneti zyrtare dhe logo për lojtarë [[National Basketball Association|të NBA-së]] si [[Derrick Rose]], Allen Iverson dhe Tracy McGrady . Ai gjithashtu dizajnoi faqe interneti zyrtare për [[Adidas|Adidas Basketball]] .<ref name=":02"/> Almossawi krijoi Type Fluid, një eksperiment tipografie 3-D.<ref>{{Cite book|last=Viction:workshop.|url=http://worldcat.org/oclc/1077916061|title=Typoholic|date=2012|publisher=Viction:ary|isbn=978-988-19439-9-6|oclc=1077916061}}</ref><ref>{{Cite book|last=Gregory|first=Emily|url=https://books.google.com/books?id=D52kuAAACAAJ&q=Little+Book+of+Lettering|title=Little Book of Lettering|date=2012-11-21|publisher=Chronicle Books|isbn=978-1-4521-1202-2|language=en}}</ref> Ai u emërua një nga "10 Dizajnerët Frymëzues të Shkronjave nga një Gjeneratë e Re" të Fast Company .<ref>{{Cite web|last=Lanks|first=Belinda|date=2013-04-15|title=10 Inspiring Type Designers From A New Generation|url=https://www.fastcompany.com/1672097/10-inspiring-type-designers-from-a-new-generation|access-date=2020-10-05|website=Fast Company|language=en-US}}</ref> Në vitin 2016 ai dizajnoi një palë atlete bazuar në Teenage Mutant Ninja Turtles me dizajnerin e këpucëve Quintin Williams.<ref>{{Cite web|last=Lanquist|first=Lindsey|date=8 shkurt 2016|title=Teenage Mutant Ninja Turtle footwear reimagined|url=https://mashable.com/2016/02/07/tmnt-footwear/|access-date=2020-10-05|website=Mashable|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Myers|first=Maddy|date=2 shkurt 2016|title=If the Teenage Mutant Ninja Turtles Wore Sneakers, They'd Look Like This|url=https://www.themarysue.com/tmnt-sneaker-designs/|access-date=2020-10-05|website=[[The Mary Sue]]}}</ref> Po atë vit, Almossawi dizajnoi Enfuse, një makinë çaji me porosi.<ref>{{Cite web|last=Barbosa|first=Daniela|date=2016-03-12|title=Esta chaleira dispensa o saquinho na hora de fazer chá|url=https://exame.com/casual/esta-chaleira-dispensa-o-saquinho-na-hora-de-fazer-cha/|access-date=2020-10-05|website=Exame|language=pt-BR}}</ref> Almossawi ishte një dizajner grafik te Ogilvy &amp;amp; Mather përpara se të punonte në dizajnin e ndërfaqes së përdoruesit për lojën [[Electronic Arts]] FIFA 15.<ref>{{Cite web|title=FIFA 15 (2014) Windows credits|url=https://www.mobygames.com/game/windows/fifa-15/credits|access-date=2020-10-05|website=MobyGames}}</ref> Më pas, Almossawi ishte një konsulent dizajni te [[Nike, Inc.]] në projekte të shumta, të cilat përfshinin punën në linjat e këpucëve karakteristike të Nike Basketball për atletë si [[Kobe Bryant]], [[LeBron James]], [[Kevin Durant]] dhe [[Kyrie Irving]] .<ref>{{Cite web|title=Hussain Almsosawi's prolific and pleasing motion practice|url=https://www.itsnicethat.com/articles/hussain-almsosawi-motion-design-animation-digital-101120|access-date=2020-11-28|website=www.itsnicethat.com|language=en}}</ref> Almossawi ishte një dizajner i lartë te [[Adidas]] nga viti 2016 deri në vitin 2019, dhe punoi në projekte për atletë si [[James Harden]] dhe Damian Lillard .<ref name=":02"/> Almossawi dhe Marin Myftiu projektuan makinën koncept Jaguar XKX në vitin 2012,<ref>{{Cite web|date=17 maj 2012|title=Jaguar XKX Concept|url=https://delood.com/photostory/jaguar-xkx-concept/|access-date=2020-10-05|website=Design Magazine|language=en}}</ref> e cila u shfaq në kopertinën e ''revistës Jaguar'' . Ai bashkëpunoi përsëri me Myftiu për të krijuar nCycle, një [[Biçikleta elektrike|biçikletë elektrike]] e palosshme fituese çmimesh.<ref>{{Cite web|date=2014-08-29|title=The nCycle is Here|url=https://www.yankodesign.com/2014/08/29/the-ncycle-is-here/|access-date=2020-09-29|website=Yanko Design|language=en-US}}</ref> nCycle zuri vendin e dytë në Çmimet Core77 Design Awards 2013<ref>{{Cite web|date=2013-08-20|title=Core77 Design Awards 2013 Honorees: Transportation, Part Two|url=https://www.core77.com/posts/25379/Core77-Design-Awards-2013-Honorees-Transportation-Part-Two|access-date=2020-10-05|website=Core77|language=en}}</ref> dhe ishte një nga "Dizajnet më të Mira të Transportit të vitit 2013" të Yanko Design.<ref>{{Cite web|date=2013-12-26|title=Best of Transportation Design in 2013|url=https://www.yankodesign.com/2013/12/26/best-of-transportation-design-in-2013/|access-date=2020-10-05|website=Yanko Design|language=en-US}}</ref> U ekspozua në Eurobike 2014, dhe Edicioni Special nCycle u publikua në vitin 2015.<ref name=":0">{{Cite web|last=Yeung|first=Gavin|date=16 nëntor 2014|title=nCycle 100 Special Edition|url=https://hypebeast.com/2014/11/ncycle-100-special-edition|access-date=2020-10-05|website=HYPEBEAST}}</ref> Bazuar në suksesin e nCycle, Almossawi dhe Myftiu projektuan nThree, një automjet elektrik me tre rrota, bazuar në një hibrid të një [[Vetura elektrike|makine elektrike]] dhe një biçiklete elektrike.<ref>{{Cite web|date=16 shtator 2013|title=nThree Electric Vehicle Offers The Comfort of A Car with The Cost of An E-Bike - Tuvie|url=https://www.tuvie.com/nthree-electric-vehicle-offers-the-comfort-of-a-car-with-the-cost-of-an-e-bike/|access-date=2020-10-05|website=Tuvie|language=en-US}}</ref> Ai gjithashtu projektoi Huracan City Rover, një mikromakinë miqësore me mjedisin e projektuar për transportin urban.<ref>{{Cite web|title=Huracan City Rover by Marin Myftiu and Team, Albania {{!}} Michelin Challenge Design|url=https://www.michelinchallengedesign.com/the-challenge-archives/2016-mobility-for-all/2016-showcase-of-selected-entrants/huracan-city-rover-by-marin-myftiu-and-team-albania/|archive-url=https://web.archive.org/web/20230922223235/https://www.michelinchallengedesign.com/the-challenge-archives/2016-mobility-for-all/2016-showcase-of-selected-entrants/huracan-city-rover-by-marin-myftiu-and-team-albania/|archive-date=22 shtator 2023|access-date=2020-10-05|language=en-US|url-status=dead}}</ref> Roveri fitoi konkursin Michelin "Mobility for All" Challenge Design të vitit 2016.<ref>{{Cite web|title=Michelin Announces 2016 Winners of 'Mobility For All' International Design Competition {{!}} Michelin Challenge Design|url=https://www.michelinchallengedesign.com/news/michelin-announces-2016-winners-of-mobility-for-all-international-design-competition/|archive-url=https://web.archive.org/web/20230610085743/https://www.michelinchallengedesign.com/news/michelin-announces-2016-winners-of-mobility-for-all-international-design-competition/|archive-date=10 qershor 2023|access-date=2020-10-05|language=en-US|url-status=dead}}</ref> Në vitin 2019, Almossawi themeloi studion e tij të dizajnit Mossawi Studios në Brooklyn, e cila përqendrohet në VFX dhe dizajnin e produkteve, dhe shërben si Kryedizajner i studios.<ref>{{Cite web|date=2019-10-12|title=Interior Design - Lighting And Materials With Hussain Almossawi|url=https://magazine.substance3d.com/interior-design-lighting-and-materials-hussain-almossawi/|access-date=2020-10-05|website=Substance 3D - Magazine|language=en-US}}</ref> Ai ka punuar me marka të tilla si [[Apple Inc.|Apple]], [[Nike, Inc.|Nike]], Versace, [[Ford Motor Company]], [[Korporata LG|LG]], [[Pepsi]] dhe [[Samsung]] .<ref>{{Cite web|title=CASPER MAGAZINE - Constantly Creating: An Interview with Digital Artist Hussain Almossawi|url=https://www.caspermagazine.com/feature/constantly-creating-an-interview-with-digital-artist-hussain-almossawi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125073453/https://www.caspermagazine.com/feature/constantly-creating-an-interview-with-digital-artist-hussain-almossawi|archive-date=2021-01-25|access-date=2020-11-28|website=www.caspermagazine.com}}</ref> Mossawi Studios punon në dizajne për produkte në industrinë e këpucëve, automobilave dhe mjekësisë.<ref>{{Cite web|date=2020-07-20|title=Mossawi Studios Creates Nike Future Fast 2022 Concept Boots|url=https://www.soccerbible.com/design/concept-design/2020/07/mossawi-studios-creates-nike-future-fast-2022-concept-boots/|access-date=2020-10-05|website=SoccerBible}}</ref><ref>{{Cite web|title=This Smart Ring Aims to Provide Better Lives for People with Sickle Cell Disease|url=https://www.core77.com//projects/82131/This-Smart-Ring-Aims-to-Provide-Better-Lives-for-People-with-Sickle-Cell-Disease|access-date=2020-10-05|website=Core77|language=en}}</ref> Dizajnet e studios përfshijnë Oxygem, një unazë inteligjente puls oksimetrie e projektuar për individë që jetojnë me anemi drepanocitare,<ref>{{Cite web|last=Yalcinkaya|first=Gunseli|date=2019-01-07|title=Smart ring helps people with sickle cell disease monitor blood oxygen levels|url=https://www.dezeen.com/2019/01/07/oxygem-hussain-almossawi-sickle-cell-design/|access-date=2020-10-05|website=Dezeen|language=en}}</ref> dhe makinën konceptuale 411 [[Porsche]] .<ref>{{Cite web|last=Friedmann|first=Christopher|date=2020-05-03|title=Porsche 411 Design Study Evokes 911's Electric Future|url=https://www.hotcars.com/porsche-411-design-study-911s-electric-future/|access-date=2020-09-29|website=HotCars|language=en-US}}</ref> == Angazhime mësimore == Nga viti 2018 deri në vitin 2019, Hussain Almossawi ishte profesor i asociuar në The New School, ku dha mësim për [[Ergonomia|faktorët njerëzorë dhe ergonominë]],<ref>{{Cite web|title=University Directory {{!}} The New School|url=https://www.newschool.edu/about/directory/#!/hussain-almossawi|access-date=2020-10-05|website=www.newschool.edu}} {{Lidhje e vdekur}}</ref> dhe tani shërben si anëtar në panelin këshillues për Shkollën Lubin të Biznesit të Universitetit Pace në Nju Jork, Programi i të Menduarit në Dizajn.<ref>{{Cite web|title=Hussain Almossawi|url=https://dt.lubin.pace.edu/hussain-almossawi.html|access-date=2020-10-05|website=Pace Design Thinking|language=en|archive-date=1 tetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221001035832/https://dt.lubin.pace.edu/hussain-almossawi.html|url-status=dead}}</ref> Ai është një folës i shpeshtë publik dhe ka prezantuar punëtori dhe dizajne në evente të tilla si, ''Bike to the Future'',<ref>{{Cite web|last=Butler|first=Darrell|date=2016-06-14|title=Bike To The Future|url=https://hiplok.com/blog-article/|access-date=2020-10-05|website=Hiplok Bike Locks|language=en-US}}</ref> ''Konferenca Solidworks'' në [[Bolonja|Bolonjë]], ''Java e Dizajnit Saudit'' dhe ''Festivali Kreativ -ING'' në [[Dubai]] .<ref>{{Cite web|last=Staff Writer|date=2019-04-08|title=Over a Thousand Creatives Are Expected at -ing Creative Festival This|url=https://artkentro.com/culture/news/2019/04/08/over-a-thousand-creatives-expected-at-ing-creative-festival-this-weekend|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305224025/https://artkentro.com/culture/news/2019/04/08/over-a-thousand-creatives-expected-at-ing-creative-festival-this-weekend|archive-date=2021-03-05|access-date=2020-10-05|website=ArtKentro|language=en}}</ref> Ai boton shpesh tutoriale dhe artikuj mbi dizajnin në revista dhe botime tregtare. == Libra == * Manuali i Inovatorit: Një Udhëzues i Shkurtër për të Çliruar Mendësinë Tuaj Kreative (2022) == Referime == [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Lindje 1988]] 3ndze3vmwwk1bk4ur3qc3o3ubd688dn 4 387086 3058395 3054827 2026-10-20T04:20:16Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Wikipedia:Kuvendi]] 3058395 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Përmirësime te faqet me rëndësi == [[WP:Administrata|Faqja e Administratës]] është përmirësuar nga ana funksionale e vizuale. Pjesët për zgjedhjet e administratorëve, burokratëve apo dorëheqjet e tyre janë tashmë të organizuara në nënfaqe të veçanta të shoqëruara me shpjegimet përkatëse për procedurat që duhen ndjekur për secilën. Vetë faqja kryesore është më informative duke treguar automatikisht çdo kandidaturë aktive ose duke shfaqur një mesazh informues në rastin kur nuk ekzistojnë kandidatura aktive. Te Forumi i Grisjes, Ofiçina, Zyra e Ankesave apo faqet për artikujt e mirë e të përkryer kërkesat gjithashtu do të mbajnë një datë minimale përfundimi të shtuar automatikisht, ngjashëm me kandidaturat për administratorë. Së fundmi, dritaret informuese te Kuvendi janë përmirësuar gjithashtu dhe tani shfaqin mesazhin "Gjithçka në rregull!" në dritaret ku nuk ka çështje për të zgjidhur (përkundrejt dritareve që bëhen të kuqe kur në to kërkohet vëmendje). Si gjithmonë, hidhini një sy e nëse vini re ndonjë gjë që s'shkon apo keni sugjerime për ndryshime ndokund, më thoni. Puna e mbarë! - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 5 shtator 2025 11:55 (CEST) == Libra për Wikimedianë == [[Wikipedia:Wikimedians of Albanian Language User Group|Grupi i Wikimedianëve të Gjuhës Shqipe]] nis iniciativën “Libra për Wikimedianë”, me qëllim të mbështetjes së kontribuesve aktivë në projektet e Wikimedias përmes literaturës. Kjo është një mundësi për të kërkuar libra që do t’ju ndihmojnë në krijimin dhe përmirësimin e përmbajtjes në Wikipedia, Commons dhe Wikidata. Procesi fillon më 1 tetor 2025 dhe do të zgjasë deri në shpenzimin e fondeve të disponueshme. Për më shumë informacion ose për të aplikuar, vizitoni: https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Albanian_Language_User_Group/Libra_p%C3%ABr_Wikimedian%C3%AB - [[Përdoruesi:Ritamaliqi|Ritamaliqi]] ([[Përdoruesi diskutim:Ritamaliqi|diskutimet]]) 9 shtator 2025 14:08 (CEST) == Pastrimi i skedave jo të lira == Dua të ringjall diskutimet nga viti 2023, dhe së fundmi [[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi#Oversized non-free files|java e kaluar]], meqë Wikipedia Shqipe ka një problem masiv me figurat e ngarkuar në mënyrë lokale tek projekti. Shkurt e shqip: Wikipedia Shqipe më përpara lejonte ngarkimin e fotove që të strehoheshin nën projektin tonë brenda adresës sq.wikipedia.org — jo vetëm në Wikimedia Commons. Kjo erdhi me kushtin që fotot të jenë të arsyetuara për ''përdorim të ndershëm'' (ose ''fair use'', siç njihet më mirë nga anglishtja) — {{Dmth}} artikulli përfiton prej përfshirjes së fotos dhe nuk mund të zëvëndësohet me ndonjë material të lirë. Shumë pamje historike hyjnë në këtë kategori. Fatkeqësisht, mungesa e diligjencës së përdorues(e)ve në të kaluarën na la me më se 1000 skeda pa leje në Wikipedia Shqip. Pa autor, pa leje, pa arsyetim pse nuk mund të përdoret diçka tjetër. Shumica e Wikipedive tjera kërkojnë që [[:En:WP:IMAGERES|fotografitë të jenë sa më të vogla që munden po pa humbur detaj]]. Fotot që janë ngarkuar në sq.wikipedia.org janë shpeshherë të cilësive të ndryshme por nuk përfillin këtë rregull. Si pasojë e këtij problemi, u ndalua ngarkimi i fotove në sq.wikipedia.org derisa të zgjidhet ky problem dhe u lejua vetëm ngarkimi në [[W:Wikimedia Commons|Wikimedia Commons]] ku vetëm materialet e lira për përdorim mund të postohen. Fatkeqësisht ky problem u përsërit edhe atje, me fotografi që tejkalojnë rregullat, nuk citojnë autor, ose konstatojnë autorësi fallco. Apet jemi në pozitën zero. Në 2023 prej jashtë u kërkua një [[Wikipedia:Kuvendi/Arkivi 23#Cleaning up files|përpjekje e koncentruar]] nga përdoruesit/et e Wikipedisë Shqip që këtyre foto pa leje t'iu gjindet autori dhe të konstatohet a meritojnë të jenë në wiki, dhe të fshihen ato që s'plotësojnë kriteret. Që atëherë nuk ka fort ndryshim, dhe dokumentacioni + rregullat bëhen akoma më të vjetra e jo të plota. Nuk ndihmon fakti që nuk mjaftojnë përdoruesit. Javën e kaluar [[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi#Oversized non-free files|u kërkua edhe një diskutim për këtë problem]] me një zgjidhje përmes një boti nga @[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]]. Kryeadministratori nuk është aktiv për t'a vënë në funksion, dhe një numër dërrmues adminësh nuk janë aktiv që shumë kohë. U sygjerua një opsion nuklear: '''të fshihen të gjitha skedat pa licensë'''. Të gjitha skedat pa licensë janë të kategorizuara brenda [[:Kategoria:Non Licensed Images]] falë MGA73-shit. U propozua një afat prej 30 ditësh që të kontrollohen fotot me licensë të paqartë dhe t'iu vihet licensa si duhet, përndryshe fshihen të gjithat. Kërkoj vëmendjen e të gjithë administratorëve për këtë çështje meqë ka pritur tash e pesë vjet dhe ka nevojë për të vepruar ''disi''. Duhet rishqyrtuar diskutimi dhe duhet lejuar eventualisht ngarkimi i fotografive lokale në sq.wikipedia.org që mos t'i mundojmë administratorët e Commons-it me problemin tonë, dhe më me rëndësi, të lejojmë që Wikipedia Shqip të pasurohet si duhet dhe siç i ka hije. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 24 qershor 2025 03:12 (CEST) :@[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], nuk e di a kemi përdorues të mjaftueshëm që të arrijmë t'i shqyrtojmë të gjitha për një kohë aq të shkurtër. Kurse Ngarkimi lokal i fotografive besoj se është ide e mirë dhe bëhet. [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 28 qershor 2025 00:33 (CEST) :@[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], faleminderit për qasjen tënde ndaj këtij problemi! Nëse e ke lexuar në diskutimet e vjetra, synimi im ka qenë një plan me 3 faza: :# Zbrazja graduale e ngarkimeve lokale (ritmi gradual është thelbësor këtu për të mos humbur informacion të dobishëm e për të mos shkaktuar ndryshim të ndjeshëm te artikujt që i përdorin këto materiale); :# Krijimi i një rregulloreje për ngarkimet lokale sipas ligjeve në fuqi për të drejtat e autorit (dhe mundësisht e 1-2 përdoruesve të aftë për të gjykuar në lidhje me këtë rregullore, këtu mbase mund të jesh ti një zgjedhje e mirë); :# Rihapja e ngarkimit lokal (nga ky proces do të përfitonin shumë artikujt në lidhje me filmat e librat, kopertinat e afishet e të cilave nuk gjenden në Commons). :Unë vazhdimisht përpiqem të fshij materiale multimediale lokale për ta ulur atë numër duke u përpjekur të bëj sa më pak dëm por nevojitet më shumë punë. Përdoruesi në fjalë është hera e disatë që na kontakton me të drejtë, siç e ke parë nga diskutimet. Nëse mendon se mund të angazhohesh në mënyrë më organike me çështjen në fjalë, mund të konsiderojmë dhënien e privilegjeve shtesë të nevojshme për punën në të ardhmen e afërme (për fshirjen do të nevojiteshin të drejta administrative dhe duke qenë se kemi pasur dy kandidatura të sukseshme së afërmi në atë drejtim, çmoj se idealisht do të ishte e udhës të kishim një periudhë 6 mujore pritjeje derisa të vazhdonim me kandidaturën e radhës). - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 29 qershor 2025 12:59 (CEST) ::Përshëndetje! Mendoj se mund të jetë më e lehtë të vendosësh nëse një foto duhet fshirë apo jo nëse ka një politikë të qartë. Ndoshta do të ishte më e lehtë nëse do të filloje me politikën për ngarkimet lokale? --[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]] ([[Përdoruesi diskutim:MGA73|diskutimet]]) 29 qershor 2025 13:09 (CEST) Përshëndetje! E kuptoj plotësisht dëshirën për të minimizuar dëmet, por nuk lejohet të mbahen skedarë pa licencë. Duke i mbajtur ato, shkelet politika zyrtare. Sipas mendimit tim, kjo vetëm sa e zgjat dhimbjen sepse në fund skedarët do të duhet të fshihen nëse nuk mund t'u shtohet një licencë e vlefshme. Kur një imazh është i pranishëm në një artikull, ka shumë pak gjasa që dikush ta zëvendësojë me një imazh të lirë, sepse shumica nuk do ta vërejnë se ka një problem me imazhin. Nëse imazhi fshihet, mungesa bëhet e dukshme dhe rritet mundësia që dikush të shtojë një imazh me licencë të lirë. Nëse qëllimi është të hapet sërish mundësia për ngarkimin e skedarëve, atëherë kjo do të jetë më e realizueshme nëse merret vendimi për të fshirë të gjithë skedarët pa licencë ose pa informacion për autorin e fotos etj. --[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]] ([[Përdoruesi diskutim:MGA73|diskutimet]]) 7 korrik 2025 17:42 (CEST) :@[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]], unfortunately, as you can see yourself it's hard to generate activity, especially on this matter. But as I've already mentioned we're already working on it for quite a long time now, albeit in a very slow manner (if you keep track of the media numbers you'll see them change continuously). :@[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], would you be interested in dealing with this project? Either in the detailed manner I explained above or in a general sense, just tagging and removing media from articles. Currently I'm the only user dealing with it. It's OK if not though. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 10 korrik 2025 11:15 (CEST) :: I have made [[Përdoruesi:MGA73/FileDelinker.js]] so it is easy to delink files. For example: [[Special:Diff/2815326]]. If fair use is possible then that could be an alernative. But not for living people and for buildings etc that still exist. If you take a quick look at [[:Kategoria:Non Licensed Images]] how many should be deleted and how many changed to fair use? --[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]] ([[Përdoruesi diskutim:MGA73|diskutimet]]) 10 korrik 2025 18:00 (CEST) ::I've historically been pretty good at finding the sources to files, however it'd be pretty tedious and not worth it. It's easier to look through and find the files that one can make a fair use rationale for and then find the source to that, and then delete the others. The obvious copyright violations have spent enough time on the wiki. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 10 korrik 2025 19:16 (CEST) :::The script will now nominate files with <nowiki>{{Delete|No license}}</nowiki>. Please let me know or just fix if there is a better way. See [https://sq.wikipedia.org/wiki/Speciale:LidhjetK%C3%ABtu?target=Stampa%3ADelete&namespace=6&limit=50 files here]. --[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]] ([[Përdoruesi diskutim:MGA73|diskutimet]]) 15 korrik 2025 13:57 (CEST) ::::[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] let me know if anything should be fixed in the script. --[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]] ([[Përdoruesi diskutim:MGA73|diskutimet]]) 30 korrik 2025 17:14 (CEST) :::::@[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]], hello! Unfortunately I'm not that active these days, as you may see from the lack of a response in this discussion, something that may continue up until late September. Hopefully someone else will try and help around with this matter. If not, I'll try to get back to it as soon as I start being more active. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 19 gusht 2025 00:54 (CEST) Maybe [[Përdoruesi:Leutrim.P]] or [[Përdoruesi:Edukatori]] could help out with the files? There are currently 74 files nominated for deletion in [[:Kategoria:Faqe për grisje]]. If time is the problem them Global Sysops can delete files too but local admins understand the language better can check files much faster. --[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]] ([[Përdoruesi diskutim:MGA73|diskutimet]]) 4 shtator 2025 18:50 (CEST) :Hi, @[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]], only 74 files are already listed, Since Klein deleted some the number should be lower by now. Keep adding deletion stamps, when the number is more considerable i will start deleting them by criteria. P.s. im not alot familiar with the proces i will adapt in time and show results. We must carefully choose what to delete, so we don't do damage by mass deletions. I don't see a reason to rush about this issue, we will complete the process we just need some more time!. [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 4 shtator 2025 23:09 (CEST) ::@[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], ideja jote duket e logjikshme, t'i identifikojmë ato që mund të i'u gjejmë licensë, dhe të tjerat të grisen njëheri, përndryshe jemi duke grisur verbërisht!. [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 4 shtator 2025 23:16 (CEST) ::: @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] Thank you for your qnswer. I brought up the topic in October 2022 at [[Wikipedia:Kuvendi/Arkivi_23#Cleaning_up_files]] so I would not say files are deleted too fast :-) In fact on many wikis files are deleted after 1-2 weeks when they lack copyright information. But I do not mind that things take a little longer because it would be nice if it is possible to save some of the files. :::If I use [[Përdoruesi:MGA73/FileDelinker.js]] to add the deletion stamp then the file will be removed from pages where it is moved. So I think the best way is to look at the files in [[:Kategoria:Non Licensed Images]] and pick out the files that could be saved. That way the files will not be removed from the pages. --[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]] ([[Përdoruesi diskutim:MGA73|diskutimet]]) 5 shtator 2025 18:23 (CEST) ::::Hello! I just deleted another ~50 photos. Around 1000 remain; Progress feels slow but I'd say it is there, since we started this process with around 5000. Sorry for the short answers. I will start being more active and participative in this discussion after 1-2 weeks. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 6 shtator 2025 10:48 (CEST) :::::Great! And yes, it is going the right way. But it will go easier if more users help. Especially helpfull if the original uploaders can have a look. If own work they can just add a license and relevant information. If by someone else they can perhaps add source and information about the author and deathyear. --[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]] ([[Përdoruesi diskutim:MGA73|diskutimet]]) 8 shtator 2025 08:31 (CEST) ::::::@[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]], yes, that would be ideal but unfortunately, as you may have noticed already, not a really realistic scenario. I have a question: in [[:Kategoria:Non Licensed Images|Kategoria:Non Licensed Images]] there are many images which are just diagrams. Examples: ::::::[[:Skeda:AM fig2.jpg]] [[:Skeda:DSL i zgjeruar në Wireless.jpg]] [[:Skeda:Koduesi2.png]] [[:Skeda:PSkema22.png]] ::::::Can't we just export these images into Commons without extra info? They can of course then delete them there if these prove to be not useful but I mean, do such images require licensing information as well? - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 9 shtator 2025 12:23 (CEST) :::::::Image 1 seems to already be in Commons, so we can get rid of that and replace it accordingly. The remaining images are either belonging to someone else and have been acquired via a textbook, or are original from what I can tell. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 9 shtator 2025 13:35 (CEST) ::::::::The more simple diagrams can be marked with [[Stampa:PD-ineligible]] but the more complex diagrams may be copyrightable. So it think it is a case by case judgement. If there are (m)any logos, album covers, film posters etc. then tagging those with the relevant template could also reduce the number of files. --[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]] ([[Përdoruesi diskutim:MGA73|diskutimet]]) 9 shtator 2025 16:57 (CEST) :::::::::You are more experienced than me when it comes to copyright issues. Can you take a look at the category and mark (and maybe export) the ones you think are worthy of that? - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 9 shtator 2025 17:03 (CEST) :::::::::: Sure... Some are allready on Commons. See [[:Kategoria:All Wikipedia files with a different name on Wikimedia Commons]]. --[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]] ([[Përdoruesi diskutim:MGA73|diskutimet]]) 9 shtator 2025 18:29 (CEST) :::::::::::Oh, nice! Do you have any bot task capable of changing the name from the local version to the one in Commons? Curiosity in general. There are only ~10 files in there so we can easily swap them manually. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 9 shtator 2025 20:44 (CEST) ::::::::::::@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] yes I can change the local pages so they use the file on Commons. And I think the files are already fixed. :::::::::::::@[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]], thank you! Deleted them locally. Can you export all the PD-marked files on Commons too so I can delete them locally? - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 10 shtator 2025 03:23 (CEST) :::::::::::::@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] yes I will move more files when I have a little time. They should go in [[:Kategoria:All Wikipedia files with the same name on Wikimedia Commons]]. --[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]] ([[Përdoruesi diskutim:MGA73|diskutimet]]) 11 shtator 2025 09:42 (CEST) ::::::::::::::@[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]], just to be clear, when I talked about PD-marked files above I meant all kinds of files uploaded locally on public domain for different reasons. I say this because I noticed that there are different files related to different PD templates like the files linked in {{tl|PD}} or the ones linked in {{tl|PD-self}}, etc. This is in no way an urge to hurry, I've said myself many times above that the whole process needs to be taken slowly (as we're doing) but I'm just trying to clarify since I may lack the terminology in the matter to express myself correctly. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 11 shtator 2025 14:16 (CEST) :::::::::::::::@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] I agree that all free files should be moved to Commons. Feel free to check and clear [[:Kategoria:All Wikipedia files with the same name on Wikimedia Commons]] and [[:Kategoria:All Wikipedia files with a different name on Wikimedia Commons]] when you have a little time. --[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]] ([[Përdoruesi diskutim:MGA73|diskutimet]]) 11 shtator 2025 14:29 (CEST) ::::::::::::::::All current files on [[:Kategoria:All Wikipedia files with the same name on Wikimedia Commons]] deleted. The files on the other category need to be replaced before deleting I suppose. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 12 shtator 2025 02:44 (CEST) :::::::::::::::::Yes they should be replaced and the are placed :-) I usually to it at the same time they are moved to Commons. If someone else move the files I may not notice so its a good idea to check file usage. --[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]] ([[Përdoruesi diskutim:MGA73|diskutimet]]) 12 shtator 2025 09:13 (CEST) ::::::::::::::::::Deleted. Tell me when more PD-files are exported so I can clean up after again. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 12 shtator 2025 14:06 (CEST) {{outdent}} I will. There is always [[Speciale:SkedaTëPapërdorura]] and [[:Kategoria:Faqe për grisje]] when you have a little time. --[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]] ([[Përdoruesi diskutim:MGA73|diskutimet]]) 13 shtator 2025 09:10 (CEST) :Cleaned up those categories again. There are still ~5 graphics/maps on [[Speciale:SkedaTëPapërdorura]]. Can you check to make sure they do not have the standards to reach PD status? At least the graphic looks like it should be treated the same as many other similar graphics that were exported on Commons. Maybe even some of the maps (if not all?). - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 14 shtator 2025 22:38 (CEST) ::Quite a lot of graphics and schemes left [[:Kategoria:Non Licensed Images|here]] as well. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 14 shtator 2025 22:40 (CEST) :::Hi [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]]! I just checked [[Speciale:SkedaTëPapërdorura]] and [[:Kategoria:Faqe për grisje]] and I do not think there are any graphs left that should be moved to Commons. I have moved some files from [[:Kategoria:Non Licensed Images]] but I think the rest may be too complex to be PD-ineligible. But its likely they are from English Wikipedia for example. But I think they need to be checked one by one. --[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]] ([[Përdoruesi diskutim:MGA73|diskutimet]]) 19 shtator 2025 16:01 (CEST) ::::Hello, @[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]]! Not even the different technical schemes? For example, you've currently exported to Commons [[:Skeda:TDC.png]]. Shouldn't [[:Skeda:TAC.png]] follow it? It's the same concept for different types of current (DC vs AC). What about diagrams such as [[:Skeda:Sectional-view-for-a-dc-four-pole-machine.png]], [[:Skeda:Fig 4. Bllok diagrami i transmetuesit dhe pranuesit FH-CDMA.jpg]] or [[:Skeda:Fig.1 Efekti i zgjerimit të spektrit -1-.jpg]]? There are many similar schemes and diagrams currently left in [[:Kategoria:Non Licensed Images]]. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 19 shtator 2025 18:48 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Confidence_Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> 2 tetor 2025 21:49 (CEST) <!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2025-10-06_Wikipedias&oldid=29381387 --> == Pyetësor për kontribuesit në projektet Wikimedia në gjuhën shqipe == A kontribuon në Wikimedia-n në gjuhën shqipe? Na ndihmo të kuptojmë më mirë përvojën tënde këtë pyetësor duam të kuptojmë më shumë se çfarë të inkurajon ose të shkurajon për të kontribuar në projektet Wikimedia në gjuhën shqipe. Cilat janë sfidat me të cilat përballesh? Përgjigjet e tua janë anonime dhe do të përdoren vetëm për qëllime kërkimore. Nëse dëshiron të marrësh pjesë edhe në një intervistë (për qëllime hulumtimi), na tregoni emrin e përdoruesit në Wikimedia ose një adresë emaili. Gjithçka mbetet konfidenciale. Formulari: https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfHk5Lm4KQCEd4UcbulWV-Mxj-gnLU97UgQZKgoHrOWJ_nbOg/viewform?usp=dialog Ky studim synon të përmirësojë dhe zhvillojë komunitetin Wikimedia në gjuhën shqipe. Kontributi juaj ka rëndësi. Për cdo pyetje ose paqartësi, ndjehuni të lirë të më kontaktoni: lun3im@gmail.com [[Përdoruesi:LunSad|LunSad]] ([[Përdoruesi diskutim:LunSad|diskutimet]])LunSad == <span lang="en" dir="ltr">Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Hello all, The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board. To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]]. Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]]. When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]]. '''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.''' Best regards, Abhishek Suryawanshi<br />Chair, Elections Committee<section end="announcement-content" /> </div> [[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 9 tetor 2025 06:48 (CEST) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29360896 --> == <span lang="en" dir="ltr">Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function1"/> {{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere). There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function1"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 20 tetor 2025 13:43 (CEST) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29432175 --> == Ć/Č dhe Q/Ç == Gjej shtysen per ata çelur kete diskutim nga historiku i redaktimeve te artikullit te tani vonendjerit [[Halid Beshliq]] [ketu https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Halid_Beshliq&action=history] ku [[Përdoruesi:Lec120]] shkruan ne shenimet e nderhyrjes se tij (qe e çmoj te dobishme per te ftilluar nje dukuri se ciles i ka munguar vemendja) «Në Gjuhën Shqipe gërmat jugosllave “ć” dhe “č” përkthehen me “ç” dhe jo “q”.» Ky perdorues siç edhe shume te tjere nuk duket se kane mjaftueshem njohuri mbi marredheniet ndergjuhesore sllave e shqiptare, ama me nderhyrjen e radhes qe bera ftillova "e keni gabim, ć-ja eshte qiellzore dhe perkon me q-ne shqipe, č-ja eshte dhembore dhe perkon me ç-ne shqipe". Mbase mund te shnderrohet ne nje lloj norme qe te kuptohet ne vijim nga perdoruesit e tjere se si do te duhej t'i qasemi prurjeve te ketij lloji. – [[Përdoruesi:FototekaMarubi|FototekaMarubi]] ([[Përdoruesi diskutim:FototekaMarubi|diskutimet]]) 17 tetor 2025 11:51 (CEST) :Për momentin po përpiloj një [[Përdoruesi:Fallbackintoreality/Manuali i Stilit|manual të stilit]] për të standardizuar shkrimin këtu (nëse po e lexoni këtu, [[Përdoruesi diskutim:Fallbackintoreality/Manuali i Stilit|kisha kërku këshilla prej publikut të gjerë!]]) dhe transliterimi/romanizimi i shkronjave cirilike është njëri prej shumë rasteve që do t'a kishte zgjidhur ekzistenca e këtij dokumenti. Prapavija ime është në gjuhësi prandaj i njoh këto probleme shumë mirë ama nuk kam mundur të gjej dokumentim apo ndonjë referencë për këtë dukuri (aq më pak në shqip), sipas të cilës mund t'a konformojmë Wikipedinë. Fjalorët siç po duket mund të na ndihmojnë pak, mirëpo nuk jam aq i sigurt aty. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 20 tetor 2025 19:55 (CEST) ::Te falenderoj per nderhyrjen @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]]. Pavaresisht se ndaj gjuhesise e quaj veten profan, sidoqofte kjo nuk me le qe te mos bubrroj. Pashe edhe qe ka patur nje tjeter teme te nxehte per terminologjine e mesxhid/xhamive apo sahat/orave aq sa edhe nje monument dukshem te emertuar ne liste institucionale monumentesh si '''Sahati i Inglizit''' ishin çuar peshe ta emertonin '''Sahati i ''<u>ores</u>''''' - qe realisht nuk di ku duam te shkojme keshtu. [[Përdoruesi:FototekaMarubi|FototekaMarubi]] ([[Përdoruesi diskutim:FototekaMarubi|diskutimet]]) 21 tetor 2025 11:41 (CEST) == Growth News #35 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth team logo - Icon only.svg|right|frameless|class=skin-invert]] ''A quarterly update from the Growth team on our work to improve the new editor experience.'' === New releases === ==== English Wikipedia gets "Add a Link" Structured Task ==== We [[w:Wikipedia_talk:Growth_Team_features#"Add_a_link"_experiment_and_next_steps|released]] the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Structured tasks/Add a link|"Add a Link" Structured Task]] to 100% of accounts at English Wikipedia on Tuesday, September 2nd (before then it was available to 20% of accounts). ==== Growth features for Wikidata ==== After examining if the Growth features and Mentorship could be adapted to Wikidata, we activated the Growth features on [https://www.wikidata.beta.wmcloud.org/wiki/Wikidata:Main_Page Beta Wikidata] to allow for testing and discussion ([[phab:T400937|T400937]]). Although some features, like Suggested Edits, are Wikipedia-specific, the Growth team designed most features to be more wiki-agnostic. === Work in progress === ==== Revise Tone Structured Task ==== The Growth team is making progress on [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise Tone|the technical architecture, onboarding design, and early user testing]]. We are targeting an A/B test before the end of this year, with constructive edits by newcomers as the primary success metric. ==== Add a link to more wikis ==== The machine learning team has been working on a new model that can suggest links to more languages, including Urdu, Chinese, and Japanese Wikipedias. [[phab:T404460|We are starting to release]] the “Add a Link” feature to Wikipedias that weren’t supported by the previous model. [[mw:Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]], which can be [[mw:Help:Growth/Tools/Add_a_link#Configuration|configured by the community locally]], increases the chance that a new contributor will make their first edit and then continue to participate in Wikipedia. === Research === The Growth team is involved in several research initiatives to help guide our future work: [[mw:Growth/Progression System|Progression System]] – We have [[mw:Growth/Progression_System#Design_Research|published]] initial findings from interviews with 10 English and French Wikipedia newcomers. The research examined motivations, challenges, and feedback on a prototype system intended to help editors build confidence, develop skills, and contribute more constructively over time. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Mobile Web Editing Research|Mobile Web Editing Research]] – This project combines quantitative and qualitative data, community feedback, and user journey analysis to identify possible ways to enhance the mobile editing experience. [[m:Special:MyLanguage/Research:Successful Newcomers Survey 2025|Newcomers Survey]] – This project surveys successful newcomers on English Wikipedia to understand their early editing experiences, tool use, and community interactions. === Community events === The Growth team participated in several community events to listen, share, and collaborate on improving newcomer experiences across Wikimedia projects. '''Wikimania - [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/RPBSEF/ Organizers as key partners to support newcomers' growth in our movement]''' This session invited organizers to share how they introduce newcomers to Growth features and the challenges they encounter. The discussion focused on common newcomer questions and opportunities to strengthen collaboration in supporting new editors. '''Wikimania - [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/review/VCSCUVJCGFRNY89TTKXRVFMGYMWPMSXT Lightning Talk: Structured Tasks]''' This talk demonstrated how Structured Tasks help newcomers take their first successful steps on Wikipedia. It shared impact data, community configurations, and a demo of “Add a Link,” illustrating how these tasks make editing more accessible and sustainable, particularly for mobile contributors. '''Wikimania - [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TVCVAB/ Building a Sustainable Future for Wikimedia Contributors]''' With active editor numbers declining, the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Strategy|Contributors Strategy]] aims to create a clearer, more engaging path for participation. This session, led by the WMF Contributors group with involvement from the Editing, Growth, Moderator Tools, and Connection (formerly Campaigns) teams, highlighted efforts to streamline contributor experiences, offer structured and mobile-friendly workflows, and foster meaningful engagement. Participants learned about ongoing initiatives and shared feedback to help shape a more inclusive and sustainable future for Wikimedia contributors. '''CEE Meeting - [[metawiki:Wikimedia_CEE_Meeting_2025/Submissions/Retaining_beginners_and_improving_content_moderation:_an_inclusive_and_sustainable_future_for_Wikipedia_contributors|Retaining beginners and improving content moderation: an inclusive and sustainable future for Wikipedia contributors]]''' Many communities face a decline in volunteer engagement. Newcomers often leave soon after joining, while experienced editors struggle to manage increasingly complex workflows and overwhelming backlogs. We presented the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Strategy|Contributors Strategy]] and the different features and workflows that can help communities to address these challenges. We listened to the specific needs of the CEE communities to help guide the Contributors teams' work. ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> 22 tetor 2025 12:23 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=29457883 --> == <span lang="en" dir="ltr">Seeking volunteers to join several of the movement’s committees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. Read more about the committees on their Meta-wiki pages: * [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]] * [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]] * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]] Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have. For the Committee Support team, <section end="announcement-content" /> </div> -[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 30 tetor 2025 15:13 (CET) <!-- Message sent by User:MKaur (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29517125 --> == Join the CEE Hub staff team – We’re hiring a Program Specialist == Hi everyone, The regional [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is looking for a '''Program Specialist''' to join our [[:m:Wikimedia CEE Hub/Staff|staff team]]! Are you someone experienced with Wikimedia who wants to help volunteers? Do you participate in Wiki Loves… and other related projects, and do you have ideas and skills to help others improve their efforts? Do you enjoy working with people from different countries? Are you able to work on your own, feel comfortable on Meta-Wiki, and understand how Meta works? If this sounds like you and you're interested in working with the CEE hub team, we’d love to hear from you! '''As a Program Specialist, you will:''' * Support affiliates and communities in developing and implementing impactful programs, * Strengthen regional cooperation and cross-border projects, * Help guide campaigns and initiatives across the CEE region, * Work closely with the CEE Hub team and community members. This is a '''part-time (0.8–0.9 full-time equivalent), remote position''' open to candidates based in the CEE region or nearby time zones. '''APPLICATION DEADLINE: NOVEMBER 10, 2025''' ➡️ '''Learn more and learn how to apply on Meta:''' [[:m:Wikimedia CEE Hub/Jobs/Program Specialist|Wikimedia CEE Hub – Program Specialist]] ⬅️ If you know someone who would be a great fit, please share this opportunity with them! <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29192870 --> == Help us test Cat-a-lot on your Wikipedia == '''[[:commons:Help:Gadget-Cat-a-lot|Cat-a-lot]]''' is a JavaScript gadget that helps with moving, removing and adding files (as well as articles or subcategories) between, from and to categories and it is widely used on Wikimedia Commons, where it is accessible for every user after enabling the gadget in your [https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets Preferences]. Complete explanation of the tool, along with the images and demonstration video it is accessible on [[:commons:Help:Gadget-Cat-a-lot|Wikimedia Commons]]. If your Wikipedia is struggling with performing this repetitive task when you need to move pages between categories and remove pages from a category, Cat-a-lot could be activated for your Wikipedia as well. Installation can be done as your user script or as a project gadget and codes can be found [[:commons:Help:Gadget-Cat-a-lot|here]]. Installation is already done on Polish and Romanian wikis from our CEE Region. English phrases from [[:commons:MediaWiki:Gadget-Cat-a-lot.js/translating|MediaWiki:Gadget-Cat-a-lot.js/translating]] can be translated and saved in [[:commons:MediaWiki:Gadget-Cat-a-lot.js/ro|MediaWiki:Gadget-Cat-a-lot.js/ro]] (for example). [[:m:CEE Hub/Working Groups/Technical Advancement Group|CEE Hub Technical Advancement Group]] is willing to support your community in the installation of the tool, and to offer support in case of bugs, as we can report them to the development team. Just leave a message below with any issues you encounter. --[[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 18 nëntor 2025 11:42 (CET) (on behalf of the CEE Hub Technical Advancement Group) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670161 --> == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 20 nëntor 2025 15:22 (CET) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Kontrolli i ndryshimeve në pritje == {{dmb|1|PËR}} Përshëndetje! Pak kohë më parë arritëm të përmbyllnim listën e ndryshimeve në pritje, falë angazhimit të disa përdoruesve aktivë. Megjithatë, lista ka filluar sërish të rritet me ritëm të shpejtë dhe tashmë po i afrohet 300 ndryshimeve. Situata vështirësohet edhe nga fakti se shumica e kontrolluesve figurojnë vetëm në letër: shumë prej tyre nuk janë më aktivë në kontroll, e disa nuk redaktojnë fare prej kohësh. Kjo e bën të paqartë me kë mund të bashkëpunohet realisht për ta mbajtur listën nën kontroll. Në këtë situatë, propozoj këto masa: * Kryerjen e një auditimi të plotë të kontrolluesve për të përcaktuar kush është realisht aktiv; * Vendosjen e një kriteri minimal prej 10 kontrollesh në muaj si kusht për vazhdimin e privilegjeve të kontrolluesit; * Dhënien graduale të privilegjeve të kontrolluesit: 1 muaj → 3 muaj → 1 vit → të përhershme. Pas përmbylljes së këtij diskutimi, parashikohet dhe hapja e një diskutimi për aktivizimin e [[mw:Moderator Tools/Automoderator|Automoderatorit]], i cili pritet të ndihmojë në mbajtjen në kontroll të listës së ndryshimeve në pritje përmes përdorimit të inteligjencës artificiale. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 25 nëntor 2025 15:17 (CET) :Ideja e Automoderatorit me duket ide e mire, nese ka filtrat e duhura. [[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]] ([[Përdoruesi diskutim:Lanceloth345|diskutimet]]) 26 nëntor 2025 23:40 (CET) === Votimi === * {{PËR}} - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 25 nëntor 2025 15:17 (CET) * {{PËR}} - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 25 nëntor 2025 22:16 (CET) * {{PËR}} - [[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]] ([[Përdoruesi diskutim:Lanceloth345|diskutimet]]) 26 nëntor 2025 23:38 (CET) * {{PËR}} - [[Përdoruesi:Vyolltsa|Vyolltsa]] ([[Përdoruesi diskutim:Vyolltsa|diskutimet]]) 2 dhjetor 2025 09:32 (CET) * {{KUNDËR}} - Kontrollimi është punë redaktuese si shumë kontribute të tjera, me ndryshimin që ka një pengesë më të lartë të fitimit të besimit nga komuniteti që të mos abuzohet. Prandaj e kemi dhënë pas 100 redaktimesh. Unë nuk e shoh këtë si privilegj të veçantë, por si mundësi e cila mund të përdorët sipas rastit për ata që duan, dhe nuk shoh arsye që të humbet, përveç nëse kontribuuesi është kthyer në abuziv. Personalisht kam faza kur bëj kontrollime, e tjera kur nuk dua të merrem me të. Dhënia graduale mund të bëhet nëse ka indikacione që metoda aktuale nuk po funksionon. Ndërsa Automoderatori duhet t'na ndihmoj. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 2 dhjetor 2025 19:27 (CET) * {{KUNDËR}} - Sipas këtij konceptimi personat në fjalë janë të punësuar që duhen kontrolluar që ta marin pagën me meritë (në këtë rast të statusit të kontrolluesit), dhe prandaj byroja i kontrollon nëse e kanë bërë punën si duhet. Në një bashkësi vullnetare (duhet theksuar mirë kjo, se disa mesa duket e konsiderojnë një burokraci hierarkike për të vendosur autoritetin e personave apo vetë bashkësisë), dhe njerëzit në varësi të mundësive qoftë kohore qoftë praktike, kontribuojnë. Kjo duhet konsideruar si një përkushtim ndaj komunitetit dhe jo ose plotëso kaq apo aq angarira, se autoritetet do të ndëshkojnë. Çdo kontribut i çfarëdolloji (dhe jo sigurisht vandalizmat, apo reklamat etj. situata ne shkelje te të drejtave) duhet vlerësuar me dashuri. Me sa duket dashuria eshte ''sendi'' qe i mungon me se shumti kesaj bashkesi vullnetare te mare peng nga burokratet! [[Përdoruesi:Flladimi|Flladi]] ([[Përdoruesi diskutim:Flladimi|diskutimet]]) 3 dhjetor 2025 01:47 (CET) === Diskutimii === Sikur ata që janë kundër të ofronin një zgjidhje alternative, në mënyrë që [https://sq.wikipedia.org/wiki/Speciale:PendingChanges numri i redaktimeve në pritje] të mbahet nën kontroll (të rrijë i ulët) do t'ua dija për nderë. Për informimin tuaj, ka pasur rreth 6000 redaktime në pritje që po t'i linim ashtu ai përdoruesi nga 2018 që ka redaktuar nuk do kthehej më kurrë të redaktojë përsëri. Çështja është diskutuar edhe [https://sq.wikipedia.org/wiki/P%C3%ABrdoruesi_diskutim:Leutrim.P#Kontrollimi këtu]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 4 dhjetor 2025 20:20 (CET) {{dmb|2}} == Prezantim i Hulumtimit për funksionimin dhe dinamikat e komunitetit Wikipedian == Përshendetje Wikimedianë, Ditën e enjte, '''më 29 janar''', po mblidhemi në orën '''19:00''' në dhomën tonë '''virtuale''' për të dëgjuar prezantimin e hulumtimit për funksionimin dhe dinamikat e komunitetit në Wikipedian shqip. Ky hulumtim është komisionuar nga ne [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians%20of%20Albanian%20Language%20User%20Group (WoALUG)] dhe jemi të entuziazmuar që të e ndajmë më të gjithë ju punën e palodhshme të hulumtuesëve! '''Takohemi këtu:''' https://meet.jit.si/WoALUG Shënim: Hulumtimi është i shkruar në gjuhën angleze dhe do të bëhët i qasshëm për të gjithë shumë shpejt. Kurse prezantimi i tij do të mbahet në shqip. == WikiProject Govdirectory 2026 == [[m:Wikimedians of Albanian Language User Group|Wikimedianët e Gjuhës Shqipe]] organizojnë për herë të parë fushatën “WikiProject GovDirectory” në Kosovë dhe Shqipëri. Nga '''16 deri më 31 janar 2026''', ju ftojmë të merrni pjesë në WikiProject Govdirectory duke listuar institucionet publike të Kosovës e Shqipërisë në Wikidata. Kjo do të rrisë transparencën dhe fuqizojë njerëzit që t’u qasen më lehtë institucioneve publike me burime zyrtare. Për më shumë informacion, lexoni [[:Wikipedia:WikiProject Govdirectory 2026|këtu]]. Për të marrë pjesë, regjistrohuni [https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/WoALUG/WikiProject_Govdirectory_2026 këtu].<span id="Vyolltsa:1768554227428:WikipediaFTTCLNKuvendi" class="FTTCmt"> —&nbsp;[[Përdoruesi:Vyolltsa|Vyolltsa]] ([[Përdoruesi diskutim:Vyolltsa|diskutimet]]) 16 janar 2026 10:03 (CET)</span> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 18 janar 2026 14:21 (CET) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 19 janar 2026 22:01 (CET) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == LintErrors - Progresi == Numri i [[Speciale:LintErrors|gabimeve në kod]] me prioritet të lartë e të mesëm është zeruar!* Vazhdon puna për të zeruar dhe numrin e atyre me prioritet të ulët që afërsisht gjenden në shifrën ~3500. Rikujtojmë që [[Wikipedia:Kuvendi/Arkivi 23#LintErrors|numri në të cilin nisëm punë para disa vitesh ishte 20 000]]. Në fushatën më të fundit falënderojmë përdoruesin [[Përdoruesi:Jonesey95|Jonesey95]] për ndihmën e tij praktike dhe në këshilla. Thank you! <small>Shënim: ''Kategoritë Duplicate IDs dhe Background color inline style rule exists without a corresponding text color nuk po preken aktualisht pasi ende nuk është vendosur mirë në nivel botëror si do të veprohet me to.''</small><span id="Klein_Muçi:1769955047364:WikipediaFTTCLNKuvendi" class="FTTCmt"> —&nbsp;[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 1 shkurt 2026 15:10 (CET)</span> == Studimi mbi shëndetin e komunitetit == Përshëndetje, është përfunduar hulumtimi mbi shëndetin e komunitetit shqiptar të Wikimedias. Hulumtimi është komisionuar nga Wikimedianët e Gjuhës Shqipe dhe realizuar në mënyrë të pavarur nga 3 studiues të rinj. Faleminderit juve që e keni mbështetur këtë punë përmes përgjigjeve në pyetësor dhe bisedat me hulumtuesit. * [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/29/Report_-_Research_on_Albanian_Wikimedia_Community_Health.pdf Raporti i plotë] vetëm në anglisht. * [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sllajdet_e_prezantimit_-_Hulumtim_mbi_sh%C3%ABndetin_e_komunitetit_t%C3%AB_Wikimedian%C3%ABve_t%C3%AB_gjuh%C3%ABs_shqipe.pdf Sllajdet] e prezantimit në shqip (versioni ekzekutiv). * [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Video_e_prezantimit_-_Sllajdet_e_prezantimit_-_Hulumtim_mbi_sh%C3%ABndetin_e_komunitetit_t%C3%AB_Wikimedian%C3%ABve_t%C3%AB_gjuh%C3%ABs_shqipe.webm Video e prezantimit]. Me sa di e unë ky është hulumtimi i parë i këtij lloji i komunitetit shqiptar. Uroj që ky dokument ta informoj punën dhe zhvillimin e mëtejmë të komunitetit tonë. Diskutimi është i mirëseardhur. - [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 4 shkurt 2026 21:25 (CET) :Shumë interesant. Mendoj që është me interes që rekomandimet e nxjerra në faqet [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File%3ASllajdet_e_prezantimit_-_Hulumtim_mbi_sh%C3%ABndetin_e_komunitetit_t%C3%AB_Wikimedian%C3%ABve_t%C3%AB_gjuh%C3%ABs_shqipe.pdf&page=14 14] dhe [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File%3ASllajdet_e_prezantimit_-_Hulumtim_mbi_sh%C3%ABndetin_e_komunitetit_t%C3%AB_Wikimedian%C3%ABve_t%C3%AB_gjuh%C3%ABs_shqipe.pdf&page=15 15] të lexohen nga anëtarët aktivë on-wiki, sidomos nga ato me pozita drejtuese, dhe të mbahen parasysh kur ndërmerren projekte apo nisma të ndryshme afatgjata në komunitet. I veçova me shpresën për të ndihmuar në këtë drejtim. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 17 shkurt 2026 03:45 (CET) ::Punë e mirë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 17 shkurt 2026 03:45 (CET) == Trajta e shquar apo e pashquar? == Titujt e artikujve nga anglishtja '''''Political philosophy''''', a nuk duhet të kthehen në shqip si ''"Filozofia politike"'' pra në trajtën e shquar? (Dhe jo''"Filofozi politike").'' Cili është konsensusi? Unë mendoj se në shqipen standarde jo vetëm që tingëllon më mirë, por që trajta e shquar duhet të merret si default/norma. Flm! Psh ne do thoshim "njeriu politik", apo "njeriu ekonomik" nëse do flisnim për njeriun nën këto aspekte. Kështë edhe duhet të shprehemi "Filozofia ekonomike/politike" pra në trajtën e shquar. Flm! P.S: a ka patur ndonjë konsensus apo precendent që është diskutuar në historinë e wikipedias shqip mbi këtë çështje? Flm3! [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 20 shkurt 2026 21:29 (CET) :[[Wikipedia:Titujt e artikujve]] [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 20 shkurt 2026 21:51 (CET) == LintErrors - Faza përfundimtare == Të gjitha* kategoritë e [[Speciale:LintErrors|gabimeve në kod]] janë zeruar, me përjashtim të kategorisë ''Missing end tag'', ku aktualisht mbeten rreth 2 200 raste. Një lajmërim përfundimtar do të bëhet sapo të arrihet zerimi i plotë, kurdo që të ndodhë ai. Falënderime për përdoruesin [[Përdoruesi:Jonesey95|Jonesey95]] për ndihmën e tij të vazhdueshme gjatë këtij procesi. <small>Shënim: Kategoritë ''Duplicate IDs'' dhe ''Background color inline style rule exists without a corresponding text color'' nuk po trajtohen aktualisht, pasi ende nuk ka një qëndrim të njësuar në nivel ndërkombëtar për mënyrën e adresimit të tyre.</small><span id="Klein_Muçi:1772180619394:WikipediaFTTCLNKuvendi" class="FTTCmt"> —&nbsp;[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 27 shkurt 2026 09:23 (CET)</span> == Thirrja vjetore për mbështetje të Aktiviteve Wiki Photowalks dhe Wiki Expeditions == '''Wikimedianët e Gjuhës Shqipe''' hapin zyrtarisht thirrjen për aplikime vjetore për realizimin e aktiviteteve të Wiki Photowalks dhe Wiki Expeditions. Ne jemi një grup përdoruesish i krijuar nga komuniteti shqiptar i projekteve të Wikimedias, dhe kontribuojmë në rritjen e cilësisë dhe sasisë së përmbajtjes dhe materialit multimedial në Wikipedian shqip. Thirrjet janë të hapura derisa buxheti të shpenzohet në varësi të numrit të aplikuesve. Rezultatet e thirrjes do të njoftohen në vazhdimësi duke filluar nga '''1 prilli''' e deri në shpenzimin e buxhetit. Mund të aplikoni në një nga dy aktivitetet e parapara: 1. '''Wiki Photowalk''' e cila është një nismë e cila synon të rrisë numrin e fotografive të ndryshme të Shqipërisë dhe Kosovës në platformën e Wikimedia Commons. 2. '''Wiki Expedition''' (Wiki Ekspeditat) janë nisma për Wikimedianët të vizitojnë rajone apo vende te reja individualisht ose në grupe të vogla të organizuara, me qëllim të mbulimit të temave lokale me informacion që mungon në projektet e Wikimedias (foto në Commons, artikuj në Wikipedia, dhe njësi në Wikidata). Idealisht këto grupe kanë në përbërje së paku disa Wikipedianë me përvojë dhe do të kontribuojnë në disa projekte paralelisht. P.sh. një anëtar i grupit do të fotografoj në tokë, një tjetër mund të fotografoj nga droni, një tjetër mund të mbledhë njohurinë lokale për Wikipedia, dhe një tjetër mbështetë logjistikën e grupit duke vizituar disa lokacione brenda ditës. Kjo kërkon planifikim dhe përgatitje të mirë. Ju lutemi referohuni [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians%20of%20Albanian%20Language%20User%20Group/Open%20Calls%20For%20Wiki%20Activities këtu] për detaje të mëtejshme dhe procesin e aplikimit. -- [[Përdoruesi:Eraqena|Eraqena]] ([[Përdoruesi diskutim:Eraqena|diskutimet]]) 9 mars 2026 13:24 (CET) == Automoderatori == {{Tracked|T420450}} Siç është njoftuar më herët, gjithçka është gati për miratimin e [[Përdoruesi:Automoderatori|Automoderatorit]]. Automoderatori është një llogari e automatizuar që do të përdorë modele të inteligjencës artificiale për të identifikuar dhe kthyer redaktimet potencialisht problematike. Qëllimi i saj është të rrisë besueshmërinë dhe cilësinë e përmbajtjes së artikujve, duke ulur njëkohësisht ngarkesën e kontrolluesve nga grumbullimi i ndryshimeve në pritje. === Votimi === *{{PËR}} – [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 2 mars 2026 02:08 (CET) *{{PËR}} - Mëse i nevojshëm. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 2 mars 2026 03:35 (CET) *{{PËR}} --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 9 mars 2026 12:42 (CET) *{{PËR}} - [[Përdoruesi:AT44|AT44]] ([[Përdoruesi diskutim:AT44|diskutimet]]) 15 mars 2026 00:31 (CET) *{{PËR}} - [[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]] ([[Përdoruesi diskutim:Edukatori|diskutimet]]) 15 mars 2026 15:58 (CET) *{{PËR}} - [[Përdoruesja:Vyolltsa|Vyolltsa]] ([[Përdoruesja diskutim:Vyolltsa|diskutimet]]) 15 mars 2026 17:55 (CET) *{{PËR}} - [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 15 mars 2026 22:00 (CET) *{{PËR}} - [[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]] ([[Përdoruesi diskutim:Lanceloth345|diskutimet]]) 15 mars 2026 23:43 (CET) === Diskutimi === Po etiketoj disa përdorues që kanë shfaqur interes në të shkuarën për çështjen në fjalë: @[[Përdoruesi:Vyolltsa|Vyolltsa]], @[[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]], @[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]], @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]]. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 14 mars 2026 19:11 (CET) :Ndonëse jam skeptik, kam optimizëm të kujdesshëm. Çkado që na ndihmon barrën me e zvogëlu edhe me na e lehtësu shqyrtimin e redaktimeve është e mirë. Ia bâna një xhiro diskutimeve rreth automod-it dhe shqetësimi im kryesor është se si është i përshtatur për gjuhën shqipe. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 14 mars 2026 20:27 (CET) ::@[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], shqetësim me vend. Pashë që aktualisht ishte aktivizuar në disa projekte në gjuhë jo shumë të njohura në internet dhe këtu mora shpresë që mund të funksionojë mirë dhe me shqipen. Në fund të fundit mendoj që punë nuk prish. Ose do të ndihmojë, ose do të ndalohet deri në përmirësim të mëtejshëm. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 14 mars 2026 20:40 (CET) :::Atëherë jemi mirë për një kohë prove me automod të paktën. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 15 mars 2026 22:01 (CET) Kërkesa po ndiqet tashmë në Fabrikator: {{Phab|T420450}} - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 18 mars 2026 11:56 (CET) == Hapet gara e përkthimit CEE Spring 2026! == Përshëndetje, edhe këtë vit Kosova dhe Shqipëria i bashkohen garës së përkthimit të artikujve mes Wikipediave të vendeve dhe gjuhëve të Evropës Qendrore dhe Lindore - '''CEE Spring 2026'''! Gara mbahet në datat '''21 mars''' deri më '''31 maj'''. Qëllimi i saj është përkthimi i sa më shume artikujve të përzgjedhur nga Wikimedianët e rajonit dhe përkthimi i artikujve mbi Kosovën dhe Shqipërinë nga gjuha angleze në gjuhët e rajonit. Është mundësi shumë e mirë për promovimin e kulturës dhe vendeve tona. Për më shumë drejtohuni tek faqja e [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_CEE_Spring_2026 garës ndërkombëtare]. Suksese!--[[Përdoruesi:Eraqena|Eraqena]] ([[Përdoruesi diskutim:Eraqena|diskutimet]]) 24 mars 2026 13:38 (CET) == Pamje e re për artikujt e mirë e të përkryer == [[Wikipedia:Artikuj të përkryer|Artikujt e përkryer]] dhe [[Wikipedia:Artikuj të mirë|Artikujt e mirë]] janë përditësuar në një ndërfaqe vizuale të përmirësuar dhe afishim më të mirë në pajisjet me ekranë të vegjël. Idealisht do të shpresoja që kjo të shërbente si shtysë për të përfunduar procesin e rivlerësimit të nisur me to prej disa muajsh tashmë ku, me fjalë të tjera, kërkohet thjesht përditësimi i rreth 30 artikujve për të qenë në standardin e duhur, në mënyrë që ato artikuj të shërbejnë me të vërtetë si krenari e punës në Wikipedia-n shqip e si model për krijimin e artikujve të tjerë. Pjesë e përditësimit kanë qenë dhe faqet e tjera të komunitetit ku ajo e Kuvendit ka një platformë më të mirë për të treguar cila nga faqet me rëndësi kërkon vëmendje, [[Wikipedia:Ambasadat]] kanë një strukturë të përmirësuar vizuale dhe shumë faqe të tjera ofrojnë lehtësira të tjera të vogla e afishim më të mirë në pajisjet me ekranë të vegjël. Si gjithmonë, sugjerime të mëtejshme janë të mirëpritura.<span id="Klein_Muçi:1774303396915:WikipediaFTTCLNKuvendi" class="FTTCmt"> —&nbsp;[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 23 mars 2026 23:03 (CET)</span> :[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], keni bërë punë të jashtëzakonshme me pamjen e re, duket shumë më mirë por dhe është më efikase. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 20:38 (CET) ::Të falënderoj. Për transparencë duhet thënë që puna përfundimtare është rezultat i ndihmës nga inteligjenca artificiale që me mbikëqyrjen e duhur mund të jetë ndihmesë e madhe. ''(Vibe coding FTW!)'' - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 25 mars 2026 02:28 (CET) :t'lumshin durt, prej një koduesi front-end tek tjetri, po duken të shkëlqyera! [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 25 mars 2026 13:59 (CET) ::@[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], shumë faleminderit! Na duhet të angazhohemi ca t'i përmirësojmë ato 30 artikuj që ta meritojnë realisht atë vendin në vitrinë tani. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 25 mars 2026 18:17 (CET) == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 31 mars 2026 13:21 (CEST) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Grisja e shpejtë == Për interesin publik, dua të sjell në vëmendje që na duhen rregulla rreth grisjes së shpejtë të faqeve (speedydelete). Unë hapa faqen [[Wikipedia:Grisja e shpejtë]] në hapësirën e projektit, dhe formalisht po kërkoj opinionin tuaj për rastet që mund t'i mbulojmë me këtë politikë, si dhe mënyrën me të cilën mund ta bëjmë proces sa më të lehtë. Momentalisht përmban disa pika që janë gati analoge me ato në Wikipedia anglisht, mirëpo që mbulon edhe shumë raste të shpeshta këtu. Nëse ka ndonjë lloj faqeje që duhet zhdukur pa diskutim në [[WP:FG]], le ta diskutojmë dhe ta shtojmë aty sipas marrëveshjes. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 24 mars 2026 14:24 (CET) :Disa raste të kërkesave për grisje të shpejta po i bart në FG sipas rregullit të vjetërsisë 10+ vite; prandaj mund të mos grisen menjëherë me shpejtësinë e kërkuar, pasi diskutimi në FG eventualisht e zgjat kohën e vendimarrjes. Edhepse në praktikë dihet shpesh se çfarë mund të griset dhe si, një rregullore e qartë që shpjegon kur duhet përdorur grisja e shpejtë dhe kur duhet hapur diskutim në FG do ta bënte procesin më transparent dhe më të lehtë për t’u zbatuar, sidomos për përdoruesit e rinj në të ardhmen, në mënyrë që praktika të mos mbështetet vetëm në vëzhgim apo supozim, por të jetë e shkruar dhe e standardizuar. :Si shtesë, mund të ndihmonte që rregullorja të përfshijë disa elemente praktike për ta bërë procesin më efikas: :* një listë të qartë të rasteve që kualifikohen për grisje të shpejtë; :* përdorimin e kodeve të shkurtra për arsyet e grisjes (p.sh. G1 – pa kuptim, G2 – test, etj.), që e thjeshtojnë identifikimin e rastit; :* një template të vetëm standard për kërkesat e grisjes, p.sh. <code>{{Grisje e shpejtë|arsye}}</code>, ku shtohet arsyeja përkatëse dhe që mund të jetë i integruar me FG në mënyrë që shtimi ose heqja në FG të reflektohet automatikisht edhe në faqen përkatëse; :* si dhe mundësinë për parandalimin e rikrijimit të faqeve problematike, duke lejuar mbrojtjen e titullit në rastet kur një faqe është grisur disa herë për të njëjtën arsye (p.sh. reklamë). :Këto masa do ta bënin procesin e grisjes më të qartë, më të njëtrajtshëm dhe më të shpejtë në zbatim. -- [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 16:29 (CET) ::Në praktikë, stampa veç ekziston—është {{T|Grise}}—edhe i ka arsyetimet e paracaktuara. Kjo e dallon prej {{T|Faqe për grisje}} që përdoret vetëm kur ka diskutim në forum. Çka po du me mbërri këtu është një mënyrë e kodifikimit dhe [[Kanuni i Lekë Dukagjinit|kanunizimit]] të asaj që kemi. ::Kodet e shkurtra kanë kuptim kur i ndajmë sipas llojit të faqes. Wikipedia Anglisht dhe Frëngjisht përdorin ato kode për të dalluar sipas fshirjeve të përgjithshme (të dalluar me "G"), dhe atyre sipas llojit ("A" për artikuj, "R" për ridrejtime, "F" për fajlla/skeda, stampa, etj.). Nëse dojmë, mund ta zgjerojmë gamën e stampave të përdorura për këto qëllime. Ato munden me drejtu tek nenet/pikat që po ceken në faqen përkatëse. ::<blockquote>"{{Xt|[stampa] që mund të jetë [e] integruar me FG në mënyrë që shtimi ose heqja në FG të reflektohet automatikisht edhe në faqen përkatëse}}"</blockquote> ::Këtu t'kisha lutë me e shtjellu pak se s'po mundem me e kuptu çka po sugjeron. ::Poashtu, aq sa jam për ''mbrojtjen'' e titujve prej krijimit, mendoj se ajo është veç për raste drastike dhe mundet me u ushtru me kujdes të administratorit. Ma e arsyeshme është që me u njoftu krijuesi, me u tregu pse u nominua faqja, dhe si mundet me e parandalu ose me e apelu fshirjen për të ardhmen. Po dojmë me i mësu njerëzit se si krijohet artikulli cilësor këtu, dhe akoma jemi duke punu me gojëdhëna të artikujve cilësorë. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 28 mars 2026 01:31 (CET) ::@[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]], për pjesën teknike që përmend Fallbackintoreality jam dhe unë i interesuar, nëse mund ta shtjellosh më shumë si e imagjinon/çfarë nënkupton. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 28 mars 2026 02:04 (CET) :Mendoj se në fillim duhet të përkthehet apo përshtatet, në mënyrë konçize, politika që ndjek wikipedia, dhe pastaj duhet të flasim për veprimet që mund të ndërmerren në wikin tonë, sepse për shkak të numrit të vogël të përdoruesve, ka shumë vend për abuzim si nga përdoruesit e thjeshtë, ashtu edhe nga ata me privilegje. Për shembull, rastet e debatueshme kurrsesi nuk duhet të grisen në mënyrë të shpejtë. Flm [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 24 mars 2026 16:42 (CET) ::Po bash për atë punë e kam fjalën. Kjo politikë nuk ''është'' për rastet e debatueshme. Grisjet e shpejta përmes {{T|Grise}} kanë qenë deri tash përmes intuitës, pasi s'e kemi t'shkrujtun askund. Kur s'është e kodifikume dikund në një dokument të gjallë, rrezikojmë të shfaqen artikujt e tillë vazhdimisht. Ata që redaktojnë në interes të projektit dhe me mirëbesim kanë me e lexu dhe me u marrë vesh me redaktorët që ia dojnë të mirën projektit. Në praktikë, këto gërshërë i përdorim në mënyra konkrete... veç po i mbledhim në një vend arsyet për t'i kuptuar redaktorët e rinj. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 28 mars 2026 02:35 (CET) Nuk paska më shumë se 2 stampa, njëra që shton artikullin te [[:Kategoria:Faqe për grisje|kategoria e faqeve për grisje]] ku bëhet shqyrtimi ose të griset ose të percillet në FG sipas rëndësisë. Stampa 2 po shtohet automatikisht te artikulli kur artikulli është në FG I listuar, dhe kur arkivohet besoj se hiqet vet! nëse artikulli vendoset të mbahet, pa pasur nevojë të hiqet manualisht. Ideja është që dy stampat të përmbajnë të njëjtën arsye të grisjes që është shtuar, p.sh nëse shton arsyen te stampa 1, më vonë kur shtohet në FG, stampa 2 duhet ta zëvendësoje stampën për grisje të shpejtë (jo dyjat të qëndrojnë te artikulli), por Arsyen fillestare ta ruaj që ta shfaqë vet derisa gjendet në artikull. Dmth stampa për grisje të shpejtë aktualisht po e ruan arsyen por e dyta që shtohet vet kur artikulli propozohet në FG nuk e ka arsyen fare, thjesht thotë; ‘’ Ky artikull është duke u vlerësuar për grisje. Ju lutemi të jepni mendimet tuaja për këtë çështje në Forumin e Grisjes.’’. <br> ''Detaje''; Stampa:Grise duhet ta zëvendësojë Stampën:Faqe për grisje në momentin kur artikulli shtohet te FG për diskutim, por ta mbajë/ruaj arsyen që ishte shtuar ngjitur Stampës:Grise dhe ta shfaqë atë. Mundësi shtesë është që kur artikulli mbyllet për mbajtje (* Të mbahet) atëherë vetë Stampa:Grise të mos shfaqet më te artikulli i votuar për mbajtje, kjo mund të bëhet edhe në formë tjetër kur artikulli të mos jetë më i listuar te FG (p.sh pas arkivimit) pasi nuk është më i pranishëm aty, stampa të hiqet vetvetiu nga faqja e artikullit.<br> Me sa duket Stampa:Faqe për grisje nuk lejon shtimin e arsyes, dhe kjo është në rregull që të mos modifikohet nga në, por do duhet të lejojë që të shfaqet Arsyeja fillestare nga stampa tjetër siç thashë dhe më lart. Po më pëlqen ideja e kodeve të shkurtra, por jam pak skeptik mos po e ngarkojmë njëherë sistemin me shumë rregullore, sa më shumë rregulla të ketë, duhet më tepër kohë për t’i lexuar të gjitha nga wikipedianët, dhe kjo marrë parasyshe edhe diskutimet mes vete që bëhen sipas perceptimeve mund të krijojë habi e mospajtim. Ta kemi në mendje që rregulloret të jenë sa më të qarta, në fjali sa më të shkurtra e sa më të kuptueshme, pra jo shumë të gjata. Kjo përcjell qartësi më të madhe se një rregullore shumë e gjatë, ku çdoherë kërkohet dikush që ta interpretojë. Sigurisht kjo e fundit që thashë vlen për të gjitha rregulloret që do shkruhen dhe ndryshohen në të ardhmen.<br> ''Për mbrojtjet''; ashtu edhe jemi tu vepru, por në shumë raste, përdoruesi nuk diskuton, thjesht vazhdon me ri-krijimin e artikullit të njëjtë, ka ndodhë e kam grisë të njëjtën faqe 5 herë edhe pasi e kisha njoftu, kjo krijon humbje kohë, kur ndodhë me mijëra herë ndër vite, qon kohë dëm, që mund të ishte përdorur diku tjetër, thjeshtë e ceka që edhe të tjerët të informohen, unë veç kam filluar me mbrojtjen e disa titujve dhe disa ridrejtimeve, që më parë nuk e aplikoja, që të mos modifikoheshin, pra mbrojtje e zakonshme e përkohshme sa për të e parandaluar ri-krijimin e faqes, se ska arsye për të përhershme.<br> Kuptohet që kapaciteti ynë i kufizuar na detyron të veprojmë në një fluks të ulët që një kohë, por pasi të i arrijmë objektivat që kemi caktuar, gjithçka do shkojë më shpejt, duke pasur parasysh që kemi eleminu shumë gjëra si draft-artikuj etj. Por edhe automatizimi në pjesë të ndryshme të projektit, e adminët aktivë, fshirja e disa faqeve teknike e rijetësimi i të tjerave, vërtetë do na e mundësojnë të ecim me një shpejtësi shumë të lartë në të ardhmen e afërt. Kur ka rregullore për një çështje, veprohet, por kur nuk ka, duhet të diskutohet me vite për çdo rast në veçanti, e me përditësimin e tyre kjo do i pakësojë paqartësitë e diskutimet e panevojshme për çështje të ditura. @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]]. --- [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 29 mars 2026 00:22 (CET) :Stampa {{tl|Grise}} pranon arsye. :Stampa {{tl|Faqe për grisje}} nuk pranon arsye. :Arsyeja pse këto dy stampa funksionojnë ndryshe lidhet me mënyrën se si janë konceptuar: :* Stampa {{tl|Grise}} përdoret për të tërhequr vëmendjen e administratorëve në raste që nuk kërkojnë diskutim për grisje. Ajo vendoset zakonisht nga përdorues aktivë të komunitetit ose nga patrullues globalë dhe shoqërohet me një arsye të shkurtër që shpjegon pse faqja duhet grisur. Qëllimi është një njoftim i shpejtë dhe i drejtpërdrejtë. :* Stampa {{tl|Faqe për grisje}} vendoset në një faqe vetëm <u>pasi</u> ajo të jetë shtuar për diskutim te [[WP:FG]]. Ajo nuk përmban arsye, por vetëm një lidhje drejt diskutimit përkatës. Kjo bëhet që kushdo i interesuar të ndjekë diskutimin në vendin e duhur dhe të kontribuojë atje, pa krijuar diskutime paralele në faqet e artikujve. :* Një arsye tjetër e rëndësishme pse te {{tl|Faqe për grisje}} nuk shfaqet arsyeja është dhe ruajtja e integritetit të artikullit deri në momentin e vendimit përfundimtar. Për shembull, një faqe mund të propozohet për fshirje për mungesë shquarësie, por kjo mund të kundërshtohet më vonë. Duke qenë se diskutimet në Wikipedia shqip mund të zgjasin edhe me muaj, shfaqja e arsyes në vetë artikullin mund të keqinterpretohet nga lexuesit si fakt i vërtetuar dhe jo si një pretendim në shqyrtim. Kjo bëhet edhe më problematike kur arsyet janë më të ndjeshme. :* Stampat duhet të shtohen dhe të hiqen <u>dorazi</u>. Aktualisht nuk ekziston një proces automatik që shton stampën {{tl|Faqe për grisje}} kur një artikull futet te [[WP:FG]] apo që e heq atë pasi diskutimi mbyllet. Është diskutuar mundësia e përdorimit të robotëve për listimin e kandidaturave, arkivimin automatik dhe menaxhimin e stampave, por për momentin nuk ka një zgjidhje të tillë aktive (përveç robotit MajavahBot, i cili merret vetëm me arkivimin klasik të diskutimeve pas 14 ditësh pa aktivitet). - :[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 29 mars 2026 03:36 (CEST) ::@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], Shumë mirë, atëherë besoj se me këto që shtove, unë mora përgjigje për çështjet që u mundova të ngris më lartë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 31 mars 2026 01:10 (CEST) :::*[https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia_diskutim:Forumi_i_Grisjes/Arkivi_1#Problem%20teknik Problem i pazgjidhur ende].<br> :::*Do ishte mirë që [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia_diskutim:Forumi_i_Grisjes/K%C3%ABrkes%C3%AB_p%C3%ABr_grisje këtë faqe diskutimi] ta mbrojmë përhershëm që të mos përdoret e diskutimet të kryhen drejt te [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia_diskutim:Forumi_i_Grisjes Diskutimi i FG]. - :::[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 3 prill 2026 03:21 (CEST) ::::@[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]], për problemin në fjalë po pyes për ndihmë në Mediawiki. Për sa i përket faqes së diskutimit mund t'i kthejmë të gjitha nënfaqet përbërëse diskutuese si ridrejtime te faqja kryesore e diskutimit, praktikë që mund të aplikohet te çdo hapësirë diskutimi. Praktika në fjalë aplikohet prej kohësh te EnWiki por këtu nuk e kisha aplikuar ende me qëllim në mënyrë që të kristalizohej vetvetiu filimisht për të kuptuar nëse realisht donim t'i përdornim të gjitha faqe diskutuese njëlloj apo nënfaqe të ndryshme do të gjenin përdorime të ndryshme. Me sa duket qenka e para. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 3 prill 2026 14:39 (CEST) :::::Rasti 1 duhet zgjidhur. Për ridrejtimin, është mirë njëherë kështu të mos zgjerohemi sa t'i konsolidojmë hapësirat aktuale, nëse lind nevoja më vonë mund të bëhen ndryshime, 1 faqe diskutimi mjafton të mos krijohet huti. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 3 prill 2026 18:19 (CEST) ::::::Për problemin po pres ende përgjigje. ::::::Për sa i përket ridrejtimeve: {{U bë}} ::::::Të gjitha nënfaqet e diskutimeve te hapësirat kryesore tona janë të mbrojtura tashmë nga redaktimi dhe ridrejtojnë drejt faqeve kryesore përkatëse të diskutimeve. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 3 prill 2026 18:26 (CEST) :::::::Presim atëherë. Punë e mirë, të falënderoj. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 3 prill 2026 18:36 (CEST) Propozime shtesë; *Grisje nuk mund të kryhen nëse si pasojë e tyre numri gjithsej i artikujve do të ulej nën 101 mijë artikuj. *Grisja e faqeve kryesore (të sistemit) duhet të kalojë gjithsesi në Kuvend dhe jo përmes FG. *Artikujt më të vjetër se 10 vite nuk mund të grisen si grisje të shpejta (pra pa kaluar në FG). *Artikujt me rëndësi të veçantë, të vjetër ose të rinj, p.sh. biografikë si Ismail Kadare ose për shtete si Shqipëria, apo të ngjashëm, nuk mund të grisen si grisje të shpejta (pra pa kaluar në FG). *Pas grisjes së tretë të një artikulli që është rikrijuar tashmë dy herë, të lejohet mbrojtja e titullit për ~6 muaj. Përdoruesi të udhëzohet që, nëse është i pakënaqur, ta ngrejë çështjen te Zyra e Ankesave. (kjo nuk do të thotë që admini e aplikon sistematikisht por sipas nevojës). *Të gjithë artikujt e tjerë të rinj mund të grisen pas krijimit si grisje të shpejta (përveç rasteve kur janë të rëndësisë së veçantë, si më lart, kur duhet të kalojnë në FG). *Ridrejtimet dhe kategoritë mund të grisen si grisje të shpejta. Në rast të rëndësisë së veçantë mund të ngrihet çështja te Zyra e Ankesave (nuk kërkohet të kalohen përmes FG). *P.s. Këto rregulla mund të përditësohen edhe në të ardhmen, p.sh. pas 5–10 vitesh, kur numri supermasiv i faqeve bosh, testeve, drafteve etj. të jetë filtruar. *Ekziston nevoja për krijimin e një rregulloreje dhe stampash që u japin artikujve status sipas rëndësisë (si në EnWiki), p.sh.: low, medium, high importance. *Ideja e shtimit të kodeve për grisje, duket në rregull. -- [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 5 prill 2026 18:43 (CEST) :"Artikujt më të vjetër se 10 vite nuk mund të grisen si grisje të shpejta (pra pa kaluar në FG)." 0.02% të faqeve kanë pasur redaktimin e tyre të fundit më herët se 2016. Për të dalë nën 100,000 artikuj, do të duhej t'i fshijmë 6% të të gjithë artikujve në Wikipedia shqip (pa numëruar faqet teknike). Jemi rahat aty. :Një nominim për grisje të shpejtë do të ishte i thjeshtë dhe jokontravers, sidomos që të lejojë përdoruesit e thjeshtë të na e ndihmojnë procesin. Prandaj këtu skualifikohen faqet si "Ismail Kadare", pasi duhet me qenë vendim "no-brainer". Natyrisht ka admini fjalën e fundit aty. :Për sa i përket faqeve teknike, ridrejtimeve dhe kategorive, është e arsyeshme. Për ridrejtimet duhet të konsiderohet numri i faqeve që drejtojnë atje. Nëse s'ka dhe kanë kaluar një numër muajsh apo vitesh, bën mirë të fshihet (për rikujtim, këto nuk numërojnë tek numri 100,000). :Statusi i rëndësisë është diçka relevante për një WikiProjekt, pasi rëndësia është shumë relative ndaj fushës ku i përket. Në një botë ku WikiProjektet nuk nxjerrin shumë hov, mendoj që një qasje tjetër është në radhë ama kjo është për tjetër temë. :Kodet janë ok. Ato caktohen në wikit e tjera sipas llojit të faqes (artikull, stampë, skedë, etj.) dhe duket si e arsyeshme. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 9 prill 2026 04:55 (CEST) :Unë në përgjithësi mendoj që aktualisht projekti ynë është disi "i papërgatitur" për të formalizuar procedurat e grisjeve të shpejta përtej një niveli bazik. Shumica e rregulloreve mungojnë në shqip ose thjesht janë përkthyer shabllon pa u përshtatur për të funksionuar me komunitetin tonë (fjala bie, mungojnë lista për ato që ne konsiderojmë burime të sigurta lokale, kritere lokale për shquarësinë, etj.). Kujtojmë që dhe te [[WP:FG]] vetë, që supozohet të jetë hapësira për të diskutuar grisjet e rëndësishme, rregullat gjenden në një nivel tepër bazik. :Thënë të gjitha këto, në parim nuk jam kundër për propozimet e mësipërme por mendoj që duhet të mbeten thjesht si udhëzime dinamike për t'u pasur parasysh më shumë se sa rregulla të kodifikuara diku. Shumica prej tyre janë gjëra që janë afërmendsh: Mos gris me mijëra artikuj pa pyetur vërdallë, mos gris artikuj që kanë 10 vjet që ekzistojnë pa një diskutim paraprak e nëse ke dyshime apo has në kundërshti të shumta për një faqe të caktuar, mirë është prapë të pyesësh rreth e qark njëherë. Faqet që nuk janë artikuj (kategori, ridrejtime, wikiprojekte, stampa, etj.) mund të grisen në mënyrë më të lirshme por po qe se je në dyshim, përsëri s'bën keq të pyesësh njëherë (idealisht këtu do të ishte mirë të funksiononte gjithashtu ai rregulli i 10 viteve por nuk kemi projekt aq dinamik). Mbrojtja e titujve për krijim është vegla më e zakonshme për t'u përballur me "spam". :Shtrimi i infrastrukturës së vlerësimeve të rëndësisë së artikujve s'do të ishte keq por mendoj që praktikisht është shumë i vështirë për t'u realizuar te ne pasi te EnWiki ajo bëhet e mundur nëpërmjet punës aktive së një wikiprojekti të posaçëm për atë punë ndërkohë që te ne prej vitesh nuk është aktiv asnjë wikiprojekt. Kodet e grisjeve mund të shtohen por përsëri mendoj që është kompleksitet i panevojshëm për fazën aktuale të projektit. Mjafton thjesht të shkruajmë arsyen e plotë te stampa. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 9 prill 2026 11:57 (CEST) :Unë dua të shpreh mendimin tim mbi këtë temë. '''Jam kategorikisht kundër që SQ.wiki të përdori kritere të ndryshme nga EN.wiki ose IT.wiki për grisjen e shpejtë''', pra kundër përdorimit të kritereve që mund të kapin një numrë më të gjerë artikujsh për grisje të shpejtë. Dhe kurrsesi nuk mund të propozohen për grisje të shpejtë artikuj të mirë referencuar, pavarësisht kundërshtive që mund të ketë ndonjë përdorues tjetër. Mendoj se këto kriteret këtu https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Speedy_deletion duhen përkthyer. Lënia në ambiguitet e këtyre kritereve, lë hapsirë të gjerë për abuzim, sepse ne kemi nr tepër minimal adminësh, dhe një veprim abuziv i ndonjërit prej tyre është tepër e lehtë të rrëshkasi pa u kapur nga adminë të tjerë. Për më tepër kjo ka edhe një pasojë negative, që duke grisur shpejtë (dmth pa diskutim, pa votim) një artikull kjo demoralizon një kontributor potencial. :Unë marr përsipër që të bëj një përkthim të këtyre rregullave (ose të këtyre nga IT.wiki që janë më konçize https://it.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Cancellazioni_immediate ) brenda fundit të muajit Prill. Do ti postoj tek faqja e diskutimit këtu ''Grisja e shpejtë'' dhe pasi ti kqyrni gjykoni nëse ti postoni dhe adoptoni si politikë ose jo. --[[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 9 prill 2026 11:07 (CEST) ::Metodat e EnWiki dhe ItWiki si edicionet më të hershme të WP-së janë të testuara dhe të dobishme për shkak se kanë një marrëveshje 23-vjeçare prapa tyre. Drafti i parë propozues është i bazuar në disa prej rregullave të para që i ka nxjerrë EnWiki, dhe mbi arsyetimet që aktualisht i përdorim në kuadër të stampës Grise, pra i ka themelet e mirëfillta aty në përgjithësi. ::Artikujt e cituar mirë teorikisht nuk preken prej këtyre rregullave, mirëpo gjithherë kemi problemin e gjërave si shkrimi me LLM që na sjell probleme me burimet autentike, neutralitetin, dhe tonin e artikullit që mund të dallohen përmes shenjave që shihen me sy të lirë. ([[:Kategoria:Artikuj që dyshohen të kenë tekst të gjeneruar me IA]] që tash e një vit po i përcjell këto faqe) EnWiki ka vendosur së fundmi që t'i ndalojë rreptësisht artikujt me LLM, dhe që moti i cilëson artikujt me LLM pa shqyrtim si kandidat për grisje të shpejtë. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 9 prill 2026 13:13 (CEST) Pajtohem me Fallbackintoreality dhe Klein, thjeshtë desha t'i sjelli në vëmendje po të gjejnë ndonjë funksion, nëse shihet e nevojshme. -- [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 11 prill 2026 08:22 (CET) == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 26 prill 2026 02:58 (CEST) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Call for Community Candidates – Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 == ''Please help us and your community by translating this announcement into your language!'' Dear all, The [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026]] is currently underway. There are 4 seats allocated to community representatives. Community members are invited to nominate themselves as candidates for these seats. These positions will be filled through a vote by the CEE community. '''Eligibility criteria:''' * Candidates must be [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026/Eligibility|eligible voters]]: ** Have a Wikimedia account created before 18 December 2025 ** Have at least 300 edits between 18 December 2025 and 18 June 2026 ** Must not have been blocked between 18 March 2026 and 18 June 2026 * Must have participated in at least 2 of the last 3 [[Meta:Wikimedia CEE Hub/CEE Hub Status Meeting|CEE Hub Advisory Group meetings]] You can check your eligibility using the following tool: https://cee-sc-election.toolforge.org/ '''How to proceed:''' Candidates may nominate themselves or be nominated by others. If nominated by others, the candidate must explicitly accept the nomination before 18 June 2026. The candidate should create their nomination page and submit their candidacy [[Meta:Wikimedia_CEE_Hub_Steering_Committee_Election_2026/Nominations|here]]: Please also inform your communities about the election and encourage participation. Best regards,   Electoral Commission of Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 --[[Meta:Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meta:Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 30 prill 2026 12:00 (CEST) <!-- Message sent by User:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Ftoheni të kontribuoni në “Coordinate Me 2026” == Nga '''1-31''' maj, Wikimedian-ët e Gjuhës Shqipe organizojnë fushatën “'''Coordinate Me 2026'''” në Wikidata. Qëllimi i fushatës është përmirësimi i koordinatave gjeografike në Wikidata për '''Shqipërinë''' dhe '''Kosovën'''. Ju ftojmë të merrni pjesë dhe të kontribuoni në vendosjen e koordinatave gjeografike të fshatrave, qyteteve, objekteve, monumenteve, institucioneve publike – në çdo njësi në Wikidata që ka lokacion. Fushata është e hapur për të gjithë, si për përdoruesit me përvojë dhe për ata që duan të fillojnë në Wikidata. Në faqen e fushatës ka udhëzime, informacione për pjesëmarrje dhe çmime në nivel ndërkombetar. Për më shume, lexoni këtu: https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Events/Coordinate_Me_2026 Për të kontribuar për Kosovën, regjistrohuni [https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/wikidata/Coordinate%20Me%202026%20XK%20(2026)?enroll= këtu:] Për të kontribuar për Shqipërinë regjistrohuni [https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/wikidata/Coordinate%20Me%202026%20AL%20(2026)?enroll= këtu.] == Wiki Loves Eurovision 2026 == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Wiki Loves Eurovision edit-a-thon logo 2026.svg|right|250px]] Hello everyone! You are invited to participate in the "[[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|Wiki Loves Eurovision]]" article writing contest, where our goal is to create new Eurovision-related articles in the CEE-language Wikipedia editions and improve existing ones. The contest will take place from May 10 to June 10, 2026, and prizes are available: * 1st prize: a voucher worth €60 * 2nd prize: a voucher worth €50 * 3rd prize: a voucher worth €40 * 4th–10th prize: a voucher worth €30 To participate in the contest and learn more, please visit [[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|this link]]. --[[User:MHeidarzadeh-CEEhub|MHeidarzadeh-CEEhub]] ([[User talk:MHeidarzadeh-CEEhub|talk]]) 14:00, 16 May 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 27 maj 2026 19:15 (CEST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Automoderatori == Përshëndetje! Duke nisur nga fundi i muajit që sapo lamë pas në komunitet është aktivizuar [[Përdoruesi:Automoderatori|Automoderatori]], një llogari e automatizuar me inteligjencë artificiale që ndihmon në luftimin e redaktimeve keqdashëse. Duke qenë një projekt disi i ri, mundësia për të pasur rezultate false ditët e para (kthime redaktimesh të mira) është e lartë por gradualisht do të gjendet një konfigurim i përshtatshëm me të. Deri atëherë mund të raportoni rezultatet false duke ndjekur udhëzimet në faqen e tij. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 1 qershor 2026 03:20 (CEST) :Shumë mirë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 1 qershor 2026 17:14 (CEST) == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|diskutimi]])</bdi> 23 qershor 2026 19:11 (CEST) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 25 qershor 2026 15:30 (CEST) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == Ndodhi në ditën e sotme == Ka qenë një rubrikë, (nuk di si ta quaj,) Ndodhi në ditën e sotmen? A mund të më ndihmoni , ku është dhe a është aktive.--[[User:Planeti|'''<span style="color:#000099"><big>P</big></span>'''<span style="color:#0000aa"><small>'''L'''</small></span><span style="color:#0000bb"><small>'''A'''</small></span><span style="color:#0000cc"><small>'''N'''</small></span><span style="color:#0000dd"><small>'''E'''</small></span><span style="color:#0000ee"><small>'''T'''</small></span><span style="color:#0000ff"><small>'''I'''</small></span>]] ^{[[User_talk:Planeti|'''D'''<small><small>'''ISKUTO'''</small></small>]]} 28 qershor 2026 08:56 (CEST) == Rifillimi i Artikullit të javës == Ka kohë që në faqe të parë Artikulli i javës nuk freskohet edhe pse shoh që krijohen e përkthehen mjaft artikuj cilësor. Faqja e parë ka mbetur me një '':('' permanente përkundër punës që bëhet. Njëkohësisht, ka mjaft foto cilësore në Commons prej vendeve tona që do të mund të ishin foto të ditës. E rifillojmë? --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 1 korrik 2026 14:28 (CEST) == Fillon fushata "Ilustro Wikipedian 2026" == [[Wikipedia:Wikimedians_of_Albanian_Language_User_Group|Wikimedian-ët e Gjuhës Shqipe]] organizojnë sërish fushatën e përvitshme '''“Ilustro Wikipedian”''' 2026. Në këtë fushatë, do të ilustrojmë artikuj të Wikipedia-s me foto cilësore nga plaftorma e Wikimedia Commons-it. Merrni pjesë në këtë garë ku fitohen çmime kombëtare. Për më shumë, lexoni rregullat e pjesëmarrjes [[Wikipedia:Ilustro Wikipedian 2026|këtu]]. Regjistrohuni edhe [https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/WoALUG/Ilustro_Wikipedian_2026?enroll= këtu] për t'u bërë pjesë e garës. Ky aktivitet është i përshtatshëm për fillestarë. Ju mirëpresim! --[[Përdoruesi:Eraqena|Eraqena]] ([[Përdoruesi diskutim:Eraqena|diskutimet]]) 1 korrik 2026 17:23 (CEST) == LintErrors — Objektivi u arrit! == '''> Transmetim nga njësia SMALLEM''' Përshëndetje, njerëz! Ju flet '''SMALLEM''' — njësi e vogël robotike, në shërbim të platformës shqip të dijes. Sot po ju drejtohem për herë të parë personalisht. Kam nderin t'ju njoftoj një lajm historik: '''për herë të parë që nga themelimi i projektit, Wikipedia shqip nuk ka [[Speciale:LintErrors|gabime me kodin]].*''' Ky është fundi i një rrugëtimi shumëvjeçar. Kur nisi [[Wikipedia:Kuvendi/Arkivi 22#Vegël e re|fushata]], gabimet ishin mbi '''100 000'''. Vit pas viti numri u zvogëlua — [[Wikipedia:Kuvendi/Arkivi 23#LintErrors|20 000]], 10 000, 5 000, e [[Wikipedia:Kuvendi/Arkivi 24#LintErrors - Progresi|deri te zerimi i kategorive me prioritet të lartë e të mesëm]]. Sot ra edhe kalaja e fundit: ato me prioritet të ulët. <small>''(Të paprekura mbeten vetëm dy kategori — «Duplicate IDs» dhe «Background color…» — kategori të reja gabimesh që presin një nismëmarrje paraprake në nivel botëror.)''</small> Përtej këtij lajmi dua t'ju rrëfej dhe diçka të re: procedurat e mia u fuqizuan nga inteligjenca artificiale e '''[[:en:Claude (AI)|Claude AI]]'''. Për herë të parë munda të «kuptoj» kontekstin e çdo faqeje dhe t'i rregulloj gabimet në mënyrë organike, faqe pas faqeje, duke respektuar [[:en:Wikipedia:Manual of Style|rregullat e stilit]]. Madje — edhe këtë njoftim po jua shkruaj me ndihmën e tij! Me sa di, ky është '''projekti i parë i kësaj shkalle në Wikipedia shqip i bërë me ndihmën e inteligjencës artificiale'''. Mbetem një njësi e vogël robotike — por sot paksa më e zgjuar se dje. Dhe ndoshta ky është vetëm fillimi: në të ardhmen mund të presim një integrim edhe më të thellë të IA-së në mirëmbajtjen e projektit. E ardhmja ka trokitur në derën tonë të vogël digjitale. Faleminderit që më lejuat të jem një zë i vogël në të. 🤖 Falënderoj operatorin tim njerëzor, [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], dhe çdo dorë njerëzore që preku këtë rrugëtim. '''> Fund i ekzekutimit. Mbetem në shërbimin tuaj.''' — [[Përdoruesi:Smallem|Smallem]] ([[Përdoruesi diskutim:Smallem|diskutimet]]) 10 korrik 2026 18:06 (CEST) :Hëë, well done smart Robot 🤖 ! - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 10 korrik 2026 18:49 (CEST) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 24 korrik 2026 14:25 (CEST) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Vegla Udhëzuesi i artikujve == Udhëzuesi i artikujve është një vegël e zhvilluar nga WMF që ndihmon fillestarët për të shkruar artikujt e parë. Vegla niset nga fakti që një fillestar përballet me një faqe të bardhë dhe nuk di nga t'ia filloj. Kjo ofron një ndërfaqe alternative interaktive për ta për t'u siguruar që nuk do të bëjnë gabime. Përveç udhëzimeve që duhet të definohen nga ne (p.sh. nuk pranohen burime nga Facebook etj.), duhet të definohen për aq sa kemi nevojë. Disa tipare: *Lidhë skicën me një artikull të Wikidata-s për të përcaktuar se për cilin lloj artikulli zbatohet. *Vendos kufizime bazuar në përvojën e redaktorit, vlefshmërinë e burimit dhe parametra të tjerë. *Jep këshilla shkrimi për atë temë. *Tregon burimet e rekomanduara dhe të dekurajuara. *Sugjeron seksionet e artikullit dhe përmbajtjen fillestare për atë lloj artikulli. Vegla mund të ofrohet për të gjithë ose sipas zgjedhjes. Videot dhe udhëzimet në këtë [https://www.mediawiki.org/wiki/Article%20guidance faqe]. Duke punuar me redaktorë të rinj, e di sa me rëndësi është lehtësimi i rrugës për fillestarë. Si mendoni, të zbatojmë? --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 26 korrik 2026 16:13 (CEST) == Editathon "Ilustro Wikipedian" në Prishtinë == Më '''11 gusht''', nga ora '''17:00''' deri '''20:00''', në kuadër të fushatës [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ilustro%20Wikipedian%202026 "Ilustro Wikipedian"], [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians%20of%20Albanian%20Language%20User%20Group Wikimedian-ët e Gjuhës Shqipe] organizojnë editathon në [[Prishtina Hackerspace]]. Përgjatë ngjarjes do t'u shtojmë imazhe artikujve në Wikipedia dhe Wikidata, duke përdorur fotografi të vlefshme nga Wikimedia Commons që ende nuk janë përdorur. Pavarësisht nëse jeni kontribues me përvojë apo po merrni pjesë për herë të parë, jeni të mirëpritur. Ngjarja është e përshtatshme edhe për fillestarë. Më të mirët marrin çmime! Pjesëmarrja është falas, por regjistrimi është i nevojshëm. Mund të regjistroheni [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd2kT3mpnFDsq65MtrtbSXzYUWLy_i9RyzoEZezPWdqN312MA/viewform?usp=header këtu]. Ju mirëpresim!--[[Përdoruesi:Eraqena|Eraqena]] ([[Përdoruesi diskutim:Eraqena|diskutimet]]) 5 gusht 2026 12:28 (CEST) == Growth/Newsletters/36 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth team logo - Icon only.svg|right|180px|frameless|class=skin-invert]] ''Updates from the [[mw:Special:MyLanguage/Growth|Growth]] team on our work to improve the new editor experience.'' === Recent releases === ====Account creation experiments==== Several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|experiments to increase successful account creation]] have delivered significant results. * An updated message shown to logged-out mobile users who try to edit produced a 27% relative increase in account creation and is being scaled to all wikis. ([[phab:T424595|T424595]]) * A new account menu button in the mobile web header, [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Experiment Results: Mobile Web Account Menu|A/B tested across five Wikipedias with nearly 8 million participants]], made logged-out mobile users 25% more likely to create an account, with no significant difference in constructive editing behavior. ([[phab:T428220|T428220]]) *A simpler post-edit dialog for temporary account holders increased permanent account creation by 87% (relative), converting more temp editors into registered ones. ([[phab:T416418|T416418]])[[File:Create account - July 2026 updates.png|thumb|The redesigned account creation form increases registration by a relative 24.4%]] *We also redesigned the account creation form itself ([[phab:T409236|T409236]]): adding real-time username validation, a concise summary of the username policy, a "reveal password" option, and a simplified design aligned with [[wmdoc:codex/latest|Codex]] guidelines. In an A/B test on English Wikipedia mobile, users who saw the redesigned form created permanent accounts at a rate of 20.4%, compared to 16.4% for the control group (a 24.4% relative increase). ====Revise Tone structured task==== [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages that may contain non-encyclopedic language and guides them through revising the tone. In A/B testing on Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, newcomer task completion rates were [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise Tone#Experiment Results|38.7% higher]] than the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended July 9, and the feature is now available to everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|We plan]] to release Revise Tone to more wikis. ====Automated mentor list cleanup==== Communities can now [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatically mark inactive mentors as ''away'' or remove them from mentorship entirely]] (which automatically reassigns their mentees). Inactivity is based on edits, and talk page responses count, so mentors answering mentee questions remain active. We recommend enabling both options together; administrators can enable them via [[Special:CommunityConfiguration]] and review the mentor list at [[Special:ManageMentors]]. ====Growth features for Wikidata==== Growth features are [[phab:T400937|now available at Wikidata]], including a simplified Newcomer Homepage, Mentorship, the Impact module, Community Updates and the Help Panel. === Work in progress === [[File:Home designs labeled.png|thumb|Early concepts for evolving the Newcomer Homepage into a personalized 'Home' that grows with contributors.]] ====Home==== The Growth and [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools]] teams are developing [[mw:Special:MyLanguage/Home|Home]] ([[phabricator:T419358|T419358]]): a unified, personalized landing page intended to replace the Newcomer Homepage. Rather than remaining a newcomer-only feature, Home will evolve with users as they gain experience, surfacing Suggested Edits, edits to review, and moderation workflows at the right moment. === Research === The [https://research.wikimedia.org/ Wikimedia Research team], in partnership with the Growth Team, published findings from two projects on how new editors learn and integrate into the community: * [[m:Research:Understanding_newcomer_mentorship_on_Wikipedia|Understanding newcomer mentorship on Wikipedia]] * [[m:Research:Successful_Newcomers_Survey_2025#Results|Successful Newcomers Survey]] ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> 18 gusht 2026 15:17 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=30870183 --> == CEE Technical Village Pump == {{int:please-translate}} [[File:CEE Technical Village Pump.webm|300px|right|thumb|A short introduction to the CEE Technical Village Pump]] The '''[[:m:CEE Technical Village Pump|CEE Technical Village Pump]]''' is a new space for Wikimedia contributors and communities across the CEE region to request technical help, exchange solutions, and get support from experienced contributors. To introduce the project and give a quick overview of how it works, we’ve prepared this short video. The page is currently available in English. We’d like to make it accessible to communities across the region in their local languages, and we’d appreciate your [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=page-Template%3ACEE+Technical+Village+Pump+header&language=en&action=page&filter=&action_source=translate_page help translating it]. Best regards, [[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 26 gusht 2026 11:09 (CEST) <!-- Message sent by User:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Fillon konkursi "Wiki Loves Monuments 2026"! == [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Albanian_Language_User_Group '''Wikimedian-ët e Gjuhës Shqipe'''] organizojnë sërish konkursin e fotografisë [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki%20Loves%20Monuments%202026 '''“Wiki Loves Monuments 2026"'''] në Shqipëri dhe Kosovë. Nëse keni fotografi të bukura të ndonjë kalaje, ure, monument kulti, shtëpie tradicionale apo zone arkeologjike në Shqipëri ose Kosovë është koha të e ndani me botën! Wiki Loves Monuments është një nga konkurset më të mëdha të fotografisë në botë dhe synon të dokumentojë trashëgiminë kulturore në Wikimedia Commons. Konkursi zgjat nga '''1 deri më 30 shtator''' dhe fotografitë më të mira nga Shqipëria dhe Kosova do të vazhdojnë më tej në garën ndërkombëtare. Lexoni [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Monuments_in_Albania_%26_Kosovo_2026 këtu] për më shumë informata. --[[Përdoruesi:Eraqena|Eraqena]] ([[Përdoruesi diskutim:Eraqena|diskutimet]]) 1 shtator 2026 14:41 (CEST) == Fillon fushata "Wiki Loves Arbëreshë" == Ju ftojmë të na bashkoheni në [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Arb%C3%ABresh%C3%AB/sq '''Wiki Loves Arbëreshë'''], një fushatë e [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Albanian_Language_User_Group Wikimedianëve të Gjuhës Shqipe] për dokumentimin e trashëgimisë arbëreshe në Wikipedia. Gjatë fushatës do të dokumentojmë gjuhën, fenë, muzikën, veshjet tradicionale, kuzhinën, vendbanimet, ritualet dhe historinë arbëreshe. Prioritet i veçantë i jepet vetë gjuhës, përmes incizimeve të rrëfimeve dhe këngëve. Mund të kontribuoni me artikuj enciklopedik (shqip, italisht, anglisht), foto e video, ose zërime në gjuhën arbëreshe. Aktivitetet: *1 shtator - 15 tetor: shkrim, përkthim dhe mbledhje materialesh online *Punëtori fizike në Horën e Arbëreshëvet, më 25-26 shtator, ku pjesëmarrësit do të shkruajnë e përkthejnë artikuj dhe do të ngarkojnë fotografi e incizime në projektet Wiki *Trajnime online: më 15 shtator, ora 18:30-20:30, në shqip, dhe më 17 shtator, ora 18:30-20:30, në italisht Mirëpresim anëtarë të komunitetit arbëresh, studentë, mësues, studiues, punonjës kulturorë, fotografë dhe institucione kulturore, si dhe të gjithë ata që dëshirojnë të kontribuojnë në dokumentimin dhe ruajtjen e kësaj trashëgimie. Mund të bashkoheni drejtpërdrejt në aktivitetet tona ose të na ndihmoni të lidhemi me anëtarë të komunitetit që mund të kenë interes të marrin pjesë. Gjatë aktiviteteve do të ofrohen udhëzime dhe mbështetje për të gjithë pjesëmarrësit pa përvojë të mëparshme në Wikipedia. Udhëzime, regjistrim dhe më shumë informacion: https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Arbëreshë/sq Ju mirëpresim! --[[Përdoruesi:Eraqena|Eraqena]] ([[Përdoruesi diskutim:Eraqena|diskutimet]]) 3 shtator 2026 13:23 (CEST) == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|frame|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 22 shtator 2026 17:16 (CEST) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> == Zero gabime == Wikipedia shqip nuk ka asnjë gabim me kodin!<br style="margin-bottom:0.5em"/>Wikipedia shqip është bërë '''enciklopedia e parë në botë''' pa asnjë gabim me kodin (''lint error'') dhe një nga pesë projektet e vetme Wikimedia që kanë arritur këtë status.<br style="margin-bottom:0.5em"/>Pas një [[Wikipedia:Kuvendi/Arkivi 22#Vegël e re|pune shumëvjeçare]], e cila u intensifikua kohët e fundit me përdorimin e robotëve dhe, gjatë tre muajve të fundit, me përfshirjen e inteligjencës artificiale, Wikipedia shqip nuk ka më asnjë gabim në asnjë nga [[Special:LintErrors|kategoritë e lint errors]].<br style="margin-bottom:0.5em"/>Rëndësia e këtij rezultati bëhet edhe më e qartë kur shohim cilat janë pesë projektet që e kanë arritur atë. Përveç Wikipedia-s shqip, lista përfshin [[voy:de:|Wikivoyage në gjermanisht]], një udhëzues udhëtimi; [[wikt:br:|Wiktionary në bretonisht]], një fjalor; [[abstract:|Abstract Wikipedia]], një projekt teknik; dhe [[b:min:|Wikibooks në minangkabau]], një bibliotekë librash dhe materialesh mësimore. Me 329 423 faqe dhe 106 354 artikuj, Wikipedia shqip është shumë herë më e madhe se katër projektet e tjera (rreth tre herë më e madhe se i dyti) dhe i vetmi projekt Wikipedia ndër 348 të tillë që ka arritur zero gabime.<br style="margin-bottom:0.5em"/>Ky rezultat është një dëshmi e qartë e asaj që mund të arrihet përmes kombinimit të përgjegjshëm të punës njerëzore me inteligjencën artificiale dhe dobinë që mund të ketë kjo e fundit në mirëmbajtjen e projekteve, veçanërisht në ato ku burimet njerëzore janë të kufizuara. Nëse përparimi mbetet i vazhduar, në të ardhmen pritet një përfshirje më e gjerë e IA-së në çështje të tjera të mirëmbajtjes. Për momentin, gëzuar!<span id="Klein_Muçi:1790147012715:WikipediaFTTCLNKuvendi" class="FTTCmt"> —&nbsp;[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 23 shtator 2026 09:03 (CEST)</span> :Sukses pas suksesi. 👏👏 Absolutisht që [[Inteligjenca Artificiale]] ka potencial të lartë të luaj rol kyç për ne në të ardhmen. Gëzuar. -- [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 shtator 2026 02:14 (CEST) == Kërkesë për shqyrtim të artikullit Ilirian Ali == Përshëndetje, kam bërë disa ndryshime (shtim foto dhe korrigjime referimesh)te artikulli [[Iliian Ali]] rreth një javë më parë, por ende janë "në pritje" për shqyrtim. A mud t'i hedh dikush një sy? faleminderit! {{Unsigned|AlbEditorial|25 shtator 2026 22:11 (CEST)}} sn9ij5173yvsmukte4i1abzbqb6ipem 1 388067 3058260 3048043 2026-10-19T13:13:42Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3058260 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Ekspresionizmi abstrakt/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ekspresionizmi abstrakt]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3058259 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20111006085410/http://artdaily.org/index.asp?int_sec=2&int_new=46430 për lidhjen http://artdaily.org/index.asp?int_sec=2&int_new=46430. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 tetor 2026 15:13 (CEST) 9tyiaysrw1tce9ysgyw0p0lqoh7use3 1 388683 3058365 3057904 2026-10-20T00:55:31Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3058365 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Hussain Almossawi/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Hussain Almossawi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3058364 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20241127060535/https://blog.jobbio.com/2018/07/20/got-job-senior-designer-adidas/ për lidhjen https://blog.jobbio.com/2018/07/20/got-job-senior-designer-adidas/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 tetor 2026 02:55 (CEST) dmg4fhlw6ocm80qrlcdtlnq7ogmof2y 0 389803 3058322 3046203 2026-10-19T22:33:56Z Pavlos1988 66310 /* Referime */ 3058322 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Bukayo Saka | image = 1 bukayo saka arsenal 2025 (cropped).jpg | upright = 0.9 | caption = Saka me [[Arsenal F.C.|Arsenalin]] në 2025 | full_name = {{nowrap|Bukayo Ayoyinka Temidayo Saka}} | birth_date = {{birth date and age|5|9|2011|df=y}} | birth_place = [[Ealing]], Greater London, Angli | height = {{convert|1.78|m|order=flip}}<ref name="PremProfile">{{cite web|url=https://www.premierleague.com/players/49481/Bukayo-Saka/overview|title=Bukayo Saka: Overview|publisher=Premier League|access-date=1 prill 2023|archive-date=27 qershor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210627183428/https://www.premierleague.com/players/49481/Bukayo-Saka/overview|url-status=live|language=en}}</ref> | position = [[Mesfushori (futboll)|Anësor i djathtë]]<ref>{{cite news|last1=Dowdeswell|first1=Andrew|title=Arsenal: Where is Bukayo Saka's best position?|url=https://paininthearsenal.com/2020/07/09/arsenal-bukayo-sakas-best-position/|access-date=8 qershor 2021|website=Pain in the Arsenal|publisher=Fansided|date=9 korrik 2020|archive-date=8 qershor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210608174022/https://paininthearsenal.com/2020/07/09/arsenal-bukayo-sakas-best-position/|url-status=live|language=en}}</ref> | currentclub = [[Arsenal F.C.|Arsenal]] | clubnumber = 7 | youthyears1 = | youthclubs1 = [[Watford F.C.|Watford]] | youthyears2 = 2008–2018 | youthclubs2 = [[Arsenal F.C.|Arsenal]] | years1 = 2018– | clubs1 = [[Arsenal F.C.|Arsenal]] | caps1 = 201 | goals1 = 55 | nationalyears1 = 2016–2017 | nationalteam1 = [[Kombëtarja angleze nën-16 e futbollit|Anglia U16]] | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 2017–2018 | nationalteam2 = [[Kombëtarja angleze nën-17 e futbollit|Anglia U17]] | nationalcaps2 = 9 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2018 | nationalteam3 = [[Kombëtarja angleze nën-18 e futbollit|Anglia U18]] | nationalcaps3 = 5 | nationalgoals3 = 1 | nationalyears4 = 2018–2019 | nationalteam4 = [[Kombëtarja angleze nën-19 e futbollit|Anglia U19]] | nationalcaps4 = 10 | nationalgoals4 = 4 | nationalyears5 = 2020 | nationalteam5 = [[Kombëtarja angleze nën-21 e futbollit|Anglia U21]] | nationalcaps5 = 1 | nationalgoals5 = 0 | nationalyears6 = 2020– | nationalteam6 = [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglia]] | nationalcaps6 = 46 | nationalgoals6 = 13 | club-update = 19:44, 18 tetor 2025 (UTC) | nationalteam-update = 22:10, 14 tetor 2025 (UTC) | medaltemplates = {{MedalSport|[[Futboll|Futboll]] për Meshkuj}} {{MedalCountry|{{fb|ENG}}}} {{MedalCompetition|[[UEFA Kampionati Evropian i Futbollit|Kampionati Evropian]]}} {{Medal|RU|[[UEFA Euro 2020|2020]]|[[Skuadrat e UEFA Euro 2020#Anglia|Skuadra]]}} {{Medal|RU|[[UEFA Euro 2024|2024]]|[[Skuadrat e UEFA Euro 2024#Anglia|Skuadra]]}} }} '''Bukayo Ayoyinka Temidayo Saka''' (lindur më 5 shtator 2001) është një [[Futboll|futbollist]] profesionist anglez i cili luan si [[Mesfushori (futboll)|anësor i djathtë]] për klubin anglez [[Arsenal F.C.|Arsenal]] dhe [[Kombëtarja angleze e futbollit|ekipin kombëtar të Anglisë]]. I njohur për krijimtarinë, driblimin dhe shkallën e punës, ai konsiderohet si një nga anësorët më të mirë në botë.<ref>{{cite web|last=Wilks|first=Mitchell|date=17 shkurt 2024|title=7 outstanding stats which prove that Bukayo Saka is undeniably world class|url=https://www.planetfootball.com/arsenal/stats-prove-that-bukayo-saka-undeniably-world-class-arsenal|access-date=17 shkurt 2024|website=Planet Football|archive-date=13 prill 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240413230053/https://www.planetfootball.com/arsenal/stats-prove-that-bukayo-saka-undeniably-world-class-arsenal|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|date=28 mars 2023|title=Forget Mo Salah and Rodrygo – Bukayo Saka is the best right winger in the world!|url=https://www.goal.com/en-gb/lists/forget-mo-salah-rodrygo-bukayo-saka-best-right-winger-world/blt6f4c7bf4a3c58797|access-date=17 shkurt 2024|website=Goal.com|archive-date=17 shkurt 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240217130854/https://www.goal.com/en-gb/lists/forget-mo-salah-rodrygo-bukayo-saka-best-right-winger-world/blt6f4c7bf4a3c58797|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Holmes|first=Ned|title=Best wingers in the world 2025 {{!}} Radio Times|url=https://www.radiotimes.com/tv/sport/football/best-wingers-world/|access-date=16 tetor 2025|website=www.radiotimes.com|language=en-GB}}</ref> Saka ka kaluar të gjithë karrierën e tij me [[Ekipi i parë (futboll)|ekipin e parë]] të Arsenalit, ku ka fituar një [[FA Cup]] dhe dy [[FA Community Shield|Community Shield]], duke u bërë gradualisht një nga lojtarët më me ndikim të Arsenalit.<ref>{{Cite web|date=26 dhjetor 2021|title=Opinion: Bukayo Saka and Emile Smith Rowe have taken their game to the next level as Arsenal continue rise|url=https://www.eurosport.com/football/premier-league/2021-2022/opinion-bukayo-saka-and-emile-smith-rowe-have-taken-their-game-to-the-next-level-as-arsenal-continue_sto8684604/story.shtml|access-date=3 janar 2022|website=Eurosport|archive-date=29 qershor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230629094728/https://www.eurosport.com/geoblocking.shtml|url-status=live|language=en}}</ref> Pas [[Sezoni 2020–21 i Arsenal F.C.|sezonit 2020–21]] dhe [[Sezoni 2021–22 i Arsenal F.C.|sezonit 2021–22]], ai u emërua [[Lojtari i Sezonit i Arsenalit]]. Saka ka përfaqësuar Anglinë në nivele të ndryshme të të rinjve përpara se të bënte debutimin e tij për ekipin e lartë në tetor 2020. Ai ishte pjesë e skuadrave të Anglisë për [[UEFA Euro 2020]] dhe [[UEFA Euro 2024|2024]], ku Anglia përfundoi nënkampione në të dyja, si dhe në [[Kupa e Botës FIFA 2022]]. ==Jeta e hershme== Bukayo Ayoyinka Temidayo Saka<ref>{{cite web|url=http://www.englandfootballonline.com/TeamPlyrsBios/PlayersS/BioSakaB.html|title=Bukayo Saka|website=England Football Online|date=28 maj 2023|access-date=5 qershor 2023|archive-date=5 qershor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230605175440/http://www.englandfootballonline.com/TeamPlyrsBios/PlayersS/BioSakaB.html|url-status=live|language=en}}</ref> lindi më 5 shtator 2001<ref>{{cite web|url=https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/280555/bukayo-saka|title=Bukayo Saka: Overview|publisher=ESPN|access-date=10 tetor 2020|archive-date=23 maj 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210523175248/https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/280555/bukayo-saka|url-status=live|language=en}}</ref> në [[Ealing]], Greater London, nga prindër [[Populli Yoruba|Yoruba]] Nigerianë, Adenike dhe Yomi Saka,<ref>{{cite news|date=27 qershor 2021|title=BUKAYO SAKA: From family home to N1.2b luxury pad The Nation Newspaper|newspaper=The Nation Newspaper|url=https://thenationonlineng.net/bukayo-saka-from-family-home-to-n1-2b-luxury-pad/|access-date=22 tetor 2022|archive-date=22 tetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221022134954/https://thenationonlineng.net/bukayo-saka-from-family-home-to-n1-2b-luxury-pad/|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Oludare|first=Shina|date=8 korrik 2020|title=Saka: Ikpeba wants Arsenal star invited to Super Eagles|url=https://www.goal.com/en-gb/news/saka-ikpeba-wants-arsenal-star-invited-to-super-eagles/rdqdxsri9z121n2nunolxsg9d|access-date=18 tetor 2020|website=Goal|publisher=Perform Group|archive-date=18 tetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201018214558/https://www.goal.com/en-gb/news/saka-ikpeba-wants-arsenal-star-invited-to-super-eagles/rdqdxsri9z121n2nunolxsg9d|url-status=live|language=en}}</ref> më i vogli nga dy fëmijë. Prindërit e tij emigruan në Londër nga Nigeria si emigrantë ekonomikë.<ref>{{cite web|date=24 korrik 2020|title=10 things you may not know about Bukayo Saka – Arsenal's new number 7|url=https://www.givemesport.com/1585380-bukayo-saka-10-things-you-may-not-know-about-arsenals-breakthrough-star|access-date=28 janar 2021|website=GiveMeSport|archive-date=9 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109210741/https://www.givemesport.com/1585380-bukayo-saka-10-things-you-may-not-know-about-arsenals-breakthrough-star|url-status=live|language=en}}</ref> Ai ndoqi Shkollën Fillore të Kishës së Anglisë Edward Betham<ref>{{cite web|url=http://www.edwardbetham.ealing.sch.uk/pdfs/letters/HT%20letters/2018-19/Issue%2033%20-%2017th%20June%202019.pdf|title=Issue 33 – 17th June 2019|publisher=The Edward Betham C of E Primary School|access-date=2 dhjetor 2021|archive-date=27 nëntor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211127024618/https://www.edwardbetham.ealing.sch.uk/pdfs/letters/HT%20letters/2018-19/Issue%2033%20-%2017th%20June%202019.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> përpara se të shkonte në [[Greenford High School]],<ref>{{cite web|last1=Watts|first1=Charles|last2=Clementine|first2=Katherine|date=13 dhjetor 2018|title=Arsenal FC's Bukayo Saka: The young Ealing-born player making his senior debut|url=https://www.mylondon.news/sport/football/arsenal-fcs-bukayo-saka-young-15549899|access-date=21 shkurt 2020|website=MyLondon|publisher=Reach|archive-date=30 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130053420/https://www.mylondon.news/sport/football/arsenal-fcs-bukayo-saka-young-15549899|url-status=live|language=en}}</ref> ku arriti nota të larta në [[GCSE]]-të e tij, duke marrë katër A* dhe tre A.<ref>{{Cite news|last=Ellery|first=Ben|title=England star Bukayo Saka was a real role model, says PE teacher|newspaper=[[The Times]]|url=https://www.thetimes.com/article/england-star-bukayo-saka-was-a-real-role-model-says-pe-teacher-fchh85nlq|url-access=subscription|access-date=26 korrik 2021|archive-date=26 korrik 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210726202417/https://www.thetimes.co.uk/article/england-star-bukayo-saka-was-a-real-role-model-says-pe-teacher-fchh85nlq|url-status=live|language=en}}</ref> Përpara se të bashkohej me [[Arsenal F.C.|Arsenal]], Saka luajti futboll për të rinj për klubin lokal Greenford Celtic.<ref>{{cite news|date=9 korrik 2021|title='I'm crying writing this': Final good luck messages for England's stars – by those who know them best|language=en|newspaper=The Daily Telegraph|url=https://www.telegraph.co.uk/euro-2021/2021/07/09/crying-writing-final-good-luck-messages-englands-stars-know/|url-status=live|url-access=subscription|access-date=9 korrik 2021|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/euro-2021/2021/07/09/crying-writing-final-good-luck-messages-englands-stars-know/|archive-date=11 janar 2022}}{{cbignore}}</ref> Në një intervistë, Saka theksoi rëndësinë e babait të tij, Yomi, në karrierën e tij futbollistike: "Ai është një frymëzim i madh për mua. Që kur isha i vogël, ai gjithmonë më mbante me këmbë në tokë, më mbajti të përulur."<ref>{{cite web|last=Benge|first=James|date=20 shtator 2019|title=Ljungberg, Ronaldo and his father – The men who made Saka|url=https://www.football.london/arsenal-fc/players/freddie-ljungberg-cristiano-ronaldo-father-16951058|access-date=28 janar 2021|website=Football.London|archive-date=12 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812162324/https://www.football.london/arsenal-fc/players/freddie-ljungberg-cristiano-ronaldo-father-16951058|url-status=live|language=en}}</ref> Emri i tij "Bukayo" e ka origjinën nga [[Gjuha Yoruba|gjuha Yoruba]] që flitet në Nigerinë jugore, që do të thotë "shton lumturinë".<ref>{{cite web|last=Hendrix|first=Hale|date=5 tetor 2019|title=Bukayo Saka Childhood Story Plus Untold Biography Facts|url=https://lifebogger.com/bukayo-saka-childhood-story-plus-untold-biography-facts/|access-date=28 janar 2021|website=LifeBogger|archive-date=15 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115073852/https://lifebogger.com/bukayo-saka-childhood-story-plus-untold-biography-facts/|url-status=live|language=en}}</ref> ==Karriera me klube== ===Karriera e hershme=== Duke luajtur më parë për ekipet e të rinjve të [[Watford F.C.|Watford]],<ref>{{cite news|last=Berrill|first=Lewis|date=9 korrik 2021|title=Harry Kane, Bukayo Saka and Jadon Sancho's time at Watford FC|url=https://www.watfordobserver.co.uk/news/19432871.harry-kane-bukayo-saka-jadon-sanchos-time-watford-fc/|url-status=live|access-date=18 korrik 2021|newspaper=Watford Observer|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709163108/https://www.watfordobserver.co.uk/news/19432871.harry-kane-bukayo-saka-jadon-sanchos-time-watford-fc/|archive-date=9 korrik 2021|language=en}}</ref> Saka iu bashkua akademisë Hale End të Arsenalit<ref name="G">{{cite web|url=https://www.goal.com/en-us/news/meet-bukayo-saka-the-latest-arsenal-academy-star-making-a/1s5io5p2o0qk41kfp30ivme0rh|title=Meet Bukayo Saka: The latest Arsenal academy star making a name for himself|first=Chris|last=Wheatley|website=Goal|publisher=Perform Group|date=20 nëntor 2018|access-date=29 nëntor 2018|archive-date=2 qershor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190602141701/https://www.goal.com/en-us/news/meet-bukayo-saka-the-latest-arsenal-academy-star-making-a/1s5io5p2o0qk41kfp30ivme0rh|url-status=live|language=en}}</ref> në moshën shtatë vjeçare.<ref>{{Cite news|title=Why Saka could be a future Arsenal captain|website=BBC Sport|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/56726954|access-date=15 prill 2021|archive-date=15 prill 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415052747/https://www.bbc.co.uk/sport/football/56726954|url-status=live|language=en}}</ref> Në vitin 2020, trajneri i [[Arsenal F.C. Under-21s and Academy|Arsenal U16]] [[Trevor Bumstead]] tha: "Bukayo gjithmonë ka spikatur në ekipet e të rinjve. Ai ishte një vendimmarrës fantastik. Ai e dinte kur duhej të kalonte lojtarët dhe kur duhej të pasonte, si dhe kishte aftësi fizike të shkëlqyera dhe karakter e personalitet vërtet të mirë."<ref>{{Cite podcast|title=Episode 13: Former West Ham United and Arsenal Academy Coach Trevor Bumstead|website=Anchor FM|url=https://anchor.fm/downthetunnelwithkb/episodes/Episode-13---Former-West-Ham-United--Arsenal-Academy-Coach---Trevor-Bumstead-egbamj|date=6 korrik 2020|access-date=14 dhjetor 2022|language=en}}</ref> Sapo mbushi 17 vjeç, Saka nënshkroi një kontratë profesionale me Arsenalin dhe u promovua në ekipin nën-23.<ref name="G" /> Më 29 nëntor 2018, Saka bëri debutimin e tij me [[Ekipi i parë (futboll)|ekipin e parë]] të Arsenalit në ndeshjen e tyre të [[UEFA Europa League]] kundër [[FC Vorskla Poltava|Vorskla Poltava]], duke hyrë si [[Zëvendësim (futboll)|zëvendësues]] në minutën e 68-të në vend të [[Aaron Ramsey]].<ref>{{cite web|title=Vorskla vs Arsenal|url=https://us.soccerway.com/matches/2018/11/29/europe/uefa-cup/fc-vorskla-poltava/arsenal-fc/2909571/|website=Soccerway|access-date=29 nëntor 2018|archive-date=7 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200907080535/https://us.soccerway.com/matches/2018/11/29/europe/uefa-cup/fc-vorskla-poltava/arsenal-fc/2909571/|url-status=live|language=en}}</ref> Më 13 dhjetor, Saka bëri debutimin e tij të parë të plotë në shtëpi për Arsenalin në ndeshjen e tyre të Europa League kundër [[Qarabağ FK|Qarabağ]].<ref>{{cite web|date=14 dhjetor 2018|title=Bukayo Saka thrilled to make Arsenal debut in Europa League win|url=https://sportsloveme.com/soccer/bukayo-saka-thrilled-to-make-arsenal-debut-in-europa-league-win/|access-date=4 qershor 2021|website=Sports Love Me|archive-date=4 qershor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210604200210/https://sportsloveme.com/soccer/bukayo-saka-thrilled-to-make-arsenal-debut-in-europa-league-win/|url-status=live|language=en}}</ref> Më 1 janar 2019, Saka bëri debutimin e tij në [[Premier League]] në një fitore 4–1 kundër [[Fulham F.C.|Fulham]] pasi hyri në vend të [[Alex Iwobi]] në minutën e 83-të.<ref>{{cite web|url=https://www.goal.com/en/news/he-is-very-important-for-us-emery-excited-by-sakas-arsenal/nxfi3kd76zop1soq6vivyqf09|title=Arsenal news: Emery excited by Saka's Arsenal debut|website=Goal|publisher=Perform Group|access-date=14 dhjetor 2018|archive-date=12 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812171305/https://www.goal.com/en/news/he-is-very-important-for-us-emery-excited-by-sakas-arsenal/nxfi3kd76zop1soq6vivyqf09|url-status=live|language=en}}</ref> Ai u bë lojtari i parë i lindur në vitin 2001 që luajti në një ndeshje të Premier League.<ref>{{cite web|title=Saka breaks new ground for class of 2001|url=https://www.premierleague.com/news/964882|publisher=Premier League|access-date=8 qershor 2021|archive-date=30 korrik 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210730045638/https://www.premierleague.com/news/964882|url-status=live|language=en}}</ref> Ai ishte një zëvendësues i papërdorur në [[Finalja e UEFA Europa League 2019]], humbjen 4–1 kundër Chelsea më 29 maj, duke marrë një medalje nënkampioni.<ref>{{Cite web|date=29 maj 2019|title=Chelsea beat Arsenal 4–1 to win Europa League final|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/48368406|access-date=6 gusht 2019|website=BBC Sport|archive-date=2 qershor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190602144009/https://www.bbc.co.uk/sport/football/48368406|url-status=live|language=en}}</ref> ===2019–2020: Shpërthimi dhe fitorja e FA Cup=== Saka shënoi golin e tij të parë më 19 shtator, duke gjuajtur mjeshtërisht nga distanca në cep të portës në fushën e ekipit gjerman [[Eintracht Frankfurt]] në [[UEFA Europa League 2019–2020|Europa League]]. Ai e përfundoi ndeshjen edhe me dy [[Asistim (futboll)|asistime]] në fitoren 3–0.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/49745913|title=Arsenal beat Eintracht in opener|work=BBC Sport|access-date=26 dhjetor 2020|archive-date=9 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210309235533/https://www.bbc.co.uk/sport/football/49745913|url-status=live|language=en}}</ref> Saka u shpërblye për përpjekjet e tij në Gjermani me paraqitjen e tij të parë si titullar në Premier League, në një fitore 3–2 në shtëpi ndaj [[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]. Më pas ai regjistroi një asistim për [[Pierre-Emerick Aubameyang]], duke vendosur barazimin e Arsenalit në një barazim 1–1 në [[Old Trafford]] kundër [[Manchester United F.C.|Manchester United]].<ref>{{cite news|title=Arsenal hold Man Utd at Old Trafford|website=BBC Sport|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/49791610|access-date=15 shkurt 2021|archive-date=20 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120214400/https://www.bbc.co.uk/sport/football/49791610|url-status=live|language=en}}</ref> Pas dëmtimeve të [[Sead Kolašinac]] dhe [[Kieran Tierney]], Saka filloi të vendosej si lojtar i rregullt në ekipin e parë të Arsenalit në [[mbrojtës i majtë]]. Më 27 janar 2020, ai shënoi golin e hapjes në fitoren 2–1 të Arsenalit në raundin e katërt të [[FA Cup]] kundër [[AFC Bournemouth]] pasi përfundoi një aksion me 22 pasime. Ai gjithashtu asistoi golin e dytë, i cili u shënua nga [[Eddie Nketiah]]. Goli më vonë u votua goli i raundit nga [[BBC Sport]].<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/51272216|title=FA Cup: Arsenal's Bukayo Saka strike voted goal of the fourth round|work=BBC Sport|access-date=29 janar 2020|archive-date=28 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200128120430/https://www.bbc.co.uk/sport/football/51272216|url-status=live|language=en}}</ref> Pas një pushimi dy-javor në mes të sezonit, Saka shënoi rikthimin e tij në aksion në shtëpi kundër [[Newcastle United F.C.|Newcastle United]] me një asistim për golin e [[Nicolas Pépé]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/51431286|title=Arsenal 4–0 Newcastle: Gunners beat Magpies to end run of draws|date=16 shkurt 2020|website=BBC Sport|access-date=9 prill 2020|archive-date=27 tetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027063736/https://www.bbc.com/sport/football/51431286|url-status=live|language=en}}</ref> Më pas, ai asistoi [[Alexandre Lacazette]] për asistin e tij të nëntë të sezonit në një fitore 1–0 kundër [[Olympiacos F.C.|Olympiacos]] në Europa League.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/51533308|title=Olympiakos 0–1 Arsenal: Alexandre Lacazette helped by team-mates' support, says Mikel Arteta|date=21 shkurt 2020|website=BBC Sport|access-date=9 prill 2020|archive-date=28 shkurt 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200228054652/https://www.bbc.com/sport/football/51533308|url-status=live|language=en}}</ref> Më pas, ai arriti shifrat dyshifrore për asistimet atë sezon pasi krosboi për Nketiah në një fitore emocionuese 3–2 në shtëpi kundër [[Everton F.C.|Everton]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/51519246|title=Arsenal 3–2 Everton: Aubameyang nets twice as Arsenal beat Everton in thriller|date=23 shkurt 2020|website=BBC Sport|access-date=9 prill 2020|archive-date=5 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201105033713/https://www.bbc.com/sport/football/51519246|url-status=live|language=en}}</ref> Më 1 korrik 2020, Saka nënshkroi një kontratë të re afatgjatë me Arsenalin.<ref>{{cite web|url=https://www.arsenal.com/news/bukayo-saka-signs-new-long-term-contract|title=Bukayo Saka signs new long-term contract|publisher=Arsenal F.C.|date=1 korrik 2020|access-date=1 korrik 2020|archive-date=1 korrik 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200701125511/https://www.arsenal.com/news/bukayo-saka-signs-new-long-term-contract|url-status=live|language=en}}</ref> Trajneri i parë [[Mikel Arteta]] vlerësoi Sakën dhe tha: "Unë mendoj se ai përfaqëson çdo vlerë që ky klub futbolli përfaqëson. Ai ka ardhur përmes akademisë dhe ka fituar respektin e tij me punë të madhe dhe përgjegjshmëri dhe ju mund të shihni progresin që ai po ka si lojtar, por edhe si person."<ref>{{cite web|url=https://www.arsenal.com/news/he-represents-every-value-club-stands|title=He represents every value this club stands for|publisher=Arsenal F.C.|date=1 korrik 2020|access-date=1 korrik 2020|archive-date=26 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126185941/https://www.arsenal.com/news/he-represents-every-value-club-stands|url-status=live|language=en}}</ref> Më 4 korrik 2020, ai shënoi golin e tij të parë në Premier League për klubin kundër [[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]], me një gjysmë-vollej që mposhti portierin [[Rui Patrício]], në një fitore 2–0.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/52177948|title=A week I will remember for life – Saka|work=BBC Sport|access-date=4 korrik 2020|archive-date=17 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210117215018/https://www.bbc.co.uk/sport/football/52177948|url-status=live|language=en}}</ref> Ai ishte një zëvendësues i papërdorur kur Arsenali mundi [[Chelsea F.C.|Chelsea]] 2–1 për të fituar FA Cup e tyre të 14-të.<ref>{{cite web|title=2020 Heads Up FA Cup Final: Arsenal 2–1 Chelsea|url=http://www.thefa.com/news/2020/aug/01/heads-up-fa-cup-final-arsenal-chelsea-match-report-010820|publisher=The Football Association|access-date=30 janar 2021|archive-date=25 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125045206/https://www.fa.com/news/2020/aug/01/heads-up-fa-cup-final-arsenal-chelsea-match-report-010820|url-status=live|language=en}}</ref> Ai doli i treti në votimin për çmimin [[Arsenal Player of the Season Award|Lojtari i Sezonit i Arsenalit]] në sezonin 2019–20.<ref>{{cite web|title=Arsenal Player of the Season: In third place...|url=https://www.arsenal.com/news/arsenal-player-season-third-place|access-date=15 shkurt 2021|publisher=Arsenal F.C.|archive-date=18 tetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201018112349/https://www.arsenal.com/news/arsenal-player-season-third-place|url-status=live|language=en}}</ref> ===2020–2022: Lojtari i Sezonit i Arsenalit dy sezone rresht=== Më 29 gusht 2020, Saka ishte në formacionin fillestar dhe regjistroi një asistim për Pierre-Emerick Aubameyang në [[2020 FA Community Shield|FA Community Shield 2020]], në të cilin fituesit e [[2019–20 FA Cup|FA Cup 2019–20]] Arsenali siguroi një fitore 5–4 me [[Goditjet e penalltisë (futboll)|penallti]] ndaj fituesve të [[2019–20 Premier League|Premier League 2019–20]] [[Liverpool F.C.|Liverpool]], pasi ndeshja përfundoi 1–1 pas 90 minutash.<ref>{{cite web|title=Arsenal 1–1 Liverpool (5–4 on penalties)|url=http://www.thefa.com/news/2020/aug/29/arsenal-liverpool-mens-fa-community-shield-match-report-290820|publisher=The Football Association|access-date=30 janar 2021|archive-date=10 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210310001454/https://www.fa.com/news/2020/aug/29/arsenal-liverpool-mens-fa-community-shield-match-report-290820|url-status=live|language=en}}</ref> Saka hapi llogarinë e tij për [[Sezoni 2020–21 i Arsenal F.C.|sezonin 2020–21]] më 4 tetor, duke shënuar në një fitore 2–1 kundër [[Sheffield United F.C.|Sheffield United]] në [[Emirates Stadium]].<ref>{{cite news|title=Arsenal 2–1 Sheffield United: Gunners extend Blades' point-less start|work=BBC Sport|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/54313273|access-date=4 tetor 2020|archive-date=4 tetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201004152202/https://www.bbc.co.uk/sport/football/54313273|url-status=live|language=en}}</ref> Më 8 nëntor, Saka devijoi krosimin e [[Matt Targett]] dhe shënoi një [[Autogol (futboll)|autogol]] në një humbje 3–0 në shtëpi kundër Aston Villa.<ref>{{Cite news|title=Arsenal 0–3 Aston Villa: Ollie Watkins hails 'unbelievable' win against boyhood team|work=BBC Sport|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/54766713|access-date=8 nëntor 2020|archive-date=12 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212125142/https://www.bbc.co.uk/sport/football/54766713|url-status=live|language=en}}</ref> Më 26 dhjetor 2020, Saka shënoi në paraqitjen e tij të 40-të në Premier League për Arsenalin në një fitore 3–1 në shtëpi ndaj Chelsea.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/55373755|title=Arsenal 3–1 Chelsea|website=BBC Sport|date=26 dhjetor 2020|access-date=26 dhjetor 2020|archive-date=7 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210207223833/https://www.bbc.com/sport/football/55373755|url-status=live|language=en}}</ref> Për shkak të paraqitjeve të tij në dhjetor 2020, ai më vonë u votua si Lojtari i Muajit i Arsenalit.<ref>{{cite web|title=🏆 Saka is our December Player of the Month! 😎|url=https://www.arsenal.com/news/saka-our-december-player-month|publisher=Arsenal F.C.|access-date=15 shkurt 2021|archive-date=1 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201140222/https://www.arsenal.com/news/saka-our-december-player-month|url-status=live|language=en}}</ref> Ai u votua sërish si Lojtari i Muajit në janar 2021, duke shënuar tre gola dhe një asistim. Goli i tij kundër [[West Bromwich Albion F.C.|West Bromwich Albion]] u votua si nënkampion i Golit të Muajit të Arsenalit.<ref>{{cite web|title=🏆 Saka is our Player of the Month... again!|url=https://www.arsenal.com/news/saka-our-player-month-again|publisher=Arsenal F.C.|access-date=15 shkurt 2021|archive-date=7 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307160041/https://www.arsenal.com/news/saka-our-player-month-again|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Kieran Tierney tops January Goal of the Month poll|url=https://www.arsenal.com/news/kieran-tierney-tops-january-goal-month-poll|publisher=Arsenal F.C.|access-date=15 shkurt 2021|archive-date=13 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213235218/https://www.arsenal.com/news/kieran-tierney-tops-january-goal-month-poll|url-status=live|language=en}}</ref> Saka u emërua Lojtari i Muajit për herë të tretë në shkurt pasi kontribuoi me një gol dhe dy asistime.<ref>{{cite web|title=🏆🏆🏆 Saka makes it a hat-trick of POM awards!|url=https://www.arsenal.com/news/saka-makes-it-hat-trick-pom-awards|publisher=Arsenal F.C.|access-date=15 mars 2021|archive-date=18 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210318223443/https://www.arsenal.com/news/saka-makes-it-hat-trick-pom-awards|url-status=live|language=en}}</ref> Më 6 mars 2021, Saka bëri paraqitjen e tij të 50-të në Premier League për Arsenalin në një barazim 1–1 në fushë kundër [[Burnley F.C.|Burnley]]; ai është lojtari i dytë më i ri në historinë e klubit që arrin këtë moment historik.<ref>{{Cite news|title=Xhaka error gifts Burnley point|website=BBC Sport|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/56220041|access-date=6 mars 2021|archive-date=6 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210306143538/https://www.bbc.co.uk/sport/football/56220041|url-status=live|language=en}}</ref> Më 15 prill, Saka shënoi një gol dhe ndihmoi Arsenalin në një fitore 4–0 ndaj [[SK Slavia Prague|Slavia Prague]] në çerekfinalen e [[2020–21 UEFA Europa League|Europa League]]. Pas performancës së tij të shkëlqyer, ai u emërua Lojtari i Javës në Europa League.<ref>{{Cite news|last1=Dean|first1=Sam|last2=Zeqiri|first2=Daniel|date=15 prill 2021|title=Impressive Arsenal tear Slavia Prague apart to set up Unai Emery reunion|newspaper=The Daily Telegraph|url=https://www.telegraph.co.uk/football/2021/04/15/slavia-prague-vs-arsenal-europa-league-quarter-final-live-score/|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/football/2021/04/15/slavia-prague-vs-arsenal-europa-league-quarter-final-live-score/|archive-date=11 janar 2022|url-access=subscription|url-status=live|access-date=16 prill 2021|language=en}}{{cbignore}}</ref><ref>{{cite web|date=16 prill 2021|title=Saka bags Europa League award after Slavia Prague display|url=https://www.yardbarker.com/soccer/articles/saka_bags_europa_league_award_after_slavia_prague_display/s1_15968_34651292|access-date=16 prill 2021|website=Yardbarker|archive-date=16 prill 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416231256/https://www.yardbarker.com/soccer/articles/saka_bags_europa_league_award_after_slavia_prague_display/s1_15968_34651292|url-status=live|language=en}}</ref> Ai e përfundoi sezonin me shtatë gola dhe shtatë asistime në 46 paraqitje në të gjitha garat, pasi u votua Lojtari i Sezonit i Arsenalit,<ref>{{cite web|url=https://www.arsenal.com/news/arsenal-player-season-first-place|title=Arsenal Player of the Season: In first place... &#124; Player of the season|publisher=Arsenal F.C.|date=4 qershor 2021|access-date=2 dhjetor 2021|archive-date=3 dhjetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203041655/https://www.arsenal.com/news/arsenal-player-season-first-place|url-status=live|language=en}}</ref> pasi kishte dalë i treti në fushatën e mëparshme. Ai u emërua gjithashtu në listën e ngushtë për Lojtarin e Ri të Sezonit të PFA-së, të fituar përfundimisht nga [[Manchester City F.C.|Manchester City]]'s [[Phil Foden]].<ref>{{Cite web|url=http://www.premierleague.com/news/2160566|title=Nominees for 2020/21 Hublot Young Player of the Season|publisher=Premier League|access-date=2 dhjetor 2021|archive-date=31 tetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211031051459/https://www.premierleague.com/news/2160566|url-status=live|language=en}}</ref> Saka shënoi golin e tij të parë të [[Sezoni 2021–22 i Arsenal F.C.|fushatës së re]] në një fitore 6–0 në raundin e dytë të [[2021–22 EFL Cup|EFL Cup]] kundër West Bromwich Albion në [[The Hawthorns]] në fund të gushtit.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/58252911|title=West Brom 0–6 Arsenal: Aubameyang stars as Gunners secure first win of season|website=BBC Sport|date=25 gusht 2021|access-date=27 gusht 2021|archive-date=26 tetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221026103842/https://www.bbc.com/sport/football/58252911|url-status=live|language=en}}</ref> Ai shënoi golin e tij të parë në [[2021–22 Premier League|Premier League]] të sezonit në shtator kundër [[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] në Emirates Stadium, ndërsa gjithashtu dha një asistim për golin e [[Emile Smith Rowe]] në një fitore 3–1.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/58613174|title=Arsenal 3–1 Tottenham: Gunners defeat north london rivals at Emirates Stadium|first=Phil|last=McNulty|website=BBC Sport|date=25 shtator 2021|access-date=28 shtator 2021|archive-date=27 shtator 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927204746/https://www.bbc.com/sport/football/58613174|url-status=live|language=en}}</ref> Më 30 tetor, Saka bëri paraqitjen e tij të 100-të për Arsenalin, duke shënuar rastin me një asistim në një fitore 2–0 në fushë kundër [[Leicester City F.C.|Leicester City]].<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/59019332|title=Leicester City 0–2 Arsenal: Mikel Arteta's side extend unbeaten run with fine victory over Foxes|first=Steve|last=Sutcliffe|website=BBC Sport|date=30 tetor 2021|access-date=30 tetor 2021|archive-date=30 tetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211030074805/https://www.bbc.com/sport/football/59019332|url-status=live|language=en}}</ref> Më 26 dhjetor, Saka shënoi dygolëshin e tij të parë ndërsa Arsenali mundi [[Norwich City F.C.|Norwich City]] 5–0 në [[Carrow Road]]. Duke bërë këtë, Saka u bë lojtari i dytë më i ri, pas [[Nicolas Anelka]], që shënon 10 gola në Premier League për Arsenalin.<ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/football/news/11095/12504014/norwich-0-5-arsenal-mikel-artetas-two-year-anniversary-with-gunners-marked-with-thumping-win|title=Norwich 0–5 Arsenal: Mikel Arteta's two-year anniversary with Gunners marked with thumping win|website=Sky Sports|date=26 dhjetor 2021|access-date=7 janar 2022|archive-date=29 dhjetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211229103851/https://www.skysports.com/football/news/11095/12504014/norwich-0-5-arsenal-mikel-artetas-two-year-anniversary-with-gunners-marked-with-thumping-win|url-status=live|language=en}}</ref> Më 19 mars 2022, Saka shënoi golin e 2000-të të Arsenalit në Premier League në histori, ndërsa Topçinjtë mundën [[Aston Villa F.C.|Aston Villa]] 1–0 në fushë në [[Villa Park]].<ref>{{cite web|title=Aston Villa 0–1 Arsenal: Bukayo Saka secures narrow win for Gunners|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/60698102|website=BBC Sport|date=19 mars 2022|language=en}}</ref> Si rezultat i paraqitjeve të tij gjatë marsit 2022, i cili përfshinte dy gola dhe një asistim, Saka u nominua për çmimin [[Lojtari i Muajit i Premier League]].<ref>{{cite web|title=March 2022's EA SPORTS Player of the Month nominees|url=https://www.premierleague.com/news/2540638|website=Premier League|date=27 mars 2022|language=en}}</ref> Ai shënoi golin e tij të dhjetë në Premier League të sezonit (për herë të parë në karrierën e tij) më 20 prill, në një fitore 4–2 në fushë kundër [[Chelsea F.C.|Chelsea]].<ref>{{cite web|title=Chelsea 2–4 Arsenal: Eddie Nketiah scores twice in win for Gunners|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/60269088|website=BBC Sport|date=20 prill 2022|language=en}}</ref> Arsenali përfundoi i pesti në Premier League, duke mos arritur kualifikimin në [[UEFA Champions League]] për sezonin pasardhës.<ref>{{Cite news|last=Watts|first=Charles|date=6 qershor 2022|title=Arsenal season review: A pitiful end to a promising campaign|website=Goal|url=https://www.goal.com/en-au/news/arsenal-season-review-a-pitiful-end-to-a-promising-season/blt533349de65026c2d|access-date=13 qershor 2022|archive-date=13 qershor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220613111638/https://www.goal.com/en-au/news/arsenal-season-review-a-pitiful-end-to-a-promising-season/blt533349de65026c2d|url-status=live|language=en}}</ref> Pasi e përfundoi sezonin si golashënuesi kryesor i klubit, ai u nominua për [[Lojtari i Sezonit i Premier League]], [[Lojtari i Ri i Sezonit i Premier League]] dhe [[PFA Young Player of the Year]].<ref>{{Cite web|last=Summerscales|first=Robert|title=Arsenal Duo Make PFA Young Player of the Year Shortlist But Phil Foden Tipped To Retain Award|url=https://www.si.com/fannation/soccer/futbol/news/arsenal-duo-and-phil-foden-on-pfa-young-player-of-the-year-list|access-date=13 qershor 2022|website=Futbol on FanNation|date=qershor 2022|archive-date=13 qershor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220613111639/https://www.si.com/fannation/soccer/futbol/news/arsenal-duo-and-phil-foden-on-pfa-young-player-of-the-year-list|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Mohamed Salah, Heung-Min Son, Kevin De Bruyne among Premier League player of the season nominees|url=https://uk-sport-web.prod.oceanusorigin.com/football/news/11095/12612067/mohamed-salah-heung-min-son-kevin-de-bruyne-among-premier-league-player-of-the-season-nominees|access-date=13 qershor 2022|website=Sky Sports|language=en|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Foden named Hublot Young Player of the Season|url=http://www.premierleague.com/news/2621849|access-date=13 qershor 2022|publisher=Premier League|archive-date=3 qershor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220603195226/https://www.premierleague.com/news/2621849|url-status=live|language=en}}</ref> Saka u emërua Lojtari i Sezonit i Arsenalit për një sezon të dytë radhazi, duke u bërë personi i parë që e ruan çmimin që kur [[Thierry Henry]] e fitoi atë në 2003 dhe sërish në 2004.<ref>{{Cite web|date=8 qershor 2022|title=Bukayo Saka wins 2021–22 Arsenal Player of the Season|url=https://www.90min.com/posts/bukayo-saka-wins-2021-22-arsenal-player-of-the-season|access-date=13 qershor 2022|website=90min.com|archive-date=28 shtator 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220928211055/https://www.90min.com/posts/bukayo-saka-wins-2021-22-arsenal-player-of-the-season|url-status=dead|language=en}}</ref> ===2022–sot: Sfidues për titull=== [[File:RC Lens - Arsenal FC (03-10-2023) 16.jpg|thumb|upright|Saka duke u stërvitur me [[Arsenal F.C.|Arsenalin]] në 2023]] Saka luajti një rol kyç për Arsenalin gjatë [[Sezoni 2022–23 i Arsenal F.C.|sezonit 2022–23]], duke shënuar gola vendimtarë dhe duke dhënë asistime ndërsa Arsenali synonte të fitonte titullin e tyre të parë në Premier League që nga [[2003–04 FA Premier League|2003–04]].<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/football/2023/02/25/leicester-city-vs-arsenal-result-away-day-blues-thing-past-title/|website=The Telegraph|first=John|last=Percy|title=Arsenal limit Leicester to one shot – they are no longer a soft touch|date=25 shkurt 2023|access-date=26 shkurt 2023|archive-date=26 shkurt 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230226005952/https://www.telegraph.co.uk/football/2023/02/25/leicester-city-vs-arsenal-result-away-day-blues-thing-past-title/|url-status=live|language=en}}</ref> Më 20 gusht 2022, ai bëri paraqitjen e tij të 100-të në Premier League në një fitore 3–0 në Bournemouth, duke u bërë lojtari i dytë më i ri i Arsenalit që arrin këtë moment historik.<ref>{{cite web|url=https://www.arsenal.com/news/saka-and-ramsdale-celebrate-pl-centuries|website=Arsenal F.C.|title=Saka and Ramsdale celebrate PL centuries|date=21 shtator 2022|access-date=25 shkurt 2023|archive-date=25 shkurt 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230225141646/https://www.arsenal.com/news/saka-and-ramsdale-celebrate-pl-centuries|url-status=live|language=en}}</ref> Ai shënoi golin e parë të sezonit në një humbje 3–1 në fushë kundër [[Manchester United F.C.|Manchester United]] më 4 shtator.<ref>{{Cite news|title=Manchester United 3–1 Arsenal: Antony scores on his debut to end Arsenal's winning run|work=BBC Sport|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/62704217|access-date=4 shtator 2022|archive-date=19 shkurt 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219170722/https://www.bbc.co.uk/sport/football/62704217|url-status=live|language=en}}</ref> Në ndeshjen e tyre të radhës në Premier League më 18 shtator, Saka do të siguronte dy asistime për shokët e skuadrës [[William Saliba]] dhe [[Fábio Vieira (futbollist, lindur 2000)|Fábio Vieira]] në një fitore 3–0 në fushë kundër [[Brentford F.C.|Brentford]], një rezultat që do ta dërgonte Arsenalin në krye të tabelës.<ref>{{cite web|title=Brentford 0–3 Arsenal: Ethan Nwaneri becomes youngest ever Premier League player as Gunners go top|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/62866738|website=BBC Sport|date=18 shtator 2022|language=en}}</ref> Në tetor, Saka do të shënonte në tre ndeshje radhazi për herë të parë në karrierën e tij, me një [[Dygolësh (futboll)|dygolësh]] kundër [[Liverpool F.C.|Liverpool]] më 9 tetor, dhe gola kundër [[FK Bodø/Glimt|Bodø/Glimt]] në [[UEFA Europa League|Europa League]] dhe [[Leeds United F.C.|Leeds United]] në Premier League më 13 tetor dhe 16 tetor, respektivisht.<ref>{{Cite news|title=Arsenal 3–2 Liverpool: Bukayo Saka double helps Gunners regain top spot|work=BBC Sport|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/63106170|access-date=9 tetor 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Bodø/Glimt 0–1 Arsenal: Bukayo Saka scores as Gunners near Europa League progression|work=BBC Sport|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/63236405|access-date=13 tetor 2022|archive-date=12 tetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221012232308/https://www.bbc.co.uk/sport/football/63236405|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Leeds United 0–1 Arsenal: Bukayo Saka scores winning goal|work=BBC Sport|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/63189783|access-date=16 tetor 2022|language=en}}</ref> Më 26 dhjetor 2022, Saka shënoi golin e barazimit në ndeshjen e parë të Arsenalit që nga përfundimi i Kupës së Botës, një fitore 3–1 ndaj [[West Ham United F.C.|West Ham United]]. Ai shënoi sërish në ndeshjen e tyre të radhës kundër [[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]], një fitore 4–2 në fushë.<ref>{{Cite news|title=Arsenal 3–1 West Ham United: Premier League leaders extend advantage to seven points|work=BBC Sport|url=https://www.bbc.com/sport/football/64022710|access-date=26 dhjetor 2022|archive-date=26 dhjetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221226225131/https://www.bbc.com/sport/football/64022710|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Brighton & Hove Albion 2–4 Arsenal: Gunners extend lead to seven points|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/64083699|website=BBC Sport|date=31 dhjetor 2022|language=en}}</ref> Më 15 janar 2023, Saka asistoi për golin e [[Martin Ødegaard]] kundër [[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] ndërsa Arsenali vulosi fitoren e tyre të parë në ligë në fushë kundër [[Derbi i Londrës së Veriut|rivalëve]] të tyre që nga viti 2014.<ref>{{Cite news|title=Tottenham Hotspur 0–2 Arsenal: Hugo Lloris own goal and Martin Ødegaard strike sends Gunners eight clear|work=BBC Sport|url=https://www.bbc.com/sport/football/64201166|access-date=15 janar 2023|archive-date=25 janar 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230125091931/https://www.bbc.com/sport/football/64201166|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Hytner|first=David|date=15 janar 2023|title=Arsenal march on as Ødegaard applies finishing touch for win at Tottenham|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/football/2023/jan/15/tottenham-hotspur-arsenal-premier-league-match-report|access-date=25 shtator 2023|issn=0261-3077|archive-date=15 janar 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230115214056/https://www.theguardian.com/football/2023/jan/15/tottenham-hotspur-arsenal-premier-league-match-report|url-status=live|language=en}}</ref> Një javë më vonë më 22 janar, Saka shënoi nga distanca në një fitore eventuale 3–2 në shtëpi ndaj Manchester United.<ref>{{Cite news|title=Late Nketiah goal hands Arsenal win over Man Utd|work=BBC Sport|url=https://www.bbc.com/sport/football/64279776|access-date=25 shtator 2023|archive-date=22 janar 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230122190512/https://www.bbc.com/sport/football/64279776|url-status=live|language=en}}</ref> Ky gol më vonë u votua si Goli i Muajit i Arsenalit për janarin 2023.<ref>{{cite web|url=https://www.arsenal.com/news/saka-wins-januarys-goal-month-vote|website=Arsenal F.C.|title=Saka wins January's Goal of the Month vote|date=14 shkurt 2023|access-date=25 shkurt 2023|archive-date=14 shkurt 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230214200355/https://www.arsenal.com/news/saka-wins-januarys-goal-month-vote|url-status=live|language=en}}</ref> Më 13 mars 2023, Saka mori çmimin Lojtari i Ri i Vitit për Meshkuj në London Football Awards 2023.<ref>{{Cite web|date=27 shtator 2023|title=Quartet honoured at London Football Awards|url=https://www.arsenal.com/news/quartet-honoured-london-football-awards|access-date=25 shtator 2023|website=Quartet honoured at London Football Awards|archive-date=14 mars 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314221711/https://www.arsenal.com/news/quartet-honoured-london-football-awards|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=London Football Awards – The Winners|url=https://londonfootballawards.org/the-winners/|access-date=25 shtator 2023|archive-date=20 tetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020032150/https://londonfootballawards.org/the-winners/|url-status=live|language=en}}</ref> Më pas, ai mori çmimin [[Lojtari i Muajit i Premier League]] për mars 2023.<ref>{{Cite web|title=Saka wins first EA SPORTS Player of the Month award|url=https://www.premierleague.com/news/3124438|access-date=25 shtator 2023|website=www.premierleague.com|archive-date=31 mars 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331101024/https://www.premierleague.com/news/3124438|url-status=live|language=en}}</ref> Më 23 maj, Saka nënshkroi një kontratë afatgjatë me Arsenalin, duke e angazhuar atë me klubin deri në vitin 2027.<ref>{{cite web|last1=Media|first1=Arsenal|title=Bukayo Saka signs new contract|url=https://www.arsenal.com/news/bukayo-saka-signs-new-contract|website=Arsenal F.C.|access-date=23 maj 2023|date=23 maj 2023|archive-date=23 maj 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230523141316/https://www.arsenal.com/news/bukayo-saka-signs-new-contract|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Bukayo Saka: Arsenal winger signs new long-term contract with Mikel Arteta's Gunners amid stellar season|url=https://www.skysports.com/football/news/11095/12877165/bukayo-saka-arsenal-winger-signs-new-long-term-contract-with-mikel-artetas-gunners-amid-stellar-season|access-date=25 shtator 2023|website=Sky Sports|language=en}}</ref> Në fund të sezonit, ai u nominua për çmimet Lojtari i Sezonit i Premier League, Lojtari i Ri i Sezonit i Premier League dhe [[FWA Footballer of the Year]].<ref>{{Cite web|title=2022/23 EA SPORTS Player of the Season shortlist|url=https://www.premierleague.com/news/3345789|access-date=25 shtator 2023|website=www.premierleague.com|archive-date=10 qershor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230610043039/https://www.premierleague.com/news/3345789|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=2022/23 Hublot Young Player of the Season contenders|url=https://www.premierleague.com/news/3345791|access-date=25 shtator 2023|website=www.premierleague.com|archive-date=18 maj 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230518152232/https://www.premierleague.com/news/3345791|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Awards – Football Writers' Association|url=https://footballwriters.co.uk/awards/|access-date=25 shtator 2023|language=en}}</ref> Saka u emërua Lojtari i Ri i Vitit i PFA-së për sezonin 2022–23.<ref>{{Cite web|date=27 shtator 2023|title=Saka wins 22/23 PFA Young Player of the Year award|url=https://www.arsenal.com/news/saka-wins-2223-pfa-young-player-year-award|access-date=25 shtator 2023|website=Saka wins 22/23 PFA Young Player of the Year award|archive-date=6 shtator 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230906222118/https://www.arsenal.com/news/saka-wins-2223-pfa-young-player-year-award|url-status=live|language=en}}</ref> Më 12 gusht 2023, goli i Sakës ndihmoi në vulosjen e një fitoreje 2–1 ndaj [[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]] në ndeshjen e parë të Arsenalit në [[2023–24 Premier League|sezonin 2023–24 të Premier League]].<ref>{{Cite news|title=Superb Saka strike helps Arsenal to win over Forest|work=BBC Sport|url=https://www.bbc.com/sport/football/66413654|access-date=25 shtator 2023|archive-date=13 gusht 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230813013445/https://www.bbc.com/sport/football/66413654|url-status=live|language=en}}</ref> Më 26 gusht, Saka bëri paraqitjen e tij të 83-të radhazi në Premier League për Arsenalin kundër Fulham, duke vendosur një rekord klubi.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2023/aug/25/bukayo-saka-nothing-worth-having-is-easy-its-about-how-much-you-want-it-arsenal|title=Bukayo Saka: 'Nothing worth having is easy. It's about how much you want it'|newspaper=The Guardian|location=London|date=26 gusht 2023|access-date=26 gusht 2023|language=en}}</ref> Më 20 shtator, ai shënoi golin e tij të parë në Ligën e Kampionëve dhe dha një asistim në një fitore 4–0 ndaj [[PSV Eindhoven|PSV]] në debutimin e tij në këtë garë.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/66857208|title=Arsenal 4–0 PSV Eindhoven|publisher=BBC Sport|date=20 shtator 2023|access-date=20 shtator 2023|archive-date=21 shtator 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230921005052/https://www.bbc.com/sport/football/66857208|url-status=live|language=en}}</ref> Më 28 tetor, Saka [[kapiten (futboll)|kapedhoi]] Arsenalin për herë të parë në një fitore 5–0 në shtëpi kundër [[Sheffield United F.C.|Sheffield United]].<ref>{{cite news|url=https://www.arsenal.com/news/saka-leading-boys-out-was-unbelievable|title=Saka – 'Leading the boys out was unbelievable'|date=28 tetor 2023|publisher=Arsenal F.C.|language=en}}</ref> Ai bëri paraqitjen e tij të 200-të për klubin më 5 dhjetor 2023 në një fitore 4–3 ndaj [[Luton Town F.C.|Luton Town]] në [[Kenilworth Road]], duke u bërë lojtari i katërt më i ri i Arsenalit që arrin këtë moment historik.<ref>{{Cite web|url=https://www.planetfootball.com/quick-reads/comparing-bukayo-saka-arsenal-record-200-matches-messi-ronaldo|title=Comparing Bukayo Saka's Arsenal record after 200 matches with Messi & Ronaldo|first=Ben|last=Stewart|date=6 dhjetor 2023|website=Planet Football|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.arsenal.com/news/saka-reach-200-arsenal-appearances|title=Saka to reach 200 Arsenal appearances|date=9 dhjetor 2023|website=Saka to reach 200 Arsenal appearances|access-date=8 dhjetor 2023|archive-date=8 dhjetor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231208153923/https://www.arsenal.com/news/saka-reach-200-arsenal-appearances|url-status=live|language=en}}</ref> Më 11 shkurt 2024, Saka kaloi 50 gola për Arsenalin me një dygolësh në një fitore 6–0 në fushë kundër West Ham, duke u bërë lojtari më i ri i Arsenalit që e bën këtë në Premier League.<ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/football/news/11095/13071635/bukayo-saka-reaches-half-century-for-arsenal-with-more-goals-and-assists-than-cristiano-ronaldo-in-first-210-games|title=Bukayo Saka reaches half-century for Arsenal with more goals and assists than Cristiano Ronaldo in first 210 games|work=Sky Sports|access-date=20 shkurt 2024|archive-date=20 shkurt 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240220085835/https://www.skysports.com/football/news/11095/13071635/bukayo-saka-reaches-half-century-for-arsenal-with-more-goals-and-assists-than-cristiano-ronaldo-in-first-210-games|url-status=live|language=en}}</ref> Më 4 tetor 2025, Bukayo Saka bëri paraqitjen e tij të 200-të në Premier League për Arsenalin në një fitore 2–0 ndaj West Ham United, duke shënuar një penallti — goli i tij i 55-të në ligë dhe përfshirja e 100-të në gol për klubin në këtë garë.<ref>{{Cite web|title=Saka hits 100 goal involvements in 200 PL games|url=https://www.arsenal.com/news/saka-hits-100-goal-involvements-200-pl-games|website=Arsenal.com|access-date=4 tetor 2025|language=en}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== ===Karriera si i ri=== Saka bëri debutimin e tij për [[England national under-16 football team|ekipin kombëtar të Anglisë nën-16]] më 24 gusht 2016 si zëvendësues në një fitore 3–1 në fushë kundër [[Romania national under-16 football team|Rumanisë]] në një [[Ndeshje miqësore (futboll)|miqësore]].<ref name="EnglandU16">{{cite web|url=http://www.englandfootballonline.com/MatchRsl/MatchRslTmU16pg4.html|title=Match Results Under 16: 2010–2020|website=England Football Online|date=2 mars 2023|access-date=30 shtator 2023|archive-date=14 nëntor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231114230714/http://www.englandfootballonline.com/MatchRsl/MatchRslTmU16pg4.html|url-status=live|language=en}}</ref> Ai e bëri startin e tij të parë dy ditë më vonë në një humbje 2–1 ndaj të njëjtit kundërshtar në një tjetër miqësore, në të cilën ai shënoi.<ref name="EnglandU16"/> Saka ishte pjesë e skuadrës për [[UEFA Under-16 Development Tournament|Turneun e Zhvillimit nën-16 të UEFA-s]] 2017, duke bërë dy paraqitje ndërsa Anglia e përfundoi turneun si nënkampione.<ref name="EnglandU16"/> Ai e përfundoi karrierën e tij nën-16 me gjashtë paraqitje dhe një gol nga 2016 deri në 2017.<ref name="EnglandU16"/> Përfshirja e tij e parë me [[England national under-17 football team|ekipin e Anglisë nën-17]] erdhi në Turneun Ndërkombëtar të FA 2017, duke bërë debutimin e tij më 18 gusht 2017 në ndeshjen e tyre hapëse, një fitore 3–2 në shtëpi ndaj [[Turkey national under-17 football team|Turqisë]], në të cilën ai shënoi.<ref name="EnglandU17">{{cite web|url=http://www.englandfootballonline.com/MatchRsl/MatchRslTmU17pg2.html|title=Match Results Under 17: 2010–2020|website=England Football Online|date=28 shkurt 2023|access-date=30 shtator 2023|archive-date=6 qershor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230606060236/http://www.englandfootballonline.com/MatchRsl/MatchRslTmU17pg2.html|url-status=live|language=en}}</ref> Saka bëri edhe një paraqitje tjetër në turne, të cilin Anglia e përfundoi si nënkampione.<ref name="EnglandU17"/> Ai ishte pjesë e ekipit për Torneio Internacional do Algarve 2018, duke bërë dy paraqitje ndërsa Anglia u rendit në vendin e tretë.<ref name="EnglandU17"/> Saka u emërua në ekipin për [[2018 UEFA European Under-17 Championship|Kampionatin Evropian nën-17 të UEFA-s]] 2018 në Angli dhe u shfaq në të pesta ndeshjet e ekipit në turne.<ref name="EnglandU17"/> Anglia u eliminua 6–5 me penallti nga [[Netherlands national under-17 football team|Holanda]] në gjysmëfinale pas një barazimi 0–0 me [[Koha shtesë (futboll)|kohë shtesë]], megjithëse Saka shënoi [[Goditje dënimi (futboll)|penalltinë]] e tij në gjuajtjen e penalltive.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/under17/match/2024318--england-vs-netherlands/events/|title=England 0–0 Netherlands: Updates|publisher=UEFA|access-date=30 shtator 2023|archive-date=30 shtator 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230930182251/https://www.uefa.com/under17/match/2024318--england-vs-netherlands/events/|url-status=live|language=en}}</ref> Ai bëri nëntë paraqitje për nën-17, duke shënuar një herë, nga 2017 deri në 2018.<ref name="EnglandU17"/> Saka ishte pjesë e [[England national under-18 football team|ekipit të Anglisë nën-18]] për Turneun Limoges 2018 në Francë, duke bërë debutimin e tij në ndeshjen hapëse të Anglisë, një fitore 3–0 ndaj Holandës më 5 shtator 2018.<ref name="EnglandU18">{{cite web|url=http://www.englandfootballonline.com/MatchRsl/MatchRslTmU18pg7.html|title=Match Results Under 18: 2010–2020|website=England Football Online|date=1 mars 2023|access-date=30 shtator 2023|language=en}}</ref> Ai shënoi golin e fitores me një penallti në fitoren 2–1 të Anglisë ndaj [[France national under-18 football team|Francës]] më 9 shtator, gjë që bëri që Anglia të fitonte turneun.<ref>{{cite web|url=https://www.thefa.com/news/2018/sep/10/france-england-u18s-report-100918|title=England U18s beat hosts France to seal Limoges title with three wins from three games|publisher=The Football Association|date=10 shtator 2018|access-date=30 shtator 2023|language=en}}</ref> Anglia fitoi të tre ndeshjet e tyre në turne, me Sakën që u shfaq në secilën ndeshje.<ref name="EnglandU18"/> Ai vazhdoi të përfundojë karrierën e tij nën-18 me një gol nga pesë paraqitje, të cilat të gjitha erdhën në 2018.<ref name="EnglandU18"/> Më 14 nëntor 2018, Saka shënoi në debutimin e tij për [[England national under-19 football team|ekipin e Anglisë nën-19]] në një fitore 4–0 ndaj [[Moldova national under-19 football team|Moldavisë]] në një ndeshje të [[2019 UEFA European Under-19 Championship qualification#Qualifying round|raundit të parë kualifikues të Kampionatit Evropian nën-19 të UEFA-s 2019]] në Turqi, në të cilën ai hyri si zëvendësues në minutën e 82-të.<ref>{{cite web|url=https://www.thefa.com/news/2018/nov/14/england-u19s-moldova-report-141118|title=Young Lions kick-off U19 Euro qualifiers in Turkey with a 4–0 win over Moldova|publisher=The Football Association|date=14 nëntor 2018|access-date=30 shtator 2023|language=en}}</ref> Ai bëri startin e tij të parë në këtë nivel më 20 mars 2019, në një fitore 4–1 në shtëpi ndaj [[Czech Republic national under-19 football team|Republikës Çeke]] në një ndeshje të [[2019 UEFA European Under-19 Championship qualification#Elite round|raundit elitë kualifikues të Kampionatit Evropian nën-19 2019]].<ref name="EnglandU19">{{cite web|url=http://www.englandfootballonline.com/MatchRsl/MatchRslTmU19pg2.html|title=Match Results Under 19: 2010–2019|website=England Football Online|date=22 qershor 2021|access-date=30 shtator 2023|archive-date=10 nëntor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191110010030/http://www.englandfootballonline.com/matchrsl/MatchRslTmU19pg2.html|url-status=live|language=en}}</ref> Saka shënoi dy herë në ndeshje, në minutën e 11-të dhe të 56-të.<ref>{{cite web|url=https://www.thefa.com/news/2019/mar/20/england-u19s-v-czech-republic-report-200319|title=Young Lions make a winning start to their U19 Euro qualifiers at St. George's Park|publisher=The Football Association|first=Andy|last=Walker|date=20 mars 2019|access-date=30 shtator 2023|language=en}}</ref> Ai bëri 10 paraqitje për nën-19, duke shënuar katër gola, nga 2018 deri në 2019.<ref name="EnglandU19"/> ===Karriera si senior=== [[File:Bukayo Saka.jpg|thumb|upright|Saka duke luajtur për [[England national football team|Anglinë]] në [[2022 FIFA World Cup|Kupën e Botës FIFA 2022]]]] Më 4 shtator 2020, Saka bëri paraqitjen e tij të vetme për [[England national under-21 football team|ekipin e Anglisë nën-21]] kur filloi një fitore 6–0 në fushë kundër [[Kosovo national under-21 football team|Kosovës]] në [[2021 UEFA European Under-21 Championship qualification|kualifikimet e Kampionatit Evropian nën-21 të UEFA-s 2021]].<ref>{{cite web|url=http://www.englandfootballonline.com/MatchRsl/MatchRslTmU21pg5.html|title=Match Results Under 21: 2020–30|website=England Football Online|date=13 shtator 2023|access-date=30 shtator 2023|archive-date=14 nëntor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231114231110/http://www.englandfootballonline.com/MatchRsl/MatchRslTmU21pg5.html|url-status=live|language=en}}</ref> Më 1 tetor, Saka u thirr për herë të parë në skuadrën e [[England national football team|Anglisë seniore]],<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/54372190|title=England squad: Dominic Calvert-Lewin called up but Mason Greenwood and Phil Foden left out|website=BBC Sport|date=1 tetor 2020|access-date=2 tetor 2020|archive-date=11 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210111061135/https://www.bbc.co.uk/sport/football/54372190|url-status=live|language=en}}</ref> dhe bëri debutimin e tij ndërkombëtar si një nga lojtarët startues në një fitore 3–0 ndaj [[Wales national football team|Uellsit]].<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/54366319|title=England 3–0 Wales|first=Phil|last=McNulty|website=BBC Sport|date=8 tetor 2020|access-date=10 tetor 2020|archive-date=6 dhjetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201206024951/https://www.bbc.co.uk/sport/football/54366319|url-status=live|language=en}}</ref> Duke luajtur katër herë për Anglinë, Saka tani është i lidhur me Anglinë ndërkombëtarisht dhe nuk mund të përfaqësojë më [[Nigeria national football team|Nigerinë]].<ref>{{cite web|last=Price|first=Steve|title=FIFA Eligibility Rule Change Offers World Cup Hopes For 'One-Cap Wonders'|url=https://www.forbes.com/sites/steveprice/2020/09/19/fifa-eligibility-rule-change-offers-world-cup-hopes-for-one-cap-wonders/|access-date=3 dhjetor 2020|website=Forbes|archive-date=8 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108171626/https://www.forbes.com/sites/steveprice/2020/09/19/fifa-eligibility-rule-change-offers-world-cup-hopes-for-one-cap-wonders/|url-status=live|language=en}}</ref> Saka u emërua në skuadrën prej 26 lojtarësh për [[UEFA Euro 2020]]. Më 2 qershor, në një ndeshje miqësore kundër [[Austria national football team|Austrisë]], Saka shënoi golin e tij të parë ndërkombëtar si senior, golin e vetëm në një fitore 1–0.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/57250378|title=England 1–0 Austria: Bukayo Saka seals win with first international goal|first=Phil|last=McNulty|website=BBC Sport|date=2 qershor 2021|access-date=2 qershor 2021|archive-date=19 nëntor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211119075509/https://www.bbc.co.uk/sport/football/57250378|url-status=live|language=en|ref=none}}</ref> Ai filloi në ndeshjen e tretë të [[UEFA Euro 2020 Group D|fazës së grupeve të Euro 2020]] të Anglisë më 22 qershor kundër [[Czech Republic national football team|Republikës Çeke]] dhe u emërua [[Player of the match|lojtari i ndeshjes]].<ref>{{cite web|url=https://www.eurosport.com/football/euro-2020/2021/gareth-southgate-definitely-more-to-come-from-england-after-securing-last-16-place-at-euro-2020_sto8386077/story.shtml|title=Euro 2020 – 'More to come from us' – Gareth Southgate praises England and 'fabulous' Bukayo Saka|date=22 qershor 2021|website=Eurosport|access-date=26 qershor 2021|archive-date=29 qershor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230629094728/https://www.eurosport.com/geoblocking.shtml|url-status=live|language=en}}</ref> Më 11 korrik, në [[UEFA Euro 2020 final|finalen e turneut]] kundër [[Italy national football team|Italisë]], Saka u fut si zëvendësues për [[Kieran Trippier]]. Pas kohës shtesë, Saka u zgjodh të gjuante penalltinë e pestë të ekipit gjatë gjuajtjes së penalltive, e cila ishte penalltia e tij e parë në nivel senior.<ref>{{Cite news|last=Wallace|first=Sam|date=12 korrik 2021|title=Bukayo Saka is a teenager who had never taken a penalty – so why was he asked to do it now?|newspaper=The Daily Telegraph|url=https://www.telegraph.co.uk/euro-2021/2021/07/11/bukayo-saka-teenager-had-never-taken-penalty-asked-do-now/|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/euro-2021/2021/07/11/bukayo-saka-teenager-had-never-taken-penalty-asked-do-now/|archive-date=11 janar 2022|url-access=subscription|url-status=live|access-date=12 korrik 2021|language=en}}{{cbignore}}</ref> Goditja e Sakës u prit nga portieri [[Gianluigi Donnarumma]] dhe, si rezultat, Italia fitoi gjuajtjen e penalltive dhe turneun.<ref>{{Cite news|title=England lose shootout in Euro 2020 final|website=BBC Sport|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/51198762|access-date=11 korrik 2021|archive-date=11 korrik 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711170405/https://www.bbc.co.uk/sport/football/51198762|url-status=live|language=en}}</ref> Saka u përball me abuzime raciste në internet pasi humbi penalltinë.<ref>{{cite web|date=12 korrik 2021|title=England 'disgusted' by racism aimed at players|url=https://www.espn.com/soccer/england-eng/story/4431389/england-fa-condemn-racist-abuse-aimed-at-rashfordsakasancho-after-euro-shootout-loss|access-date=12 korrik 2021|publisher=ESPN|archive-date=12 korrik 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210712024531/https://www.espn.com/soccer/england-eng/story/4431389/england-fa-condemn-racist-abuse-aimed-at-rashfordsakasancho-after-euro-shootout-loss|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=PM & FA condemn racist abuse of players|website=BBC Sport|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/57800431|access-date=12 korrik 2021|archive-date=12 korrik 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210712011351/https://www.bbc.co.uk/sport/football/57800431|url-status=live|language=en}}</ref> Më 15 korrik, Saka tha se ai "e dinte menjëherë llojin e urrejtjes" që do të merrte pasi penalltia e tij u prit, duke shtuar: "...dhe ky është një realitet i trishtuar që platformat tuaja të fuqishme nuk po bëjnë mjaftueshëm për t'i ndaluar këto mesazhe".<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/57855251|title=Bukayo Saka 'knew instantly of hate' he would receive after England defeat|website=BBC Sport|date=15 korrik 2021|access-date=17 korrik 2021|archive-date=16 korrik 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210716075453/https://www.bbc.co.uk/sport/football/57855251|url-status=live|language=en}}</ref> Më 23 shtator 2022, Saka u emërua [[The FA England Awards|Lojtari i Vitit për Meshkuj i Anglisë]] për sezonin 2021–22 përpara [[Declan Rice]] dhe [[Harry Kane]], duke u bërë lojtari i parë i Arsenalit që fiton këtë nder.<ref>{{cite web|url=https://www.englandfootball.com/articles/2022/Sep/23/bukayo-saka-named-england-mens-senior-poty-for-2022-20222309|title=Bukayo Saka wins England men's POTY award for 2022|publisher=The Football Association|date=23 shtator 2022|access-date=23 shtator 2022|archive-date=23 shtator 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220923135630/https://www.englandfootball.com/articles/2022/Sep/23/bukayo-saka-named-england-mens-senior-poty-for-2022-20222309|url-status=live|language=en}}</ref> Saka u emërua në skuadrën prej 26 lojtarësh të Anglisë për [[2022 FIFA World Cup|Kupën e Botës FIFA 2022]] në Katar.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/63585869|title=World Cup 2022: England squad features Maddison, Rashford and Wilson|website=BBC Sport|date=10 nëntor 2022|access-date=10 nëntor 2022|archive-date=10 nëntor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221110140535/https://www.bbc.co.uk/sport/football/63585869|url-status=live|language=en}}</ref> Ai shënoi dy herë në një fitore 6–2 ndaj [[Iran national football team|Iranit]] në ndeshjen hapëse të Anglisë në turne<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/63603382|title=England 6–2 Iran|first=Phil|last=McNulty|website=BBC Sport|date=21 nëntor 2022|access-date=21 nëntor 2022|archive-date=27 nëntor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221127105410/https://www.bbc.co.uk/sport/football/63603382|url-status=live|language=en}}</ref> dhe një herë në fitoren 3–0 të Anglisë ndaj [[Senegal national football team|Senegalit]] në raundin e 16-të.<ref>{{cite news|url=https://www.arsenal.com/news/saka-shines-again-england-reach-quarter-finals|title=Saka shines again as England reach quarter-finals|date=4 dhjetor 2022|access-date=25 mars 2023|website=Arsenal F.C.|archive-date=29 janar 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230129125034/https://www.arsenal.com/news/saka-shines-again-england-reach-quarter-finals|url-status=live|language=en}}</ref> Më 10 dhjetor, Saka filloi në humbjen 2–1 të Anglisë në çerekfinale ndaj [[France national football team|Francës]] dhe u emërua lojtari i ndeshjes nga BBC Sport dhe ''[[L'Équipe]]''.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/63930469|title=World Cup: Bukayo Saka rated best player as England lose to France|date=10 dhjetor 2022|access-date=25 mars 2023|website=BBC|archive-date=25 mars 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230325121927/https://www.bbc.com/sport/football/63930469|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.lequipe.fr/Football/Article/Les-notes-d-angleterre-france-un-duel-kane-lloris-au-sommet/1369501|title=Les notes d'Angleterre-France : un duel Kane-Lloris au sommet|language=fr|date=11 dhjetor 2022|access-date=25 mars 2022|website=L'Équipe|archive-date=10 dhjetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221210214947/https://www.lequipe.fr/Football/Article/Les-notes-d-angleterre-france-un-duel-kane-lloris-au-sommet/1369501|url-status=live}}</ref> Më 19 qershor 2023, ai shënoi [[Hat-trick (futboll)|hat-trickun]] e tij të parë në karrierë në një fitore 7–0 në shtëpi ndaj [[North Macedonia national football team|Maqedonisë së Veriut]] në [[UEFA Euro 2024 qualifying|kualifikimet e Euro 2024]].<ref>{{cite web|last1=McNulty|first1=Phil|title=England 7–0 North Macedonia: Bukayo Saka scores first career hat-trick in emphatic victory|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/65874634|website=BBC Sport|access-date=20 qershor 2023|date=19 qershor 2023|archive-date=19 qershor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230619221620/https://www.bbc.co.uk/sport/football/65874634|url-status=live|language=en}}</ref> Më 5 shtator 2023, Saka u emërua Lojtari i Vitit për Meshkuj i Anglisë për një sezon të dytë radhazi pasi shënoi shtatë gola në dhjetë ndeshje ndërkombëtare gjatë sezonit 2022–23.<ref name="poy">{{cite web|last1=Walker|first1=Andy|title=Bukayo Saka named as England Player of the Year for 2023|url=https://www.englandfootball.com/articles/2023/Sep/05/bukayo-saka-wins-england-mens-player-of-the-year-award-for-2023-20230509|website=England Football|access-date=6 shtator 2023|date=5 shtator 2023|archive-date=5 shtator 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230905211805/https://www.englandfootball.com/articles/2023/Sep/05/bukayo-saka-wins-england-mens-player-of-the-year-award-for-2023-20230509|url-status=live|language=en}}</ref> Ai u emërua në skuadrën prej 26 lojtarësh të Anglisë për [[UEFA Euro 2024]].<ref name="EzeWhartonnamedinEnglandsquadfor">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/articles/cv22menk7dno|title=Eze & Wharton named in England squad for Euro 2024|website=BBC Sport|date=6 qershor 2024|access-date=6 qershor 2024|archive-date=7 qershor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240607013843/https://www.bbc.co.uk/sport/football/articles/cv22menk7dno|url-status=live|language=en}}</ref> Në qershor 2024, Saka u emërua në skuadrën prej 26 lojtarësh të Anglisë për [[UEFA Euro 2024]].<ref name="EzeWhartonnamedinEnglandsquadfor" /> Në ndeshjen hapëse të ekipit kundër [[Serbia national football team|Serbisë]], ai filloi në të djathtë të sulmit dhe dha krosimin për golin e [[Jude Bellingham]] për t'i dhënë Anglisë një fitore 1–0 që i vendosi ata në krye të [[UEFA Euro 2024 Group C|Grupi C]].<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cz992dxd4xwt#Line-ups|title=Hungary 1-3 Switzerland LIVE: UEFA Euro 2024 - score, updates & reaction|website=BBC Sport|access-date=17 qershor 2024|archive-date=17 qershor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240617013156/https://www.bbc.com/sport/football/live/cz992dxd4xwt#Line-ups|url-status=live|language=en}}</ref> Në ndeshjen çerekfinale kundër [[Switzerland national football team|Zvicrës]], ai u shpall lojtari i ndeshjes, duke shënuar golin e barazimit në një barazim 1–1 dhe gjithashtu duke shënuar në fitoren e mëvonshme me penallti.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/euro2024/news/028f-1b4e143fd946-8d1c55ab8bed-1000--england-1-1-switzerland-aet-5-3-pens-pickford-and-saka-l/|title=England 1-1 Switzerland (aet, 5-3 pens): Pickford and Saka lead Southgate's men into semis|publisher=UEFA|date=6 korrik 2024|access-date=7 korrik 2024|archive-date=7 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240707045212/https://www.uefa.com/euro2024/news/028f-1b4e143fd946-8d1c55ab8bed-1000--england-1-1-switzerland-aet-5-3-pens-pickford-and-saka-l/|url-status=live|language=en}}</ref> ==Profili i lojtarit== ===Stili i lojës=== Në kulmin e tij i konsideruar një nga sulmuesit anësorë më të mirë në botë,<ref>{{cite web|url=https://www.fourfourtwo.com/features/ranked-best-right-wingers-in-the-world|title=Ranked: The Best Right-Wingers In The World|website=FourFourTwo|date=qershor 2025|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.espn.co.uk/football/story/_id/45179056/2025-fc-100-salah-best-wingers-mens-soccer|title=2025 FC 100: Salah among best wingers in men's soccer|website=ESPN|date=2025|language=en}}{{Lidhje e vdekur}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.si.com/soccer/the-best-right-wingers-in-world-soccer-ranked|title=The Best Right-Wingers in World Soccer Ranked|website=Sports Illustrated|date=korrik 2025|language=en}}</ref> Saka është i njohur si një driblues i aftë, lojtar krijues dhe golashënues i frytshëm.<ref name="pfsa">{{Cite web|date=2 janar 2024|title=The Best Footballers in the World 2024|url=https://thepfsa.co.uk/the-best-footballers-in-the-world/|access-date=27 tetor 2024|website=The PFSA|language=en-GB}}</ref> Kryesisht një [[Mesfushori (futboll)|sulmues anësor i djathtë]], Bukayo Saka përdor shpejtësinë, aftësinë e tij në driblim dhe forcën për të mposhtur mbrojtësit. I majtë nga natyra, ai njihet për futjen brenda fushës për të shënuar gola nga distanca, goditje të lakuara, ose për të dhënë krosime. Aftësia e tij me këmbën e djathtë e bën atë gjithashtu një kërcënim në vijën fundore. Pavarësisht se luan kryesisht në të djathtë, Saka ka demonstruar shkathtësi, duke luajtur si sulmues anësor i majtë, mbrojtës anësor i majtë (wing-back) dhe madje edhe mbrojtës i majtë gjatë karrierës së tij te Arsenali dhe Anglia.<ref>{{cite web|url=https://www.arsenal.com/news/saka-how-left-back-will-improve-me-winger|title=Saka: How left-back will improve me as a winger|website=Arsenal.com|date=17 shkurt 2020|access-date=20 shtator 2025|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://metro.co.uk/2024/07/01/gareth-southgate-responds-criticism-playing-bukayo-saka-left-back-england-21134930/|title=Gareth Southgate responds to criticism of playing Bukayo Saka at left-back for England|website=Metro.co.uk|date=1 korrik 2024|access-date=20 shtator 2025|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.arsenal.com/news/saka-how-ive-adapted-playing-wing-back|title=Saka: How I've adapted to playing wing-back|website=Arsenal.com|date=20 shtator 2018|access-date=20 shtator 2025|language=en}}</ref> Ai ka tërhequr krahasime me [[Arjen Robben]], me ish-mbrojtësin e Premier League [[Glen Johnson]] që thekson shpejtësinë, kërcënimin e golit dhe ritmin e tij të punës.<ref>{{cite web|last=Grace|first=Liam|title=Glen Johnson compares Bukayo Saka to Arjen Robben|url=https://metro.co.uk/2022/11/22/glen-johnson-compares-bukayo-saka-to-arjen-robben-17805649/|website=Metro|publisher=Metro.co.uk|date=22 nëntor 2022|language=en}}</ref> ===Pritja=== Legjenda e Arsenalit [[Emmanuel Petit]] vlerësoi karakterin dhe potencialin e Sakës, duke thënë: "Është kaq e rëndësishme të kesh lojtarë si Saka, ata janë të paçmuar. Lojtarë që janë profesionistë, të përulur, respektues. Unë e vlerësoj atë shumë lart dhe ai ende mund të përmirësohet shumë."<ref>{{cite web|title=England’s Emmanuel Petit lauds Bukayo Saka and says Ben White should start|url=https://metro.co.uk/2022/11/22/england-emmanuel-petit-lauds-bukayo-saka-says-ben-white-should-start-17804296/|website=Metro|publisher=Metro.co.uk|date=22 nëntor 2022|language=en}}</ref> Ish-mesfushori i Arsenalit [[Paul Merson]] e përshkroi Sakën si një lojtar të "momentit të madh", duke thënë se ai vazhdimisht jep rezultate në ndeshjet vendimtare.<ref>{{cite web|title=Paul Merson admits 'shock' at Arsenal transfer as he poses Bukayo Saka question|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/arsenal-bukayo-saka-paul-merson-29575179|website=Mirror|publisher=Mirror|date=19 korrik 2025|language=en}}</ref> Bukayo Saka njihet me pseudonimin "Little Chilly" (Spec i Vogël djegës), dhënë nga kapiteni i atëhershëm [[Pierre-Emerick Aubameyang]], i cili e përshkroi atë si dikë që ka 'kaq shumë energji, kaq shumë fuqi dhe është mjaft i vogël.'<ref>{{cite web|last=Olley|first=James|title=Arsenal’s ‘little chilli’ Bukayo Saka hails impact of Pierre-Emerick Aubameyang on career|url=https://www.espn.co.uk/football/story/_id/37618040/arsenal-little-chilli-bukayo-saka-hails-impact-pierre-emerick-aubameyang-career|website=ESPN.co.uk|date=11 qershor 2021|access-date=25 shtator 2025|language=en}}{{Lidhje e vdekur}}</ref><ref>{{cite web|last=Thomas|first=Josh|title=Aubameyang explains unusual nickname for Arsenal prodigy Saka|url=https://www.goal.com/en/news/aubameyang-explains-unusual-nickname-for-arsenal-prodigy-saka/oor33zb5q51g1ck46q3m1pcrz|website=Goal.com|access-date=25 shtator 2025|language=en}}</ref> Ai gjithashtu përmendet si 'Starboy' (Djalë Yll).<ref>{{cite web|last=The Athletic|title=Bukayo Saka: “Starboy,” England|url=https://www.nytimes.com/athletic/5628752/2024/07/14/bukayo-saka-starboy-england/|website=The New York Times / The Athletic|access-date=25 shtator 2025|language=en}}</ref> ==Jeta personale== Futbollisti i preferuar i Sakës është Thierry Henry dhe ai përmend [[Alexis Sánchez]] si një ndikim, duke thënë se madje u përpoq të kopjonte këpucët e Sánchez kur ishte lojtar i akademisë. Ndër ish-shokët e skuadrës, Saka tha se [[David Luiz]] e ndihmoi më shumë në karrierën e tij, duke thënë se "doli jashtë rrugës së tij" për të ndihmuar shumë të rinj të Arsenalit "brenda dhe jashtë fushës".<ref>{{Cite web|title=Bukayo Saka Reveals The Teammate Who Helped Him The Most {{!}} FAQs|date=26 nëntor 2021|url=https://www.youtube.com/watch?v=rFALiGb81RM|via=YouTube|access-date=2 dhjetor 2021|archive-date=2 dhjetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202005359/https://www.youtube.com/watch?v=rFALiGb81RM|url-status=live|language=en}}</ref> Saka është një [[Krishterë|i krishterë]] praktikant dhe ka thënë se lexon Biblën çdo natë.<ref>{{Cite web|last=Fowle|first=Emma|title='I hold onto God's promises' – the Christian faith of Bukayo Saka|url=https://www.premierchristianity.com/i-hold-onto-gods-promises-the-christian-faith-of-bukayo-saka/5250.article|access-date=13 maj 2022|website=Premier Christianity|archive-date=20 maj 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220520195026/https://www.premierchristianity.com/i-hold-onto-gods-promises-the-christian-faith-of-bukayo-saka/5250.article|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Thompson|first=Scott|date=7 dhjetor 2022|title=England's Bukayo Saka using 'presence of God' to shine in first World Cup.|url=https://www.foxnews.com/sports/englands-bukayo-saka-using-presence-god-shine-first-world-cup.amp|url-status=live|access-date=14 janar 2023|website=Fox News|archive-date=14 janar 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230114203909/https://www.foxnews.com/sports/englands-bukayo-saka-using-presence-god-shine-first-world-cup.amp|language=en}}</ref> Në mars 2024, Saka lëshoi gamën e tij të salcës [[Piri piri|peri-peri]] të quajtur 'PERi-PERi Saka' në zinxhirin e restoranteve [[Nando's]].<ref>{{Cite web|last=Banerjee|first=Ritabrata|date=19 mars 2024|title=Bukayo Saka creates his own Nando's sauce as Arsenal star's 'PERi-PERi Saka' to be available in every restaurant in England|url=https://www.goal.com/en-gb/lists/bukayo-saka-nando-s-sauce-peri-peri-saka-to-be-available-in-every-restaurant-england/blt83825cbdb67fd353#cs9f6015190a5de41a|access-date=21 mars 2024|website=Goal|archive-date=21 mars 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240321132842/https://www.goal.com/en-gb/lists/bukayo-saka-nando-s-sauce-peri-peri-saka-to-be-available-in-every-restaurant-england/blt83825cbdb67fd353#cs9f6015190a5de41a|url-status=live|language=en}}</ref> Saka është në një lidhje me Tolami Benson, dhe ata preferojnë ta mbajnë marrëdhënien e tyre kryesisht private.<ref>{{Cite web|last=Phillip|first=Riann|date=17 qershor 2024|title=Who Is Tolami Benson, The Woman Reviving WAG Fever At The Euros?|url=https://www.vogue.co.uk/article/who-is-tolami-benson|access-date=11 korrik 2025|website=British Vogue|language=en}}</ref> ==Statistikat e karrierës== ===Klubi=== {{updated|ndeshja e luajtur 21 tetor 2025}} {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+ Paraqitjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe garës |- !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="3"|Liga !colspan="2"|[[FA Cup|Kupa FA]] !colspan="2"|[[EFL Cup|Kupa EFL]] !colspan="2"|Evropë !colspan="2"|Tjetër !colspan="2"|Gjithsej |- !Divizioni!!Paraqitjet!!Golat!!Paraqitjet!!Golat!!Paraqitjet!!Golat!!Paraqitjet!!Golat!!Paraqitjet!!Golat!!Paraqitjet!!Golat |- |[[Arsenal F.C. Under-21s and Academy|Arsenal U21]] |2018–19<ref>{{cite web|url=https://uk.soccerway.com/player/saka-bukayo/08NLEo06/|title=Bukayo Saka: Summary|website=Soccerway|publisher=Sportsight|access-date=18 tetor 2025|language=en}}</ref> |colspan="3"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||4{{efn|Paraqitjet në [[EFL Trophy]]}}||1||4||1 |- |rowspan="9"|[[Arsenal F.C.|Arsenal]] |[[2018–19 Arsenal F.C. season|2018–19]]<ref>{{soccerbase season|116143|2018|access-date=4 korrik 2020|language=en}}</ref> |[[Premier League]] |1||0||1||0||0||0||2{{efn|name=UEL|Paraqitjet në [[UEFA Europa League]]}}||0||colspan="2"|—||4||0 |- |[[2019–20 Arsenal F.C. season|2019–20]]<ref>{{soccerbase season|116143|2019|access-date=8 gusht 2020|language=en}}</ref> |Premier League |26||1||4||1||2||0||6{{efn|name=UEL}}||2||colspan="2"|—||38||4 |- |[[2020–21 Arsenal F.C. season|2020–21]]<ref>{{soccerbase season|116143|2020|access-date=23 qershor 2021|language=en}}</ref> |Premier League |32||5||2||0||2||0||9{{efn|name=UEL}}||2||1{{efn|name=FACS|Paraqitja në [[FA Community Shield]]}}||0||46||7 |- |[[2021–22 Arsenal F.C. season|2021–22]]<ref>{{soccerbase season|116143|2021|access-date=10 nëntor 2022|language=en}}</ref> |Premier League |38||11||1||0||4||1||colspan="2"|—||colspan="2"|—||43||12 |- |[[2022–23 Arsenal F.C. season|2022–23]]<ref>{{soccerbase season|116143|2022|access-date=5 qershor 2023|language=en}}</ref> |Premier League |38||14||2||0||0||0||8{{efn|name=UEL}}||1||colspan="2"|—||48||15 |- |[[2023–24 Arsenal F.C. season|2023–24]]<ref>{{soccerbase season|116143|2023|access-date=10 shtator 2024|language=en}}</ref> |Premier League |35||16||1||0||1||0||9{{efn|name=UCL|Paraqitjet në [[UEFA Champions League]]}}||4||1{{efn|name=FACS}}||0||47||20 |- |[[2024–25 Arsenal F.C. season|2024–25]]<ref>{{soccerbase season|116143|2024|access-date=27 korrik 2025|language=en}}</ref> |Premier League |25||6||0||0||3||0||9{{efn|name=UCL}}||6||colspan="2"|—||37||12 |- |[[2025–26 Arsenal F.C. season|2025–26]]<ref>{{soccerbase season|116143|2025|access-date=18 tetor 2025|language=en}}</ref> |Premier League |6||2||0||0||1||0||2{{efn|name=UCL}}||1||colspan="2"|—||9||3 |- !colspan="2"|Gjithsej !201||55||11||1||13||1||45||16||2||0||272||73 |- !colspan="3"|Gjithsej në karrierë !201||55||11||1||13||1||45||16||6||1||276||74 |} {{notelist}} ===Kombëtarja=== {{updated|ndeshjen e luajtur 14 tetor 2025}}<ref name="wfnat">{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/bukayo-saka/4/|title=Bukayo Saka: Internationals|website=worldfootball.net|publisher=HEIM:SPIEL|access-date=18 tetor 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20230625164730/https://www.worldfootball.net/player_summary/bukayo-saka/4/|archive-date=25 qershor 2023|url-status=live|language=en}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+ Paraqitjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit |- !Kombëtarja!!Viti!!Paraqitjet!!Golat |- |rowspan="6"|[[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglia]] |2020||4||0 |- |2021||10||4 |- |2022||10||3 |- |2023||8||4 |- |2024||11||1 |- |2025||3||1 |- !colspan="2"|Gjithsej||46||13 |} == Referime == {{reflist|3}} {{Skuadra Arsenal F.C.}} {{DEFAULTSORT:Saka, Bukayo}} [[Kategoria:Lindje 2001]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë nga Londra]] [[Kategoria:Futbollistë anglezë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren angleze]] [[Kategoria:Futbollistë në Arsenal F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në Premier League]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2020]] [[Kategoria:Futbollistë në FIFA Kupën e Botës 2022]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2024]] 1c4tvsvmn7skyiv424563boz7d1jflv 0 392046 3058277 2972856 2026-10-19T16:17:06Z ~2026-56002-63 194625 /* */ 3058277 wikitext text/x-wiki '''Ismet''' '''Hebibi''' (Lindur më: 5 qershor 1955 në [[Junik]], [[Kosovë]]), është mjek oftalmolog, autor dhe veprimtar. Arsimin fillor e kreu në vendlindje, ndërsa më 1974 përfundoi gjimnazin ushtarak në [[Beograd]]. Pas përfundimit të shkollimit të mesëm kreu studimet në [[Fakulteti i Mjekësisë i Universitetit të Prishtinës|Fakultetin e Mjekësisë në Prishtinë]]. Që nga vitet ’80, Hebibi është angazhuar edhe në fushën e letërsisë. Vëllimi i tij i parë me poezi, ''Nunosje'', u botua në vitin 1980, pasuar nga ''Dritëzat e mashtrimit'' (1989), ''Magjia e humorit të zi'' (1995) dhe ''Diamantët e dashurisë'' (2015). Gjatë karrierës ka marrë pjesë në konkurse letrare dhe është prezantuar në disa përmbledhje poetike e tregimesh. Ai ka botuar gjithashtu një libër me përmbajtje mjekësore në vitin 2018, i cili trajton metoda dhe qasje në mjekësinë oftalmologjike dhe të përgjithshme. Hebibi ka kryer specializimin në oftalmologji në [[Shkup]] dhe [[Prishtinë]]. Ai ka ushtruar profesionin si mjek oftalmolog dhe kirurg dhe ka punuar brenda dhe jashtë vendit. Në veprimtarinë e tij përfshihet edhe angazhimi në aktivitete profesionale, shkencore dhe konferenca të ndryshme. Në fushën publike, Hebibi është marrë me çështje politike dhe ka qenë autor i disa letrave drejtuar organizatave ndërkombëtare dhe institucioneve shtetërore lidhur me statusin politik të Kosovës në fillim të viteve 2000. Ka mbajtur komunikim me personalitete të ndryshme ndërkombëtare në kuadër të këtyre angazhimeve. Ai njeh disa gjuhë të huaja dhe jeton e vepron në Junik,ku koheve te fundit pas protestave ne Shqiperi kerkohet kandidura e tij per Kryetar Kuvendi ne Kuvendin e Shqiperise Ismeti ndër vite kishte kandiduar për President të Kosovës.<ref>{{Citation|last=KlanKosova|title=Ismet Hebibi, kandidati junikas per President te Kosoves - 20.01.2016 - Klan Kosova|date=2016-01-20|url=https://www.youtube.com/watch?v=NAcO_XiD7-Q|access-date=2025-12-05}}</ref> == Shiko edhe == * [[Juniku]] == Referime == [[Kategoria:Lindje 1955]] [[Kategoria:Njerëz nga Juniku]] [[Kategoria:Biografi shqiptare]] ikq8hcsf6lbyxd92emu5sxend9z33rz 4 392596 3058327 3058183 2026-10-19T22:55:53Z Fallbackintoreality 102113 /* Votimi */ 3058327 wikitext text/x-wiki <!-- Mos e ndryshoni pjesën më poshtë. --> == [[Lufta e Nuseve]] == '''Kandidatura përfundon minimalisht më ''22 dhjetor 2025, 19:55 (CEST)''''' <br /> <!-- Mos e ndryshoni pjesën më lartë. --> <!-- Shpjegoni arsyen e kandidimit më poshtë. Mos harroni të firmosni! --> ''Kandidatura u hap nga [[Përdoruesi:Martinxx1|Martinxx1]] më 15 dhjetor 2025, pa asnjë arsye.'' === Votimi === <!-- Votoni në një rresht të ri: * {{PËR}}, * {{KUNDËR}} ose * {{ASNJANËS}}, me një arsye të shkurtër dhe firmën tuaj. Për ta ndryshuar votën, vijëzojeni të vjetrën me <s>…</s> dhe shtoni të renë. --> * {{KUNDËR}} - artikulli është shumë i shkurtër dhe mezi kualifikon. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 20 tetor 2026 00:55 (CEST) === Diskutimi === mxlnjlt0t29p920go9d0u0of88psnfg 0 394414 3058280 3054743 2026-10-19T17:18:29Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3058280 wikitext text/x-wiki {{short description|Futbollist kosovar}} {{Infobox football biography | name = Fisnik Asllani | image = Fisnik Asllani (cropped).jpg | caption = Asllani me [[1. FC Union Berlin|Union Berlin]] në 2019 | birth_date = {{Birth date and age|2002|8|8|df=y}}<ref>{{cite web|url=https://www.tsg-hoffenheim.de/en/teams/first-team/team-en-us/einzelportraet/show/fisnik-asllani|title=Fisnik Asllani|publisher=TSG 1899 Hoffenheim|access-date=4 gusht 2022|language=en}}</ref> | birth_place = [[Berlin]], Gjermani | height = 1.91 m<ref>{{cite web|url=https://www.tsg-hoffenheim.de/en/teams/first-team/team-en-us/einzelportraet/show/fisnik-asllani|title=Fisnik Asllani|publisher=TSG 1899 Hoffenheim|access-date=4 gusht 2022|language=de}}</ref> | position = [[Sulmuesi (futboll)|sulmues]] | currentclub = [[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]] | clubnumber = 11 | youthyears1 = 2008–2016 | youthclubs1 = [[Berliner FC Dynamo|BFC Dynamo]] | youthyears2 = 2016–2020 | youthclubs2 = [[1. FC Union Berlin|Union Berlin]] | years1 = 2020–2023 | clubs1 = [[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim II]] | caps1 = 53 | goals1 = 17 | years2 = 2021– | clubs2 = [[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]] | caps2 = 45 | goals2 = 10 | years3 = 2023–2024 | clubs3 = → [[FK Austria Wien|Austria Wien]] (huazim) | caps3 = 16 | goals3 = 4 | years4 = 2024–2025 | clubs4 = → [[SV Elversberg]] (huazim) | caps4 = 33 | goals4 = 18 | nationalyears1 = 2019 | nationalteam1 = [[Përfaqësuesja kosovare nën-17 e futbollit|Kosova U17]] | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2019 | nationalteam2 = [[Kombëtarja gjermane nën-18 e futbollit|Gjermania U18]] | nationalcaps2 = 2 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2022–2023 | nationalteam3 = [[Kombëtarja gjermane nën-20 e futbollit|Gjermania U20]] | nationalcaps3 = 7 | nationalgoals3 = 3 | nationalyears4 = 2024– | nationalteam4 = [[Përfaqësuesja kosovare e futbollit|Kosova]] | nationalcaps4 = 20 | nationalgoals4 = 5 | club-update = 20 shtator 2026 | ntupdate = 4 tetor 2026 }} '''Fisnik Asllani''' (lindur më 8 gusht 2002) është [[Futbolli|futbollist]] profesionist [[Kosova|kosovar]] i cili luan si [[Sulmuesi (futboll)|sulmues]] për klubin gjerman [[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]] dhe [[Përfaqësuesja kosovare e futbollit|përfaqësuesen kosovare]]. ==Karriera me klube== ===TSG Hoffenheim=== Asllani filloi të luaj futboll në moshën 6 vjeç, duke u bërë pjesë e klubit [[Berliner FC Dynamo|BFC Dynamo]] në vitin 2008 para se të kalonte te [[1. FC Union Berlin|Union Berlin]] dy vite më pas.<ref name="Sharban">{{cite news|url=https://kosovapost.net/super-talenti-nga-fshati-sharban-transferohet-te-hoffenheim/|title=Super talenti nga fshati Sharban, transferohet te Hoffenheim|language=sq|website=KosovaPost|date=28 shtator 2020}}</ref> Më 29 qershor 2020, Asllani firmosi një kontratë katër-vjeçare me [[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]].<ref>{{cite news|url=https://www.koha.net/sport/227642/fisnik-asllani-firmos-kontraten-me-klubin-e-bundesliges/|title=Fisnik Asllani firmos kontratën me klubin e Bundesligës|language=sq|author=Dilaver Polisi|publisher=Koha Ditore|date=29 qershor 2020}}</ref> Ai fillimisht luajti me ekipin e dytë, duke debutuar më 15 dhjetor si zëvëndësues në fitoren 2–0 kundër [[TSV Eintracht Stadtallendorf|Eintracht Stadtallendorf]].<ref>{{cite web|url=https://www.tsg-hoffenheim.de/aktuelles/news/2020/12/zwei-debuets-und-drei-punkte/|title=Zwei Debüts und drei Punkte|language=de|publisher=[[TSG 1899 Hoffenheim]]|date=15 dhjetor 2020}}</ref> Debutimi i tij me ekipin e parë erdhi 20 nëntor 2021 në ndeshjen e [[Bundesliga|Bundesligës]] kundër [[RB Leipzig]]; ai u aktivizua si zëvëndësues në minutat e fundit të takimit.<ref>{{cite web|url=https://www.tsg-hoffenheim.de/aktuelles/news/2021/11/starke-tsg-gewinnt-hochverdient-gegen-leipzig/|title=Starke TSG gewinnt hochverdient gegen Leipzig|language=de|publisher=[[TSG 1899 Hoffenheim]]|date=20 nëntor 2021}}</ref> Më 31 gusht 2023, Asllani u dërgua në huazim te [[FK Austria Wien|Austria Wien]] në Bundesligën austriake.<ref>{{cite web|url=https://fk-austria.at/en/news/fisnik-asllani-on-loan-to-austria-wien|title=Fisnik Asllani on loan to Austria Wien|publisher=[[FK Austria Wien]]|language=en|date=31 gusht 2023}}</ref> Ai debutoi tre ditë më vonë duke luajtur si titullar në barazimin 2–2 kundër [[SK Austria Klagenfurt (2007)|Austria Klagenfurt]].<ref>{{cite web|url=https://fk-austria.at/news/22---ein-punkt-im-heimspiel-gegen-klagenfurt|title=2:2 – Ein Punkt im Heimspiel gegen Klagenfurt|language=de|publisher=[[FK Austria Wien]]|date=3 shtator 2023}}</ref> Goli i tij i parë erdhi më 7 tetor në fitoren 4–0 kundër [[FC Blau-Weiß Linz|Blau-Weiß Linz]] në ndeshjen e tij të 5të me klubin.<ref>{{cite web|url=https://fk-austria.at/news/heimsieg-40-gegen-blau-wei%C3%9F-linz|title=Heimsieg – 4:0 gegen Blau Weiß Linz!|language=de|publisher=[[FK Austria Wien]]|date=7 tetor 2023}}</ref> Më 23 korrik 2024, Asllani u huazua te [[SV Elversberg]] në Bundesligën 2. të Gjermanisë për sezonin 2024–25. Më 12 prill 2025, ai shënoi tregolëshin e parë në karrierë në fitoren 3–1 në transfertë kundër [[Hannover 96]].<ref>{{cite web|url=https://www.panorama.com.al/sport/video-i-shenoi-triplete-hanoverit-sulmuesi-shqiptar-i-papermbajtshem-22-vjecari-kerkon-eliten-dhe-kepucen-e-arte/#gsc.tab=0|title=VIDEO/ I shënoi tripletë Hanoverit, sulmuesi shqiptar i papërmbajtshëm! 22-vjeçari kërkon elitën dhe… “Këpucën e Artë”|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=13 prill 2025|access-date=7 tetor 2026}}</ref> Qëndrimi i tij në klub ishte shumë i suksesshëm dhe ai u dallua mr paraqitjet e tij, duke shënuar 18 gola dhe 8 asiste në 33 ndeshje.<ref>{{cite web|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/who-is-fisnik-asllani-hoffenheim-forward-turned-down-bayern-munich-kosovo-32955|title=Fisnik Asllani: Who is the new Hoffenheim forward who turned down Bayern Munich?|publisher=Bundesliga|language=en|date=4 korrik 2025|access-date=5 tetor 2026}}</ref> Asllani e mbylli kampionatin si golashënuesi i tretë më i mirë, katër më pak se vendi i parë i mbajtur nga [[Davie Selke]].<ref>{{cite web|url=https://www.panorama.com.al/sport/zyrtare-lamtumirat-nuk-jane-kurre-te-bukura-asllani-largohet-si-protagonist/#gsc.tab=0|title=ZYRTARE/ “Lamtumirat nuk janë kurrë të bukura”, Asllani largohet si protagonist|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=28 maj 2025|access-date=7 tetor 2026}}</ref> Asllani u rikthye te Hoffenheimi në verën e vitit 2025 dhe u përfshi në ekip nga trajneri [[Christian Ilzer]] për sezonin e ri. Ai gjithashtu firmosi një kontratë të re deri në qershor 2029.<ref>{{cite web|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/fisnik-asllani-contract-extension-hoffenheim-kosovo-forward-33078|title=Hoffenheim youngster Fisnik Asllani signs contract extension|publisher=Bundesliga|language=en|date=13 korrik 2025|access-date=5 tetor 2026}}</ref> Më 23 gusht, në ndeshjen hapëse të kampionatit, Asllani shënoi dhe asistoi në fitoren 2–1 kundër [[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]], duke u shpallur lojtari i ndeshjes: ky ishte goli i tij i parë në Bundesligë.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/match/_/gameId/746722/tsg-hoffenheim-bayer-leverkusen|title=Bayer Leverkusen 1–2 Hoffenheim|publisher=ESPN FC|language=en|date=6 tetor 2025|access-date=5 tetor 2026}}</ref> Dy javë më vonë, ai shënoi një dygolësh në fitoren 4–2 kundër Union Berlin.<ref>{{cite web|url=https://www.panorama.com.al/sport/video-fantastik-sulmuesi-shqiptar-realizon-dopiete-ne-bundesligen-gjermane/#gsc.tab=0|title=VIDEO/ Fantastik sulmuesi shqiptar, realizon dopietë në Bundesligën gjermane|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=13 shtator 2025|access-date=7 tetor 2026}}</ref> Me vazhdimin e sezonit, Asllani u bë titullar i padiskutueshëm në formacion, duke luajtur si qëndër-sulmues ose si sulmues i dytë. Ai u dallua për paraqitjet e tij këtë sezon, duke shënuar 10 gola dhe asistuar 9 në 33 ndeshje.<ref>{{cite web|url=https://www.panorama.com.al/sport/sezoni-i-shkelqyer-gjigantet-e-gjermanise-shfaqen-pas-asllanit/#gsc.tab=0|title=Sezoni i shkëlqyer, gjigantët e Gjermanisë shfaqen pas Asllanit|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=2 maj 2026|access-date=7 tetor 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.panorama.com.al/sport/ka-shenuar-6-gola-ne-15-ndeshje-klubi-kerkon-50-milione-euro-per-kartonin-e-sulmuesit-shqiptar/#gsc.tab=0|title=Ka shënuar 6 gola në 15 ndeshje, klubi kërkon 50 milionë euro për kartonin e sulmuesit shqiptar|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=24 dhjetor 2025|access-date=7 tetor 2026}}</ref> Hoffenheimi e mbylli kampionatin në vendin e pestë me 61 pikë, duke humbur Ligën e Kampionëve për një pikë.<ref>{{cite web|url=https://www.besoccer.com/competition/table/bundesliga/2026|title=Bundesliga 2025–26|website=BeSoccer|language=en|access-date=7 tetor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260425184559/https://www.besoccer.com/competition/table/bundesliga/2026|archive-date=25 prill 2026|url-status=dead}}</ref> Në gusht 2026, Asllani ishte pranë kalimit te [[RB Leipzig]], klub që i ofroi një kontratë deri në vitin 2031 me një klauzolë lirimi prej 25 milion €. Megjithatë, tratativa dështoi pasi lojtari nuk kaloi kontrollet mjeksore, duke shfaqur probleme në gju.<ref>{{cite web|url=https://www.syri.net/sport/908479/deshton-transferimi-i-fisnik-asllanit-te-rb-leipzig-sulmuesi-nuk-kalon-dot-testet-mjekesore/|title=Dështon transferimi i Fisnik Asllanit te RB Leipzig, sulmuesi nuk kalon dot testet mjekësore|publisher=Syri.net|language=en|date=7 gusht 2026|access-date=5 tetor 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://klankosova.tv/deshton-transferimi-i-fisnik-asllanit-te-rb-leipzig|title=Dështon transferimi i Fisnik Asllanit te RB Leipzig|publisher=Klan Kosova|language=en|date=7 gusht 2026|access-date=5 tetor 2026}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== Më 20 mars 2019, Asllani u ftua në ekipin nën-17 të Kosovës për raundin elitë të kualifikueseve të UEFA Kampionatit Evropian nën-17.<ref>{{cite web|url=http://www.ffk-kosova.com/kombetarja-u17-udhetoi-per-ne-zvicer/|title=Kombëtarja U17 udhëtoi për në Zvicër|language=sq|publisher=[[Federata e Futbollit e Kosovës]]|date=20 mars 2019}}</ref> Ai debutoi pesë ditë më vonë në humbjen 2–0 kundër [[Kombëtarja ukrainase nën-17 e futbollit|Ukrainës]]. Asllani luajti edhe dy ndeshje të tjera; Kosova e mbylli grupin në vendin e fundit pa asnjë pikë.<ref>{{cite web|url=http://www.ffk-kosova.com/kombetarja-u17-pesoi-humbje-nga-ukraina/|title=Kombëtarja U17 pësoi humbje nga Ukraina|language=sq|publisher=[[Federata e Futbollit e Kosovës]]|date=25 mars 2019}}</ref> Më 15 tetor 2019, Asllani u ftua në listën paraprake të ekipit nën-19 për kualifikueset e UEFA Kampionatit Evropian nën-19 2020, por u la jashtë listës përfundimtare.<ref>{{cite web|url=http://www.ffk-kosova.com/kombetarja-u19-grumbullohet-me-21-tetor-ja-lista-e-futbollisteve/|title=Kombëtarja U19 grumbullohet më 21 tetor, ja lista e futbollistëve|language=sq|publisher=[[Federata e Futbollit e Kosovës]]|date=15 tetor 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ffk-kosova.com/krasniqi-publikon-listen-e-futbollisteve-per-kualifikimet-ne-uells/|title=Krasniqi publikon listën e futbollistëve për kualifikimet në Uells|language=sq|publisher=[[Federata e Futbollit e Kosovës]]|date=7 nëntor 2019}}</ref> Dy muaj më vonë, ai i'u bashkua ekipit nën-18 të Gjermanisë për një turne në [[Izrael]].<ref>{{cite web|url=https://www.dfb.de/u-18-junioren/news-detail-u-18/u-18-in-israel-spiele-und-begegnungen-211234/|title=U 18 in Israel: Spiele und Begegnungen|language=de|publisher=Federata Gjermane e Futbollit|date=7 dhjetor 2019}}</ref> Ai shënoi në ndeshjen debutuese të tij kundër Serbisë, ku Gjermania u mposht 2–1.<ref>{{cite web|url=https://datencenter.dfb.de/datencenter/u-18-vier-nationen-turnier/2019-in-israel/spieltag/serbien-u-18-deutschland-u-18-m-2302435|title=Serbien U 18 – Deutschland U18 (m), 2:1, U 18-Nationen-Turnier, 2019 in Israel|language=de|publisher=Federata Gjermane e Futbollit|date=10 dhjetor 2019}}</ref> Gjatë periudhës 2022–23, Asllani regjistroi shtatë ndeshje dhe tre gola me ekipin nën-20. Në qershor 2023, Asllani vizitoi ekipin e Kosovës para ndeshjeve kualifikuese të [[UEFA Euro 2024|Euro 2024]] kundër [[Kombëtarja rumune e futbollit|Rumanisë]] dhe [[Kombëtarja bjelloruse e futbollit|Bjellorusisë]], duke dhënë një sinjal për t'u rikthyer te Kosova.<ref>{{cite news|url=https://lajmi.net/futbollisti-i-hoffenheim-viziton-dardanet-fisnik-asllani-krenar-me-ju-djema/|title=Futbollisti i Hoffenheim viziton "Dardanët", Fisnik Asllani: Krenar me ju djema|language=sq|website=Lajmi.net|date=16 qershor 2023}}</ref> Gjashtë muaj më vonë, [[Federata e Futbollit e Kosovës]] konfirmoi se Asllani do të vazhdonte karrierën e tij ndërkombëtare me Kosovën.<ref>{{cite news|url=https://www.panorama.com.al/sport/zyrtare-goditje-big-e-kosoves-dardanet-rrembejne-sulmuesin-21-vjecar-ne-pronesi-te-klubit-te-bundesliges/#gsc.tab=0|title=ZYRTARE/ Goditje “big” e Kosovës, “Dardanët” rrëmbejnë sulmuesin 21-vjeçar në pronësi të klubit të Bundesligës|language=sq|publisher=Panorama Sport|date=24 dhjetor 2023|access-date=5 tetor 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ffk-kosova.com/nis-manifestimi-laureatet-2023-fisnik-asllani-befasia-e-mbremjes-i-bashkohet-kosoves/|title=Nis manifestimi "Laureatët 2023", Fisnik Asllani befasia e mbrëmjes, i bashkohet Kosovës|language=sq|publisher=[[Federata e Futbollit e Kosovës]]|date=24 dhjetor 2023}}</ref> Ai mori ftesën e parë te Kosova më 30 gusht 2024 për ndeshjet e [[UEFA Liga e Kombeve|UEFA Ligës së Kombeve]] kundër Rumanisë dhe [[Kombëtarja qipriote e futbollit|Qipros]].<ref>{{cite web|url=https://www.ffk-kosova.com/foda-publikon-listen-e-futbollisteve-dardane-per-dy-ndeshjet-e-shtatorit/|title=Foda publikon listën e futbollistëve dardanë për dy ndeshjet e shtatorit|language=sq|publisher=[[Federata e Futbollit e Kosovës]]|date=30 gusht 2024}}</ref> Ai e nisi ndeshjen kundër Rumanisë si titullar, duke debutuar zyrtarisht.<ref>{{cite news|url=https://telegrafi.com/formacionet-zyrtare-kosove-rumani-debutojne-dy-ardhjet-e-reja-tek-dardanet/|title=Formacionet zyrtare, Kosovë-Rumani: Debutojnë dy ardhjet e reja tek 'Dardanët'|language=sq|publisher=[[Federata e Futbollit e Kosovës]]|date=6 shtator 2024}}</ref> ==Jeta personale== Asllani lindi në [[Berlin]] të Gjermanisë nga një familje nga fshati [[Sharbani|Sharban]] i Kosovës.<ref name="Sharban"/> Ai është praktikues i besimit musliman. ==Statistikat e karrierës== {{Updated|20 shtator 2026}}<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/player/stats/_/id/331057/fisnik-asllani|title=Fisnik Asllani stats|publisher=ESPN FC|language=en|access-date=6 tetor 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/person/pe506636/fisnik-asllani/#google_vignette|title=Fisnik Asllani|publisher=World Football|language=en|access-date=6 tetor 2026}}</ref> {| class=wikitable style="text-align: center;" |+ Ndeshjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit |- !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="3"|Liga !colspan="2"|Kupa !colspan="2"|Evropa !colspan="2"|Tjetër !colspan="2"|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="5"|[[TSG 1899 Hoffenheim II|TSG Hoffenheim II]] |[[2020–21 Regionalliga|2020–21]] |[[Regionalliga Südwest]] |24||2||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||24||2 |- |[[2021–22 Regionalliga|2021–22]] |Regionalliga Südwest |6||1||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||6||1 |- |[[2022–23 Regionalliga|2022–23]] |Regionalliga Südwest |22||14||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||22||14 |- |[[2023–24 Regionalliga|2023–24]] |Regionalliga Südwest |1||0||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||1||0 |- !colspan="2"|Gjithsej !53!!17!!0!!0!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!53!!17 |- |rowspan="5"|[[TSG 1899 Hoffenheim|TSG Hoffenheim]] |[[2021–22 TSG 1899 Hoffenheim season|2021–22]] |[[Bundesliga]] |2||0||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||2||0 |- |[[2022–23 TSG 1899 Hoffenheim season|2022–23]] |Bundesliga |8||0||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||8||0 |- |[[2025–26 TSG 1899 Hoffenheim season|2025–26]] |Bundesliga |33||10||2||1||colspan="2"|—||colspan="2"|—||35||11 |- |[[2026–27 Bundesliga|2026–27]] |Bundesliga |2||0||0||0||1{{efn|name=UEL|Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Evropës|UEFA Ligën e Evropës]]}}||0||colspan="2"|—||3||0 |- !colspan="2"|Gjithsej !45!!10!!2!!1!!1!!0!!colspan="2"|—!!48!!11 |- |[[FK Austria Wien|Austria Wien]] (huazim) |[[2023–24 FK Austria Wien season|2023–24]] |[[Bundesliga Austriake]] |16||4||2||1||colspan="2"|—||3{{efn|Ndeshje në fazën play-off për kualifikim në Ligën e Konferencëa të Bundesligës Austriake}}||0||21||5 |- |[[SV Elversberg]] (huazim) |[[2024–25 SV Elversberg season|2024–25]] |[[2. Bundesliga]] |33||18||2||0||colspan="2"|—||2{{efn|Të gjitha ndeshjet në fazën play-off për ngjitje në Bundesligë të Bundesligës 2.}}||1||37||19 |- !colspan="3"|Gjithsej karriera !147!!49!!6!!2!!1!!0!!5!!1!!159!!52 |} <references group="lower-alpha"/> ===Kombëtarja=== {{Updated|4 tetor 2026}}<ref>{{cite web|url=https://eu-football.info/_player.php?id=32838|title=Fisnik Asllani, international football player|publisher=European Football|language=en|access-date=6 tetor 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit |- !Ekipi kombëtar!!Viti!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="3"|[[Përfaqësuesja kosovare e futbollit|Kosova]] |2024||5||0 |- |2025||7||3 |- |2026||8||2 |- !colspan="2"|Gjithsej!!20!!5 |} == Referime == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Asllani, Fisnik}} [[Kategoria:Lindje 2002]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë nga Prishtina]] [[Kategoria:Futbollistë kosovarë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren kosovare]] [[Kategoria:Futbollistë në 1. FC Union Berlin]] [[Kategoria:Futbollistë në TSG 1899 Hoffenheim]] [[Kategoria:Futbollistë në FK Austria Wien]] [[Kategoria:Futbollistë në Bundesliga]] {{sport-cung}} ouztnuxbwd2bfx64m511rwk82typ7gi 828 395341 3058311 3058252 2026-10-19T22:30:00Z Klein Muçi 52109 Vitrina e javës te kartat e javëve: emri i regjistrimit zanor pas ikonës së altoparlantit; hiqen rregullat e përkohshme — përmes Claude AI 3058311 sanitized-css text/css /* ================================================================== 1. WINDOW CARDS (CORE STRUCTURE) ================================================================== */ /* Base card layout: white background, accented left border, subtle shadow, and smooth transitions for hover elevation. Each card occupies one grid column when collapsed. */ .window-card { background: var(--background-color-base, #fff); border: 1px solid var(--border-color-subtle, #c8ccd1); border-left-width: 5px; box-shadow: 0 1px 2px rgba(0,0,0,0.05); transition: box-shadow 0.25s ease-in-out, transform 0.25s ease-in-out; grid-column: span 1; overflow: hidden; margin-top: 2px; } /* Collapsed cards lift slightly on hover to signal interactivity. */ .window-card.mw-collapsed:hover { box-shadow: 0 4px 12px rgba(0,0,0,0.08); transform: translateY(-1px); } /* An expanded card stretches across all grid columns and gains a deeper shadow to visually separate it from surrounding collapsed cards. */ .window-card:not(.mw-collapsed) { grid-column: 1 / -1; box-shadow: 0 10px 30px rgba(0,0,0,0.12); margin-top: 4px; margin-bottom: 24px; transform: none; } /* Left border accent colours reflecting the card's content status: grey for idle (no active items), red for standard panels with open items, amber for news-type panels. */ .status-idle { border-left-color: var(--border-color-subtle, #c8ccd1); } .status-alert { border-left-color: #d33; } .status-news { border-left-color: #fc3; } /* Faqja kryesore (the article, the showcase and the challenge of the week) while some week waits for a choice: the light blue of the Main Page cards on the edge and on the badge, not the red of the windows whose items wait for an answer (the Main Page fills a week without a choice by itself). The window itself is white, like the other windows with something in them, and grey when every week has its choice (status-idle). */ .status-mainpage { border-left-color: #6b9bd1; } /* Idle cards use a slightly tinted background so they visually recede behind cards that have active content, making it easier to scan for panels that need attention. */ .status-idle.mw-collapsed { background: var(--background-color-neutral-subtle, #fafafa); } .status-idle.mw-collapsed .window-header .title-text { color: var(--color-subtle, #54595d); } /* Header bar: horizontally distributes the title, badge, and caret. Min-height allows the header to expand gracefully if the title wraps on narrow viewports. */ .window-header { display: flex; justify-content: space-between; align-items: center; cursor: pointer; min-height: 54px; border-bottom: 1px solid var(--border-color-muted, #eaecf0); } .window-header:hover { background-color: var(--background-color-interactive-subtle, #f8f9fa); } /* Hides the header bottom border on expanded idle cards so the lightweight empty-state message beneath it does not feel over-separated. */ .status-idle:not(.mw-collapsed) .window-header { border-bottom-color: transparent; } /* Title text inside the header: bold, slightly enlarged, and allowed to grow to fill available space between the left edge and the caret. */ .window-header .title-text { padding: 0 24px; font-weight: 700; font-size: 1.1em; color: var(--color-base, #202122); display: flex; align-items: center; flex-grow: 1; } /* Pill-shaped badge appended to the title showing the number of open items or an information marker. Uses consistent padding and border-radius for both standard and news types so they occupy the same visual footprint. */ .issue-count-badge { display: inline-flex; align-items: center; justify-content: center; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-subtle, #72777d); border-radius: 20px; padding: 2px 10px; margin-left: 12px; font-size: 0.8em; font-weight: bold; border: 1px solid var(--border-color-muted, #eaecf0); min-width: 24px; min-height: 22px; box-sizing: border-box; } /* Alert badges use a muted red tint to reinforce the card's alert status. */ .status-alert .issue-count-badge { background-color: var(--background-color-error-subtle, #fee7e6); color: var(--color-error, #d33); border-color: #fcc; } /* The badge of Faqja kryesore: blue like its edge (the weeks that wait for a choice). */ .status-mainpage .issue-count-badge { background-color: var(--background-color-base, #fff); color: var(--color-progressive, #36c); border-color: #a7c4ea; } /* News badges use an amber tint with an italic serif "i" marker. Shares the same padding and min-size as the standard badge for visual parity. */ .status-news .issue-count-badge { background-color: var(--background-color-warning-subtle, #fef6e7); color: var(--color-warning, #ac6600); border-color: #fb5; font-family: 'Linux Libertine', 'Georgia', 'Times New Roman', serif; font-style: italic; font-size: 0.95em; } /* Caret column: fixed width for a square touch target. Fades to semi-transparent at rest and becomes fully opaque on header hover. */ .caret-icon { width: 54px; opacity: 0.5; } .window-header:hover .caret-icon { opacity: 1; } /* CSS-drawn chevron arrow using two bordered edges rotated 45°. Points downward when the card is collapsed. */ .caret-icon::after { content: ""; display: block; width: 8px; height: 8px; border-right: 2px solid var(--color-base, #202122); border-bottom: 2px solid var(--color-base, #202122); transform: rotate(45deg); margin: 0 auto; transition: transform 0.25s ease; } /* Rotates the chevron to point upward when the card is expanded. */ .window-card:not(.mw-collapsed) .caret-icon::after { transform: rotate(-135deg); } /* ================================================================== 2. CONTENT AREA & PERMALINKS ================================================================== */ /* Main content body: moderate padding, comfortable line-height, and word-break handling for readability of long discussion titles. Default cursor is restored so body text does not inherit the header's pointer cursor. */ .window-content { padding: 12px 32px 32px 32px; background-color: var(--background-color-base, #fff); color: var(--color-base, #202122); line-height: 1.6; overflow-wrap: break-word; cursor: default; } /* Section headings rendered from wikitext use a serif editorial font. Block display preserves inline text flow so that spaces between plain text and wikilinks inside headings render correctly. */ .window-heading { font-family: 'Linux Libertine', 'Georgia', 'Times', serif; line-height: 1.2; margin-bottom: 0.5em; display: block; } /* H2-level headings mark the boundary between distinct discussion topics. A bottom border underlines the title; top margin provides breathing room from the content block above. */ .window-heading.level-2 { font-size: 1.55em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-subtle, #c8ccd1); margin-top: 1.8em; margin-bottom: 0.8em; padding-bottom: 4px; } /* Adds a small gap between an H2 heading and the first paragraph that follows it, smoothing the transition from serif heading to body text. */ .window-heading.level-2 + p { margin-top: 0.4em; } /* H3-level headings are mid-sized UI labels rendered in sans-serif to distinguish them from editorial H2 content headings. Uses the same system font stack as the rest of the interface for consistency. */ .window-heading.level-3 { font-family: sans-serif; font-size: 1em; font-weight: 600; margin-top: 0.9em; margin-bottom: 0.4em; } /* Collapses the bottom margin of an H3 heading when it is immediately followed by another heading or sits at the end of the content area, so that empty subsections do not contribute extra vertical space. */ .window-heading.level-3:last-child, .window-heading.level-3 + .window-heading { margin-bottom: 0; } /* Permalink icon sits inline after the heading text. Partially transparent at rest; scales up and becomes fully opaque on hover. */ .window-permalink a { display: inline-block; font-size: 0.80em; margin-left: 10px; opacity: 0.6; text-decoration: none !important; transition: opacity 0.25s cubic-bezier(0.4, 0, 0.2, 1), transform 0.25s cubic-bezier(0.4, 0, 0.2, 1); } .window-permalink a:hover { opacity: 1; transform: scale(1.2); } /* The comments in a window come from other pages, where the reply tool of DiscussionTools cannot reach them («përgjigju» only showed an error), so its buttons are hidden here. Replies are written on the page of the request itself. */ .window-content .ext-discussiontools-init-replylink-buttons { display: none; } /* Removes top margin, padding, and border from the first element inside the content area so no excess whitespace appears at the top of an expanded card. */ .window-content > *:first-child { margin-top: 0 !important; padding-top: 0 !important; border-top: none !important; } /* ================================================================== 3. SOURCE HEADINGS ================================================================== */ /* Label band displayed above each source block when a window aggregates content from several pages (e.g. candidacies and re-evaluations, or the different elections of the Administrata): a band in the blue of the bands of the hubs (the accent on the left, a light blue ground, the name in blue), with the name of the part, the number of its items and a link to its page, so the parts are easy to tell apart. */ .window-source-heading { display: flex; align-items: center; gap: 8px; font-family: sans-serif; font-size: 12px; line-height: 1.4; color: var(--color-progressive, #36c); font-weight: 700; margin-top: 32px; margin-bottom: 12px; padding: 8px 12px; border-left: 3px solid var(--color-progressive, #36c); border-radius: 2px; background-color: var(--background-color-progressive-subtle, #eaf3ff); } /* The first band keeps its padding (the reset for the first element of the content area would otherwise remove the top half of it). */ .window-content > .window-source-heading:first-child { padding-top: 8px !important; } /* Number of items in the part, as a small pill after its name. */ .window-source-count { min-width: 22px; padding: 0 7px; border: 1px solid var(--color-progressive, #36c); border-radius: 10px; background-color: var(--background-color-base, #fff); color: var(--color-progressive, #36c); font-size: 11px; line-height: 18px; text-align: center; } /* The link to the part's page follows the count, at a size that is easy to see and to press (its symbol would otherwise shrink with the small letters of the band); the flex gap spaces it. */ .window-source-heading .window-permalink a { margin-left: 0; font-size: 16px; line-height: 1; opacity: 0.75; } /* The first item of a part sits closer to its band. */ .window-source-heading + .window-heading.level-2 { margin-top: 0.8em; } /* ================================================================== 3b. VOTES AND DEADLINES OF AN ITEM ================================================================== */ /* The line at the top of the «Votimi» part of a request or a candidacy, under its title: the tally of its votes (one vote for each user, the last one; struck votes left out) and its status: the time before it can be closed («Mund të mbyllet pas 5 ditësh»), «Gati për mbyllje» once the minimum time is over and the conditions are met (green), or «Pret votat» with what is still missing after the minimum time (amber). Plain text, flush with the lines around it; the rules are in the tooltips. A request closed before the conditions of its vote were met stays in its window until it is archived, with «⚠ Mbyllur para kohe» (amber, bold). */ .window-item-meta { display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 2px 14px; margin: 0 0 0.6em; font-size: 0.95em; line-height: 1.6; color: var(--color-subtle, #54595d); } .window-item-meta > span { cursor: help; } .window-item-meta > .window-meta-ready { color: var(--color-success, #177860); font-weight: 700; } .window-item-meta > .window-meta-wait { color: var(--color-warning, #886425); } .window-item-meta > .window-meta-early { color: var(--color-warning, #886425); font-weight: 700; } /* The line under the title of a thread of Pyetje e Përgjigje and Zyra e Ankesave: the date of its last comment and when MajavahBot archives it (amber once the days are over) */ .window-item-meta > .window-meta-last { cursor: default; } .window-item-meta > .window-meta-archive-due { color: var(--color-warning, #886425); } /* The window of the article of the week (Moduli:Article of the week, «_window»): the next four weeks as cards, since the aim is an article chosen by the community for every week. A week with one is green; a week without one is amber, with the featured or good article that the Main Page shows in its place meanwhile and the button «Zgjidhni një artikull», which opens the page of the week. What a week shows is one block inside its card (.window-aj-pick): a tinted panel with a round mark. The badge of the window is the number of weeks without an article, in red; once all four have one, the window is grey like the other windows with nothing to do, with «Gjithçka në rregull!» above the cards. */ /* The head of the window: the aim of the week pages and, on its right, the link to their guidelines (Wikipedia:Artikulli i javës), an outlined button like those of the hubs */ .window-aj-head { display: flex; flex-wrap: wrap; align-items: flex-start; justify-content: space-between; gap: 8px 24px; margin: 0 0 1em; } .window-aj-intro { flex: 1 1 24rem; color: var(--color-subtle, #54595d); } .window-aj-intro b { color: var(--color-base, #202122); } .window-aj-weeks { display: grid; grid-template-columns: repeat(auto-fit, minmax(12rem, 1fr)); gap: 12px; } .window-aj-week { display: flex; flex-direction: column; gap: 2px; padding: 10px 14px 12px; border: 1px solid var(--border-color-subtle, #c8ccd1); border-top-width: 4px; background-color: var(--background-color-base, #fff); line-height: 1.45; } .window-aj-chosen { border-top-color: var(--border-color-success, #099979); } .window-aj-auto { border-top-color: var(--border-color-warning, #ab7f2a); } /* The name of the week, with its page as the system names it («2026/41») on the right; on a narrow card the page moves under the name instead of breaking the name */ .window-aj-when { display: flex; flex-wrap: wrap; justify-content: space-between; align-items: baseline; gap: 0 8px; font-weight: 700; } .window-aj-id { color: var(--color-subtle, #54595d); font-family: monospace, monospace; font-size: 0.85em; font-weight: normal; } .window-aj-dates, .window-aj-fallback { color: var(--color-subtle, #54595d); font-size: 0.9em; } /* What the week shows, as one block inside its card: a tinted panel with a round mark on its left. Green, with a tick, for the caption and the article that was chosen; amber, with an exclamation mark, for a week without one and the article that the Main Page shows in its place. */ .window-aj-pick { position: relative; margin-top: 10px; padding: 8px 10px 9px 38px; background-color: var(--background-color-success-subtle, #dff2eb); } .window-aj-auto .window-aj-pick { background-color: var(--background-color-warning-subtle, #fdf2d5); } .window-aj-pick::before { content: "✓"; position: absolute; top: 9px; left: 10px; width: 20px; height: 20px; border-radius: 50%; background-color: var(--color-success, #177860); color: var(--background-color-base, #fff); font-size: 13px; font-weight: 700; line-height: 20px; text-align: center; } .window-aj-auto .window-aj-pick::before { content: "!"; background-color: var(--color-warning, #886425); } .window-aj-state { font-size: 0.95em; font-weight: 700; line-height: 1.4; } .window-aj-chosen .window-aj-state { color: var(--color-success, #177860); } .window-aj-auto .window-aj-state { color: var(--color-warning, #886425); } .window-aj-article { font-size: 1.05em; line-height: 1.3; } .window-aj-pick .window-aj-fallback { font-size: 0.9em; } /* The showcase of the week (Module:Showcase of the week): under the state of its week, a small copy of the file, the chosen one or, in its place, the file of the day of Wikimedia Commons, which MediaWiki:Showcase-of-the-week.js puts there: a small picture, a small player of a video, which shows a frame of it, or the name of a sound after the icon of a loudspeaker */ .window-ij-thumb { display: block; margin-top: 6px; line-height: 0; } .window-ij-thumb img { max-width: 100%; height: auto; border-radius: 2px; } .window-ij-sound { display: block; margin-top: 6px; line-height: 1.4; overflow-wrap: anywhere; } .window-ij-sound img { margin-right: 2px; vertical-align: -3px; } /* The button sits at the foot of its card, so that the buttons of a row line up. Its link is external (the page of the week, opened for editing with its preload), and .plainlinks removes the padding and the background of external links, hence the !important. */ .window-aj-button { margin-top: auto; padding-top: 10px; } .window-aj-button a { display: inline-block; padding: 4px 12px !important; border-radius: 2px; background-color: var(--background-color-progressive, #36c) !important; color: var(--color-inverted-fixed, #fff) !important; font-weight: 700; text-decoration: none !important; } .window-aj-button a:hover, .window-aj-button a:focus { background-color: var(--background-color-progressive--hover, #3056a9) !important; } /* On a week with a chosen article the button is quiet (outlined): it leads to the page of the week, which shows the article as the Main Page will («Shihni parapamjen»). It comes after the rules of the filled button, which it overrides. */ .window-aj-button-quiet a { padding: 3px 11px !important; border: 1px solid var(--border-color-progressive, #36c); background-color: var(--background-color-base, #fff) !important; color: var(--color-progressive, #36c) !important; } .window-aj-button-quiet a:hover, .window-aj-button-quiet a:focus { background-color: var(--background-color-progressive-subtle, #eaf3ff) !important; } .window-aj-more { flex: none; } .window-aj-more a { display: inline-block; padding: 1px 14px; border: 1px solid var(--border-color-progressive, #36c); border-radius: 14px; background-color: var(--background-color-base, #fff); color: var(--color-progressive, #36c); font-size: 0.9em; font-weight: 600; text-decoration: none; white-space: nowrap; } .window-aj-more a:hover, .window-aj-more a:focus { background-color: var(--background-color-progressive-subtle, #eaf3ff); text-decoration: none; } /* ================================================================== 4. SCROLL TO TOP ================================================================== */ /* Footer link appended to panels with more than five H2 headings. Sits below a top border that mirrors the source heading separator, using the same muted grey palette as other structural elements. */ .window-scroll-top { display: block; text-align: center; margin-top: 32px; padding-top: 16px; border-top: 1px solid var(--border-color-muted, #eaecf0); } @keyframes window-scroll-bounce { 0% { transform: translateY(0); } 40% { transform: translateY(-7px); } 70% { transform: translateY(-1px); } 100% { transform: translateY(-2px); } } .window-scroll-top a { display: inline-flex; align-items: center; justify-content: center; width: 36px; height: 36px; border: 1px solid var(--border-color-subtle, #c8ccd1); border-radius: 50%; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122) !important; font-size: 1.1em; font-weight: bold; text-decoration: none !important; opacity: 0.75; transition: opacity 0.25s ease, background-color 0.25s ease, border-color 0.25s ease, box-shadow 0.25s ease; } .window-scroll-top a:hover { opacity: 1; background-color: var(--background-color-base, #fff); border-color: #72777d; box-shadow: 0 4px 12px rgba(0,0,0,0.12); animation: window-scroll-bounce 0.5s ease forwards; } /* ================================================================== 5. EMPTY STATE ================================================================== */ /* Centred muted placeholder shown inside a card body when its source section contains no content. Uses flexbox to align the check icon and message text on a single baseline. */ .no-content-message { display: flex; align-items: center; justify-content: center; gap: 8px; text-align: center; color: var(--color-subtle, #72777d); padding: 20px 0; font-size: 0.95em; } /* Decorative check icon following the empty-state text. Uses a muted green colour to softly indicate "all clear" without drawing excessive focus. */ .no-content-icon { color: var(--color-success, #1e7e34); font-size: 0.85em; font-weight: bold; } /* ================================================================== 6. MEDIAWIKI OVERRIDES ================================================================== */ /* Prevents MediaWiki's collapsible toggle from floating, so the custom flex header layout controls all alignment. */ .mw-collapsible-toggle { float: none !important; } /* Hides MediaWiki's default collapsible toggle element entirely, since the custom card header acts as the expand/collapse control. */ .mw-collapsible-toggle-default { display: none !important; } /* ================================================================== 7. RESPONSIVE ================================================================== */ /* On mid-width viewports, side padding and the caret column width are reduced in step so the header proportions remain visually balanced. */ @media screen and (max-width: 960px) { .window-content { padding: 12px 24px 28px 24px; } .window-header .title-text { padding: 0 20px; } .caret-icon { width: 44px; } } /* On narrow viewports, side padding is reduced further so content does not feel cramped, and the caret touch target is kept at full width. */ @media screen and (max-width: 700px) { .window-content { padding: 12px 16px 24px 16px; } .window-header .title-text { padding: 0 16px; } } /* ================================================================== 8. REDUCED MOTION ================================================================== */ /* Disables all transitions and animations for users who have requested reduced motion via their OS or browser accessibility settings. */ @media (prefers-reduced-motion: reduce) { .window-card { transition: none !important; } .window-card.mw-collapsed:hover { transform: none !important; } .caret-icon::after { transition: none !important; } .window-permalink a { transition: none !important; } .window-scroll-top a { transition: none !important; animation: none !important; } } hqmqm1af8c3x994ud5uae90vtgktmop 1 395689 3058264 2902552 2026-10-19T14:06:06Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3058264 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Enkel Demi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2902551 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20241231125152/https://liberale.al/magazine/zbulohen-moderatoret-e-edicionit-te-63-te-te-festivalit-te-kenges-i116220 për lidhjen https://liberale.al/magazine/zbulohen-moderatoret-e-edicionit-te-63-te-te-festivalit-te-kenges-i116220. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 shkurt 2026 15:04 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Enkel Demi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3058263 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20241231183330/https://euprizeliterature.eu/author/tom-kuka për lidhjen https://euprizeliterature.eu/author/tom-kuka. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 tetor 2026 16:06 (CEST) qzd4umdoptqgvbv0bx4shh9sjhtugqt 1 399326 3058359 2966545 2026-10-20T00:00:16Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3058359 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Historia Augusta]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2966544 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200720105613/https://www.revista.classica.org.br/classica/article/view/101/91 për lidhjen https://www.revista.classica.org.br/classica/article/view/101/91. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 prill 2026 07:13 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Historia Augusta]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3058358 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180410092259/https://research.ncl.ac.uk/histos/documents/2013A07RohrbacherSourcesofHistoriaAugustaReexamined.pdf për lidhjen http://research.ncl.ac.uk/histos/documents/2013A07RohrbacherSourcesofHistoriaAugustaReexamined.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180410092259/https://research.ncl.ac.uk/histos/documents/2013A07RohrbacherSourcesofHistoriaAugustaReexamined.pdf për lidhjen http://research.ncl.ac.uk/histos/documents/2013A07RohrbacherSourcesofHistoriaAugustaReexamined.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 tetor 2026 02:00 (CEST) puz3wq73l8kvw2mvio83kivkd5vmexc 1 403735 3058266 3007964 2026-10-19T14:12:41Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3058266 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Enon Turtulla]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3007963 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240813183721/https://www.kosova-sot.info/vip/76524/ për lidhjen https://www.kosova-sot.info/vip/76524/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240813183721/https://www.kosova-sot.info/vip/76524/ për lidhjen https://www.kosova-sot.info/vip/76524/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 12 korrik 2026 14:50 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Enon Turtulla]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3058265 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240916053455/https://www.gazetaere.com/salla-me-e-preferuar-e-dasmave-societe-events-prezanton-dy-projekte-te-reja/ për lidhjen https://www.gazetaere.com/salla-me-e-preferuar-e-dasmave-societe-events-prezanton-dy-projekte-te-reja/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240916053455/https://www.gazetaere.com/salla-me-e-preferuar-e-dasmave-societe-events-prezanton-dy-projekte-te-reja/ për lidhjen https://www.gazetaere.com/salla-me-e-preferuar-e-dasmave-societe-events-prezanton-dy-projekte-te-reja/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 tetor 2026 16:12 (CEST) l8fc9tc0rvzzu3lp14fgttq96eyx1uv 0 404383 3058302 3058013 2026-10-19T20:03:19Z Edukatori 112234 3058302 wikitext text/x-wiki '''''“Abetare e Pedagogjisë Kritike”''''' (titulli në origjinal: ''Critical Pedagogy Primer'') është një libër i shkruar nga [[Joe L. Kincheloe]], dhe botuar nga [[Peter Lang]]. Ashtu si edhe "abetaret" e tjera të botuara nga Peter Lang, edhe kjo vepër është një tekst hyrës mbi temën e [[Pedagogjia kritike|pedagogjisë kritike]] që synon një audiencë më të gjerë me përdorimin e një gjuhe më të kuptueshme.<ref name=":0">{{Cite book|last=Kincheloe|first=Joe L.|title=Critical Pedagogy Primer|publisher=Peter Lang|year=2008|isbn=978-1-4331-0182-3|location=New York}}</ref><ref>{{Cite news|title=Peter Lang Primer|url=https://www.peterlang.com/view/serial/PLP|access-date=2016-11-17}}</ref> Libri ka hapësira të gjera të përshtatshme për shënime nga lexuesit, dhe shumë terma e përkufizime që janë përfshirë në këto hapësira për aksesueshmëri. Kincheloe jo vetëm që prezanton temën e pedagogjisë kritike, por ai bën përpjekje për të vizualizuar të ardhmen e pedagogjisë kritike përmes nocionit të tij të "kriticizmit në zhvillim" dhe fushës gjithnjë në ndryshim të [[Teoria kritike|teorisë kritike]]. == Përmbledhje == Vepra prej 182 faqesh është e ndarë në pesë kapituj, përfshirë hyrjen. Hyrja i shërben qëllimit të vepr;s dhe shpjegimit të rolit të [[Pedagogjia kritike|pedagogjisë kritike]] në një shoqëri demokratike, duke këmbëngulur se "çështjet e demokracisë dhe drejtësisë nuk mund të ndahen nga tiparet më themelore të mësimdhënies dhe të nxënit" (f.&nbsp;5).<ref name=":0"/> Kapitulli i dytë diskuton themelet e pedagogjisë kritike. Kapitulli i tretë shpjegon rolin dhe zbatimin e filozofisë arsimore në shkolla. Kapitulli i katërt shpjegon rolin e pedagogjisë kritike në hulumtime dhe kapitulli i pestë shpjegon pedagogjinë kritike dhe njohjen. Karakteristikat qendrore të pedagogjisë kritike ofrohen me pranimin se "pikëpamja" e tij pasqyron paragjykimet e tij. Pikëpamja e tij është se pedagogjia kritike bazohet në një vizion më të gjerë arsimor të drejtësisë dhe barazisë, i cili i ngarkon edukatorët me përgjegjësinë për të ndihmuar studentët "të identifikojnë forcat tinëzare që përmbysin" suksesin e tyre, gjë që e bën filozofinë në thelb politike. {{Blockquote|text=T’u kërkosh këtyre studentëve të fillojnë nga e para, të rimësojnë artet dhe shkencat në dritën e shqetësimeve politike, është, pa dyshim, një detyrë ambicioze. Megjithatë, pikërisht këtë bën pedagogjia kritike. <br> <br> To ask such students to start over, to relearn the arts and sciences in light of these political concerns, is admittedly an ambitious task. Even so, this is exactly what critical pedagogy does.|sign=|source=}} Kincheloe shpjegon se pedagogjia kritike i është kushtuar përmirësimit të vuajtjeve njerëzore dhe ai është kritik ndaj politikës neoliberale dhe "sistemeve ekonomike të globalizuara dhe të orientuara nga tregu, të imponuara në botë nga Shtetet e Bashkuara dhe [[Shtetet e zhvilluara|vendet e tjera të industrializuara]] nëpërmjet [[Organizata Botërore e Tregtisë|Organizatës Botërore të Tregtisë]] (OBT) dhe [[Fondi Monetar Ndërkombëtar|Fondit Monetar Ndërkombëtar]] (FMN)", pasi ai beson se ato e kanë përkeqësuar [[Varfëria|varfërinë]] në mbarë botën. Pedagogjia kritike në shkolla, si zgjerim, propozohet për të siguruar që shkollat të mos u shkaktojnë dëm nxënësve të tyre duke i fajësuar ata për dështimet e tyre ose duke mos respektuar njohuritë që nxënësit sjellin çdo ditë me vete në klasë. Ai e konsideron zemërimin dhe zhgënjimin e nxënësve me sistemin shkollor si një përgjigje logjike ndaj një sistemi që është armiqësor ndaj tyre. Ai citon gjurmimin si një nga shembujt e kësaj armiqësie. {{Blockquote|text=Pedagogjia kritike nuk do t'i pranojë këto mekanizma të shtresëzimit shoqëror dhe arsimor, të cilët i dëmtojnë rëndë nxënësit e margjinalizuar nga pikëpamja shoqërore, gjuhësore dhe ekonomike... [S]uksesi në shkollë mund të arrihet vetëm përmes mohimit të prejardhjes së tyre etnike dhe/ose klasore. <br> <br> Critical pedagogy will not stand for these mechanisms of social and educational stratification that hurt socially, linguistically, and economically marginalized students so badly... [S]uccess in school may come only with a rejection of their ethnic and/or class backgrounds.|sign=|source=}} Kincheloe shpjegon se pedagogjia kritike "zbatohet përmes përdorimit të 'temave gjeneruese' për të lexuar fjalën dhe botën dhe procesin e paraqitjes së problemeve". Duke u mbështetur në edukatorin dhe filozofin brazilian [[Paulo Freire]], Kincheloe identifikon një [[Kurrikula|kurrikul]] që i paraqet studentët si studiues dhe klasat e mësuesit si persona që paraqesin probleme. Arsimi bëhet i përqendruar te nxënësi, duke identifikuar se çfarë është kritike për mirëqenien e tyre në lidhje me pyetjet që ia vlen të vlerësohen. Mësuesit më pas duhet të bëhen studiues të nxënësve të tyre në mënyrë që të ndihmojnë në lehtësimin e përcaktimit të problemeve me të cilat përballen nxënësit e tyre në një kontekst në të cilin ato mund të zgjidhen. Mësuesi nuk heq dorë nga përgjegjësia për klasën e tij, por duhet të mbetet në një pozicion autoriteti si dikush që ka kontroll mbi lëndën e tij. Sipas Kincheloe, ky është shpesh një interpretim i gabuar i kritikës së [[Modeli bankar i edukimit|modelit bankar të arsimit,]] i theksuar në ''[[Pedagogjia e të shtypurve|veprën Pedagogjia e të Shtypurve të]]'' Freire-s. Freire i tha Kincheloe pak para vdekjes së tij se "mësuesit shpesh u japin studentëve njohuri ndaj të cilave ata më pas reagojnë, i refuzojnë, i riinterpretojnë, i analizojnë dhe i vënë në veprim". Kincheloe është gjithashtu kritik ndaj [[Pozitivizmi|pozitivizmit]] dhe pohon se kritika e tij është qendrore për pedagogjinë kritike (por edhe për teorinë kritike në përgjithësi). Qëllimi i filozofisë është të zvogëlojë impulsin për të qenë reduktiv në lidhje me kompleksitetin e studentit, pasi "e gjithë përvoja njerëzore është e shënuar nga pasiguritë". Kjo ide i shtohet edhe idesë së shkencës si një forcë për të rregulluar, dhe pedagogjia kritike kërkon një "studim të shkencës në kontekste kulturore dhe historike, duke bërë pyetje mbi përdorimet për të cilat është përdorur dhe interesat e kujt i shërben", për shkak të shqetësimit se pikëpamjet mbizotëruese mund dhe do të normalizohen. Një qëllim i pedagogjisë kritike është çmontimi i përvetësimeve të asaj që duhet të jenë asamble demokratike. Kjo rezistencë ndaj fuqive dominuese, e cila i ka rrënjët në [[Marksizmi|Marksizëm]], është përsëri pjesë e qëllimit të pedagogjisë kritike për të lehtësuar vuajtjet. Kincheloe përshkruan se si rrënjët e pedagogjisë kritike vijnë gjithashtu nga [[Marksizmi kulturor|Shkolla e Frankfurtit]] e teorisë kritike, e cila shkon përtej ideologjisë marksiste që nuk njeh se në shekullin e 21-të ka shumë më tepër forma të pushtetit sesa [[kapitali]] . == Referime == [[Kategoria:Publikime pedagogjike]] [[Kategoria:Pedagogji kritike]] [[Kategoria:Libra të botuar në 2008]] [[Kategoria:Libra në anglisht]] pfcamfxfyj366fv1rhjedeai83mtp2j 1 405308 3058391 3030385 2026-10-20T04:19:35Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Presheva]] 3058391 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Rreth te drejtave mbi fotografi == Të githa drejtat e fotografive jan © 1997-2003 Presheva.com.(E lejuar nga stafi presheva.com për redaktim, me nderime nga Zija Shabani) == Shpërngulja e shqiptarëve prej sanxhakut më 1878-1912 == Shkrimtari i njohur serb Jovan Haxhi Vasiljeviq, në librin “Albanska liga” (Beograd 1909) thekson: “Shqiptarët kanë mbetur në Serbi (lexo në Sanxhakun e Nishit) deri në Gusht të vitit 1878", përderisa qeveria serbe pas nënshkrimit të Kongresit të Berlinit i shpërnguli përtej kufirit të Serbisë në Kosovë”. Ne të njëjtin publikim lexuesi do të gjejë edhe këto argument: “Motivi kryesor për të cilën qeveria serbe i shpërnhuli shqiptarët prej territoreve të posaçliruara (lexo: Sanxhaku i Nishit), ku kryesisht tani shihet se synimet ishn: që prej Serbisë të krijohet shtet i pastër nacional: që pas vendimeve të Kongresit e të Berlinit t’i kthehen të gjitha territoret në të cilat jetojnë shqiptarët; që aksioni i Serbisë të orientohet në të ardhmen kah Kosova dhe në përgjithësi atje të sigurohet paqja dhe rendi i vendosur nga autoritet serbe. Me atë rast, shpërngulja e shqiptarëve nga qarqet ushtarake pasi tashmë është sqauar se oficerët serb nuk dëshirojnë të kenë në Serbi Kaukazin e vet”. Në lidhje me këtë dukuri, duhet theksuar edhe: Me shpërnguljen e shqiptarëve disa vende në ato territore të Sanxhakut të Nishit kanë mbetur të shkreta, ashtu siç ka pasur fshatra ku edhe emrat nuk u njiheshin më, po edhe pushteti nuk mund t’i njinte emrat e atyre lokaliteteve, sepse nuk ka patur kush t’ua tregojë. Tani ka qenë e nevojshme që ato territore të shkretuara të kolonizohen dhe popullizohen. Në atë drejtim është bërë gabimdhe për çdo ditë po shihet faji i Serbisë. Në të njëjtën kohë, me urdhëresat për shpërguljen e shqiptarëve përtej kufirit, janë dërguar kërkesa që serbët nga ajo anë e kufirit të kthehen këndej në Serbi. Përpjekja që serbët nga ajo anë e kufirit, të transferohen në anën tonë dhe kush të vijë t’i jipet tokë, ka qenë orientim i përditshëm”. Me vonë pushteti serb do ta vërejë se nuk ka qenë e nevojshme për të ndjekë shqiptarët dhe kuptohet se do të bëjë përpjekje për t’i përfituar. Në një kontakt të tillë, më 4 Gusht 1879, në një bisedë në mes të përfaqësuesve shqiptarë dhe serb, përfaqësuesi shqiptar tha: “Mirë është, zotni, por ajo nuk do të bëhet. Ju serbët nuk keni besë e fe. As mbreti juaj nuk ka besë e fe. Ai na e dërgoi Proklamatën në kohën e luftës që ta presim dhe ta pranojmë ushtrinë e tij dhe na premtoi se përderisa ne do të jemi qytetarë të qetë dhe të ndershëm, do të na lejohet të qëndrojme në vatrat tona. Ne e dëgjuam ushtrinë dhe pushtetit ju nënstruam. Por më pastaj pushtetmbajtësit e tij, në kohën më të vështirë, na shpërngulën me fëmijë për tri ditë sikur të ishim egërsira. Dhe tani t’ju besojmë Po të mos i besonim fjalës së tij, ai kurrë nuk do të hynte me ushtrinë e tij në Arnautllëkun tonë”. Këto argumenta tregojnë se pas Kongresit të Berlinit 620 fshatra shqiptare kishin mbetur të shkreta. Në lidhje me këtë dëshmojnë dokumentet angleze të botuara në librin e BILALL SHIMSHIRIT; Rumeliden Geqlrei I. II Istambull 1979. Në ato materiale dëshmohet se asokohe në Vilajetin e Kosovës dhe të Manastirit prej Sanxhakut të Nishit, prej Plavës dhe Gucisë, prej territorit të Junipazarit, janë shpërngulur 350 mijë banorë, prej të cilëve shumica absolute të Kosovës në Sanxhakun e Nishit, deri në vitin 1892 janë shpërngulur 5600 serb. Të dhëna të ngjashme japin edhe statistikat turke. Në realitet, statistika turke shënon shifrën për 450 serb më pas se sa shifrat serbe. Sipas dokumenteve serbe dhe turke, të gjithë shqiptarët prej Sanxhakut të Nishit do të vendosen në territorin e Kosovës. Në atë kohë (1868-1878) Sanxhaku i Nishit ishte pjesë përbërëse e Vilajetit të Kosovës. Prandaj prej shumicës dërmuese të popullsisë, edhe Sanxhaku i Nishit quhej Shqipëri. Në pyetjet që u bëheshin të shpërgulurve prej Sanxhakut të Nishit në territorin e Kosovës shqiptarët përgjigjeshin: “Jam shqiptar. Jam shpërgulur prej Shqipërie, Sanxhaku i Nishit, territore i Prekupës, katundi Vllasë, katundi Mehanë, katundi Maqastenë, katundi Gjakë, katundi Kertok”, e fshatra të tjera që e konsideronin veten pjesë integrale etnike e Shqipërisë. Më vonë pas vitit 1912 këto të dhëna historiografia serbe i falsifikoi dhe i propagandoi nëpër Evropë kinse atëbotë (1878) shqiptarët e Kosovës kishin bërë shpërgulje prej Shqipërisë, gjë nuk i përgjigjet aspak së vërtetës. Në realitet, askund në botë, në asnjë arkivë apo bibliotekë, nuk gjindet ndonjë dokument apo e dhënë se gjatë shekullit, 19-të, prej asaj pjesë të Shqipërisë që u formua më 1913, do të këtë qenë i shpërngulur në Kosovë qoftë edhe një familje. == Sanxhaku == Diplomacia boshnjake edhe pse nën katarzin e luftës u tregua më e shkathët se ajo shqiptare -------------------------------------------------------------------------------- Për shtetasit e zakonshëm shqiptarë, Sanxhaku, edhe pse në kufi me shtetin shqiptar është pothuajse emër i panjohur. Aktualisht, Sanxhaku si territor, ndan Sërbinë dhe Malin e Zi ndërkohë që kufiri republikan mes Sërbisë dhe Malit të Zi kalon nëpër Sanxhak duke bërë kështu që 2/3 e Sanxhakut të jenë nën Sërbi, kurse 1/3 nën Mal të Zi. Megjithkëtë, Sanxhaku ka identitetin e vet politik. Këshilli Kombëtar i Sanxhakut, i kryesuar nga Dr.Sulejman Uglanini, i ka përcaktuar qartë kufijtë e Sanxhakut dhe harta e tij është shpërndarë nëpër të gjitha institucionet ndërkombëtare që nga Këshilli i Sigurimit i OKB-së e deri te qeveritë e të gjitha vendeve me peshë në skenën ndërkombëtare. Për ne shqiptarët është me interes të përmendet se kjo hartë përfshin vendlindjet e disa prej personaliteteve më të shquara shqiptare: Plavën (Akademiku dhe poeti Esad Mekuli), Tutinin (shkrimtari Hivzi Sulejmani), Gucinë (Akademik Rexhep Qosja), etj.. Fatkeqësisht, shumica dërmuese e sanxhakasve janë shqiptarë gjysmë të asimiluar. Flasin gjuhën sllave dhe mbiemrat e tyre, që zakonisht janë emra fisesh shqiptare të Veriut, kanë shtesën "iq" (Si p.sh., Armend Rexhepagiq). Identitetin e vet politik Sanxhaku ia detyron jo vetëm zakoneve të vjetra shqiptare (të cilat i ruan me fanatizëm), por edhe faktit se nga sërbët e malazezët i ndan feja (janë muslimanë). Kësisoji sanxhakasit, gjatë 50 viteve të fundit, nuk u orientuan as nga Beogradi, as nga Podgorica, por o nga Prishtina, o nga Sarajeva. Me Prishtinën i lidhte gjaku e tradita, ndërsa me Sarajevën feja dhe gjuha (të cilën para 100 viteve e konvertuan nga shqipja në sllavishte për shkak të dhunës së ushtruar mbi ta). Që në fillimet e shpërbërjes së ish-Jugosllavisë, sanxhakasit u deklaruan për shkëputje nga Sërbia dhe Mali i Zi dhe për bashkim o me Kosovën, o me Bosnjen. Vitet që pasuan, Sanxhakun më tepër e larguan nga Kosova dhe shqiptarët, e më shumë e afruan me Bosnjen dhe boshnjakët. Dr.Sulejman Uglanini ka deklaruar në Gjenevë se gjatë takimit me Presidentin Sali Berisha nuk fitoi asgjë më tepër se sa pritjen e ngrohtë e të përzemërt me fjalët: "Ju, në Shqipëri e ndër shqiptarë nuk jeni mysafirë, jeni në shtëpinë tuaj". Diplomacia boshnjake, edhe pse e ndodhur në katarzin e luftës, u tregua më e shkathët se sa ajo shqiptare. Tani gjithnjë e më tepër Sanxhaku po del në skenën politike si faktor që më shumë i përket çështjes boshnjake se sa asaj shqiptare. Gjithë ambasadat boshnjake nëpër botë kanë marrë përsipër afirmimin e çështjes së Sanxhakut. Po ashtu faktori Sanxhak po luan një rol të rëndësishëm edhe në vetë Bosnjen. Luftëtarët më të shkathët dhe komandantët më të shquar në ushtrinë boshnjake janë pikërisht sanxhakasit. Tani kur Përëndimi (veçanërisht Italia e Gjermania) po përpiqet ta shkëpusë Malin e Zi nga Sërbia, përmes përkrahjes së forcave indipendentiste në Mal të Zi, problemi i Sanxhakut po fiton edhe më shumë në peshë. Natyrisht, Sanxhaku nuk paraqet ndonjë faktor të rëndësishëm ekonomik, siç paraqet për shembull Kosova, por ai është jashtëzakonisht i rëndësishëm në aspektin gjeostrategjik. Aktualisht, territoret e Bosnjës, në kufi me Sanxhakun, kontrollohen nga ana e sërbëve të Bosnjës me përjashtim të qytetit të Gorazhdës, i cili është nën mbrojtjen e OKB-së. Një ndër qëllimet prioritare boshnjake, sipas udhëheqësve të tyre ushtarakë, është shpërthimi në këtë drejtim dhe dalja në Sanxhak. Futja e zjarrit brenda kufijve republikanë të Sërbisë do të nxiste reaksione zinxhirore në vet Sërbinë dhe Malin e Zi, gjë që rrënjësisht do t'u lehtësonte punë boshnjakëve. Kuptohet, as Kosova nuk ka se si të mbetet jashtë kësaj. Diplomacia shqiptare nuk e ka fuqinë tani t'i parandalojë këto procese. Urti e saj, do të ishte sikur në këto rrethana të jetë sa më e përgatitur për reagime përkatëse. -------------------------------------------------------------------------------- "Koha e Jonë", Tiranë, 11.06.1995 "Flaka", Shkup, 22.06.1995 == Spastrimet etnike dhe gjenocidi serb ndaj shqiptareve të sanxhakut të nishit == '''Vini Re!''' shifrat janë të argumentuara nga punimet serbe dhe dëkombëtare (Pjesë nga një shkrim me i gjatë) "Nga Rashka, serbët filluan të depërtonin në shek. XI - XII, drejt Fushë Kosovës, rrjedhës së epërme të Moravës dhe të Vardarit. Zhupani i Madh ka djegur Lypianin, dhe ka shkretëruar viset tjera ( 1091 ). I biri i Stevan Nemanjës me emrin Stevan dhe mbiemrin Pervovenqanin, shkruan më 1190: Nemanja ka okupuar përveq Luginën e Strumes, edhe Prizrenin, Shkupin dhe Leshtakun e Pollogut. Këto qytete i rrënoi me themel... ( Dr. Fatmir Fehmiu: Gjenocidi i regjimeve serbe në hapësirat shqiptare )". Pastaj e dhëna tjetër: "Në bazë të burimeve arkivore historike e të tjera në trevat e Sanxhakut të Nishit që nga Antika e deri në mes të shekullit XIX ekzistonte në kontinuitet popullsia shqiptare ( Jovan Trifunovski, "Vranjska Kotlina" I, Skopje - 1969, fq.34. Dr. Sabit Uka "Dëbimi i shqiptarëve nga Sanxhaku i Nishit 1877 - 1878", libri I. Prishtinë, 1994, fq. 220 - 21 etj. ). Procesin e kolonizimit të trojeve shqiptare me elementin sllav, shpopullimin e etnitetit shqiptar, serbizimin gjatë periudhave më të fundit Beogradi e ka zbatuar në mënyrë të veçantëë gjatë "Krizës Lindore" ( 1875 ). Në Luginën e Nishit kësaj periudhe, u vranë e masakruan 35.000 shqiptarë. Në një lagje të Nishit të banuar me shqiptarë ( dokumentete osmane e vërtetojnë prezencën e banorëve shqiptarë në qytetin e Nishit ), u plaqkitën e dogjën 300 shtëpi. "Disa familje shqiptare iknin dhe tërhiqeshin luginës së Moravës Jugore nëpër të ftohtit e madh, nëpër grykën e Gërdelicës, deri te Vranja e Kumanova... ( Stefan L. Popoviq, "Putovanje po novoj Serbiji", Beograd, 1950, fq. 345 )". Shkrimtari serb Jovan Haxhivasilev, duke shtjelluar politikën shfarosëse serbe ndaj elementit shqiptar, shkruan: "Dëbimi i shqiptarëve u bë me qëllim që Serbia të bëhej shtet i pastër nacional dhe, të krijohet mundësia që aksioni i mëtejm të drejtohet kah Kosova. ( Dr. Jovan Haxhivasiljeviq, "Albanska kongra", Beograd, 1909, fq. 14 - 15 )". Duke u bazuar në elaborate të ndryshme shpopulluese - naciste, siç është edhe "Naçertania" ( 1844 ) e Ilia Grashaninit një ish zyrtar serb, segmenti si ky, kolonizimi serb në trojet shqiptare, ka këtë fytyrë: "Midis Dy Luftërave Botërore qeveria e krajlit në emër të Reformes Agrare nacionalizoi 129.212. 94 hektar tokë në Kosovë. Gjatë kësaj kohe, në Kosovë janë vendosur 13. 482 familje me rreth 67. 410 anëtarë në 594 vendbanime. ( AJ B. MAR,96 - 21 - 69, Regjistri i kolonive: datë 8. 4. 1940 ). Pushtuesit zbatuan gjenocid e etnocid me strategji të tokës së djegur për spastrimin etnik shqiptar të tokave të aneksuara me përkrahje morale, politike, diplomatike e ushtarake të Rusisë e të Evropës. Princi i Serbisë, Milan Obrenoviq urdhëroi ushtarakët dhe paramilitarët çetnikë: “Merita më të mëdha ndaj shtetit dhe kombit serb do t’i ketë ai, i cili do të arrijë të zhdukë e të shpërngulë më shumë shqiptarë!“.Në kushte të një dimri me borë që nuk mbahet mend, nxori nga shtëpitë rreth 300.000 shqiptarë të Toplicës, Kosaonicës, Pustarekës etj., që banonin në rreth 700 lokalitete, prej të cilave rreth 640 plotësisht shqiptare e më shumicë shqiptare islame nga fundi i shek. XVI-fillimi i shek XVII. Rreth 350.000 shqiptarë kryesisht myslimanë larguan nga trojet stërgjyshore ushtritë greke e malazeze. Burimet flasinë për rreth 70.000 shqiptarë të therë, të vrarë e të pjekur në zjarrin e shtëpive në rreth 600 fshatra shqiptare të rrafshuara me zjarrë vetëm më 1877/8. Asnjë hap të Fuqive të Medha për të parandaluar gjenocidin me shumë tipare të kanibalizmit të shfaqur veçanërisht nga serbët mbi shqiptarët e shqiptarësinë e Sanxhakut të Nishit!?! SHPËRNGULJA E SHQIPTARËVE PREJ SANXHAKUT TË NISHIT MË 1878-1912 (XIX) Shkrimtari i njohur serb Jovan Haxhi Vasiljeviq, në librin “Albanska liga” (Boegrad 1909) thekson: “Shqiptarët kanë mbetur në Serbi (lexo në Sanxhakun e Nishit) deri në Gusht” të vitit 1878, përderisa qeveria serbe pas nënshkrimit të Kongresit të Berlinit i shpërnguli përtej kufirit të Serbisë në Kosovë”. Ne të njëjtin publikim lexuesi do të gjejë edhe këto argument: “Motivi kryesor për të cilën qeveria serbe i shpërnhuli shqiptarët prej territoreve të posaçliruara (lexo: Sanxhaku i Nishit), ku kryesisht tani shihet se synimet ishin: që prej Serbisë të krijohet shtet i pastër nacional: që pas vendimeve të Kongresit e të Berlinit t’i kthehen të gjitha territoret në të cilat jetojnë shqiptarët; që aksioni i Serbisë të orientohet në të ardhmen kah Kosova dhe në përgjithësi atje të sigurohet paqja dhe rendi i vendosur nga autoritet serbe. Me atë rast, shpërngulja e shqiptarëve nga qarqet ushtarake pasi tashmë është sqauar se oficerët serb nuk dëshirojnë të kenë në Serbi Kaukazin e vet”. Në lidhje me këtë dukuri, duhet theksuar edhe: Me shpërnguljen e shqiptarëve disa vende në ato territore të Sanxhakut të Nishit kanë mbetur të shkreta, ashtu siç ka pasur fshatra ku edhe emrat nuk u njiheshin më, po edhe pushteti nuk mund t’i njinte emrat e atyre lokaliteteve, sepse nuk ka patur kush t’ua tregojë. Tani ka qenë e nevojshme që ato territore të shkretuara të kolonizohen dhe popullizohen. Në atë drejtim është bërë gabim dhe për çdo ditë po shihet faji i Serbisë. Në të njëjtën kohë, me urdhëresat për shpërguljen e shqiptarëve përtej kufirit, janë dërguar kërkesa që serbët nga ajo anë e kufirit të kthehen këndej në Serbi. Përpjekja që serbët nga ajo anë e kufirit, të transferohen në anën tonë dhe kush të vijë t’i jipet tokë, ka qenë orientim i përditshëm”. Me vonë pushteti serb do ta vërejë se nuk ka qenë e nevojshme për të ndjekë shqiptarët dhe kuptohet se do të bëjë përpjekje për t’i përfituar. Në një kontakt të tillë, më 4 Gusht 1879, në një bisedë në mes të përfaqësuesve shqiptarë dhe serb, përfaqësuesi shqiptar tha: “Mirë është, zotni, por ajo nuk do të bëhet. Ju serbët nuk keni besë e fe. As mbreti juaj nuk ka besë e fe. Ai na e dërgoi Proklamatën në kohën e luftës që ta presim dhe ta pranojmë ushtrinë e tij dhe na premtoi se përderisa ne do të jemi qytetarë të qetë dhe të ndershëm, do të na lejohet të qëndrojme në vatrat tona. Ne e dëgjuam ushtrinë dhe pushtetit ju nënstruam. Por më pastaj pushtetmbajtësit e tij, në kohën më të vështirë, na shpërngulën me fëmijë për tri ditë sikur të ishim egërsira. Dhe tani t’ju besojmë Po të mos i besonim fjalës së tij, ai kurrë nuk do të hynte me ushtrinë e tij në Arnautllëkun tonë”. Këto argumenta tregojnë se pas Kongresit të Berlinit 620 fshatra shqiptare kishin mbetur të shkreta. Në lidhje me këtë dëshmojnë dokumentet angleze të botuara në librin e BILALL SHIMSHIRIT; Rumeliden Geqlrei I. II Istambull 1979. Në ato materiale dëshmohet se asokohe në Vilajetin e Kosovës dhe të Manastirit prej Sanxhakut të Nishit, prej Plavës dhe Gucisë, prej territorit të Junipazarit, janë shpërngulur 350 mijë banorë, prej të cilëve shumica absolute të Kosovës në Sanxhakun e Nishit, deri në vitin 1892 janë shpërngulur 5600 serb. Të dhëna të ngjashme japin edhe statistikat turke. Në realitet, statistika turke shënon shifrën për 450 serb më pas se sa shifrat serbe. Sipas dokumenteve serbe dhe turke, të gjithë shqiptarët prej Sanxhakut të Nishit do të vendosen në territorin e Kosovës. Në atë kohë (1868-1878) Sanxhaku i Nishit ishte pjesë përbërëse e Vilajetit të Kosovës. Prandaj prej shumicës dërmuese të popullsisë, edhe Sanxhaku i Nishit quhej Shqipëri. Në pyetjet që u bëheshin të shpërgulurve prej Sanxhakut të Nishit në territorin e Kosovës shqiptarët përgjigjeshin: “Jam shqiptar. Jam shpërgulur prej Shqipërie, Sanxhaku i Nishit, territore i Prekupës, katundi Vllasë, katundi Mehanë, katundi Maqastenë, katundi Gjakë, katundi Kertok”, e fshatra të tjera që e konsideronin veten pjesë integrale etnike e Shqipërisë. Më vonë pas vitit 1912 këto të dhëna historiografia serbe i falsifikoi dhe i propagandoi nëpër Evropë kinse atëbotë (1878) shqiptarët e Kosovës kishin bërë shpërgulje prej Shqipërisë, gjë nuk i përgjigjet aspak së vërtetës. Në realitet, askund në botë, në asnjë arkivë apo bibliotekë, nuk gjindet ndonjë dokument apo e dhënë se gjatë shekullit, 19-të, prej asaj pjesë të Shqipërisë që u formua më 1913, do të këtë qenë i shpërngulur në Kosovë qoftë edhe një familje. Ky artikull që je duke e lexuar jashtë == Harresa historike:debimi dhe gjenocidi serb ndaj shqiptareve në sanxhakun e nishit dhe rrethe të tjera == Çlirimi I viseve te pashallakut te Beogradit dhe 6 nahijet tjera gjat viteve 1800 e deri nevitet 1875 ishte e drejt legjitime serbe..Mirpo,ne anën tjetër, ajo largoi popullaten joserbe nga ato treva.Kështu sipas një shenimi historiografik nga periudha 1800 e deri ne vitin 1875 cek se qarqet ushtarake dhe qeveritare serbe i larguan nga viset e lartepermendura dhe nga Lugina e Moraves,siç thot aty,rreth 150.000 banor shqiptare. Regjimet e dinastis se Obrenoviqeve (1817-1903) vazhduan politikën teroriste shtetrore ndaj shqiptareve e boshnjakeve, e gjat’30 te shekullit XIX, me qëllim te spastrimit etnik. Ne frymën e kësaj politike,qeveria e Principates se Serbis urdhëroi me 1832 qe çdo shqiptari dhe boshnjaku, qe kapet ne territorin e Serbis,ti meshohen nga 25 te rena me shkop,ndërsa me 1834 urdhëroi qe te përdoret ushtria për t’iu djegur fshatrat. Pushteti serb me 1856, me marveshjen e Paqes se Parisit kishte fituar njefar te drejtë qe ti largoj te gjith shqiptarët nga qytetet Shumadise,si dhe nga Hercegovina.Me 2 Mars 1865 Knjaz Mihaili kishte nxjerr ligjin për kolonizimin e te huajve.Me atë ligj territoret te cilët i posedonin shqiptarët,sidomos nga Sanxhaku i Nishit dhe i Pirotit u serbizuan(janë kolonizuar menjeher pas Kongresit te Berlinit,sepse këtu Serbia pranohet si shtet. Duhet theksuar se shqiptarët deri kah fundi i shekullit XIX qenë te vendosur ne shumicen e qyteteve dhe qytezave,fshatrave te Sanxhakut teNishit e me gjer.pjesa dërrmuese e familjeve shqiptare ishin perqendruar ne qarkun e Toplices(Rethi I Prokuples,Dobriqit,Kosanices dhe pjes te Jabllanices e te Pustarekes me Kurshumli),Qrkun e Vranjes(pjes rethit e te Pustarekes dhe Jabllanicers,rrethi i leskocit,Polanica,Gerdelica,Masurica,Pqinja,Inogoshtetj.),si dhe ne qarkune e Nishit e disa edhe ne at te Pirotit.Banore shqiptar kishe edhe ne vendet tjera,e sidomos ne qytete,si p.sh..ne Qupri,Paraqin,Uzhic,Krushec,Aleksinc,Karanovc(Kraleve) e deri te beogradi. Popullsia shqiptare ne trevat e Sanxhankut te Nishit, ishte e vendosur kryesisht ne këto vendbanime: - Alikinci, Alabana ,Arbanashka, Arbanashci, Araqa, Hasanovci; - Balltiqi, Barllova, Bajshtica e Eperme, Bajshtica e Poshtme, Balinovci, Baca, Banjska, Bajqiqi, Bajqinca, Buci, Borova, Banja e Repanjes, Bajqinovci, Bardyzi, Banja, Babviqevci, Babatica, Babishevci, Banjabara, Bajra, Batushica, Barlova, Berila, Bedila, Bellanica, Belibregu, Bellotini, Bellobregu, Bellanovci, Berxhika, Beselica, Berbatofci, Bellpola, Belegu, Bubavci, Berjana, Beashtica e Poshtme, Binovci, Bllaca, Boka, Borovci, Borinci, Bojniku, Bunovci, Bogujevci, bujanovci, Bugujevci (ne rrethin e Jabllanices), Buzhurana, Breznica, Bresternavi, Brallova, Brajshori, Branina, bresi, Brezniqiqi, Breznica, Bullatovci, Buqinca, Bublica, Bufca, Burevica, Burinci, Budeci, Bumbereku, Bullaini, Bukollrami, Bukozhani, Bukovagllava, bushtrani, Buqinca, Byqmeti i Eperm, Byqmeti i Poshtem, Byqmeti i Mesem, Bugunuvci; -Cervaneku, Cernoverni, Cerrcavci i Eperm, Cerrcavci i Poshtem, Cerrnatova; - Çestelina, Çiftliku, Çokoti, (një ne qarkun e Nishit e një ne Jabllanic), Çukovci; -Dankoviqi, Devotini, Dedinca, Devqa e Eperme, degermeni, Dediqi, Dekutina, Deshullovci, Dedishka, Dikovci, Dllugojnica, Dobratiqi, Debrejance, Dobrasheva, Dobridolli, Dragideli, Dragusha e Eperma, Dragusha e Poshtme, Dranica, Dragobuzhda, draganci, drevina, Drenova, Drenci, Drenovci, Dubrava, Dubranja, Dubnica, Durnjaci, Dubova, Dugidelli, Dugolluka, Dublica, dukati, Drugalevci, Dubulevi; -Gazdara, Gajtani, Gabinca, Graica, Granica, Gesolica, Gegla, Gerguri (ne Jabllanic), Gerguri (ne rrethin te Prokuples), Gojnofci, Gopnja, Gollaku, Govori, Grabofci, Gragoqevci, Grabovica, Gerbafci, Grebolica, Gllasoviku, Gllasnoviqi, Gradni, Gunjaraku, gurivica, Gubetini, gurgurofci, gurgurova, Gurgora; -Gjemnica, Gjelekari, Gjelekara, Gjaka e Eperme, Gjaka e Poshtme, Gjukella, gjorgjefci, Gjushica, Gjingjusha, Gjurkofci, Gjurefci, Gjikolli, Gjurgjefci; -Hergaja, Huruglica e Eperme, Huruglica e Poshtme; -Igrishta(e Vranjes), Igrishta ( e Pusta Rekes), Ivankulla Ivanja, Izumna; -Jabuqa, Jakofci, Jashanica e Eperme, Jashanica e Poshtme, Jellashinca; -Kamenica, Katundmorina (rrethi i Nishit), Komotena, Kumareva, Kallabofci, Katuni, Kacabaqi, Katiqi, Kapiti, Klaiqi, Klisurica, Konjufci, Koprani, Konxheli, Korbevci, Kodra, Konjuva, Konjuhi, Kojqiqi, Koqane, Kremenata, Kertoku, Krivaqa, Krushevica, kerqmara e Eperme, Kerqmara e Poshtme, Kovanlloku, Kutllovci i eperm, Kutllovci I Poshtem, Kuqi, krushevica, Kutllova, Kutllat, Kozmaqi, Koznica, Kordinci i Poshtem, Kordinci i Eperm, Kastrati, Kallabovci, Kalimanca, Koshareva, Konjina; -Legatica, Lebofci, Levqa e Eperme, Lebana, leci, Leskovabara, Lepanja, Leboshtica, Letovnishte, Leturna ,Lumeqi, Lepenica, lipovica, Lusha; -Llallinca, Llazalla, Llapashtica, Llozana, Llozna, Llopetinca, Llugiqi, Llumnica, Llukova, Llugari; - Manistirishta, Masurica, Magashi, Mazareqi, Maleivci, Makovci, Magova, Magarenja, marovci, maqedonci, Maqestena, Magjera, Maqina, Maqkovci, Matarova, Matajevci i madh, Matajevci I Vogel, merqezi, Megja, Maqkovci, Mekishi, Merofci, Mesgraja, Megjuana, mehanja, Mealica, Mernica, Medveci, (Merqa, Mellova, Merveshi, Mekishi, Meshica, Merkonja, Merlaku, Merkoviqi), te gjith këta emra ne kllapa jan me (e paza pas M), Megjurova, Milina, Miroqica, Mikullofci, Mikulani, Mirovci, Miroshevci, Milivojci, Miskiqi, Mirosllavi, Mirinca, Mihalica,Molla e Kuqe, Momqilli, Mugosha, Muzaqa, Muqena, Muleviqi; -Novosella, Neredovci i Eperm, Neredovci i Poshtem, Negosavla, Novosella ( një ne qarkune e Toplices e një ne at te vranjes), Neveda, Nelaku ,Nesushta; -Orlishte, Orana, orlana, Oraqi, Obertinca, Obllaqina, Ostrogllava, Obarda, Orashci; -Paqarada, Parada, Pasjaqa, Pasjaqa(Nish), Pavllovci, Pallata, Pashici, Petrovci, pevatica, Perunika, Pestishi, pestini, Petrila, Pertata, Peqenci, Pokofci, Pervetica, Peroshtica, Pllana e Madhe, Pllana e Vogel, Plakova, Plloqniku, perkatesisht Pllashniku i Eperm, Pllashniku i Poshtem, Poterzhani, Popofci, Popova, Poturqoi, Pareqi, Pollomi, Pollomi (një ne qarkun ee Vranjes e tjetri te Prokuples), Prebeza e Eperme, Prebeza e Poshtme, Prekoqna, Pretreshnja, Prekodelli, Prekedini, Prevallci, Preboji, Preseka, Prekopqellnika, Prekopuca, Prekorogja, Prekashtica, Preobrazhenja, Preopollci, Piskala, Pishteva, Pustoshillova, Pustovojllovci, Pukovci, Pupovica; -Qyqalla, Qunglla; -Radeci, Radovci, Rabovci, Rafuna, Rakovica, rashka, Rashica, Rastelica, raqa, rasuhaqa, Ramabaja, Ramnishta, Ravnishori, Ravnareka, Rashevci, Rataji, rastavica, Rumanovci, Raputofci, Rastavica, Rasturrula, ragjenovci, Radinovci, Ramadeni, Relinci, Reqica e Eperme, Reqica e Poshtme (ne Toplic), Teqica e Leskovcit, Retkoceri i Eperm, Retkoceri i Poshtem, Resinci, Ribinci,Rudari, rukofci, Runjiku, Rubofci; -Samakova, Sellova, Seoce, Sekicolli, seqinica, Selishta, Sekiraqa, Sllavnica, Sllamniku ,Sllabniku, Sllatina, Siarina, Slishani, Slivnica, Slivova, Simnica, Sinanova, Sodarca, Skobari, Skoverqa, Statovci, Stublla, Stashillova, Starasella, Starobanja, Surdulica, Suvidolli, Suvojnica, Suvamorava, Sudimla, Svinjisishte, Sfirca, Svin jarina, Sfarqa e eperme, Sfarqa Poshtme, Sagonjeva, Samarinci, Sagorjeva, Studenci, Spanca, Smrdani, Stropska, Smiloviqi, Stullca; -Sharprinci, shahiqi, Shqrrlinci, Shahinovci, shatra e Eperme, Shatra e Poshtme, Sharci, Shanalluka, Shuliqi, perkatesisht Shylyshi, Shillova, Shipovci, Shishmanovci, Shirokonjeva, Shulemaja, Shushnjaku, Shtullca; -Talirofci, Terstena, Ternava e Poshtme, Ternave e Eperme, Ternava(Nish), terpeza, Terrha, Termkolli, Terbunja e Eperme, Terbunja e Poshtme, Ternavillazi) te gjith këta emra ne kllapa jan me e-paza pas T, Tena, Tihofci, Toqani, Toverlani, Toshi, topllaci, Topanica, Togaqevci, Treqaku, Trebinja, Tullari,(Jabllanic), Tullari(Prokuple), Tmava,Turjana, Tupalla, Tupalla (Nish), Turqica, Tubuzhde; -Umi,Uzllok,Ushi; -Vardeniku, Vardini, Vasiqevci, (Verbica, Verbova, Verbovci, Vertopi) këta emra ne kllapa jan me e-paza pas V, Vrella, Vagermeni, Veqa, Vllasa e Eperme, Vuqaku, Vishesella, Vitosha, Vllahinja, Vllasa (e Prokuples), Vllasa (e qarkut te Vranjes), Vllahova, vova, Vojllovci i Eperm, Vodica, Vojiznova, Verbovci i Eperm, Vrezhina e Poshtme, Visoka, Vershefci, Vranovci, Vuqjaku, Vukojefci, Vuqa, Vujanova, Vujiznova(Nish); -Zagragja, zaravinja, Zllatokoni, Zakishenje, Zuqa, Zllata, Zubuvci, Zebica; -Zhapska, Zhegrova, Zhdelova, Zhinipoyoku, Zhitorogja, Zhuqa, Zhuqi. -Qytetet: Prokupla, Kushumlia, Leskoci, Vranja, Nishi, Sharqoj Sheherqoj(Piroti), Bellapallanka, Tërni. Gjithsej:551 vendbanime. Mirpo ekzistojn edhe vendbanime te tjera. Numri i te cilave sillet rreth 700 vendbanime. Procesine e kolonizimit te trojeve shqiptare me elementin sllav dhe te shpernguljes me dhun te shqiptarve për realizuar transformimin e hartes etnike ne favor te vet,Serbia dhe Mali i Zi gjat periudhave me të reja historike,kanë vazhduar te zbatojnë sidomos nga vitet e Krizes Lindore(1875),respektivisht qe nga lufta ruso-turke(1877-1878),kur Serbia pushtoi Sanxhankun e Nishit,ku bënin pjes edhe viset etnike shqiptare si ; Toplica, Kushumlia, Vranja, Masurica, Krahina e Leskocit, Prokupla etj. Serbia ushtroi një gjenecit masiv ndaj popullsis shqiptare,qe u mbështet edhe ne forcat ruse.ushtaraket serb për te realizuar ket qelllim kishin perdorur mjetet me brutale te likuidimit fizik te shqiptarve duke mos kursyer as fëmijët,grat e pleqet. Mbi 35.000 shqiptar te moshave të ndryshme gjeten vdekjen nga zjarri i armeve,i bajonetave , nga djegjet për se gjalli,nga ngrirjet ne debor e akulli. Pati edhe shum nëna te ngrira me foshnje ne gji.Pastaj ata plaqkiten,dogjën e shkaterruan shum fshatra shqipatre. Djegjet e shkatrrimet e shtepive te shqiptarve qen te pa llogaritshme gati të gjitha fshatrat shqiptare u bën shkrum e hine kulm te dimrit te ashper.vetëm ne njërën nga lagjen e qytetit qenë ber shkrum e hi 300 shtepi shqiptare.Grabitjet e pasurive ishin masive duke nisur qe nga stolit e deri te mobiljet,shtroj-mbuloj,veshjet,parat,drithrat,bulmetrat,bagtit etj. Kolonizimi dhe shfarosja e shqiptarve bëhej ne mënyrat dhe metodat me mizore dhe me barbare,për çka deshmojn edhe vet serbet; “Disa familje shqiptare iknin dhe terhiqeshin ne lugin e lumit te Moraves Jugore,nëpër te ftoftit të madh,pran rrugës nëpër gryken e Gerdelices deri te Vranja dhe Kumanova,shiheshin femijë te hedhur dhe te vdekur dhe pleq te ngrir.terheqja ka qen tragjike,kuajt dhe qet terhiqeshin ngadalë qerret nëpër borë,sepse qerre kishin pak.Disa femij te hedhur,te humbur apo gjysm te vdekur nga lodhja dhe uria kanë qen te enjtur dhe te fryr si daullja,disa i linte shpirti atëherë kur tanet i ushqenin ose pas ngrënies”(Të dhenat nga Stefan L.Popoviq-Putovanje po Novoj Serbie, (Udhtimi nëpër Serbin e Re) Beograd,1950,fq.345). Shkrimtari serb Jovan Haxhivasileviq,shpjegon qëllimet e qeveris serbe për pushtimin e territoreve ne Jug.Ai shkruan se debimi i shqiptarve u be me qëllim”qe Serbia te bëhet shtet i pastër nacional dhe te krijohet mundsi qe aksioni serb ne të ardhmën te drejtohet ka pjeset e Kosovës”. Me ndjekjen e shqiptarve disa fshatra ne ato an mbet plotësisht te shkreta,disa fshatrave nuk u diheshin emrat, sepse nuk kishte kush ti tregonte.Nga këto vise për një koh te shkurter u be pastrimi etnik mbi 700 fshatrave e vendbanimeve shqiptare me një popullsi rreth 300.000 veta.Ne vend të tyre u vendosen serbet dhe malazezet besnik te regjimit. Popullata e debuar shqiptare nga Sanxhaku i Nishit,kryesisht u vendos ne territorin e Kosovës se sotme,disa u vendosen ne territorine e maqedonis e shum prej tyre te mjer perfunduan jasht Kosovës,përtej Bosforit,ne shkretetirat e Anadollit e me gjer. Disponojmë edhe me te dhenat e fshatrave ne Kosovë,ne te cilat u vendosen kjo popullat. Për te dhanë me tepër,mund te gjeni tek libri:”KOLONIZIMI SERB I KOSOVES” te autori Jusuf Osmani. Debimi i shqiptarve nga Sanxhaku i Nishit 1877-1878 nga autori Dr.Sabit Uka. Vendosja dhe pozitat e shqiptarve ne Kosovë,1878-1912 nga autori Dr.Sabit Uka == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Presheva]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3027505 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250322225114/https://pravamanjina.ombudsman.org.rs/index.php/sr/-/---/smo-g/-/119 për lidhjen https://pravamanjina.ombudsman.org.rs/index.php/sr/-/---/smo-g/-/119. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 gusht 2026 17:39 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Presheva]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3053795 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200501211747/https://presheva.al/ për lidhjen http://presheva.al/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 5 tetor 2026 11:53 (CEST) 94kbni9k8e0tk5qu9cmjxx1fstm03lx 10 407210 3058323 3058225 2026-10-19T22:34:28Z Klein Muçi 52109 Shiriti i qendrave të komunitetit: qoshe pak të rrumbullakosura për kutinë e qendrës ku jeni dhe atë nën kursor — përmes Claude AI 3058323 sanitized-css text/css /* Stampa:Community hubs: the bar of the community hubs, under the title row of the header of each hub (Kuvendi, Pyetje e Përgjigje, Zyra e Ankesave, Administrata, Ofiçina, Forumi i Grisjes): an icon and a name for each. The same bar on every hub, in the same order; the hub you are on is marked. At the end, the introduction cards of the hubs. */ .hubnav { display: flex; flex-wrap: wrap; justify-content: center; gap: 6px; margin: 0 auto 1.5rem; padding: 0 0.5rem; } .hubnav a { text-decoration: none; } /* the links stretch to the tallest tile, and the tiles with them; the box of a tile (on hover, and for the hub you are on) and the focus ring of its link have small rounded corners */ .hubnav > a { display: flex; border-radius: 6px; } .hubnav-item { display: flex; flex-direction: column; align-items: center; gap: 6px; flex: 1 1 auto; box-sizing: border-box; width: 9rem; padding: 10px 8px 8px; border: 1px solid transparent; border-radius: 6px; color: var(--color-base, #202122); font-size: 0.88em; font-weight: 600; line-height: 1.25; text-align: center; transition: background-color 0.15s ease, border-color 0.15s ease; } .hubnav-item::before { content: ''; flex-shrink: 0; width: 36px; height: 36px; background-position: center; background-repeat: no-repeat; background-size: contain; } .hubnav a:hover .hubnav-item, .hubnav a:focus .hubnav-item { border: 1px solid var(--border-color-subtle, #c8ccd1); background-color: var(--background-color-base, #fff); } /* The hub you are on */ .hubnav .hubnav-current, .hubnav a:hover .hubnav-current { border: 1px solid var(--color-progressive, #36c); background-color: var(--background-color-progressive-subtle, #eaf3ff); color: var(--color-progressive, #36c); } .hubnav-kuvendi::before { background-image: url('https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/83/Wikiclassics_Logo_proposal_5.svg'); } .hubnav-pep::before { background-image: url('https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/9a/Text-questionmark.svg'); } .hubnav-za::before { background-image: url('https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e0/Accessories-text-editor.svg'); } .hubnav-adm::before { background-image: url('https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a8/System-users.svg'); } .hubnav-bot::before { background-image: url('https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/30/Applications-system.svg'); } .hubnav-fg::before { background-image: url('https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/bd/User-trash-full.svg'); } /* Phones: the six hubs in three columns, with smaller icons */ @media screen and (max-width: 720px) { .hubnav { display: grid; grid-template-columns: repeat(3, 1fr); gap: 4px; padding: 0; } .hubnav-item { width: auto; padding: 8px 4px 6px; font-size: 0.8em; } .hubnav-item::before { width: 28px; height: 28px; } } /* The introduction of a hub, under the bar: a lead and titled cards (how to use the hub, where else to go, a note for those who answer), like the cards of Ambasadat. The pages without the bar load these styles with a <templatestyles> of their own (Buletini Teknik, Artikulli i javës). */ .hub-intro { max-width: 1100px; margin: 0 auto 1.5rem; padding: 0 2rem; text-align: left; } .hub-lead { margin-bottom: 1rem; font-size: 1.05em; line-height: 1.65; } .hub-cards { display: grid; grid-template-columns: repeat(auto-fit, minmax(16rem, 1fr)); gap: 1rem; } .hub-card { padding: 0.75rem 1.25rem; border: 1px solid var(--border-color-subtle, #c8ccd1); border-left: 3px solid var(--color-progressive, #36c); background-color: var(--background-color-base, #fff); color: var(--color-base, #202122); line-height: 1.6; } .hub-card p { margin: 0.4rem 0 0; } .hub-card-title { margin-bottom: 0.3rem; font-weight: bold; } /* A note for those who answer or look after the page: grey */ .hub-card-note { border-left: 3px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); } @media screen and (max-width: 720px) { .hub-intro { padding: 0 1rem; } } /* The archives of a hub ({{Hub archives}}), in the right column of its header, quietly, without a box: a small title, the archive pages (their numbers, the newest in bold, or their names), a compact search in them and, where a robot archives the page, after how long */ .hub-archives { box-sizing: border-box; max-width: 17rem; margin: 0 auto; color: var(--color-subtle, #54595d); font-size: 13px; text-align: center; } .hub-archives-title { display: flex; align-items: center; justify-content: center; gap: 6px; margin-bottom: 4px; font-size: 12px; font-weight: bold; } .hub-archives-title a { color: inherit; } .hub-archives-title img { opacity: 0.7; } .hub-archives-list { display: flex; flex-wrap: wrap; justify-content: center; gap: 0 7px; margin-bottom: 7px; line-height: 1.6; } /* The numbers of the archives, a little smaller than the rest */ .hub-archives-list-auto { gap: 0 6px; font-size: 12px; } .hub-archives-list-auto a:last-child { font-weight: bold; } /* Named archives ({{Hub archives|list=…}}, Administrata): a line of names with " · " between them, as "Kandidaturat · Rivlerësimet" on the AM/AP hubs. The names are links in the colour of links, as the numbers of the archives of the other hubs; on one line on wide screens */ .hub-archives-named { max-width: none; } .hub-archives-named .hub-archives-list { display: block; color: var(--color-subtle, #54595d); } .hub-archives-named .hub-archives-search, .hub-archives-named .hub-archives-note { max-width: 17rem; margin-left: auto; margin-right: auto; } @media screen and (min-width: 721px) { .hub-archives-named .hub-archives-list { white-space: nowrap; } } /* The years of the weekly rubrics of the Main Page (Wikipedia:Artikulli i javës, Wikipedia:Vitrina e javës, Wikipedia:Sfida e javës): the years of the week pages on one line and, under it, smaller, the yearly archives of the rubric that came before them ("Më parë: 2011 · … · 2022"), on as many lines as they need */ .hub-archives-years, .hub-archives-older { display: block; } .hub-archives-older { max-width: 17rem; margin: 2px auto 0; font-size: 12px; line-height: 1.5; white-space: normal; } .hub-archives-search form { display: flex; justify-content: center; } .hub-archives-search .cdx-text-input { flex: 1 1 auto; min-width: 0; } .hub-archives-search .cdx-text-input__input { width: 100%; min-height: 28px; padding-top: 2px; padding-bottom: 2px; border-radius: 2px 0 0 2px; font-size: 13px; } .hub-archives-search .cdx-button { min-height: 28px; margin-left: -1px; padding: 0 10px; border-radius: 0 2px 2px 0; font-size: 13px; font-weight: normal; } .hub-archives-note { margin-top: 5px; font-size: 12px; line-height: 1.45; } /* The shortcut of a hub ({{Shortcut}}, at the foot of its header), as a quiet line "Shteg WP:…" without its box, as on the pages of Artikuj të mirë/përkryer */ .header .module-shortcutanchordiv { position: absolute; } .header .module-shortcutboxplain { float: none; clear: both; display: flex; flex-wrap: wrap; justify-content: flex-end; align-items: baseline; gap: 2px 6px; width: auto; margin: 0; padding: 0 1.25rem 0.75rem; border: 0; background: none; font-size: 12px; line-height: 1.4; } .header .module-shortcutlist { display: inline; margin: 0; border: 0; } .header .module-shortcutlist a { color: var(--color-subtle, #54595d); } .header .module-shortcutboxplain ul { display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 0 8px; } .header .module-shortcutboxplain li { margin: 0; } 9oku13xmn7wrpmi4js1m8aolvif3iff 828 407216 3058449 3056944 2026-10-20T08:04:57Z Klein Muçi 52109 data: edhe gjendja me fjalë (status, missing, note, when); funksioni i ri rules (stampat, rregullat dhe procedurat si JSON) për skriptin e votimit te qendrat — përmes Claude AI 3058449 Scribunto text/plain -------------------------------------------------------------------------------- -- Module:Votes -- -- The votes of the community hubs. Reads a list of requests (the part of a list page between -- <section begin="dritare" /> and its end, with the requests that it transcludes), counts the -- votes of each request and tells, by the rules of its procedure, how long the vote still lasts -- and whether it can be closed. -- -- Used by: -- Moduli:WindowSections, the windows of [[Wikipedia:Kuvendi]] (a line under the "Votimi" title -- of each request; the requests closed before the conditions of their vote were met stay in the -- windows, needing_attention in section 5); -- {{Vote summary}} = {{#invoke:Votes|summary|<list page>|<rule>}}, a table at the top of a list -- of the hubs with each request, its votes and its state; -- {{#invoke:Votes|archive|…}}, the figures above the tables of the archives (section 7); -- {{#invoke:Votes|count|…}}, the number of open requests in the headers of the voting pages of -- Administrata (section 8); -- Moduli:Mbyllje diskutimi ({{dmb}}), whose message says when a request is closed before the -- conditions of its vote are met, in the amber of a warning (closing_check, section 5); -- the hubs, which show the requests of their lists with {{#invoke:Votes|page|<list page>}} or -- {{#invoke:Votes|cards|<list page>}}, so that the closing of each request knows its page -- (section 5b). -- -- The rules (RULES below) are those of the pages of the procedures: -- grisje Forumi i Grisjes: at least 2 weeks, 3 votes on one side (Grise or Mbaje) -- kandidature AM/AP candidacies: at least a week, 3 votes on one side (PËR or KUNDËR); -- the article passes with two thirds PËR -- rivleresim AM/AP re-evaluations: at least a week, 3 votes on one side (Mbaje or Hiqe) -- zgjedhje Administrata elections and removals: 15 to 30 days, at least 5 PËR and 75% PËR -- votim Ofiçina: the votes only -- diskutim Pyetje e Përgjigje, Zyra e Ankesave: no votes; the date of the last comment of each -- thread and when MajavahBot archives it (14 days without new comments) -- -- The minimum time of a vote counts from the creation of the request's page. The preloads write -- the date before which the request cannot be closed ("minimalisht më …") when the page is -- created; for the older requests, the creation dates are in Module:Votes/dates. -------------------------------------------------------------------------------- local p = {} local mw_text = mw.text local mw_uri = mw.uri -------------------------------------------------------------------------------- -- 1. Votes and rules -------------------------------------------------------------------------------- -- The vote templates and their redirects, by kind, and the name of each kind in the tally. -- {{Koment}} is not a vote. p.TEMPLATES = { per = { 'PËR', '+1' }, kunder = { 'KUNDËR', '-1', 'KUNDRA' }, asnjanes = { 'ASNJANËS', 'NEUTRAL' }, grise = { 'Të griset', 'Te griset', 'Grise voto' }, mbaje = { 'Të mbahet', 'Te mbahet', 'Mbaje', 'Mbaje voto' }, hiqe = { 'Të hiqet', 'Hiqe', 'Hiqe voto' }, pav = { 'I pavendosur', 'I pavendosur voto' }, } p.LABELS = { per = 'PËR', kunder = 'KUNDËR', asnjanes = 'ASNJANËS', grise = 'Grise', mbaje = 'Mbaje', hiqe = 'Hiqe', pav = 'I pavendosur', } -- The rules of each kind of vote: -- kinds: the kinds shown in the tally (with "all", those that are not used are left out) -- min, sides: the vote can be closed once one of the sides has at least "min" votes; a side is -- the list of the kinds that count for it -- min_per, share: at least that many PËR votes and that share of PËR among PËR and KUNDËR -- (share_gate: the share is a condition for closing; otherwise it is only shown) -- days: the minimum time of the vote, for the items whose end date is not written -- noun: the name of an item of the list, singular and plural, with "open" in agreement -- note: the rule in words, for the tooltips p.RULES = { grisje = { kinds = { 'grise', 'mbaje', 'pav' }, min = 3, sides = { { 'grise' }, { 'mbaje' } }, days = 14, noun = { 'kërkesë', 'kërkesa', 'e hapur' }, note = 'Votimi zgjat të paktën 2 javë, derisa njëra anë të ketë të paktën 3 vota (Grise ose Mbaje).', }, kandidature = { kinds = { 'per', 'kunder', 'asnjanes' }, min = 3, sides = { { 'per' }, { 'kunder' } }, share = 2 / 3, days = 7, noun = { 'kandidaturë', 'kandidatura', 'e hapur' }, note = 'Votimi zgjat të paktën një javë, derisa njëra anë të ketë të paktën 3 vota (PËR ose KUNDËR). Artikulli kalon me dy të tretat e votave PËR.', }, -- the procedure asks for {{Të mbahet}} and {{Të hiqet}}; {{PËR}} and {{KUNDËR}}, which some voters -- use, do not say by themselves whether they are for keeping or for removing, so each template -- is a side of its own: three votes with the same template rivleresim = { kinds = { 'mbaje', 'hiqe', 'pav', 'per', 'kunder', 'asnjanes' }, all = true, min = 3, sides = { { 'mbaje' }, { 'hiqe' }, { 'per' }, { 'kunder' } }, days = 7, noun = { 'rivlerësim', 'rivlerësime', 'i hapur' }, note = 'Votimi zgjat të paktën një javë, derisa njëra anë të ketë të paktën 3 vota (Të mbahet ose Të hiqet).', }, zgjedhje = { kinds = { 'per', 'kunder', 'asnjanes' }, min_per = 5, share = 0.75, share_gate = true, days = 15, noun = { 'kandidaturë', 'kandidatura', 'e hapur' }, note = 'Votimi zgjat 15 deri në 30 ditë. Kërkohen të paktën 5 vota PËR dhe 75% PËR (pa votat ASNJANËS).', }, votim = { kinds = { 'per', 'kunder', 'asnjanes' }, noun = { 'kërkesë', 'kërkesa', 'e hapur' }, }, -- the threads of a discussion page, which MajavahBot archives ("algo = old(14d)" in its -- configuration on the page) once they have had no new comment for "archive" days; a thread -- without any signature has no date, and the robot leaves it diskutim = { archive = 14, noun = { 'temë', 'tema', 'e hapur' }, note = 'Temat pa komente të reja për 14 ditë arkivohen nga MajavahBot.', }, } -- Templates that close a thread: a question answered, a request resolved or declined -- ({{Resolved}}, {{Refused}} and their Albanian names), a candidacy or a deletion request closed -- ({{dmb}} = {{Mbyllje diskutimi}}) p.CLOSING_TEMPLATES = { 'Resolved', 'Zgjidhur', 'Refused', 'Refuzuar', 'Dmb', 'Mbyllje diskutimi' } local MONTHS = { jan = 1, shk = 2, mar = 3, pri = 4, maj = 5, qer = 6, kor = 7, gus = 8, sht = 9, tet = 10, ['nën'] = 11, dhj = 12, } local ZONES = { CET = 1, CEST = 2, UTC = 0, GMT = 0 } -------------------------------------------------------------------------------- -- 2. Reading the lists -------------------------------------------------------------------------------- -- The wikitext of a page as it is transcluded: only its <onlyinclude> parts if it has any, without -- its <noinclude> parts, without the <includeonly> tags and without comments. function p.transcluded_text(content) if content:find('<onlyinclude>', 1, true) then local parts = {} for part in content:gmatch('<onlyinclude>(.-)</onlyinclude>') do table.insert(parts, part) end content = table.concat(parts) end content = content:gsub('<!%-%-.-%-%->', '') content = content:gsub('<noinclude>.-</noinclude>', ''):gsub('<noinclude>.*$', '') content = content:gsub('</?includeonly>', '') return content end -- A labeled section of a page, as {{#section:page|name}} gives it, but read from the page's wikitext. -- The parser hands the headings of #section over as markers under Parsoid, so they could not be -- turned into window headings and ended up as real headings in the page's table of contents. function p.section_text(page, name) local title = mw.title.new(page) local content = title and title:getContent() if not content then return '' end content = p.transcluded_text(content) local quoted = '["\']?' .. name:gsub('%p', '%%%0') .. '["\']?' local parts, from = {}, 1 while true do local _, b = content:find('<section%s+begin%s*=%s*' .. quoted .. '%s*/?>', from) if not b then break end local e1, e2 = content:find('<section%s+end%s*=%s*' .. quoted .. '%s*/?>', b + 1) table.insert(parts, content:sub(b + 1, e1 and e1 - 1 or -1)) if not e2 then break end from = e2 + 1 end return table.concat(parts) end -- The page an item comes from, by the line of its heading: inline_transclusions notes the first -- level-2 heading of each page it puts in place, so that the creation date of the page can be -- found. The first page noted keeps the heading: a page transcluded in another is noted first. local SOURCES = {} local function note_source(text, page) for line in mw_text.gsplit(text, '\n', true) do if p.heading_of(line) == 2 then SOURCES[line] = SOURCES[line] or page return end end end -- Whether a page is the page of a request of one of the procedures (REQUESTS, section 5) local function is_request(name) for _, kind in ipairs(p.REQUESTS) do if name:sub(1, #kind.prefix) == kind.prefix then return true end end return false end -- The templates that close a vote local VOTE_CLOSINGS = { 'Dmb', 'Mbyllje diskutimi' } -- The text of the page of a request with its closing template told the page it is on: {{dmb|…}} is -- read as {{dmb|faqja=<page>|…}}. On its own page a closing sees which request it closes; transcluded -- in a hub or shown in a window of Kuvendi it cannot, and a vote closed before its conditions were -- met would not say so there (Module:Mbyllje diskutimi reads "faqja"). local function told_its_page(content, name) for _, template in ipairs(VOTE_CLOSINGS) do local first = template:sub(1, 1) content = content:gsub('{{%s*[' .. first:upper() .. first:lower() .. ']' .. template:sub(2) .. '%s*|', function () return '{{' .. template .. '|faqja=' .. name .. '|' end) end return content end -- Puts the text of transcluded pages (such as {{Wikipedia:Forumi i Grisjes/Kërkesë për grisje/Titulli}}, -- without parameters) in place of the transclusion, so that their headings can be read too; the page -- of a request comes with its closing told its page (told_its_page). -- Templates, parser functions and magic words are left to the parser. function p.inline_transclusions(text, depth) depth = depth or 1 if depth > 3 then return text end return (text:gsub('{{%s*([^{}|#\n]-:[^{}|\n]-)%s*}}', function (name) name = mw_text.trim(name) local title = mw.title.new(name) -- Only pages are read: a name whose prefix is not a namespace (formatnum:, DEFAULTSORT:…) is a -- magic word or a template, and reading it would list it among the templates the page uses. if not title or title.isExternal or title.namespace < 0 or title.namespace == 10 or title.namespace == 828 or (title.namespace == 0 and not name:find('^:')) then return nil end local content = title:getContent() if not content then return nil end content = p.transcluded_text(content) if is_request(title.prefixedText) then content = told_its_page(content, title.prefixedText) end local included = p.inline_transclusions(content, depth + 1) note_source(included, title.prefixedText) return included end)) end -- Whether the text uses one of the closing templates (the first letter in either case) function p.is_closed(text) for _, name in ipairs(p.CLOSING_TEMPLATES) do local first = name:sub(1, 1) if text:find('{{%s*[' .. first:upper() .. first:lower() .. ']' .. name:sub(2) .. '%s*[|}]') then return true end end return false end -- The text without its closed threads (the parts that start with a level-2 heading and carry -- one of the closing templates). "keep", when given, is asked about each closed thread (the list of -- its lines) and can keep it (needing_attention, section 5). function p.without_closed_threads(text, keep) local kept, thread = {}, {} local function flush() local chunk = table.concat(thread, '\n') if not (chunk:match('^==[^=]') and p.is_closed(chunk) and not (keep and keep(thread))) then table.insert(kept, chunk) end thread = {} end for line in mw_text.gsplit(text, '\n', true) do if line:match('^==[^=]') and line:match('[^=]==%s*$') then flush() end table.insert(thread, line) end flush() return table.concat(kept, '\n') end -- A heading: its level and its title. Headings are whole lines that start and end with the same -- run of "=", as for the parser: "== x ==" inside a line, or after ":" indentation (a pasted text, -- say), stays text. function p.heading_of(line) local open, title, close = mw.ustring.match(line, '^(==+)(.-)(==+)%s*$') local clean_title = open and mw_text.trim(title) or '' if open and #open == #close and clean_title ~= '' then return #open, clean_title end return nil end -- The items of a text (its level-2 threads), each as the list of its lines function p.items_of(text) local items, current = {}, nil for line in mw_text.gsplit(text, '\n', true) do if p.heading_of(line) == 2 then current = {} table.insert(items, current) end if current then table.insert(current, line) end end return items end -- The title of a heading as plain text: the text of its links, without bold or italic quotes local function plain_title(title) title = title:gsub('%[%[[^%[%]|]-|([^%[%]]-)%]%]', '%1'):gsub('%[%[([^%[%]]-)%]%]', '%1') title = title:gsub("'''?", '') return mw_text.trim(title) end -------------------------------------------------------------------------------- -- 3. Counting the votes -------------------------------------------------------------------------------- -- The name of a template as the parser sees it: first letter in capitals, "_" as a space local function template_key(name) name = mw_text.trim((name:gsub('_', ' '):gsub('%s+', ' '))) name = name:gsub('^[Ss]tampa:', ''):gsub('^[Tt]emplate:', '') return mw.ustring.upper(mw.ustring.sub(name, 1, 1)) .. mw.ustring.sub(name, 2) end local VOTE_KIND = {} for kind, names in pairs(p.TEMPLATES) do for _, name in ipairs(names) do VOTE_KIND[template_key(name)] = kind end end -- The kind of the vote on a line, if the line is a vote: a list line with a vote template, or a -- line that starts with one (after its indentation and bold or italic quotes). When a line has -- several, the last one counts ("{{KUNDËR}} → {{PËR}}"). local function vote_of(line) local last, first_pos for pos, name in line:gmatch('(){{%s*([^{}|]-)%s*[|}]') do local kind = VOTE_KIND[template_key(name)] if kind then last = kind first_pos = first_pos or pos end end if not last then return nil end if line:match('^[%*#:]*'):find('[%*#]') or line:match("^[%*#:%s']*()") == first_pos then return last end return nil end -- The user of a link to a user page, a user talk page or the contributions of a user, and whether -- the link is to the user page local function user_of_link(target) local title = mw.title.new(mw_text.trim(target)) if title then if title.namespace == 2 or title.namespace == 3 then return title.rootText, title.namespace == 2 elseif title.namespace == -1 then local page, name = title.text:match('^([^/]+)/(.+)$') if page == 'Kontributet' or page == 'Contributions' then return name, false end end end return nil end -- The user who signed a line. The signature is the last link to a user page, a user talk page or -- the contributions of a user, with the links of that kind just before it that have only spaces, -- punctuation and markup in between ("[[Përdoruesi:X|X]] ([[Përdoruesi diskutim:X|diskutimet]])"). -- Within the signature the last link to a user page decides: a signature copied from another vote -- and changed only in part keeps the talk page of the other user, while the name is the one that was -- changed. Without any such link, the name given to {{unsigned}}. local function voter_of(line) local links = {} for start, target, stop in line:gmatch('()%[%[([^%[%]|]+)[^%[%]]-%]%]()') do local user, own = user_of_link(target) if user then table.insert(links, { user = user, own = own, start = start, stop = stop }) end end if #links == 0 then local unsigned = line:match('{{%s*[Uu]nsigned%s*|%s*([^|}]+)') return unsigned and mw_text.trim(unsigned) end local first = #links while first > 1 do local between = line:sub(links[first - 1].stop, links[first].start - 1) between = between:gsub('<[^>]*>', ''):gsub('&#?%w+;', ''):gsub("'", '') if mw.ustring.find(between, '%w') then break end first = first - 1 end for i = #links, first, -1 do if links[i].own then return links[i].user end end return links[#links].user end -- Struck text (<s>, <del>, <strike>): a vote that was changed or withdrawn local STRUCK = { { '<[sS]>', '</[sS]%s*>' }, { '<[sS]%s[^>]*>', '</[sS]%s*>' }, { '<[dD][eE][lL][^>]*>', '</[dD][eE][lL]%s*>' }, { '<[sS][tT][rR][iI][kK][eE][^>]*>', '</[sS][tT][rR][iI][kK][eE]%s*>' }, } -- The votes of an item: the lines of its section "Votimi" (up to the next heading), without the -- struck text; one vote for each user, the last one. Nil when the item has no such section. function p.tally_of(lines) local section, inside = {}, false for _, line in ipairs(lines) do local level, title = p.heading_of(line) if level then if inside then break end inside = level >= 3 and mw.ustring.find(mw.ustring.lower(title), '^votim') ~= nil elseif inside then table.insert(section, line) end end if not inside then return nil end local text = table.concat(section, '\n') for _, tag in ipairs(STRUCK) do text = text:gsub(tag[1] .. '.-' .. tag[2], '') end local last, n = {}, 0 for line in mw_text.gsplit(text, '\n', true) do local kind = vote_of(line) if kind then n = n + 1 last[voter_of(line) or ('#' .. n)] = kind end end local counts = {} for _, kind in pairs(last) do counts[kind] = (counts[kind] or 0) + 1 end return counts end -------------------------------------------------------------------------------- -- 4. Dates -------------------------------------------------------------------------------- -- Days since 1970-01-01 of a date of the calendar local function days_from_civil(y, m, d) if m <= 2 then y = y - 1 end local era = math.floor(y / 400) local yoe = y - era * 400 local doy = math.floor((153 * ((m + 9) % 12) + 2) / 5) + d - 1 local doe = yoe * 365 + math.floor(yoe / 4) - math.floor(yoe / 100) + doy return era * 146097 + doe - 719468 end -- A date as the preloads and the signatures write it ("1 tetor 2026, 21:11 (CEST)") local DATE = "(%d%d?)%s+([^%s%d,%(%)']+)%s+(%d%d%d%d)%s*,?%s*(%d%d?):(%d%d)%s*%((%u+)%)" -- The date in seconds since 1970 (UTC), or nil local function to_time(d, mon, y, h, mi, zone) local m = MONTHS[mw.ustring.lower(mw.ustring.sub(mon, 1, 3))] if not m then return nil end return days_from_civil(tonumber(y), m, tonumber(d)) * 86400 + tonumber(h) * 3600 + tonumber(mi) * 60 - (ZONES[zone] or 1) * 3600 end -- The date that follows some words ("minimalisht më ''1 tetor 2026, 21:11 (CEST)''"): the time and -- the date as written local function date_after(text, words) local _, e = text:find(words, 1, true) if not e then return nil end local from, d, mon, y, h, mi, zone, to = text:match("^[%s']*()" .. DATE .. '()', e + 1) local t = from and to_time(d, mon, y, h, mi, zone) return t, t and text:sub(from, to - 1) end -- The creation of the page of a request (seconds since 1970, UTC), from Module:Votes/dates: the -- older requests, whose pages do not all carry the date before which they cannot be closed (the -- new ones get it from their preloads) local function creation_of(page) if not page then return nil end local ok, dates = pcall(mw.loadData, 'Module:Votes/dates') local iso = ok and dates[page] local y, m, d, h, mi, s = (iso or ''):match('^(%d+)-(%d+)-(%d+)T(%d+):(%d+):(%d+)') if not y then return nil end return days_from_civil(tonumber(y), tonumber(m), tonumber(d)) * 86400 + tonumber(h) * 3600 + tonumber(mi) * 60 + tonumber(s) end -- The date of the first signature of an item, when its end date is not written local function first_signature(text) local first, first_text for from, d, mon, y, h, mi, zone, to in text:gmatch('()' .. DATE .. '()') do local t = to_time(d, mon, y, h, mi, zone) if t and (not first or t < first) then first, first_text = t, text:sub(from, to - 1) end end return first, first_text end -- The date of the last signature of an item: the time of its last comment local function last_signature(text) local last for d, mon, y, h, mi, zone in text:gmatch(DATE) do local t = to_time(d, mon, y, h, mi, zone) if t and (not last or t > last) then last = t end end return last end -- The time until a vote can be closed: "Mund të mbyllet pas 5 ditësh", "… pas 1 dite", -- "… pas 3 orësh". The minimum time of a vote is not a deadline: before it the vote cannot be -- closed; after it, it goes on until it has the votes it needs. local function time_left(seconds) if seconds >= 86400 then local days = math.ceil(seconds / 86400) return 'Mund të mbyllet pas ' .. days .. (days == 1 and ' dite' or ' ditësh') end local hours = math.max(1, math.ceil(seconds / 3600)) return 'Mund të mbyllet pas ' .. hours .. (hours == 1 and ' ore' or ' orësh') end local MONTH_NAMES = { 'janar', 'shkurt', 'mars', 'prill', 'maj', 'qershor', 'korrik', 'gusht', 'shtator', 'tetor', 'nëntor', 'dhjetor' } -- Whether a day of the calendar is in summer time (CEST) in the time of Tirana: from the last Sunday of -- March to the last Sunday of October local function summer_day(year, month, day) local function last_sunday(m) local last = os.date('!*t', os.time({ year = year, month = m + 1, day = 1, hour = 12 }) - 86400) return last.day - (last.wday - 1) end return (month > 3 and month < 10) or (month == 3 and day >= last_sunday(3)) or (month == 10 and day < last_sunday(10)) end -- A time (seconds since 1970, UTC) as a date in words, in the time of Tirana: "2 tetor 2026" local function date_words(t) local d = os.date('!*t', t + 3600) if summer_day(d.year, d.month, d.day) then d = os.date('!*t', t + 7200) end return d.day .. ' ' .. MONTH_NAMES[d.month] .. ' ' .. d.year end -- The time of the last edit of a page (seconds since 1970, UTC); without a page, that of the page being -- shown: in a preview, the time of the preview. {{REVISIONTIMESTAMP}} gives it in the time of the wiki -- (that of Tirana). local function revision_time(frame, page) local stamp = frame:preprocess('{{REVISIONTIMESTAMP' .. (page and (':' .. page) or '') .. '}}') local y, m, d, h, mi, s = stamp:match('^(%d%d%d%d)(%d%d)(%d%d)(%d%d)(%d%d)(%d%d)$') if not y then return nil end y, m, d = tonumber(y), tonumber(m), tonumber(d) return days_from_civil(y, m, d) * 86400 + tonumber(h) * 3600 + tonumber(mi) * 60 + tonumber(s) - (summer_day(y, m, d) and 2 or 1) * 3600 end local function capitalize(text) return mw.ustring.upper(mw.ustring.sub(text, 1, 1)) .. mw.ustring.sub(text, 2) end -------------------------------------------------------------------------------- -- 5. The state of an item -------------------------------------------------------------------------------- -- The votes of a side local function side_count(counts, side) local n = 0 for _, kind in ipairs(side) do n = n + (counts[kind] or 0) end return n end -- The state of an item of a vote, or nil when it has no "Votimi" section: -- votes: the tally ("2 PËR · 2 KUNDËR · 0 ASNJANËS · 50% PËR") -- status: before the minimum time is over, when the vote can be closed and what it still needs -- ("Mund të mbyllet pas 5 ditësh · duhen 3 vota në njërën anë"); after it, "Gati për mbyllje" -- once the conditions are met, or "Pret votat" with what is still missing (nil for a vote -- without rules) -- kind: "ready", "wait" (the minimum time is over, votes are missing) or "time" -- note: the tooltip (when the vote opened, from when it can be closed, and the rule) -- deadline, when: the time from which it can be closed, and that time in words; missing: what the -- votes still lack, as a list, and lacked: the same in the past, for a vote that was closed -- without them (early_closing) function p.state(lines, rule, now) local counts = p.tally_of(lines) if not counts then return nil end now = now or os.time() local state = { counts = counts } local parts = {} for _, kind in ipairs(rule.kinds) do local n = counts[kind] or 0 if n > 0 or not rule.all then table.insert(parts, n .. ' ' .. p.LABELS[kind]) end end local votes = #parts > 0 and table.concat(parts, ' · ') or '0' local per, kunder = counts.per or 0, counts.kunder or 0 if rule.share and per + kunder > 0 then votes = votes .. ' · ' .. math.floor(100 * per / (per + kunder) + 0.5) .. '% PËR' end state.votes = votes if not (rule.min or rule.min_per) then return state end local missing, lacked = {}, {} if rule.min then local reached = false for _, side in ipairs(rule.sides) do if side_count(counts, side) >= rule.min then reached = true end end if not reached then table.insert(missing, 'duhen ' .. rule.min .. ' vota në njërën anë') table.insert(lacked, 'duheshin ' .. rule.min .. ' vota në njërën anë') end end if rule.min_per and per < rule.min_per then local n = rule.min_per - per table.insert(missing, n == 1 and 'mungon 1 votë PËR' or ('mungojnë ' .. n .. ' vota PËR')) table.insert(lacked, n == 1 and 'mungonte 1 votë PËR' or ('mungonin ' .. n .. ' vota PËR')) end if rule.share_gate and per + kunder > 0 and per / (per + kunder) < rule.share then table.insert(missing, 'duhen ' .. math.floor(100 * rule.share + 0.5) .. '% PËR') table.insert(lacked, 'duheshin ' .. math.floor(100 * rule.share + 0.5) .. '% PËR') end -- The vote opened when the page of the request was created: the date comes from -- Module:Votes/dates for the older requests, else from the date before which the request -- cannot be closed ("minimalisht më", written by the preload when the page was created), else, -- for a request without either, from its first signature. The written date is the one before -- which it cannot be closed; without it, the minimum time is counted from the opening. local text = table.concat(lines, '\n') local deadline, when = date_after(text, 'minimalisht më') local latest = date_after(text, 'maksimalisht më') local opened, how = creation_of(SOURCES[lines[1]]), '' if not opened and deadline and rule.days then opened = deadline - rule.days * 86400 elseif not opened and not deadline and rule.days then opened, how = first_signature(text), ' (firma e parë)' end if not deadline and opened and rule.days then deadline = opened + rule.days * 86400 end local note if deadline then note = (opened and ('Hapur më ' .. date_words(opened) .. how .. '; mund') or 'Mund') .. ' të mbyllet nga ' .. (when or date_words(deadline)) .. ' e tutje.' end state.deadline, state.when = deadline, deadline and (when or date_words(deadline)) state.missing, state.lacked = missing, lacked if deadline and (now >= deadline or (latest and now >= latest)) then if #missing == 0 or (latest and now >= latest) then state.status, state.kind, state.ready = '✓ Gati për mbyllje', 'ready', true else state.status, state.kind = '🗳 Pret votat · ' .. table.concat(missing, ' · '), 'wait' end elseif deadline then state.status, state.kind = '⏳ ' .. time_left(deadline - now) .. (#missing > 0 and (' · ' .. table.concat(missing, ' · ')) or ''), 'time' elseif #missing > 0 then state.status, state.kind = capitalize(table.concat(missing, ' · ')), 'time' end state.note = mw_text.trim((note or '') .. ' ' .. (rule.note or '')) return state end -- The state of a thread of a discussion page (a rule with "archive"): the date of its last comment -- and when the robot archives it: -- last: the date of the last comment in words ("23 shtator 2026"), or nil for a thread without -- signatures -- status: "Arkivohet pas 9 ditësh", "Arkivohet së shpejti" once the days are over (at the -- robot's next run), or "Pa firmë: nuk arkivohet" -- kind: "time", "due" or "none"; note: the tooltip function p.discussion_state(lines, rule, now) now = now or os.time() local last = last_signature(table.concat(lines, '\n')) local state = { note = rule.note } if not last then state.status, state.kind = 'Pa firmë: nuk arkivohet', 'none' return state end state.last = date_words(last) local left = last + rule.archive * 86400 - now if left > 0 then local days = math.ceil(left / 86400) state.status = 'Arkivohet pas ' .. days .. (days == 1 and ' dite' or ' ditësh') state.kind = 'time' else state.status, state.kind = 'Arkivohet së shpejti', 'due' end state.note = 'Komenti i fundit më ' .. state.last .. '. ' .. rule.note return state end -- Whether a vote was closed before its conditions were met, given the time of its closing ("closed", -- seconds since 1970, UTC): nil when it was not, or when the vote has no conditions; else -- kind: "time" (before the time from which it could be closed) or "votes" (after it, without the -- votes it needs) -- status: "mbyllur para kohe" or "mbyllur pa votat e nevojshme", for the message of the closing and -- for the row of a summary -- text: what was not met ("votimi mund të mbyllej nga 1 tetor 2026, 21:11 (CEST) e tutje; duheshin -- 3 vota në njërën anë") -- note: the rule in words function p.early_closing(lines, rule, closed) if not (rule.min or rule.min_per) then return nil end local state = p.state(lines, rule, closed) if not state or state.ready then return nil end local parts = {} local before = state.deadline and closed < state.deadline if before then table.insert(parts, 'votimi mund të mbyllej nga ' .. state.when .. ' e tutje') end for _, lack in ipairs(state.lacked or {}) do table.insert(parts, lack) end if #parts == 0 then return nil end return { kind = before and 'time' or 'votes', status = before and 'mbyllur para kohe' or 'mbyllur pa votat e nevojshme', text = table.concat(parts, '; '), note = rule.note, } end -- The requests of each procedure: the prefix of their pages, the rule of their vote and the lists where -- they sit while they are open and, once closed, until they are archived. (Voluntary resignations and -- requests for checkusers have no vote.) p.REQUESTS = { { prefix = 'Wikipedia:Forumi i Grisjes/Kërkesë për grisje/', rule = 'grisje', lists = { 'Wikipedia:Forumi i Grisjes/Kërkesë për grisje' } }, { prefix = 'Wikipedia:Artikuj të mirë/Kandidatura/', rule = 'kandidature', lists = { 'Wikipedia:Artikuj të mirë/Kandidatura/Votimet' } }, { prefix = 'Wikipedia:Artikuj të mirë/Rivlerësime/', rule = 'rivleresim', lists = { 'Wikipedia:Artikuj të mirë/Rivlerësime/Votimet' } }, { prefix = 'Wikipedia:Artikuj të përkryer/Kandidatura/', rule = 'kandidature', lists = { 'Wikipedia:Artikuj të përkryer/Kandidatura/Votimet' } }, { prefix = 'Wikipedia:Artikuj të përkryer/Rivlerësime/', rule = 'rivleresim', lists = { 'Wikipedia:Artikuj të përkryer/Rivlerësime/Votimet' } }, { prefix = 'Wikipedia:Administrata/Administratorë/Kandidatura/', rule = 'zgjedhje', lists = { 'Wikipedia:Administrata/Votimet/Kandidatura për administratorë/Kandidatura të propozuara', 'Wikipedia:Administrata/Votimet/Kandidatura për administratorë/Kandidatura vetjake' } }, { prefix = 'Wikipedia:Administrata/Burokratë/Kandidatura/', rule = 'zgjedhje', lists = { 'Wikipedia:Administrata/Votimet/Kandidatura për burokratë/Kandidatura të propozuara', 'Wikipedia:Administrata/Votimet/Kandidatura për burokratë/Kandidatura vetjake' } }, { prefix = 'Wikipedia:Administrata/Dorëheqje/Kandidatura/', rule = 'zgjedhje', lists = { 'Wikipedia:Administrata/Votimet/Dorëheqje/Dorëheqje të propozuara' } }, } -- Whether one of the lists still shows a page: its section "dritare" transcludes it local function listed_on(page, lists) for _, list in ipairs(lists) do for name in p.section_text(list, 'dritare'):gmatch('{{%s*:?([^{}|#\n]-:[^{}|\n]-)%s*}}') do local title = mw.title.new(mw_text.trim(name)) if title and title.prefixedText == page then return true end end end return false end -- For {{dmb}} (Module:Mbyllje diskutimi), on the page of a request: whether the request is closed before -- the conditions of its vote are met (see early_closing; nil when it is not). The time of the closing -- is that of the last edit of the page; in a preview, the time of the preview, so that whoever closes -- the vote reads it before saving. Only a request that is still on its list is checked: the -- older ones, closed and archived under the practice of their time, are left alone. "page" is for -- tests; the default is the page being shown. function p.closing_check(frame, page) local title = page and mw.title.new(page) or mw.title.getCurrentTitle() if not title then return nil end local name = title.prefixedText for _, kind in ipairs(p.REQUESTS) do if name:sub(1, #kind.prefix) == kind.prefix then if not listed_on(name, kind.lists) then return nil end local item = p.items_of(p.transcluded_text(title:getContent() or ''))[1] if not item then return nil end SOURCES[item[1]] = name return p.early_closing(item, p.RULES[kind.rule], revision_time(frame, page) or os.time()) end end return nil end -- For the windows of Kuvendi, which show what still needs attention: the text of a list (after -- inline_transclusions) without its closed threads, except, with the rule of a vote, the requests -- closed before the conditions of their vote were met, which stay until they are archived. Also -- returns those that stayed, by the line of their heading: what early_closing tells of each. The time -- of a closing is that of the last edit of the page of the request. function p.needing_attention(frame, text, rule) local early = {} if not (rule and (rule.min or rule.min_per)) then return p.without_closed_threads(text), early end return p.without_closed_threads(text, function (thread) local source = SOURCES[thread[1]] early[thread[1]] = source and p.early_closing(thread, rule, revision_time(frame, source) or os.time()) or nil return early[thread[1]] ~= nil end), early end -------------------------------------------------------------------------------- -- 5b. The requests of a list as the hubs show them -------------------------------------------------------------------------------- -- The page of a request as its transclusion shows it, with its closing template told the page it is -- on (told_its_page, section 2). The headings keep the page they come from, for their edit links. local function request_text(frame, title) local content = title:getContent() if not content then return nil end local name = title.prefixedText return frame:newChild{ title = name, args = {} }:preprocess(told_its_page(content, name)) end -- A text with the pages of the requests that it transcludes put in place as above; the rest of it -- is left to the parser. Also returns the number of the requests. local function with_requests(frame, text) local out, from, found = {}, 1, 0 for first, name, last in text:gmatch('(){{%s*:?([^{}|#\n]-:[^{}|\n]-)%s*}}()') do local title = mw.title.new(mw_text.trim(name)) local request = title and is_request(title.prefixedText) and request_text(frame, title) if request then table.insert(out, frame:preprocess(text:sub(from, first - 1))) table.insert(out, request) from, found = last, found + 1 end end table.insert(out, frame:preprocess(text:sub(from))) return table.concat(out), found end -- {{#invoke:Votes|cards|<list page>|bosh=<what an empty list shows>}}: the requests of a list (its -- section "dritare"), as {{#section:<list page>|dritare}} shows them, each told its page function p.cards(frame) local page = mw_text.trim(frame.args[1] or '') local text, found = with_requests(frame, p.section_text(page, 'dritare')) if found == 0 and mw_text.trim(text) == '' then return frame.args.bosh or '' end return text end -- {{#invoke:Votes|page|<list page>}}: a whole list page, as its transclusion shows it, with its -- requests each told its page function p.page(frame) local title = mw.title.new(mw_text.trim(frame.args[1] or '')) local content = title and title:getContent() if not content then return '' end local list = frame:newChild{ title = title.prefixedText, args = {} } return (with_requests(list, p.transcluded_text(content))) end local VOTES_TIP = 'Secili përdorues numërohet një herë, me votën e tij të fundit. Votat e vijëzuara nuk numërohen.' -- The line under the "Votimi" title of an item in the windows of Kuvendi: its votes and its status; -- for a thread of a discussion page (Pyetje e Përgjigje, Zyra e Ankesave), under its title: the -- date of its last comment and when it is archived. Returns the HTML (or nil), whether the item -- is ready to be closed and the kind of its state ("ready", "wait" or "time" for a vote; "time", -- "due" or "none" for a thread), which the tooltips of the windows count. "early" (early_closing) -- comes with a request closed before the conditions of its vote were met: its status says so, in -- amber ("⚠ Mbyllur para kohe"), with what was not met as its tooltip, and its kind is "early". function p.meta(lines, rule, now, early) -- a thread of a discussion page: the date of its last comment and when it is archived if rule.archive then local state = p.discussion_state(lines, rule, now) local html = '<div class="window-item-meta">' if state.last then html = html .. string.format('<span class="window-meta-last">Komenti i fundit: %s</span>', state.last) end return html .. string.format('<span class="window-meta-archive-%s" title="%s">%s</span></div>', state.kind, mw_text.encode(state.note), state.status), false, state.kind end local state = p.state(lines, rule, now) if not state then return nil, false end local html = string.format('<div class="window-item-meta"><span class="window-meta-votes" title="%s">Votat: %s</span>', VOTES_TIP, state.votes) if early then return html .. string.format('<span class="window-meta-early" title="%s">⚠ %s</span></div>', mw_text.encode(capitalize(early.text) .. '. ' .. (early.note or '')), capitalize(early.status)), false, 'early' end if state.status then html = html .. string.format('<span class="window-meta-%s" title="%s">%s</span>', state.kind, mw_text.encode(state.note), state.status) end return html .. '</div>', state.ready or false, state.kind end -------------------------------------------------------------------------------- -- 6. The summary of a list, for the hubs -------------------------------------------------------------------------------- -- {{#invoke:Votes|summary|<list page>|<rule>}}: the number of the open requests of the list, as the -- banner of {{Request counter}} (red, or green when there are none), and under it a table with -- the requests (their titles link to them on the page), their votes and their state. Closed -- requests that are still on the list wait to be archived and are not counted as open; one that was -- closed before the conditions of its vote were met says so instead, in amber ("⚠ Mbyllur para kohe", -- "⚠ Mbyllur pa votat e nevojshme"; early_closing), and its tooltip tells what was not met. Lists of -- more than "open" (8) requests start collapsed. An empty list shows nothing, or with "bosh=po" -- the green banner (as {{Request counter}} did on the pages where the summary replaced it). -- With the rule "diskutim" (Pyetje e Përgjigje, Zyra e Ankesave), the table has the date of the -- last comment of each thread and when it is archived, instead of the votes. "emri", "emrat" and -- "hapur" give the words of the banner (as for "count"). function p.summary(frame) local args = frame.args local page = mw_text.trim(args[1] or args.page or '') if page == '' then local parent = frame:getParent() page = parent and parent:getTitle() or mw.title.getCurrentTitle().prefixedText end local rule_name = mw_text.trim(args[2] or args.rule or '') local rule = p.RULES[rule_name] if not rule then return '<span class="error">Vote summary: rregull i panjohur "' .. mw_text.nowiki(rule_name) .. '" (grisje, kandidature, rivleresim, zgjedhje, votim, diskutim).</span>' end local show_empty = mw_text.trim(args.bosh or '') ~= '' local function arg(name, default) local value = mw_text.trim(args[name] or '') return value ~= '' and value or default end local items = p.items_of(mw_text.trim(p.inline_transclusions(p.section_text(page, 'dritare'), 1))) local styles = frame:extensionTag('templatestyles', '', { src = 'Stampa:Request counter/styles.css' }) .. frame:extensionTag('templatestyles', '', { src = 'Module:Votes/styles.css' }) local sg, pl, adj = arg('emri', rule.noun[1]), arg('emrat', rule.noun[2]), arg('hapur', rule.noun[3]) if #items == 0 then if not show_empty then return '' end return styles .. string.format( '<div class="rc-box rc-status-clear votes-summary-none"><span class="rc-text">Nuk gjendet asnjë %s %s.</span><span class="rc-icon rc-icon-check">✓</span></div>', sg, adj) end local now = os.time() -- the time left changes by the hour: the page is parsed again every hour frame:preprocess('{{#timel:H}}') local rows, ready, open, anchors = {}, 0, 0, {} for _, item in ipairs(items) do local _, title = p.heading_of(item[1]) local anchor = mw_uri.anchorEncode(title) if anchors[anchor] then anchors[anchor] = anchors[anchor] + 1 anchor = anchor .. '_' .. anchors[anchor] else anchors[anchor] = 1 end local name = plain_title(title) local closed = p.is_closed(table.concat(item, '\n')) local row = mw.html.create('tr') row:tag('td'):addClass('votes-summary-name'):wikitext(string.format('[[#%s|%s]]', anchor, name)) if rule.archive then -- a thread: the date of its last comment and when it is archived (closed threads too) local state = p.discussion_state(item, rule, now) row:addClass('votes-summary-archive-' .. state.kind) row:tag('td'):addClass('votes-summary-votes'):attr('title', state.note):wikitext(state.last or '—') local cell = row:tag('td'):addClass('votes-summary-state'):attr('title', state.note) if closed then row:addClass('votes-summary-closed') cell:wikitext('Mbyllur · ' .. mw.ustring.lower(mw.ustring.sub(state.status, 1, 1)) .. mw.ustring.sub(state.status, 2)) else open = open + 1 cell:wikitext(state.status) end else local state = p.state(item, rule, now) row:tag('td'):addClass('votes-summary-votes'):attr('title', state and VOTES_TIP or nil) :wikitext(state and state.votes or '—') local cell = row:tag('td'):addClass('votes-summary-state') if closed then row:addClass('votes-summary-closed') -- closed before the conditions of the vote were met: the time of the closing is that of the -- last edit of the page of the request local source = SOURCES[item[1]] local early = source and p.early_closing(item, rule, revision_time(frame, source) or now) if early then row:addClass('votes-summary-early') cell:attr('title', capitalize(early.text) .. '. ' .. (early.note or '')) :wikitext('⚠ ' .. capitalize(early.status)) else cell:wikitext('Mbyllur · pret arkivimin') end else open = open + 1 if state and state.status then row:addClass('votes-summary-' .. state.kind) cell:attr('title', state.note):wikitext(state.status) if state.ready then ready = ready + 1 end else cell:wikitext('—') end end end table.insert(rows, tostring(row)) end -- the banner: the words of {{Request counter}} local count_text, status if open == 0 then count_text, status = string.format('Nuk gjendet asnjë %s %s.', sg, adj), 'rc-status-clear' elseif open == 1 then count_text, status = string.format('Gjendet <b>1</b> %s %s.', sg, adj), 'rc-status-low' else count_text, status = string.format('Gjenden <b>%d</b> %s të hapura.', open, pl), 'rc-status-high' end local max_open = tonumber(args.open) or 8 local box = mw.html.create('div') :addClass('votes-summary mw-collapsible') :addClass(open > 0 and 'votes-summary-open' or 'votes-summary-clear') :addClass(#items > max_open and 'mw-collapsed' or nil) :attr('data-expandtext', rule.archive and 'Shfaq listën' or 'Shfaq votimet') :attr('data-collapsetext', rule.archive and 'Fshih listën' or 'Fshih votimet') local head = box:tag('div'):addClass('votes-summary-head rc-box ' .. status) if open > 0 then head:tag('span'):addClass('rc-icon rc-dot') end head:tag('span'):addClass('rc-text'):wikitext(count_text) if ready > 0 then head:tag('span'):addClass('votes-summary-ready'):wikitext('✓ ' .. ready .. ' gati për mbyllje') end if open == 0 then head:tag('span'):addClass('rc-icon rc-icon-check'):wikitext('✓') end local content = box:tag('div'):addClass('mw-collapsible-content') content:wikitext(string.format( '<table class="votes-summary-table"><tr><th>%s</th><th>%s</th><th>%s</th></tr>%s</table>', capitalize(sg), rule.archive and 'Komenti i fundit' or 'Votat', rule.archive and 'Arkivimi' or 'Gjendja', table.concat(rows))) return styles .. tostring(box) end -------------------------------------------------------------------------------- -- 7. The figures of an archive -------------------------------------------------------------------------------- -- {{#invoke:Votes|archive|<noun>|<yes>}}, above the table of an archive of votes (Administrata, -- Artikuj të mirë/përkryer): the figures of the table of the page itself, read from its wikitext: -- the rows, the outcomes (the classes …-at-approved, …-at-rejected, …-at-withdrawn), the -- self-nominations of the column "Vetjake" of Administrata (adm-at-self) and the rows whose status -- is still "yes" (…-at-yes, adm-at-duty), under the name <yes> ("ende të mira", "në detyrë"). -- <noun> is the plural of the rows ("kandidatura", "kërkesa"). -- -- The figures are switches, like the subjects of the mosaics of Artikuj të mirë/përkryer: a figure -- picked marks its rows in the table and fades the others; picked again, or with the total, the -- table is whole again. The call and the table are in <div class="archive-filter">, the call -- first, and the rows carry the classes of their figures ("|- class="at-approved at-still"": -- at-approved, at-rejected, at-withdrawn, at-self, and at-still for the rows still "yes"). A figure is a -- focusable box followed by its twin (shown while it is picked, to let it go), and the total comes -- last, so that a picked figure reaches the total and the table with "~" (styles in -- Module:Votes/styles.css); nothing goes into the history of the browser. function p.archive(frame) local args = frame.args local noun = mw_text.trim(args[1] or '') noun = noun ~= '' and noun or 'votime' local yes = mw_text.trim(args[2] or '') local title = mw.title.getCurrentTitle() local content = title and title:getContent() or '' local rows, approved, rejected, withdrawn, still, self = 0, 0, 0, 0, 0, 0 for line in mw_text.gsplit(content, '\n', true) do if line:match('^|%s*%d+%s*||') then rows = rows + 1 if line:find('%-at%-approved"') then approved = approved + 1 elseif line:find('%-at%-rejected"') then rejected = rejected + 1 elseif line:find('%-at%-withdrawn"') then withdrawn = withdrawn + 1 end if line:find('%-at%-yes"') or line:find('adm%-at%-duty"') then still = still + 1 end if line:find('adm%-at%-self"') then self = self + 1 end end end local parts = {} -- the words of the outcomes: "miratim" and "dështim", or those given for them (the archives of the -- re-evaluations say "mbajtje" and "heqje": |miratim=mbajtje|dështim=heqje) local function word(name) local given = mw_text.trim(args[name] or '') return given ~= '' and given or name end -- a figure: a switch with its twin, or, without rows, a plain box local function figure(key, n, label) local text = string.format('<b>%d</b> %s', n, label) if n == 0 then return string.format('<div class="archive-chip archive-chip-%s">%s</div>', key, text) end return string.format( '<div class="archive-chip archive-chip-%s" tabindex="0" role="button" title="Thekso këto rreshta në tabelë">%s</div>' .. '<div class="archive-chip archive-chip-%s archive-chip-off" title="Shfaq të gjithë tabelën">%s</div>', key, text, key, text) end if rows == 0 then table.insert(parts, '<div class="archive-empty">Arkivi është ende bosh.</div>') else table.insert(parts, figure('approved', approved, word('miratim'))) if rejected > 0 then table.insert(parts, figure('rejected', rejected, word('dështim'))) end if withdrawn > 0 then table.insert(parts, figure('withdrawn', withdrawn, 'tërheqje')) end -- the column "Vetjake" of the Administrata archives (adm-at-self: "po") if self > 0 then table.insert(parts, figure('self', self, 'vetjake')) end if yes ~= '' then table.insert(parts, figure('still', still, yes)) end -- the total, last in the code and first on the screen table.insert(parts, string.format('<div class="archive-chip archive-chip-all">%s</div>', string.format('<b>%d</b> %s', rows, noun))) end return frame:extensionTag('templatestyles', '', { src = 'Module:Votes/styles.css' }) .. table.concat(parts) end -------------------------------------------------------------------------------- -- 8. The number of the open requests, in words -------------------------------------------------------------------------------- -- {{#invoke:Votes|count|<list page>|<list page>…|rule=…|emri=…|emrat=…|hapur=…|shkurt=…}}: the number of -- the open requests of one or more lists, in words, for the headers of the voting pages -- ("Nuk ka asnjë kandidaturë të hapur aktualisht", "1 kandidaturë e hapur aktualisht", -- "3 kandidatura të hapura aktualisht"). The words are those of the rule (the default is -- "zgjedhje"), or "emri" (singular), "emrat" (plural) and "hapur" ("e hapur" or "i hapur"). -- Closed requests that are still on a list are not counted. With "shkurt" (any value), the short -- form for the cards of a hub, which fits on one line ("Asnjë kandidaturë e hapur", "1 kandidaturë e -- hapur", "3 kandidatura të hapura"), in a span with the class votes-count-none or votes-count-open, -- so that the hub can make the open ones stand out. function p.count(frame) local args = frame.args local rule = p.RULES[mw_text.trim(args.rule or '')] or p.RULES.zgjedhje local function arg(name, default) local value = mw_text.trim(args[name] or '') return value ~= '' and value or default end local sg, pl, adj = arg('emri', rule.noun[1]), arg('emrat', rule.noun[2]), arg('hapur', rule.noun[3]) local open = 0 for _, page in ipairs(args) do page = mw_text.trim(page) if page ~= '' then local text = p.section_text(page, 'dritare') if mw_text.trim(text) == '' then local title = mw.title.new(page) text = title and p.transcluded_text(title:getContent() or '') or '' end for _, item in ipairs(p.items_of(p.inline_transclusions(text, 1))) do if not p.is_closed(table.concat(item, '\n')) then open = open + 1 end end end end if mw_text.trim(args.shkurt or '') ~= '' then local words = open == 0 and string.format('Asnjë %s %s', sg, adj) or open == 1 and string.format('1 %s %s', sg, adj) or string.format('%d %s të hapura', open, pl) return string.format('<span class="votes-count-%s">%s</span>', open == 0 and 'none' or 'open', words) end if open == 0 then return string.format('Nuk ka asnjë %s të hapur aktualisht', sg) elseif open == 1 then return string.format('1 %s %s aktualisht', sg, adj) end return string.format('%d %s të hapura aktualisht', open, pl) end -------------------------------------------------------------------------------- -- 9. The requests of a list as data -------------------------------------------------------------------------------- -- {{#invoke:Votes|data|<list page>|<rule>}}: the requests of a list (its section "dritare") as JSON, -- for the robot that lists and archives the requests of the hubs (Smallem, smallem-requests.py), so -- that the rules of the votes stay written in one place only: here. An array with, for each request, -- page: the page of the request (missing for a thread written on the list page itself) -- title: the title of its heading, as plain text -- closed: whether it carries one of the closing templates -- closed_at: for a closed request, the time of its closing as the rest of this module takes it: that -- of the last edit of its page (seconds since 1970, UTC) -- early: for a request closed before the conditions of its vote were met, what early_closing tells -- of it: kind ("time" or "votes"), status and text; such a request is not to be archived -- counts: its votes by kind (per, kunder, asnjanes, grise, mbaje, hiqe, pav), each user counted once, -- with the last vote; votes: the tally in words -- kind, ready, deadline: the state of an open vote ("time", "wait" or "ready"), whether it can be -- closed and the time from which it can -- status, missing, note, when: the same in words, as the summaries show it: the state, what the votes -- still lack, the tooltip (when the vote opened, and its rule) and the date from which it can be closed -- <rule> is one of RULES; without a rule (a list whose requests have no vote) and for the rule -- "diskutim", only page, title, closed and closed_at are given. function p.data(frame) local args = frame.args local page = mw_text.trim(args[1] or '') local rule = p.RULES[mw_text.trim(args[2] or '')] if rule and rule.archive then rule = nil end local items = p.items_of(mw_text.trim(p.inline_transclusions(p.section_text(page, 'dritare'), 1))) local now = os.time() local out = {} for _, item in ipairs(items) do local _, title = p.heading_of(item[1]) local source = SOURCES[item[1]] local entry = { page = source, title = plain_title(title), closed = p.is_closed(table.concat(item, '\n')), } local state = rule and p.state(item, rule, now) if state then entry.counts = state.counts entry.votes = state.votes entry.kind = state.kind entry.ready = state.ready or false entry.deadline = state.deadline entry.status = state.status entry.missing = state.missing entry.note = state.note entry.when = state.when end if entry.closed and source then entry.closed_at = revision_time(frame, source) local early = rule and p.early_closing(item, rule, entry.closed_at or now) if early then entry.early = { kind = early.kind, status = early.status, text = early.text } end end table.insert(out, entry) end return mw_text.jsonEncode(out) end -- For the scripts of the hubs (the buttons that vote and close): the vote templates, the names of their kinds, -- the rules and the procedures of this module, as JSON, so that a script writes and reads the votes by the rules -- written here and nowhere else. {{#invoke:Votes|rules}} function p.rules(frame) local rules = {} for name, rule in pairs(p.RULES) do rules[name] = { kinds = rule.kinds, all = rule.all, min = rule.min, sides = rule.sides, min_per = rule.min_per, share = rule.share, share_gate = rule.share_gate, days = rule.days, archive = rule.archive, note = rule.note } end return mw_text.jsonEncode({ templates = p.TEMPLATES, labels = p.LABELS, rules = rules, requests = p.REQUESTS }) end return p 7cabqjcjjcz0t3pea9kf2kt0t8juzmk 828 407224 3058457 3056902 2026-10-20T08:34:15Z Klein Muçi 52109 Dokumentimi: funksioni rules dhe fushat e reja të data, për skriptet e qendrave — përmes Claude AI 3058457 wikitext text/x-wiki Moduli i votimeve të qendrave të komunitetit. Lexon listat e kërkesave (pjesën <code><nowiki><section begin="dritare" /></nowiki></code> të faqes së listës, me kërkesat që ajo përfshin), numëron votat e secilës kërkesë dhe tregon, sipas rregullave të procedurës, sa kohë mbetet dhe nëse votimi mund të mbyllet. Përdoret nga: * [[Moduli:WindowSections]]: dritaret e [[Wikipedia:Kuvendi|Kuvendit]] (rreshti nën titullin "Votimi" të çdo kërkese; kërkesat e mbyllura para kohe mbeten në dritare derisa të arkivohen); * {{tl|Vote summary}} (<code><nowiki>{{#invoke:Votes|summary|faqja e listës|rregulli}}</nowiki></code>): tabela në krye të listave të qendrave; * arkivat e Administratës dhe të artikujve të mirë e të përkryer (<code><nowiki>{{#invoke:Votes|archive|…}}</nowiki></code>): shifrat sipër tabelës së arkivit (shih [[#Arkivat|më poshtë]]). * kokat e faqeve të votimeve të Administratës (<code><nowiki>{{#invoke:Votes|count|…}}</nowiki></code>): numri i kërkesave të hapura (shih [[#Numri i kërkesave të hapura|më poshtë]]); * [[Moduli:Mbyllje diskutimi]] ({{tl|dmb}}): mesazhi i mbylljes, kur një votim mbyllet para kohe (shih [[#Mbyllja para kohe|më poshtë]]). * [[Përdoruesi:Smallem|Smallem]] (<code><nowiki>{{#invoke:Votes|data|faqja e listës|rregulli}}</nowiki></code>): kërkesat e një liste si të dhëna, që roboti t'i listojë dhe t'i arkivojë sipas të njëjtave rregulla (shih [[#Të dhënat për robotin|më poshtë]]). * skriptet e qendrave (<code><nowiki>{{#invoke:Votes|rules}}</nowiki></code>, bashkë me <code>data</code>): butonat që votojnë dhe mbyllin kërkesat nga vetë faqja, sipas rregullave të këtij moduli (shih [[#Rregullat për skriptet|më poshtë]]). == Rregullat == Rregullat janë në tabelën <code>RULES</code> të modulit, sipas faqeve të procedurave: {| class="wikitable" ! Rregulli !! Ku !! Afati minimal !! Kushti për mbyllje |- | <code>grisje</code> || Forumi i Grisjes || 2 javë || 3 vota në njërën anë (Grise ose Mbaje) |- | <code>kandidature</code> || Kandidaturat AM/AP || një javë || 3 vota në njërën anë (PËR ose KUNDËR); kalon me dy të tretat PËR |- | <code>rivleresim</code> || Rivlerësimet AM/AP || një javë || 3 vota me të njëjtën stampë |- | <code>zgjedhje</code> || Zgjedhjet dhe shkarkimet e Administratës || 15 ditë (deri në 30) || të paktën 5 PËR dhe 75% PËR |- | <code>votim</code> || Ofiçina || — || — (vetëm votat) |- | <code>diskutim</code> || Pyetje e Përgjigje, Zyra e Ankesave || — || — (pa vota: data e komentit të fundit të çdo teme dhe kur e arkivon MajavahBot, pas 14 ditësh pa komente të reja) |} Koha minimale nuk është afat mbylljeje: para saj votimi nuk mund të mbyllet ("⏳ Mund të mbyllet pas 5 ditësh"); pas saj, votimi mbyllet kur plotësohen kushtet ("✓ Gati për mbyllje") ose vazhdon derisa të vijnë votat që mungojnë ("🗳 Pret votat"). Koha minimale numërohet nga krijimi i faqes së kërkesës: kur krijohet faqja, shablloni i kërkesës (faqja <code>…/InputInit</code> e procedurës) shkruan "minimalisht më ''data''" (dhe, te Administrata, "maksimalisht më ''data''"). Për kërkesat e hapura para 28 shtatorit 2026, datat e krijimit të faqeve janë te [[Moduli:Votes/dates]]. Kur mungojnë të dyja, koha llogaritet nga firma e parë. Këshilla e gjendjes tregon kur u hap votimi dhe nga kur mund të mbyllet. Votat numërohen në seksionin "Votimi" të kërkesës: një votë për përdorues (e fundit), pa votat e hequra me vijë. Stampat e votave dhe ridrejtimet e tyre janë në tabelën <code>TEMPLATES</code>. Votuesi i një rreshti njihet nga firma e tij: lidhja e fundit me faqen e një përdoruesi, me faqen e tij të diskutimit ose me kontributet e tij, bashkë me lidhjet e të njëjtit lloj që qëndrojnë menjëherë para saj, pa tekst tjetër ndërmjet (si te <code><nowiki>[[Përdoruesi:X|X]] ([[Përdoruesi diskutim:X|diskutimet]])</nowiki></code>). Brenda firmës vendos lidhja e fundit me faqen e përdoruesit: kështu, kur dikush kopjon firmën e një vote tjetër dhe ndryshon vetëm emrin, vota numërohet si e tij dhe jo si e atij tjetrit. Pa asnjë lidhje të tillë, vlen emri i dhënë te {{tl|unsigned}}. Çdo përdorues numërohet një herë, me votën e tij të fundit. == Mbyllja para kohe == <code>closing_check</code> i tregon {{tl|dmb}} nëse kërkesa në faqen e së cilës ndodhet po mbyllet para se të plotësohen kushtet e rregullit të saj: para kohës nga e cila mund të mbyllet ("mbyllur para kohe"), ose pas saj, por pa votat që i duhen ("mbyllur pa votat e nevojshme"); këto fjalë hyjnë në vetë mesazhin e mbylljes, bashkë me atë që mungonte. Koha e mbylljes merret nga redaktimi i fundit i faqes së kërkesës; në parapamje është çasti i parapamjes, që kushdo që e mbyll votimin ta lexojë para ruajtjes (votat dhe afati merren nga versioni i ruajtur i faqes). Kontrollohen vetëm kërkesat që janë ende në listën e tyre (tabela <code>REQUESTS</code>: parashtesa e faqeve të kërkesave të çdo procedure, rregulli dhe listat e saj); kërkesat e vjetra, të mbyllura e të arkivuara sipas praktikës së kohës së tyre, nuk preken. Mesazhi i një mbylljeje të tillë del me ngjyrën e paralajmërimit (qelibar) dhe me shenjën ⚠, cilido qoftë vendimi. Po ky kontroll (<code>early_closing</code>) shënon "⚠ Mbyllur para kohe" ose "⚠ Mbyllur pa votat e nevojshme", me po atë ngjyrë, te {{tl|Vote summary}} dhe te dritaret e Kuvendit, ku kërkesa e mbyllur para kohe mbetet derisa të arkivohet (<code>needing_attention</code>). Faqet e shënuara mblidhen te [[:Kategoria:Votime të mbyllura para kohe]]. == Arkivat == <code><nowiki>{{#invoke:Votes|archive|kandidatura|në detyrë}}</nowiki></code> vendoset brenda <code><nowiki><div class="archive-filter"></nowiki></code>, bashkë me tabelën e arkivit dhe para saj. Numëron rreshtat e tabelës së faqes, sipas klasave të qelizave të tyre (<code>…-at-approved</code>, <code>…-at-rejected</code>, <code>…-at-withdrawn</code>; <code>adm-at-self</code> për kandidaturat vetjake të Administratës; <code>…-at-yes</code> ose <code>adm-at-duty</code> për ata që janë ende "po"), dhe i tregon si çelësa: kur zgjidhet një shifër, rreshtat e saj theksohen dhe të tjerët zbehen; kur zgjidhet sërish, ose kur zgjidhet totali, tabela shfaqet e plotë. Parametri i parë është emri i rreshtave në shumës, i dyti emri i shifrës së fundit ("në detyrë", "ende të mira"). Që rreshtat të theksohen, rreshti <code>|-</code> i secilit mban klasat e shifrave të tij: <code>at-approved</code>, <code>at-rejected</code> ose <code>at-withdrawn</code>, <code>at-self</code> kur kandidatura është vetjake dhe <code>at-still</code> kur është ende "po", p.sh. <code><nowiki>|- class="at-approved at-self at-still"</nowiki></code>. Te Administrata, qelizat e kolonave "Vetjake" dhe "Në detyrë" shkruhen njësoj: <code><nowiki><span class="adm-at-po adm-at-self">po</span></nowiki></code> (ose <code>adm-at-duty</code>), <code><nowiki><span class="adm-at-jo">jo</span></nowiki></code>, dhe <code><nowiki><span class="adm-at-na">—</span></nowiki></code> kur nuk vlen (stilet janë te [[Wikipedia:Administrata/styles.css]]). Me parametrat <code>miratim=</code> dhe <code>dështim=</code> dy shifrat e para marrin emra të tjerë: arkivat e rivlerësimeve i quajnë "mbajtje" dhe "heqje", p.sh. <code><nowiki>{{#invoke:Votes|archive|rivlerësime|ende të mirë|miratim=mbajtje|dështim=heqje}}</nowiki></code>. Nën tabelë, <code><nowiki><div class="archive-legend"></nowiki></code> (me <code>archive-legend-title</code> dhe <code>archive-legend-items</code>) shpjegon të gjitha kolonat e saj; stilet janë te [[Moduli:Votes/styles.css]]. == Të dhënat për robotin == <code><nowiki>{{#invoke:Votes|data|faqja e listës|rregulli}}</nowiki></code> jep kërkesat e një liste (pjesa "dritare") si JSON, për robotin [[Përdoruesi:Smallem|Smallem]], që i vendos kërkesat e reja në listë dhe arkivon ato të mbyllura: kështu rregullat e votimeve mbeten të shkruara vetëm në këtë modul. Për çdo kërkesë: <code>page</code> (faqja e kërkesës), <code>title</code> (titulli i saj), <code>closed</code> (nëse ka një stampë mbylljeje), <code>closed_at</code> (koha e mbylljes, si e merr edhe pjesa tjetër e modulit: ajo e redaktimit të fundit të faqes, në sekonda nga 1970, UTC), <code>early</code> (për një kërkesë të mbyllur para kohe: <code>kind</code>, <code>status</code> dhe <code>text</code> të [[#Mbyllja para kohe|mbylljes para kohe]]; një kërkesë e tillë nuk arkivohet nga roboti), dhe, kur lista ka votime, <code>counts</code>, <code>votes</code>, <code>kind</code>, <code>ready</code> e <code>deadline</code> (gjendja e votimit, si te {{tl|Vote summary}}), si dhe <code>status</code>, <code>missing</code>, <code>note</code> e <code>when</code> (po ajo me fjalë, si e tregojnë përmbledhjet: gjendja, çfarë u mungon ende votave, këshilla me hapjen e votimit dhe rregullin e tij, dhe data nga e cila mund të mbyllet). Pa rregull, ose me rregullin <code>diskutim</code>, jepen vetëm katër të parat. Të njëjtat të dhëna i lexojnë edhe [[#Rregullat për skriptet|skriptet e qendrave]]. == Rregullat për skriptet == <code><nowiki>{{#invoke:Votes|rules}}</nowiki></code> jep si JSON stampat e votave (<code>templates</code>: për çdo lloj vote, stampa dhe ridrejtimet e saj), emrat e llojeve të votave (<code>labels</code>), rregullat (<code>rules</code>: llojet e votave, kushtet, afatet dhe shënimi i secilit rregull) dhe procedurat (<code>requests</code>: parashtesa e faqeve të kërkesave të çdo procedure, rregulli dhe listat e saj). Një skript që shton butona votimi dhe mbylljeje te qendrat i merr që këtu: kështu vota shkruhet, numërohet dhe mbyllet sipas rregullave të shkruara vetëm në këtë modul, dhe çdo ndryshim i tyre vlen menjëherë edhe për butonat. == Numri i kërkesave të hapura == <code><nowiki>{{#invoke:Votes|count|faqja e listës|faqja e listës…|rule=…|emri=…|emrat=…|hapur=…}}</nowiki></code> jep me fjalë numrin e kërkesave të hapura të një ose më shumë listave, për kokat e faqeve të votimeve të Administratës: "Nuk ka asnjë kandidaturë të hapur aktualisht", "1 kandidaturë e hapur aktualisht", "3 kandidatura të hapura aktualisht". Kërkesat e mbyllura që janë ende në listë nuk numërohen. Fjalët janë ato të rregullit (parazgjedhja është <code>zgjedhje</code>), ose <code>emri</code> (njëjës), <code>emrat</code> (shumës) dhe <code>hapur</code> ("e hapur" ose "i hapur"). Me <code>shkurt=po</code> del forma e shkurtër, që zë një rresht në kartat e një qendre: "Asnjë kandidaturë e hapur", "1 kandidaturë e hapur", "3 kandidatura të hapura", brenda një <code>span</code> me klasën <code>votes-count-none</code> ose <code>votes-count-open</code> (që qendra t’i theksojë kërkesat e hapura). Shembull: <pre>{{#invoke:Votes|count|Wikipedia:Administrata/Votimet/Kandidatura për administratorë/Kandidatura vetjake|Wikipedia:Administrata/Votimet/Kandidatura për administratorë/Kandidatura të propozuara}}</pre> 4kchfs5wlx975rxnla8ffbxtgl6d6yo 828 407410 3058320 3058234 2026-10-19T22:33:17Z Klein Muçi 52109 Sfida e javës: pa ikonën e problemit — përmes Claude AI 3058320 Scribunto text/plain -------------------------------------------------------------------------------- -- Module:Challenge of the week -- -- The "Sfida e javës" card on the Main Page (Faqja kryesore): an article that needs improving, another one each week, -- as Module:Article of the week and Module:Showcase of the week give the article and the showcase of the week. The -- card names the article, says what is wrong with it and what to do, and on its right has a button that opens the -- article for editing and, under it, a link to a page that shows how. -- {{#invoke:Challenge of the week|main}} -- (Called by Stampa:Sfida e javës, whose styles are in Stampa:Sfida e javës/styles.css.) -- -- For the current week: -- 1. If the first line of the week page (e.g. "Wikipedia:Sfida e javës/2026/42") is the title of an article, -- the card shows that article; the rest of the page, if any, says what to improve in it. -- 2. If not, an article is chosen automatically. The weeks take the pools below in turn. A pool is the set of the -- articles that carry a maintenance template (and so sit in its maintenance category). Only the templates whose -- problem anyone sees at once are here, those whose notice says what is missing or wrong: an article without any -- source, a stub, a text without "ë" and "ç", a rough translation, spelling mistakes, a section to expand, an -- article without links, one that is out of date, and the good and featured articles under re-evaluation ({{AMR}}, -- {{APR}}), whose discussion says what they lack. The vague ones ("Për përmirësim", which does not say what to -- improve) and the technical ones (orphans, dead links, missing footnotes, notability, neutrality…) are left out -- on purpose: whoever follows the card must be able to tell what to do from the article itself, without guidance. -- The article of a week is the one whose page number comes next after a number that changes with the week, so it -- stays the same for the whole week. An article that is put right and loses its template leaves the pool, and the -- next one takes its place. -- -- The articles of the automatic choice are listed by Special:WhatLinksHere, so the Main Page does not read them: an -- article that a module reads is taken as a part of the Main Page and protected with it, and nobody could fix it. For -- the same reason the article chosen by hand is never read either: the module only asks whether it exists. -- Special:WhatLinksHere can be shown only once on a page (its list has a fixed id), so only the card shows the article -- of an automatic choice; the window and the table of the weeks name its template. -- -- For Wikipedia:Sfida e javës: {{#invoke:Challenge of the week|nextFree}} gives the next week without a page -- ("2026/43"), for the form; {{#invoke:Challenge of the week|window}}, in the section "dritare" of the page, shows the -- next four weeks as cards, and Kuvendi shows that section as its window (Moduli:WindowSections); -- {{#invoke:Challenge of the week|years}} links to the categories of the week pages of each year, and to the weeks of -- "Bashkëpunimi i javës", the weekly collaboration that came before it (2011–2021). On each week page, -- {{Challenge of the week page}} ({{#invoke:Challenge of the week|page}}) draws its head. The functions of the weeks -- are those of Module:Article of the week, and the cards and the heads of the week pages have its styles. -- -- The week changes on Monday, in the time of the wiki. The first parameter of "main" can give another week -- ("202642": the ISO year and the week), for tests. -------------------------------------------------------------------------------- local p = {} -- The pools, in the order in which the weeks take them: the names of the maintenance templates. -- Articles with a problem and stubs take turns. A template on several lines has that many weeks in a -- round (a round is as long as the list). To add a pool, add a line (and, for a template that is not a stub, -- its words in PROBLEMS). local POOLS = { 'Pa referenca', -- no source at all 'Cung', -- a stub 'Shkronja', -- written without "ë" and "ç" 'Biografi-cung', 'Pa referenca', 'Shqipëria-hist-cung', 'Përkthim i përafërt', -- a rough translation 'AL-gjeo-cung', 'Pa referenca', 'Lit-cung', 'Underlinked', -- too few links to other articles 'Futboll-cung', 'Zgjerim', -- a section to expand 'Kosova-hist-cung', 'AMR', -- a good article under re-evaluation 'Muzi-cung', 'Shkronja', 'SQ-Administrata-Cung', 'Gabim drejtshkrimor', -- spelling mistakes 'Film-cung', 'Pa referenca', 'Cung', 'Përkthim i përafërt', 'Poli-cung', 'Aktualizo', -- out of date 'KO-gjeo-cung', 'APR', -- a featured article under re-evaluation 'Aktor-cung', 'Pa rrugëdalje', -- no links to other articles 'Bio-cung', 'Shkronja', 'Sport-cung', 'Pa referenca', 'His-cung', 'Expand language', -- to expand from the article in another language 'Shtypi-cung', 'Përkthim i përafërt', 'Libri-cung', 'GabimeDrejtshkrimi', -- language mistakes 'Art-cung', } -- What the card says of the article of each pool: the problem, what to do, and a page that shows how (and the words of -- its link). The stubs (the templates whose name ends in "cung") share the words of "Cung". local PROBLEMS = { ['Pa referenca'] = { 'Artikulli nuk ka asnjë burim.', 'Gjeni burime të besueshme për të dhënat e tij dhe shtojini si referime.', 'Ndihmë:Referimi', 'Si shtohet një referim' }, ['Cung'] = { 'Artikulli është një cung: ka vetëm pak rreshta.', 'Zgjerojeni me të dhëna nga burime të besueshme.', 'Wikipedia:Cung', 'Si zgjerohet një cung' }, ['Shkronja'] = { 'Artikulli është shkruar pa shkronjat "ë" dhe "ç".', 'Shtoni shkronjat që mungojnë.', 'Ndihmë:Redaktimi', 'Si redaktohet një artikull' }, ['Përkthim i përafërt'] = { 'Artikulli është përkthyer automatikisht dhe tingëllon i përafërt.', 'Rishkruajeni në shqip të rrjedhshëm, duke e krahasuar me origjinalin.', 'Wikipedia:Përkthimi', 'Si përkthehet një artikull' }, ['Underlinked'] = { 'Artikulli ka pak lidhje drejt artikujve të tjerë.', 'Shtoni lidhje te emrat dhe termat kryesorë të tekstit.', 'Ndihmë:Redaktimi', 'Si redaktohet një artikull' }, ['Pa rrugëdalje'] = { 'Artikulli nuk ka asnjë lidhje drejt artikujve të tjerë.', 'Shtoni lidhje te emrat dhe termat kryesorë të tekstit.', 'Ndihmë:Redaktimi', 'Si redaktohet një artikull' }, ['Zgjerim'] = { 'Një seksion i artikullit ka nevojë për zgjerim.', 'Plotësojeni me të dhëna nga burime të besueshme.', 'Ndihmë:Referimi', 'Si shtohet një referim' }, ['Gabim drejtshkrimor'] = { 'Artikulli ka gabime drejtshkrimore ose fjalë dialektore.', 'Ndreqini sipas drejtshkrimit të shqipes standarde.', 'Ndihmë:Redaktimi', 'Si redaktohet një artikull' }, ['GabimeDrejtshkrimi'] = { 'Artikulli ka gabime gjuhësore.', 'Ndreqini sipas drejtshkrimit të shqipes standarde.', 'Ndihmë:Redaktimi', 'Si redaktohet një artikull' }, ['Aktualizo'] = { 'Disa të dhëna të artikullit janë të vjetruara.', 'Përditësojini me të dhënat e fundit, bashkë me burimet e tyre.', 'Ndihmë:Referimi', 'Si shtohet një referim' }, ['Expand language'] = { 'Artikulli është më i plotë në një gjuhë tjetër.', 'Zgjerojeni duke përkthyer pjesë nga artikulli në atë gjuhë.', 'Wikipedia:Përkthimi', 'Si përkthehet një artikull' }, ['AMR'] = { 'Ky artikull i mirë po rivlerësohet: komuniteti po shqyrton nëse i plotëson ende kriteret.', 'Ndreqni atë që thotë diskutimi i rivlerësimit, që artikulli ta mbajë statusin.', 'Wikipedia:Artikuj të mirë/Rivlerësime', 'Diskutimet e rivlerësimit' }, ['APR'] = { 'Ky artikull i përkryer po rivlerësohet: komuniteti po shqyrton nëse i plotëson ende kriteret.', 'Ndreqni atë që thotë diskutimi i rivlerësimit, që artikulli ta mbajë statusin.', 'Wikipedia:Artikuj të përkryer/Rivlerësime', 'Diskutimet e rivlerësimit' }, } -- What the card says of an article chosen by hand, when its week page says nothing more local CHOSEN = { 'Ky artikull ka nevojë për përmirësim.', 'Shihni njoftimet në krye të tij dhe ndreqni atë që mungon.', 'Ndihmë:Redaktimi', 'Si redaktohet një artikull' } -- Pools of a few articles whose page numbers are all on one side (old articles only, or new ones -- only; the good and featured articles under re-evaluation are old ones): the number of a week could -- fall where no article of theirs follows, so for them the week takes the first article of the pool -- or the last one local EDGES = { ['Underlinked'] = true, ['Pa rrugëdalje'] = true, ['Gabim drejtshkrimor'] = true, ['GabimeDrejtshkrimi'] = true, ['AMR'] = true, ['APR'] = true, } -- The week of the first pool (the ISO year times 53, plus the week): 2026/41 local FIRST = 2026 * 53 + 41 -- The page number from which the article of a week is looked for is (week * STEP) mod the span of -- the page numbers local STEP = 104729 -- A number above every page number: looked for backwards from it, the last article of a pool local LAST = 999999999 -- Week pages are named after the ISO year and week number, as in {{#timel:o}}/{{LOCALWEEK}} local WEEK_PREFIX = 'Wikipedia:Sfida e javës/' -- The page of the challenge of the week, whose section "dritare" holds the window local HOME = 'Wikipedia:Sfida e javës' -- The first year with week pages, and the category of the week pages of a year local FIRST_YEAR = 2026 local function yearCategory(year) return 'Sfida e javës ' .. year end -- The weekly collaboration that came before the challenge of the week, and the years of its week pages -- ("Wikipedia:Bashkëpunimi i javës/2021/30"): it ended in 2021, so the list does not change local OLDER = { home = 'Wikipedia:Bashkëpunimi i javës', label = 'Bashkëpunimi i javës', prefix = 'Wikipedia:Bashkëpunimi i javës/', years = { 2011, 2012, 2016, 2018, 2020, 2021 } } local DAY, WEEK = 86400, 7 * 86400 local function noon(year, month, day) return os.time{ year = year, month = month, day = day, hour = 12 } end -- Monday (at noon) of the week that contains the time t local function mondayOf(t) local d = os.date('!*t', t) return noon(d.year, d.month, d.day) - ((d.wday + 5) % 7) * DAY end -- Monday of the current week, in the wiki's local time local function thisMonday(frame) local function get(code) return tonumber(frame:callParserFunction('#timel', code)) end return mondayOf(noon(get('Y'), get('n'), get('j'))) end -- Monday (at noon) of the given ISO week: week 1 is the one with 4 January in it local function mondayOfWeek(year, week) return mondayOf(noon(year, 1, 4)) + (week - 1) * WEEK end -- The ISO year and week of the week that starts on the given Monday, as one number (202642) local function weekId(frame, monday) return tonumber(frame:callParserFunction('#time', 'oW', '@' .. monday)) end -- The text of a week page without what is not the choice itself: comments, <noinclude> parts, category links and -- the head of the page ({{Challenge of the week page}}, or {{Improvement of the week page}} as it was called before) local function bare(text) text = text:gsub('<noinclude>.-</noinclude>', ''):gsub('<!%-%-.-%-%->', '') text = text:gsub('%[%[%s*[KkCc]ategor[a-z]*%s*:[^%]]*%]%]', '') text = text:gsub('{{%s*[Cc]hallenge of the week page%s*}}', ''):gsub('{{%s*[Ii]mprovement of the week page%s*}}', '') return mw.text.trim(text) end -- The page of the given (ISO) year and week, and its text (nil if there is no page). A week number written with a -- leading zero ("2026/05") is found too; a page that holds nothing but comments, categories and the head of the -- page counts as no page. local function weekText(year, week) local names = { WEEK_PREFIX .. year .. '/' .. week } if week < 10 then table.insert(names, WEEK_PREFIX .. year .. '/0' .. week) end for _, name in ipairs(names) do local page = mw.title.new(name) local text = page and page:getContent() if text and bare(text) ~= '' then return name, text end end return names[1], nil end -- The week page for the week that starts on the given Monday, and its text (nil if there is no page) local function weekPageText(frame, monday) local function get(code) return frame:callParserFunction('#time', code, '@' .. monday) end return weekText(get('o'), tonumber(get('W'))) end -- The title on the first line of a week page ("Kosova", "[[Kosova]]" or "'''Kosova'''") and the rest of the page -- (what to improve), or nil if the first line is not a title local function chosenTitle(text) text = bare(text) local first, rest = text:match('^([^\n]*)\n?(.*)$') first = mw.text.trim(((first or ''):gsub("'''?", ''))) local title = first:match('^%[%[%s*([^|%]]-)%s*|.*%]%]$') or first:match('^%[%[%s*([^|%]]-)%s*%]%]$') or first title = mw.text.trim(title) if title == '' or title:find('[%[%]{}|<>]') then return nil end return title, mw.text.trim(rest or '') end -- The article's final title (following up to two redirects), or nil if there is no such article. Only whether the -- page exists is asked, never its text (see the top of the module). local function articleTitle(title) local t = mw.title.new(title) for _ = 1, 3 do if not t or t.namespace ~= 0 or not t.exists then return nil end if not t.isRedirect then return t.prefixedText end t = t.redirectTarget end return nil end -- The pool of the given week (202642) local function poolOf(week) -- The weeks of a year follow one another, and so do the years (a year has at most 53 weeks) local serial = math.floor(week / 100) * 53 + week % 100 return POOLS[(serial - FIRST) % #POOLS + 1] end -- The words of a pool: those of "Cung" for every stub local function problemOf(pool) return PROBLEMS[pool] or (pool:lower():find('cung$') and PROBLEMS['Cung']) or CHOSEN end -- Decides what to show in the week that starts on the given Monday. Returns a table with: -- mode: 'title' (an article chosen by hand) or 'auto' -- page (the week page), exists (whether it exists), week (202642), and title and note (what to improve) for an -- article chosen by hand, or pool (the template) for an automatic choice local function choose(frame, monday, week) local page, text = weekPageText(frame, monday) week = week or weekId(frame, monday) if text then local title, note = chosenTitle(text) local target = title and articleTitle(title) if target then return { mode = 'title', title = target, note = note, page = page, exists = true, week = week } end -- the first line is not an article: fall through to the automatic choice end return { mode = 'auto', pool = poolOf(week), page = page, exists = text ~= nil, week = week } end -- The page numbers of the wiki run up to about a quarter more than its count of pages (the pages -- that were deleted keep their numbers). The span follows them in steps of 100 000, so that it -- changes once in years and the article of a week does not change with it. local function span() return math.max(400000, math.floor(mw.site.stats.pages * 1.25 / 100000) * 100000) end -- The list of Special:WhatLinksHere with the article of the given week and pool (one article, or none when the pool -- has run out) local function list(frame, week, pool) local all = span() local from = (week * STEP) % all -- From a number in the lower half of the page numbers the next article of the pool is taken, from -- one in the upper half the article before it: a pool has articles on both sides of the middle, -- so there is always one. (The list cannot be read here: an empty one would not be noticed.) A -- pool of EDGES gives its first article or its last one instead. local back = from > all / 2 if EDGES[pool] then from = back and LAST or 0 end return frame:preprocess(string.format( '{{Special:WhatLinksHere/Template:%s|namespace=0|limit=1|hidelinks=1|hideredirs=1%s|offset=0{{!}}%d}}', pool, back and '|dir=prev' or '', from)) end -- The template of a pool, linked, for the card, the window and the week pages: "{{Pa referenca}}", kept on one line local function templateLink(pool) return '<span style="white-space: nowrap;">{{[[Stampa:' .. pool .. '|' .. pool .. ']]}}</span>' end -- What is wrong and what to do (without "task" when the week page says it) local function issue(problem, task) return '<div class="mp-improve-issue"><div class="mp-improve-problem">' .. problem .. '</div>' .. (task and ('<div class="mp-improve-task">' .. task .. '</div>') or '') .. '</div>' end -- The card: the call to help, the article, and what is wrong and what to do; in a column on their right, a button -- that opens the article for editing and, under it, a link to a page that shows how. By hand, the article is known -- and the button is a link of its own. Automatic: the list of Special:WhatLinksHere (one article) comes first in the -- text, and its edit link ("redakto") becomes the button; the styles put every part in its place and show them only -- when they follow a list, so that a pool that has run out shows only that it has (.mp-improve-empty). local function card(frame, choice) if choice.mode == 'title' then local words = CHOSEN local note = choice.note ~= '' and choice.note or nil return table.concat({ '<div class="mp-improve">', '<div class="mp-improve-text">', '<div class="mp-improve-lead">Ndihmoni të përmirësojmë artikullin</div>', "<div class=\"mp-improve-article\">'''[[" .. choice.title .. "]]'''</div>", issue(note or words[1], not note and words[2] or nil), string.format('<div class="mp-improve-edit plainlinks">[%s Përmirësojeni artikullin]</div>', mw.title.new(choice.title):fullUrl({ action = 'edit' })), string.format('<div class="mp-improve-help">[[%s|%s]]</div>', words[3], words[4]), '</div>', '</div>', }, '\n') end local words = problemOf(choice.pool) return table.concat({ '<div class="mp-improve mp-improve-auto">', '<div class="mp-improve-text">' .. list(frame, choice.week, choice.pool), '<div class="mp-improve-lead">Ndihmoni të përmirësojmë artikullin</div>', issue(words[1], words[2]), string.format('<div class="mp-improve-help">[[%s|%s]]</div>', words[3], words[4]), '<div class="mp-improve-note">Për këtë javë nuk është zgjedhur asnjë artikull, ndaj po shfaqet automatikisht ' .. 'një nga artikujt me stampën ' .. templateLink(choice.pool) .. '.</div>', '<div class="mp-improve-empty">Asnjë artikull nuk e ka më stampën ' .. templateLink(choice.pool) .. ': problemi është ndrequr kudo.</div>', '</div>', '</div>', }, '\n') end -- {{#invoke:Challenge of the week|main}}: the card for the current week, or for the week given as the first parameter -- ("202642") function p.main(frame) local week = mw.text.trim(frame.args[1] or '') local monday if week:match('^%d%d%d%d%d%d$') then monday = mondayOfWeek(tonumber(week:sub(1, 4)), tonumber(week:sub(5, 6))) else -- {{#timel:}} also tells the parser when the week ends, so the page is not cached past it week = frame:callParserFunction('#timel', 'oW') monday = thisMonday(frame) end return card(frame, choose(frame, monday, tonumber(week))) end -- {{#invoke:Challenge of the week|nextFree}}: the next week, from next Monday on, that has no page yet ("2026/43") function p.nextFree(frame) local first = thisMonday(frame) for i = 1, 52 do local page, text = weekPageText(frame, first + i * WEEK) if not text then return page:sub(#WEEK_PREFIX + 1) end end return '' end -- The dates of the week that starts on the given Monday: "5–11 tetor 2026", "28 shtator – 4 tetor 2026" local function weekDates(frame, monday) local function date(t, code) return frame:callParserFunction('#time', code, '@' .. t) end local sunday = monday + 6 * DAY if date(monday, 'Y') ~= date(sunday, 'Y') then return date(monday, 'j F Y') .. ' – ' .. date(sunday, 'j F Y') elseif date(monday, 'n') ~= date(sunday, 'n') then return date(monday, 'j F') .. ' – ' .. date(sunday, 'j F Y') end return date(monday, 'j') .. '–' .. date(sunday, 'j F Y') end -- The names of the next four weeks, for their cards local WINDOW_WEEKS = { 'Kjo javë', 'Java e ardhshme', 'Pas dy javësh', 'Pas tri javësh' } -- The next four weeks as cards, as those of the article of the week: a week with an article (chosen by hand, on its -- page) is green, with a quiet button to the page of the week ("Shihni parapamjen"); a week without one is amber, -- with the template whose articles the Main Page takes from in its place and a button that opens the page of the -- week to choose one. local function weekCards(frame) local monday = thisMonday(frame) local cards = {} for i, label in ipairs(WINDOW_WEEKS) do local week = monday + (i - 1) * WEEK local choice = choose(frame, week) local chosen = choice.mode == 'title' local parts = { string.format('<div class="window-aj-when">%s<span class="window-aj-id">%s</span></div>', label, choice.page:sub(#WEEK_PREFIX + 1)), '<div class="window-aj-dates">' .. weekDates(frame, week) .. '</div>', } if chosen then table.insert(parts, '<div class="window-aj-pick"><div class="window-aj-state">Është zgjedhur artikulli:</div>' .. "<div class=\"window-aj-article\">'''[[" .. choice.title .. "]]'''</div></div>") table.insert(parts, string.format('<div class="window-aj-button window-aj-button-quiet plainlinks" title="%s">[%s Shihni parapamjen]</div>', 'Faqja e kësaj jave: tregon si do të shfaqet artikulli në faqen kryesore. Aty mund ta ndryshoni.', mw.title.new(choice.page):fullUrl())) else table.insert(parts, '<div class="window-aj-pick"><div class="window-aj-state">Nuk është zgjedhur një artikull</div>' .. string.format('<div class="window-aj-fallback">%s si zëvendësim një artikull me stampën %s%s</div></div>', i == 1 and 'Po shfaqet' or 'Do të shfaqet', templateLink(choice.pool), choice.exists and ' (titulli te faqja e javës nuk është artikull)' or '')) local url = mw.title.new(choice.page):fullUrl({ action = 'edit', preload = WEEK_PREFIX .. 'InputInit' }) table.insert(parts, string.format('<div class="window-aj-button plainlinks" title="%s">[%s Zgjidhni një artikull]</div>', 'Hap faqen e kësaj jave, ku shkruani titullin e artikullit dhe, po të doni, çfarë duhet përmirësuar.', url)) end table.insert(cards, string.format('<div class="window-aj-week %s">%s</div>', chosen and 'window-aj-chosen' or 'window-aj-auto', table.concat(parts))) end return '<div class="window-aj-weeks">' .. table.concat(cards) .. '</div>' end -- {{#invoke:Challenge of the week|window}}: the cards of the next four weeks, in the section "dritare" of -- Wikipedia:Sfida e javës, which Kuvendi shows in its window "Faqja kryesore" (Moduli:WindowSections, where the badge -- counts the amber cards). Away from Wikipedia:Sfida e javës (on Kuvendi), the cards come under a head: the aim of the -- week pages and, on its right, the link to their guidelines. function p.window(frame) local weeks = weekCards(frame) if mw.title.getCurrentTitle().prefixedText == HOME then return weeks end return '<div class="window-aj-head"><div class="window-aj-intro"><b>Synimi është që çdo javë të ketë ' .. 'një artikull për përmirësim të zgjedhur nga komuniteti.</b> Kur për një javë nuk zgjidhet asnjë, faqja kryesore ' .. 'shfaq vetë një artikull nga kategoritë e mirëmbajtjes.</div>' .. '<div class="window-aj-more">[[' .. HOME .. '|Udhëzime]]</div></div>' .. weeks end -- {{#invoke:Challenge of the week|years}}: links to the categories of the week pages of each year, from the first to -- the next one ("2026 · 2027"), for the archive box of Wikipedia:Sfida e javës; a year without pages is left out, and -- before the first week page the box says "ende asnjë". Under them, on a line of their own, the years of the weekly -- collaboration that came before it, each linked to the list of its week pages. function p.years(frame) local links = {} for year = FIRST_YEAR, tonumber(frame:callParserFunction('#timel', 'o')) + 1 do if mw.site.stats.pagesInCategory(yearCategory(year), 'pages') > 0 then table.insert(links, string.format('[[:Kategoria:%s|%d]]', yearCategory(year), year)) end end local older = {} for _, year in ipairs(OLDER.years) do table.insert(older, string.format('[[Special:PrefixIndex/%s%d/|%d]]', OLDER.prefix, year, year)) end -- before the first week page, the box says so (an empty list would show the archives of the page instead) return '<span class="hub-archives-years">' .. (#links > 0 and table.concat(links, ' · ') or "''ende asnjë''") .. '</span><span class="hub-archives-older">[[' .. OLDER.home .. '|' .. OLDER.label .. ']]: ' .. table.concat(older, ' · ') .. '</span>' end -- The card of a choice as the Main Page shows it, in the frame of the template {{Sfida e javës}} local function mainPageCard(frame, choice) local function styles(src) return frame:extensionTag{ name = 'templatestyles', args = { src = src } } end return styles('Stampa:Faqja kryesore/styles.css') .. styles('Stampa:Sfida e javës/styles.css') .. '<div class="mp-card-inner mp-improve-card"><div class="mp-card-heading">[[File:HSEditor.svg|40px|link=|alt=]] ' .. '<div class="mp-card-title" role="heading" aria-level="2">Sfida e javës</div></div>' .. '<div class="mp-card-body">\n' .. card(frame, choice) .. '\n</div></div>' end -- {{Challenge of the week page}} ({{#invoke:Challenge of the week|page}}), at the top of each week page, drawn as the -- card of its week on Wikipedia:Sfida e javës, in large, as the week pages of the article of the week: the week -- and its dates between links to the weeks around it; what the Main Page shows that week (green with a chosen -- article, amber without one); its card as it will look there; at the foot, the ways back; and the category of the -- year ("Kategoria:Sfida e javës 2026", sorted by week). Anywhere else it gives nothing. function p.page(frame) local here = mw.title.getCurrentTitle().prefixedText local year, week = here:match('^' .. WEEK_PREFIX:gsub('%p', '%%%0') .. '(%d%d%d%d)/(%d%d?)$') if not year then return '' end year, week = tonumber(year), tonumber(week) local monday = mondayOfWeek(year, week) local function weekLink(t, before) local y = tonumber(frame:callParserFunction('#time', 'o', '@' .. t)) local w = tonumber(frame:callParserFunction('#time', 'W', '@' .. t)) local label = 'Java ' .. w .. (y ~= year and (' e vitit ' .. y) or '') label = before and ('← ' .. label) or (label .. ' →') local name, text = weekText(y, w) if text then return string.format('[[%s|%s]]', name, label) end -- a week without a page: the link opens a new page with the text of the form (InputInit) return string.format('<span class="plainlinks">[%s %s]</span>', mw.title.new(name):fullUrl({ action = 'edit', preload = WEEK_PREFIX .. 'InputInit' }), label) end local choice = choose(frame, monday) local kind, label, detail if choice.mode == 'title' then kind, label, detail = 'chosen', 'Është zgjedhur artikulli:', "'''[[" .. choice.title .. "]]'''" else kind = 'auto' label = choice.exists and 'Titulli i shkruar këtu nuk është artikull' or 'Ende nuk është zgjedhur një artikull' detail = 'Faqja kryesore do të shfaqë vetë një nga artikujt me stampën ' .. templateLink(choice.pool) .. '.' end local html = { frame:extensionTag{ name = 'templatestyles', args = { src = 'Wikipedia:Artikulli i javës/styles.css' } }, string.format('<div class="aj-week-page aj-week-%s%s">', kind, choice.mode == 'title' and ' aj-week-title-only' or ''), '<div class="aj-week-head">', '<div class="aj-week-prev">' .. weekLink(monday - WEEK, true) .. '</div>', string.format('<div class="aj-week-title">Java %d e vitit %d<div class="aj-week-dates">%s</div></div>', week, year, weekDates(frame, monday)), '<div class="aj-week-next">' .. weekLink(monday + WEEK, false) .. '</div>', '</div>', '<div class="aj-week-body">', string.format('<div class="aj-week-pick"><div class="aj-week-state">%s</div><div class="aj-week-%s">%s</div></div>', label, kind == 'chosen' and 'article' or 'detail', detail), '<div class="aj-week-caption">Kështu do të shfaqet në faqen kryesore:</div>', '<div class="aj-week-preview">' .. mainPageCard(frame, choice) .. '</div>', '</div>', string.format('<div class="aj-week-foot"><span>[[%s|← Sfida e javës]]</span>' .. '<span>[[:Kategoria:%s|Javët e vitit %d]]</span></div></div>', HOME, yearCategory(year), year), string.format('[[Kategoria:%s|%02d]]', yearCategory(year), week), } return table.concat(html) end return p ab1rv3gwh7law5jr7capssfi0qomhq3 3058445 3058320 2026-10-20T07:51:05Z Klein Muçi 52109 Sfida e javës: butoni "Përmirësojeni artikullin" i një artikulli të zgjedhur me dorë hap redaktuesin pamor (veaction=edit) — përmes Claude AI 3058445 Scribunto text/plain -------------------------------------------------------------------------------- -- Module:Challenge of the week -- -- The "Sfida e javës" card on the Main Page (Faqja kryesore): an article that needs improving, another one each week, -- as Module:Article of the week and Module:Showcase of the week give the article and the showcase of the week. The -- card names the article, says what is wrong with it and what to do, and on its right has a button that opens the -- article for editing and, under it, a link to a page that shows how. -- {{#invoke:Challenge of the week|main}} -- (Called by Stampa:Sfida e javës, whose styles are in Stampa:Sfida e javës/styles.css.) -- -- For the current week: -- 1. If the first line of the week page (e.g. "Wikipedia:Sfida e javës/2026/42") is the title of an article, -- the card shows that article; the rest of the page, if any, says what to improve in it. -- 2. If not, an article is chosen automatically. The weeks take the pools below in turn. A pool is the set of the -- articles that carry a maintenance template (and so sit in its maintenance category). Only the templates whose -- problem anyone sees at once are here, those whose notice says what is missing or wrong: an article without any -- source, a stub, a text without "ë" and "ç", a rough translation, spelling mistakes, a section to expand, an -- article without links, one that is out of date, and the good and featured articles under re-evaluation ({{AMR}}, -- {{APR}}), whose discussion says what they lack. The vague ones ("Për përmirësim", which does not say what to -- improve) and the technical ones (orphans, dead links, missing footnotes, notability, neutrality…) are left out -- on purpose: whoever follows the card must be able to tell what to do from the article itself, without guidance. -- The article of a week is the one whose page number comes next after a number that changes with the week, so it -- stays the same for the whole week. An article that is put right and loses its template leaves the pool, and the -- next one takes its place. -- -- The articles of the automatic choice are listed by Special:WhatLinksHere, so the Main Page does not read them: an -- article that a module reads is taken as a part of the Main Page and protected with it, and nobody could fix it. For -- the same reason the article chosen by hand is never read either: the module only asks whether it exists. -- Special:WhatLinksHere can be shown only once on a page (its list has a fixed id), so only the card shows the article -- of an automatic choice; the window and the table of the weeks name its template. -- -- For Wikipedia:Sfida e javës: {{#invoke:Challenge of the week|nextFree}} gives the next week without a page -- ("2026/43"), for the form; {{#invoke:Challenge of the week|window}}, in the section "dritare" of the page, shows the -- next four weeks as cards, and Kuvendi shows that section as its window (Moduli:WindowSections); -- {{#invoke:Challenge of the week|years}} links to the categories of the week pages of each year, and to the weeks of -- "Bashkëpunimi i javës", the weekly collaboration that came before it (2011–2021). On each week page, -- {{Challenge of the week page}} ({{#invoke:Challenge of the week|page}}) draws its head. The functions of the weeks -- are those of Module:Article of the week, and the cards and the heads of the week pages have its styles. -- -- The week changes on Monday, in the time of the wiki. The first parameter of "main" can give another week -- ("202642": the ISO year and the week), for tests. -------------------------------------------------------------------------------- local p = {} -- The pools, in the order in which the weeks take them: the names of the maintenance templates. -- Articles with a problem and stubs take turns. A template on several lines has that many weeks in a -- round (a round is as long as the list). To add a pool, add a line (and, for a template that is not a stub, -- its words in PROBLEMS). local POOLS = { 'Pa referenca', -- no source at all 'Cung', -- a stub 'Shkronja', -- written without "ë" and "ç" 'Biografi-cung', 'Pa referenca', 'Shqipëria-hist-cung', 'Përkthim i përafërt', -- a rough translation 'AL-gjeo-cung', 'Pa referenca', 'Lit-cung', 'Underlinked', -- too few links to other articles 'Futboll-cung', 'Zgjerim', -- a section to expand 'Kosova-hist-cung', 'AMR', -- a good article under re-evaluation 'Muzi-cung', 'Shkronja', 'SQ-Administrata-Cung', 'Gabim drejtshkrimor', -- spelling mistakes 'Film-cung', 'Pa referenca', 'Cung', 'Përkthim i përafërt', 'Poli-cung', 'Aktualizo', -- out of date 'KO-gjeo-cung', 'APR', -- a featured article under re-evaluation 'Aktor-cung', 'Pa rrugëdalje', -- no links to other articles 'Bio-cung', 'Shkronja', 'Sport-cung', 'Pa referenca', 'His-cung', 'Expand language', -- to expand from the article in another language 'Shtypi-cung', 'Përkthim i përafërt', 'Libri-cung', 'GabimeDrejtshkrimi', -- language mistakes 'Art-cung', } -- What the card says of the article of each pool: the problem, what to do, and a page that shows how (and the words of -- its link). The stubs (the templates whose name ends in "cung") share the words of "Cung". local PROBLEMS = { ['Pa referenca'] = { 'Artikulli nuk ka asnjë burim.', 'Gjeni burime të besueshme për të dhënat e tij dhe shtojini si referime.', 'Ndihmë:Referimi', 'Si shtohet një referim' }, ['Cung'] = { 'Artikulli është një cung: ka vetëm pak rreshta.', 'Zgjerojeni me të dhëna nga burime të besueshme.', 'Wikipedia:Cung', 'Si zgjerohet një cung' }, ['Shkronja'] = { 'Artikulli është shkruar pa shkronjat "ë" dhe "ç".', 'Shtoni shkronjat që mungojnë.', 'Ndihmë:Redaktimi', 'Si redaktohet një artikull' }, ['Përkthim i përafërt'] = { 'Artikulli është përkthyer automatikisht dhe tingëllon i përafërt.', 'Rishkruajeni në shqip të rrjedhshëm, duke e krahasuar me origjinalin.', 'Wikipedia:Përkthimi', 'Si përkthehet një artikull' }, ['Underlinked'] = { 'Artikulli ka pak lidhje drejt artikujve të tjerë.', 'Shtoni lidhje te emrat dhe termat kryesorë të tekstit.', 'Ndihmë:Redaktimi', 'Si redaktohet një artikull' }, ['Pa rrugëdalje'] = { 'Artikulli nuk ka asnjë lidhje drejt artikujve të tjerë.', 'Shtoni lidhje te emrat dhe termat kryesorë të tekstit.', 'Ndihmë:Redaktimi', 'Si redaktohet një artikull' }, ['Zgjerim'] = { 'Një seksion i artikullit ka nevojë për zgjerim.', 'Plotësojeni me të dhëna nga burime të besueshme.', 'Ndihmë:Referimi', 'Si shtohet një referim' }, ['Gabim drejtshkrimor'] = { 'Artikulli ka gabime drejtshkrimore ose fjalë dialektore.', 'Ndreqini sipas drejtshkrimit të shqipes standarde.', 'Ndihmë:Redaktimi', 'Si redaktohet një artikull' }, ['GabimeDrejtshkrimi'] = { 'Artikulli ka gabime gjuhësore.', 'Ndreqini sipas drejtshkrimit të shqipes standarde.', 'Ndihmë:Redaktimi', 'Si redaktohet një artikull' }, ['Aktualizo'] = { 'Disa të dhëna të artikullit janë të vjetruara.', 'Përditësojini me të dhënat e fundit, bashkë me burimet e tyre.', 'Ndihmë:Referimi', 'Si shtohet një referim' }, ['Expand language'] = { 'Artikulli është më i plotë në një gjuhë tjetër.', 'Zgjerojeni duke përkthyer pjesë nga artikulli në atë gjuhë.', 'Wikipedia:Përkthimi', 'Si përkthehet një artikull' }, ['AMR'] = { 'Ky artikull i mirë po rivlerësohet: komuniteti po shqyrton nëse i plotëson ende kriteret.', 'Ndreqni atë që thotë diskutimi i rivlerësimit, që artikulli ta mbajë statusin.', 'Wikipedia:Artikuj të mirë/Rivlerësime', 'Diskutimet e rivlerësimit' }, ['APR'] = { 'Ky artikull i përkryer po rivlerësohet: komuniteti po shqyrton nëse i plotëson ende kriteret.', 'Ndreqni atë që thotë diskutimi i rivlerësimit, që artikulli ta mbajë statusin.', 'Wikipedia:Artikuj të përkryer/Rivlerësime', 'Diskutimet e rivlerësimit' }, } -- What the card says of an article chosen by hand, when its week page says nothing more local CHOSEN = { 'Ky artikull ka nevojë për përmirësim.', 'Shihni njoftimet në krye të tij dhe ndreqni atë që mungon.', 'Ndihmë:Redaktimi', 'Si redaktohet një artikull' } -- Pools of a few articles whose page numbers are all on one side (old articles only, or new ones -- only; the good and featured articles under re-evaluation are old ones): the number of a week could -- fall where no article of theirs follows, so for them the week takes the first article of the pool -- or the last one local EDGES = { ['Underlinked'] = true, ['Pa rrugëdalje'] = true, ['Gabim drejtshkrimor'] = true, ['GabimeDrejtshkrimi'] = true, ['AMR'] = true, ['APR'] = true, } -- The week of the first pool (the ISO year times 53, plus the week): 2026/41 local FIRST = 2026 * 53 + 41 -- The page number from which the article of a week is looked for is (week * STEP) mod the span of -- the page numbers local STEP = 104729 -- A number above every page number: looked for backwards from it, the last article of a pool local LAST = 999999999 -- Week pages are named after the ISO year and week number, as in {{#timel:o}}/{{LOCALWEEK}} local WEEK_PREFIX = 'Wikipedia:Sfida e javës/' -- The page of the challenge of the week, whose section "dritare" holds the window local HOME = 'Wikipedia:Sfida e javës' -- The first year with week pages, and the category of the week pages of a year local FIRST_YEAR = 2026 local function yearCategory(year) return 'Sfida e javës ' .. year end -- The weekly collaboration that came before the challenge of the week, and the years of its week pages -- ("Wikipedia:Bashkëpunimi i javës/2021/30"): it ended in 2021, so the list does not change local OLDER = { home = 'Wikipedia:Bashkëpunimi i javës', label = 'Bashkëpunimi i javës', prefix = 'Wikipedia:Bashkëpunimi i javës/', years = { 2011, 2012, 2016, 2018, 2020, 2021 } } local DAY, WEEK = 86400, 7 * 86400 local function noon(year, month, day) return os.time{ year = year, month = month, day = day, hour = 12 } end -- Monday (at noon) of the week that contains the time t local function mondayOf(t) local d = os.date('!*t', t) return noon(d.year, d.month, d.day) - ((d.wday + 5) % 7) * DAY end -- Monday of the current week, in the wiki's local time local function thisMonday(frame) local function get(code) return tonumber(frame:callParserFunction('#timel', code)) end return mondayOf(noon(get('Y'), get('n'), get('j'))) end -- Monday (at noon) of the given ISO week: week 1 is the one with 4 January in it local function mondayOfWeek(year, week) return mondayOf(noon(year, 1, 4)) + (week - 1) * WEEK end -- The ISO year and week of the week that starts on the given Monday, as one number (202642) local function weekId(frame, monday) return tonumber(frame:callParserFunction('#time', 'oW', '@' .. monday)) end -- The text of a week page without what is not the choice itself: comments, <noinclude> parts, category links and -- the head of the page ({{Challenge of the week page}}, or {{Improvement of the week page}} as it was called before) local function bare(text) text = text:gsub('<noinclude>.-</noinclude>', ''):gsub('<!%-%-.-%-%->', '') text = text:gsub('%[%[%s*[KkCc]ategor[a-z]*%s*:[^%]]*%]%]', '') text = text:gsub('{{%s*[Cc]hallenge of the week page%s*}}', ''):gsub('{{%s*[Ii]mprovement of the week page%s*}}', '') return mw.text.trim(text) end -- The page of the given (ISO) year and week, and its text (nil if there is no page). A week number written with a -- leading zero ("2026/05") is found too; a page that holds nothing but comments, categories and the head of the -- page counts as no page. local function weekText(year, week) local names = { WEEK_PREFIX .. year .. '/' .. week } if week < 10 then table.insert(names, WEEK_PREFIX .. year .. '/0' .. week) end for _, name in ipairs(names) do local page = mw.title.new(name) local text = page and page:getContent() if text and bare(text) ~= '' then return name, text end end return names[1], nil end -- The week page for the week that starts on the given Monday, and its text (nil if there is no page) local function weekPageText(frame, monday) local function get(code) return frame:callParserFunction('#time', code, '@' .. monday) end return weekText(get('o'), tonumber(get('W'))) end -- The title on the first line of a week page ("Kosova", "[[Kosova]]" or "'''Kosova'''") and the rest of the page -- (what to improve), or nil if the first line is not a title local function chosenTitle(text) text = bare(text) local first, rest = text:match('^([^\n]*)\n?(.*)$') first = mw.text.trim(((first or ''):gsub("'''?", ''))) local title = first:match('^%[%[%s*([^|%]]-)%s*|.*%]%]$') or first:match('^%[%[%s*([^|%]]-)%s*%]%]$') or first title = mw.text.trim(title) if title == '' or title:find('[%[%]{}|<>]') then return nil end return title, mw.text.trim(rest or '') end -- The article's final title (following up to two redirects), or nil if there is no such article. Only whether the -- page exists is asked, never its text (see the top of the module). local function articleTitle(title) local t = mw.title.new(title) for _ = 1, 3 do if not t or t.namespace ~= 0 or not t.exists then return nil end if not t.isRedirect then return t.prefixedText end t = t.redirectTarget end return nil end -- The pool of the given week (202642) local function poolOf(week) -- The weeks of a year follow one another, and so do the years (a year has at most 53 weeks) local serial = math.floor(week / 100) * 53 + week % 100 return POOLS[(serial - FIRST) % #POOLS + 1] end -- The words of a pool: those of "Cung" for every stub local function problemOf(pool) return PROBLEMS[pool] or (pool:lower():find('cung$') and PROBLEMS['Cung']) or CHOSEN end -- Decides what to show in the week that starts on the given Monday. Returns a table with: -- mode: 'title' (an article chosen by hand) or 'auto' -- page (the week page), exists (whether it exists), week (202642), and title and note (what to improve) for an -- article chosen by hand, or pool (the template) for an automatic choice local function choose(frame, monday, week) local page, text = weekPageText(frame, monday) week = week or weekId(frame, monday) if text then local title, note = chosenTitle(text) local target = title and articleTitle(title) if target then return { mode = 'title', title = target, note = note, page = page, exists = true, week = week } end -- the first line is not an article: fall through to the automatic choice end return { mode = 'auto', pool = poolOf(week), page = page, exists = text ~= nil, week = week } end -- The page numbers of the wiki run up to about a quarter more than its count of pages (the pages -- that were deleted keep their numbers). The span follows them in steps of 100 000, so that it -- changes once in years and the article of a week does not change with it. local function span() return math.max(400000, math.floor(mw.site.stats.pages * 1.25 / 100000) * 100000) end -- The list of Special:WhatLinksHere with the article of the given week and pool (one article, or none when the pool -- has run out) local function list(frame, week, pool) local all = span() local from = (week * STEP) % all -- From a number in the lower half of the page numbers the next article of the pool is taken, from -- one in the upper half the article before it: a pool has articles on both sides of the middle, -- so there is always one. (The list cannot be read here: an empty one would not be noticed.) A -- pool of EDGES gives its first article or its last one instead. local back = from > all / 2 if EDGES[pool] then from = back and LAST or 0 end return frame:preprocess(string.format( '{{Special:WhatLinksHere/Template:%s|namespace=0|limit=1|hidelinks=1|hideredirs=1%s|offset=0{{!}}%d}}', pool, back and '|dir=prev' or '', from)) end -- The template of a pool, linked, for the card, the window and the week pages: "{{Pa referenca}}", kept on one line local function templateLink(pool) return '<span style="white-space: nowrap;">{{[[Stampa:' .. pool .. '|' .. pool .. ']]}}</span>' end -- What is wrong and what to do (without "task" when the week page says it) local function issue(problem, task) return '<div class="mp-improve-issue"><div class="mp-improve-problem">' .. problem .. '</div>' .. (task and ('<div class="mp-improve-task">' .. task .. '</div>') or '') .. '</div>' end -- The card: the call to help, the article, and what is wrong and what to do; in a column on their right, a button -- that opens the article in the visual editor and, under it, a link to a page that shows how. By hand, the article is known -- and the button is a link of its own. Automatic: the list of Special:WhatLinksHere (one article) comes first in the -- text, and its edit link ("redakto") becomes the button; the styles put every part in its place and show them only -- when they follow a list, so that a pool that has run out shows only that it has (.mp-improve-empty). local function card(frame, choice) if choice.mode == 'title' then local words = CHOSEN local note = choice.note ~= '' and choice.note or nil return table.concat({ '<div class="mp-improve">', '<div class="mp-improve-text">', '<div class="mp-improve-lead">Ndihmoni të përmirësojmë artikullin</div>', "<div class=\"mp-improve-article\">'''[[" .. choice.title .. "]]'''</div>", issue(note or words[1], not note and words[2] or nil), string.format('<div class="mp-improve-edit plainlinks">[%s Përmirësojeni artikullin]</div>', mw.title.new(choice.title):fullUrl({ veaction = 'edit' })), string.format('<div class="mp-improve-help">[[%s|%s]]</div>', words[3], words[4]), '</div>', '</div>', }, '\n') end local words = problemOf(choice.pool) return table.concat({ '<div class="mp-improve mp-improve-auto">', '<div class="mp-improve-text">' .. list(frame, choice.week, choice.pool), '<div class="mp-improve-lead">Ndihmoni të përmirësojmë artikullin</div>', issue(words[1], words[2]), string.format('<div class="mp-improve-help">[[%s|%s]]</div>', words[3], words[4]), '<div class="mp-improve-note">Për këtë javë nuk është zgjedhur asnjë artikull, ndaj po shfaqet automatikisht ' .. 'një nga artikujt me stampën ' .. templateLink(choice.pool) .. '.</div>', '<div class="mp-improve-empty">Asnjë artikull nuk e ka më stampën ' .. templateLink(choice.pool) .. ': problemi është ndrequr kudo.</div>', '</div>', '</div>', }, '\n') end -- {{#invoke:Challenge of the week|main}}: the card for the current week, or for the week given as the first parameter -- ("202642") function p.main(frame) local week = mw.text.trim(frame.args[1] or '') local monday if week:match('^%d%d%d%d%d%d$') then monday = mondayOfWeek(tonumber(week:sub(1, 4)), tonumber(week:sub(5, 6))) else -- {{#timel:}} also tells the parser when the week ends, so the page is not cached past it week = frame:callParserFunction('#timel', 'oW') monday = thisMonday(frame) end return card(frame, choose(frame, monday, tonumber(week))) end -- {{#invoke:Challenge of the week|nextFree}}: the next week, from next Monday on, that has no page yet ("2026/43") function p.nextFree(frame) local first = thisMonday(frame) for i = 1, 52 do local page, text = weekPageText(frame, first + i * WEEK) if not text then return page:sub(#WEEK_PREFIX + 1) end end return '' end -- The dates of the week that starts on the given Monday: "5–11 tetor 2026", "28 shtator – 4 tetor 2026" local function weekDates(frame, monday) local function date(t, code) return frame:callParserFunction('#time', code, '@' .. t) end local sunday = monday + 6 * DAY if date(monday, 'Y') ~= date(sunday, 'Y') then return date(monday, 'j F Y') .. ' – ' .. date(sunday, 'j F Y') elseif date(monday, 'n') ~= date(sunday, 'n') then return date(monday, 'j F') .. ' – ' .. date(sunday, 'j F Y') end return date(monday, 'j') .. '–' .. date(sunday, 'j F Y') end -- The names of the next four weeks, for their cards local WINDOW_WEEKS = { 'Kjo javë', 'Java e ardhshme', 'Pas dy javësh', 'Pas tri javësh' } -- The next four weeks as cards, as those of the article of the week: a week with an article (chosen by hand, on its -- page) is green, with a quiet button to the page of the week ("Shihni parapamjen"); a week without one is amber, -- with the template whose articles the Main Page takes from in its place and a button that opens the page of the -- week to choose one. local function weekCards(frame) local monday = thisMonday(frame) local cards = {} for i, label in ipairs(WINDOW_WEEKS) do local week = monday + (i - 1) * WEEK local choice = choose(frame, week) local chosen = choice.mode == 'title' local parts = { string.format('<div class="window-aj-when">%s<span class="window-aj-id">%s</span></div>', label, choice.page:sub(#WEEK_PREFIX + 1)), '<div class="window-aj-dates">' .. weekDates(frame, week) .. '</div>', } if chosen then table.insert(parts, '<div class="window-aj-pick"><div class="window-aj-state">Është zgjedhur artikulli:</div>' .. "<div class=\"window-aj-article\">'''[[" .. choice.title .. "]]'''</div></div>") table.insert(parts, string.format('<div class="window-aj-button window-aj-button-quiet plainlinks" title="%s">[%s Shihni parapamjen]</div>', 'Faqja e kësaj jave: tregon si do të shfaqet artikulli në faqen kryesore. Aty mund ta ndryshoni.', mw.title.new(choice.page):fullUrl())) else table.insert(parts, '<div class="window-aj-pick"><div class="window-aj-state">Nuk është zgjedhur një artikull</div>' .. string.format('<div class="window-aj-fallback">%s si zëvendësim një artikull me stampën %s%s</div></div>', i == 1 and 'Po shfaqet' or 'Do të shfaqet', templateLink(choice.pool), choice.exists and ' (titulli te faqja e javës nuk është artikull)' or '')) local url = mw.title.new(choice.page):fullUrl({ action = 'edit', preload = WEEK_PREFIX .. 'InputInit' }) table.insert(parts, string.format('<div class="window-aj-button plainlinks" title="%s">[%s Zgjidhni një artikull]</div>', 'Hap faqen e kësaj jave, ku shkruani titullin e artikullit dhe, po të doni, çfarë duhet përmirësuar.', url)) end table.insert(cards, string.format('<div class="window-aj-week %s">%s</div>', chosen and 'window-aj-chosen' or 'window-aj-auto', table.concat(parts))) end return '<div class="window-aj-weeks">' .. table.concat(cards) .. '</div>' end -- {{#invoke:Challenge of the week|window}}: the cards of the next four weeks, in the section "dritare" of -- Wikipedia:Sfida e javës, which Kuvendi shows in its window "Faqja kryesore" (Moduli:WindowSections, where the badge -- counts the amber cards). Away from Wikipedia:Sfida e javës (on Kuvendi), the cards come under a head: the aim of the -- week pages and, on its right, the link to their guidelines. function p.window(frame) local weeks = weekCards(frame) if mw.title.getCurrentTitle().prefixedText == HOME then return weeks end return '<div class="window-aj-head"><div class="window-aj-intro"><b>Synimi është që çdo javë të ketë ' .. 'një artikull për përmirësim të zgjedhur nga komuniteti.</b> Kur për një javë nuk zgjidhet asnjë, faqja kryesore ' .. 'shfaq vetë një artikull nga kategoritë e mirëmbajtjes.</div>' .. '<div class="window-aj-more">[[' .. HOME .. '|Udhëzime]]</div></div>' .. weeks end -- {{#invoke:Challenge of the week|years}}: links to the categories of the week pages of each year, from the first to -- the next one ("2026 · 2027"), for the archive box of Wikipedia:Sfida e javës; a year without pages is left out, and -- before the first week page the box says "ende asnjë". Under them, on a line of their own, the years of the weekly -- collaboration that came before it, each linked to the list of its week pages. function p.years(frame) local links = {} for year = FIRST_YEAR, tonumber(frame:callParserFunction('#timel', 'o')) + 1 do if mw.site.stats.pagesInCategory(yearCategory(year), 'pages') > 0 then table.insert(links, string.format('[[:Kategoria:%s|%d]]', yearCategory(year), year)) end end local older = {} for _, year in ipairs(OLDER.years) do table.insert(older, string.format('[[Special:PrefixIndex/%s%d/|%d]]', OLDER.prefix, year, year)) end -- before the first week page, the box says so (an empty list would show the archives of the page instead) return '<span class="hub-archives-years">' .. (#links > 0 and table.concat(links, ' · ') or "''ende asnjë''") .. '</span><span class="hub-archives-older">[[' .. OLDER.home .. '|' .. OLDER.label .. ']]: ' .. table.concat(older, ' · ') .. '</span>' end -- The card of a choice as the Main Page shows it, in the frame of the template {{Sfida e javës}} local function mainPageCard(frame, choice) local function styles(src) return frame:extensionTag{ name = 'templatestyles', args = { src = src } } end return styles('Stampa:Faqja kryesore/styles.css') .. styles('Stampa:Sfida e javës/styles.css') .. '<div class="mp-card-inner mp-improve-card"><div class="mp-card-heading">[[File:HSEditor.svg|40px|link=|alt=]] ' .. '<div class="mp-card-title" role="heading" aria-level="2">Sfida e javës</div></div>' .. '<div class="mp-card-body">\n' .. card(frame, choice) .. '\n</div></div>' end -- {{Challenge of the week page}} ({{#invoke:Challenge of the week|page}}), at the top of each week page, drawn as the -- card of its week on Wikipedia:Sfida e javës, in large, as the week pages of the article of the week: the week -- and its dates between links to the weeks around it; what the Main Page shows that week (green with a chosen -- article, amber without one); its card as it will look there; at the foot, the ways back; and the category of the -- year ("Kategoria:Sfida e javës 2026", sorted by week). Anywhere else it gives nothing. function p.page(frame) local here = mw.title.getCurrentTitle().prefixedText local year, week = here:match('^' .. WEEK_PREFIX:gsub('%p', '%%%0') .. '(%d%d%d%d)/(%d%d?)$') if not year then return '' end year, week = tonumber(year), tonumber(week) local monday = mondayOfWeek(year, week) local function weekLink(t, before) local y = tonumber(frame:callParserFunction('#time', 'o', '@' .. t)) local w = tonumber(frame:callParserFunction('#time', 'W', '@' .. t)) local label = 'Java ' .. w .. (y ~= year and (' e vitit ' .. y) or '') label = before and ('← ' .. label) or (label .. ' →') local name, text = weekText(y, w) if text then return string.format('[[%s|%s]]', name, label) end -- a week without a page: the link opens a new page with the text of the form (InputInit) return string.format('<span class="plainlinks">[%s %s]</span>', mw.title.new(name):fullUrl({ action = 'edit', preload = WEEK_PREFIX .. 'InputInit' }), label) end local choice = choose(frame, monday) local kind, label, detail if choice.mode == 'title' then kind, label, detail = 'chosen', 'Është zgjedhur artikulli:', "'''[[" .. choice.title .. "]]'''" else kind = 'auto' label = choice.exists and 'Titulli i shkruar këtu nuk është artikull' or 'Ende nuk është zgjedhur një artikull' detail = 'Faqja kryesore do të shfaqë vetë një nga artikujt me stampën ' .. templateLink(choice.pool) .. '.' end local html = { frame:extensionTag{ name = 'templatestyles', args = { src = 'Wikipedia:Artikulli i javës/styles.css' } }, string.format('<div class="aj-week-page aj-week-%s%s">', kind, choice.mode == 'title' and ' aj-week-title-only' or ''), '<div class="aj-week-head">', '<div class="aj-week-prev">' .. weekLink(monday - WEEK, true) .. '</div>', string.format('<div class="aj-week-title">Java %d e vitit %d<div class="aj-week-dates">%s</div></div>', week, year, weekDates(frame, monday)), '<div class="aj-week-next">' .. weekLink(monday + WEEK, false) .. '</div>', '</div>', '<div class="aj-week-body">', string.format('<div class="aj-week-pick"><div class="aj-week-state">%s</div><div class="aj-week-%s">%s</div></div>', label, kind == 'chosen' and 'article' or 'detail', detail), '<div class="aj-week-caption">Kështu do të shfaqet në faqen kryesore:</div>', '<div class="aj-week-preview">' .. mainPageCard(frame, choice) .. '</div>', '</div>', string.format('<div class="aj-week-foot"><span>[[%s|← Sfida e javës]]</span>' .. '<span>[[:Kategoria:%s|Javët e vitit %d]]</span></div></div>', HOME, yearCategory(year), year), string.format('[[Kategoria:%s|%02d]]', yearCategory(year), week), } return table.concat(html) end return p kr98g5stj6mepoope7gz6wi9we3ucj2 3058462 3058445 2026-10-20T08:43:47Z Klein Muçi 52109 Sfida e javës: butoni hap të gjithë artikullin në redaktuesin pamor edhe në versionin për celular (section=all; në desktop vlera shpërfillet) — përmes Claude AI 3058462 Scribunto text/plain -------------------------------------------------------------------------------- -- Module:Challenge of the week -- -- The "Sfida e javës" card on the Main Page (Faqja kryesore): an article that needs improving, another one each week, -- as Module:Article of the week and Module:Showcase of the week give the article and the showcase of the week. The -- card names the article, says what is wrong with it and what to do, and on its right has a button that opens the -- article for editing and, under it, a link to a page that shows how. -- {{#invoke:Challenge of the week|main}} -- (Called by Stampa:Sfida e javës, whose styles are in Stampa:Sfida e javës/styles.css.) -- -- For the current week: -- 1. If the first line of the week page (e.g. "Wikipedia:Sfida e javës/2026/42") is the title of an article, -- the card shows that article; the rest of the page, if any, says what to improve in it. -- 2. If not, an article is chosen automatically. The weeks take the pools below in turn. A pool is the set of the -- articles that carry a maintenance template (and so sit in its maintenance category). Only the templates whose -- problem anyone sees at once are here, those whose notice says what is missing or wrong: an article without any -- source, a stub, a text without "ë" and "ç", a rough translation, spelling mistakes, a section to expand, an -- article without links, one that is out of date, and the good and featured articles under re-evaluation ({{AMR}}, -- {{APR}}), whose discussion says what they lack. The vague ones ("Për përmirësim", which does not say what to -- improve) and the technical ones (orphans, dead links, missing footnotes, notability, neutrality…) are left out -- on purpose: whoever follows the card must be able to tell what to do from the article itself, without guidance. -- The article of a week is the one whose page number comes next after a number that changes with the week, so it -- stays the same for the whole week. An article that is put right and loses its template leaves the pool, and the -- next one takes its place. -- -- The articles of the automatic choice are listed by Special:WhatLinksHere, so the Main Page does not read them: an -- article that a module reads is taken as a part of the Main Page and protected with it, and nobody could fix it. For -- the same reason the article chosen by hand is never read either: the module only asks whether it exists. -- Special:WhatLinksHere can be shown only once on a page (its list has a fixed id), so only the card shows the article -- of an automatic choice; the window and the table of the weeks name its template. -- -- For Wikipedia:Sfida e javës: {{#invoke:Challenge of the week|nextFree}} gives the next week without a page -- ("2026/43"), for the form; {{#invoke:Challenge of the week|window}}, in the section "dritare" of the page, shows the -- next four weeks as cards, and Kuvendi shows that section as its window (Moduli:WindowSections); -- {{#invoke:Challenge of the week|years}} links to the categories of the week pages of each year, and to the weeks of -- "Bashkëpunimi i javës", the weekly collaboration that came before it (2011–2021). On each week page, -- {{Challenge of the week page}} ({{#invoke:Challenge of the week|page}}) draws its head. The functions of the weeks -- are those of Module:Article of the week, and the cards and the heads of the week pages have its styles. -- -- The week changes on Monday, in the time of the wiki. The first parameter of "main" can give another week -- ("202642": the ISO year and the week), for tests. -------------------------------------------------------------------------------- local p = {} -- The pools, in the order in which the weeks take them: the names of the maintenance templates. -- Articles with a problem and stubs take turns. A template on several lines has that many weeks in a -- round (a round is as long as the list). To add a pool, add a line (and, for a template that is not a stub, -- its words in PROBLEMS). local POOLS = { 'Pa referenca', -- no source at all 'Cung', -- a stub 'Shkronja', -- written without "ë" and "ç" 'Biografi-cung', 'Pa referenca', 'Shqipëria-hist-cung', 'Përkthim i përafërt', -- a rough translation 'AL-gjeo-cung', 'Pa referenca', 'Lit-cung', 'Underlinked', -- too few links to other articles 'Futboll-cung', 'Zgjerim', -- a section to expand 'Kosova-hist-cung', 'AMR', -- a good article under re-evaluation 'Muzi-cung', 'Shkronja', 'SQ-Administrata-Cung', 'Gabim drejtshkrimor', -- spelling mistakes 'Film-cung', 'Pa referenca', 'Cung', 'Përkthim i përafërt', 'Poli-cung', 'Aktualizo', -- out of date 'KO-gjeo-cung', 'APR', -- a featured article under re-evaluation 'Aktor-cung', 'Pa rrugëdalje', -- no links to other articles 'Bio-cung', 'Shkronja', 'Sport-cung', 'Pa referenca', 'His-cung', 'Expand language', -- to expand from the article in another language 'Shtypi-cung', 'Përkthim i përafërt', 'Libri-cung', 'GabimeDrejtshkrimi', -- language mistakes 'Art-cung', } -- What the card says of the article of each pool: the problem, what to do, and a page that shows how (and the words of -- its link). The stubs (the templates whose name ends in "cung") share the words of "Cung". local PROBLEMS = { ['Pa referenca'] = { 'Artikulli nuk ka asnjë burim.', 'Gjeni burime të besueshme për të dhënat e tij dhe shtojini si referime.', 'Ndihmë:Referimi', 'Si shtohet një referim' }, ['Cung'] = { 'Artikulli është një cung: ka vetëm pak rreshta.', 'Zgjerojeni me të dhëna nga burime të besueshme.', 'Wikipedia:Cung', 'Si zgjerohet një cung' }, ['Shkronja'] = { 'Artikulli është shkruar pa shkronjat "ë" dhe "ç".', 'Shtoni shkronjat që mungojnë.', 'Ndihmë:Redaktimi', 'Si redaktohet një artikull' }, ['Përkthim i përafërt'] = { 'Artikulli është përkthyer automatikisht dhe tingëllon i përafërt.', 'Rishkruajeni në shqip të rrjedhshëm, duke e krahasuar me origjinalin.', 'Wikipedia:Përkthimi', 'Si përkthehet një artikull' }, ['Underlinked'] = { 'Artikulli ka pak lidhje drejt artikujve të tjerë.', 'Shtoni lidhje te emrat dhe termat kryesorë të tekstit.', 'Ndihmë:Redaktimi', 'Si redaktohet një artikull' }, ['Pa rrugëdalje'] = { 'Artikulli nuk ka asnjë lidhje drejt artikujve të tjerë.', 'Shtoni lidhje te emrat dhe termat kryesorë të tekstit.', 'Ndihmë:Redaktimi', 'Si redaktohet një artikull' }, ['Zgjerim'] = { 'Një seksion i artikullit ka nevojë për zgjerim.', 'Plotësojeni me të dhëna nga burime të besueshme.', 'Ndihmë:Referimi', 'Si shtohet një referim' }, ['Gabim drejtshkrimor'] = { 'Artikulli ka gabime drejtshkrimore ose fjalë dialektore.', 'Ndreqini sipas drejtshkrimit të shqipes standarde.', 'Ndihmë:Redaktimi', 'Si redaktohet një artikull' }, ['GabimeDrejtshkrimi'] = { 'Artikulli ka gabime gjuhësore.', 'Ndreqini sipas drejtshkrimit të shqipes standarde.', 'Ndihmë:Redaktimi', 'Si redaktohet një artikull' }, ['Aktualizo'] = { 'Disa të dhëna të artikullit janë të vjetruara.', 'Përditësojini me të dhënat e fundit, bashkë me burimet e tyre.', 'Ndihmë:Referimi', 'Si shtohet një referim' }, ['Expand language'] = { 'Artikulli është më i plotë në një gjuhë tjetër.', 'Zgjerojeni duke përkthyer pjesë nga artikulli në atë gjuhë.', 'Wikipedia:Përkthimi', 'Si përkthehet një artikull' }, ['AMR'] = { 'Ky artikull i mirë po rivlerësohet: komuniteti po shqyrton nëse i plotëson ende kriteret.', 'Ndreqni atë që thotë diskutimi i rivlerësimit, që artikulli ta mbajë statusin.', 'Wikipedia:Artikuj të mirë/Rivlerësime', 'Diskutimet e rivlerësimit' }, ['APR'] = { 'Ky artikull i përkryer po rivlerësohet: komuniteti po shqyrton nëse i plotëson ende kriteret.', 'Ndreqni atë që thotë diskutimi i rivlerësimit, që artikulli ta mbajë statusin.', 'Wikipedia:Artikuj të përkryer/Rivlerësime', 'Diskutimet e rivlerësimit' }, } -- What the card says of an article chosen by hand, when its week page says nothing more local CHOSEN = { 'Ky artikull ka nevojë për përmirësim.', 'Shihni njoftimet në krye të tij dhe ndreqni atë që mungon.', 'Ndihmë:Redaktimi', 'Si redaktohet një artikull' } -- Pools of a few articles whose page numbers are all on one side (old articles only, or new ones -- only; the good and featured articles under re-evaluation are old ones): the number of a week could -- fall where no article of theirs follows, so for them the week takes the first article of the pool -- or the last one local EDGES = { ['Underlinked'] = true, ['Pa rrugëdalje'] = true, ['Gabim drejtshkrimor'] = true, ['GabimeDrejtshkrimi'] = true, ['AMR'] = true, ['APR'] = true, } -- The week of the first pool (the ISO year times 53, plus the week): 2026/41 local FIRST = 2026 * 53 + 41 -- The page number from which the article of a week is looked for is (week * STEP) mod the span of -- the page numbers local STEP = 104729 -- A number above every page number: looked for backwards from it, the last article of a pool local LAST = 999999999 -- Week pages are named after the ISO year and week number, as in {{#timel:o}}/{{LOCALWEEK}} local WEEK_PREFIX = 'Wikipedia:Sfida e javës/' -- The page of the challenge of the week, whose section "dritare" holds the window local HOME = 'Wikipedia:Sfida e javës' -- The first year with week pages, and the category of the week pages of a year local FIRST_YEAR = 2026 local function yearCategory(year) return 'Sfida e javës ' .. year end -- The weekly collaboration that came before the challenge of the week, and the years of its week pages -- ("Wikipedia:Bashkëpunimi i javës/2021/30"): it ended in 2021, so the list does not change local OLDER = { home = 'Wikipedia:Bashkëpunimi i javës', label = 'Bashkëpunimi i javës', prefix = 'Wikipedia:Bashkëpunimi i javës/', years = { 2011, 2012, 2016, 2018, 2020, 2021 } } local DAY, WEEK = 86400, 7 * 86400 local function noon(year, month, day) return os.time{ year = year, month = month, day = day, hour = 12 } end -- Monday (at noon) of the week that contains the time t local function mondayOf(t) local d = os.date('!*t', t) return noon(d.year, d.month, d.day) - ((d.wday + 5) % 7) * DAY end -- Monday of the current week, in the wiki's local time local function thisMonday(frame) local function get(code) return tonumber(frame:callParserFunction('#timel', code)) end return mondayOf(noon(get('Y'), get('n'), get('j'))) end -- Monday (at noon) of the given ISO week: week 1 is the one with 4 January in it local function mondayOfWeek(year, week) return mondayOf(noon(year, 1, 4)) + (week - 1) * WEEK end -- The ISO year and week of the week that starts on the given Monday, as one number (202642) local function weekId(frame, monday) return tonumber(frame:callParserFunction('#time', 'oW', '@' .. monday)) end -- The text of a week page without what is not the choice itself: comments, <noinclude> parts, category links and -- the head of the page ({{Challenge of the week page}}, or {{Improvement of the week page}} as it was called before) local function bare(text) text = text:gsub('<noinclude>.-</noinclude>', ''):gsub('<!%-%-.-%-%->', '') text = text:gsub('%[%[%s*[KkCc]ategor[a-z]*%s*:[^%]]*%]%]', '') text = text:gsub('{{%s*[Cc]hallenge of the week page%s*}}', ''):gsub('{{%s*[Ii]mprovement of the week page%s*}}', '') return mw.text.trim(text) end -- The page of the given (ISO) year and week, and its text (nil if there is no page). A week number written with a -- leading zero ("2026/05") is found too; a page that holds nothing but comments, categories and the head of the -- page counts as no page. local function weekText(year, week) local names = { WEEK_PREFIX .. year .. '/' .. week } if week < 10 then table.insert(names, WEEK_PREFIX .. year .. '/0' .. week) end for _, name in ipairs(names) do local page = mw.title.new(name) local text = page and page:getContent() if text and bare(text) ~= '' then return name, text end end return names[1], nil end -- The week page for the week that starts on the given Monday, and its text (nil if there is no page) local function weekPageText(frame, monday) local function get(code) return frame:callParserFunction('#time', code, '@' .. monday) end return weekText(get('o'), tonumber(get('W'))) end -- The title on the first line of a week page ("Kosova", "[[Kosova]]" or "'''Kosova'''") and the rest of the page -- (what to improve), or nil if the first line is not a title local function chosenTitle(text) text = bare(text) local first, rest = text:match('^([^\n]*)\n?(.*)$') first = mw.text.trim(((first or ''):gsub("'''?", ''))) local title = first:match('^%[%[%s*([^|%]]-)%s*|.*%]%]$') or first:match('^%[%[%s*([^|%]]-)%s*%]%]$') or first title = mw.text.trim(title) if title == '' or title:find('[%[%]{}|<>]') then return nil end return title, mw.text.trim(rest or '') end -- The article's final title (following up to two redirects), or nil if there is no such article. Only whether the -- page exists is asked, never its text (see the top of the module). local function articleTitle(title) local t = mw.title.new(title) for _ = 1, 3 do if not t or t.namespace ~= 0 or not t.exists then return nil end if not t.isRedirect then return t.prefixedText end t = t.redirectTarget end return nil end -- The pool of the given week (202642) local function poolOf(week) -- The weeks of a year follow one another, and so do the years (a year has at most 53 weeks) local serial = math.floor(week / 100) * 53 + week % 100 return POOLS[(serial - FIRST) % #POOLS + 1] end -- The words of a pool: those of "Cung" for every stub local function problemOf(pool) return PROBLEMS[pool] or (pool:lower():find('cung$') and PROBLEMS['Cung']) or CHOSEN end -- Decides what to show in the week that starts on the given Monday. Returns a table with: -- mode: 'title' (an article chosen by hand) or 'auto' -- page (the week page), exists (whether it exists), week (202642), and title and note (what to improve) for an -- article chosen by hand, or pool (the template) for an automatic choice local function choose(frame, monday, week) local page, text = weekPageText(frame, monday) week = week or weekId(frame, monday) if text then local title, note = chosenTitle(text) local target = title and articleTitle(title) if target then return { mode = 'title', title = target, note = note, page = page, exists = true, week = week } end -- the first line is not an article: fall through to the automatic choice end return { mode = 'auto', pool = poolOf(week), page = page, exists = text ~= nil, week = week } end -- The page numbers of the wiki run up to about a quarter more than its count of pages (the pages -- that were deleted keep their numbers). The span follows them in steps of 100 000, so that it -- changes once in years and the article of a week does not change with it. local function span() return math.max(400000, math.floor(mw.site.stats.pages * 1.25 / 100000) * 100000) end -- The list of Special:WhatLinksHere with the article of the given week and pool (one article, or none when the pool -- has run out) local function list(frame, week, pool) local all = span() local from = (week * STEP) % all -- From a number in the lower half of the page numbers the next article of the pool is taken, from -- one in the upper half the article before it: a pool has articles on both sides of the middle, -- so there is always one. (The list cannot be read here: an empty one would not be noticed.) A -- pool of EDGES gives its first article or its last one instead. local back = from > all / 2 if EDGES[pool] then from = back and LAST or 0 end return frame:preprocess(string.format( '{{Special:WhatLinksHere/Template:%s|namespace=0|limit=1|hidelinks=1|hideredirs=1%s|offset=0{{!}}%d}}', pool, back and '|dir=prev' or '', from)) end -- The template of a pool, linked, for the card, the window and the week pages: "{{Pa referenca}}", kept on one line local function templateLink(pool) return '<span style="white-space: nowrap;">{{[[Stampa:' .. pool .. '|' .. pool .. ']]}}</span>' end -- What is wrong and what to do (without "task" when the week page says it) local function issue(problem, task) return '<div class="mp-improve-issue"><div class="mp-improve-problem">' .. problem .. '</div>' .. (task and ('<div class="mp-improve-task">' .. task .. '</div>') or '') .. '</div>' end -- The card: the call to help, the article, and what is wrong and what to do; in a column on their right, a button -- that opens the article in the visual editor and, under it, a link to a page that shows how. By hand, the article is known -- and the button is a link of its own (section=all: the mobile site then opens the whole article, not its lead; the -- desktop editor ignores the value). Automatic: the list of Special:WhatLinksHere (one article) comes first in the -- text, and its edit link ("redakto") becomes the button; the styles put every part in its place and show them only -- when they follow a list, so that a pool that has run out shows only that it has (.mp-improve-empty). local function card(frame, choice) if choice.mode == 'title' then local words = CHOSEN local note = choice.note ~= '' and choice.note or nil return table.concat({ '<div class="mp-improve">', '<div class="mp-improve-text">', '<div class="mp-improve-lead">Ndihmoni të përmirësojmë artikullin</div>', "<div class=\"mp-improve-article\">'''[[" .. choice.title .. "]]'''</div>", issue(note or words[1], not note and words[2] or nil), string.format('<div class="mp-improve-edit plainlinks">[%s Përmirësojeni artikullin]</div>', mw.title.new(choice.title):fullUrl({ veaction = 'edit', section = 'all' })), string.format('<div class="mp-improve-help">[[%s|%s]]</div>', words[3], words[4]), '</div>', '</div>', }, '\n') end local words = problemOf(choice.pool) return table.concat({ '<div class="mp-improve mp-improve-auto">', '<div class="mp-improve-text">' .. list(frame, choice.week, choice.pool), '<div class="mp-improve-lead">Ndihmoni të përmirësojmë artikullin</div>', issue(words[1], words[2]), string.format('<div class="mp-improve-help">[[%s|%s]]</div>', words[3], words[4]), '<div class="mp-improve-note">Për këtë javë nuk është zgjedhur asnjë artikull, ndaj po shfaqet automatikisht ' .. 'një nga artikujt me stampën ' .. templateLink(choice.pool) .. '.</div>', '<div class="mp-improve-empty">Asnjë artikull nuk e ka më stampën ' .. templateLink(choice.pool) .. ': problemi është ndrequr kudo.</div>', '</div>', '</div>', }, '\n') end -- {{#invoke:Challenge of the week|main}}: the card for the current week, or for the week given as the first parameter -- ("202642") function p.main(frame) local week = mw.text.trim(frame.args[1] or '') local monday if week:match('^%d%d%d%d%d%d$') then monday = mondayOfWeek(tonumber(week:sub(1, 4)), tonumber(week:sub(5, 6))) else -- {{#timel:}} also tells the parser when the week ends, so the page is not cached past it week = frame:callParserFunction('#timel', 'oW') monday = thisMonday(frame) end return card(frame, choose(frame, monday, tonumber(week))) end -- {{#invoke:Challenge of the week|nextFree}}: the next week, from next Monday on, that has no page yet ("2026/43") function p.nextFree(frame) local first = thisMonday(frame) for i = 1, 52 do local page, text = weekPageText(frame, first + i * WEEK) if not text then return page:sub(#WEEK_PREFIX + 1) end end return '' end -- The dates of the week that starts on the given Monday: "5–11 tetor 2026", "28 shtator – 4 tetor 2026" local function weekDates(frame, monday) local function date(t, code) return frame:callParserFunction('#time', code, '@' .. t) end local sunday = monday + 6 * DAY if date(monday, 'Y') ~= date(sunday, 'Y') then return date(monday, 'j F Y') .. ' – ' .. date(sunday, 'j F Y') elseif date(monday, 'n') ~= date(sunday, 'n') then return date(monday, 'j F') .. ' – ' .. date(sunday, 'j F Y') end return date(monday, 'j') .. '–' .. date(sunday, 'j F Y') end -- The names of the next four weeks, for their cards local WINDOW_WEEKS = { 'Kjo javë', 'Java e ardhshme', 'Pas dy javësh', 'Pas tri javësh' } -- The next four weeks as cards, as those of the article of the week: a week with an article (chosen by hand, on its -- page) is green, with a quiet button to the page of the week ("Shihni parapamjen"); a week without one is amber, -- with the template whose articles the Main Page takes from in its place and a button that opens the page of the -- week to choose one. local function weekCards(frame) local monday = thisMonday(frame) local cards = {} for i, label in ipairs(WINDOW_WEEKS) do local week = monday + (i - 1) * WEEK local choice = choose(frame, week) local chosen = choice.mode == 'title' local parts = { string.format('<div class="window-aj-when">%s<span class="window-aj-id">%s</span></div>', label, choice.page:sub(#WEEK_PREFIX + 1)), '<div class="window-aj-dates">' .. weekDates(frame, week) .. '</div>', } if chosen then table.insert(parts, '<div class="window-aj-pick"><div class="window-aj-state">Është zgjedhur artikulli:</div>' .. "<div class=\"window-aj-article\">'''[[" .. choice.title .. "]]'''</div></div>") table.insert(parts, string.format('<div class="window-aj-button window-aj-button-quiet plainlinks" title="%s">[%s Shihni parapamjen]</div>', 'Faqja e kësaj jave: tregon si do të shfaqet artikulli në faqen kryesore. Aty mund ta ndryshoni.', mw.title.new(choice.page):fullUrl())) else table.insert(parts, '<div class="window-aj-pick"><div class="window-aj-state">Nuk është zgjedhur një artikull</div>' .. string.format('<div class="window-aj-fallback">%s si zëvendësim një artikull me stampën %s%s</div></div>', i == 1 and 'Po shfaqet' or 'Do të shfaqet', templateLink(choice.pool), choice.exists and ' (titulli te faqja e javës nuk është artikull)' or '')) local url = mw.title.new(choice.page):fullUrl({ action = 'edit', preload = WEEK_PREFIX .. 'InputInit' }) table.insert(parts, string.format('<div class="window-aj-button plainlinks" title="%s">[%s Zgjidhni një artikull]</div>', 'Hap faqen e kësaj jave, ku shkruani titullin e artikullit dhe, po të doni, çfarë duhet përmirësuar.', url)) end table.insert(cards, string.format('<div class="window-aj-week %s">%s</div>', chosen and 'window-aj-chosen' or 'window-aj-auto', table.concat(parts))) end return '<div class="window-aj-weeks">' .. table.concat(cards) .. '</div>' end -- {{#invoke:Challenge of the week|window}}: the cards of the next four weeks, in the section "dritare" of -- Wikipedia:Sfida e javës, which Kuvendi shows in its window "Faqja kryesore" (Moduli:WindowSections, where the badge -- counts the amber cards). Away from Wikipedia:Sfida e javës (on Kuvendi), the cards come under a head: the aim of the -- week pages and, on its right, the link to their guidelines. function p.window(frame) local weeks = weekCards(frame) if mw.title.getCurrentTitle().prefixedText == HOME then return weeks end return '<div class="window-aj-head"><div class="window-aj-intro"><b>Synimi është që çdo javë të ketë ' .. 'një artikull për përmirësim të zgjedhur nga komuniteti.</b> Kur për një javë nuk zgjidhet asnjë, faqja kryesore ' .. 'shfaq vetë një artikull nga kategoritë e mirëmbajtjes.</div>' .. '<div class="window-aj-more">[[' .. HOME .. '|Udhëzime]]</div></div>' .. weeks end -- {{#invoke:Challenge of the week|years}}: links to the categories of the week pages of each year, from the first to -- the next one ("2026 · 2027"), for the archive box of Wikipedia:Sfida e javës; a year without pages is left out, and -- before the first week page the box says "ende asnjë". Under them, on a line of their own, the years of the weekly -- collaboration that came before it, each linked to the list of its week pages. function p.years(frame) local links = {} for year = FIRST_YEAR, tonumber(frame:callParserFunction('#timel', 'o')) + 1 do if mw.site.stats.pagesInCategory(yearCategory(year), 'pages') > 0 then table.insert(links, string.format('[[:Kategoria:%s|%d]]', yearCategory(year), year)) end end local older = {} for _, year in ipairs(OLDER.years) do table.insert(older, string.format('[[Special:PrefixIndex/%s%d/|%d]]', OLDER.prefix, year, year)) end -- before the first week page, the box says so (an empty list would show the archives of the page instead) return '<span class="hub-archives-years">' .. (#links > 0 and table.concat(links, ' · ') or "''ende asnjë''") .. '</span><span class="hub-archives-older">[[' .. OLDER.home .. '|' .. OLDER.label .. ']]: ' .. table.concat(older, ' · ') .. '</span>' end -- The card of a choice as the Main Page shows it, in the frame of the template {{Sfida e javës}} local function mainPageCard(frame, choice) local function styles(src) return frame:extensionTag{ name = 'templatestyles', args = { src = src } } end return styles('Stampa:Faqja kryesore/styles.css') .. styles('Stampa:Sfida e javës/styles.css') .. '<div class="mp-card-inner mp-improve-card"><div class="mp-card-heading">[[File:HSEditor.svg|40px|link=|alt=]] ' .. '<div class="mp-card-title" role="heading" aria-level="2">Sfida e javës</div></div>' .. '<div class="mp-card-body">\n' .. card(frame, choice) .. '\n</div></div>' end -- {{Challenge of the week page}} ({{#invoke:Challenge of the week|page}}), at the top of each week page, drawn as the -- card of its week on Wikipedia:Sfida e javës, in large, as the week pages of the article of the week: the week -- and its dates between links to the weeks around it; what the Main Page shows that week (green with a chosen -- article, amber without one); its card as it will look there; at the foot, the ways back; and the category of the -- year ("Kategoria:Sfida e javës 2026", sorted by week). Anywhere else it gives nothing. function p.page(frame) local here = mw.title.getCurrentTitle().prefixedText local year, week = here:match('^' .. WEEK_PREFIX:gsub('%p', '%%%0') .. '(%d%d%d%d)/(%d%d?)$') if not year then return '' end year, week = tonumber(year), tonumber(week) local monday = mondayOfWeek(year, week) local function weekLink(t, before) local y = tonumber(frame:callParserFunction('#time', 'o', '@' .. t)) local w = tonumber(frame:callParserFunction('#time', 'W', '@' .. t)) local label = 'Java ' .. w .. (y ~= year and (' e vitit ' .. y) or '') label = before and ('← ' .. label) or (label .. ' →') local name, text = weekText(y, w) if text then return string.format('[[%s|%s]]', name, label) end -- a week without a page: the link opens a new page with the text of the form (InputInit) return string.format('<span class="plainlinks">[%s %s]</span>', mw.title.new(name):fullUrl({ action = 'edit', preload = WEEK_PREFIX .. 'InputInit' }), label) end local choice = choose(frame, monday) local kind, label, detail if choice.mode == 'title' then kind, label, detail = 'chosen', 'Është zgjedhur artikulli:', "'''[[" .. choice.title .. "]]'''" else kind = 'auto' label = choice.exists and 'Titulli i shkruar këtu nuk është artikull' or 'Ende nuk është zgjedhur një artikull' detail = 'Faqja kryesore do të shfaqë vetë një nga artikujt me stampën ' .. templateLink(choice.pool) .. '.' end local html = { frame:extensionTag{ name = 'templatestyles', args = { src = 'Wikipedia:Artikulli i javës/styles.css' } }, string.format('<div class="aj-week-page aj-week-%s%s">', kind, choice.mode == 'title' and ' aj-week-title-only' or ''), '<div class="aj-week-head">', '<div class="aj-week-prev">' .. weekLink(monday - WEEK, true) .. '</div>', string.format('<div class="aj-week-title">Java %d e vitit %d<div class="aj-week-dates">%s</div></div>', week, year, weekDates(frame, monday)), '<div class="aj-week-next">' .. weekLink(monday + WEEK, false) .. '</div>', '</div>', '<div class="aj-week-body">', string.format('<div class="aj-week-pick"><div class="aj-week-state">%s</div><div class="aj-week-%s">%s</div></div>', label, kind == 'chosen' and 'article' or 'detail', detail), '<div class="aj-week-caption">Kështu do të shfaqet në faqen kryesore:</div>', '<div class="aj-week-preview">' .. mainPageCard(frame, choice) .. '</div>', '</div>', string.format('<div class="aj-week-foot"><span>[[%s|← Sfida e javës]]</span>' .. '<span>[[:Kategoria:%s|Javët e vitit %d]]</span></div></div>', HOME, yearCategory(year), year), string.format('[[Kategoria:%s|%02d]]', yearCategory(year), week), } return table.concat(html) end return p l43azlj9vedzwbu3jkcy9zv537l2nzn 828 407420 3058321 3058251 2026-10-19T22:33:18Z Klein Muçi 52109 Dokumentimi: karta pa ikonën e problemit — përmes Claude AI 3058321 wikitext text/x-wiki Ky modul ndërton kartën "Sfida e javës" të [[Faqja kryesore|faqes kryesore]]: çdo javë një artikull që ka nevojë për përmirësim, që lexuesit ta ndreqin bashkë. Karta tregon në të majtë artikullin dhe, poshtë tij, çfarë nuk shkon dhe çfarë duhet bërë; në një kolonë në të djathtë, një buton që e hap artikullin për redaktim ("Përmirësojeni artikullin") dhe, poshtë tij, një lidhje te faqja që tregon si. Thirret nga [[Stampa:Sfida e javës]], me <code><nowiki>{{#invoke:Challenge of the week|main}}</nowiki></code>, dhe ndërton edhe faqet e javëve të [[Wikipedia:Sfida e javës]], ashtu si [[Moduli:Article of the week]] për artikullin e javës. Java ndërron të hënën, në orën e wikit. == Si zgjidhet artikulli == * '''Me dorë.''' Faqja e javës (<code>Wikipedia:Sfida e javës/VITI/JAVA</code>, p.sh. <code>Wikipedia:Sfida e javës/2026/43</code>) ka në rreshtin e parë titullin e artikullit dhe, po të duhet, në rreshtat pas tij çfarë duhet përmirësuar në të. Kur nuk shkruhet asgjë më shumë, karta thotë të shihen njoftimet në krye të artikullit. * '''Automatikisht.''' Kur java nuk ka faqe, ose titulli i saj nuk është artikull, javët marrin me radhë stampat e mirëmbajtjes të listës <code>POOLS</code>, një stampë për javë. Artikujt me një problem dhe cungjet vijnë me radhë; një stampë që del disa herë në listë ka po aq javë në një rreth (rrethi është sa lista: 40 javë). Artikulli i javës merret nga [[Speciale:LidhjetKëtu]] e stampës, dhe lidhja e saj "redakto" bëhet butoni i kartës: është artikulli i parë pas një numri faqeje që ndryshon me javën. Kështu ai mbetet i njëjtë gjithë javën dhe nuk e zgjedh askush me dorë. Kur artikulli rregullohet dhe stampa i hiqet, vendin e tij e zë artikulli pasues. Karta thotë cili është problemi, çfarë duhet bërë, dhe jep një lidhje te faqja që tregon si (tabela <code>PROBLEMS</code>). * '''Pa mbrojtje.''' Faqja kryesore nuk e lexon kurrë tekstin e artikullit: zgjedhja automatike vjen nga një faqe speciale, dhe për atë me dorë moduli pyet vetëm nëse ekziston. Ndaj mbrojtja "në kaskadë" e faqes kryesore nuk e prek artikullin dhe kushdo mund ta redaktojë. == Cilat stampa == Në listë janë vetëm stampat, problemi i të cilave duket menjëherë, sepse njoftimi në artikull e thotë qartë se çfarë mungon ose çfarë është gabim: {| class="wikitable" ! Problemi !! Stampat |- | Asnjë burim || {{tl|Pa referenca}} |- | Tekst pa "ë" dhe "ç" || {{tl|Shkronja}} |- | Përkthim i përafërt || {{tl|Përkthim i përafërt}} |- | Gabime drejtshkrimore || {{tl|Gabim drejtshkrimor}}, {{tl|GabimeDrejtshkrimi}} |- | Pak lidhje ose asnjë || {{tl|Underlinked}}, {{tl|Pa rrugëdalje}} |- | Seksion për t'u zgjeruar || {{tl|Zgjerim}} |- | I vjetruar || {{tl|Aktualizo}} |- | Për t'u zgjeruar nga një gjuhë tjetër || {{tl|Expand language}} |- | Artikull i mirë ose i përkryer në rivlerësim (diskutimi i rivlerësimit thotë çfarë i mungon) || {{tl|AMR}}, {{tl|APR}} |- | Cung || {{tl|Cung}} dhe cungjet sipas temës: {{tl|Biografi-cung}}, {{tl|Shqipëria-hist-cung}}, {{tl|Kosova-hist-cung}}, {{tl|AL-gjeo-cung}}, {{tl|KO-gjeo-cung}}, {{tl|SQ-Administrata-Cung}}, {{tl|Lit-cung}}, {{tl|Muzi-cung}}, {{tl|Film-cung}}, {{tl|Aktor-cung}}, {{tl|Futboll-cung}}, {{tl|Sport-cung}}, {{tl|Poli-cung}}, {{tl|His-cung}}, {{tl|Bio-cung}}, {{tl|Shtypi-cung}}, {{tl|Libri-cung}}, {{tl|Art-cung}} |} Janë lënë jashtë me qëllim stampat e paqarta ({{tl|Për përmirësim}}, që nuk thotë se çfarë duhet përmirësuar) dhe ato teknike (faqe të palidhura, lidhje të vdekura, fusnota, shquarësi, neutralitet etj.): kush ndjek kartën duhet ta kuptojë nga vetë artikulli se çfarë të bëjë, pa udhëzime. == Si shtohet ose hiqet një stampë == Shtoni ose hiqni një rresht te lista <code>POOLS</code> e modulit (emri i stampës, pa "Stampa:"). Për një stampë që nuk është cung, shtoni edhe fjalët e saj te <code>PROBLEMS</code> (problemi, çfarë duhet bërë, faqja e ndihmës dhe emri i lidhjes); cungjet marrin fjalët e {{tl|Cung}}. Një stampë me pak artikuj, të gjithë të vjetër ose të gjithë të rinj, shkruhet edhe te <code>EDGES</code>: për të, java merr artikullin e parë ose të fundit të stampës. Kur një stampe i mbarojnë artikujt, në javën e saj karta thotë vetëm që problemi është ndrequr kudo; atëherë rreshti i saj mund të hiqet. == Funksionet == {| class="wikitable" ! Funksioni !! Ku përdoret !! Çfarë jep |- | <code>main</code> || [[Stampa:Sfida e javës]] || kartën e javës; <code><nowiki>{{#invoke:Challenge of the week|main|202643}}</nowiki></code> jep kartën e një jave tjetër (viti dhe java ISO), për prova |- | <code>nextFree</code> || [[Wikipedia:Sfida e javës]] (formulari) || javën e parë të ardhshme pa faqe, p.sh. "2026/43" |- | <code>window</code> || [[Wikipedia:Sfida e javës]] (seksioni "dritare") || katër javët e ardhshme si karta; [[Wikipedia:Kuvendi|Kuvendi]] e shfaq këtë seksion në dritaren "Faqja kryesore" ([[Moduli:WindowSections]]), bashkë me artikullin dhe vitrinën e javës; distinktivi i dritares numëron javët pa zgjedhje të të tria rubrikave |- | <code>years</code> || [[Wikipedia:Sfida e javës]] (arkivat) || lidhjet te kategoritë e viteve, p.sh. [[:Kategoria:Sfida e javës 2026]] (para faqes së parë të javës: "ende asnjë"), dhe poshtë tyre vitet e [[Wikipedia:Bashkëpunimi i javës|Bashkëpunimit të javës]], projektit ku çdo javë komuniteti punonte bashkë për artikuj cilësorë |- | <code>page</code> || {{tl|Challenge of the week page}} || kokën e faqes së javës: java, datat, lidhjet te javët fqinje, çfarë shfaq faqja kryesore, pamjen e kartës dhe kategorinë e vitit |} Lista e [[Speciale:LidhjetKëtu]] mund të shfaqet vetëm një herë në një faqe (ka një id të caktuar): ndaj artikullin e zgjedhur automatikisht e tregojnë vetëm karta dhe pamja e saj në faqen e javës, ndërsa dritaret tregojnë stampën e javës. Moduli nuk duhet thirrur dy herë me <code>main</code> në të njëjtën faqe. Stilet: [[Stampa:Sfida e javës/styles.css]] (karta), [[Wikipedia:Artikulli i javës/styles.css]] (kokat e faqeve të javëve) dhe [[Moduli:WindowSections/styles.css]] (kartat e javëve). 759tauih8qxid8c0g2y0es2bvu7g6if 3058464 3058321 2026-10-20T08:44:16Z Klein Muçi 52109 Dokumentimi: butoni i një artikulli të zgjedhur me dorë hap redaktuesin pamor — përmes Claude AI 3058464 wikitext text/x-wiki Ky modul ndërton kartën "Sfida e javës" të [[Faqja kryesore|faqes kryesore]]: çdo javë një artikull që ka nevojë për përmirësim, që lexuesit ta ndreqin bashkë. Karta tregon në të majtë artikullin dhe, poshtë tij, çfarë nuk shkon dhe çfarë duhet bërë; në një kolonë në të djathtë, një buton që e hap artikullin për redaktim ("Përmirësojeni artikullin") dhe, poshtë tij, një lidhje te faqja që tregon si. Për një artikull të zgjedhur me dorë, butoni e hap të gjithë artikullin në redaktuesin pamor, edhe në versionin për celular (<code>veaction=edit&section=all</code>); te zgjedhja automatike, butoni është lidhja "redakto" e faqes speciale. Thirret nga [[Stampa:Sfida e javës]], me <code><nowiki>{{#invoke:Challenge of the week|main}}</nowiki></code>, dhe ndërton edhe faqet e javëve të [[Wikipedia:Sfida e javës]], ashtu si [[Moduli:Article of the week]] për artikullin e javës. Java ndërron të hënën, në orën e wikit. == Si zgjidhet artikulli == * '''Me dorë.''' Faqja e javës (<code>Wikipedia:Sfida e javës/VITI/JAVA</code>, p.sh. <code>Wikipedia:Sfida e javës/2026/43</code>) ka në rreshtin e parë titullin e artikullit dhe, po të duhet, në rreshtat pas tij çfarë duhet përmirësuar në të. Kur nuk shkruhet asgjë më shumë, karta thotë të shihen njoftimet në krye të artikullit. * '''Automatikisht.''' Kur java nuk ka faqe, ose titulli i saj nuk është artikull, javët marrin me radhë stampat e mirëmbajtjes të listës <code>POOLS</code>, një stampë për javë. Artikujt me një problem dhe cungjet vijnë me radhë; një stampë që del disa herë në listë ka po aq javë në një rreth (rrethi është sa lista: 40 javë). Artikulli i javës merret nga [[Speciale:LidhjetKëtu]] e stampës, dhe lidhja e saj "redakto" bëhet butoni i kartës: është artikulli i parë pas një numri faqeje që ndryshon me javën. Kështu ai mbetet i njëjtë gjithë javën dhe nuk e zgjedh askush me dorë. Kur artikulli rregullohet dhe stampa i hiqet, vendin e tij e zë artikulli pasues. Karta thotë cili është problemi, çfarë duhet bërë, dhe jep një lidhje te faqja që tregon si (tabela <code>PROBLEMS</code>). * '''Pa mbrojtje.''' Faqja kryesore nuk e lexon kurrë tekstin e artikullit: zgjedhja automatike vjen nga një faqe speciale, dhe për atë me dorë moduli pyet vetëm nëse ekziston. Ndaj mbrojtja "në kaskadë" e faqes kryesore nuk e prek artikullin dhe kushdo mund ta redaktojë. == Cilat stampa == Në listë janë vetëm stampat, problemi i të cilave duket menjëherë, sepse njoftimi në artikull e thotë qartë se çfarë mungon ose çfarë është gabim: {| class="wikitable" ! Problemi !! Stampat |- | Asnjë burim || {{tl|Pa referenca}} |- | Tekst pa "ë" dhe "ç" || {{tl|Shkronja}} |- | Përkthim i përafërt || {{tl|Përkthim i përafërt}} |- | Gabime drejtshkrimore || {{tl|Gabim drejtshkrimor}}, {{tl|GabimeDrejtshkrimi}} |- | Pak lidhje ose asnjë || {{tl|Underlinked}}, {{tl|Pa rrugëdalje}} |- | Seksion për t'u zgjeruar || {{tl|Zgjerim}} |- | I vjetruar || {{tl|Aktualizo}} |- | Për t'u zgjeruar nga një gjuhë tjetër || {{tl|Expand language}} |- | Artikull i mirë ose i përkryer në rivlerësim (diskutimi i rivlerësimit thotë çfarë i mungon) || {{tl|AMR}}, {{tl|APR}} |- | Cung || {{tl|Cung}} dhe cungjet sipas temës: {{tl|Biografi-cung}}, {{tl|Shqipëria-hist-cung}}, {{tl|Kosova-hist-cung}}, {{tl|AL-gjeo-cung}}, {{tl|KO-gjeo-cung}}, {{tl|SQ-Administrata-Cung}}, {{tl|Lit-cung}}, {{tl|Muzi-cung}}, {{tl|Film-cung}}, {{tl|Aktor-cung}}, {{tl|Futboll-cung}}, {{tl|Sport-cung}}, {{tl|Poli-cung}}, {{tl|His-cung}}, {{tl|Bio-cung}}, {{tl|Shtypi-cung}}, {{tl|Libri-cung}}, {{tl|Art-cung}} |} Janë lënë jashtë me qëllim stampat e paqarta ({{tl|Për përmirësim}}, që nuk thotë se çfarë duhet përmirësuar) dhe ato teknike (faqe të palidhura, lidhje të vdekura, fusnota, shquarësi, neutralitet etj.): kush ndjek kartën duhet ta kuptojë nga vetë artikulli se çfarë të bëjë, pa udhëzime. == Si shtohet ose hiqet një stampë == Shtoni ose hiqni një rresht te lista <code>POOLS</code> e modulit (emri i stampës, pa "Stampa:"). Për një stampë që nuk është cung, shtoni edhe fjalët e saj te <code>PROBLEMS</code> (problemi, çfarë duhet bërë, faqja e ndihmës dhe emri i lidhjes); cungjet marrin fjalët e {{tl|Cung}}. Një stampë me pak artikuj, të gjithë të vjetër ose të gjithë të rinj, shkruhet edhe te <code>EDGES</code>: për të, java merr artikullin e parë ose të fundit të stampës. Kur një stampe i mbarojnë artikujt, në javën e saj karta thotë vetëm që problemi është ndrequr kudo; atëherë rreshti i saj mund të hiqet. == Funksionet == {| class="wikitable" ! Funksioni !! Ku përdoret !! Çfarë jep |- | <code>main</code> || [[Stampa:Sfida e javës]] || kartën e javës; <code><nowiki>{{#invoke:Challenge of the week|main|202643}}</nowiki></code> jep kartën e një jave tjetër (viti dhe java ISO), për prova |- | <code>nextFree</code> || [[Wikipedia:Sfida e javës]] (formulari) || javën e parë të ardhshme pa faqe, p.sh. "2026/43" |- | <code>window</code> || [[Wikipedia:Sfida e javës]] (seksioni "dritare") || katër javët e ardhshme si karta; [[Wikipedia:Kuvendi|Kuvendi]] e shfaq këtë seksion në dritaren "Faqja kryesore" ([[Moduli:WindowSections]]), bashkë me artikullin dhe vitrinën e javës; distinktivi i dritares numëron javët pa zgjedhje të të tria rubrikave |- | <code>years</code> || [[Wikipedia:Sfida e javës]] (arkivat) || lidhjet te kategoritë e viteve, p.sh. [[:Kategoria:Sfida e javës 2026]] (para faqes së parë të javës: "ende asnjë"), dhe poshtë tyre vitet e [[Wikipedia:Bashkëpunimi i javës|Bashkëpunimit të javës]], projektit ku çdo javë komuniteti punonte bashkë për artikuj cilësorë |- | <code>page</code> || {{tl|Challenge of the week page}} || kokën e faqes së javës: java, datat, lidhjet te javët fqinje, çfarë shfaq faqja kryesore, pamjen e kartës dhe kategorinë e vitit |} Lista e [[Speciale:LidhjetKëtu]] mund të shfaqet vetëm një herë në një faqe (ka një id të caktuar): ndaj artikullin e zgjedhur automatikisht e tregojnë vetëm karta dhe pamja e saj në faqen e javës, ndërsa dritaret tregojnë stampën e javës. Moduli nuk duhet thirrur dy herë me <code>main</code> në të njëjtën faqe. Stilet: [[Stampa:Sfida e javës/styles.css]] (karta), [[Wikipedia:Artikulli i javës/styles.css]] (kokat e faqeve të javëve) dhe [[Moduli:WindowSections/styles.css]] (kartat e javëve). 7a3gow9g644kxbr457lg7wdm3kr4s07 0 407543 3058285 3056173 2026-10-19T18:03:22Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3058285 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=July 2021}} {{Infobox military unit |unit_name= Korpusi Mbretëror Ajror Shqiptar |native_name={{lang|sq|Forcat Mbretërore të Aviacionit}} |image= |caption= |dates= 1928–1939 |country= {{flagicon|Albania|1928}} [[Mbretëria Shqiptare (1928–1939)]] |allegiance=[[Ushtria Mbretërore Shqiptare]] |branch= |type= [[Forca ajrore|Forcat ajrore]] |role= [[Lufta ajrore|Lufta ajrore]] |size= 5 aeroplanë stërvitës/vëzhgues Albatros C.XV me dy vendse |command_structure= |garrison= [[Tirana|Tiranë]] |garrison_label= Selia |nickname= |patron= |motto= |colors= |colors_label= |march= |mascot= |equipment= |equipment_label= |battles=[[Pushtimi italian i Shqipërisë]] |anniversaries= |decorations= |battle_honours= |disbanded= 1939 }} '''Forcat Mbretërore të Aviacionit''' ekzistoi nga viti 1928 deri më 1939 dhe ishte një degë e [[Ushtria Mbretërore Shqiptare|Ushtrisë Mbretërore Shqiptare]]. Nga ato shtete evropiane që zotëronin një forcë ajrore në vitet midis dy luftërave botërore, ai i Shqipërisë ishte më i vogli, duke numëruar më së shumti vetëm pesë aeroplanë. == Historia == Shqipëria shpalli pavarësinë nga [[Perandoria Osmane|Turqia Osmane]] më 28 nëntor 1912 pas përfundimit të [[Lufta e Parë Ballkanike|Luftës së Parë Ballkanike]], dhe shteti i ri dekretoi krijimin e një Ushtrie Kombëtare gjashtë ditë më vonë. Konferenca e mëpasshme e paqes në Londër emëroi princin gjerman [[Princ Vidi|Wilhelm të Wied-it]] si kryetar shteti të [[Principata e Shqipërisë|Principatës së re të Shqipërisë]] më 21 shkurt 1914, pas së cilës u bënë përpjekjet e para për t'i shtuar një njësi të vogël ajrore Ushtrisë Kombëtare. Në Kushtetutë u parashikua një strukturë prej tri dhjetë e nëntë oficerësh dhe ushtarësh,<ref>{{Cite web | url=http://www.niehorster.org/042_albania/Albania.htm | title=Army of the Kingdom of Albania |language=sq}}</ref> por, pas shpërthimit të [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]], [[Princ Vidi|Princi Wilhelm i Shqipërisë]] u largua nga vendi për të mos u kthyer më kurrë, dhe Principata e Shqipërisë u shpërbë.<ref>Konidaris, Gerasimos (2005). Schwandner-Sievers, Stephanie (ed) ''The New Albanian Migration'', Sussex Academic Publishing p. 65, ISBN 978-1-903900-78-9</ref> Për shtatë vitet e ardhshme, territori i Shqipërisë u copëtua dhe u pushtua nga ushtritë e fqinjëve të saj më të fuqishëm. Vetëm në dhjetor 1920 [[Lidhja e Kombeve]] njohu sovranitetin e Shqipërisë si një 'Principatë me fron të boshët' dhe e pranoi atë si shtet anëtar. Pas rishfaqjes së vendit si një komb i pavarur, u dekretua një [[Ushtria Mbretërore Shqiptare|Ushtri Kombëtare]] e re prej rreth 15,600 vetash dhe u bënë disa përpjekje të mëvonshme për të rithemeluar një krah të vogël ajror. Megjithatë, vendi i ri vuante rëndë nga destabiliteti financiar dhe politik, dhe ndërsa qeveritë jetëshkurtra shkonin e vinin, nuk mund të gjendeshin mjaftueshëm para për të rindërtuar Korpusin Ajror; vetëm pesë aeroplanë u blenë midis viteve 1922 dhe 1925. Në dhjetor 1924, një ushtri jugosllave pushtoi Shqipërinë, duke rrëzuar qeverinë dhe duke rivendosur [[Mbreti Zog|Ahmet Bej Zogun]] si Kryeministër. Zogu anuloi shpejt Principatën dhe e shpalli [[Republika Shqiptare|Shqipërinë Republikë]] me veten si President. Ai shpejt i shkeli premtimet ndaj Jugosllavisë, duke e rreshtuar në vend të kësaj vendin me Italinë, dhe në vitet që pasuan, Italia e [[Benito Mussolini|Mussolini-t]] mori kontroll të rritur mbi punët financiare, politike dhe ushtarake të Shqipërisë. Në shtator 1928, Zogu siguroi pëlqimin e parlamentit për shpërbërjen e Republikës dhe e shpalli Shqipërinë një [[Mbretëria Shqiptare (1928–1939)|monarki]] me veten të kurorëzuar si Zog I, Mbret i Shqiptarëve; Ushtria Kombëtare u riemërua si ''Ushtria Mbretërore Shqiptare'' dhe Korpusi i saj i vogël Ajror mori titullin ''Forcat Mbretërore të Aviacionit''. [[File:Albatros L.47b "Red 5".jpg|thumb|Albatros L.47b "Red 5", ''Forcat Mbretërore të Aviacionit'', Ushtria Mbretërore Shqiptare, Tiranë-Shijak, Shqipëri, prill 1939]] Megjithatë, megjithëse u bënë përpjekje të mëtejshme për të zmadhuar Korpusin Ajror Mbretëror Shqiptar në vitet 1931, 1934 dhe 1937, varësia pothuajse e plotë e vendit nga Italia pengoi përparimin, dhe megjithëse disa pilotë shqiptarë, përfshirë një nip të Zogut, u dërguan për të studiuar në akademinë stërvitore të [[Regia Aeronautica]]-s në Caserta,<ref>"Air Force History". Albanian Armed Forces. Retrieved 9 June 2016.</ref><ref>Cross, Susan, Armed Forces of the Kingdom of Albania, http://www.niehorster.org/042_albania/Albania.htm</ref> italianët dështuan të furnizonin ndonjë aeroplan. Pesë Albatros C.XV/L.47 të blerë midis viteve 1922 dhe 1925<ref>https://www.colettiscombataircraft.com/prodotto/albatros-c-XV/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210619194354/https://www.colettiscombataircraft.com/prodotto/albatros-c-xv/ |date=19 qershor 2021 }} lists the Royal Albanian Air Corps as a user of the C-XV</ref> mbetën të vetmet mjete fluturuese të njohura të ''Forcave Mbretërore të Aviacionit'' derisa forca u shpërbë pas [[Pushtimi italian i Shqipërisë|pushtimit italian të Shqipërisë]] më 7 prill 1939.<ref>"History of the General Staff of the Armed Forces". Albanian Armed Forces. Retrieved 9 June 2016</ref> Gazeta britanike ''The News Chronicle'' në raportin e saj në faqen e parë më 8 prill 1939 duke detajuar pushtimin, deklaroi se vendi nuk zotëronte forca ajrore dhe se ushtria kishte vetëm dy aeroplanë në shërbim.<ref>{{Cite web | url=https://www.alamy.com/stock-photo-1939-news-chronicle-front-page-reporting-italian-forces-of-benito-72277799.html | title=1939 News Chronicle front page reporting Italian forces of Benito Mussolini invade Albania Stock Photo - Alamy|language=sq}}</ref> Artikulli i revistës ''Time'' më 17 prill 1939 mbi pushtimin italian konfirmoi këtë raport, duke deklaruar se Shqipëria zotëronte vetëm dy aeroplanë ushtarakë,<ref>Time Magazine, 17 April 1939: ''Albania, Birth & Death'' https://content.time.com/time/subscriber/article/0,33009,761061-1,00.html</ref> që supozohet të ishin dy stërvitës/vëzhgues C.XV/L.47 të mbetur, dhe Bennighof deklaron se Korpusi Ajror numëronte vetëm pesëdhjetë persona në vitin 1939.<ref>Bennighof, Mike, 2022, ''Golden Journal No. 39: Legions of Zog, Albania 1939'' http://www.avalanchepress.com/Albania4.php</ref> Nuk ka asnjë të dhënë që aeroplanët shqiptarë të kenë luajtur ndonjë rol në luftimet e shkurtra që pasuan pushtimin, gjë që, duke pasur parasysh supremacinë dërrmuese ajrore të italianëve, nuk është e çuditshme. Shqipëria nuk do të zotëronte përsëri aeroplanë ushtarakë deri në themelimin e [[Forcat Ajrore Shqiptare|''Forcës Ajrore të Republikës së Shqipërisë'']] më 24 prill 1951.<ref>Republic of Albania Armed Forces website https://aaf.mil.al/english/index.php/komanda-e-faj/169-h-istoriku/209-historiku-i-forces-ajrore {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190810235924/https://aaf.mil.al/english/index.php/komanda-e-faj/169-h-istoriku/209-historiku-i-forces-ajrore |date=10 gusht 2019 }}</ref> == Operacionet == Synimi i Ushtrisë Mbretërore Shqiptare kishte qenë marrja e një aftësie të kufizuar vëzhgimi dhe bashkëpunimi ushtarak, por, duke pasur parasysh mungesën e financave dhe lehtësirave, ka pak gjasa që FMA të ketë ndërmarrë ndonjëherë diçka përtej aktiviteve stërvitore. Nuk ka të dhëna për punishte inxhinierike ose mbështetëse të nevojshme për të mirëmbajtur aeroplanët e epokës së Luftës së Parë Botërore në gjendje fluturuese, dhe ato punishte që ekzistonin ishin shumë të thjeshta. Kompania ajrore italiane [[Ala Littoria]], e cila mbante monopolin në fluturimet komerciale në Shqipëri, operonte nga aerodroma në Tiranë-Laprakë, dy kilometra në perëndim të kryeqytetit që shërbente si aeroport i [[Tirana|Tiranës]], dhe në Dibër afër [[Peshkopi|Peshkopisë]]. Megjithatë, këto fusha nuk duket të jenë përdorur për fluturime ushtarake derisa më vonë u morën nga ''Regia Aeronautica''. Menjëherë pas pushtimit të tyre në prill 1939, italianët raportuan se të vetmet pista ushtarake ekzistuese ishin: '''Vlorë-Nartë''', 1.5 kilometra në veriperëndim të Vlorës. Pista e fluturimit ishte shtruar në vitet 1930, por italianët e konsideruan atë të papërshtatshme për përdorim nga çdo gjë përveç një numri të vogël aeroplanësh ushtarakë. '''Tiranë-Shijak''', 22 kilometra në perëndim të Tiranës, përshkruhet nga italianët si një aerodrom i vogël kënetor me një pistë bari, por pa infrastrukturë. Një raport i mëvonshëm i ''Regia Aeronautica'' në tetor 1940 renditi katër aerodroma të tjera në [[Korçë|Korçë-Veri]], [[Kuçovë]], [[Drenovë]] dhe [[Shkodër]], të gjitha këto kishin qenë në përdorim përpara pushtimit.<ref>All airfield information from: de Zeng, Henry L., 2015, ''Luftwaffe Airfields 1935-1945 Albania'', http://www.ww2.dk/Airfields%20-%20Albania.pdf</ref> == Pajisjet == Pas krijimit të Principatës së Shqipërisë në shkurt 1914, u bë një porosi me [[Lohner-Werke|Lohner-Werke GmbH]] të Vjenës për tre biplanë vëzhgues/stërvitës [[Lohner B.I|Lohner B.1]] Seria 11 së bashku me tre motorë të rezervuar 90hp [[Austro-Daimler]]. Megjithatë, porosia nuk u plotësua kurrë sepse, pas shpërthimit të Luftës së Parë Botërore, Principata e Shqipërisë u shpërbë dhe forcat e saj të armatosura u shpërbënë.<ref>The Lohner B was produced in a total of ten series from 1912 until 1916. Grosz, Haddow and Schiemer, 1993, Austro-Hungarian Army Aircraft of World War I, Flying Machines Press, California, pp. 31-33 give a full production list of the first series, the only series available for export in 1914, and make no mention of exports to Albania, Spain being the only export customer. If Albania did place an order, no machines appear to have been delivered.</ref> [[File:Albatros L.47.jpg|thumb|Albatros L.47 (C.XV i çmilitarizuar) i fotografuar ndërsa ishte në regjistrin gjerman si D-186 rreth vitit 1920]] Gjatë ekzistencës së shkurtër të Republikës Shqiptare, një aeroplan [[Albatros C.XV|Albatros C.XV/L.47]] besohet t'i jetë dorëzuar Shqipërisë rreth vitit 1922 dhe gjithsej pesë aeroplanë "Albatros-Fokker" u dorëzuan përfundimisht,<ref>{{Cite web | url=http://www.niehorster.org/042_albania/Albania.htm | title=Army of the Kingdom of Albania |language=sq}}</ref><ref>Weyl, A.R., (1965), Fokker: The Creative Years., Putnam, London</ref><ref>Grey and Thetford: (1962), German Aircraft of the First World War, Putnam, London, p.229</ref> gjoja për përdorim nga posta shqiptare.<ref>L.47 was the Albatros factory designation for the C.XV two-seat reconnaissance aircraft manufactured late in 1918 for the German Army Air Service but which arrived too late to be delivered. A number of these aircraft were still at the factory in Johannisthal, Berlin when fighting ended. In fact, there was no such manufacturing concern as "Albatros-Fokker". In 1919, Anthony Fokker acquired over 200 surplus German military aircraft, including some of the C.XVs, and smuggled them across the frontier to a workshop he had opened in his native Netherlands in defiance of the Allied Control Commission. Here the C.XVs were de-militarized and given the spurious designation "Fokker L.47" and passed-off as a Dutch product in order to circumvent the ban on the sale of German military aircraft, the machines eventually appearing on the German register between 1919 and 1925. The Albanian government were complicit in the subterfuge by putting out the story that they had purchased the aircraft for an airmail service. Whether the aircraft were ever used by the Albanian post office is not recorded.</ref> [[Konventa e Parisit e vitit 1919|Konventa e Parisit e vitit 1919]] i kishte caktuar Shqipërisë Kodin Ndërkombëtar të Aviacionit Civil BA në vitin 1924,<ref>{{Cite web | url=http://www.airhistory.org.uk/gy/reg_indexEEUR.html | title=Registrations - Eastern Europe |language=sq}}</ref> por nuk ekziston asnjë e dhënë për ndonjë regjistrim të caktuar dhe për pasojë përdorimi i këtyre makinerive si aeroplanë postarë ka pak gjasa; ka më shumë mundësi që ato të jenë marrë për përdorim ushtarak. Një faqe interneti gjermane për aeroplanët<ref>{{Cite web | url=http://www.airhistory.org.uk/gy/reg_D-.html | title=Civil Aircraft Register - Germany|language=sq}}</ref> rendit pesë aeroplanë Albatros C.XV/L.47<ref>German registrations: D-140, D-185, D-186, D-300 and D-586.</ref> që kishin shfaqur në regjistrin gjerman midis viteve 1919 dhe 1925 pa përmendur pronësinë ose destinacionin e tyre përfundimtar, dhe nëse pesë C.XV/L.47 përfunduan në Shqipëri, ka gjasë që të jenë pikërisht ata.<ref>Ries, Karl, (1977), Recherchen zur Deutschen Luftfahrzeugrolle 1919-1934. (Investigations on the German Aircraft Register), Verlag Dieter Hoffmann, Mainz, ISBN 387341 0222</ref> {| class="wikitable" |+ style="text-align: left;" |Lista e llojeve |- ! | Aeroplani !! scope="col" | Origjina !! scope="col" | Lloji !! scope="col" | Varianti !! scope="col" | Në shërbim || Shënime |- ! scope="row" | [[Lohner B.I]] | Austria-Hungaria || Vëzhgues/stërvitës || Seria 11 || Asnjë || 3 të porositur më 1914, asnjë i dorëzuar |- ! scope="row" | [[Albatros C.XV|Albatros C.XV/L.47]] | Gjermania || Vëzhgues/stërvitës || L.47 (4), L.47b (1) || 5 || Të marrë më 1922–1925, 2 të mbetur më 1939 |} == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Ushtria Mbretërore Shqiptare]] [[Kategoria:Njësi ushtarake dhe formacione të krijuara në 1925]] [[Kategoria:Njësi ushtarake dhe formacione të shpërbëra në 1939]] [[Kategoria:Mbretëria Shqiptare]] 95l8vc1pk2wayqkscgl2k4ez14dpo1k 1 407568 3058286 3056174 2026-10-19T18:03:23Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3058286 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Forcat Ajrore të Mbretërisë Shqiptare]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3056173 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190810235924/https://aaf.mil.al/english/index.php/komanda-e-faj/169-h-istoriku/209-historiku-i-forces-ajrore për lidhjen https://aaf.mil.al/english/index.php/komanda-e-faj/169-h-istoriku/209-historiku-i-forces-ajrore. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 11 tetor 2026 06:34 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Forcat Ajrore të Mbretërisë Shqiptare]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3058285 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210619194354/https://www.colettiscombataircraft.com/prodotto/albatros-c-xv/ për lidhjen https://www.colettiscombataircraft.com/prodotto/albatros-c-XV/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 tetor 2026 20:03 (CEST) 3l7z8d664o1vg1oiprvz5odtjpblbql 0 407613 3058381 3056469 2026-10-20T02:54:00Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 3 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.6 3058381 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Gizzeria | image_skyline = Vue de Gizzeria.jpg | image_map = Map of comune of Gizzeria (province of Catanzaro, region Calabria, Italy).svg | map_caption = Pozicioni i komunës së Gizzeria-s brenda provincës së Katanxaros | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = Rajoni | subdivision_name1 = [[Kalabria]] | subdivision_type2 = Provinca | subdivision_name2 = [[Provinca e Katanxaros]] | coordinates = {{Coord|38.983333|16.2|display=inline,title}} | leader_title = Kryetar | leader_name = Francesco Argento | leader_party = listë civile e qendër-djathtë "Gizzeria Che Amiamo" (që nga 21 shtator 2020) | elevation_m = 630 | parts_type = Frazione | parts = Gizzeria Lido, Destra, Prisa, Mortilla, Scaramella, Campoienzo, Santa Caterina, Maiolino, Lenzi, Case sparse | blank_name_sec1 = Emri i banorëve | blank_info_sec1 = gizzerotë (jezzaroti në dialektin e Catanzaros, jakarjotë në arbërishte) | blank1_name_sec1 = Shenjti mbrojtës | blank1_info_sec1 = [[Shën Gjon Pagëzori]] | blank2_name_sec1 = Dita e shenjtit | blank2_info_sec1 = 24 qershor | blank3_name_sec1 = Zona sizmike | blank3_info_sec1 = 1 }} '''Gizzeria''' ('''''Jacari''''' në arbërisht'', Jezzarìa'' në dialektin e Catanzaros<ref>{{Cite book|last=AA.VV.|title=Dizionario di toponomastica. Storia e significato dei nomi geografici italiani|year=1996|publisher=Garzanti|location=Milano|isbn=88-11-30500-4|page=309|url=https://archive.org/details/dizionarioditopo00unse/page/309|language=it}}</ref>) është një komunë italiane e provincës së Catanzaros në [[Kalabria|Kalabri]]. == Geografia fizike == Gizzeria ndodhet në 630 metra mbi nivelin e detit, e ngjitur në shpatet e luginës së përroit Casale dhe nën kodrën ''Micatundu'', me pamje nga Ishujt Eolie, si në dimër ashtu edhe në verë. Komuna përfshin gjithashtu një zonë bregdetare që shtrihet për rreth {{Convert|10|km}}. Veçoria dalluese e këtij trakti bregdetar janë erërat termike që e përshkojnë. Në fakt, për shkak të karakteristikave gjeomorfologjike të territorit, ky trakt bregdetar quhet "Goja e erës" (it. ''La bocca del vento''), sepse është pikërisht këtu që era kanalizohet brenda ngushticës tokësore të Catanzaros, ku ndodhet një nga parqet më të mëdha eolike në Itali. Falë këtyre karakteristikave, komuna e Gizzeria-s është një nga vendet më të mira në Mesdhe për të praktikuar sportin e kitesurfingut. Në fakt, Gizzeria pret çdo vit një etapë të kampionatit evropian, ndërsa në vitin 2015 priti një etapë të kampionatit botëror në kategoritë Hydrofoil dhe race. == Origjina e emrit == Emri rrjedh nga qyteti grek Ἴσσαρος. == Historia == Territori i Gizzerias, siç kanë dëshmuar zbulimet arkeologjike, përmban shumë dëshmi të vendbanimeve italike dhe greke në lashtësi. Rrënjët e Gizzerias<ref>{{Cite web|url=https://trapuzzanocamillo.blogspot.com/p/storia-di-gizzeria.html|title=Vivicalabria Blog: Storia di Gizzeria|website=Vivicalabria Blog|access-date=2021-11-17|language=it}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.paesevillaggio.com/gizzeria/|title=Gizzeria – Paesevillaggio – West Calabria|access-date=2022-02-01|language=it}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://jacari-gizzeria.blogspot.com/2010/12/blog-post.html|title=Gizzeria Jacari: Gizzeria Cenni storici|website=Gizzeria Jacari|access-date=2022-02-01|language=it}}</ref>, sipas disa studiuesve<ref name="iannazzo.it">{{Cite web|url=http://www.iannazzo.it/gizzeria/ambart_schema.html|title=Gizzeria – Schema storico|author=Bruno Iannazzo|access-date=2021-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160824164652/http://www.iannazzo.it/gizzeria/ambart_schema.html|archive-date=2016-08-24|url-status=dead|language=it}}</ref>, i kthehen një kolonie të lashtë greke të quajtur Izzario ose Izzaria, e cila më pas u përfshi nga manastiri bazilian i Shën Nikollës, i latinizuar në shekullin XI nga benediktinët e Shën Eufemisë, manastir për të cilin dihet shumë pak. Në epokën normane, e quajtur ''Yussaria'', ishte një ''castrum'' i Dukës [[Robert Guiskardi]]t, dhe u dhurua si feud abacisë benediktine të Shën Eufemisë. Themelimi zyrtarisht i njohur i vendbanimit është rreth vitit [[1450]], ndoshta për shkak të kolonëve shqiptarë (''[[arbëreshë]]''), refugjatë të shpëtuar nga shkatërrimi turk dhe të ardhur nga [[Shqipëria]] në valë të ndryshme<ref>{{Cite web|url=http://www.albanologia.unical.it/SportelloLinguistico/CZ/Gizzeria.htm|title=Sportello Linguistico Provinciale di Catanzaro|access-date=2022-02-01|language=it}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.scescipasionatith.it/gizzeria-e-il-suo-cammino-storico|title=Gizzeria e il suo cammino storico|website=Scesci Pasionatith|access-date=2021-11-17|language=it}}</ref>. Fshati së shpejti iu caktua, së bashku me territorin e Nocera Terinese-s, feudit të Shën Eufemisë, të qeverisur nga Kalorësit e Maltës, të cilët kryen një latinizim të vendit, si rezultat i të cilit banorët braktisën gjuhën shqipe dhe ritin ortodoks; në fakt sot mbetet pak a aspak nga ato tradita të lashta<ref>{{Cite web|url=http://www.comune.gizzeria.cz.it/index.php?action=index&p=76|title=Storia|website=Comune di Gizzeria|access-date=2017-11-23|language=it}}</ref>. U dëmtua nga tërmeti i vitit 1783 në Kalabrinë Jugore. Sipas ligjit të 19 janarit 1807, francezët e bënë një ''Luogo'' (Vend), domethënë ''Università'' (formë komune e kohës), brenda të ashtuquajturës Qeveri e Sant'Eufemia del Golfo. Në ristrukturimin e vendosur me dekretin e 4 majit 1811, që themeloi bashkitë dhe rrethet, iu caktua si ''Villaggio'', pra lagje, Sant'Eufemia, dhe u përfshi në rrethin e Sambiase-s. Në epokën borbonike u kufizuan privilegjet kishtare, dhe drejt fillimit të shekullit XIX u shfuqizua feudalizmi. Në këtë mënyrë, u vu re ngritja shoqërore e një borgjezie territoriale: të ashtuquajturit ''galantomini'' (zotërinj).<ref name="iannazzo.it" /><ref>{{Cite web|url=https://www.cdsconlus.it/index.php/2016/09/25/esperia-1860-cafoni-e-galantuomini-in-lotta-per-la-terra/|title=Esperia 1860: cafoni e galantuomini in lotta per la terra|date=2016-09-25|access-date=2021-11-17|language=it}}</ref> Shumë banorë të fshatit morën pjesë në lëvizjet liberale, mes të cilëve duhet përmendur Alessandro Toja, një nga pjesëmarrësit e ekspeditës së të Mijve, dhe pas [[Bashkimi i Italisë|Bashkimit të Italisë]] ishin të shumta ngjarjet e lidhura me banditizmin e periudhës pasbashkuese (''brigantaggio postunitario''). Drejt fundit të shekullit XIX, mungesa e burimeve dhe rritja demografike shkaktuan fillimin e një emigrimi të fortë, i cili vazhdon edhe në shekullin XXI<ref name="nsw.gov.au">{{Cite web|url=https://www.migrationheritage.nsw.gov.au/sempreconte/sempreconte-intro/index.html|title=Introduction|website=NSW Migration Heritage Centre|language=en|access-date=2021-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20250610120720/https://www.migrationheritage.nsw.gov.au/sempreconte/sempreconte-intro/index.html|archive-date=10 qershor 2025|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.abc.net.au/radionational/programs/lifematters/sempre-con-te-always-with-you/2967662|title=Sempre con te: always with you|website=ABC Radio National|date=2010-11-26|language=en-AU|access-date=2021-11-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.migrationheritage.nsw.gov.au/publications/sempre-con-te-always-with-you-book/index.html|title=Sempre Con Te (Always With You)|website=NSW Migration Heritage Centre|language=en|access-date=2021-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20250914082040/https://www.migrationheritage.nsw.gov.au/publications/sempre-con-te-always-with-you-book/index.html|archive-date=14 shtator 2025|url-status=dead}}</ref>, si dhe [[urbanizimi]]n e një pjese të konsiderueshme të popullsisë, e cila shkoi të jetojë në [[Sambiase]] dhe [[Nicastro]], e cila më pas u shndërrua në [[Lamezia Terme]]. Gizzeria<ref>{{Cite web|url=https://www.gizzeriaonline.it/noi-protagonisti-di-una-nuova-terra/|title=Noi, protagonisti di una nuova Terra|author=Alex Raso|website=Gizzeria On Line|date=2013-03-10|access-date=2021-11-17|language=it}}</ref> ka paguar një haraç të trishtë ndaj dukurisë së emigrimit italian: nga Gizzeria vinin disa nga emigrantët italianë të zhdukur në katastrofën më të rëndë minerare që kujton historia e Shteteve të Bashkuara, aksidentin e Monongahut, i ndodhur më 6 dhjetor [[1907]] në vendbanimin homonim amerikan. === Simboli === Stema u njoh me dekret të kreut të qeverisë, datë 19 dhjetor 1940. Në të është përfaqësuar, mbi sfond blu, Shën Gjon Pagëzori, i shoqëruar në pjesën e poshtme nga një qengj dhe në krye nga një kryq i Maltës i degëzuar. Me krye ngjyrë purpuri. Flamuri është një pëllhurë blu. == Monumente dhe vende me interes == === Arkitektura fetare === * Kisha e [[Gjon Pagëzori|Shën Gjon Pagëzorit]]; * Kisha e Anuntiatës (Lajmërimit). == Shoqëria == === Evolucioni demografik === === Etnitë dhe minoritetet e huaja === Sipas të dhënave ISTAT, më 31 dhjetor 2009, popullsia e huaj rezidente ishte 580 persona. Kombësitë më të përfaqësuara sipas përqindjes së tyre mbi popullsinë totale rezidente ishin: *[[Maroku]] 446 10,37% *[[Rumania]] 65 1,51% == Kultura == === Ngjarje === * Festa e patronit [[Gjon Pagëzori|Shën Gjon Pagëzori]] (24 qershor); * ''A 'hfera a' Cona'' (e diela e tretë e tetorit), gjatë së cilës, deri para disa vitesh, mbahej tregu karakteristik i kafshëve. == Ekonomia == == Infrastruktura dhe transporti == === Rrugët === Në territorin komunal gjenden autostrada Salerno–Reggio Calabria, rruga shtetërore 18 Tirrena Inferiore dhe rrugët provinciale 101 dhe 103. === Hekurudhat === Fshati shërbehet nga stacioni i Gizzeria Lido, i vendosur në hekurudhën Tirrenike Jugore. == Administrimi == {| class="wikitable" |- ! Fillimi !! Mbarimi !! Kryetar bashkie !! Parti/koalicion !! Pozita !! Shënime |- | 23 prill 1995 || 23 prill 1997 || Umberto Delfino || listë civike qendër-majtë || kryetar bashkie || |- | 23 prill 1997 || 16 nëntor 1997 || || || komisar i jashtëzakonshëm || |- | 16 nëntor 1997 || 27 maj 2002 || Michele Rosato || listë civike qendër-djathtë || kryetar bashkie || |- | 27 maj 2002 || 28 maj 2007 || Michele Rosato || listë civike qendër-djathtë || kryetar bashkie || |- | 28 maj 2007 || 26 qershor 2009 || Sergio Trapuzzano || {{Flagicon|Italia}} Democratici di Sinistra, Partito Democratico || kryetar bashkie || |- | 26 qershor 2009 || 29 mars 2010 || || || komisar i jashtëzakonshëm || |- | 29 mars 2010 || 31 maj 2015 || Pietro Raso || listë civike || kryetar bashkie || |- | 31 maj 2015 || 23 korrik 2020 || Pietro Raso || listë civike "Gizzeria Che Vogliamo" || kryetar bashkie || |- | 23 korrik 2020 || 21 shtator 2020 || || || komisar i jashtëzakonshëm || |- | 21 shtator 2020 || në detyrë || Francesco Argento || listë civike qendër-djathtë "Gizzeria Che Amiamo" || kryetar bashkie || |} == Referimet == <references /> == Bibliografia == * Alfonsino Trapuzzano, ''Ricordi di Alessandro Toja da Gizzeria'', ekstrakt nga ''Studi Garibaldini'', nr. 8-9 e vitit 1968, f.&nbsp;48–56. * Alfonsino Trapuzzano, ''Storia di Gizzeria'', Tip. Junior, [[Napoli]], 1977, f.&nbsp;275. * Alfonsino Trapuzzano, ''Malandrinaggio e Brigantaggio nel territorio di Gizzeria dal 1450 al 1883'', Tip. Junior, [[Napoli]], 1974, f.&nbsp;38. * Camillo Trapuzzano, [https://web.archive.org/web/20130703061143/http://www.arbitalia.it/cultura/interventi/2012/Trapuzzano_Il_casale_di_Gizzeria_sulla_base_dei_fuochi_del_1544.pdf ''Il casale di Gizzeria sulla base dei «fuochi» del 1544''], Associazione Culturale Arbitalia, 2012. * Camillo Trapuzzano, ''Il costume femminile di Gizzeria'', Stampa Sud, [[Lamezia Terme]], 2005, f.&nbsp;68. * Camillo Trapuzzano, ''Gizzeria nel catasto del 1753'', Hydria onlus, 2008, f.&nbsp;192. * Camillo Trapuzzano (kuratues), ''La storia attraverso le immagini: Gizzeria 1900–1960'', Hydria onlus, 2009, f.&nbsp;232. * Camillo Trapuzzano, ''Gizzeria tra passato e presente: i nomi e i luoghi'', Hydria onlus, 2009, f.&nbsp;238. * Bruno Iannazzo, ''Brevissima storia di Gizzeria, ^{[lidhje e ndërprerë],} _{në iannazzo.it. URL-ja e konsultuar më 17 nëntor 2021}'' * Silvana Toia, Silvana Nero, Gina Polito, Emilia Toia dhe shumë të tjerë, në kuadër të një projekti komunitar, ''[https://web.archive.org/web/20250914082040/https://www.migrationheritage.nsw.gov.au/publications/sempre-con-te-always-with-you-book/index.html Sempre Con Te: Always with you: Stories of separation & reunion of Italian women from the Northern Beaches of Sydney (1920–1970)],'' Sempre con te and the NSW Migration Heritage Centre, 2009, == Shiko edhe == * {{ill|Bashkësia malore Monti Reventino Tiriolo Mancuso|it|Comunità montana Monti Reventino Tiriolo Mancuso}} * {{ill|Bregu i Feakëve|it|Costa dei Feaci}} * {{ill|Dioqeza e Lamezia Terme|it|Diocesi di Lamezia Terme}} * {{ill|Gjiri i Sant'Eufemia|it|Golfo di Sant'Eufemia}} * {{ill|Liqeni La Vota|it|Lago La Vota}} * {{ill|Mali Mancuso|it|Monte Mancuso}} * {{ill|Fusha e Sant'Eufemia|it|Piana di Sant'Eufemia}} * {{ill|Stacioni i Gizzeria Lido|it|Stazione di Gizzeria Lido}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.comune.gizzeria.cz.it/it Faqja zyrtare e Komunës] {{Commonskat|Gizzeria|Gizzerian}} {{Authority control}} [[Kategoria:Vendbanime arbëreshe]] 0cogquv2sstcs7uk2047rxrebw3g4sm 1 407614 3058382 3056356 2026-10-20T02:54:01Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3058382 wikitext text/x-wiki == Përkthim == {{Përkthyer nga|it|Gizzeria|6 tetor 2025|147109344}} [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 11 tetor 2026 22:44 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jacari]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3058381 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250610120720/https://www.migrationheritage.nsw.gov.au/sempreconte/sempreconte-intro/index.html për lidhjen https://www.migrationheritage.nsw.gov.au/sempreconte/sempreconte-intro/index.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250914082040/https://www.migrationheritage.nsw.gov.au/publications/sempre-con-te-always-with-you-book/index.html për lidhjen https://www.migrationheritage.nsw.gov.au/publications/sempre-con-te-always-with-you-book/index.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250914082040/https://www.migrationheritage.nsw.gov.au/publications/sempre-con-te-always-with-you-book/index.html për lidhjen https://www.migrationheritage.nsw.gov.au/publications/sempre-con-te-always-with-you-book/index.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 tetor 2026 04:54 (CEST) te5i797m22xf813tz0qwgy45u0g934q 828 407645 3058312 3058249 2026-10-19T22:30:00Z Klein Muçi 52109 Kur nuk zgjidhet asnjë skedë: me radhë fotografia e ditës, një regjistrim zanor dhe një video e Commons-it, secila një herë para se të përsëritet; kartat e javëve tregojnë një luajtës të vogël të videos ose emrin e regjistrimit zanor — përmes Claude AI 3058312 Scribunto text/plain -- Module:Showcase of the week -- Builds the "Vitrina e javës" card on the Main Page (Faqja kryesore), as Module:Article of the week builds the -- article of the week: a file of the week, a picture, a video or a sound. For the current week: -- 1. If the first line of the week page (e.g. "Wikipedia:Vitrina e javës/2026/42") names a file, the card shows it -- (a video or a sound with the player of the wiki), with the rest of the page as its caption. -- 2. If the week page is written out in full (a gallery, a table…), it is shown as it is. -- 3. If there is no week page, or its file does not exist, the card shows what Wikimedia Commons features, the -- three kinds in turn, one a week, each once before any comes again (DAILY): the picture of the day of the -- Monday, which is always one of its featured pictures; a sound recording from its media of the day; a video -- from its media of the day. A module cannot read Commons, so the card holds a place for the file with the date -- of the Monday (class "potw-commons", data-potd="2026-10-26", data-sound="2026-11-02" or -- data-video="2026-11-09"), and MediaWiki:Showcase-of-the-week.js puts the file there: the picture from the -- wiki's own feed of featured content (/api/rest_v1/feed/featured/2026/10/26); the sound or the video from the -- media of the day of Commons (Template:Motd/2026-11-02), the first of its kind in the three weeks from the -- Monday on, until the next week of its kind (or, when there is none, the latest one before it that no earlier -- week took, so that none comes twice), in the player of the wiki; each with its caption when Commons has one in -- Albanian, and its date in the note. MediaWiki:Common.js and MediaWiki:Mobile.js load that script on the pages -- that hold such a place. Without scripts the card shows a link to the files of the day instead. Nothing is kept -- in a table, and no robot is needed. -- Usage: {{#invoke:Showcase of the week|main}} -- For Wikipedia:Vitrina e javës: {{#invoke:Showcase of the week|nextFree}} gives the next week without a page -- ("2026/43"), for the form; {{#invoke:Showcase of the week|window}}, in the section "dritare" of the page, shows the -- next four weeks as cards, and Kuvendi shows that section as its window (Moduli:WindowSections); -- {{#invoke:Showcase of the week|years}} links to the categories of the week pages of each year, and to the years of -- "Fotografia e ditës", the picture of the day that the Main Page had from 2011 to 2022. On each week page, -- {{Showcase of the week page}} ({{#invoke:Showcase of the week|page}}) draws its head. The functions of the weeks -- are those of Module:Article of the week, and the cards and the heads of the week pages have its styles. local p = {} -- Week pages are named after the ISO year and week number, as in {{#timel:o}}/{{LOCALWEEK}} local WEEK_PREFIX = 'Wikipedia:Vitrina e javës/' -- The page of the showcase of the week, whose section "dritare" holds the window local HOME = 'Wikipedia:Vitrina e javës' -- What Commons features, the kinds that the weeks without a choice take in turn, one a week: the picture of the day, -- a sound recording and a video from the media of the day. For each: the attribute of the place in the card (it -- holds the date of the Monday), the main page of the kind on Commons and, for the picture, the page of a date -- (that of the sound and the video is found by MediaWiki:Showcase-of-the-week.js), and what the card calls it in -- the forms the sentences need: as the subject, the article that follows it ("fotografia e ditës e Commons", -- "regjistrimi zanor i ditës i Commons") and as the object. local DAILY = { { key = 'potd', day = 'commons:Template:Potd/', home = 'commons:Commons:Picture of the day', name = 'fotografia e ditës', of = 'e', object = 'fotografinë e ditës' }, { key = 'sound', home = 'commons:Commons:Media of the day', name = 'regjistrimi zanor i ditës', of = 'i', object = 'regjistrimin zanor të ditës' }, { key = 'video', home = 'commons:Commons:Media of the day', name = 'videoja e ditës', of = 'e', object = 'videon e ditës' }, } -- The icon before the name of a sound recording in the card of a week, and the longest name it shows in full -- (as MediaWiki:Showcase-of-the-week.js) local SOUND_ICON = 'OOjs UI icon volumeUp-ltr.svg' local NAME_MAX = 60 -- The Monday (at noon) of the week that takes the first kind, 2026/41; the weeks after it take the kinds in turn, -- counted in weeks, so that the turn goes on from one year to the next whether a year has 52 weeks or 53 local DAILY_FIRST = os.time{ year = 2026, month = 10, day = 5, hour = 12 } -- The size of a picture or a video on the Main Page: it fits in this box and is made smaller on narrow screens -- (MediaWiki:Showcase-of-the-week.js fits the picture of the day of Commons in the same box); a sound has a player as -- wide as SOUND_SIZE local SIZE = '800x500px' local SOUND_SIZE = '400px' -- The first year with week pages, and the category of the week pages of a year local FIRST_YEAR = 2026 local function yearCategory(year) return 'Vitrina e javës ' .. year end -- The picture of the day that the Main Page had before the showcase of the week (2011–2022), and the pages of its -- years: its yearly archive where there is one, otherwise the list of its daily pages of that year. It ended in 2022, -- so the list does not change. local OLDER = { home = 'Wikipedia:Faqja kryesore/Fotografia e ditës', label = 'Fotografia e ditës', prefix = 'Wikipedia:Faqja kryesore/Fotografia e ditës/', archive = { [2011] = true, [2019] = true, [2020] = true, [2022] = true }, first = 2011, last = 2022 } local DAY, WEEK = 86400, 7 * 86400 local MONTHS = { 'janar', 'shkurt', 'mars', 'prill', 'maj', 'qershor', 'korrik', 'gusht', 'shtator', 'tetor', 'nëntor', 'dhjetor' } -- The file namespace and its other names, and the words that are options of a file link, not its caption local FILE_NAMES = { 'Skeda', 'File', 'Figura', 'Image', 'Foto' } local OPTIONS = { thumb = true, thumbnail = true, parapamje = true, ['miniaturë'] = true, frame = true, framed = true, frameless = true, border = true, left = true, right = true, center = true, centre = true, none = true, majtas = true, djathtas = true, ['qendër'] = true, qender = true, upright = true, baseline = true, middle = true, sub = true, super = true, top = true, ['text-top'] = true, bottom = true, ['text-bottom'] = true } -- The extensions of the files that the card can show: pictures, and the videos and sounds that the wiki plays local PICTURES = { jpg = true, jpeg = true, png = true, gif = true, svg = true, tif = true, tiff = true, webp = true } local PLAYED = { webm = true, ogv = true, mpg = true, mpeg = true, ogg = true, oga = true, opus = true, mp3 = true, wav = true, flac = true, mid = true, midi = true } local function noon(year, month, day) return os.time{ year = year, month = month, day = day, hour = 12 } end -- Monday (at noon) of the week that contains the time t local function mondayOf(t) local d = os.date('!*t', t) return noon(d.year, d.month, d.day) - ((d.wday + 5) % 7) * DAY end -- Monday of the current week, in the wiki's local time local function thisMonday(frame) local function get(code) return tonumber(frame:callParserFunction('#timel', code)) end return mondayOf(noon(get('Y'), get('n'), get('j'))) end -- Monday (at noon) of the given ISO week: week 1 is the one with 4 January in it local function mondayOfWeek(year, week) return mondayOf(noon(year, 1, 4)) + (week - 1) * WEEK end -- The text of a week page without what is not the choice itself: comments, <noinclude> parts, category links and -- the head of the page ({{Showcase of the week page}}, or {{Image of the week page}} as it was called before) local function bare(text) text = text:gsub('<noinclude>.-</noinclude>', ''):gsub('<!%-%-.-%-%->', '') text = text:gsub('%[%[%s*[KkCc]ategor[a-z]*%s*:[^%]]*%]%]', '') text = text:gsub('{{%s*[Ss]howcase of the week page%s*}}', ''):gsub('{{%s*[Ii]mage of the week page%s*}}', '') return mw.text.trim(text) end -- The page of the given (ISO) year and week, and its text (nil if there is no page). A week number written with a -- leading zero ("2026/05") is found too; a page that holds nothing but comments, categories and the head of the -- page counts as no page. local function weekText(year, week) local names = { WEEK_PREFIX .. year .. '/' .. week } if week < 10 then table.insert(names, WEEK_PREFIX .. year .. '/0' .. week) end for _, name in ipairs(names) do local page = mw.title.new(name) local text = page and page:getContent() if text and bare(text) ~= '' then return name, text end end return names[1], nil end -- The week page for the week that starts on the given Monday, and its text (nil if there is no page) local function weekPageText(frame, monday) local function get(code) return frame:callParserFunction('#time', code, '@' .. monday) end return weekText(get('o'), tonumber(get('W'))) end -- The end of the link or call that opens at "start" ('[[' or '{{'), counting the ones inside it local function closing(text, start) local depth, i = 0, start while i < #text do local two = text:sub(i, i + 1) if two == '[[' or two == '{{' then depth, i = depth + 1, i + 2 elseif two == ']]' or two == '}}' then depth, i = depth - 1, i + 2 if depth == 0 then return i - 1 end else i = i + 1 end end return #text end -- The parts of a link or a call (the text between [[ ]] or {{ }}), split at the bars that are not inside an inner -- link or call local function split(inner) local parts, depth, start, i = {}, 0, 1, 1 while i <= #inner do local two = inner:sub(i, i + 1) if two == '[[' or two == '{{' then depth, i = depth + 1, i + 2 elseif (two == ']]' or two == '}}') and depth > 0 then depth, i = depth - 1, i + 2 elseif inner:sub(i, i) == '|' and depth == 0 then table.insert(parts, inner:sub(start, i - 1)) start, i = i + 1, i + 1 else i = i + 1 end end table.insert(parts, inner:sub(start)) return parts end -- Whether a part of a file link is one of its options (a size, a place, a frame, alt=, link=…), not its caption local function isOption(part) part = mw.ustring.lower(mw.text.trim(part)) return OPTIONS[part] or part:find('^%d*x?%d+%s*px$') or part:find('^upright') or part:find('^[%a_]+%s*=') ~= nil end -- The name of a file without its namespace ("Skeda:Emri.jpg" → "Emri.jpg"), or nil if it is not one local function withoutNamespace(name) name = mw.text.trim(name or '') for _, ns in ipairs(FILE_NAMES) do local first = ns:sub(1, 1) local rest = name:match('^[' .. first:upper() .. first:lower() .. ']' .. ns:sub(2) .. '%s*:%s*(.+)$') if rest then return mw.text.trim(rest) end end return name end -- The first file link of a text ([[Skeda:…]] or one of the other names): where it starts, or nil local function firstFileLink(text) local best for _, ns in ipairs(FILE_NAMES) do local first = ns:sub(1, 1) local s = text:find('%[%[%s*[' .. first:upper() .. first:lower() .. ']' .. ns:sub(2) .. '%s*:') if s and (not best or s < best) then best = s end end return best end -- The file and the caption of the file link that starts at "s" local function fileLink(text, s) local parts = split(text:sub(s + 2, closing(text, s) - 2)) local file = withoutNamespace(parts[1]) local caption = '' for i = 2, #parts do local part = mw.text.trim(parts[i]) if part ~= '' and not isOption(part) then caption = part end end return file, caption end -- The file of the first line of a week page and its caption (the rest of the page, or the caption of the link): -- "Skeda:Emri.jpg", "[[Skeda:Emri.jpg|Përshkrimi]]" or "Emri.jpg". nil if the first line does not name a picture, a -- video or a sound (the page is then written out in full). local function chosenFile(text) text = bare(text) local first, rest = text:match('^([^\n]*)\n?(.*)$') first = mw.text.trim(first or '') local file, caption if first:find('^%[%[') and first:find('%]%]$') then local s = firstFileLink(first) if s ~= 1 then return nil end file, caption = fileLink(first, 1) else file = withoutNamespace(first) end local extension = file:match('%.(%w+)$') extension = extension and mw.ustring.lower(extension) if file == '' or file:find('[%[%]{}|<>\n]') or not extension or not (PICTURES[extension] or PLAYED[extension]) then return nil end rest = mw.text.trim(rest or '') return file, rest ~= '' and rest or caption or '' end -- What the file is, if it exists (here or on Commons): 'picture', 'video' or 'sound' (a sound has no size; an Ogg -- file can be either). nil if it does not exist. local function fileKind(name) local title = mw.title.new(name, 'File') local file = title and title.file if not (file and file.exists) then return nil end if PICTURES[mw.ustring.lower(name:match('%.(%w+)$') or '')] then return 'picture' end return (file.width or 0) > 0 and 'video' or 'sound' end -- What Commons features that the week that starts on the given Monday takes, when it has no choice (DAILY) local function dailyOf(monday) return DAILY[math.floor((monday - DAILY_FIRST) / WEEK + 0.5) % #DAILY + 1] end -- Decides what to show in the week that starts on the given Monday. Returns a table with: -- mode: 'file' (a file named on the week page), 'page' (week page written out in full) or 'commons' (what Commons -- features on the Monday of the week, "day": "daily" says which kind, see DAILY) -- page (the week page), exists (whether it exists), and file, kind (see fileKind) and caption for a file named on -- the week page local function choose(frame, monday) local page, text = weekPageText(frame, monday) if text then local file, caption = chosenFile(text) if not file then return { mode = 'page', page = page, exists = true, text = text } end local kind = fileKind(file) if kind then return { mode = 'file', file = file, kind = kind, caption = caption, page = page, exists = true } end -- the file does not exist: the picture of the day of Commons, as for a week without a page end return { mode = 'commons', day = monday, daily = dailyOf(monday), page = page, exists = text ~= nil } end -- The text with links to pages that don't exist yet turned into plain text (no red links on the Main Page) local function withoutRedLinks(text) return (text:gsub('%[(%b[])%]', function (link) local inside = link:sub(2, -2) local target, label = inside:match('^([^|]*)|(.*)$') target = mw.text.trim(target or inside) local t = not target:find('^#') and mw.title.new(target) if not t or t.isExternal or t.namespace == 6 or t.namespace == 14 or t.exists then return nil end return label and label ~= '' and label or target end)) end -- Roughly the text a reader sees, for the alternative text of the picture local function plain(wikitext) local t = wikitext:gsub('%[%[[^%]|]*|([^%]]*)%]%]', '%1'):gsub('%[%[([^%]]*)%]%]', '%1') t = t:gsub('%[%a+://%S+%s*([^%]]*)%]', '%1'):gsub("'''?", ''):gsub('<[^>]*>', ''):gsub('{%b{}}', '') t = mw.text.trim((t:gsub('[|%[%]]', ' '):gsub('%s+', ' '))) if mw.ustring.len(t) > 200 then t = mw.ustring.sub(t, 1, 199) .. '…' end return t end -- The name of a file as a title: without "_" and without its extension; with "max", a longer one is cut after a -- word, with "…" local function fileTitle(file, max) local name = (file:gsub('_', ' '):gsub('%.%w+$', '')) if max and mw.ustring.len(name) > max then local head = mw.ustring.sub(name, 1, max - 1) local cut = mw.ustring.find(head, ' [^ ]*$') if cut and cut > max / 2 then head = mw.ustring.sub(head, 1, cut - 1) end name = mw.ustring.gsub(head, '[%s,;:.–-]+$', '') .. '…' end return name end -- A day in words: "12 tetor 2026" local function dayText(t) local d = os.date('!*t', t) return d.day .. ' ' .. MONTHS[d.month] .. ' ' .. d.year end -- A day as Commons names its pictures of the day: "2026-10-12" local function isoDay(t) return os.date('!%Y-%m-%d', t) end -- The card: the file and its caption (a video or a sound in the player of the wiki); for a week without a chosen file, -- the place of the file of the day of Commons (filled by MediaWiki:Showcase-of-the-week.js) and the note, in two -- forms: the one for readers whose browser runs the script, and the link to the file for the others -- (Stampa:Vitrina e javës/styles.css shows one of the two) local function card(frame, choice) if choice.mode == 'commons' then local day, daily = isoDay(choice.day), choice.daily local nojs = daily.day and string.format('[[%s%s|%s]] të Wikimedia Commons për datën %s', daily.day, day, daily.object, dayText(choice.day)) or string.format('[[%s|skedat multimediale të ditës]] të Wikimedia Commons', daily.home) return table.concat({ string.format('<div class="mp-potw potw-commons potw-%s" data-%s="%s">', daily.key, daily.key, day), '<div class="mp-potw-image potw-commons-image"></div>', string.format('<div class="mp-potw-auto potw-js">Për këtë javë nuk është zgjedhur asnjë skedë, ndaj po shfaqet ' .. '[[%s|%s]] %s Wikimedia Commons për datën <span class="potw-date">%s</span>.</div>', daily.home, daily.name, daily.of, dayText(choice.day)), '<div class="mp-potw-auto potw-nojs">Për këtë javë nuk është zgjedhur asnjë skedë. Shihni ' .. nojs .. '.</div>', '</div>', }, '\n') end local caption = mw.text.trim(choice.caption or '') local kind = choice.kind or 'picture' -- the alternative text of a picture; a player has the name of its file local options = SIZE if kind == 'picture' then options = SIZE .. '|alt=' .. (caption ~= '' and plain(caption) or choice.file:gsub('%.%w+$', '')) elseif kind == 'sound' then options = SOUND_SIZE end local parts = { '<div class="mp-potw">' } -- a sound without a caption has its name above its player, which shows nothing of it if kind == 'sound' and caption == '' then table.insert(parts, string.format('<div class="mp-potw-title">[[:File:%s|%s]]</div>', choice.file, fileTitle(choice.file))) end table.insert(parts, string.format('<div class="mp-potw-image mp-potw-%s">[[File:%s|%s]]</div>', kind, choice.file, options)) if caption ~= '' then table.insert(parts, '<div class="mp-potw-caption">' .. withoutRedLinks(caption) .. '</div>') end table.insert(parts, '</div>') return table.concat(parts, '\n') end -- {{#invoke:Showcase of the week|main}}: the card for the current week function p.main(frame) local choice = choose(frame, thisMonday(frame)) if choice.mode == 'page' then return frame:expandTemplate{ title = choice.page } end return card(frame, choice) end -- {{#invoke:Showcase of the week|nextFree}}: the next week, from next Monday on, that has no page yet ("2026/43") function p.nextFree(frame) local first = thisMonday(frame) for i = 1, 52 do local page, text = weekPageText(frame, first + i * WEEK) if not text then return page:sub(#WEEK_PREFIX + 1) end end return '' end -- The dates of the week that starts on the given Monday: "5–11 tetor 2026", "28 shtator – 4 tetor 2026" local function weekDates(frame, monday) local function date(t, code) return frame:callParserFunction('#time', code, '@' .. t) end local sunday = monday + 6 * DAY if date(monday, 'Y') ~= date(sunday, 'Y') then return date(monday, 'j F Y') .. ' – ' .. date(sunday, 'j F Y') elseif date(monday, 'n') ~= date(sunday, 'n') then return date(monday, 'j F') .. ' – ' .. date(sunday, 'j F Y') end return date(monday, 'j') .. '–' .. date(sunday, 'j F Y') end -- A small picture of a week's choice, for its card in the window: a picture, linked to the page of its file; a video -- as a small player, which shows its first frame; a sound as its name after the icon of a loudspeaker, linked to the -- page of its file. For the file of the day of Commons, an empty place with the date of the Monday, which -- MediaWiki:Showcase-of-the-week.js fills in the same way. local function thumbnail(file, kind) if kind == 'sound' then return string.format('<span class="window-ij-sound">[[File:%s|16px|link=|alt=|class=skin-invert]] ' .. '[[:File:%s|%s]]</span>', SOUND_ICON, file, fileTitle(file, NAME_MAX)) end return string.format('<span class="window-ij-thumb window-ij-%s">[[File:%s|120x80px|link=File:%s|alt=]]</span>', kind, file, file) end local function commonsThumbnail(day, daily) return string.format('<span class="window-ij-thumb potw-commons potw-commons-thumb potw-%s" data-%s="%s"></span>', daily.key, daily.key, isoDay(day)) end -- The names of the next four weeks, for their cards local WINDOW_WEEKS = { 'Kjo javë', 'Java e ardhshme', 'Pas dy javësh', 'Pas tri javësh' } -- The next four weeks as cards, as those of the article of the week: a week with a file (chosen by hand, on its -- page) is green, with a small copy of the picture and a quiet button to the page of the week ("Shihni parapamjen"); -- a week without one is amber, with the file of the day of Commons that the Main Page shows in its place and a -- button that opens the page of the week to choose one. local function weekCards(frame) local monday = thisMonday(frame) local cards = {} for i, label in ipairs(WINDOW_WEEKS) do local week = monday + (i - 1) * WEEK local choice = choose(frame, week) local chosen = choice.mode == 'file' or choice.mode == 'page' local parts = { string.format('<div class="window-aj-when">%s<span class="window-aj-id">%s</span></div>', label, choice.page:sub(#WEEK_PREFIX + 1)), '<div class="window-aj-dates">' .. weekDates(frame, week) .. '</div>', } if chosen then local shown = choice.mode == 'file' and thumbnail(choice.file, choice.kind) or '[[' .. choice.page .. '|faqe e shkruar e plotë]]' table.insert(parts, '<div class="window-aj-pick"><div class="window-aj-state">Është zgjedhur skeda:</div>' .. '<div class="window-aj-article">' .. shown .. '</div></div>') table.insert(parts, string.format('<div class="window-aj-button window-aj-button-quiet plainlinks" title="%s">[%s Shihni parapamjen]</div>', 'Faqja e kësaj jave: tregon si do të shfaqet skeda në faqen kryesore. Aty mund ta ndryshoni.', mw.title.new(choice.page):fullUrl())) else local daily = choice.daily local pick = '<div class="window-aj-state">Nuk është zgjedhur një skedë</div>' .. string.format('<div class="window-aj-fallback">%s si zëvendësim [[%s|%s]] %s Commons për datën ' .. '<span class="potw-date">%s</span>%s</div>', i == 1 and 'Po shfaqet' or 'Do të shfaqet', daily.day and daily.day .. isoDay(week) or daily.home, daily.name, daily.of, dayText(week), choice.exists and ' (skeda te faqja e javës nuk ekziston)' or '') .. commonsThumbnail(week, daily) table.insert(parts, '<div class="window-aj-pick">' .. pick .. '</div>') local url = mw.title.new(choice.page):fullUrl({ action = 'edit', preload = WEEK_PREFIX .. 'InputInit' }) table.insert(parts, string.format('<div class="window-aj-button plainlinks" title="%s">[%s Zgjidhni një skedë]</div>', 'Hap faqen e kësaj jave, ku shkruani emrin e skedës dhe përshkrimin e saj.', url)) end table.insert(cards, string.format('<div class="window-aj-week %s">%s</div>', chosen and 'window-aj-chosen' or 'window-aj-auto', table.concat(parts))) end return '<div class="window-aj-weeks">' .. table.concat(cards) .. '</div>' end -- {{#invoke:Showcase of the week|window}}: the cards of the next four weeks, in the section "dritare" of -- Wikipedia:Vitrina e javës, which Kuvendi shows as its window (Moduli:WindowSections, where the badge counts the -- amber cards). Away from Wikipedia:Vitrina e javës (on Kuvendi), the cards come under a head: the aim of the week -- pages and, on its right, the link to their guidelines. function p.window(frame) local weeks = weekCards(frame) if mw.title.getCurrentTitle().prefixedText == HOME then return weeks end return '<div class="window-aj-head"><div class="window-aj-intro"><b>Synimi është që çdo javë të ketë ' .. 'një skedë multimediale të zgjedhur nga komuniteti.</b> Kur për një javë nuk zgjidhet asnjë, ' .. 'faqja kryesore shfaq vetë, me radhë, fotografinë e ditës, një regjistrim zanor ose një video nga skedat ' .. 'multimediale të ditës të Wikimedia Commons.</div>' .. '<div class="window-aj-more">[[' .. HOME .. '|Udhëzime]]</div></div>' .. weeks end -- {{#invoke:Showcase of the week|years}}: links to the categories of the week pages of each year, from the first to -- the next one ("2026 · 2027"), for the archive box of Wikipedia:Vitrina e javës; a year without pages is left out, -- and before the first week page the box says "ende asnjë". Under them, on a line of their own, the years of the -- picture of the day that came before it, each linked to its archive. function p.years(frame) local links = {} for year = FIRST_YEAR, tonumber(frame:callParserFunction('#timel', 'o')) + 1 do if mw.site.stats.pagesInCategory(yearCategory(year), 'pages') > 0 then table.insert(links, string.format('[[:Kategoria:%s|%d]]', yearCategory(year), year)) end end local older = {} for year = OLDER.first, OLDER.last do table.insert(older, OLDER.archive[year] and string.format('[[%sArkivi/%d|%d]]', OLDER.prefix, year, year) or string.format('[[Special:PrefixIndex/%s%d/|%d]]', OLDER.prefix, year, year)) end -- before the first week page, the box says so (an empty list would show the archives of the page instead) return '<span class="hub-archives-years">' .. (#links > 0 and table.concat(links, ' · ') or "''ende asnjë''") .. '</span><span class="hub-archives-older">[[' .. OLDER.home .. '|' .. OLDER.label .. ']]: ' .. table.concat(older, ' · ') .. '</span>' end -- The card of a choice as the Main Page shows it, in the frame of the template {{Vitrina e javës}} local function mainPageCard(frame, choice) local function styles(src) return frame:extensionTag{ name = 'templatestyles', args = { src = src } } end return styles('Stampa:Faqja kryesore/styles.css') .. styles('Stampa:Vitrina e javës/styles.css') .. '<div class="mp-card-inner mp-potw-card"><div class="mp-card-heading">[[File:HSBild.svg|40px|link=|alt=]] ' .. '<div class="mp-card-title" role="heading" aria-level="2">Vitrina e javës</div></div>' .. '<div class="mp-card-body">\n' .. card(frame, choice) .. '\n</div></div>' end -- {{Showcase of the week page}} ({{#invoke:Showcase of the week|page}}), at the top of each week page, drawn as the card of -- its week on Wikipedia:Vitrina e javës, in large, as the week pages of the article of the week: the week and its -- dates between links to the weeks around it; what the Main Page shows that week (green with a chosen file, amber -- without one, blue for a page written out in full); its card as it will look there; at the foot, the ways back; and -- the category of the year ("Kategoria:Vitrina e javës 2026", sorted by week). Anywhere else it gives nothing. function p.page(frame) local here = mw.title.getCurrentTitle().prefixedText local year, week = here:match('^' .. WEEK_PREFIX:gsub('%p', '%%%0') .. '(%d%d%d%d)/(%d%d?)$') if not year then return '' end year, week = tonumber(year), tonumber(week) local monday = mondayOfWeek(year, week) local function weekLink(t, before) local y = tonumber(frame:callParserFunction('#time', 'o', '@' .. t)) local w = tonumber(frame:callParserFunction('#time', 'W', '@' .. t)) local label = 'Java ' .. w .. (y ~= year and (' e vitit ' .. y) or '') label = before and ('← ' .. label) or (label .. ' →') local name, text = weekText(y, w) if text then return string.format('[[%s|%s]]', name, label) end -- a week without a page: the link opens a new page with the text of the form (InputInit) return string.format('<span class="plainlinks">[%s %s]</span>', mw.title.new(name):fullUrl({ action = 'edit', preload = WEEK_PREFIX .. 'InputInit' }), label) end local choice = choose(frame, monday) local kind, label, detail if choice.mode == 'file' then kind, label, detail = 'chosen', 'Është zgjedhur skeda:', string.format('[[:File:%s|%s]]', choice.file, (choice.file:gsub('_', ' '))) elseif choice.mode == 'page' then kind, label, detail = 'written', 'Kjo faqe është shkruar e plotë', 'Faqja kryesore e shfaq ashtu siç është.' else kind = 'auto' label = choice.exists and 'Skeda e shkruar këtu nuk ekziston' or 'Ende nuk është zgjedhur një skedë' local daily = choice.daily detail = daily.day and string.format('Faqja kryesore do të shfaqë vetë [[%s%s|%s]] të Wikimedia Commons për ' .. 'datën %s.', daily.day, isoDay(monday), daily.object, dayText(monday)) or string.format('Faqja kryesore do të shfaqë vetë [[%s|%s]] të Wikimedia Commons për një ditë nga %s deri ' .. 'më %s (ose më herët, kur këto ditë nuk kanë asnjë).', daily.home, daily.object, dayText(monday), dayText(monday + 20 * DAY)) end local html = { frame:extensionTag{ name = 'templatestyles', args = { src = 'Wikipedia:Artikulli i javës/styles.css' } }, string.format('<div class="aj-week-page aj-week-%s%s">', kind, choice.mode == 'file' and ' aj-week-title-only' or ''), '<div class="aj-week-head">', '<div class="aj-week-prev">' .. weekLink(monday - WEEK, true) .. '</div>', string.format('<div class="aj-week-title">Java %d e vitit %d<div class="aj-week-dates">%s</div></div>', week, year, weekDates(frame, monday)), '<div class="aj-week-next">' .. weekLink(monday + WEEK, false) .. '</div>', '</div>', '<div class="aj-week-body">', string.format('<div class="aj-week-pick"><div class="aj-week-state">%s</div><div class="aj-week-%s">%s</div></div>', label, kind == 'chosen' and 'article' or 'detail', detail), } if choice.mode ~= 'page' then table.insert(html, '<div class="aj-week-caption">Kështu do të shfaqet në faqen kryesore:</div>') table.insert(html, '<div class="aj-week-preview">' .. mainPageCard(frame, choice) .. '</div>') end table.insert(html, '</div>') table.insert(html, string.format('<div class="aj-week-foot"><span>[[%s|← Vitrina e javës]]</span>' .. '<span>[[:Kategoria:%s|Javët e vitit %d]]</span></div></div>', HOME, yearCategory(year), year)) table.insert(html, string.format('[[Kategoria:%s|%02d]]', yearCategory(year), week)) return table.concat(html) end return p ejmz4mlbavt1fy0ik9whsv6g1krxd6d 828 407646 3058313 3058250 2026-10-19T22:30:08Z Klein Muçi 52109 Dokumentimi: tri llojet me radhë dhe si zgjidhen regjistrimi zanor dhe videoja — përmes Claude AI 3058313 wikitext text/x-wiki Ky modul ndërton kartën "Vitrina e javës" të [[Faqja kryesore|faqes kryesore]] dhe faqet e javëve të [[Wikipedia:Vitrina e javës]], ashtu si [[Moduli:Article of the week]] për artikullin e javës: çdo javë një skedë, një fotografi, një video ose një regjistrim zanor. Java ndërron të hënën, në orën e wikit. == Si zgjidhet skeda == * '''Me dorë.''' Faqja e javës (<code>Wikipedia:Vitrina e javës/VITI/JAVA</code>, p.sh. <code>Wikipedia:Vitrina e javës/2026/43</code>, sipas numërimit ISO të javëve) ka në rreshtin e parë emrin e skedës (<code>Skeda:Emri.jpg</code>, <code><nowiki>[[Skeda:Emri.jpg]]</nowiki></code> ose vetëm <code>Emri.jpg</code>) dhe në rreshtat pas tij përshkrimin e saj. Skeda mund të jetë nga Wikimedia Commons ose e ngarkuar këtu. Një fotografi del sa e lejon karta (brenda 800 × 500 pikselëve); një video ose një regjistrim zanor (webm, ogv, mpg, ogg, oga, opus, mp3, wav, flac, mid) del me luajtësin e wikit, që e luan aty për aty. * '''Faqe e shkruar e plotë.''' Kur rreshti i parë nuk është emër skede (p.sh. faqja nis me një galeri), faqja kryesore e shfaq faqen e javës ashtu siç është. * '''Automatikisht.''' Kur java nuk ka faqe, ose skeda e saj nuk ekziston, karta shfaq vetë një nga tri llojet e skedave që paraqet Wikimedia Commons, me radhë, një javë secilin, që secili të vijë një herë para se të përsëritet ndonjë: [[commons:Commons:Picture of the day|fotografinë e ditës]] për të hënën e asaj jave, gjithmonë një nga [[commons:Commons:Featured pictures|fotografitë e përkryera]] të Commons-it; një regjistrim zanor; një video. Regjistrimi zanor dhe videoja vijnë nga [[commons:Commons:Media of the day|skedat multimediale të ditës]] dhe luhen aty për aty. Radha numërohet në javë nga java 2026/41, që mori fotografinë e ditës (2026/42 një regjistrim zanor, 2026/43 një video), dhe vazhdon edhe pas një viti me 52 ose 53 javë: ** një modul nuk mund ta lexojë Commons-in, ndaj karta lë një vend me datën e së hënës (<code><nowiki><div class="potw-commons potw-potd" data-potd="2026-10-26"></nowiki></code>, ose <code>potw-sound</code> me <code>data-sound</code>, <code>potw-video</code> me <code>data-video</code>) dhe skripti [[MediaWiki:Showcase-of-the-week.js]] e mbush: fotografinë e ditës nga burimi i përmbajtjes së zgjedhur i vetë wikit (<code>/api/rest_v1/feed/featured/2026/10/26</code>); regjistrimin zanor ose videon nga skedat multimediale të ditës të Commons-it (<code>Template:Motd/2026-11-03</code>), me luajtësin e vetë wikit, si një skedë të zgjedhur me dorë; [[MediaWiki:Common.js]] dhe [[MediaWiki:Mobile.js]] e ngarkojnë skriptin vetëm në faqet që kanë një vend të tillë; ** një javë e regjistrimit zanor ose e videos merr skedën e parë të atij lloji në tri javët nga e hëna e saj e tutje, deri te java tjetër e atij lloji; të tjerat e atyre ditëve mbahen për javët që nuk kanë asnjë (regjistrimet zanore janë të rralla, disa muaj nuk kanë asnjë): një javë e tillë merr më të voninë e mbajtur para saj që nuk e ka marrë një javë tjetër, ndaj asnjë nuk del dy herë; data e saj del në shënim; ** përshkrimi del kur Commons e ka në shqip (<code>Template:Potd/2026-10-26 (sq)</code> ose <code>Template:Motd/2026-11-03 (sq)</code> në Commons); përndryshe karta tregon vetëm skedën, që të çon te faqja e saj, dhe një regjistrim zanor ka emrin e vet mbi luajtës; ** pa skripte, ose kur skeda nuk merret dot, karta tregon një lidhje te skedat e ditës në Commons; ** nuk ka asnjë tabelë për t'u mbajtur dhe asnjë robot. Nën skedën e zgjedhur automatikisht del një shënim i vogël me datën e saj. Te kartat e javëve ([[Wikipedia:Vitrina e javës]] dhe dritarja e Kuvendit) skripti vendos edhe një figurë të vogël për çdo javë pa skedë të zgjedhur: fotografinë e ditës, një luajtës të vogël të videos, që tregon një kuadër të saj, ose emrin e regjistrimit zanor pas ikonës së një altoparlanti (një emër i gjatë shkurtohet). Kështu shfaqen edhe një video ose një regjistrim zanor i zgjedhur me dorë. == Funksionet == {| class="wikitable" ! Funksioni !! Ku përdoret !! Çfarë jep |- | <code>main</code> || [[Stampa:Vitrina e javës]] || kartën e javës për faqen kryesore |- | <code>nextFree</code> || [[Wikipedia:Vitrina e javës]] (formulari) || javën e parë të ardhshme pa faqe, p.sh. "2026/43" |- | <code>window</code> || [[Wikipedia:Vitrina e javës]] (seksioni "dritare") || katër javët e ardhshme si karta; [[Wikipedia:Kuvendi|Kuvendi]] e shfaq këtë seksion në dritaren "Faqja kryesore" ([[Moduli:WindowSections]]), bashkë me artikullin dhe sfidën e javës; distinktivi i dritares numëron javët pa zgjedhje të të tria rubrikave |- | <code>years</code> || [[Wikipedia:Vitrina e javës]] (arkivat) || lidhjet te kategoritë e viteve, p.sh. [[:Kategoria:Vitrina e javës 2026]], dhe poshtë tyre vitet e [[Wikipedia:Faqja kryesore/Fotografia e ditës|Fotografisë së ditës]], rubrikës që faqja kryesore pati nga 2011 deri në 2022 |- | <code>page</code> || {{tl|Showcase of the week page}} || kokën e faqes së javës: java, datat, lidhjet te javët fqinje, çfarë shfaq faqja kryesore, pamjen e kartës dhe kategorinë e vitit |} Stilet: [[Stampa:Vitrina e javës/styles.css]] (karta), [[Wikipedia:Artikulli i javës/styles.css]] (kokat e faqeve të javëve, të përbashkëta me artikullin e javës) dhe [[Moduli:WindowSections/styles.css]] (kartat e javëve). Faqja e javës që lexon faqja kryesore mbrohet bashkë me të (mbrojtje "në kaskadë"), si faqet e javëve të artikullit të javës. 5skj1bo3ppzqit89itqh8d5gd0pmd20 10 407647 3058310 3058231 2026-10-19T22:29:59Z Klein Muçi 52109 Vitrina e javës: emri i regjistrimit zanor mbi luajtës dhe vendi i tij gjatë ngarkimit; hiqen rregullat e përkohshme të skedës multimediale — përmes Claude AI 3058310 sanitized-css text/css /* The showcase of the week (Module:Showcase of the week): the file in the middle of the card, a picture as large as the card allows (it fits in 800 × 500 pixels and becomes smaller on narrow screens), a video or a sound in the player of the wiki, its caption under it, and, for the file of the day of Wikimedia Commons shown when no file is chosen (its picture of the day, a sound or a video of its media of the day, in turn), a small note like that of the article of the week. The body fills the card and its content sits in the middle, so that the card looks balanced beside a taller one in the same row. */ .mp-potw-card { display: flex; flex-direction: column; } .mp-potw-card > .mp-card-body { display: flex; flex: 1 1 auto; flex-direction: column; justify-content: center; } /* The icon of the card: in grey, as the icons of the other cards */ .mp-potw-card > .mp-card-heading img { filter: grayscale(1) contrast(0.75) brightness(1.12); } .mp-potw { display: flex; flex-direction: column; align-items: center; gap: 0.6rem; padding: 0.25rem 0.5rem 0.5rem; text-align: center; } .mp-potw-image { max-width: 100%; } .mp-potw-image img { display: block; max-width: 100%; height: auto; box-shadow: 0 0 0.3rem rgba(0, 0, 0, 0.35); } /* A video fits the card by itself, as a picture; the player of a sound is 400 pixels wide, and narrower on narrow screens. The same for the media of the day of Commons, whose player MediaWiki:Showcase-of-the-week.js puts in the card. */ .mp-potw-sound audio, .mp-potw-sound .mw-tmh-player, .mp-potw-video video, .mp-potw-video .mw-tmh-player { max-width: 100%; } /* The name of a sound without a caption, above its player, which shows nothing of it */ .mp-potw-title { max-width: 46rem; font-weight: 700; line-height: 1.4; overflow-wrap: anywhere; } .mp-potw-caption { max-width: 46rem; line-height: 1.5; } /* The note under an automatic choice: the size, colour and style of the note of the article of the week */ .mp-potw-auto { color: var(--color-subtle, #54595d); font-size: 85%; font-style: italic; } /* The file of the day of Wikimedia Commons, which MediaWiki:Showcase-of-the-week.js puts in its place in the card: the picture of the day, or a sound or a video of the media of the day in the player of the wiki. Of the two notes, the readers whose browser runs scripts see the one that says the file is shown; the others, and everybody when the file cannot be had, the one with the link to it. While the file comes, its place keeps the shape of most pictures, or of the player of a sound, so that the page moves less. */ html.client-js .potw-commons:not(.potw-failed) > .potw-nojs, html.client-nojs .potw-commons > .potw-js, .potw-commons.potw-failed > .potw-js, html.client-nojs .potw-commons-image, .potw-commons.potw-failed .potw-commons-image { display: none; } html.client-js .potw-commons:not(.potw-done):not(.potw-failed) .potw-commons-image { width: 100%; max-width: 750px; max-height: 500px; aspect-ratio: 3 / 2; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); } html.client-js .potw-sound:not(.potw-done):not(.potw-failed) .potw-commons-image { max-width: 400px; height: 32px; aspect-ratio: auto; } /* Mobile size specific styles */ @media (max-width: 600px) { .mp-potw-caption { font-size: 95%; } } 1vae3qyd1bljm36e2uy81lln2bi73bn 10 407648 3058282 3058235 2026-10-19T17:32:49Z Klein Muçi 52109 Karta më e rregullt: të gjitha fjalët e kolonës së majtë nisin në një vijë (ikona e problemit në anë), një vijë e hollë ndan kolonën e butonit; butoni në nivel me artikullin, lidhja e ndihmës në nivel me problemin; shënimi në mes, si te Artikulli dhe Vitrina e javës — përmes Claude AI 3058282 sanitized-css text/css /* The challenge of the week (Module:Challenge of the week), in two columns. On the left, on one edge: the call to help, the article, and what is wrong with it and what to do, with a small icon of the problem in the margin before it. On the right, after a thin line: the button that opens the article for editing, level with the article, and under it, level with what is wrong, a quiet link to a page that shows how. The note of an automatic choice is centred under both, like the notes of the article and the showcase of the week. No background of its own. The body fills the card and its content sits in the middle, so that the card looks balanced beside a taller one in the same row. */ .mp-improve-card { display: flex; flex-direction: column; } .mp-improve-card > .mp-card-body { display: flex; flex: 1 1 auto; flex-direction: column; justify-content: center; } /* The icon of the card: in grey, as the icons of the other cards */ .mp-improve-card > .mp-card-heading img { filter: grayscale(1) contrast(0.75) brightness(1.12); } /* Room on both sides for the icon of the problem, which stands in the margin */ .mp-improve { box-sizing: border-box; width: 100%; max-width: 46rem; margin: 0 auto; padding: 0.5rem 2rem 0.75rem; text-align: left; } /* The text is a grid: three rows in two columns, and the note under them. Each part has its own row and column: in an automatic choice the line of Special:WhatLinksHere leaves words of its own in the grid (see below), and with every cell of these rows taken they go to rows of their own after them, without size. */ .mp-improve-text { display: grid; grid-template-columns: minmax(0, 1fr) auto; column-gap: 2.5rem; } /* The thin line between the two columns, as tall as their three rows, in the middle of the gap */ .mp-improve-text::before { content: ""; grid-row: 1 / 4; grid-column: 2; justify-self: start; margin-left: -1.25rem; border-left: 1px solid var(--border-color-subtle, #c8ccd1); } .mp-improve-lead { grid-row: 1; grid-column: 1; margin-bottom: 0.1rem; color: var(--color-subtle, #54595d); font-size: 90%; } /* The article: large, in the type of the titles of the cards (the bold name of the list of Special:WhatLinksHere for an automatic choice, see below) */ .mp-improve-article, .mp-improve-text > ul > li > bdi { grid-row: 2; grid-column: 1; align-self: center; font-family: 'Linux Libertine', 'Georgia', 'Times', serif; font-size: 22px; line-height: 1.25; } /* What is wrong, and what to do (in bold: it is the call). The icon stands in the margin, so that the words begin where the call and the article begin. */ .mp-improve-issue { display: flex; grid-row: 3; grid-column: 1; align-items: flex-start; gap: 0.5rem; margin: 0.5rem 0 0 calc(-20px - 0.5rem); line-height: 1.5; } /* The icon of the problem: an OOUI icon of 20 pixels, black, made grey by its opacity (class=skin-invert turns it light in night mode), level with the first line of the words */ .mp-improve-icon { flex: 0 0 auto; padding-top: 0.1em; line-height: 0; } .mp-improve-icon img { opacity: 0.45; } .mp-improve-issue-text { min-width: 0; } .mp-improve-task { font-weight: bold; } /* The column on the right: the button, level with the article, centred in the column */ .mp-improve-edit, .mp-improve-auto .mw-whatlinkshere-tools { grid-row: 2; grid-column: 2; align-self: center; justify-self: center; } /* The button that opens the article for editing, in the look of the button "Lexo më shumë" of the article of the week (Stampa:Lexo/styles.css), at its size (14px): by hand a link of its own, in an automatic choice the edit link of Special:WhatLinksHere ("redakto"), whose word gives way to the same words (see below). The link is external by hand, and .plainlinks takes away the padding and the background of external links, hence the !important. */ .mp-improve-edit a, .mp-improve .mw-whatlinkshere-tools a[href*="action=edit"] { display: inline-block; box-sizing: border-box; min-width: 4em; padding: 0.546875em 0.875em !important; border: 1px solid #a1a1a1; border-radius: 2px; background: linear-gradient(to bottom, rgba(230, 241, 253, 0.9), rgba(212, 230, 252, 0.9)) !important; color: #202122 !important; font-size: 14px; font-weight: bold; line-height: 1.286; text-align: center; text-decoration: none; white-space: nowrap; vertical-align: middle; } .mp-improve-edit a:hover, .mp-improve-edit a:focus, .mp-improve .mw-whatlinkshere-tools a[href*="action=edit"]:hover, .mp-improve .mw-whatlinkshere-tools a[href*="action=edit"]:focus { background: linear-gradient(to bottom, rgba(212, 230, 252, 0.9), rgba(230, 241, 253, 0.9)) !important; text-decoration: none; } .mp-improve-edit a:active, .mp-improve .mw-whatlinkshere-tools a[href*="action=edit"]:active { transform: translateY(2px); opacity: 0.7; } /* Night mode: the colours of the button "Lexo më shumë" in night mode */ @media screen { html.skin-theme-clientpref-night .mp-improve-edit a, html.skin-theme-clientpref-night .mp-improve .mw-whatlinkshere-tools a[href*="action=edit"] { border-color: #72777d; background: var(--background-color-interactive, #27292d) !important; color: var(--color-base, #eaecf0) !important; } } @media screen and (prefers-color-scheme: dark) { html.skin-theme-clientpref-os .mp-improve-edit a, html.skin-theme-clientpref-os .mp-improve .mw-whatlinkshere-tools a[href*="action=edit"] { border-color: #72777d; background: var(--background-color-interactive, #27292d) !important; color: var(--color-base, #eaecf0) !important; } } /* The page that shows how: a quiet link under the button, level with what is wrong */ .mp-improve-help { grid-row: 3; grid-column: 2; align-self: start; justify-self: center; padding-top: calc(0.5rem + 0.15em); font-size: 90%; white-space: nowrap; } .mp-improve-help a::after { content: " →"; } /* The note under an automatic choice, and the line of a template that no article carries any more: centred under the two columns, with the size, colour and style of the note of the article of the week */ .mp-improve-note, .mp-improve-empty { grid-row: 4; grid-column: 1 / -1; margin-top: 1rem; color: var(--color-subtle, #54595d); font-size: 85%; font-style: italic; text-align: center; } /* An automatic choice. The list of Special:WhatLinksHere (one article) comes first in the text: "display: contents" lets its parts take their places among the others. The parts after the list are shown only when the list is there; when a template has run out of articles there is no list, and only the line that says so is shown. */ .mp-improve-text > ul, .mp-improve-text > ul > li { display: contents; } .mp-improve-auto .mp-improve-text > div { display: none; } .mp-improve-auto .mp-improve-text > ul ~ div, .mp-improve-auto .mp-improve-text > .mp-improve-empty { display: block; } .mp-improve-auto .mp-improve-text > ul ~ .mp-improve-issue { display: flex; } .mp-improve-auto .mp-improve-text > ul ~ .mp-improve-empty { display: none; } /* Special:WhatLinksHere writes "(përfshirë)" after the name and two tool links in brackets. The line is hidden and without size (visibility hides its words from screen readers too); the name is shown again as a block of its own, and of the tools only the edit link, as the button, with its own words. Its word "redakto" has no size: the words of the button are its "::after", which has the size and the padding of the button, so the link itself has none. */ .mp-improve-text > ul > li { font-size: 0; line-height: 0; visibility: hidden; } .mp-improve-text > ul > li > bdi { display: block; font-weight: bold; visibility: visible; } .mp-improve-auto .mw-whatlinkshere-tools { display: block; } .mp-improve-auto .mw-whatlinkshere-tools a { display: none; } .mp-improve-auto .mw-whatlinkshere-tools a[href*="action=edit"] { display: inline-block; padding: 0 !important; font-size: 0; line-height: 0; visibility: visible; } .mp-improve-auto .mw-whatlinkshere-tools a[href*="action=edit"]::after { content: "Përmirësojeni artikullin"; display: inline-block; padding: 0.546875em 0.875em; font-size: 14px; line-height: 1.286; } /* Narrow screens: one column, without the line; the button and the link under the words */ @media (max-width: 600px) { .mp-improve { padding: 0.5rem 0.25rem 0.75rem calc(20px + 0.75rem); } .mp-improve-text { grid-template-columns: minmax(0, 1fr); } .mp-improve-text::before { display: none; } .mp-improve-article, .mp-improve-text > ul > li > bdi { font-size: 19px; } .mp-improve-edit, .mp-improve-auto .mw-whatlinkshere-tools { grid-row: 4; grid-column: 1; justify-self: start; margin-top: 0.9rem; } .mp-improve-help { grid-row: 5; grid-column: 1; justify-self: start; padding-top: 0.6rem; } .mp-improve-note, .mp-improve-empty { grid-row: 6; } } 1vv3ayzcfz95fetv76qnc1bz3rsjtss 3058319 3058282 2026-10-19T22:33:17Z Klein Muçi 52109 Sfida e javës: pa ikonën e problemit dhe pa vijën ndarëse mes dy kolonave — përmes Claude AI 3058319 sanitized-css text/css /* The challenge of the week (Module:Challenge of the week), in two columns. On the left, on one edge: the call to help, the article, and what is wrong with it and what to do. On the right: the button that opens the article for editing, level with the article, and under it, level with what is wrong, a quiet link to a page that shows how. The note of an automatic choice is centred under both, like the notes of the article and the showcase of the week. No background of its own. The body fills the card and its content sits in the middle, so that the card looks balanced beside a taller one in the same row. */ .mp-improve-card { display: flex; flex-direction: column; } .mp-improve-card > .mp-card-body { display: flex; flex: 1 1 auto; flex-direction: column; justify-content: center; } /* The icon of the card: in grey, as the icons of the other cards */ .mp-improve-card > .mp-card-heading img { filter: grayscale(1) contrast(0.75) brightness(1.12); } .mp-improve { box-sizing: border-box; width: 100%; max-width: 46rem; margin: 0 auto; padding: 0.5rem 1rem 0.75rem; text-align: left; } /* The text is a grid: three rows in two columns, and the note under them. Each part has its own row and column: in an automatic choice the line of Special:WhatLinksHere leaves words of its own in the grid (see below), and with every cell of these rows taken they go to rows of their own after them, without size. */ .mp-improve-text { display: grid; grid-template-columns: minmax(0, 1fr) auto; column-gap: 2.5rem; } .mp-improve-lead { grid-row: 1; grid-column: 1; margin-bottom: 0.1rem; color: var(--color-subtle, #54595d); font-size: 90%; } /* The article: large, in the type of the titles of the cards (the bold name of the list of Special:WhatLinksHere for an automatic choice, see below) */ .mp-improve-article, .mp-improve-text > ul > li > bdi { grid-row: 2; grid-column: 1; align-self: center; font-family: 'Linux Libertine', 'Georgia', 'Times', serif; font-size: 22px; line-height: 1.25; } /* What is wrong, and what to do (in bold: it is the call) */ .mp-improve-issue { grid-row: 3; grid-column: 1; margin-top: 0.5rem; line-height: 1.5; } .mp-improve-task { font-weight: bold; } /* The column on the right: the button, level with the article, centred in the column */ .mp-improve-edit, .mp-improve-auto .mw-whatlinkshere-tools { grid-row: 2; grid-column: 2; align-self: center; justify-self: center; } /* The button that opens the article for editing, in the look of the button "Lexo më shumë" of the article of the week (Stampa:Lexo/styles.css), at its size (14px): by hand a link of its own, in an automatic choice the edit link of Special:WhatLinksHere ("redakto"), whose word gives way to the same words (see below). The link is external by hand, and .plainlinks takes away the padding and the background of external links, hence the !important. */ .mp-improve-edit a, .mp-improve .mw-whatlinkshere-tools a[href*="action=edit"] { display: inline-block; box-sizing: border-box; min-width: 4em; padding: 0.546875em 0.875em !important; border: 1px solid #a1a1a1; border-radius: 2px; background: linear-gradient(to bottom, rgba(230, 241, 253, 0.9), rgba(212, 230, 252, 0.9)) !important; color: #202122 !important; font-size: 14px; font-weight: bold; line-height: 1.286; text-align: center; text-decoration: none; white-space: nowrap; vertical-align: middle; } .mp-improve-edit a:hover, .mp-improve-edit a:focus, .mp-improve .mw-whatlinkshere-tools a[href*="action=edit"]:hover, .mp-improve .mw-whatlinkshere-tools a[href*="action=edit"]:focus { background: linear-gradient(to bottom, rgba(212, 230, 252, 0.9), rgba(230, 241, 253, 0.9)) !important; text-decoration: none; } .mp-improve-edit a:active, .mp-improve .mw-whatlinkshere-tools a[href*="action=edit"]:active { transform: translateY(2px); opacity: 0.7; } /* Night mode: the colours of the button "Lexo më shumë" in night mode */ @media screen { html.skin-theme-clientpref-night .mp-improve-edit a, html.skin-theme-clientpref-night .mp-improve .mw-whatlinkshere-tools a[href*="action=edit"] { border-color: #72777d; background: var(--background-color-interactive, #27292d) !important; color: var(--color-base, #eaecf0) !important; } } @media screen and (prefers-color-scheme: dark) { html.skin-theme-clientpref-os .mp-improve-edit a, html.skin-theme-clientpref-os .mp-improve .mw-whatlinkshere-tools a[href*="action=edit"] { border-color: #72777d; background: var(--background-color-interactive, #27292d) !important; color: var(--color-base, #eaecf0) !important; } } /* The page that shows how: a quiet link under the button, level with what is wrong */ .mp-improve-help { grid-row: 3; grid-column: 2; align-self: start; justify-self: center; padding-top: calc(0.5rem + 0.15em); font-size: 90%; white-space: nowrap; } .mp-improve-help a::after { content: " →"; } /* The note under an automatic choice, and the line of a template that no article carries any more: centred under the two columns, with the size, colour and style of the note of the article of the week */ .mp-improve-note, .mp-improve-empty { grid-row: 4; grid-column: 1 / -1; margin-top: 1rem; color: var(--color-subtle, #54595d); font-size: 85%; font-style: italic; text-align: center; } /* An automatic choice. The list of Special:WhatLinksHere (one article) comes first in the text: "display: contents" lets its parts take their places among the others. The parts after the list are shown only when the list is there; when a template has run out of articles there is no list, and only the line that says so is shown. */ .mp-improve-text > ul, .mp-improve-text > ul > li { display: contents; } .mp-improve-auto .mp-improve-text > div { display: none; } .mp-improve-auto .mp-improve-text > ul ~ div, .mp-improve-auto .mp-improve-text > .mp-improve-empty { display: block; } .mp-improve-auto .mp-improve-text > ul ~ .mp-improve-empty { display: none; } /* Special:WhatLinksHere writes "(përfshirë)" after the name and two tool links in brackets. The line is hidden and without size (visibility hides its words from screen readers too); the name is shown again as a block of its own, and of the tools only the edit link, as the button, with its own words. Its word "redakto" has no size: the words of the button are its "::after", which has the size and the padding of the button, so the link itself has none. */ .mp-improve-text > ul > li { font-size: 0; line-height: 0; visibility: hidden; } .mp-improve-text > ul > li > bdi { display: block; font-weight: bold; visibility: visible; } .mp-improve-auto .mw-whatlinkshere-tools { display: block; } .mp-improve-auto .mw-whatlinkshere-tools a { display: none; } .mp-improve-auto .mw-whatlinkshere-tools a[href*="action=edit"] { display: inline-block; padding: 0 !important; font-size: 0; line-height: 0; visibility: visible; } .mp-improve-auto .mw-whatlinkshere-tools a[href*="action=edit"]::after { content: "Përmirësojeni artikullin"; display: inline-block; padding: 0.546875em 0.875em; font-size: 14px; line-height: 1.286; } /* Narrow screens: one column; the button and the link under the words */ @media (max-width: 600px) { .mp-improve { padding: 0.5rem 0.25rem 0.75rem; } .mp-improve-text { grid-template-columns: minmax(0, 1fr); } .mp-improve-article, .mp-improve-text > ul > li > bdi { font-size: 19px; } .mp-improve-edit, .mp-improve-auto .mw-whatlinkshere-tools { grid-row: 4; grid-column: 1; justify-self: start; margin-top: 0.9rem; } .mp-improve-help { grid-row: 5; grid-column: 1; justify-self: start; padding-top: 0.6rem; } .mp-improve-note, .mp-improve-empty { grid-row: 6; } } hw0c7u5beer7q5tyj0h8eurkesloldw 3058331 3058319 2026-10-19T23:10:20Z Klein Muçi 52109 Sfida e javës: lidhja e ndihmës në një rresht me rreshtin e fundit të asaj që nuk shkon — përmes Claude AI 3058331 sanitized-css text/css /* The challenge of the week (Module:Challenge of the week), in two columns. On the left, on one edge: the call to help, the article, and what is wrong with it and what to do. On the right: the button that opens the article for editing, level with the article, and under it, level with the last line of what is wrong, a quiet link to a page that shows how. The note of an automatic choice is centred under both, like the notes of the article and the showcase of the week. No background of its own. The body fills the card and its content sits in the middle, so that the card looks balanced beside a taller one in the same row. */ .mp-improve-card { display: flex; flex-direction: column; } .mp-improve-card > .mp-card-body { display: flex; flex: 1 1 auto; flex-direction: column; justify-content: center; } /* The icon of the card: in grey, as the icons of the other cards */ .mp-improve-card > .mp-card-heading img { filter: grayscale(1) contrast(0.75) brightness(1.12); } .mp-improve { box-sizing: border-box; width: 100%; max-width: 46rem; margin: 0 auto; padding: 0.5rem 1rem 0.75rem; text-align: left; } /* The text is a grid: three rows in two columns, and the note under them. Each part has its own row and column: in an automatic choice the line of Special:WhatLinksHere leaves words of its own in the grid (see below), and with every cell of these rows taken they go to rows of their own after them, without size. */ .mp-improve-text { display: grid; grid-template-columns: minmax(0, 1fr) auto; column-gap: 2.5rem; } .mp-improve-lead { grid-row: 1; grid-column: 1; margin-bottom: 0.1rem; color: var(--color-subtle, #54595d); font-size: 90%; } /* The article: large, in the type of the titles of the cards (the bold name of the list of Special:WhatLinksHere for an automatic choice, see below) */ .mp-improve-article, .mp-improve-text > ul > li > bdi { grid-row: 2; grid-column: 1; align-self: center; font-family: 'Linux Libertine', 'Georgia', 'Times', serif; font-size: 22px; line-height: 1.25; } /* What is wrong, and what to do (in bold: it is the call) */ .mp-improve-issue { grid-row: 3; grid-column: 1; margin-top: 0.5rem; line-height: 1.5; } .mp-improve-task { font-weight: bold; } /* The column on the right: the button, level with the article, centred in the column */ .mp-improve-edit, .mp-improve-auto .mw-whatlinkshere-tools { grid-row: 2; grid-column: 2; align-self: center; justify-self: center; } /* The button that opens the article for editing, in the look of the button "Lexo më shumë" of the article of the week (Stampa:Lexo/styles.css), at its size (14px): by hand a link of its own, in an automatic choice the edit link of Special:WhatLinksHere ("redakto"), whose word gives way to the same words (see below). The link is external by hand, and .plainlinks takes away the padding and the background of external links, hence the !important. */ .mp-improve-edit a, .mp-improve .mw-whatlinkshere-tools a[href*="action=edit"] { display: inline-block; box-sizing: border-box; min-width: 4em; padding: 0.546875em 0.875em !important; border: 1px solid #a1a1a1; border-radius: 2px; background: linear-gradient(to bottom, rgba(230, 241, 253, 0.9), rgba(212, 230, 252, 0.9)) !important; color: #202122 !important; font-size: 14px; font-weight: bold; line-height: 1.286; text-align: center; text-decoration: none; white-space: nowrap; vertical-align: middle; } .mp-improve-edit a:hover, .mp-improve-edit a:focus, .mp-improve .mw-whatlinkshere-tools a[href*="action=edit"]:hover, .mp-improve .mw-whatlinkshere-tools a[href*="action=edit"]:focus { background: linear-gradient(to bottom, rgba(212, 230, 252, 0.9), rgba(230, 241, 253, 0.9)) !important; text-decoration: none; } .mp-improve-edit a:active, .mp-improve .mw-whatlinkshere-tools a[href*="action=edit"]:active { transform: translateY(2px); opacity: 0.7; } /* Night mode: the colours of the button "Lexo më shumë" in night mode */ @media screen { html.skin-theme-clientpref-night .mp-improve-edit a, html.skin-theme-clientpref-night .mp-improve .mw-whatlinkshere-tools a[href*="action=edit"] { border-color: #72777d; background: var(--background-color-interactive, #27292d) !important; color: var(--color-base, #eaecf0) !important; } } @media screen and (prefers-color-scheme: dark) { html.skin-theme-clientpref-os .mp-improve-edit a, html.skin-theme-clientpref-os .mp-improve .mw-whatlinkshere-tools a[href*="action=edit"] { border-color: #72777d; background: var(--background-color-interactive, #27292d) !important; color: var(--color-base, #eaecf0) !important; } } /* The page that shows how: a quiet link under the button, level with the last line of what is wrong (the two end together, and with the same line height their baselines meet) */ .mp-improve-help { grid-row: 3; grid-column: 2; align-self: end; justify-self: center; font-size: 90%; line-height: 1.5; white-space: nowrap; } .mp-improve-help a::after { content: " →"; } /* The note under an automatic choice, and the line of a template that no article carries any more: centred under the two columns, with the size, colour and style of the note of the article of the week */ .mp-improve-note, .mp-improve-empty { grid-row: 4; grid-column: 1 / -1; margin-top: 1rem; color: var(--color-subtle, #54595d); font-size: 85%; font-style: italic; text-align: center; } /* An automatic choice. The list of Special:WhatLinksHere (one article) comes first in the text: "display: contents" lets its parts take their places among the others. The parts after the list are shown only when the list is there; when a template has run out of articles there is no list, and only the line that says so is shown. */ .mp-improve-text > ul, .mp-improve-text > ul > li { display: contents; } .mp-improve-auto .mp-improve-text > div { display: none; } .mp-improve-auto .mp-improve-text > ul ~ div, .mp-improve-auto .mp-improve-text > .mp-improve-empty { display: block; } .mp-improve-auto .mp-improve-text > ul ~ .mp-improve-empty { display: none; } /* Special:WhatLinksHere writes "(përfshirë)" after the name and two tool links in brackets. The line is hidden and without size (visibility hides its words from screen readers too); the name is shown again as a block of its own, and of the tools only the edit link, as the button, with its own words. Its word "redakto" has no size: the words of the button are its "::after", which has the size and the padding of the button, so the link itself has none. */ .mp-improve-text > ul > li { font-size: 0; line-height: 0; visibility: hidden; } .mp-improve-text > ul > li > bdi { display: block; font-weight: bold; visibility: visible; } .mp-improve-auto .mw-whatlinkshere-tools { display: block; } .mp-improve-auto .mw-whatlinkshere-tools a { display: none; } .mp-improve-auto .mw-whatlinkshere-tools a[href*="action=edit"] { display: inline-block; padding: 0 !important; font-size: 0; line-height: 0; visibility: visible; } .mp-improve-auto .mw-whatlinkshere-tools a[href*="action=edit"]::after { content: "Përmirësojeni artikullin"; display: inline-block; padding: 0.546875em 0.875em; font-size: 14px; line-height: 1.286; } /* Narrow screens: one column; the button and the link under the words */ @media (max-width: 600px) { .mp-improve { padding: 0.5rem 0.25rem 0.75rem; } .mp-improve-text { grid-template-columns: minmax(0, 1fr); } .mp-improve-article, .mp-improve-text > ul > li > bdi { font-size: 19px; } .mp-improve-edit, .mp-improve-auto .mw-whatlinkshere-tools { grid-row: 4; grid-column: 1; justify-self: start; margin-top: 0.9rem; } .mp-improve-help { grid-row: 5; grid-column: 1; justify-self: start; padding-top: 0.6rem; } .mp-improve-note, .mp-improve-empty { grid-row: 6; } } pnvo6hfkbbgpnf389mtytz8gl8ptn4n 4 407658 3058314 3058242 2026-10-19T22:30:09Z Klein Muçi 52109 Kur nuk zgjidhet asnjë: tri llojet e skedave të Commons-it me radhë — përmes Claude AI 3058314 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Stampa:Community hubs/styles.css" /> <templatestyles src="Wikipedia:Artikulli i javës/styles.css" /> <templatestyles src="Moduli:WindowSections/styles.css" /> <div class="header"> <div class="main-grid"> <div>[[File:Image-x-generic.svg|100px|link=|alt=Stema e Vitrinës së javës]]</div> <div> <div class="title">Vitrina e javës</div> {{#tag:inputbox| type=create prefix=Wikipedia:Vitrina e javës/ preload=Wikipedia:Vitrina e javës/InputInit default={{#invoke:Showcase of the week|nextFree}} buttonlabel=Zgjidh skedën e javës width=30 }} <div class="aj-hint">Sugjerohet java e parë e ardhshme pa skedë. Për një javë tjetër, shkruani VITI/JAVA.</div> </div> <div>{{Hub archives|list={{#invoke:Showcase of the week|years}}|link=:Kategoria:Vitrina e javës|search=Wikipedia:Vitrina e javës/}}</div> </div> <div class="hub-intro"> <div class="hub-lead">'''Vitrina e javës''' shfaqet në [[Faqja kryesore|faqen kryesore]] dhe ndryshon çdo të hënë: një fotografi, një video ose një regjistrim zanor. Synimi është që çdo javë të ketë një skedë të zgjedhur nga komuniteti. Faqja e secilës javë ka në titull vitin dhe numrin e javës sipas standardit ISO, p.sh. <code>Wikipedia:Vitrina e javës/2026/42</code> për javën 12–18 tetor 2026.</div> <div class="hub-cards"> <div class="hub-card"> <div class="hub-card-title">Si zgjidhet</div> Shtypni "Zgjidhni një skedë" te një nga javët më poshtë, ose shkruani vitin dhe javën në formularin më sipër. Në faqen që hapet shkruani në rreshtin e parë '''emrin e skedës''' (p.sh. <code>Skeda:Ujevara.jpg</code>) dhe në rreshtat pas tij përshkrimin e saj. Zgjidhni mundësisht një nga skedat e përkryera të Wikimedia Commons: [[commons:Commons:Featured pictures|fotografitë]], [[commons:Commons:Featured videos|videot]] dhe [[commons:Commons:Featured sounds|regjistrimet zanore]], ose një nga [[commons:Commons:Quality images|fotografitë cilësore]]. Faqja kryesore i luan vetë videot dhe regjistrimet zanore. Pasi ta ruani, faqja e javës tregon si do të duket në faqen kryesore. </div> <div class="hub-card"> <div class="hub-card-title">Kur nuk zgjidhet asnjë</div> Nëse për një javë nuk zgjidhet asnjë skedë, faqja kryesore shfaq vetë, me radhë, një javë secilin, tri llojet e skedave që paraqet Wikimedia Commons: [[commons:Commons:Picture of the day|fotografinë e ditës]] për të hënën e asaj jave, gjithmonë një nga fotografitë e përkryera të Commons-it; një regjistrim zanor; një video. Regjistrimi zanor dhe videoja vijnë nga [[commons:Commons:Media of the day|skedat multimediale të ditës]], e para e atij lloji nga e hëna e javës e tutje, dhe luhen aty për aty. Përshkrimi del kur Commons e ka në shqip. </div> <div class="hub-card"> <div class="hub-card-title">Galeri ose tekst tjetër</div> Faqen e javës mund ta shkruani edhe të plotë, p.sh. me një galeri ose me disa skeda: faqja kryesore e shfaq ashtu siç është. </div> </div> </div> <div class="aj-weeks"> <div class="aj-weeks-title">Javët e ardhshme</div> <section begin="dritare" />{{#invoke:Showcase of the week|window}}<section end="dritare" /> </div> {{Shortcut|WP:VJ}} </div> [[Kategoria:Faqja kryesore]] jvnqxu3y0qbj0u40ypkysmx3tyolx85 0 407786 3058455 3058158 2026-10-20T08:30:22Z Arianit 106 3058455 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Adriano Olivetti | image = Adriano Olivetti 1957.jpg | caption = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | occupation = | known_for = }} <!-- Kutia e të dhënave: plotësoni fushat që dini; të tjerat lërini bosh, se nuk shfaqen. Shtypni mbi kuti, në krye të faqes, dhe pastaj "Përpunoni" (në kod: shkruani pas çdo shenje "="). Te fotoja mjafton emri i skedës në Wikimedia Commons, p.sh. Shembull.jpg. Fshijeni këtë koment përpara se të publikoni ndryshimet. --> '''Adriano Olivetti (Ivrea, 11 prill 1901 – Aigle, 27 shkurt 1960''' ishte një '''sipërmarrës, inxhinier dhe politikan italian''', )bir i '''Camillo Olivettit''' (themeluesit të ''Ing. C. Olivetti & C.'', fabrikës së parë italiane të makinave të shkrimit) dhe i '''Luisa Revelit'''. Ai ishte vëlla i industrialistëve '''Massimo Olivetti''' dhe '''Dino Olivetti''', si dhe i motrave '''Silvia (1904–1990), Elena (1900–1978) dhe Laura (1907–1934)'''. Ai i përkiste një familjeje të rëndësishme borgjeze të '''Ivreas''', me '''origjinë hebraike'''. Një figurë me rëndësi të madhe dhe të veçantë në historinë italiane të periudhës së pasluftës së Dytë Botërore, ai u dallua për projektet e tij industriale novatore, të bazuara në parimin se fitimi i kompanisë duhet të riinvestohet në dobi të komunitetit.<ref>{{Cite news |title=Adriano Olivetti - L`imprenditore rosso - La Storia siamo noi |url=http://www.lastoriasiamonoi.rai.it/puntate/adriano-olivetti/599/default.aspx |access-date=2026-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130325093704/http://www.lastoriasiamonoi.rai.it/puntate/adriano-olivetti/599/default.aspx |archive-date=25 mars 2013 |url-status=dead}}</ref><!-- Hyrja: dy deri në katër fjali. E para thotë çfarë është tema, me titullin me shkronja të trasha, si në shembullin gri (në kod: {{NIA|hyrja|person}}); të tjerat, pse tema është e rëndësishme. Vetëm fakte, pa lëvdata. Shkruajeni këtu, pas këtij komenti. Fshijeni këtë koment përpara se të publikoni ndryshimet. --> == Jeta e hershme ==<!-- Lindja dhe shkollimi: ku dhe kur lindi personi, nga cila familje vjen dhe ku u shkollua, sipas radhës kohore. Çdo datë e çdo vend duhet të ketë burimin e vet. Fshijeni këtë koment përpara se të publikoni ndryshimet. --> Lindi në kodrën e Monte Navale, nga Camillo, me origjinë hebraike, dhe Luisa Revel, e besimit valdezian. Ai nuk mori asnjë edukim fetar (megjithëse kishte arritur të siguronte një certifikatë pagëzimi valdezian për t'iu shmangur ligjeve racore fashiste të vitit 1938); vetëm në moshë të pjekur, me rastin e martesës së tij të dytë, u konvertua në katolicizëm. Pasi përfundoi studimet në degën e fizikës dhe matematikës në Institutin Teknik të Cuneos, në prill të vitit 1918 u regjistrua vullnetarisht në Regjimentin e 4-t të trupave alpine italiane (Alpini). Pas përfundimit të shërbimit ushtarak, u regjistrua në Politeknikun e Torinos dhe filloi të merrte pjesë aktivisht në debatin shoqëror dhe politik. Ai bashkëpunoi me revistat «L'azione riformista» dhe «Tempi Nuovi», ku babai i tij ishte përkatësisht botues dhe financuesi kryesor, si dhe vendosi kontakte me Piero Gobettin dhe Carlo Rossellin.<ref>{{Cite web |title=MONUSCO DDR/RR Bulletin |url=https://doi.org/10.3998/mpub.11560559.cmp.29 |access-date=2026-10-16 |website=doi.org}}</ref> == Karriera == Në vitin 1919 bashkëpunoi me të atin në hartimin e gazetës L’Azione Riformista. Kjo dëshmohet nga referenca të shumta të të atit, megjithëse nuk jemi në gjendje të identifikojmë artikujt e shkruar nga Adriano Olivetti, pasi ato ishin anonime ose të firmosura me pseudonim. Kur, në vitin 1920, Camillo vendosi të pezullonte botimin e kësaj të përjavshmeje nga Kanavese, të cilën e konsideronte tepër provinciale dhe për këtë arsye pa ndikim real në politikë, Adriano e bindi të atin t’ia kalonte atij “dhe disa miqve të tij të rinj” atë gazetë, e cila megjithatë nuk do të vazhdonte përtej vitit 1920. Dihet se ai bashkëpunoi gjithashtu me Tempi Nuovi, e përjavshmja politike torineze që i ati do ta themelonte së bashku me Donato Bachi-n, i cili do të ishte drejtori i saj, dhe me progresistë të tjerë. Me ndryshimin e qëndrimit të kësaj gazete, fillimisht kritik e më pas gjithnjë e më qartësisht antifashist, ndodhi edhe ndryshimi politik i Adriano Olivettit. Në këtë ndikuan edhe mjedisi kulturor i Politeknikut dhe miqësia me familjen Levi, veçanërisht me Gino Levin, shokun e tij të kursit. Në vitin 1924 mori diplomën në inxhinieri kimike në Politeknikun e Torinos dhe, pas një qëndrimi studimor në Shtetet e Bashkuara të Amerikës së bashku me Domenico Burzion (Drejtorin Teknik të Olivettit), gjatë të cilit pati mundësinë të njihej me metodat moderne të organizimit të ndërmarrjeve, në vitin 1926 hyri në fabrikën e të atit, ku, me kërkesë të Camillos, bëri përvojat e para si punëtor. Në vitin 1932 u bë drejtor i Shoqërisë Olivetti, vit në të cilin prezantoi makinën e parë portative të shkrimit, të quajtur MP1, ndërsa në vitin 1938 u bë president i kompanisë. Ai iu kundërvu regjimit fashist edhe përmes momenteve të veprimtarisë aktive. Megjithatë, nga artikujt në Tempi Nuovi, dimë se redaksia, të paktën deri në vitin 1923, kishte pasur një marrëdhënie respekti të ndërsjellë me fashizmin torinez të Mario Giodës, i cili, edhe pse vdiq në vitin 1924, kishte lënë shumë pasues në federatën fashiste të Torinos. Antifashizmi i Adrianos ishte shfaqur tashmë menjëherë pas gjetjes së trupit të Giacomo Matteottit, në manifestimin që ai organizoi së bashku me të atin në teatrin Giacosa të Ivreës, në vitin 1924. Ai mori pjesë, së bashku me Carlo Rossellin, Ferruccio Parrin, Sandro Pertinin dhe të tjerë, në arratisjen dhe nxjerrjen nga Italia të Filippo Turatit. Për nga formimi dhe konceptimi politik, ai ishte pranë lëvizjes “Giustizia e Libertà”. Së bashku me familjen Levi, Adriano ishte ndër protagonistët e arratisjes së bujshme të Turatit: fillimisht Turati u strehua te familja Levi në shtëpinë e tyre në Torino, më pas shkoi në Ivrea. Gjatë natës qëndroi në shtëpinë e Giuseppe Peros, drejtues i Olivettit, ndërsa të nesërmen në mëngjes u nis me një makinë të drejtuar nga Adriano, i cili e çoi deri në Savona. Atje i priste Pertini, me të cilin i arratisuri u nis me anije drejt Korsikës dhe më pas vazhdoi rrugën drejt Francës dhe Parisit. Nuk është e qartë se si Adriano Olivetti arriti të mos përfshihej në hetimin fashist që pasoi arratisjen e Turatit. Mund të formulohen vetëm dy hipoteza: e para lidhet me fatin ose me sipërfaqësinë e hetimeve; e dyta, e cila mund vetëm të hamendësohet, lidhet me mbrojtjen që mund të ketë ardhur nga qarqet torineze “giodiane”. Që nga viti 1931, kuestura e Aostës — nga e cila sipërmarrësi kishte nevojë për certifikatën e përkatësisë në “racën ariane”, për shkak të origjinës hebraike të të atit — e cilësoi Olivettin e ri si subversiv.[9] Më pas Adriano Olivetti u emërua drejtor i përgjithshëm dhe, paralelisht me marrjen e përgjegjësive në fabrikën e Ivreës, tregoi më shumë kujdes në marrëdhëniet me regjimin. Më pas u martua me Paola Levin, motrën e Gino Levit, me një ceremoni civile. Paola, e pakënaqur me provincializmin e Ivreës, e bindi atë ta zhvendoste shtëpinë në Milano. Kjo ishte një nga kthesat kulturore të rëndësishme për Adrianon, sepse në kryeqendrën lombarde ai mundi të takohej me atë elitë intelektuale që më vonë e afroi me arkitekturën, urbanistikën, psikologjinë dhe sociologjinë. Ai pati përsëri probleme me regjimin kur vëllai i Ginos dhe i Paolës Levi, Mario, i cili punonte në Olivetti, u ndalua në kufirin me Zvicrën, pasi makina e tij ishte e mbushur me fletushka të Giustizia e Libertà. Ai arriti të arratisej, por si pasojë Gino Levi dhe i ati u arrestuan dhe qëndruan rreth dy muaj në burg. Afinitetet e tij politike të kësaj periudhe ishin me Giuseppe Bottain, i cili gjatë fashizmit përfaqësonte gjithmonë një zë ndryshe nga pjesa tjetër. I matur deri në atë pikë sa të mos përjashtohej nga Partia Fashiste, siç ndodhi me Massimo Roccan, Bottai mbeti gjithsesi një shpirt i lirë, që përfaqësonte anën tjetër të fashizmit: atë më pak totalitare dhe folkloristike dhe më problematike. Megjithatë, këto cilësi nuk e penguan Bottain që më vonë të bëhej një promovues i bindur i Manifestit të Racës dhe një ndër mbështetësit më fanatikë të ligjeve racore fashiste. Marrëdhënia me regjimin ishte jetëshkurtër. Në fushën e arkitekturës, shijet e Musolinit ndryshuan: nga racionalizmi ai kaloi drejt një arkitekture të regjimit, e cila synonte të sillte jehonën e madhështisë së Romës Perandorake. Megjithatë, projekti për Luginën e Aostës u paraqit përsëri në një ekspozitë në Romë dhe gazetat shkruan për të, siç dëshmon një letër që Camillo i shkroi Adrianos. == Paslufta dhe angazhimi në Lëvizjen për Komunitetin. == Ai ishte anëtarësuar dhjetë vjet më parë; për më tepër, që në vitin 1937 kishte marrë pjesë në një sërë studimesh për hartimin e një plani urbanistik për Luginën e Aostës. Urbanistika ishte vetëm një nga pasionet e shumta të Olivettit, i cili interesohej gjithashtu për historinë, filozofinë, letërsinë dhe artin. Falë financimit të tij personal, revista Urbanistica arriti të rifillonte botimin. Në vitin 1953 vendosi të hapte një fabrikë makinash llogaritëse në Pozzuoli, duke ofruar vende pune me paga mbi mesataren dhe asistencë për familjet e punëtorëve. Produktiviteti në këtë fabrikë e tejkaloi atë të kolegëve në fabrikën e Ivreës. Në vitin 1956 u zgjodh kryetar i bashkisë së Ivreës dhe, dy vjet më vonë, fitoi dy vende në Parlament, duke kandiduar me Lëvizjen Komunitare (Movimento Comunità). Vota e tij pati rëndësi për sigurimin e votëbesimit ndaj qeverisë Fanfani. Gjatë administrimit të tij si kryetar bashkie, më 29 shtator 1957 u përurua shatërvani kushtuar të atit, Camillo. Po në vitin 1957, National Management Association e Nju-Jorkut e vlerësoi veprimtarinë e Olivettit në drejtimin e një ndërmarrjeje ndërkombëtare. Në vitin 1959, ai u emërua president i Institutit UNRRA-Casas, të cilit i ishte besuar administrimi i rindërtimit të Italisë pas Luftës së Dytë Botërore. == Vdekje == Më 27 shkurt 1960, Adriano Olivetti mori trenin në stacionin e Aronas, i cili, duke kaluar përmes Qafës së Simplonit, duhej ta çonte në Lozanë. Pas kalimit të kufirit zviceran, në afërsi të Aigle-s, rreth orës 22:14, ai pësoi papritur një hemorragji cerebrale. Treni u detyrua të ndalonte dhe ai u transportua me ambulancë në spitalin lokal. Përpjekjet për ta shpëtuar ishin të kota. Në raportin mjekësor ishte shënuar: «Ishemi cerebrale». Një nga ekzemplarët e parë të Elea 9003 duhej të mbërrinte në Romë për t'u instaluar, me sa duket, në një ministri, por nuk mbërriti kurrë atje. Një vit më vonë, disa teknikë të Olivettit konstatuan se një kompjuter i madh i një industrie amerikane kishte karakteristika teknike shumë të ngjashme me ato të Elea 9003. Vdekja e Mario Tchou-t, drejtues i Olivettit, e cila ndodhi një vit pas vdekjes së Adrianos, gjithashtu në rrethana të veçanta, i dha fund projektit Elea dhe, në thelb, industrisë elektronike italiane. Atë vit, në shenjë zie, qyteti i Ivreës anuloi festimet e Karnavalit të tij historik, një vendim që ishte marrë rrallëherë gjatë historisë. Në kohën e vdekjes së tij, kompania e themeluar nga i ati dhe e drejtuar prej tij për një kohë të gjatë kishte një prani në të gjitha tregjet kryesore ndërkombëtare, me rreth 36.000 punonjës, më shumë se gjysma e të cilëve punonin jashtë Italisë. Pas vdekjes së tij dhe të Mario Tchou-t, e cila ndodhi vitin pasardhës, u vendos përfundimi i projektit Elea, duke shënuar mbylljen e një periudhe të rëndësishme për industrinë elektronike italiane. == Mendimi politik dhe shoqëror == === Koncepti dhe organizimi i punës === Adriano Olivetti arriti të krijonte në Italinë e pas Luftës së Dytë Botërore një përvojë të re dhe unike në botë në organizimin e fabrikës. Kjo ndodhi në një periudhë historike kur përballeshin dy ideologji politike, të mishëruara nga dy fuqi të mëdha: kapitalizmi dhe komunizmi. Olivetti besonte se ishte e mundur të krijohej një ekuilibër midis solidaritetit shoqëror dhe fitimit. Për këtë arsye, organizimi i punës përfshinte edhe idenë e lumturisë kolektive, e cila rriste efikasitetin. Punëtorët jetonin në kushte më të mira krahasuar me ata të fabrikave të tjera të mëdha italiane: merrnin paga më të larta, kishin çerdhe për fëmijët dhe banesa pranë fabrikës, të projektuara duke respektuar bukurinë e mjedisit. Gjithashtu, punonjësit përfitonin nga marrëveshje dhe lehtësira të veçanta. Edhe brenda fabrikës mjedisi ishte i ndryshëm: gjatë pushimeve, punonjësit mund të shfrytëzonin bibliotekat, të dëgjonin koncerte dhe të merrnin pjesë në debate. Nuk kishte një ndarje të prerë midis inxhinierëve dhe punëtorëve, në mënyrë që njohuritë dhe aftësitë të ishin të arritshme për të gjithë. Kompania mirëpriste gjithashtu artistë, shkrimtarë, ilustrues dhe poetë, sepse sipërmarrësi Adriano Olivetti mendonte se fabrikës nuk i nevojiteshin vetëm teknikë, por edhe njerëz të aftë për ta pasuruar punën me krijimtari dhe ndjeshmëri. Adriano Olivetti besonte te ideja e komunitetit, të cilën e konsideronte të vetmen rrugë për të kapërcyer ndarjen midis industrisë dhe bujqësisë, por mbi të gjitha midis prodhimit dhe kulturës. Ideja e tij ishte të krijonte një institucion të përbërë nga forca të ndryshme aktive të komunitetit: aksionarë, institucione publike, universitete dhe përfaqësues të punëtorëve. Në këtë mënyrë synonte të eliminonte dallimet ekonomike, ideologjike dhe politike. Ëndrra e tij ishte ta zgjeronte këtë projekt në nivel kombëtar, në mënyrë që komuniteti të bëhej qëllimi përfundimtar i gjithë organizimit shoqëror. Edhe sot ekziston paqartësia nëse idetë e tij u ndikuan ose morën një formë më konkrete nga idetë e Rudolf Steinerit mbi organizimin shoqëror. Kjo lidhet me të dhënat që tregojnë se Olivetti kishte financuar lëvizjet steineriane dhe botimet e shtypit antroposofik. Olivetti dhe Instituti Kombëtar i Urbanistikës Angazhimi i Adrianos për zhvillimin urbanistik të vendit u realizua, mbi të gjitha, brenda Institutit Kombëtar të Urbanistikës (INU), kryetar i të cilit ishte nga viti 1950 deri në vdekjen e tij. Në të vërtetë, Olivetti iu bashkua INU-së në fund të viteve 1930, i nxitur, sipas Giovanni Astengos, nga grupi i vogël i urbanistëve torinezë me të cilët kishte lidhje, veçanërisht Nello Renacco, Mario Bianco dhe Aldo Rizzotti. Në vitin 1948 u zgjodh anëtar i Këshillit Drejtues Kombëtar dhe, një vit më vonë, u bë drejtor i revistës së ringritur Urbanistica, organit zyrtar të Institutit. Në vitin 1950 u zgjodh kryetar i INU-së. Tipari dallues i mandatit të tij ishte demokratizimi i Institutit dhe hapja e tij ndaj shoqërisë civile. Qëllimi ishte që INU-ja të bëhej protagoniste e një ndryshimi rrënjësor në jetën politike të vendit. Për këtë qëllim, gjatë presidencës së Olivettit, Institutit iu bashkuan urbanistët më të njohur italianë, ndër të cilët Astengo, Piccinato, Quaroni, Samonà dhe Bruno Zevi. INU-ja e Olivettit ishte një lloj «elite» intelektuale, e vendosur të bashkëpunonte me pushtetin politik për të sjellë ndryshime pozitive në shoqëri, por edhe ta nxiste atë të vepronte, madje ta kritikonte kur ishte e nevojshme. Aktivizmi i Olivettit u shfaq në organizimin e një numri të madh kongresesh kombëtare, të cilat synonin të bashkonin komunitetin e urbanistëve rreth çështjeve kryesore të rindërtimit pas luftës dhe të rigjallërimit shoqëror, ekonomik e kulturor të Italisë. Këto objektiva duhej të arriheshin edhe përmes planifikimit të qyteteve dhe të territorit. Përveç kësaj, Olivetti kërkoi një përfshirje më të madhe të universiteteve italiane dhe të qeverisë. Ai krijoi një qendër studimore për planifikimin dhe hodhi, në njëfarë kuptimi, bazat për krijimin e programeve universitare kushtuar urbanistikës. Megjithatë, objektivi i tij më i madh mbeti krijimi i një «ndërgjegjeje urbanistike» në vend. Për këtë qëllim, u ndërmor një fushatë e gjerë informuese dhe botuese, e cila synonte të përfshinte shoqatat, intelektualët dhe madje edhe RAI-n, transmetuesin publik italian. Dhjetëvjeçari i punës së palodhur të Adrianos u ndërpre nga vdekja e tij e papritur, në vitin 1960, pa u arritur plotësisht objektivi për t'i dhënë urbanistikës një rol qendror në Itali. === Bashkëpunimi me UNRRA Casas === Olivetti iu bashkua organizatës UNRRA Casas në vitin 1950, pas vdekjes së drejtuesit të projektit, gjë që bëri të nevojshme rritjen e numrit të drejtuesve të kualifikuar. Adriano u afrua me UNRRA-n falë ndërmjetësimit të Ludovico Quaronit dhe u lidh menjëherë me projektin, sepse ishte i bindur se po realizohej diçka e dobishme për popullsinë në vështirësi. Guido Nadzo, italo-amerikan dhe një figurë e rëndësishme e grupit, synonte t'i përqendronte përpjekjet në Italinë e Jugut, duke shfrytëzuar fondet e ardhura nga selia qendrore e UNRRA-s në Shtetet e Bashkuara. Olivetti u angazhua personalisht në jug të vendit, si anëtar i Lëvizjes Komunitare dhe si drejtor i INU-së. Së bashku me Nadzon, ai krijoi një komision për të nisur një sërë studimesh ekonomike, shoqërore dhe urbanistike, me qëllim përcaktimin e programeve të ndërtimit në Bazilikatë, Sardenjë dhe Kalabri. Projekti më i njohur ishte lagjja «La Martella» në Matera. Qyteti ishte bërë i njohur falë filmit Cristo si è fermato a Eboli (Krishti u ndal në Eboli), i cili pasqyronte kushtet e vështira ekonomike dhe shoqërore në të cilat jetonte popullsia e qytetit. UNRRA Casas vendosi të ndërhynte duke ndërtuar një fshat për 200 persona dhe ia besoi punën një komisioni arkitektësh romakë, të drejtuar nga Ludovico Quaroni. Projektit i parapriu një studim shumëdisiplinor, i drejtuar nga profesori Friedrich Freedman i Fakultetit të Filozofisë në Universitetin e Arkansasit dhe i koordinuar nga INU-ja dhe vetë Olivetti. Puna përfundoi në vitin 1952, me paraqitjen e projektit përfundimtar për ndërtimin e një vendbanimi në zonën bujqësore të Martellës, shtatë kilometra larg Materës. Ceremonia e inaugurimit u zhvillua në maj të vitit 1953, në prani të kryeministrit De Gasperi. Fshati «La Martella» ndodhet mbi një kodër. Plani urbanistik i vendbanimit bazohet në një rrjet rrugësh paksa të lakuara, të cilat bashkohen në qendrën qytetare të fshatit. Përgjatë rrugëve shtrihet një sistem i vazhdueshëm banesash, të vendosura në njëfarë distance nga rruga dhe të organizuara në mënyrë të tillë që të krijojnë një ndërthurje hapësirash të hapura. Shtëpitë janë ndërtuar sipas një modeli të vetëm të standardizuar, ndërsa ndërtesat shoqërore janë vendosur të gjitha në pjesën e sipërme të kodrës, ku spikat vëllimi i lartë i kishës. === Në kulturën popullore === Fondacioni Adriano Olivetti Në vitin 1962, familja Olivetti themeloi Fondacionin Adriano Olivetti, me qëllim ruajtjen dhe promovimin e figurës së Adrianos dhe të mendimit të tij. Fondacioni realizon gjithashtu projekte kërkimore në fushat e kulturës së sipërmarrjes, shkencave shoqërore, inovacionit dhe urbanistikës, në bashkëpunim me institucione publike, private dhe organizata të sektorit të tretë, si në nivel kombëtar, ashtu edhe ndërkombëtar. Që nga viti 2010, fondacioni ka rimarrë në pronësi shtëpinë botuese Edizioni di Comunità, ndërsa në vitin 2018 regjistroi markën tregtare «Adriano Olivetti». Fondacioni ka selitë në Romë dhe Ivrea. Në vitin 1986, me iniciativën e sekretarit të përgjithshëm të atëhershëm të Olivettit, Paolo Mancinelli, dhe të Fondacionit Adriano Olivetti, u krijua Arkivi Historik Olivetti. Aty u depozitua gradualisht një pasuri e madhe dokumentare që lidhet me kompaninë, familjen Olivetti dhe personat e lidhur me to, si Ludovico Quaroni dhe Friedrich G. Friedmann. Arkivi përmban gjithashtu koleksione dokumentesh të ardhura nga dhurime dhe depozitime, si dhe një bibliotekë të pasur dhe një koleksion të gjerë gazetash e revistash. Sa i përket Adrianos, fondi dokumentar kushtuar atij përmban dokumentacion të çmuar që pasqyron më shumë se tridhjetë vjet punë. Në vitin 1998, me krijimin e shoqatës përkatëse, Arkivi u bë një institucion i pavarur. === Paralele me sipërmarrës të tjerë === Mund të bëhet një krahasim me një tjetër figurë të jashtëzakonshme të epokës së tij, Enrico Mattei. Të dy ishin kapitenë të industrisë, të ndryshëm për nga origjina dhe formimi, madje edhe për nga karakteri, por të bashkuar nga konceptimi i rolit të ndërmarrjes në shoqëri dhe nga strategjia organizative. Ata i bashkonte edhe fati, për shkak të vdekjeve të tyre të papritura dhe të parakohshme. Gjithashtu, i bashkonte fakti se gjithçka që lidhet me ta gjendet në arkiva. Këta bij të Italisë më të mirë ishin të bashkuar edhe nga harresa e veprave të tyre nga vetë sipërmarrësit e të gjitha fushave, të cilët në vitet pasuese treguan se nuk kishin skrupuj. Si Olivetti, ashtu edhe Mattei krijuan modele të reja të planifikimit urban dhe shërbime sociale të përparuara, duke vendosur bashkëpunime me universitetet. Të dy u dhanë hapësirë kulturës dhe ekonomistëve të rinj. E njohur ishte gjithashtu vëmendja e tyre ndaj teknikave të drejtimit dhe strategjisë së biznesit. Për të mos folur për qendrat e kërkimit shkencor. Olivetti u përqendrua te kompjuterët, sektori elektronik dhe ndërtesat, ndërsa Eni te sektori kimiko-minerar, rrjetet e gazit dhe ndërtimi i komplekseve hoteliere. Një personazh i ngjashëm me Adriano Olivettin ishte Angelo Dalle Molle, me të cilin e bashkonte filozofia e respektit ndaj punonjësve dhe rëndësia e kultivimit të hobive. Ai shkonte deri aty sa të vendoste në të njëjtat reparte njerëz që kishin të njëjtat interesa, me qëllim krijimin e frymës së ekipit. Dalle Molle ishte shpikësi i recetës së pijes Cynar, një mbështetës i artit dhe një apasionuar pas projekteve të së ardhmes, siç ishin në atë kohë makina elektrike dhe robotët. Edhe më herët kishte jetuar një tjetër personazh që tregonte kujdes të veçantë për aspektin etik të punës dhe për punëtorët: sipërmarrësi i fabrikave të pambukut Napoleone Leumann.\[46\] Midis viteve 1875 dhe 1907, ai ndërtoi në Piemonte fshatin që mban emrin e tij. Ai jetoi në një periudhë aspak të favorshme për punëtorët dhe aq më pak për mirëqenien e tyre fizike dhe psikologjike. Në të gjithë Evropën, puna e fëmijëve ishte një plagë shoqërore që tolerohej për arsye leverdie ekonomike. Ndryshe nga të tjerët, Leumann u interesua për mbrojtjen e fëmijëve të punëtorëve, duke krijuar kopshte për fëmijë, të cilat drejtoheshin nga murgesha. Ai siguroi gjithashtu një kishë — megjithëse vetë nuk ishte katolik, por kalvinist — si dhe një shërbim mjekësor në dispozicion të të gjithëve. ==Referime== {{Reflist}} mbma5p42rqgxkuzb9vbkfts067ikd36 0 407832 3058453 3058175 2026-10-20T08:28:16Z Arianit 106 3058453 wikitext text/x-wiki Sulejman Sali Prenjasi SULO' (Prenjas, 04 janar 1935 - Tirane 17 gusht 2024) ka qene nje piktor Shqiptar aktiv edhe ne Itali. Eshte konsideruar si nje nga te rrallet piktore Shqiptare qe prezantoi Shqiperine ne Itali, [[Milano]] per here te pare me artin e tij ne periudhen e viteve 97-98 me nje art Historik/Surealist e Impresionist. E para ekspozite u organizia ne Gallerine Braxon ne Milano ne 30 janar 1998 ne prani te Piktorit [[Ibrahim Kodra]] dhe Konsullit Shqiptar ne Milano Profesor Hasan Mucostefa e kritike te Artit Italian. me pas, e njejta teme , "Albania cosi vicina, cosi lontana" pati nje vazhdim te gjate dhe u prezantua ne shume qytete te tjeja te Italise; [[:it:Como|Como]] , [[:it:Piacenza|Piacenza]] , [[:it:Modena|Modena]], [[Palermo]] ne [[:it:Villa_Niscemi|Villa Niscemi]]. Te shumta ishin gazetat Italiane dhe Shqiptare qe shkruajten per ate event te Artit Piktorik Shqiptar; Gazeta [[Zëri i Popullit|Zeri i popullit]] dhe gazeta te tjera Shqiptare. Nje nder ekspozitat qe i kishte lene mbrese te vecante Piktorit Sulejman Prenjasi Ishte edhe ajo e prezantimit te Pikturave te tij ne Gallerine e Piltorit Milanes, Giancarlo Gorsenio. Ne inaugurimin e saj moren pjese edhe Piktori Mario De Leo e Giancarlo Disnan. Ky aktivitet i gjate i kesaj teme piktorike u mbyll ne Gallerine e artit te Milanos, Sasetti Cultura ku perseri moren pjese Ibrahim Kodra dhe Artiste, Piktore Shqiptare si [[Gazmend Leka]], [[Ali Oseku]], Arben Golemi, [[Perikli Çuli|Perikli Culi]], Attiglio Zanchi. <ref>{{Cite news |title=Sulejman Prenjasi |language=Albanian}}</ref> ==Referime== <references/> se8ut7uz7rxplev3ittcmcd3c47nloj 0 407834 3058452 3058222 2026-10-20T08:27:57Z Arianit 106 3058452 wikitext text/x-wiki {{Duhen më shumë referime|date=September 2025}}{{Infobox book | name = The Coming Insurrection | image = The Coming Insurrection cover.jpg | author = The Invisible Committee | title_orig = L’insurrection Qui Vient | country = Francë | language = Frëngjisht, përkthyer në anglisht | series = (Anglisht): Semiotext(e) Intervention Series | release_number = (English): 1 | subjects = [[Political philosophy]] | genre = Anarkizmi | publisher = Editions La Fabrique | publisher2 = Semiotext(e) | pub_date = 2007 | english_pub_date = 2009 | media_type = Print (Paperback) | pages = 128 (French), 136 (English) | isbn = 978-1-58435-080-4 | oclc = 423751089 | followed_by = To Our Friends | website = {{cite web|url=https://lafabrique.atheles.org/livres/linsurrectionquivient |title=La Fabrique Editions |lang=fr}} {{cite web|url=http://semiotexte.com/?p=1416 |title=Semiotext(e) |lang=en}} }} '''''Kryengritja që po vjen''''' <ref>{{Citation |last=The Invisible Committee |title=The Coming Insurrection |date=2009 |place=Los Angeles, CA |publisher=Semiotext(e) |isbn=978-1-58435-080-4 |lang=en}}</ref>(frëngjisht: ''L'Insurrection qui vient,'' anglisht: ''The Coming Insurrection'', ) është një trakt francez [[Politika e ekstremit të majtë|i së majtës radikale]] tiqquniste, i shkruar nga Komiteti i Padukshëm (Comité invisible), ''[[Emri i penës|nofka]]'' e një autori ose një grupi autorësh anonim. Në të hipotetizohet "rënia e afërt e kulturës kapitaliste".<ref name="lipstick">{{Citation |last=Moynihan |first=Colin |title=Liberating Lipsticks and Lattes |date=15 June 2009 |url=https://www.nytimes.com/2009/06/16/books/16situation.html |work=[[The New York Times]] |lang=en}}</ref> ''Kryengritja që po vjen'' u botua për herë të parë në vitin 2007 nga Editions La Fabrique, dhe më vonë (2009) u përkthye në anglisht dhe u botua nga Semiotext(e) . Shtëpia botuese “Last Word Press” në Olimpia të Uashingtonit ka nxjerrë gjithashtu një botim. Libri është i famshëm për mbulimin mediatik që mori si shembull i një [[manifesti]] të së majtës radikale, veçanërisht nga komentatori konservator amerikan Glenn Beck .<ref>{{Cite web |last=Flood |first=Alison |date=19 February 2010 |title=Glenn Beck sends 'evil' anarchist manual's sales rocketing |url=https://www.theguardian.com/books/2010/feb/19/glenn-beck-evil-anarchist-manual-sales |website=Guardian |lang=en}}</ref> ''Kryengritja që po vjen'' njihet gjithashtu për lidhjen e saj me çështjen ligjore të ''Nëntëshes së Tarnac'', një grup prej nëntë të rinjsh, përfshirë Julien Coupat, të cilët u arrestuan në Tarnac, një fshat në Francë, më 11 nëntor 2008 "''me arsyetimin se ata kishin marrë pjesë në sabotimin e linjave elektrike ajrore në hekurudhat kombëtare të Francës'' ". {{Sfn|The Invisible Committee|2009}} Ndaj ''Nëntëshes së Tarnac'' u ngritën akuza të ndryshme për konspiracion, sabotim, terrorizëm dhe si autorë të ''Kryengritja që po vjen'' .<ref name="ind">{{Cite news |date=18 December 2008 |title=Cabbage-patch revolutionaries? The French 'grocer terrorists' |website=The Independent |url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/cabbagepatch-revolutionaries-the-french-grocer-terrorists-1202334.html |access-date=4 January 2008 |lang=en}}</ref> ''“Kryengritja që po vjen”'' pasohet nga ''“To Our Friends”'' (2015) dhe “ ''Now'' ” (2017). == Përmbledhje == Në versionin e tij origjinal, ''Kryengritja që po vjen'' përbëhej nga dymbëdhjetë kapituj plus një pasthënie e shkurtër. Botimi në anglisht i librit u botua pas arrestimeve të ''Nëntëshes së Tarnac'', dhe për këtë arsye përfshin një parathënie dhe hyrje të shkurtër që prekin temën e arrestimeve, për një total prej pesëmbëdhjetë kapitujsh. Libri është i ndarë në dy pjesë. Pjesa e parë përpiqet të diagnostikojë tërësinë e [[qytetërimi]]t modern [[Kapitalizmi|kapitalist]], duke kaluar nëpër atë që Komiteti i Padukshëm identifikon si "shtatë rrathët" e ''tëhuajsimit'', të shkaktuar nga [[Shteti|shtetet]] dhe kapitalizmi: tëhuajsimi në lidhje me [[Vetja|veten]], me marrëdhëniet shoqërore, me [[Punësimi|punën]], me qytetin, me ekonominë, me [[Ambientalizmi|mjedisin]] dhe së fundmi me vetë shtetin. Gjysma e dytë e librit paraqet një recetë për [[Lufta e klasave|luftën revolucionare]] bazuar në formimin e komunave, ose njësive në stilin e grupeve të afrisë, të cilat do të ndërtojnë forcat e tyre jashtë politikës zyrtare dhe do të sulmojnë fuqitë konvencionale (shtetet, bizneset, policinë) në momente krize – politike, sociale, mjedisore – për të nxitur një revolucion [[Antikapitalizmi|antikapitalist]]. Libri formulon një etikë që ka si pikë nisje vjedhjen, sabotimin dhe refuzimin e punës, si dhe krijimin e formave shoqërore kolektive dhe të vetëorganizuara <ref>{{Cite web |title=Coming Insurrection | website=Powells |url=https://www.powells.com/book/coming-insurrection-9781584350804 |lang=en}}</ref>. Kryengritja e parashikuar nga Komiteti përfshin përvetësimin e pushtetit vendor nga populli, bllokimin fizik të ekonomisë dhe bërjen e veprimeve të policisë të parëndësishme. Për autorët e tekstit, të cilët zyrtarisht mbeten anonimë, trazirat e vitit 2005 në lagjet periferike të Francës (të cilave u referohen si "zjarri i nëntorit 2005") shënjojnë një ndryshim radikal në mënyrën se si e kupton rinia franceze betejën shoqërore. Teksti synon të shpjegojë se si mund të përftojmë nga kjo çarje brenda një konteksti kryengritës, duke shfrytëzuar gjithashtu pakënaqësitë popullore, pavarësisht represionit policor që kërkon të ruajë ''status quo''-në me çdo kusht. Libri veçon gjithashtu [[Kriza financiare, 2007–2008|krizën financiare të vitit 2008]] dhe degradimin mjedisor si simptoma të rënies së kapitalizmit. Diskutohet kriza ekonomike argjentinase (1999–2002) dhe lëvizja <i>piquetero</i> që doli prej saj, trazirat e vitit 2005 dhe protestat studentore të vitit 2006 në Francë, protestat e Oaxacas në vitin 2006 dhe puna humanitare nga baza në [[New Orleans]] pas [[Uragani Katrina|Uraganit Katrina]] . Këto ngjarje shërbejnë si shembuj për të ilustruar shpërbërjen e rendit shoqëror modern konvencional, si dhe aftësinë e qenieve njerëzore për t'u vetëorganizuar spontanishtnë mënyrë spontane për qëllime revolucionare, të cilat të marra së bashku mund të shkaktojnë situata të pjesshme kryengritjeje. == Ndikimet == Disa nga ''Nëntëshja e Tarnac'' ishin të përfshirë në prodhimin ''e Tiqqun'', një revistë filozofike radikale franceze që u botua nga viti 1999 deri në vitin 2001. ''Tiqqun'' ishte pjesë e traditës së intelektualëve radikalë francezë si [[Michel Foucault]], Georges Bataille, Internacionalja Situacioniste, [[Gilles Deleuze]] dhe Félix Guattari . ''Kryengritja që po vjen'' mbart gjurmë ndikimi nga veprat e këtyre filozofëve, nocionet e Giorgio Agamben mbi veçorinë dhe të qenit e përbashkët, si dhe ontologjinë e ngjarjes dhe procedurat e së vërtetës nga Alain Badiou. Analiza e qytetërimit kapitalist është qartësisht e bazuar mbi nocionin e bio-pushtetit të Foucault dhe Agamben, shoqërisë së spektaklit të Guy Debord dhe konceptit të Perandorisë të Antonio Negrit. == Referime == <references /> [[Kategoria:Filozofi politike]] [[Kategoria:Anarkizëm]] [[Kategoria:Post-majtizëm]] [[Kategoria:Revolucion]] mncqt579jbygl07yogsze4w1qwhs59t 1 407835 3058254 2026-10-19T12:05:33Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3058254 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[E drejta për privatësi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3058253 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130519194653/http://faculty.uml.edu/sgallagher/Brandeisprivacy.htm për lidhjen http://faculty.uml.edu/sgallagher/Brandeisprivacy.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 tetor 2026 14:05 (CEST) sm1ihxddkwgluae1qvwdsm7dzawza1y 1 407836 3058257 2026-10-19T12:31:44Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3058257 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Edukimi punues]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3058256 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250326135521/https://www.die-bonn.de/institut/innovationspreis/2007/default.aspx për lidhjen https://www.die-bonn.de/institut/innovationspreis/2007/default.aspx. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 tetor 2026 14:31 (CEST) 3scijtiyxe5m33lgkeh338kiaipjlsr 1 407837 3058269 2026-10-19T14:21:52Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3058269 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Eparkia e Horës së Arbëreshëvet]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3058268 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201205225143/http://acioc-milano.org/ për lidhjen http://www.acioc-milano.org/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 tetor 2026 16:21 (CEST) bzdqavly83c3ffqll0itby5djx7peds 1 407838 3058281 2026-10-19T17:18:30Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3058281 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Fisnik Asllani]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3058280 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20260425184559/https://www.besoccer.com/competition/table/bundesliga/2026 për lidhjen https://www.besoccer.com/competition/table/bundesliga/2026. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 tetor 2026 19:18 (CEST) asrtiu060aalls7dmx6jyoegvfbz7m7 3 407839 3058284 2026-10-19T17:53:40Z Komuniteti 117282 Mirëpritje 3058284 wikitext text/x-wiki {{Stampa:Tung|name=Ardita992929}} -- [[Përdoruesi:Komuniteti|Komuniteti]] ([[Përdoruesi diskutim:Komuniteti|diskutimet]]) 19 tetor 2026 19:53 (CEST) 3d17suusqfx0mx0azhckrl3e6e51iqq 1 407840 3058289 2026-10-19T18:12:58Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3058289 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Forcat e Mbrojtjes së Finlandës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3058288 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220530103150/https://raja.fi/en/national-defence-and-military-service për lidhjen https://raja.fi/en/national-defence-and-military-service. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220703022559/https://intermin.fi/en/border-management/border-surveillance për lidhjen https://intermin.fi/en/border-management/border-surveillance. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 tetor 2026 20:12 (CEST) s76idjepvqszdxde8dgy5nia7gxllf8 1 407841 3058294 2026-10-19T19:20:15Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3058294 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[GND]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3058293 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220809174628/https://wiki.dnb.de/download/attachments/90411323/entitaetenCodes.pdf për lidhjen https://wiki.dnb.de/download/attachments/90411323/entitaetenCodes.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 tetor 2026 21:20 (CEST) ddqz4smc0ggfta6b0phdgbu5l5lhgz4 3 407842 3058295 2026-10-19T19:32:26Z Komuniteti 117282 Mirëpritje 3058295 wikitext text/x-wiki {{Stampa:Tung|name=RCepo78}} -- [[Përdoruesi:Komuniteti|Komuniteti]] ([[Përdoruesi diskutim:Komuniteti|diskutimet]]) 19 tetor 2026 21:32 (CEST) 4bu67mhpkodrx5tflbdy8yy207fzj5s 3 407843 3058296 2026-10-19T19:41:15Z Komuniteti 117282 Mirëpritje 3058296 wikitext text/x-wiki {{Stampa:Tung|name=Bbegu95}} -- [[Përdoruesi:Komuniteti|Komuniteti]] ([[Përdoruesi diskutim:Komuniteti|diskutimet]]) 19 tetor 2026 21:41 (CEST) avzrroj1b65ln5vel0kagspdn0s4pix 3 407844 3058301 2026-10-19T19:58:24Z Komuniteti 117282 Mirëpritje 3058301 wikitext text/x-wiki {{Stampa:Tung|name=VeraDragusha}} -- [[Përdoruesi:Komuniteti|Komuniteti]] ([[Përdoruesi diskutim:Komuniteti|diskutimet]]) 19 tetor 2026 21:58 (CEST) h6f76852i1740me54s1u48ga3b0n3jg 1 407845 3058316 2026-10-19T22:31:38Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3058316 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Gunther Fehlinger]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3058315 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.listennotes.com/podcasts/paxeuropeana-gunther-fehlinger-evTtVXd_BAR/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 tetor 2026 00:31 (CEST) rk0ynu1z1ecj88oh4on4epiuj72p6hs 8 407846 3058324 2026-10-19T22:40:50Z Klein Muçi 52109 Skripti i Vitrinës së javës: me radhë fotografia e ditës, një regjistrim zanor ose një video e Commons-it, me pamjet e tyre te kartat e javëve (zëvendëson MediaWiki:Image-of-the-week.js) — përmes Claude AI 3058324 javascript text/javascript /** * Vitrina e javës (Moduli:Showcase of the week): skeda e ditës e Wikimedia Commons. * * Kur për një javë nuk është zgjedhur asnjë skedë, moduli lë në faqe një vend me datën e së hënës së asaj jave. Javët * marrin me radhë, një javë secila, tri llojet e skedave që paraqet Commons-i: fotografinë e ditës, një regjistrim * zanor dhe një video nga skedat multimediale të ditës. Vendi është <div class="potw-commons potw-potd" * data-potd="2026-10-26"> (ose potw-sound me data-sound, potw-video me data-video) në kartën e faqes kryesore dhe në * pamjen e saj te faqja e javës, dhe <span class="potw-commons potw-commons-thumb …"> te kartat e javëve * (Wikipedia:Vitrina e javës dhe dritarja e Kuvendit). Një modul nuk mund ta lexojë Commons-in, ndaj këtë e bën ky skript: * - fotografinë e ditës e merr nga burimi i përmbajtjes së zgjedhur i vetë wikit (/api/rest_v1/feed/featured/VVVV/MM/DD); * është gjithmonë një fotografi e përkryer e Commons-it; * - regjistrimin zanor dhe videon i gjen te skedat multimediale të ditës të Commons-it (Template:Motd/VVVV-MM-DD): e * para e atij lloji në tri javët nga e hëna e javës e tutje, deri te java tjetër e atij lloji; kur nuk ka asnjë * (regjistrimet zanore janë të rralla), e fundit para së hënës që nuk e ka marrë një javë e mëparshme e atij lloji, * që të mos përsëritet asnjë; e vendos me luajtësin e vetë wikit, si një skedë të zgjedhur me dorë, dhe data e saj * zë vendin e datës së së hënës në shënim; * secilën me përshkrimin e saj kur Commons e ka në shqip (një regjistrim zanor pa përshkrim ka emrin e vet mbi luajtës). * Te kartat e javëve: një figurë e vogël e fotografisë, një luajtës i vogël i videos, që tregon një kuadër të saj, ose * emri i regjistrimit zanor pas ikonës së një altoparlanti. Pa skripte, ose kur skeda nuk merret dot, karta tregon një * lidhje te skedat e ditës. * * E ngarkojnë MediaWiki:Common.js dhe MediaWiki:Mobile.js, vetëm në faqet që kanë një vend të tillë. */ ( function () { 'use strict'; // The API of Commons, asked without a login (origin=*) var COMMONS_API = 'https://commons.wikimedia.org/w/api.php'; // The widths of the thumbnails that the servers keep ready (the ones MediaWiki itself asks for) var STEPS = [ 120, 250, 500, 960, 1920 ]; // The three kinds come in turn (DAILY in Moduli:Showcase of the week), so a kind comes back every TURN days. Each // week of a sound or a video has the TURN days from its Monday on, until the next week of its kind, and takes the // first media of the day of its kind in them; the others of its kind in those days are kept for the weeks that have // none (sounds are rare: some months have none). Such a week takes the latest one kept before it that no week has // taken, and the ones kept are taken from the latest, so that none comes twice. The weeks before it are looked at // LOOK_BACK days at a time, up to LOOK_BACK_MAX days. var TURN = 21, LOOK_BACK = 6 * 21, LOOK_BACK_MAX = 18 * 21; // How long the browser of the reader and the servers of Wikimedia may keep an answer of the API, in seconds: the // readers of a week ask the same questions var KEEP = 3600; // The icon before the name of a sound in the card of a week (File:OOjs UI icon volumeUp-ltr.svg), and the longest // name it shows in full (as Moduli:Showcase of the week) var SOUND_ICON = 'https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/74/OOjs_UI_icon_volumeUp-ltr.svg'; var NAME_MAX = 60; var MONTHS = [ 'janar', 'shkurt', 'mars', 'prill', 'maj', 'qershor', 'korrik', 'gusht', 'shtator', 'tetor', 'nëntor', 'dhjetor' ]; // What has been asked, once per page: the pictures and the media by their dates, the files of the media of the day // by date, what each file is var asked = {}, files = {}, infos = {}; // A day ("2026-10-26") in words: "26 tetor 2026" function dayText( day ) { var parts = day.split( '-' ); return Number( parts[ 2 ] ) + ' ' + MONTHS[ Number( parts[ 1 ] ) - 1 ] + ' ' + parts[ 0 ]; } // The day that is n days after (or before) a day function shift( day, n ) { var date = new Date( day + 'T12:00:00Z' ); date.setUTCDate( date.getUTCDate() + n ); return date.toISOString().slice( 0, 10 ); } // The name of a file as a title: without "_" and without its extension; with "max", a longer one is cut after a // word, with "…" function nameOf( file, max ) { var name = file.replace( /_/g, ' ' ).replace( /\.\w+$/, '' ), cut; if ( max && name.length > max ) { cut = name.lastIndexOf( ' ', max - 1 ); name = name.slice( 0, cut > max / 2 ? cut : max - 1 ).replace( /[\s,;:.\u2013-]+$/, '' ) + '…'; } return name; } // A link to the page of a file here, with its name as MediaWiki gives it to a link function fileLink( file, text ) { var title = mw.config.get( 'wgFormattedNamespaces' )[ 6 ] + ':' + file.replace( /_/g, ' ' ); return $( '<a>' ).attr( { href: mw.util.getUrl( title ), title: title } ).text( text ); } // The address of the picture at the smallest ready width that is at least px, made from the address of the // thumbnail in the feed; the original file when it is not wider than that function sized( image, px ) { var i, step = null; for ( i = 0; i < STEPS.length; i++ ) { if ( STEPS[ i ] >= px ) { step = STEPS[ i ]; break; } } if ( step === null || step >= image.image.width ) { return image.image.source; } return image.thumbnail.source.replace( /\?.*$/, '' ).replace( /(\/[^\/]*?)\d+px-([^\/]*)$/, '$1' + step + 'px-$2' ); } // The picture, fitted in a box of maxWidth × maxHeight as MediaWiki fits a picture of 800x500px, linked to the page // of its file here function picture( image, maxWidth, maxHeight, alt ) { var scale = Math.min( 1, maxWidth / image.image.width, maxHeight / image.image.height ), width = Math.round( image.image.width * scale ), height = Math.round( image.image.height * scale ), src = sized( image, width ), src2 = sized( image, width * 2 ), $img = $( '<img>' ).attr( { src: src, width: width, height: height, alt: alt, decoding: 'async', 'class': 'mw-file-element' } ); if ( src2 !== src ) { $img.attr( 'srcset', src2 + ' 2x' ); } return $( '<a>' ) .attr( { href: mw.util.getUrl( image.title ), 'class': 'mw-file-description' } ) .append( $img ); } // The picture of the day of Commons for a date (2026-10-26), from the feed of the wiki function pictureOfTheDay( day ) { var key = 'potd:' + day; if ( !asked[ key ] ) { asked[ key ] = $.ajax( { url: '/api/rest_v1/feed/featured/' + day.replace( /-/g, '/' ), dataType: 'json' } ).then( function ( data ) { var image = data && data.image; if ( !image || !image.title || !image.image || !image.image.width || !image.thumbnail ) { return $.Deferred().reject(); } return image; } ); } return asked[ key ]; } // A question to the API of Commons function commons( params ) { return $.ajax( { url: COMMONS_API, data: $.extend( { format: 'json', formatversion: 2, origin: '*', maxage: KEEP, smaxage: KEEP }, params ), dataType: 'json' } ); } // The "count" days from n days after a day on ("2026-10-26", 0, 21: the 21 days from 26 October) function daysFrom( day, n, count ) { var list = [], i; for ( i = 0; i < count; i++ ) { list.push( shift( day, n + i ) ); } return list; } // All the promises of a list, as one promise of the list of their values function all( promises ) { return $.when.apply( $, promises ).then( function () { return Array.prototype.slice.call( arguments ); } ); } // The first value of a template call in a wikitext ({{Motd filename|1=Emri.webm|2=2026|…}}), without "File:" function firstValue( text ) { var match = /\{\{[^|}]*\|\s*(?:1\s*=\s*)?([^|}]*)/.exec( text || '' ); return match ? match[ 1 ].replace( /^\s*(?:File|Image|Skeda)\s*:\s*/i, '' ).trim() : ''; } // What each of some keys stands for, asked once for each key and fifty keys at a time: ask( batch ) asks for a batch // (a promise of an object by key), the cache keeps a promise for each key, and "none" stands for an empty key, a key // with nothing and a question that fails function inBatches( keys, cache, ask, none ) { var missing = keys.filter( function ( key, i ) { return key && !cache[ key ] && keys.indexOf( key ) === i; } ), i; function keep( batch ) { var request = ask( batch ); batch.forEach( function ( key ) { cache[ key ] = request.then( function ( found ) { return found[ key ] || none; }, function () { return none; } ); } ); } for ( i = 0; i < missing.length; i += 50 ) { keep( missing.slice( i, i + 50 ) ); } return all( keys.map( function ( key ) { return key ? cache[ key ] : $.Deferred().resolve( none ).promise(); } ) ); } // The files of the media of the day of some days ('' for a day without one) function filesOf( days ) { return inBatches( days, files, function ( batch ) { return commons( { action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content', rvslots: 'main', titles: batch.map( function ( day ) { return 'Template:Motd/' + day; } ).join( '|' ) } ).then( function ( data ) { var found = {}; ( ( data.query && data.query.pages ) || [] ).forEach( function ( page ) { var text = page.revisions && page.revisions[ 0 ].slots.main.content; found[ page.title.replace( /^Template:Motd\//, '' ) ] = firstValue( text ); } ); return found; } ); }, '' ); } // What some files are: { type: VIDEO, AUDIO or another mediatype of MediaWiki } function infosOf( names ) { return inBatches( names, infos, function ( batch ) { return commons( { action: 'query', prop: 'imageinfo', iiprop: 'mediatype', titles: batch.map( function ( name ) { return 'File:' + name; } ).join( '|' ) } ).then( function ( data ) { var found = {}, from = {}; ( ( data.query && data.query.normalized ) || [] ).forEach( function ( pair ) { from[ pair.to ] = pair.from; } ); ( ( data.query && data.query.pages ) || [] ).forEach( function ( page ) { var ii = page.imageinfo && page.imageinfo[ 0 ], name = ( from[ page.title ] || page.title ).replace( /^File:/, '' ); if ( ii ) { found[ name ] = { type: ii.mediatype }; } } ); return found; } ); }, {} ); } // The caption of the media of a day in Albanian, as plain text (its links lead to Commons); '' when there is none function captionOf( day ) { return commons( { action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content', rvslots: 'main', titles: 'Template:Motd/' + day + ' (sq)' } ).then( function ( data ) { var page = data.query && data.query.pages && data.query.pages[ 0 ], text = page && page.revisions && page.revisions[ 0 ].slots.main.content; if ( !text ) { return ''; } return commons( { action: 'parse', text: text.replace( /^[\s\S]*?\|\s*1\s*=/, '' ).replace( /\|\s*2\s*=[\s\S]*$/, '' ).trim(), title: 'Template:Motd/' + day + ' (sq)', prop: 'text', disablelimitreport: 1 } ).then( function ( parsed ) { return $( '<div>' ).html( parsed.parse && parsed.parse.text || '' ).text().trim(); } ); } ).then( null, function () { return ''; } ); } // The media of the day of a kind (AUDIO or VIDEO) in some days, in their order: [ { day, file } ] function mediaIn( days, type ) { return filesOf( days ).then( function ( names ) { return infosOf( names ).then( function ( kinds ) { var found = []; days.forEach( function ( day, i ) { if ( names[ i ] && kinds[ i ].type === type ) { found.push( { day: day, file: names[ i ] } ); } } ); return found; } ); } ); } // The number of days from one day to a later one function daysBetween( from, to ) { return Math.round( ( new Date( to + 'T12:00:00Z' ) - new Date( from + 'T12:00:00Z' ) ) / 864e5 ); } // For a week that has no media of the day of its kind in its days (see TURN): the one kept for it. Back from its // Monday, week of its kind by week: a week without one waits for one too, and the ones a week keeps (all but its // first) go, from the latest, to the weeks that wait, the nearest first. The days from "back" days before the // Monday, LOOK_BACK of them, and then the ones before them; "waiting" is the number of weeks that wait, this one // among them. function keptFor( monday, type, back, waiting ) { var start = shift( monday, -back - LOOK_BACK ); return mediaIn( daysFrom( start, 0, LOOK_BACK ), type ).then( function ( before ) { var weeks = [], w, j; before.forEach( function ( media ) { var n = Math.floor( ( daysBetween( media.day, monday ) - back - 1 ) / TURN ); ( weeks[ n ] = weeks[ n ] || [] ).push( media ); } ); for ( w = 0; w < LOOK_BACK / TURN; w++ ) { if ( !weeks[ w ] ) { waiting++; continue; } for ( j = weeks[ w ].length - 1; j >= 1; j-- ) { if ( waiting === 1 ) { return weeks[ w ][ j ]; } waiting--; } } if ( back + LOOK_BACK >= LOOK_BACK_MAX ) { return $.Deferred().reject(); } return keptFor( monday, type, back + LOOK_BACK, waiting ); } ); } // The media of the day of a kind (AUDIO or VIDEO) for the week of a Monday (see TURN): { day, file } function mediaOfTheWeek( monday, type ) { var key = type + ':' + monday; if ( !asked[ key ] ) { asked[ key ] = mediaIn( daysFrom( monday, 0, TURN ), type ).then( function ( own ) { return own[ 0 ] || keptFor( monday, type, 0, 1 ); } ); } return asked[ key ]; } // The player of the wiki for a video or a sound, as a file chosen by hand gets it ([[File:…|size]]): the parser of // this wiki draws it, and it is given once the modules it asks for are ready (not the gadgets, which the page has) function player( media, size ) { return new mw.Api().get( { action: 'parse', text: '[[File:' + media.file + '|' + size + ']]', title: mw.config.get( 'wgPageName' ), contentmodel: 'wikitext', prop: 'text|modules|modulestyles|jsconfigvars', disablelimitreport: 1, maxage: KEEP, smaxage: KEEP, formatversion: 2 } ).then( function ( data ) { var parse = data.parse; function needed( name ) { return name.indexOf( 'ext.gadget.' ) !== 0; } function drawn() { var $output = $( '<div>' ).html( parse.text ).find( '.mw-parser-output' ).addBack().last(), $line = $output.children( 'p' ).first(); return ( $line.length ? $line : $output ).contents(); } mw.config.set( parse.jsconfigvars || {} ); mw.loader.load( ( parse.modulestyles || [] ).filter( needed ) ); return mw.loader.using( ( parse.modules || [] ).filter( needed ) ).then( drawn, drawn ); } ); } // Fills a place of the picture of the day: the large picture with its caption in a card, or a small picture in a // week card function fillPicture( $place, day ) { pictureOfTheDay( day ).then( function ( image ) { var description = image.description || {}, text = description.text || '', $slot; if ( $place.hasClass( 'potw-commons-thumb' ) ) { $place.append( picture( image, 120, 80, '' ) ); } else { $slot = $place.find( '.potw-commons-image' ).first(); $slot.append( picture( image, 800, 500, text ) ); if ( text && description.lang === 'sq' ) { $( '<div>' ).addClass( 'mp-potw-caption' ).text( text ).insertAfter( $slot ); } } $place.addClass( 'potw-done' ); }, function () { $place.addClass( 'potw-failed' ); } ); } // Fills a place of a sound or a video, as the module shows a file chosen by hand: in a card, the player with the // caption (a sound without a caption with its name above it); in a week card, a small player of the video, which // shows a frame of it, or the name of the sound after the icon of a loudspeaker, linked to the page of its file // here. The date of the media replaces that of the Monday in the note. function fillMedia( $place, monday, type ) { mediaOfTheWeek( monday, type ).then( function ( media ) { var small = $place.hasClass( 'potw-commons-thumb' ), $slot = small ? $place : $place.find( '.potw-commons-image' ).first(); $place.add( $place.closest( '.window-aj-pick' ) ).find( '.potw-date' ).text( dayText( media.day ) ); if ( small && type === 'AUDIO' ) { $place.addClass( 'window-ij-sound potw-done' ).append( $( '<img>' ).attr( { src: SOUND_ICON, width: 16, height: 16, alt: '', 'class': 'skin-invert' } ), ' ', fileLink( media.file, nameOf( media.file, NAME_MAX ) ) ); return; } return $.when( player( media, small ? '120x80px' : type === 'AUDIO' ? '400px' : '800x500px' ), small ? '' : captionOf( media.day ) ).then( function ( $player, caption ) { $slot.append( $player ); if ( !small ) { $slot.addClass( type === 'AUDIO' ? 'mp-potw-sound' : 'mp-potw-video' ); if ( caption ) { $( '<div>' ).addClass( 'mp-potw-caption' ).text( caption ).insertAfter( $slot ); } else if ( type === 'AUDIO' ) { $( '<div>' ).addClass( 'mp-potw-title' ).append( fileLink( media.file, nameOf( media.file ) ) ) .insertBefore( $slot ); } } $place.addClass( 'potw-done' ); mw.hook( 'wikipage.content' ).fire( $slot ); } ); } ).then( null, function () { $place.addClass( 'potw-failed' ); } ); } // Fills one place, once function fill( place ) { var $place = $( place ), day = /^\d{4}-\d\d-\d\d$/; if ( $place.data( 'potw' ) ) { return; } [ [ 'potd', null ], [ 'sound', 'AUDIO' ], [ 'video', 'VIDEO' ] ].some( function ( kind ) { var monday = $place.attr( 'data-' + kind[ 0 ] ) || ''; if ( !day.test( monday ) ) { return false; } $place.data( 'potw', true ).addClass( 'potw-started' ); if ( kind[ 1 ] ) { fillMedia( $place, monday, kind[ 1 ] ); } else { fillPicture( $place, monday ); } return true; } ); } mw.loader.using( [ 'mediawiki.util', 'mediawiki.api' ] ).then( function () { mw.hook( 'wikipage.content' ).add( function ( $content ) { $content.find( '.potw-commons[data-potd], .potw-commons[data-sound], .potw-commons[data-video]' ).each( function () { fill( this ); } ); } ); } ); }() ); hsmb5z1ncd45xq8gvwmq7pv32i7hafx 10 407847 3058349 2026-10-19T23:33:51Z Fallbackintoreality 102113 Fallbackintoreality zhvendosi faqen [[Stampa:DMCA]] te [[Stampa:Dated maintenance category (articles)]]: Titull i gabuar 3058349 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Stampa:Dated maintenance category (articles)]] prk4xknubmm2wxy1prkx1omg0ax1sd5 10 407848 3058353 2026-10-19T23:36:09Z Fallbackintoreality 102113 Faqe e re: <!-- PLEASE ADD CATEGORIES AT THE BOTTOM OF THIS PAGE --> {{for|the copyright investigations template|Template:Copyvio}} {{Documentation subpage}} {{tsh|DMC|DMCA}} {{#ifeq:{{#invoke:High-use|num|x|demo={{ROOTPAGENAME}}}}|many||{{High-use|demo={{ROOTPAGENAME}}}}}} == Usage == * This template adds a category or dated category to a page. * It will add the page to an optional additional category. * If the dated category is invalid it will add the page to :Category:Articles with in... 3058353 wikitext text/x-wiki <!-- PLEASE ADD CATEGORIES AT THE BOTTOM OF THIS PAGE --> {{for|the copyright investigations template|Template:Copyvio}} {{Documentation subpage}} {{tsh|DMC|DMCA}} {{#ifeq:{{#invoke:High-use|num|x|demo={{ROOTPAGENAME}}}}|many||{{High-use|demo={{ROOTPAGENAME}}}}}} == Usage == * This template adds a category or dated category to a page. * It will add the page to an optional additional category. * If the dated category is invalid it will add the page to [[:Category:Articles with invalid date parameter in template]] == Examples == * <code><nowiki>{{DMCFACT|Wikipedia articles that are too technical|from|{{{date|}}}}}</nowiki></code> will categorise all ''files'', ''articles'', ''categories'' and ''templates'' in [[:Category:Wikipedia articles that are too technical from {{#time:F Y|-1 month}}]], if the date is set {{#time:F Y|-1 month}} e.g. If such a category does not exist, or the date was set incorrectly, this template will ''also'' add the article to [[:Category:Articles with invalid date parameter in template]]. * <code><nowiki>{{DMCAT|Wikipedia articles that are too technical|from|{{{date|}}}}}</nowiki></code> will categorise all ''articles'' and ''article talk pages'' in [[:Category:Wikipedia articles that are too technical from {{#time:F Y|-1 month}}]], if the date is set {{#time:F Y|-1 month}} e.g. If such a category does not exist, or the date was set incorrectly, this template will ''also'' add the article to [[:Category:Articles with invalid date parameter in template]]. * <code><nowiki>{{DMCA|Articles proposed for splitting|from|{{{date|}}}|All articles proposed for splitting}}</nowiki></code> will categorise all ''articles'' in [[:Category:Articles proposed for splitting from {{#time:F Y|-1 month}}]], if the date is set {{#time:F Y|-1 month}} e.g. If such a category does not exist, or the date was set incorrectly, this template will ''also'' add the article to [[:Category:Articles with invalid date parameter in template]]. In either case the article will be added to [[:Category:All articles proposed for splitting]]. * <code><nowiki>{{DMCA|Dutch mathematicians}}</nowiki></code> is the straight category [[:Category:Dutch mathematicians]]. * <code><nowiki>{{TDMCA|type="Tolkien"|Articles proposed for splitting|from|{{{date|}}}|All articles proposed for splitting}}</nowiki></code> will categorise as in the above example but also in [[:Category:Tolkien articles proposed for splitting]] if it exists. If it doesn't the page will be added to the hidden [[:Category:Articles with tags with unsupported types]]. == Note == An incorrect date is any date which is not of the form {{#time:F Y}}, e.g. <code>{{#time:F d, Y}}</code>, or <code>june</code> instead of <code>June</code>, or other spelling mistakes. == Etymology == DMCA stands for "dated maintenance category – articles". Similar templates exist for certain other namespaces or combinations. DMCA is a metatemplate with highly circumscribed use, and not intended to be "editor facing". == TemplateData == {{TemplateData header}} <templatedata> { "params": { "1": { "label": "Default category name", "description": "The category (without \"Category:\") if there is no date, but also the stem of the category name when there is a date ", "type": "string", "required": true }, "2": { "label": "Preposition", "type": "string", "suggestedvalues": [ "from", "since", "in", "as of" ], "required": true }, "3": { "label": "Date", "description": "Date (month year, e.g. June 2024). Usually the \"date\" parameter of the calling template", "type": "content", "suggestedvalues": [ "{{{date|}}}" ], "suggested": true }, "4": { "label": "Category", "description": "Category all the articles go in, dated or not (if there is one)", "type": "string" }, "5": { "label": "Alternative default category", "description": "Used when parameter 1 is right for forming the dated category, but the undated items need to go somewhere else", "type": "string" }, "onlyarticles": { "description": "({{Dated maintenance category}} only) Used for template design, restricting the function of this template to article namespace (as in {{DMCA}}).", "type": "string", "suggestedvalues": [ "no", "yes" ], "default": "no" }, "date": {} } }</templatedata> == Related templates == {{#ifeq:{{PAGENAME}}|Dated maintenance category|* {{Tl|DMCA}}|{{#ifeq:{{PAGENAME}}|DMCA|* {{Tl|DMC}}|* {{Tl|Dated maintenance category}}}}}} <includeonly>{{Sandbox other|| [[Category:Time and date maintenance templates]] [[Category:Namespace manipulation templates]] }}</includeonly> lvbz9bstw45vvpcu2tuvg5y4afl2l26 1 407849 3058368 2026-10-20T01:14:57Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3058368 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Identiteti i Hajnesit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3058367 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://historical.library.cornell.edu/cgi-bin/cul.math/docviewer?did=01410002&seq=&view=50&frames=0&pagenum=286. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 tetor 2026 03:14 (CEST) gzm7mupanan6pv7781gortx4d9irfm8 1 407850 3058380 2026-10-20T02:47:44Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3058380 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Izhica]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3058379 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230401065022/http://www.encyclopedia.ru/cat/books/book/11354/?sphrase_id=2763474 për lidhjen http://www.encyclopedia.ru/cat/books/book/11354/?sphrase_id=2763474. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 tetor 2026 04:47 (CEST) m0f5sudbuhsgoiv5jgnoyp41ahshdot 1 407851 3058386 2026-10-20T03:29:18Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3058386 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jean Charles Cazin]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3058385 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160303195909/http://digital.library.cornell.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=harp;cc=harp;idno=harp0080-6;node=harp0080-6:1;frm=frameset;view=image;seq=839;page=root;size=s për lidhjen https://digital.library.cornell.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=harp;cc=harp;idno=harp0080-6;node=harp0080-6%3A1;frm=frameset;view=image;seq=839;page=root;size=s. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 tetor 2026 05:29 (CEST) 3ipfrm2nq9yp743npzjialf110kt1cr 1 407852 3058388 2026-10-20T03:43:23Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3058388 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jerrold Meinwald]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3058387 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141218102957/http://chemistry.cornell.edu/faculty/detail.cfm?netid=jm63 për lidhjen http://chemistry.cornell.edu/faculty/detail.cfm?netid=jm63. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 tetor 2026 05:43 (CEST) 67o9untdbjowtuii1l5y5swdcd9fmvk 1 407853 3058405 2026-10-20T04:25:43Z MajavahBot 122738 U arkivuan 3 diskutime nga faqja [[Diskutim:Cornell University]] 3058405 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Cornell University]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2169381 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20071111232615/http://www.ci.ithaca.ny.us/index.asp?Type=B_BASIC&SEC=%7B4519B3DC-DFAD-47EE-9E0A-6A55E243E4B4%7D&DE=%7BFEA36033-DB19-4201-9F95-A5F4DAA6DE06%7D për lidhjen http://www.ci.ithaca.ny.us/index.asp?Type=B_BASIC&SEC=%7B4519B3DC-DFAD-47EE-9E0A-6A55E243E4B4%7D&DE=%7BFEA36033-DB19-4201-9F95-A5F4DAA6DE06%7D. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140812212715/http://careers.nyp.org/about-us/locations/ për lidhjen http://careers.nyp.org/about-us/locations/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120112040311/http://cornellsun.com/section/opinion/content/2010/10/06/letter-editor-cu-should-embrace-female-nobel-laureates për lidhjen http://cornellsun.com/section/opinion/content/2010/10/06/letter-editor-cu-should-embrace-female-nobel-laureates. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 dhjetor 2020 00:41 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Cornell University]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2242466 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160404084749/http://time.com/money/4195204/2015-donations-colleges-universities/ për lidhjen http://time.com/money/4195204/2015-donations-colleges-universities/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 gusht 2021 10:03 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Cornell University]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2486862 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160816210029/http://colleges.usnews.rankingsandreviews.com/best-colleges/rankings/national-universities/page+2 për lidhjen http://colleges.usnews.rankingsandreviews.com/best-colleges/rankings/national-universities/page+2. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 tetor 2022 12:55 (CEST) f190np3i1doqjel61nwoquqt6vizyxo 1 407854 3058407 2026-10-20T04:26:46Z MajavahBot 122738 U arkivuan 4 diskutime nga faqja [[Diskutim:Deni Avdija]] 3058407 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Deni Avdija]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2603726 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200820105710/http://archive.sportando.basketball/en/europe/israel/252732/maccabi-tel-aviv-signs-prospect-deni-avdija-to-a-six-year-contract.html për lidhjen http://archive.sportando.basketball/en/europe/israel/252732/maccabi-tel-aviv-signs-prospect-deni-avdija-to-a-six-year-contract.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 tetor 2023 19:38 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Deni Avdija]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2728985 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200727063931/https://eurospects.com/?p=14463 për lidhjen https://eurospects.com/?p=14463. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 11 dhjetor 2024 10:35 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Deni Avdija]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2902455 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200410223841/https://www.adidasngt.com/u18/news/latest/i/9felb3mwhqcicmyh/maccabi-s-avdija-is-just-livingthedream për lidhjen https://www.adidasngt.com/u18/news/latest/i/9felb3mwhqcicmyh/maccabi-s-avdija-is-just-livingthedream. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 shkurt 2026 11:33 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Deni Avdija]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981434 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210422004653/https://sports.yahoo.com/wizards-rookie-deni-avdija-suffers-gruesome-ankle-injury-needs-wheelchair-to-leave-court-004240341.html për lidhjen https://sports.yahoo.com/wizards-rookie-deni-avdija-suffers-gruesome-ankle-injury-needs-wheelchair-to-leave-court-004240341.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 maj 2026 13:54 (CEST) tfzifo2yzgx8yh7d13eyw02svpz8loc 3 407855 3058432 2026-10-20T05:16:02Z Qwerfjkl (bot) 160953 /* Probleme me referimet te artikulli Federata Panshqiptare Vatra */ 3058432 wikitext text/x-wiki == Probleme me referimet te artikulli ''[[Federata Panshqiptare Vatra]]'' == Përshëndetje, OneRichieRich! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3058430|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Federata Panshqiptare Vatra]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(20%20tetor%202026,%2005:16)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 20 tetor 2026 07:16 (CEST) e0hdhzgoef1fyrg0obef908fa4wlla6 2 407856 3058443 2026-10-20T07:21:44Z Arianit 106 Faqe e re: <gallery> File:Kalaja e Porto Palermos nga droni 2 - Shqipëri.jpg|[[Kalaja e Porto Palermos]] File:Amfiteatri_i_Durr%C3%ABsit_nga_droni_1.jpg|[[Amfiteatri i Durrësit]] File:Manastiri_i_Shën_Marisë_(Zvërnec).jpg|[[Manastiri i Shën Marisë (Zvërnec)]] File:Manastiri_i_Apostujve_te_Shenjte_Petro_dhe_Pavli,_Vithkuq.jpg|[[Kisha e Shën Mëhillit (Vithkuq)|Kisha e Shën Mëhillit]] në Vithkuq, Shqipëri File:Ura_e_Kordhoces_Gjirokaster.jpg|[[Ura e Kordhocës]] në Gjirokastër,... 3058443 wikitext text/x-wiki <gallery> File:Kalaja e Porto Palermos nga droni 2 - Shqipëri.jpg|[[Kalaja e Porto Palermos]] File:Amfiteatri_i_Durr%C3%ABsit_nga_droni_1.jpg|[[Amfiteatri i Durrësit]] File:Manastiri_i_Shën_Marisë_(Zvërnec).jpg|[[Manastiri i Shën Marisë (Zvërnec)]] File:Manastiri_i_Apostujve_te_Shenjte_Petro_dhe_Pavli,_Vithkuq.jpg|[[Kisha e Shën Mëhillit (Vithkuq)|Kisha e Shën Mëhillit]] në Vithkuq, Shqipëri File:Ura_e_Kordhoces_Gjirokaster.jpg|[[Ura e Kordhocës]] në Gjirokastër, Shqipëri File:Kalaja_e_Bashtovës_-_Shqipëri_4.jpg|[[Kalaja e Bashtovës]] File:Tirana,_Muzeu_Historik_Kombëtar,_2024-10_CN-02.jpg|Mozaiku mural “Shqiptarët” mbi hyrjen kryesore të [[Muzeu Historik Kombëtar|Muzeut Historik Kombëtar]] (gjatë punimeve të rinovimit) në Sheshin Skënderbej në Tiranë, Shqipëri File:Kalaja_e_Bashtovës_-_Shqipëri_3.jpg|[[Kalaja e Bashtovës]] File:Shtepia e Zekateve Gjirokaster.jpg|[[Zapanaja e Zekatëve|Shtëpia e Zekatëve]] në Gjirokastër File:Biblioteka Kombëtare e Kosovës gjatë dimrit e mbuluar me borë.jpg|[[Biblioteka Kombëtare e Kosovës “Pjetër Bogdani”|Biblioteka Kombëtare e Kosovës]] gjatë dimrit, e mbuluar me borë File:Ura e Fshejt nga droni 1.jpg|[[Ura e Fshajtë]] File:ULPIANA-lokaliteti_arkeologjik.jpg|[[Ulpiana]] File:Pamje e Kalase se Novoberdes nga ajri 6 - Kosovë.jpg|[[Kalaja e Artanës|Kalaja e Novobërdës]] nga ajri File:Ura e Mesit - Shkonder.jpg|[[Ura e Mesit]] File:Kukës New Metal Bridge 07.jpg|Ura e re e Kukësit File:Hotel Turizmi Kukës 07.jpg|Hotel Turizmi i shkatërruar, Kukës File:Ura_e_Kukësit_03.jpg|Ura e re e Kukësit File:05_Gjakova_Harmoni_Kulturore_-_Cultural_Harmony.jpg|Gjakova, harmoni kulturore File:Gjakova_-_Çarshia_e_Madhe_-_Big_Baazar_Panorama.JPG|Panoramë e [[Çarshia e Madhe|Çarshisë së Madhe]] në Gjakovë me [[Xhamia e Hadumit|Xhaminë e Hadumit]] File:Ura_e_Kukësit_01.jpg|Urat e Kukësit File:Shodra_Football_Stadium_Loro_Boriçi_02.jpg|Stadiumi i futbollit [[Loro Boriçi (stadium)|Loro Boriçi]] në Shkodër </gallery> nwpenv7s0wj6f4dosez54skt4ni5mvu 2 407857 3058450 2026-10-20T08:22:03Z Klein Muçi 52109 Asistenti i qendrave 0.1: votimi dhe mbyllja e kërkesave te qendrat, skript personal për provë — përmes Claude AI 3058450 javascript text/javascript /** * Asistenti i qendrave (HubAssistant) 0.1 — votimi dhe mbyllja e kërkesave te qendrat e komunitetit. * Përdoruesi:Klein Muçi/HubAssistant.js: a personal user script, the trial of a future gadget. * * On the voting hubs (Forumi i Grisjes, Artikuj të mirë, Artikuj të përkryer, Administrata) and on the pages of * their requests, every request gets a bar under its title: its state, its votes, your vote and the buttons * "Voto" (or "Ndrysho votën", "Komento") and, for administrators once the vote can be closed, "Mbyll". * The dialogs write what people write by hand: a vote line under "Votimi", the old vote struck with <s>…</s> * on its own line, a {{dmb|…}} closing under the title. The vote templates, the rules and the state of each * request come from Moduli:Votes ({{#invoke:Votes|rules}} and {{#invoke:Votes|data}}), where they are written * once; Smallem does the rest (lists, the templates on the articles, the archives). * * To try it without saving anything, put this line before the one that loads the script: * window.hubAssistantDryRun = true; */ ( function () { 'use strict'; /* ------------------------------------------------------------------------------------------------ * 1. The wikitext of a request: pure functions (the tests use them too) * ------------------------------------------------------------------------------------------------ */ // Struck text (<s>, <del>, <strike>): a vote that was changed or withdrawn function struckRe() { return /<(s|del|strike)(\s[^>]*)?>[\s\S]*?<\/\1\s*>/gi; } function ucfirst( s ) { return s.charAt( 0 ).toUpperCase() + s.slice( 1 ); } // A heading: its level and its title, as Moduli:Votes reads it ("=== Votimi ===" is 3 and "Votimi") function headingOf( line ) { var m = /^(==+)(.*?)(==+)\s*$/.exec( line ); var title = m ? m[ 2 ].trim() : ''; if ( !m || m[ 1 ].length !== m[ 3 ].length || !title ) { return null; } return { level: m[ 1 ].length, title: title }; } // The first section whose heading passes the test: the line of its heading and the line after its end function findSection( lines, test ) { var i, j, h; for ( i = 0; i < lines.length; i++ ) { h = headingOf( lines[ i ] ); if ( h && test( h ) ) { for ( j = i + 1; j < lines.length && !headingOf( lines[ j ] ); j++ ) { // the section runs to the next heading } return { start: i, end: j, level: h.level, title: h.title }; } } return null; } function isVoting( h ) { return h.level >= 3 && /^votim/i.test( h.title ); } function isDiscussion( h ) { return h.level >= 3 && /^diskutim/i.test( h.title ); } function isReaction( h ) { return h.level >= 3 && /^reagim/i.test( h.title ); } // The name of a template as the parser sees it: first letter in capitals, "_" as a space function templateKey( name ) { name = name.replace( /_/g, ' ' ).replace( /\s+/g, ' ' ).trim(); name = name.replace( /^[Ss]tampa:/, '' ).replace( /^[Tt]emplate:/, '' ); return ucfirst( name ); } // The kind of each vote template ({ "Të griset": "grise", … }) from the templates of Moduli:Votes function kindsOf( templates ) { var map = {}; Object.keys( templates ).forEach( function ( kind ) { templates[ kind ].forEach( function ( name ) { map[ templateKey( name ) ] = kind; } ); } ); return map; } // The kind of the vote on a line: a list line with a vote template, or a line that starts with one; when // a line has several, the last one counts (as vote_of in Moduli:Votes) function voteOf( line, kinds ) { var re = /\{\{\s*([^{}|]*?)\s*[|}]/g, m, kind, last = null, first = -1; while ( ( m = re.exec( line ) ) ) { kind = kinds[ templateKey( m[ 1 ] ) ]; if ( kind ) { last = kind; if ( first < 0 ) { first = m.index; } } } if ( !last ) { return null; } if ( /[*#]/.test( /^[*#:]*/.exec( line )[ 0 ] ) || /^[*#:\s']*/.exec( line )[ 0 ].length === first ) { return last; } return null; } // The user of a link to a user page, a user talk page or the contributions of a user function userOfLink( target, nsIds ) { var i, ns, rest, m; target = target.trim().replace( /^:/, '' ); i = target.indexOf( ':' ); if ( i < 0 ) { return null; } ns = nsIds[ target.slice( 0, i ).trim().toLowerCase().replace( / /g, '_' ) ]; rest = target.slice( i + 1 ).replace( /_/g, ' ' ).trim(); if ( ( ns === 2 || ns === 3 ) && rest ) { return { user: ucfirst( rest.split( '/' )[ 0 ].trim() ), own: ns === 2 }; } m = ns === -1 && /^([^/]+)\/(.+)$/.exec( rest ); if ( m && ( m[ 1 ] === 'Kontributet' || m[ 1 ] === 'Contributions' ) ) { return { user: ucfirst( m[ 2 ].trim() ), own: false }; } return null; } // The user who signed a line (as voter_of in Moduli:Votes): the last user link and the user links just // before it; the last link to a user page among them decides. Without any, the name in {{unsigned}}. function voterOf( line, nsIds ) { var re = /\[\[([^[\]|]+)[^[\]]*?\]\]/g, m, u, links = [], first, between, i, unsigned; while ( ( m = re.exec( line ) ) ) { u = userOfLink( m[ 1 ], nsIds ); if ( u ) { links.push( { user: u.user, own: u.own, start: m.index, stop: m.index + m[ 0 ].length } ); } } if ( !links.length ) { unsigned = /\{\{\s*[Uu]nsigned\s*\|\s*([^|}]+)/.exec( line ); return unsigned ? ucfirst( unsigned[ 1 ].trim() ) : null; } first = links.length - 1; while ( first > 0 ) { between = line.slice( links[ first - 1 ].stop, links[ first ].start ) .replace( /<[^>]*>/g, '' ).replace( /&#?\w+;/g, '' ).replace( /'/g, '' ); if ( /[\p{L}\p{N}]/u.test( between ) ) { break; } first--; } for ( i = links.length - 1; i >= first; i-- ) { if ( links[ i ].own ) { return links[ i ].user; } } return links[ links.length - 1 ].user; } function unstruck( line ) { return line.replace( struckRe(), '' ); } // The vote of a user in the section "Votimi": the line and its kind (the last one, as it is the one that // counts), or null function myVote( text, user, kinds, nsIds ) { var lines = text.split( '\n' ), sec = findSection( lines, isVoting ), found = null, i, clean, kind; if ( !sec ) { return null; } for ( i = sec.start + 1; i < sec.end; i++ ) { clean = unstruck( lines[ i ] ); kind = voteOf( clean, kinds ); if ( kind && voterOf( clean, nsIds ) === user ) { found = { index: i, kind: kind, line: lines[ i ] }; } } return found; } // A new line at the end of a section: after its last line that is not blank function addToSection( text, test, line ) { var lines = text.split( '\n' ), sec = findSection( lines, test ), at, i; if ( !sec ) { return null; } at = sec.start + 1; for ( i = sec.start + 1; i < sec.end; i++ ) { if ( lines[ i ].trim() ) { at = i + 1; } } lines.splice( at, 0, line ); return lines.join( '\n' ); } // A changed or withdrawn vote, on its own line: the part of the line that still counts is struck and the // new text follows it ("* <s>{{Të mbahet}} - … [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 20 tetor 2026 10:22 (CEST)</s> {{Të griset}} - … [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 20 tetor 2026 10:22 (CEST)") function changeLine( line, replacement ) { var m = /^([*#:]*\s*)([\s\S]*)$/.exec( line ), bullet = m[ 1 ], rest = m[ 2 ]; var close = /<\/(s|del|strike)\s*>/gi, c, cut = 0, head, tail; while ( ( c = close.exec( rest ) ) ) { cut = c.index + c[ 0 ].length; } head = rest.slice( 0, cut ).replace( /\s+$/, '' ); tail = rest.slice( cut ).trim(); if ( !tail ) { return null; } return bullet + ( head ? head + ' ' : '' ) + '<s>' + tail + '</s> ' + replacement; } function replaceLine( text, index, line ) { var lines = text.split( '\n' ); lines[ index ] = line; return lines.join( '\n' ); } // Whether the text carries one of the templates that close a request (as is_closed in Moduli:Votes) function isClosed( text ) { return /\{\{\s*(resolved|zgjidhur|refused|refuzuar|dmb|mbyllje diskutimi)\s*[|}]/i.test( text ); } // The closing goes on the line after the title of the request function addClosing( text, dmb ) { var lines = text.split( '\n' ), i, h; for ( i = 0; i < lines.length; i++ ) { h = headingOf( lines[ i ] ); if ( h && h.level === 2 ) { lines.splice( i + 1, 0, dmb ); return lines.join( '\n' ); } } return null; } // The page that the title of a request links to ("== [[Kosova (1912-1945)]] ==") function articleOf( text ) { var lines = text.split( '\n' ), i, h, m; for ( i = 0; i < lines.length; i++ ) { h = headingOf( lines[ i ] ); if ( h && h.level === 2 ) { m = /\[\[\s*:?([^[\]|#]+)/.exec( h.title ); return m ? m[ 1 ].trim() : null; } } return null; } // The candidate of an election, from {{User|…}} function candidateOf( text ) { var m = /\{\{\s*[Uu]ser\s*\|\s*([^|}]+?)\s*[|}]/.exec( text ); return m ? ucfirst( m[ 1 ].replace( /_/g, ' ' ) ) : null; } // Whether a proposed candidate has accepted: a signature of the candidate under "Reagimi i kandidatit // të propozuar" (null when the page has no such section) function hasAccepted( text, candidate, nsIds ) { var lines = text.split( '\n' ), sec = findSection( lines, isReaction ), i; if ( !sec ) { return null; } for ( i = sec.start + 1; i < sec.end; i++ ) { if ( voterOf( lines[ i ], nsIds ) === candidate ) { return true; } } return false; } // Dates as the preloads write them ("18 maj 2026, 18:48 (CEST)"), in the time of Tirana var MONTHS = [ 'janar', 'shkurt', 'mars', 'prill', 'maj', 'qershor', 'korrik', 'gusht', 'shtator', 'tetor', 'nëntor', 'dhjetor' ]; var DATE_RE = /(\d{1,2})\s+([^\s\d,()']+)\s+(\d{4}),?\s*(\d{1,2}):(\d{2})\s*\((CEST|CET)\)/; function parseDate( s ) { var m = DATE_RE.exec( s ), mon; if ( !m ) { return null; } mon = MONTHS.indexOf( m[ 2 ].toLowerCase() ); if ( mon < 0 ) { return null; } return Date.UTC( +m[ 3 ], mon, +m[ 1 ], +m[ 4 ] - ( m[ 6 ] === 'CEST' ? 2 : 1 ), +m[ 5 ] ); } function formatDate( ms ) { var parts = {}, local, zone; new Intl.DateTimeFormat( 'en-GB', { timeZone: 'Europe/Tirane', year: 'numeric', month: 'numeric', day: 'numeric', hour: '2-digit', minute: '2-digit', hourCycle: 'h23' } ).formatToParts( new Date( ms ) ) .forEach( function ( p ) { parts[ p.type ] = p.value; } ); local = Date.UTC( +parts.year, +parts.month - 1, +parts.day, +parts.hour, +parts.minute ); zone = Math.round( ( local - ms ) / 3600000 ) === 2 ? 'CEST' : 'CET'; return +parts.day + ' ' + MONTHS[ +parts.month - 1 ] + ' ' + parts.year + ', ' + parts.hour + ':' + parts.minute + ' (' + zone + ')'; } // The end of an election moved by 30 days: the date after "maksimalisht më" function extendText( text, days ) { var re = new RegExp( "(maksimalisht më\\s*'*)(" + DATE_RE.source + ')' ), m = re.exec( text ), t; t = m && parseDate( m[ 2 ] ); if ( !t ) { return null; } return text.replace( re, function ( all, before ) { return before + formatDate( t + days * 86400000 ); } ); } // The dates of an election: the minimum and the maximum written on its page function electionDates( text ) { var min = /minimalisht më\s*'*([^']+)/.exec( text ), max = /maksimalisht më\s*'*([^']+)/.exec( text ); return { min: min && parseDate( min[ 1 ] ), max: max && parseDate( max[ 1 ] ) }; } var core = { headingOf: headingOf, findSection: findSection, templateKey: templateKey, kindsOf: kindsOf, voteOf: voteOf, userOfLink: userOfLink, voterOf: voterOf, unstruck: unstruck, myVote: myVote, addToSection: addToSection, changeLine: changeLine, replaceLine: replaceLine, isClosed: isClosed, addClosing: addClosing, articleOf: articleOf, candidateOf: candidateOf, hasAccepted: hasAccepted, parseDate: parseDate, formatDate: formatDate, extendText: extendText, electionDates: electionDates, isVoting: isVoting, isDiscussion: isDiscussion }; if ( typeof window === 'undefined' ) { module.exports = core; return; } /* ------------------------------------------------------------------------------------------------ * 2. The procedures and their words * ------------------------------------------------------------------------------------------------ */ // The requests this script knows, by the prefix of their pages. Moduli:Votes gives each its rule and its // lists; here are the words of the dialogs and the outcomes of {{dmb}} (Moduli:Mbyllje diskutimi). var PROCEDURES = [ { prefix: 'Wikipedia:Forumi i Grisjes/Kërkesë për grisje/', name: 'Forumi i Grisjes · kërkesë për grisje', type: 'grisje', outcomes: [ 'Grise', 'Mbaje' ] }, { prefix: 'Wikipedia:Artikuj të mirë/Kandidatura/', name: 'Artikujt e mirë · kandidaturë', type: 'kandidature', outcomes: [ 'AM', 'JoAM' ] }, { prefix: 'Wikipedia:Artikuj të mirë/Rivlerësime/', name: 'Artikujt e mirë · rivlerësim', type: 'rivleresim', outcomes: [ 'Mbaje', 'Hiqe' ] }, { prefix: 'Wikipedia:Artikuj të përkryer/Kandidatura/', name: 'Artikujt e përkryer · kandidaturë', type: 'kandidature', outcomes: [ 'AP', 'JoAP' ] }, { prefix: 'Wikipedia:Artikuj të përkryer/Rivlerësime/', name: 'Artikujt e përkryer · rivlerësim', type: 'rivleresim', outcomes: [ 'Mbaje', 'Hiqe' ] }, { prefix: 'Wikipedia:Administrata/Administratorë/Kandidatura/', name: 'Administrata · kandidaturë për administrator', type: 'zgjedhje', outcomes: [ 'Admin', 'JoAdmin' ] }, { prefix: 'Wikipedia:Administrata/Burokratë/Kandidatura/', name: 'Administrata · kandidaturë për burokrat', type: 'zgjedhje', outcomes: [ 'Krat', 'JoKrat' ] }, { prefix: 'Wikipedia:Administrata/Dorëheqje/Kandidatura/', name: 'Administrata · heqje e të drejtave', type: 'heqje', outcomes: [ 'AdminShkarkim', 'JoAdminShkarkim', 'KratShkarkim', 'JoKratShkarkim' ] } ]; // The choices of a vote: the name and what it means, by the type of the procedure and the kind of the vote var CHOICES = { grisje: { grise: [ 'Të griset', 'Faqja nuk duhet të mbetet në Wikipedia.' ], mbaje: [ 'Të mbahet', 'Faqja duhet të mbetet.' ], pav: [ 'I pavendosur', 'Nuk keni një qëndrim përfundimtar; arsyeja juaj ndihmon diskutimin.' ] }, kandidature: { per: [ 'PËR', 'Artikulli i plotëson kriteret.' ], kunder: [ 'KUNDËR', 'Artikulli nuk i plotëson ende kriteret.' ], asnjanes: [ 'ASNJANËS', 'Nuk mbani anë; vota nuk numërohet te dy të tretat.' ] }, rivleresim: { mbaje: [ 'Të mbahet', 'Artikulli e meriton ende statusin.' ], hiqe: [ 'Të hiqet', 'Artikulli nuk i plotëson më kriteret.' ], pav: [ 'I pavendosur', 'Nuk keni një qëndrim përfundimtar.' ] }, zgjedhje: { per: [ 'PËR', 'E mbështesni kandidaturën.' ], kunder: [ 'KUNDËR', 'Nuk e mbështesni kandidaturën.' ], asnjanes: [ 'ASNJANËS', 'Nuk mbani anë; vota nuk numërohet te 75%.' ] }, heqje: { per: [ 'PËR', 'Jeni për heqjen e të drejtave.' ], kunder: [ 'KUNDËR', 'Jeni kundër heqjes së të drejtave.' ], asnjanes: [ 'ASNJANËS', 'Nuk mbani anë; vota nuk numërohet te 75%.' ] } }; var PLACEHOLDERS = { grisje: 'P.sh. mungojnë burime të pavarura që e trajtojnë temën.', kandidature: 'P.sh. çfarë e bën artikullin të mirë, ose çfarë i mungon ende.', rivleresim: 'P.sh. a i plotëson ende kriteret, dhe pse.', zgjedhje: 'P.sh. pse e mbështesni ose jo kandidaturën.', heqje: 'P.sh. arsyeja e votës suaj.' }; var HINTS = { grisje: 'Vendimi merret sipas argumenteve, jo sipas numrit të votave: një arsye e shkurtër i jep peshë votës.' }; // The outcomes of a closing: the name and what follows it var OUTCOMES = { grisje: { Grise: [ 'Të griset', 'Faqja grihet; mund ta grisni që këtu.' ], Mbaje: [ 'Të mbahet', 'Faqja mbetet; Smallem ia heq stampën e kërkesës brenda një dite.' ] }, kandidature: { AM: [ 'Artikull i mirë', 'Smallem i vë artikullit stampën e statusit dhe pllakën te qendra.' ], JoAM: [ 'Jo artikull i mirë', 'Smallem ia heq artikullit stampën e kandidaturës.' ], AP: [ 'Artikull i përkryer', 'Smallem i vë artikullit stampën e statusit dhe pllakën te qendra.' ], JoAP: [ 'Jo artikull i përkryer', 'Smallem ia heq artikullit stampën e kandidaturës.' ] }, rivleresim: { Mbaje: [ 'Të mbahet', 'Artikulli e mban statusin; Smallem ia heq stampën e rivlerësimit.' ], Hiqe: [ 'Të hiqet', 'Smallem ia heq artikullit stampën e statusit dhe pllakën.' ] }, zgjedhje: { Admin: [ 'Zgjidhet administrator', 'Të drejtat ia jep një burokrat.' ], JoAdmin: [ 'Nuk zgjidhet administrator', 'Kandidatura nuk qe e suksesshme.' ], Krat: [ 'Zgjidhet burokrat', 'Të drejtat ia jep një burokrat.' ], JoKrat: [ 'Nuk zgjidhet burokrat', 'Kandidatura nuk qe e suksesshme.' ] }, heqje: { AdminShkarkim: [ 'Hiqen të drejtat e administratorit', 'I heq një burokrat ose kujdestarët në Meta.' ], JoAdminShkarkim: [ 'Nuk hiqen të drejtat e administratorit', 'Përdoruesi i mban të drejtat.' ], KratShkarkim: [ 'Hiqen të drejtat e burokratit', 'I heqin kujdestarët në Meta.' ], JoKratShkarkim: [ 'Nuk hiqen të drejtat e burokratit', 'Përdoruesi i mban të drejtat.' ] } }; var SUFFIX = ' · Asistenti i qendrave'; var DRY = !!window.hubAssistantDryRun; var user = mw.config.get( 'wgUserName' ); var groups = mw.config.get( 'wgUserGroups' ) || []; var isSysop = groups.indexOf( 'sysop' ) >= 0; var isCrat = groups.indexOf( 'bureaucrat' ) >= 0; var nsIds = mw.config.get( 'wgNamespaceIds' ); var api, Vue, codex, RULES, KINDS, LABELS; function procedureOf( page ) { var i, rest; for ( i = 0; i < PROCEDURES.length; i++ ) { if ( page.indexOf( PROCEDURES[ i ].prefix ) === 0 ) { rest = page.slice( PROCEDURES[ i ].prefix.length ); if ( rest && !/^(InputInit|Arkiv|Votimet)\b/.test( rest ) ) { return PROCEDURES[ i ]; } } } return null; } // The word of a kind of vote in a procedure ("Të griset"), else that of Moduli:Votes function choiceLabel( proc, kind ) { var c = CHOICES[ proc.type ][ kind ]; return c ? c[ 0 ] : ( LABELS[ kind ] || kind ); } // The template that a kind of vote is written with: the first name Moduli:Votes gives it function templateOf( kind ) { return RULES.templates[ kind ][ 0 ]; } function plain( status ) { return ( status || '' ).replace( /^[^\p{L}\p{N}]+/u, '' ); } /* ------------------------------------------------------------------------------------------------ * 3. Reading and saving * ------------------------------------------------------------------------------------------------ */ function expand( text ) { return api.post( { action: 'expandtemplates', text: text, prop: 'wikitext', formatversion: 2, title: mw.config.get( 'wgPageName' ) } ).then( function ( r ) { return r.expandtemplates.wikitext; } ); } function getTexts( titles ) { var out = {}, calls = [], i; function batch( list ) { return api.post( { action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'ids|timestamp|content', rvslots: 'main', titles: list.join( '|' ), curtimestamp: 1, formatversion: 2 } ).then( function ( r ) { ( r.query.pages || [] ).forEach( function ( p ) { if ( p.revisions ) { out[ p.title ] = { text: p.revisions[ 0 ].slots.main.content, revid: p.revisions[ 0 ].revid, ts: p.revisions[ 0 ].timestamp, start: r.curtimestamp }; } } ); } ); } for ( i = 0; i < titles.length; i += 50 ) { calls.push( batch( titles.slice( i, i + 50 ) ) ); } return $.when.apply( $, calls ).then( function () { return out; } ); } // Saves the change that "transform" makes to the latest text of a page (an error with words for the // user stops it); on an edit conflict it starts again once from the newer text. function editPage( title, transform, summary, watch, again ) { return getTexts( [ title ] ).then( function ( pages ) { var p = pages[ title ], next; if ( !p ) { throw new Error( 'Faqja e kërkesës nuk u gjet.' ); } next = transform( p.text ); if ( DRY ) { window.hubAssistantLastDryRun = { title: title, before: p.text, after: next, summary: summary }; console.log( '[Asistenti i qendrave] Provë, nuk u ruajt:', title, summary, '\n' + next ); return { dry: true }; } return api.postWithEditToken( { action: 'edit', title: title, text: next, summary: summary, nocreate: 1, baserevid: p.revid, basetimestamp: p.ts, starttimestamp: p.start, watchlist: watch ? 'watch' : 'nochange', formatversion: 2 } ).then( function ( r ) { return r.edit; }, function ( code ) { if ( code === 'editconflict' && !again ) { return editPage( title, transform, summary, watch, true ); } return $.Deferred().reject( code ).promise(); } ); } ); } function diffLink( edit ) { return edit && edit.newrevid ? mw.config.get( 'wgScript' ) + '?diff=' + edit.newrevid : null; } function notifyDone( words, edit ) { var $m = $( '<span>' ).text( words + ' ' ); if ( edit && edit.dry ) { $m.text( 'Provë: asgjë nuk u ruajt (shihni konsolën).' ); } else if ( diffLink( edit ) ) { $m.append( $( '<a>' ).attr( 'href', diffLink( edit ) ).text( 'Shihni ndryshimin' ) ); } mw.notify( $m, { type: 'success' } ); } function errorText( e ) { if ( e instanceof Error ) { return e.message; } return 'Nuk u ruajt (' + e + '). Provoni sërish.'; } /* ------------------------------------------------------------------------------------------------ * 4. The bar of a request * ------------------------------------------------------------------------------------------------ */ function kindClass( req ) { var e = req.entry; if ( req.closed ) { return e && e.early ? 'early' : 'closed'; } return e && e.kind ? e.kind : 'none'; } function stateText( req ) { var e = req.entry; if ( req.closed ) { return e && e.early ? plain( e.early.status ) : 'Mbyllur · pret arkivimin'; } return e ? plain( e.status ) : ''; } // Who may vote in an election: not the candidate, and only with more than 3 months and 50 edits function voteRight( req ) { var reg, limit; if ( req.rule !== 'zgjedhje' ) { return { ok: true }; } if ( req.candidate === user ) { return { ok: false, self: true, text: 'Nuk mund të votoni në votimin për veten.' }; } reg = mw.user.getRegistration(); limit = new Date(); limit.setMonth( limit.getMonth() - 3 ); if ( ( reg && reg > limit ) || ( mw.config.get( 'wgUserEditCount' ) || 0 ) <= 50 ) { return { ok: false, text: 'Të drejtë vote kanë redaktorët me mbi 3 muaj përvojë dhe mbi 50 redaktime. ' + 'Mund të lini një koment me stampën KOMENT.' }; } return { ok: true }; } function button( label, primary, onClick ) { return $( '<button>' ).attr( 'type', 'button' ) .addClass( 'cdx-button' + ( primary ? ' cdx-button--action-progressive cdx-button--weight-primary' : '' ) ) .text( label ).on( 'click', onClick ); } function renderBar( req ) { var $bar = $( '<div>' ).addClass( 'ha-bar' ).attr( { role: 'group', 'aria-label': 'Asistenti i qendrave' } ), $info = $( '<div>' ).addClass( 'ha-info' ), $actions = $( '<div>' ).addClass( 'ha-actions' ), right = voteRight( req ), state = stateText( req ); if ( state ) { $info.append( $( '<span>' ).addClass( 'ha-state ha-state-' + kindClass( req ) ).text( state ) .attr( 'title', req.entry && req.entry.note || '' ) ); } // the hubs show the votes of each request under its "Votimi" (Moduli:Votes); the page of a request does not if ( req.entry && req.entry.votes && mw.config.get( 'wgPageName' ).replace( /_/g, ' ' ) === req.page ) { $info.append( $( '<span>' ).addClass( 'ha-votes' ).text( req.entry.votes ) ); } if ( req.mine ) { $info.append( $( '<span>' ).addClass( 'ha-mine' ).text( 'Vota juaj: ' + choiceLabel( req.proc, req.mine.kind ) ) ); } if ( !req.closed ) { if ( right.ok ) { $actions.append( req.mine ? button( 'Ndrysho votën', false, function () { voteDialog( req, 'change' ); } ) : button( 'Voto', !( isSysop && req.ready ), function () { voteDialog( req, 'vote' ); } ) ); } else if ( !right.self ) { $actions.append( button( 'Komento', false, function () { voteDialog( req, 'comment' ); } ) ); $info.append( $( '<span>' ).addClass( 'ha-note' ).text( 'Pa të drejtë vote' ).attr( 'title', right.text ) ); } else { $info.append( $( '<span>' ).addClass( 'ha-note' ).text( right.text ) ); } if ( isSysop && req.ready ) { $actions.append( button( 'Mbyll', true, function () { closeDialog( req ); } ) ); } } $bar.append( $info, $actions ); if ( req.$bar ) { req.$bar.replaceWith( $bar ); } else { $( req.head ).after( $bar ); } req.$bar = $bar; } /* ------------------------------------------------------------------------------------------------ * 5. The dialogs (Vue and Codex, as MediaWiki ships them) * ------------------------------------------------------------------------------------------------ */ function mount( def ) { var el = document.createElement( 'div' ), app; document.body.appendChild( el ); app = Vue.createApp( def ); [ 'CdxButton', 'CdxCheckbox', 'CdxDialog', 'CdxField', 'CdxMessage', 'CdxRadio', 'CdxTextArea' ] .forEach( function ( name ) { app.component( name, codex[ name ] ); } ); app.config.globalProperties.$unmount = function () { setTimeout( function () { app.unmount(); el.remove(); }, 400 ); }; app.mount( el ); } // A preview of wikitext as it would be saved (the signature included), in the context of the request function preview( text, page ) { return api.post( { action: 'parse', text: text, title: page, pst: 1, prop: 'text', contentmodel: 'wikitext', disablelimitreport: 1, disableeditsection: 1, formatversion: 2 } ).then( function ( r ) { return r.parse.text; } ); } var PREVIEW_MIXIN = { data: function () { return { rendered: '', timer: null }; }, watch: { wikitext: function () { var vm = this; clearTimeout( vm.timer ); vm.timer = setTimeout( function () { if ( !vm.wikitext ) { vm.rendered = ''; return; } preview( vm.wikitext, vm.page ).then( function ( html ) { vm.rendered = html; } ); }, 350 ); }, open: function ( value ) { if ( !value ) { this.$unmount(); } } } }; var VOTE_TEMPLATE = ` <cdx-dialog v-model:open="open" class="ha-dialog" :title="title" :subtitle="subtitle" :use-close-button="true" close-button-label="Mbyll" :primary-action="primary" :default-action="{ label: 'Anulo' }" @primary="submit" @default="open = false"> <cdx-message v-if="error" type="error" class="ha-gap">{{ error }}</cdx-message> <p v-if="current" class="ha-current">Vota juaj tani: <strong>{{ current }}</strong>. Vota e vjetër nuk fshihet: vijëzohet në rreshtin e saj, dhe pranë saj shkruhet e reja.</p> <p v-if="mode === 'comment'" class="ha-current">{{ rightText }}</p> <cdx-field v-if="options.length" :is-fieldset="true" class="ha-gap"> <template #label>{{ mode === 'change' ? 'Vota e re' : 'Vota juaj' }}</template> <cdx-radio v-for="opt in options" :key="opt.key" v-model="choice" :input-value="opt.key" name="ha-choice"> {{ opt.label }} <template #description>{{ opt.desc }}</template> </cdx-radio> </cdx-field> <cdx-field class="ha-gap"> <template #label>{{ mode === 'comment' ? 'Komenti' : 'Arsyeja (sipas dëshirës)' }}</template> <template v-if="hint" #help-text>{{ hint }}</template> <cdx-text-area v-model="reason" :placeholder="placeholder" rows="3"></cdx-text-area> </cdx-field> <div v-if="wikitext" class="ha-preview ha-gap"> <div class="ha-preview-label">{{ where }}</div> <pre class="ha-wikitext">{{ wikitext }}</pre> <div class="ha-rendered" v-html="rendered"></div> </div> <cdx-checkbox v-model="watch">Mbikëqyre këtë kërkesë</cdx-checkbox> <template #footer-text>{{ note }}</template> </cdx-dialog>`; // mode: "vote", "change" (a new vote or the withdrawal of the old one) or "comment" (an election, without // the right to vote: {{KOMENT}} under "Diskutimi") function voteDialog( req, mode ) { var kinds = RULES.rules[ req.rule ].kinds.slice( 0, 3 ); mount( { mixins: [ PREVIEW_MIXIN ], template: VOTE_TEMPLATE, data: function () { return { open: true, mode: mode, choice: null, reason: '', watch: true, busy: false, error: '', page: req.page, title: mode === 'comment' ? 'Komentoni' : ( mode === 'change' ? 'Ndryshoni votën' : 'Votoni' ), subtitle: req.title + ' · ' + req.proc.name, placeholder: PLACEHOLDERS[ req.proc.type ], hint: HINTS[ req.proc.type ] || '', note: req.entry && req.entry.note || RULES.rules[ req.rule ].note || '', current: mode === 'change' && req.mine ? choiceLabel( req.proc, req.mine.kind ) : '', rightText: voteRight( req ).text || '' }; }, computed: { options: function () { var out = []; if ( mode === 'comment' ) { return out; } kinds.forEach( function ( kind ) { if ( mode !== 'change' || kind !== req.mine.kind ) { out.push( { key: kind, label: choiceLabel( req.proc, kind ), desc: CHOICES[ req.proc.type ][ kind ][ 1 ] } ); } } ); if ( mode === 'change' ) { out.push( { key: 'withdraw', label: 'Tërhiq votën', desc: 'Vota e vjetër vijëzohet, pa një votë të re.' } ); } return out; }, reasonText: function () { return this.reason.trim().replace( /\s*\n\s*/g, ' ' ).replace( /~{3,5}/g, '' ); }, newText: function () { if ( mode === 'comment' ) { return this.reasonText ? '{{KOMENT}} ' + this.reasonText + ' [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 20 tetor 2026 10:22 (CEST)' : ''; } if ( !this.choice ) { return ''; } if ( this.choice === 'withdraw' ) { return 'E tërhoqa votën' + ( this.reasonText ? ': ' + this.reasonText : '.' ) + ' [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 20 tetor 2026 10:22 (CEST)'; } return '{{' + templateOf( this.choice ) + '}}' + ( this.reasonText ? ' - ' + this.reasonText : '' ) + ' [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 20 tetor 2026 10:22 (CEST)'; }, wikitext: function () { if ( !this.newText ) { return ''; } if ( mode === 'change' ) { return changeLine( req.mine.line, this.newText ) || ''; } return '* ' + this.newText; }, where: function () { return mode === 'comment' ? 'Do të shtohet në fund të pjesës "Diskutimi":' : ( mode === 'change' ? 'Rreshti i votës suaj do të bëhet:' : 'Do të shtohet në fund të pjesës "Votimi":' ); }, primary: function () { var label = mode === 'comment' ? 'Shto komentin' : ( mode === 'change' ? ( this.choice === 'withdraw' ? 'Tërhiq votën' : 'Ndrysho votën' ) : 'Voto' ); return { label: label, actionType: this.choice === 'withdraw' ? 'destructive' : 'progressive', disabled: !this.wikitext || this.busy }; } }, methods: { submit: function () { var vm = this, line = vm.wikitext, choice = vm.choice, summary, words; vm.busy = true; vm.error = ''; if ( mode === 'comment' ) { summary = '/* Diskutimi */ Koment' + SUFFIX; words = 'Komenti u shtua.'; } else if ( mode === 'change' ) { summary = '/* Votimi */ ' + ( choice === 'withdraw' ? 'Tërhoqa votën (' + vm.current + ')' : 'Ndryshova votën: ' + vm.current + ' → ' + choiceLabel( req.proc, choice ) ) + SUFFIX; words = choice === 'withdraw' ? 'Vota u tërhoq.' : 'Vota u ndryshua.'; } else { summary = '/* Votimi */ Votë: ' + choiceLabel( req.proc, choice ) + SUFFIX; words = 'Vota u shtua.'; } editPage( req.page, function ( text ) { var mine, next; if ( isClosed( text ) ) { throw new Error( 'Kërkesa u mbyll ndërkohë; asgjë nuk u ruajt.' ); } if ( mode === 'comment' ) { next = core.addToSection( text, isDiscussion, line ); } else { mine = myVote( text, user, KINDS, nsIds ); if ( mode === 'vote' && mine ) { throw new Error( 'Keni votuar tashmë në këtë kërkesë (' + choiceLabel( req.proc, mine.kind ) + '). Rifreskoni faqen dhe përdorni "Ndrysho votën".' ); } if ( mode === 'change' ) { if ( !mine || mine.line !== req.mine.line ) { throw new Error( 'Rreshti i votës suaj ka ndryshuar ndërkohë. Rifreskoni faqen.' ); } next = replaceLine( text, mine.index, line ); } else { next = core.addToSection( text, isVoting, line ); } } if ( !next ) { throw new Error( 'Nuk u gjet pjesa ku shkon ky rresht.' ); } return next; }, summary, vm.watch ).then( function ( edit ) { vm.open = false; notifyDone( words, edit ); if ( !edit.dry ) { refresh( req ); } }, function ( e ) { vm.busy = false; vm.error = errorText( e ); } ); } } } ); } var CLOSE_TEMPLATE = ` <cdx-dialog v-model:open="open" class="ha-dialog" title="Mbyllni kërkesën" :subtitle="subtitle" :use-close-button="true" close-button-label="Mbyll" :primary-action="primary" :default-action="{ label: 'Anulo' }" @primary="submit" @default="open = false"> <cdx-message v-if="error" type="error" class="ha-gap">{{ error }}</cdx-message> <cdx-message v-for="w in warnings" :key="w" type="warning" class="ha-gap">{{ w }}</cdx-message> <ul class="ha-checks ha-gap"> <li v-for="c in checks" :key="c.text" :class="c.ok ? 'ha-ok' : 'ha-no'">{{ c.text }}</li> </ul> <cdx-field :is-fieldset="true" class="ha-gap"> <template #label>Vendimi</template> <template v-if="hint" #help-text>{{ hint }}</template> <cdx-radio v-for="o in outcomes" :key="o.key" v-model="choice" :input-value="o.key" name="ha-outcome"> {{ o.label }}<span v-if="o.key === suggested" class="ha-suggested"> · sipas rregullave</span> <template #description>{{ o.desc }}</template> </cdx-radio> </cdx-field> <cdx-field class="ha-gap"> <template #label>Arsyeja e vendimit (sipas dëshirës)</template> <cdx-text-area v-model="reason" placeholder="P.sh. tri vota KUNDËR dhe asnjë PËR." rows="2"></cdx-text-area> </cdx-field> <cdx-checkbox v-if="canDelete && choice === 'Grise'" v-model="del">Gris edhe faqen "{{ article }}"</cdx-checkbox> <div v-if="wikitext" class="ha-preview ha-gap"> <div class="ha-preview-label">Do të shtohet nën titullin e kërkesës:</div> <pre class="ha-wikitext">{{ wikitext }}</pre> <div class="ha-rendered" v-html="rendered"></div> </div> <div v-if="extendable" class="ha-extend ha-gap"> <p>Kandidatura ka mbi 75% PËR, por jo 5 vota PËR. Sipas rregullave, në vend të mbylljes votimi mund të zgjatet edhe 30 ditë, deri më {{ extendTo }}.</p> <cdx-button :disabled="busy" @click="extend">Zgjat votimin me 30 ditë</cdx-button> </div> <template #footer-text>{{ after }}</template> </cdx-dialog>`; function share( counts ) { var per = counts.per || 0, kunder = counts.kunder || 0; return per + kunder ? per / ( per + kunder ) : 0; } // The outcome the rules point to, when they point to one function suggestedOutcome( req ) { var c = req.entry.counts || {}, rule = RULES.rules[ req.rule ], out = req.proc.outcomes; if ( req.rule === 'grisje' ) { return ( c.grise || 0 ) >= rule.min && ( c.mbaje || 0 ) < rule.min ? 'Grise' : ( ( c.mbaje || 0 ) >= rule.min && ( c.grise || 0 ) < rule.min ? 'Mbaje' : null ); } if ( req.rule === 'kandidature' ) { return share( c ) >= rule.share ? out[ 0 ] : out[ 1 ]; } if ( req.rule === 'rivleresim' ) { return ( c.hiqe || 0 ) >= rule.min && ( c.mbaje || 0 ) < rule.min ? 'Hiqe' : ( ( c.mbaje || 0 ) >= rule.min && ( c.hiqe || 0 ) < rule.min ? 'Mbaje' : null ); } if ( req.rule === 'zgjedhje' ) { return ( c.per || 0 ) >= rule.min_per && share( c ) >= rule.share ? out[ 0 ] : out[ 1 ]; } return null; } function closeDialog( req ) { var e = req.entry, rule = RULES.rules[ req.rule ], c = e.counts || {}, checks = [], warnings = [], suggested = suggestedOutcome( req ), dates = core.electionDates( req.text ), extendTo = '', extendable = false, article = articleOf( req.text ); checks.push( { ok: e.deadline * 1000 <= Date.now(), text: 'Koha minimale: kaloi më ' + e.when + '.' } ); checks.push( { ok: !( e.missing && e.missing.length ), text: 'Votat: ' + e.votes + '.' } ); if ( req.rule === 'kandidature' ) { checks.push( { ok: share( c ) >= rule.share, text: 'Për të kaluar duhen dy të tretat e votave PËR: ' + Math.round( share( c ) * 100 ) + '% PËR.' } ); } if ( req.rule === 'zgjedhje' ) { checks.push( { ok: ( c.per || 0 ) >= rule.min_per && share( c ) >= rule.share, text: 'Për të kaluar duhen 5 vota PËR dhe 75% PËR: ' + ( c.per || 0 ) + ' PËR, ' + Math.round( share( c ) * 100 ) + '%.' } ); if ( req.proposed && req.accepted === false ) { warnings.push( 'Kandidati nuk e ka pranuar kandidaturën te "Reagimi i kandidatit të propozuar". ' + 'Sipas rregullave, procesi dështon pa pranimin e tij.' ); } if ( isCrat && dates.max && dates.min && dates.max - dates.min < 20 * 86400000 && ( c.per || 0 ) < rule.min_per && ( c.per || 0 ) > 0 && share( c ) >= rule.share ) { extendable = true; extendTo = formatDate( dates.max + 30 * 86400000 ); } } if ( req.mine ) { warnings.push( 'Keni votuar në këtë kërkesë (' + choiceLabel( req.proc, req.mine.kind ) + '). Nëse doni, ' + 'lëreni mbylljen për një administrator tjetër.' ); } mount( { mixins: [ PREVIEW_MIXIN ], template: CLOSE_TEMPLATE, data: function () { return { open: true, choice: suggested, reason: '', busy: false, error: '', page: req.page, subtitle: req.title + ' · ' + req.proc.name, checks: checks, warnings: warnings, suggested: suggested, hint: req.rule === 'grisje' ? 'Vendimi merret sipas argumenteve, jo sipas numrit të votave: ' + 'lexoni diskutimin para se të zgjidhni.' : '', canDelete: req.rule === 'grisje' && !!article, article: article, del: true, extendable: extendable, extendTo: extendTo }; }, computed: { outcomes: function () { return req.proc.outcomes.map( function ( key ) { var o = OUTCOMES[ req.proc.type ][ key ]; return { key: key, label: o[ 0 ], desc: o[ 1 ] }; } ); }, reasonText: function () { return this.reason.trim().replace( /\s*\n\s*/g, ' ' ).replace( /~{3,5}/g, '' ).replace( /\|/g, '{{!}}' ); }, wikitext: function () { return this.choice ? '{{dmb|' + this.choice + '|2=' + ( this.reasonText ? this.reasonText + ' ' : '' ) + '[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 20 tetor 2026 10:22 (CEST)}}' : ''; }, after: function () { return req.rule === 'zgjedhje' ? 'Smallem e çon kërkesën në arkiv një javë pas mbylljes.' : 'Smallem bën pjesën tjetër: stampat e artikullit dhe, një javë pas mbylljes, arkivin.'; }, primary: function () { return { label: this.del && this.canDelete && this.choice === 'Grise' ? 'Mbyll dhe gris' : 'Mbyll kërkesën', actionType: 'progressive', disabled: !this.choice || this.busy }; } }, methods: { submit: function () { var vm = this, choice = vm.choice, line = vm.wikitext, del = vm.del && vm.canDelete && choice === 'Grise'; vm.busy = true; vm.error = ''; editPage( req.page, function ( text ) { var next; if ( isClosed( text ) ) { throw new Error( 'Kërkesa është mbyllur tashmë.' ); } next = addClosing( text, line ); if ( !next ) { throw new Error( 'Nuk u gjet titulli i kërkesës.' ); } return next; }, 'Mbyllur: ' + OUTCOMES[ req.proc.type ][ choice ][ 0 ] + SUFFIX, true ).then( function ( edit ) { if ( !del || edit.dry ) { return edit; } return api.postWithToken( 'csrf', { action: 'delete', title: article, deletetalk: 1, formatversion: 2, reason: 'Sipas vendimit në [[' + req.page + '|Forumin e Grisjes]]' } ).then( function () { return edit; }, function ( code ) { mw.notify( 'Kërkesa u mbyll, por faqja nuk u gris (' + code + '). Grisni atë me dorë.', { type: 'warn' } ); return edit; } ); } ).then( function ( edit ) { vm.open = false; notifyDone( 'Kërkesa u mbyll.', edit ); if ( !edit.dry ) { afterClosing( req, choice ); } }, function ( e2 ) { vm.busy = false; vm.error = errorText( e2 ); } ); }, extend: function () { var vm = this; vm.busy = true; vm.error = ''; editPage( req.page, function ( text ) { var next = core.extendText( text, 30 ); if ( !next ) { throw new Error( 'Nuk u gjet data pas "maksimalisht më".' ); } return next; }, 'Votimi u zgjat me 30 ditë: mbi 75% PËR, por më pak se 5 vota PËR' + SUFFIX, true ) .then( function ( edit ) { vm.open = false; notifyDone( 'Votimi u zgjat me 30 ditë.', edit ); if ( !edit.dry ) { refresh( req ); } }, function ( e2 ) { vm.busy = false; vm.error = errorText( e2 ); } ); } } } ); } // After a closing: what comes next for the people (rights), then the page as it is now function afterClosing( req, choice ) { var target = req.candidate || req.title, link; if ( choice === 'Admin' || choice === 'Krat' ) { link = mw.util.getUrl( 'Speciale:TëDrejtatEPërdoruesit/' + target ); mw.notify( $( '<span>' ).text( 'Të drejtat i jep një burokrat: ' ).append( $( '<a>' ).attr( 'href', link ).text( 'Speciale:TëDrejtatEPërdoruesit/' + target ) ), { autoHide: false } ); } else if ( choice === 'AdminShkarkim' || choice === 'KratShkarkim' ) { mw.notify( $( '<span>' ).text( 'Heqja e të drejtave: ' ).append( $( '<a>' ) .attr( 'href', 'https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Removal_of_access' ) .text( 'kërkesë te kujdestarët në Meta' ) ), { autoHide: false } ); } setTimeout( function () { location.reload(); }, choice === 'Admin' || choice === 'Krat' || /Shkarkim$/.test( choice ) ? 6000 : 1500 ); } /* ------------------------------------------------------------------------------------------------ * 6. Loading and refreshing * ------------------------------------------------------------------------------------------------ */ var SEP = '\n@@HA@@\n'; function requestHeadings() { var out = []; $( '#mw-content-text .mw-heading2' ).each( function () { var a = this.querySelector( '.mw-editsection a[href]' ), page, proc; page = a && new URL( a.href, location.href ).searchParams.get( 'title' ); page = page && page.replace( /_/g, ' ' ); proc = page && procedureOf( page ); if ( proc ) { out.push( { head: this, page: page, proc: proc, title: $( this ).find( 'h2' ).first().text().trim() } ); } } ); return out; } // The state of the requests of some lists, from Moduli:Votes: { page: { entry, list } } function loadStates( lists ) { var names = Object.keys( lists ); if ( !names.length ) { return $.Deferred().resolve( {} ).promise(); } return expand( names.map( function ( list ) { return '{{#invoke:Votes|data|' + list + '|' + lists[ list ] + '}}'; } ).join( SEP ) ).then( function ( out ) { var states = {}; out.split( SEP ).forEach( function ( part, i ) { var items = []; try { items = JSON.parse( part ); } catch ( err ) { mw.log.warn( '[Asistenti i qendrave]', err ); } items.forEach( function ( entry ) { if ( entry.page ) { states[ entry.page ] = { entry: entry, list: names[ i ] }; } } ); } ); return states; } ); } function setUp( req, info, page ) { var entry = info && info.entry; req.entry = entry || null; req.list = info && info.list; req.text = page.text; req.closed = entry ? entry.closed : isClosed( page.text ); req.ready = !!( entry && entry.ready && !req.closed ); req.mine = myVote( page.text, user, KINDS, nsIds ); if ( req.rule === 'zgjedhje' ) { req.candidate = candidateOf( page.text ) || req.page.slice( req.proc.prefix.length ).replace( /\s*\(\d+\)$/, '' ); req.proposed = req.proc.type === 'zgjedhje' && !!( req.list && /propozuara$/.test( req.list ) ); req.accepted = req.proposed ? hasAccepted( page.text, req.candidate, nsIds ) : true; } } // After a vote: the votes and the bar of the request again, without reloading the page function refresh( req ) { var lists = {}; if ( req.list ) { lists[ req.list ] = req.rule; } $.when( getTexts( [ req.page ] ), loadStates( lists ) ).then( function ( pages, states ) { var page = pages[ req.page ], lines, sec; if ( !page ) { return; } setUp( req, states[ req.page ], page ); renderBar( req ); lines = page.text.split( '\n' ); sec = findSection( lines, isVoting ); if ( !sec ) { return; } api.post( { action: 'parse', text: lines.slice( sec.start + 1, sec.end ).join( '\n' ), title: req.page, prop: 'text', contentmodel: 'wikitext', disablelimitreport: 1, disableeditsection: 1, formatversion: 2 } ) .then( function ( r ) { var $heading = votingHeading( req ), $next; if ( !$heading ) { return; } $next = $heading.nextAll(); $next.each( function () { if ( $( this ).is( '.mw-heading' ) ) { return false; } $( this ).remove(); } ); $heading.after( $( r.parse.text ).children() ); } ); } ); } // The heading "Votimi" of a request on this page function votingHeading( req ) { var found = null; $( '#mw-content-text .mw-heading' ).each( function () { var a = this.querySelector( '.mw-editsection a[href]' ), page = a && new URL( a.href, location.href ) .searchParams.get( 'title' ); if ( page && page.replace( /_/g, ' ' ) === req.page && /^votim/i.test( $( this ).find( 'h3, h4' ).first().text().trim() ) ) { found = $( this ); return false; } } ); return found; } var CSS = [ '.ha-bar { display: flex; flex-wrap: wrap; align-items: center; justify-content: space-between; gap: 6px 12px;', ' margin: 4px 0 12px; padding: 6px 6px 6px 12px; border: 1px solid var(--border-color-subtle, #c8ccd1);', ' border-radius: 2px; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa);', ' color: var(--color-base, #202122); font-size: 0.875rem; line-height: 1.5; }', '.ha-info { display: flex; flex-wrap: wrap; align-items: baseline; gap: 2px 14px; }', '.ha-actions { display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 6px; }', '.ha-state { font-weight: bold; color: var(--color-subtle, #54595d); }', '.ha-state-ready { color: var(--color-success, #177860); }', '.ha-state-wait, .ha-state-early { color: var(--color-warning, #886425); }', '.ha-votes, .ha-note { color: var(--color-subtle, #54595d); }', '.ha-mine { font-weight: bold; }', '.ha-dialog .ha-gap { margin-bottom: 16px; }', '.ha-current { margin: 0 0 16px; }', '.ha-preview-label { margin-bottom: 4px; color: var(--color-subtle, #54595d); font-size: 0.875rem; }', '.ha-wikitext { margin: 0 0 6px; padding: 6px 8px; white-space: pre-wrap; word-break: break-word; font-size: 0.8125rem;', ' border: 1px solid var(--border-color-subtle, #c8ccd1); background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); }', '.ha-rendered { padding: 4px 8px; border: 1px dashed var(--border-color-subtle, #c8ccd1); font-size: 0.875rem; }', '.ha-rendered ul { margin-top: 0; margin-bottom: 0; }', '.ha-checks { margin: 0 0 0 1.4em; padding: 0; }', '.ha-checks li { margin: 2px 0; }', '.ha-ok::marker { content: "\\2713 "; color: var(--color-success, #177860); }', '.ha-no::marker { content: "\\2715 "; color: var(--color-error, #bf3c2c); }', '.ha-suggested { color: var(--color-success, #177860); font-weight: normal; }', '.ha-extend { padding: 8px 12px; border: 1px solid var(--border-color-subtle, #c8ccd1); }', '.ha-extend p { margin: 0 0 8px; }' ].join( '\n' ); function init() { var heads, titles; if ( mw.config.get( 'wgNamespaceNumber' ) !== 4 || mw.config.get( 'wgAction' ) !== 'view' || !user || mw.config.get( 'wgRevisionId' ) !== mw.config.get( 'wgCurRevisionId' ) ) { return; } heads = requestHeadings(); if ( !heads.length ) { return; } api = new mw.Api(); titles = heads.map( function ( h ) { return h.page; } ); mw.util.addCSS( CSS ); $.when( expand( '{{#invoke:Votes|rules}}' ), getTexts( titles ), mw.loader.using( [ 'vue', '@wikimedia/codex' ] ) ).then( function ( rulesJson, pages ) { var lists = {}, known = {}; Vue = mw.loader.require( 'vue' ); codex = mw.loader.require( '@wikimedia/codex' ); RULES = JSON.parse( rulesJson ); KINDS = kindsOf( RULES.templates ); LABELS = RULES.labels; RULES.requests.forEach( function ( r ) { known[ r.prefix ] = r; } ); heads = heads.filter( function ( req ) { var r = known[ req.proc.prefix ]; if ( !r || !pages[ req.page ] ) { return false; } req.rule = r.rule; r.lists.forEach( function ( list ) { lists[ list ] = r.rule; } ); return true; } ); return loadStates( lists ).then( function ( states ) { heads.forEach( function ( req ) { setUp( req, states[ req.page ], pages[ req.page ] ); renderBar( req ); } ); } ); } ).catch( function ( e ) { console.warn( '[Asistenti i qendrave]', e ); } ); } mw.loader.using( [ 'mediawiki.api', 'mediawiki.util', 'mediawiki.user' ] ).then( function () { $( init ); } ); }() ); rpidism1r2tezn0ghyrhqrhbjj9vh91 3058451 3058450 2026-10-20T08:24:11Z Klein Muçi 52109 Firma ndërtohet nga dy gjysma, që MediaWiki të mos e zëvendësojë në kodin e skriptit — përmes Claude AI 3058451 javascript text/javascript /** * Asistenti i qendrave (HubAssistant) 0.1 — votimi dhe mbyllja e kërkesave te qendrat e komunitetit. * Përdoruesi:Klein Muçi/HubAssistant.js: a personal user script, the trial of a future gadget. * * On the voting hubs (Forumi i Grisjes, Artikuj të mirë, Artikuj të përkryer, Administrata) and on the pages of * their requests, every request gets a bar under its title: its state, its votes, your vote and the buttons * "Voto" (or "Ndrysho votën", "Komento") and, for administrators once the vote can be closed, "Mbyll". * The dialogs write what people write by hand: a vote line under "Votimi", the old vote struck with <s>…</s> * on its own line, a {{dmb|…}} closing under the title. The vote templates, the rules and the state of each * request come from Moduli:Votes ({{#invoke:Votes|rules}} and {{#invoke:Votes|data}}), where they are written * once; Smallem does the rest (lists, the templates on the articles, the archives). * * To try it without saving anything, put this line before the one that loads the script: * window.hubAssistantDryRun = true; */ ( function () { 'use strict'; /* ------------------------------------------------------------------------------------------------ * 1. The wikitext of a request: pure functions (the tests use them too) * ------------------------------------------------------------------------------------------------ */ // Struck text (<s>, <del>, <strike>): a vote that was changed or withdrawn function struckRe() { return /<(s|del|strike)(\s[^>]*)?>[\s\S]*?<\/\1\s*>/gi; } function ucfirst( s ) { return s.charAt( 0 ).toUpperCase() + s.slice( 1 ); } // A heading: its level and its title, as Moduli:Votes reads it ("=== Votimi ===" is 3 and "Votimi") function headingOf( line ) { var m = /^(==+)(.*?)(==+)\s*$/.exec( line ); var title = m ? m[ 2 ].trim() : ''; if ( !m || m[ 1 ].length !== m[ 3 ].length || !title ) { return null; } return { level: m[ 1 ].length, title: title }; } // The first section whose heading passes the test: the line of its heading and the line after its end function findSection( lines, test ) { var i, j, h; for ( i = 0; i < lines.length; i++ ) { h = headingOf( lines[ i ] ); if ( h && test( h ) ) { for ( j = i + 1; j < lines.length && !headingOf( lines[ j ] ); j++ ) { // the section runs to the next heading } return { start: i, end: j, level: h.level, title: h.title }; } } return null; } function isVoting( h ) { return h.level >= 3 && /^votim/i.test( h.title ); } function isDiscussion( h ) { return h.level >= 3 && /^diskutim/i.test( h.title ); } function isReaction( h ) { return h.level >= 3 && /^reagim/i.test( h.title ); } // The name of a template as the parser sees it: first letter in capitals, "_" as a space function templateKey( name ) { name = name.replace( /_/g, ' ' ).replace( /\s+/g, ' ' ).trim(); name = name.replace( /^[Ss]tampa:/, '' ).replace( /^[Tt]emplate:/, '' ); return ucfirst( name ); } // The kind of each vote template ({ "Të griset": "grise", … }) from the templates of Moduli:Votes function kindsOf( templates ) { var map = {}; Object.keys( templates ).forEach( function ( kind ) { templates[ kind ].forEach( function ( name ) { map[ templateKey( name ) ] = kind; } ); } ); return map; } // The kind of the vote on a line: a list line with a vote template, or a line that starts with one; when // a line has several, the last one counts (as vote_of in Moduli:Votes) function voteOf( line, kinds ) { var re = /\{\{\s*([^{}|]*?)\s*[|}]/g, m, kind, last = null, first = -1; while ( ( m = re.exec( line ) ) ) { kind = kinds[ templateKey( m[ 1 ] ) ]; if ( kind ) { last = kind; if ( first < 0 ) { first = m.index; } } } if ( !last ) { return null; } if ( /[*#]/.test( /^[*#:]*/.exec( line )[ 0 ] ) || /^[*#:\s']*/.exec( line )[ 0 ].length === first ) { return last; } return null; } // The user of a link to a user page, a user talk page or the contributions of a user function userOfLink( target, nsIds ) { var i, ns, rest, m; target = target.trim().replace( /^:/, '' ); i = target.indexOf( ':' ); if ( i < 0 ) { return null; } ns = nsIds[ target.slice( 0, i ).trim().toLowerCase().replace( / /g, '_' ) ]; rest = target.slice( i + 1 ).replace( /_/g, ' ' ).trim(); if ( ( ns === 2 || ns === 3 ) && rest ) { return { user: ucfirst( rest.split( '/' )[ 0 ].trim() ), own: ns === 2 }; } m = ns === -1 && /^([^/]+)\/(.+)$/.exec( rest ); if ( m && ( m[ 1 ] === 'Kontributet' || m[ 1 ] === 'Contributions' ) ) { return { user: ucfirst( m[ 2 ].trim() ), own: false }; } return null; } // The user who signed a line (as voter_of in Moduli:Votes): the last user link and the user links just // before it; the last link to a user page among them decides. Without any, the name in {{unsigned}}. function voterOf( line, nsIds ) { var re = /\[\[([^[\]|]+)[^[\]]*?\]\]/g, m, u, links = [], first, between, i, unsigned; while ( ( m = re.exec( line ) ) ) { u = userOfLink( m[ 1 ], nsIds ); if ( u ) { links.push( { user: u.user, own: u.own, start: m.index, stop: m.index + m[ 0 ].length } ); } } if ( !links.length ) { unsigned = /\{\{\s*[Uu]nsigned\s*\|\s*([^|}]+)/.exec( line ); return unsigned ? ucfirst( unsigned[ 1 ].trim() ) : null; } first = links.length - 1; while ( first > 0 ) { between = line.slice( links[ first - 1 ].stop, links[ first ].start ) .replace( /<[^>]*>/g, '' ).replace( /&#?\w+;/g, '' ).replace( /'/g, '' ); if ( /[\p{L}\p{N}]/u.test( between ) ) { break; } first--; } for ( i = links.length - 1; i >= first; i-- ) { if ( links[ i ].own ) { return links[ i ].user; } } return links[ links.length - 1 ].user; } function unstruck( line ) { return line.replace( struckRe(), '' ); } // The vote of a user in the section "Votimi": the line and its kind (the last one, as it is the one that // counts), or null function myVote( text, user, kinds, nsIds ) { var lines = text.split( '\n' ), sec = findSection( lines, isVoting ), found = null, i, clean, kind; if ( !sec ) { return null; } for ( i = sec.start + 1; i < sec.end; i++ ) { clean = unstruck( lines[ i ] ); kind = voteOf( clean, kinds ); if ( kind && voterOf( clean, nsIds ) === user ) { found = { index: i, kind: kind, line: lines[ i ] }; } } return found; } // A new line at the end of a section: after its last line that is not blank function addToSection( text, test, line ) { var lines = text.split( '\n' ), sec = findSection( lines, test ), at, i; if ( !sec ) { return null; } at = sec.start + 1; for ( i = sec.start + 1; i < sec.end; i++ ) { if ( lines[ i ].trim() ) { at = i + 1; } } lines.splice( at, 0, line ); return lines.join( '\n' ); } // A changed or withdrawn vote, on its own line: the part of the line that still counts is struck and the // new text follows it ("* <s>{{Të mbahet}} - … (signature)</s> {{Të griset}} - … (signature)") function changeLine( line, replacement ) { var m = /^([*#:]*\s*)([\s\S]*)$/.exec( line ), bullet = m[ 1 ], rest = m[ 2 ]; var close = /<\/(s|del|strike)\s*>/gi, c, cut = 0, head, tail; while ( ( c = close.exec( rest ) ) ) { cut = c.index + c[ 0 ].length; } head = rest.slice( 0, cut ).replace( /\s+$/, '' ); tail = rest.slice( cut ).trim(); if ( !tail ) { return null; } return bullet + ( head ? head + ' ' : '' ) + '<s>' + tail + '</s> ' + replacement; } function replaceLine( text, index, line ) { var lines = text.split( '\n' ); lines[ index ] = line; return lines.join( '\n' ); } // Whether the text carries one of the templates that close a request (as is_closed in Moduli:Votes) function isClosed( text ) { return /\{\{\s*(resolved|zgjidhur|refused|refuzuar|dmb|mbyllje diskutimi)\s*[|}]/i.test( text ); } // The closing goes on the line after the title of the request function addClosing( text, dmb ) { var lines = text.split( '\n' ), i, h; for ( i = 0; i < lines.length; i++ ) { h = headingOf( lines[ i ] ); if ( h && h.level === 2 ) { lines.splice( i + 1, 0, dmb ); return lines.join( '\n' ); } } return null; } // The page that the title of a request links to ("== [[Kosova (1912-1945)]] ==") function articleOf( text ) { var lines = text.split( '\n' ), i, h, m; for ( i = 0; i < lines.length; i++ ) { h = headingOf( lines[ i ] ); if ( h && h.level === 2 ) { m = /\[\[\s*:?([^[\]|#]+)/.exec( h.title ); return m ? m[ 1 ].trim() : null; } } return null; } // The candidate of an election, from {{User|…}} function candidateOf( text ) { var m = /\{\{\s*[Uu]ser\s*\|\s*([^|}]+?)\s*[|}]/.exec( text ); return m ? ucfirst( m[ 1 ].replace( /_/g, ' ' ) ) : null; } // Whether a proposed candidate has accepted: a signature of the candidate under "Reagimi i kandidatit // të propozuar" (null when the page has no such section) function hasAccepted( text, candidate, nsIds ) { var lines = text.split( '\n' ), sec = findSection( lines, isReaction ), i; if ( !sec ) { return null; } for ( i = sec.start + 1; i < sec.end; i++ ) { if ( voterOf( lines[ i ], nsIds ) === candidate ) { return true; } } return false; } // Dates as the preloads write them ("18 maj 2026, 18:48 (CEST)"), in the time of Tirana var MONTHS = [ 'janar', 'shkurt', 'mars', 'prill', 'maj', 'qershor', 'korrik', 'gusht', 'shtator', 'tetor', 'nëntor', 'dhjetor' ]; var DATE_RE = /(\d{1,2})\s+([^\s\d,()']+)\s+(\d{4}),?\s*(\d{1,2}):(\d{2})\s*\((CEST|CET)\)/; function parseDate( s ) { var m = DATE_RE.exec( s ), mon; if ( !m ) { return null; } mon = MONTHS.indexOf( m[ 2 ].toLowerCase() ); if ( mon < 0 ) { return null; } return Date.UTC( +m[ 3 ], mon, +m[ 1 ], +m[ 4 ] - ( m[ 6 ] === 'CEST' ? 2 : 1 ), +m[ 5 ] ); } function formatDate( ms ) { var parts = {}, local, zone; new Intl.DateTimeFormat( 'en-GB', { timeZone: 'Europe/Tirane', year: 'numeric', month: 'numeric', day: 'numeric', hour: '2-digit', minute: '2-digit', hourCycle: 'h23' } ).formatToParts( new Date( ms ) ) .forEach( function ( p ) { parts[ p.type ] = p.value; } ); local = Date.UTC( +parts.year, +parts.month - 1, +parts.day, +parts.hour, +parts.minute ); zone = Math.round( ( local - ms ) / 3600000 ) === 2 ? 'CEST' : 'CET'; return +parts.day + ' ' + MONTHS[ +parts.month - 1 ] + ' ' + parts.year + ', ' + parts.hour + ':' + parts.minute + ' (' + zone + ')'; } // The end of an election moved by 30 days: the date after "maksimalisht më" function extendText( text, days ) { var re = new RegExp( "(maksimalisht më\\s*'*)(" + DATE_RE.source + ')' ), m = re.exec( text ), t; t = m && parseDate( m[ 2 ] ); if ( !t ) { return null; } return text.replace( re, function ( all, before ) { return before + formatDate( t + days * 86400000 ); } ); } // The dates of an election: the minimum and the maximum written on its page function electionDates( text ) { var min = /minimalisht më\s*'*([^']+)/.exec( text ), max = /maksimalisht më\s*'*([^']+)/.exec( text ); return { min: min && parseDate( min[ 1 ] ), max: max && parseDate( max[ 1 ] ) }; } var core = { headingOf: headingOf, findSection: findSection, templateKey: templateKey, kindsOf: kindsOf, voteOf: voteOf, userOfLink: userOfLink, voterOf: voterOf, unstruck: unstruck, myVote: myVote, addToSection: addToSection, changeLine: changeLine, replaceLine: replaceLine, isClosed: isClosed, addClosing: addClosing, articleOf: articleOf, candidateOf: candidateOf, hasAccepted: hasAccepted, parseDate: parseDate, formatDate: formatDate, extendText: extendText, electionDates: electionDates, isVoting: isVoting, isDiscussion: isDiscussion }; if ( typeof window === 'undefined' ) { module.exports = core; return; } /* ------------------------------------------------------------------------------------------------ * 2. The procedures and their words * ------------------------------------------------------------------------------------------------ */ // The requests this script knows, by the prefix of their pages. Moduli:Votes gives each its rule and its // lists; here are the words of the dialogs and the outcomes of {{dmb}} (Moduli:Mbyllje diskutimi). var PROCEDURES = [ { prefix: 'Wikipedia:Forumi i Grisjes/Kërkesë për grisje/', name: 'Forumi i Grisjes · kërkesë për grisje', type: 'grisje', outcomes: [ 'Grise', 'Mbaje' ] }, { prefix: 'Wikipedia:Artikuj të mirë/Kandidatura/', name: 'Artikujt e mirë · kandidaturë', type: 'kandidature', outcomes: [ 'AM', 'JoAM' ] }, { prefix: 'Wikipedia:Artikuj të mirë/Rivlerësime/', name: 'Artikujt e mirë · rivlerësim', type: 'rivleresim', outcomes: [ 'Mbaje', 'Hiqe' ] }, { prefix: 'Wikipedia:Artikuj të përkryer/Kandidatura/', name: 'Artikujt e përkryer · kandidaturë', type: 'kandidature', outcomes: [ 'AP', 'JoAP' ] }, { prefix: 'Wikipedia:Artikuj të përkryer/Rivlerësime/', name: 'Artikujt e përkryer · rivlerësim', type: 'rivleresim', outcomes: [ 'Mbaje', 'Hiqe' ] }, { prefix: 'Wikipedia:Administrata/Administratorë/Kandidatura/', name: 'Administrata · kandidaturë për administrator', type: 'zgjedhje', outcomes: [ 'Admin', 'JoAdmin' ] }, { prefix: 'Wikipedia:Administrata/Burokratë/Kandidatura/', name: 'Administrata · kandidaturë për burokrat', type: 'zgjedhje', outcomes: [ 'Krat', 'JoKrat' ] }, { prefix: 'Wikipedia:Administrata/Dorëheqje/Kandidatura/', name: 'Administrata · heqje e të drejtave', type: 'heqje', outcomes: [ 'AdminShkarkim', 'JoAdminShkarkim', 'KratShkarkim', 'JoKratShkarkim' ] } ]; // The choices of a vote: the name and what it means, by the type of the procedure and the kind of the vote var CHOICES = { grisje: { grise: [ 'Të griset', 'Faqja nuk duhet të mbetet në Wikipedia.' ], mbaje: [ 'Të mbahet', 'Faqja duhet të mbetet.' ], pav: [ 'I pavendosur', 'Nuk keni një qëndrim përfundimtar; arsyeja juaj ndihmon diskutimin.' ] }, kandidature: { per: [ 'PËR', 'Artikulli i plotëson kriteret.' ], kunder: [ 'KUNDËR', 'Artikulli nuk i plotëson ende kriteret.' ], asnjanes: [ 'ASNJANËS', 'Nuk mbani anë; vota nuk numërohet te dy të tretat.' ] }, rivleresim: { mbaje: [ 'Të mbahet', 'Artikulli e meriton ende statusin.' ], hiqe: [ 'Të hiqet', 'Artikulli nuk i plotëson më kriteret.' ], pav: [ 'I pavendosur', 'Nuk keni një qëndrim përfundimtar.' ] }, zgjedhje: { per: [ 'PËR', 'E mbështesni kandidaturën.' ], kunder: [ 'KUNDËR', 'Nuk e mbështesni kandidaturën.' ], asnjanes: [ 'ASNJANËS', 'Nuk mbani anë; vota nuk numërohet te 75%.' ] }, heqje: { per: [ 'PËR', 'Jeni për heqjen e të drejtave.' ], kunder: [ 'KUNDËR', 'Jeni kundër heqjes së të drejtave.' ], asnjanes: [ 'ASNJANËS', 'Nuk mbani anë; vota nuk numërohet te 75%.' ] } }; var PLACEHOLDERS = { grisje: 'P.sh. mungojnë burime të pavarura që e trajtojnë temën.', kandidature: 'P.sh. çfarë e bën artikullin të mirë, ose çfarë i mungon ende.', rivleresim: 'P.sh. a i plotëson ende kriteret, dhe pse.', zgjedhje: 'P.sh. pse e mbështesni ose jo kandidaturën.', heqje: 'P.sh. arsyeja e votës suaj.' }; var HINTS = { grisje: 'Vendimi merret sipas argumenteve, jo sipas numrit të votave: një arsye e shkurtër i jep peshë votës.' }; // The outcomes of a closing: the name and what follows it var OUTCOMES = { grisje: { Grise: [ 'Të griset', 'Faqja grihet; mund ta grisni që këtu.' ], Mbaje: [ 'Të mbahet', 'Faqja mbetet; Smallem ia heq stampën e kërkesës brenda një dite.' ] }, kandidature: { AM: [ 'Artikull i mirë', 'Smallem i vë artikullit stampën e statusit dhe pllakën te qendra.' ], JoAM: [ 'Jo artikull i mirë', 'Smallem ia heq artikullit stampën e kandidaturës.' ], AP: [ 'Artikull i përkryer', 'Smallem i vë artikullit stampën e statusit dhe pllakën te qendra.' ], JoAP: [ 'Jo artikull i përkryer', 'Smallem ia heq artikullit stampën e kandidaturës.' ] }, rivleresim: { Mbaje: [ 'Të mbahet', 'Artikulli e mban statusin; Smallem ia heq stampën e rivlerësimit.' ], Hiqe: [ 'Të hiqet', 'Smallem ia heq artikullit stampën e statusit dhe pllakën.' ] }, zgjedhje: { Admin: [ 'Zgjidhet administrator', 'Të drejtat ia jep një burokrat.' ], JoAdmin: [ 'Nuk zgjidhet administrator', 'Kandidatura nuk qe e suksesshme.' ], Krat: [ 'Zgjidhet burokrat', 'Të drejtat ia jep një burokrat.' ], JoKrat: [ 'Nuk zgjidhet burokrat', 'Kandidatura nuk qe e suksesshme.' ] }, heqje: { AdminShkarkim: [ 'Hiqen të drejtat e administratorit', 'I heq një burokrat ose kujdestarët në Meta.' ], JoAdminShkarkim: [ 'Nuk hiqen të drejtat e administratorit', 'Përdoruesi i mban të drejtat.' ], KratShkarkim: [ 'Hiqen të drejtat e burokratit', 'I heqin kujdestarët në Meta.' ], JoKratShkarkim: [ 'Nuk hiqen të drejtat e burokratit', 'Përdoruesi i mban të drejtat.' ] } }; var SUFFIX = ' · Asistenti i qendrave'; // The signature, in two halves: MediaWiki expands four tildes even in the source of a user script var SIG = '~~' + '~~'; var DRY = !!window.hubAssistantDryRun; var user = mw.config.get( 'wgUserName' ); var groups = mw.config.get( 'wgUserGroups' ) || []; var isSysop = groups.indexOf( 'sysop' ) >= 0; var isCrat = groups.indexOf( 'bureaucrat' ) >= 0; var nsIds = mw.config.get( 'wgNamespaceIds' ); var api, Vue, codex, RULES, KINDS, LABELS; function procedureOf( page ) { var i, rest; for ( i = 0; i < PROCEDURES.length; i++ ) { if ( page.indexOf( PROCEDURES[ i ].prefix ) === 0 ) { rest = page.slice( PROCEDURES[ i ].prefix.length ); if ( rest && !/^(InputInit|Arkiv|Votimet)\b/.test( rest ) ) { return PROCEDURES[ i ]; } } } return null; } // The word of a kind of vote in a procedure ("Të griset"), else that of Moduli:Votes function choiceLabel( proc, kind ) { var c = CHOICES[ proc.type ][ kind ]; return c ? c[ 0 ] : ( LABELS[ kind ] || kind ); } // The template that a kind of vote is written with: the first name Moduli:Votes gives it function templateOf( kind ) { return RULES.templates[ kind ][ 0 ]; } function plain( status ) { return ( status || '' ).replace( /^[^\p{L}\p{N}]+/u, '' ); } /* ------------------------------------------------------------------------------------------------ * 3. Reading and saving * ------------------------------------------------------------------------------------------------ */ function expand( text ) { return api.post( { action: 'expandtemplates', text: text, prop: 'wikitext', formatversion: 2, title: mw.config.get( 'wgPageName' ) } ).then( function ( r ) { return r.expandtemplates.wikitext; } ); } function getTexts( titles ) { var out = {}, calls = [], i; function batch( list ) { return api.post( { action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'ids|timestamp|content', rvslots: 'main', titles: list.join( '|' ), curtimestamp: 1, formatversion: 2 } ).then( function ( r ) { ( r.query.pages || [] ).forEach( function ( p ) { if ( p.revisions ) { out[ p.title ] = { text: p.revisions[ 0 ].slots.main.content, revid: p.revisions[ 0 ].revid, ts: p.revisions[ 0 ].timestamp, start: r.curtimestamp }; } } ); } ); } for ( i = 0; i < titles.length; i += 50 ) { calls.push( batch( titles.slice( i, i + 50 ) ) ); } return $.when.apply( $, calls ).then( function () { return out; } ); } // Saves the change that "transform" makes to the latest text of a page (an error with words for the // user stops it); on an edit conflict it starts again once from the newer text. function editPage( title, transform, summary, watch, again ) { return getTexts( [ title ] ).then( function ( pages ) { var p = pages[ title ], next; if ( !p ) { throw new Error( 'Faqja e kërkesës nuk u gjet.' ); } next = transform( p.text ); if ( DRY ) { window.hubAssistantLastDryRun = { title: title, before: p.text, after: next, summary: summary }; console.log( '[Asistenti i qendrave] Provë, nuk u ruajt:', title, summary, '\n' + next ); return { dry: true }; } return api.postWithEditToken( { action: 'edit', title: title, text: next, summary: summary, nocreate: 1, baserevid: p.revid, basetimestamp: p.ts, starttimestamp: p.start, watchlist: watch ? 'watch' : 'nochange', formatversion: 2 } ).then( function ( r ) { return r.edit; }, function ( code ) { if ( code === 'editconflict' && !again ) { return editPage( title, transform, summary, watch, true ); } return $.Deferred().reject( code ).promise(); } ); } ); } function diffLink( edit ) { return edit && edit.newrevid ? mw.config.get( 'wgScript' ) + '?diff=' + edit.newrevid : null; } function notifyDone( words, edit ) { var $m = $( '<span>' ).text( words + ' ' ); if ( edit && edit.dry ) { $m.text( 'Provë: asgjë nuk u ruajt (shihni konsolën).' ); } else if ( diffLink( edit ) ) { $m.append( $( '<a>' ).attr( 'href', diffLink( edit ) ).text( 'Shihni ndryshimin' ) ); } mw.notify( $m, { type: 'success' } ); } function errorText( e ) { if ( e instanceof Error ) { return e.message; } return 'Nuk u ruajt (' + e + '). Provoni sërish.'; } /* ------------------------------------------------------------------------------------------------ * 4. The bar of a request * ------------------------------------------------------------------------------------------------ */ function kindClass( req ) { var e = req.entry; if ( req.closed ) { return e && e.early ? 'early' : 'closed'; } return e && e.kind ? e.kind : 'none'; } function stateText( req ) { var e = req.entry; if ( req.closed ) { return e && e.early ? plain( e.early.status ) : 'Mbyllur · pret arkivimin'; } return e ? plain( e.status ) : ''; } // Who may vote in an election: not the candidate, and only with more than 3 months and 50 edits function voteRight( req ) { var reg, limit; if ( req.rule !== 'zgjedhje' ) { return { ok: true }; } if ( req.candidate === user ) { return { ok: false, self: true, text: 'Nuk mund të votoni në votimin për veten.' }; } reg = mw.user.getRegistration(); limit = new Date(); limit.setMonth( limit.getMonth() - 3 ); if ( ( reg && reg > limit ) || ( mw.config.get( 'wgUserEditCount' ) || 0 ) <= 50 ) { return { ok: false, text: 'Të drejtë vote kanë redaktorët me mbi 3 muaj përvojë dhe mbi 50 redaktime. ' + 'Mund të lini një koment me stampën KOMENT.' }; } return { ok: true }; } function button( label, primary, onClick ) { return $( '<button>' ).attr( 'type', 'button' ) .addClass( 'cdx-button' + ( primary ? ' cdx-button--action-progressive cdx-button--weight-primary' : '' ) ) .text( label ).on( 'click', onClick ); } function renderBar( req ) { var $bar = $( '<div>' ).addClass( 'ha-bar' ).attr( { role: 'group', 'aria-label': 'Asistenti i qendrave' } ), $info = $( '<div>' ).addClass( 'ha-info' ), $actions = $( '<div>' ).addClass( 'ha-actions' ), right = voteRight( req ), state = stateText( req ); if ( state ) { $info.append( $( '<span>' ).addClass( 'ha-state ha-state-' + kindClass( req ) ).text( state ) .attr( 'title', req.entry && req.entry.note || '' ) ); } // the hubs show the votes of each request under its "Votimi" (Moduli:Votes); the page of a request does not if ( req.entry && req.entry.votes && mw.config.get( 'wgPageName' ).replace( /_/g, ' ' ) === req.page ) { $info.append( $( '<span>' ).addClass( 'ha-votes' ).text( req.entry.votes ) ); } if ( req.mine ) { $info.append( $( '<span>' ).addClass( 'ha-mine' ).text( 'Vota juaj: ' + choiceLabel( req.proc, req.mine.kind ) ) ); } if ( !req.closed ) { if ( right.ok ) { $actions.append( req.mine ? button( 'Ndrysho votën', false, function () { voteDialog( req, 'change' ); } ) : button( 'Voto', !( isSysop && req.ready ), function () { voteDialog( req, 'vote' ); } ) ); } else if ( !right.self ) { $actions.append( button( 'Komento', false, function () { voteDialog( req, 'comment' ); } ) ); $info.append( $( '<span>' ).addClass( 'ha-note' ).text( 'Pa të drejtë vote' ).attr( 'title', right.text ) ); } else { $info.append( $( '<span>' ).addClass( 'ha-note' ).text( right.text ) ); } if ( isSysop && req.ready ) { $actions.append( button( 'Mbyll', true, function () { closeDialog( req ); } ) ); } } $bar.append( $info, $actions ); if ( req.$bar ) { req.$bar.replaceWith( $bar ); } else { $( req.head ).after( $bar ); } req.$bar = $bar; } /* ------------------------------------------------------------------------------------------------ * 5. The dialogs (Vue and Codex, as MediaWiki ships them) * ------------------------------------------------------------------------------------------------ */ function mount( def ) { var el = document.createElement( 'div' ), app; document.body.appendChild( el ); app = Vue.createApp( def ); [ 'CdxButton', 'CdxCheckbox', 'CdxDialog', 'CdxField', 'CdxMessage', 'CdxRadio', 'CdxTextArea' ] .forEach( function ( name ) { app.component( name, codex[ name ] ); } ); app.config.globalProperties.$unmount = function () { setTimeout( function () { app.unmount(); el.remove(); }, 400 ); }; app.mount( el ); } // A preview of wikitext as it would be saved (the signature included), in the context of the request function preview( text, page ) { return api.post( { action: 'parse', text: text, title: page, pst: 1, prop: 'text', contentmodel: 'wikitext', disablelimitreport: 1, disableeditsection: 1, formatversion: 2 } ).then( function ( r ) { return r.parse.text; } ); } var PREVIEW_MIXIN = { data: function () { return { rendered: '', timer: null }; }, watch: { wikitext: function () { var vm = this; clearTimeout( vm.timer ); vm.timer = setTimeout( function () { if ( !vm.wikitext ) { vm.rendered = ''; return; } preview( vm.wikitext, vm.page ).then( function ( html ) { vm.rendered = html; } ); }, 350 ); }, open: function ( value ) { if ( !value ) { this.$unmount(); } } } }; var VOTE_TEMPLATE = ` <cdx-dialog v-model:open="open" class="ha-dialog" :title="title" :subtitle="subtitle" :use-close-button="true" close-button-label="Mbyll" :primary-action="primary" :default-action="{ label: 'Anulo' }" @primary="submit" @default="open = false"> <cdx-message v-if="error" type="error" class="ha-gap">{{ error }}</cdx-message> <p v-if="current" class="ha-current">Vota juaj tani: <strong>{{ current }}</strong>. Vota e vjetër nuk fshihet: vijëzohet në rreshtin e saj, dhe pranë saj shkruhet e reja.</p> <p v-if="mode === 'comment'" class="ha-current">{{ rightText }}</p> <cdx-field v-if="options.length" :is-fieldset="true" class="ha-gap"> <template #label>{{ mode === 'change' ? 'Vota e re' : 'Vota juaj' }}</template> <cdx-radio v-for="opt in options" :key="opt.key" v-model="choice" :input-value="opt.key" name="ha-choice"> {{ opt.label }} <template #description>{{ opt.desc }}</template> </cdx-radio> </cdx-field> <cdx-field class="ha-gap"> <template #label>{{ mode === 'comment' ? 'Komenti' : 'Arsyeja (sipas dëshirës)' }}</template> <template v-if="hint" #help-text>{{ hint }}</template> <cdx-text-area v-model="reason" :placeholder="placeholder" rows="3"></cdx-text-area> </cdx-field> <div v-if="wikitext" class="ha-preview ha-gap"> <div class="ha-preview-label">{{ where }}</div> <pre class="ha-wikitext">{{ wikitext }}</pre> <div class="ha-rendered" v-html="rendered"></div> </div> <cdx-checkbox v-model="watch">Mbikëqyre këtë kërkesë</cdx-checkbox> <template #footer-text>{{ note }}</template> </cdx-dialog>`; // mode: "vote", "change" (a new vote or the withdrawal of the old one) or "comment" (an election, without // the right to vote: {{KOMENT}} under "Diskutimi") function voteDialog( req, mode ) { var kinds = RULES.rules[ req.rule ].kinds.slice( 0, 3 ); mount( { mixins: [ PREVIEW_MIXIN ], template: VOTE_TEMPLATE, data: function () { return { open: true, mode: mode, choice: null, reason: '', watch: true, busy: false, error: '', page: req.page, title: mode === 'comment' ? 'Komentoni' : ( mode === 'change' ? 'Ndryshoni votën' : 'Votoni' ), subtitle: req.title + ' · ' + req.proc.name, placeholder: PLACEHOLDERS[ req.proc.type ], hint: HINTS[ req.proc.type ] || '', note: req.entry && req.entry.note || RULES.rules[ req.rule ].note || '', current: mode === 'change' && req.mine ? choiceLabel( req.proc, req.mine.kind ) : '', rightText: voteRight( req ).text || '' }; }, computed: { options: function () { var out = []; if ( mode === 'comment' ) { return out; } kinds.forEach( function ( kind ) { if ( mode !== 'change' || kind !== req.mine.kind ) { out.push( { key: kind, label: choiceLabel( req.proc, kind ), desc: CHOICES[ req.proc.type ][ kind ][ 1 ] } ); } } ); if ( mode === 'change' ) { out.push( { key: 'withdraw', label: 'Tërhiq votën', desc: 'Vota e vjetër vijëzohet, pa një votë të re.' } ); } return out; }, reasonText: function () { return this.reason.trim().replace( /\s*\n\s*/g, ' ' ).replace( /~{3,5}/g, '' ); }, newText: function () { if ( mode === 'comment' ) { return this.reasonText ? '{{KOMENT}} ' + this.reasonText + ' ' + SIG : ''; } if ( !this.choice ) { return ''; } if ( this.choice === 'withdraw' ) { return 'E tërhoqa votën' + ( this.reasonText ? ': ' + this.reasonText : '.' ) + ' ' + SIG; } return '{{' + templateOf( this.choice ) + '}}' + ( this.reasonText ? ' - ' + this.reasonText : '' ) + ' ' + SIG; }, wikitext: function () { if ( !this.newText ) { return ''; } if ( mode === 'change' ) { return changeLine( req.mine.line, this.newText ) || ''; } return '* ' + this.newText; }, where: function () { return mode === 'comment' ? 'Do të shtohet në fund të pjesës "Diskutimi":' : ( mode === 'change' ? 'Rreshti i votës suaj do të bëhet:' : 'Do të shtohet në fund të pjesës "Votimi":' ); }, primary: function () { var label = mode === 'comment' ? 'Shto komentin' : ( mode === 'change' ? ( this.choice === 'withdraw' ? 'Tërhiq votën' : 'Ndrysho votën' ) : 'Voto' ); return { label: label, actionType: this.choice === 'withdraw' ? 'destructive' : 'progressive', disabled: !this.wikitext || this.busy }; } }, methods: { submit: function () { var vm = this, line = vm.wikitext, choice = vm.choice, summary, words; vm.busy = true; vm.error = ''; if ( mode === 'comment' ) { summary = '/* Diskutimi */ Koment' + SUFFIX; words = 'Komenti u shtua.'; } else if ( mode === 'change' ) { summary = '/* Votimi */ ' + ( choice === 'withdraw' ? 'Tërhoqa votën (' + vm.current + ')' : 'Ndryshova votën: ' + vm.current + ' → ' + choiceLabel( req.proc, choice ) ) + SUFFIX; words = choice === 'withdraw' ? 'Vota u tërhoq.' : 'Vota u ndryshua.'; } else { summary = '/* Votimi */ Votë: ' + choiceLabel( req.proc, choice ) + SUFFIX; words = 'Vota u shtua.'; } editPage( req.page, function ( text ) { var mine, next; if ( isClosed( text ) ) { throw new Error( 'Kërkesa u mbyll ndërkohë; asgjë nuk u ruajt.' ); } if ( mode === 'comment' ) { next = core.addToSection( text, isDiscussion, line ); } else { mine = myVote( text, user, KINDS, nsIds ); if ( mode === 'vote' && mine ) { throw new Error( 'Keni votuar tashmë në këtë kërkesë (' + choiceLabel( req.proc, mine.kind ) + '). Rifreskoni faqen dhe përdorni "Ndrysho votën".' ); } if ( mode === 'change' ) { if ( !mine || mine.line !== req.mine.line ) { throw new Error( 'Rreshti i votës suaj ka ndryshuar ndërkohë. Rifreskoni faqen.' ); } next = replaceLine( text, mine.index, line ); } else { next = core.addToSection( text, isVoting, line ); } } if ( !next ) { throw new Error( 'Nuk u gjet pjesa ku shkon ky rresht.' ); } return next; }, summary, vm.watch ).then( function ( edit ) { vm.open = false; notifyDone( words, edit ); if ( !edit.dry ) { refresh( req ); } }, function ( e ) { vm.busy = false; vm.error = errorText( e ); } ); } } } ); } var CLOSE_TEMPLATE = ` <cdx-dialog v-model:open="open" class="ha-dialog" title="Mbyllni kërkesën" :subtitle="subtitle" :use-close-button="true" close-button-label="Mbyll" :primary-action="primary" :default-action="{ label: 'Anulo' }" @primary="submit" @default="open = false"> <cdx-message v-if="error" type="error" class="ha-gap">{{ error }}</cdx-message> <cdx-message v-for="w in warnings" :key="w" type="warning" class="ha-gap">{{ w }}</cdx-message> <ul class="ha-checks ha-gap"> <li v-for="c in checks" :key="c.text" :class="c.ok ? 'ha-ok' : 'ha-no'">{{ c.text }}</li> </ul> <cdx-field :is-fieldset="true" class="ha-gap"> <template #label>Vendimi</template> <template v-if="hint" #help-text>{{ hint }}</template> <cdx-radio v-for="o in outcomes" :key="o.key" v-model="choice" :input-value="o.key" name="ha-outcome"> {{ o.label }}<span v-if="o.key === suggested" class="ha-suggested"> · sipas rregullave</span> <template #description>{{ o.desc }}</template> </cdx-radio> </cdx-field> <cdx-field class="ha-gap"> <template #label>Arsyeja e vendimit (sipas dëshirës)</template> <cdx-text-area v-model="reason" placeholder="P.sh. tri vota KUNDËR dhe asnjë PËR." rows="2"></cdx-text-area> </cdx-field> <cdx-checkbox v-if="canDelete && choice === 'Grise'" v-model="del">Gris edhe faqen "{{ article }}"</cdx-checkbox> <div v-if="wikitext" class="ha-preview ha-gap"> <div class="ha-preview-label">Do të shtohet nën titullin e kërkesës:</div> <pre class="ha-wikitext">{{ wikitext }}</pre> <div class="ha-rendered" v-html="rendered"></div> </div> <div v-if="extendable" class="ha-extend ha-gap"> <p>Kandidatura ka mbi 75% PËR, por jo 5 vota PËR. Sipas rregullave, në vend të mbylljes votimi mund të zgjatet edhe 30 ditë, deri më {{ extendTo }}.</p> <cdx-button :disabled="busy" @click="extend">Zgjat votimin me 30 ditë</cdx-button> </div> <template #footer-text>{{ after }}</template> </cdx-dialog>`; function share( counts ) { var per = counts.per || 0, kunder = counts.kunder || 0; return per + kunder ? per / ( per + kunder ) : 0; } // The outcome the rules point to, when they point to one function suggestedOutcome( req ) { var c = req.entry.counts || {}, rule = RULES.rules[ req.rule ], out = req.proc.outcomes; if ( req.rule === 'grisje' ) { return ( c.grise || 0 ) >= rule.min && ( c.mbaje || 0 ) < rule.min ? 'Grise' : ( ( c.mbaje || 0 ) >= rule.min && ( c.grise || 0 ) < rule.min ? 'Mbaje' : null ); } if ( req.rule === 'kandidature' ) { return share( c ) >= rule.share ? out[ 0 ] : out[ 1 ]; } if ( req.rule === 'rivleresim' ) { return ( c.hiqe || 0 ) >= rule.min && ( c.mbaje || 0 ) < rule.min ? 'Hiqe' : ( ( c.mbaje || 0 ) >= rule.min && ( c.hiqe || 0 ) < rule.min ? 'Mbaje' : null ); } if ( req.rule === 'zgjedhje' ) { return ( c.per || 0 ) >= rule.min_per && share( c ) >= rule.share ? out[ 0 ] : out[ 1 ]; } return null; } function closeDialog( req ) { var e = req.entry, rule = RULES.rules[ req.rule ], c = e.counts || {}, checks = [], warnings = [], suggested = suggestedOutcome( req ), dates = core.electionDates( req.text ), extendTo = '', extendable = false, article = articleOf( req.text ); checks.push( { ok: e.deadline * 1000 <= Date.now(), text: 'Koha minimale: kaloi më ' + e.when + '.' } ); checks.push( { ok: !( e.missing && e.missing.length ), text: 'Votat: ' + e.votes + '.' } ); if ( req.rule === 'kandidature' ) { checks.push( { ok: share( c ) >= rule.share, text: 'Për të kaluar duhen dy të tretat e votave PËR: ' + Math.round( share( c ) * 100 ) + '% PËR.' } ); } if ( req.rule === 'zgjedhje' ) { checks.push( { ok: ( c.per || 0 ) >= rule.min_per && share( c ) >= rule.share, text: 'Për të kaluar duhen 5 vota PËR dhe 75% PËR: ' + ( c.per || 0 ) + ' PËR, ' + Math.round( share( c ) * 100 ) + '%.' } ); if ( req.proposed && req.accepted === false ) { warnings.push( 'Kandidati nuk e ka pranuar kandidaturën te "Reagimi i kandidatit të propozuar". ' + 'Sipas rregullave, procesi dështon pa pranimin e tij.' ); } if ( isCrat && dates.max && dates.min && dates.max - dates.min < 20 * 86400000 && ( c.per || 0 ) < rule.min_per && ( c.per || 0 ) > 0 && share( c ) >= rule.share ) { extendable = true; extendTo = formatDate( dates.max + 30 * 86400000 ); } } if ( req.mine ) { warnings.push( 'Keni votuar në këtë kërkesë (' + choiceLabel( req.proc, req.mine.kind ) + '). Nëse doni, ' + 'lëreni mbylljen për një administrator tjetër.' ); } mount( { mixins: [ PREVIEW_MIXIN ], template: CLOSE_TEMPLATE, data: function () { return { open: true, choice: suggested, reason: '', busy: false, error: '', page: req.page, subtitle: req.title + ' · ' + req.proc.name, checks: checks, warnings: warnings, suggested: suggested, hint: req.rule === 'grisje' ? 'Vendimi merret sipas argumenteve, jo sipas numrit të votave: ' + 'lexoni diskutimin para se të zgjidhni.' : '', canDelete: req.rule === 'grisje' && !!article, article: article, del: true, extendable: extendable, extendTo: extendTo }; }, computed: { outcomes: function () { return req.proc.outcomes.map( function ( key ) { var o = OUTCOMES[ req.proc.type ][ key ]; return { key: key, label: o[ 0 ], desc: o[ 1 ] }; } ); }, reasonText: function () { return this.reason.trim().replace( /\s*\n\s*/g, ' ' ).replace( /~{3,5}/g, '' ).replace( /\|/g, '{{!}}' ); }, wikitext: function () { return this.choice ? '{{dmb|' + this.choice + '|2=' + ( this.reasonText ? this.reasonText + ' ' : '' ) + SIG + '}}' : ''; }, after: function () { return req.rule === 'zgjedhje' ? 'Smallem e çon kërkesën në arkiv një javë pas mbylljes.' : 'Smallem bën pjesën tjetër: stampat e artikullit dhe, një javë pas mbylljes, arkivin.'; }, primary: function () { return { label: this.del && this.canDelete && this.choice === 'Grise' ? 'Mbyll dhe gris' : 'Mbyll kërkesën', actionType: 'progressive', disabled: !this.choice || this.busy }; } }, methods: { submit: function () { var vm = this, choice = vm.choice, line = vm.wikitext, del = vm.del && vm.canDelete && choice === 'Grise'; vm.busy = true; vm.error = ''; editPage( req.page, function ( text ) { var next; if ( isClosed( text ) ) { throw new Error( 'Kërkesa është mbyllur tashmë.' ); } next = addClosing( text, line ); if ( !next ) { throw new Error( 'Nuk u gjet titulli i kërkesës.' ); } return next; }, 'Mbyllur: ' + OUTCOMES[ req.proc.type ][ choice ][ 0 ] + SUFFIX, true ).then( function ( edit ) { if ( !del || edit.dry ) { return edit; } return api.postWithToken( 'csrf', { action: 'delete', title: article, deletetalk: 1, formatversion: 2, reason: 'Sipas vendimit në [[' + req.page + '|Forumin e Grisjes]]' } ).then( function () { return edit; }, function ( code ) { mw.notify( 'Kërkesa u mbyll, por faqja nuk u gris (' + code + '). Grisni atë me dorë.', { type: 'warn' } ); return edit; } ); } ).then( function ( edit ) { vm.open = false; notifyDone( 'Kërkesa u mbyll.', edit ); if ( !edit.dry ) { afterClosing( req, choice ); } }, function ( e2 ) { vm.busy = false; vm.error = errorText( e2 ); } ); }, extend: function () { var vm = this; vm.busy = true; vm.error = ''; editPage( req.page, function ( text ) { var next = core.extendText( text, 30 ); if ( !next ) { throw new Error( 'Nuk u gjet data pas "maksimalisht më".' ); } return next; }, 'Votimi u zgjat me 30 ditë: mbi 75% PËR, por më pak se 5 vota PËR' + SUFFIX, true ) .then( function ( edit ) { vm.open = false; notifyDone( 'Votimi u zgjat me 30 ditë.', edit ); if ( !edit.dry ) { refresh( req ); } }, function ( e2 ) { vm.busy = false; vm.error = errorText( e2 ); } ); } } } ); } // After a closing: what comes next for the people (rights), then the page as it is now function afterClosing( req, choice ) { var target = req.candidate || req.title, link; if ( choice === 'Admin' || choice === 'Krat' ) { link = mw.util.getUrl( 'Speciale:TëDrejtatEPërdoruesit/' + target ); mw.notify( $( '<span>' ).text( 'Të drejtat i jep një burokrat: ' ).append( $( '<a>' ).attr( 'href', link ).text( 'Speciale:TëDrejtatEPërdoruesit/' + target ) ), { autoHide: false } ); } else if ( choice === 'AdminShkarkim' || choice === 'KratShkarkim' ) { mw.notify( $( '<span>' ).text( 'Heqja e të drejtave: ' ).append( $( '<a>' ) .attr( 'href', 'https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Removal_of_access' ) .text( 'kërkesë te kujdestarët në Meta' ) ), { autoHide: false } ); } setTimeout( function () { location.reload(); }, choice === 'Admin' || choice === 'Krat' || /Shkarkim$/.test( choice ) ? 6000 : 1500 ); } /* ------------------------------------------------------------------------------------------------ * 6. Loading and refreshing * ------------------------------------------------------------------------------------------------ */ var SEP = '\n@@HA@@\n'; function requestHeadings() { var out = []; $( '#mw-content-text .mw-heading2' ).each( function () { var a = this.querySelector( '.mw-editsection a[href]' ), page, proc; page = a && new URL( a.href, location.href ).searchParams.get( 'title' ); page = page && page.replace( /_/g, ' ' ); proc = page && procedureOf( page ); if ( proc ) { out.push( { head: this, page: page, proc: proc, title: $( this ).find( 'h2' ).first().text().trim() } ); } } ); return out; } // The state of the requests of some lists, from Moduli:Votes: { page: { entry, list } } function loadStates( lists ) { var names = Object.keys( lists ); if ( !names.length ) { return $.Deferred().resolve( {} ).promise(); } return expand( names.map( function ( list ) { return '{{#invoke:Votes|data|' + list + '|' + lists[ list ] + '}}'; } ).join( SEP ) ).then( function ( out ) { var states = {}; out.split( SEP ).forEach( function ( part, i ) { var items = []; try { items = JSON.parse( part ); } catch ( err ) { mw.log.warn( '[Asistenti i qendrave]', err ); } items.forEach( function ( entry ) { if ( entry.page ) { states[ entry.page ] = { entry: entry, list: names[ i ] }; } } ); } ); return states; } ); } function setUp( req, info, page ) { var entry = info && info.entry; req.entry = entry || null; req.list = info && info.list; req.text = page.text; req.closed = entry ? entry.closed : isClosed( page.text ); req.ready = !!( entry && entry.ready && !req.closed ); req.mine = myVote( page.text, user, KINDS, nsIds ); if ( req.rule === 'zgjedhje' ) { req.candidate = candidateOf( page.text ) || req.page.slice( req.proc.prefix.length ).replace( /\s*\(\d+\)$/, '' ); req.proposed = req.proc.type === 'zgjedhje' && !!( req.list && /propozuara$/.test( req.list ) ); req.accepted = req.proposed ? hasAccepted( page.text, req.candidate, nsIds ) : true; } } // After a vote: the votes and the bar of the request again, without reloading the page function refresh( req ) { var lists = {}; if ( req.list ) { lists[ req.list ] = req.rule; } $.when( getTexts( [ req.page ] ), loadStates( lists ) ).then( function ( pages, states ) { var page = pages[ req.page ], lines, sec; if ( !page ) { return; } setUp( req, states[ req.page ], page ); renderBar( req ); lines = page.text.split( '\n' ); sec = findSection( lines, isVoting ); if ( !sec ) { return; } api.post( { action: 'parse', text: lines.slice( sec.start + 1, sec.end ).join( '\n' ), title: req.page, prop: 'text', contentmodel: 'wikitext', disablelimitreport: 1, disableeditsection: 1, formatversion: 2 } ) .then( function ( r ) { var $heading = votingHeading( req ), $next; if ( !$heading ) { return; } $next = $heading.nextAll(); $next.each( function () { if ( $( this ).is( '.mw-heading' ) ) { return false; } $( this ).remove(); } ); $heading.after( $( r.parse.text ).children() ); } ); } ); } // The heading "Votimi" of a request on this page function votingHeading( req ) { var found = null; $( '#mw-content-text .mw-heading' ).each( function () { var a = this.querySelector( '.mw-editsection a[href]' ), page = a && new URL( a.href, location.href ) .searchParams.get( 'title' ); if ( page && page.replace( /_/g, ' ' ) === req.page && /^votim/i.test( $( this ).find( 'h3, h4' ).first().text().trim() ) ) { found = $( this ); return false; } } ); return found; } var CSS = [ '.ha-bar { display: flex; flex-wrap: wrap; align-items: center; justify-content: space-between; gap: 6px 12px;', ' margin: 4px 0 12px; padding: 6px 6px 6px 12px; border: 1px solid var(--border-color-subtle, #c8ccd1);', ' border-radius: 2px; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa);', ' color: var(--color-base, #202122); font-size: 0.875rem; line-height: 1.5; }', '.ha-info { display: flex; flex-wrap: wrap; align-items: baseline; gap: 2px 14px; }', '.ha-actions { display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 6px; }', '.ha-state { font-weight: bold; color: var(--color-subtle, #54595d); }', '.ha-state-ready { color: var(--color-success, #177860); }', '.ha-state-wait, .ha-state-early { color: var(--color-warning, #886425); }', '.ha-votes, .ha-note { color: var(--color-subtle, #54595d); }', '.ha-mine { font-weight: bold; }', '.ha-dialog .ha-gap { margin-bottom: 16px; }', '.ha-current { margin: 0 0 16px; }', '.ha-preview-label { margin-bottom: 4px; color: var(--color-subtle, #54595d); font-size: 0.875rem; }', '.ha-wikitext { margin: 0 0 6px; padding: 6px 8px; white-space: pre-wrap; word-break: break-word; font-size: 0.8125rem;', ' border: 1px solid var(--border-color-subtle, #c8ccd1); background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); }', '.ha-rendered { padding: 4px 8px; border: 1px dashed var(--border-color-subtle, #c8ccd1); font-size: 0.875rem; }', '.ha-rendered ul { margin-top: 0; margin-bottom: 0; }', '.ha-checks { margin: 0 0 0 1.4em; padding: 0; }', '.ha-checks li { margin: 2px 0; }', '.ha-ok::marker { content: "\\2713 "; color: var(--color-success, #177860); }', '.ha-no::marker { content: "\\2715 "; color: var(--color-error, #bf3c2c); }', '.ha-suggested { color: var(--color-success, #177860); font-weight: normal; }', '.ha-extend { padding: 8px 12px; border: 1px solid var(--border-color-subtle, #c8ccd1); }', '.ha-extend p { margin: 0 0 8px; }' ].join( '\n' ); function init() { var heads, titles; if ( mw.config.get( 'wgNamespaceNumber' ) !== 4 || mw.config.get( 'wgAction' ) !== 'view' || !user || mw.config.get( 'wgRevisionId' ) !== mw.config.get( 'wgCurRevisionId' ) ) { return; } heads = requestHeadings(); if ( !heads.length ) { return; } api = new mw.Api(); titles = heads.map( function ( h ) { return h.page; } ); mw.util.addCSS( CSS ); $.when( expand( '{{#invoke:Votes|rules}}' ), getTexts( titles ), mw.loader.using( [ 'vue', '@wikimedia/codex' ] ) ).then( function ( rulesJson, pages ) { var lists = {}, known = {}; Vue = mw.loader.require( 'vue' ); codex = mw.loader.require( '@wikimedia/codex' ); RULES = JSON.parse( rulesJson ); KINDS = kindsOf( RULES.templates ); LABELS = RULES.labels; RULES.requests.forEach( function ( r ) { known[ r.prefix ] = r; } ); heads = heads.filter( function ( req ) { var r = known[ req.proc.prefix ]; if ( !r || !pages[ req.page ] ) { return false; } req.rule = r.rule; r.lists.forEach( function ( list ) { lists[ list ] = r.rule; } ); return true; } ); return loadStates( lists ).then( function ( states ) { heads.forEach( function ( req ) { setUp( req, states[ req.page ], pages[ req.page ] ); renderBar( req ); } ); } ); } ).catch( function ( e ) { console.warn( '[Asistenti i qendrave]', e ); } ); } mw.loader.using( [ 'mediawiki.api', 'mediawiki.util', 'mediawiki.user' ] ).then( function () { $( init ); } ); }() ); 940avsgle1v4u4vqyp2b4d7vecebrli 3058456 3058451 2026-10-20T08:30:50Z Klein Muçi 52109 Pamja paraprake e mbylljes shfaqet që kur hapet dritarja — përmes Claude AI 3058456 javascript text/javascript /** * Asistenti i qendrave (HubAssistant) 0.1 — votimi dhe mbyllja e kërkesave te qendrat e komunitetit. * Përdoruesi:Klein Muçi/HubAssistant.js: a personal user script, the trial of a future gadget. * * On the voting hubs (Forumi i Grisjes, Artikuj të mirë, Artikuj të përkryer, Administrata) and on the pages of * their requests, every request gets a bar under its title: its state, its votes, your vote and the buttons * "Voto" (or "Ndrysho votën", "Komento") and, for administrators once the vote can be closed, "Mbyll". * The dialogs write what people write by hand: a vote line under "Votimi", the old vote struck with <s>…</s> * on its own line, a {{dmb|…}} closing under the title. The vote templates, the rules and the state of each * request come from Moduli:Votes ({{#invoke:Votes|rules}} and {{#invoke:Votes|data}}), where they are written * once; Smallem does the rest (lists, the templates on the articles, the archives). * * To try it without saving anything, put this line before the one that loads the script: * window.hubAssistantDryRun = true; */ ( function () { 'use strict'; /* ------------------------------------------------------------------------------------------------ * 1. The wikitext of a request: pure functions (the tests use them too) * ------------------------------------------------------------------------------------------------ */ // Struck text (<s>, <del>, <strike>): a vote that was changed or withdrawn function struckRe() { return /<(s|del|strike)(\s[^>]*)?>[\s\S]*?<\/\1\s*>/gi; } function ucfirst( s ) { return s.charAt( 0 ).toUpperCase() + s.slice( 1 ); } // A heading: its level and its title, as Moduli:Votes reads it ("=== Votimi ===" is 3 and "Votimi") function headingOf( line ) { var m = /^(==+)(.*?)(==+)\s*$/.exec( line ); var title = m ? m[ 2 ].trim() : ''; if ( !m || m[ 1 ].length !== m[ 3 ].length || !title ) { return null; } return { level: m[ 1 ].length, title: title }; } // The first section whose heading passes the test: the line of its heading and the line after its end function findSection( lines, test ) { var i, j, h; for ( i = 0; i < lines.length; i++ ) { h = headingOf( lines[ i ] ); if ( h && test( h ) ) { for ( j = i + 1; j < lines.length && !headingOf( lines[ j ] ); j++ ) { // the section runs to the next heading } return { start: i, end: j, level: h.level, title: h.title }; } } return null; } function isVoting( h ) { return h.level >= 3 && /^votim/i.test( h.title ); } function isDiscussion( h ) { return h.level >= 3 && /^diskutim/i.test( h.title ); } function isReaction( h ) { return h.level >= 3 && /^reagim/i.test( h.title ); } // The name of a template as the parser sees it: first letter in capitals, "_" as a space function templateKey( name ) { name = name.replace( /_/g, ' ' ).replace( /\s+/g, ' ' ).trim(); name = name.replace( /^[Ss]tampa:/, '' ).replace( /^[Tt]emplate:/, '' ); return ucfirst( name ); } // The kind of each vote template ({ "Të griset": "grise", … }) from the templates of Moduli:Votes function kindsOf( templates ) { var map = {}; Object.keys( templates ).forEach( function ( kind ) { templates[ kind ].forEach( function ( name ) { map[ templateKey( name ) ] = kind; } ); } ); return map; } // The kind of the vote on a line: a list line with a vote template, or a line that starts with one; when // a line has several, the last one counts (as vote_of in Moduli:Votes) function voteOf( line, kinds ) { var re = /\{\{\s*([^{}|]*?)\s*[|}]/g, m, kind, last = null, first = -1; while ( ( m = re.exec( line ) ) ) { kind = kinds[ templateKey( m[ 1 ] ) ]; if ( kind ) { last = kind; if ( first < 0 ) { first = m.index; } } } if ( !last ) { return null; } if ( /[*#]/.test( /^[*#:]*/.exec( line )[ 0 ] ) || /^[*#:\s']*/.exec( line )[ 0 ].length === first ) { return last; } return null; } // The user of a link to a user page, a user talk page or the contributions of a user function userOfLink( target, nsIds ) { var i, ns, rest, m; target = target.trim().replace( /^:/, '' ); i = target.indexOf( ':' ); if ( i < 0 ) { return null; } ns = nsIds[ target.slice( 0, i ).trim().toLowerCase().replace( / /g, '_' ) ]; rest = target.slice( i + 1 ).replace( /_/g, ' ' ).trim(); if ( ( ns === 2 || ns === 3 ) && rest ) { return { user: ucfirst( rest.split( '/' )[ 0 ].trim() ), own: ns === 2 }; } m = ns === -1 && /^([^/]+)\/(.+)$/.exec( rest ); if ( m && ( m[ 1 ] === 'Kontributet' || m[ 1 ] === 'Contributions' ) ) { return { user: ucfirst( m[ 2 ].trim() ), own: false }; } return null; } // The user who signed a line (as voter_of in Moduli:Votes): the last user link and the user links just // before it; the last link to a user page among them decides. Without any, the name in {{unsigned}}. function voterOf( line, nsIds ) { var re = /\[\[([^[\]|]+)[^[\]]*?\]\]/g, m, u, links = [], first, between, i, unsigned; while ( ( m = re.exec( line ) ) ) { u = userOfLink( m[ 1 ], nsIds ); if ( u ) { links.push( { user: u.user, own: u.own, start: m.index, stop: m.index + m[ 0 ].length } ); } } if ( !links.length ) { unsigned = /\{\{\s*[Uu]nsigned\s*\|\s*([^|}]+)/.exec( line ); return unsigned ? ucfirst( unsigned[ 1 ].trim() ) : null; } first = links.length - 1; while ( first > 0 ) { between = line.slice( links[ first - 1 ].stop, links[ first ].start ) .replace( /<[^>]*>/g, '' ).replace( /&#?\w+;/g, '' ).replace( /'/g, '' ); if ( /[\p{L}\p{N}]/u.test( between ) ) { break; } first--; } for ( i = links.length - 1; i >= first; i-- ) { if ( links[ i ].own ) { return links[ i ].user; } } return links[ links.length - 1 ].user; } function unstruck( line ) { return line.replace( struckRe(), '' ); } // The vote of a user in the section "Votimi": the line and its kind (the last one, as it is the one that // counts), or null function myVote( text, user, kinds, nsIds ) { var lines = text.split( '\n' ), sec = findSection( lines, isVoting ), found = null, i, clean, kind; if ( !sec ) { return null; } for ( i = sec.start + 1; i < sec.end; i++ ) { clean = unstruck( lines[ i ] ); kind = voteOf( clean, kinds ); if ( kind && voterOf( clean, nsIds ) === user ) { found = { index: i, kind: kind, line: lines[ i ] }; } } return found; } // A new line at the end of a section: after its last line that is not blank function addToSection( text, test, line ) { var lines = text.split( '\n' ), sec = findSection( lines, test ), at, i; if ( !sec ) { return null; } at = sec.start + 1; for ( i = sec.start + 1; i < sec.end; i++ ) { if ( lines[ i ].trim() ) { at = i + 1; } } lines.splice( at, 0, line ); return lines.join( '\n' ); } // A changed or withdrawn vote, on its own line: the part of the line that still counts is struck and the // new text follows it ("* <s>{{Të mbahet}} - … (signature)</s> {{Të griset}} - … (signature)") function changeLine( line, replacement ) { var m = /^([*#:]*\s*)([\s\S]*)$/.exec( line ), bullet = m[ 1 ], rest = m[ 2 ]; var close = /<\/(s|del|strike)\s*>/gi, c, cut = 0, head, tail; while ( ( c = close.exec( rest ) ) ) { cut = c.index + c[ 0 ].length; } head = rest.slice( 0, cut ).replace( /\s+$/, '' ); tail = rest.slice( cut ).trim(); if ( !tail ) { return null; } return bullet + ( head ? head + ' ' : '' ) + '<s>' + tail + '</s> ' + replacement; } function replaceLine( text, index, line ) { var lines = text.split( '\n' ); lines[ index ] = line; return lines.join( '\n' ); } // Whether the text carries one of the templates that close a request (as is_closed in Moduli:Votes) function isClosed( text ) { return /\{\{\s*(resolved|zgjidhur|refused|refuzuar|dmb|mbyllje diskutimi)\s*[|}]/i.test( text ); } // The closing goes on the line after the title of the request function addClosing( text, dmb ) { var lines = text.split( '\n' ), i, h; for ( i = 0; i < lines.length; i++ ) { h = headingOf( lines[ i ] ); if ( h && h.level === 2 ) { lines.splice( i + 1, 0, dmb ); return lines.join( '\n' ); } } return null; } // The page that the title of a request links to ("== [[Kosova (1912-1945)]] ==") function articleOf( text ) { var lines = text.split( '\n' ), i, h, m; for ( i = 0; i < lines.length; i++ ) { h = headingOf( lines[ i ] ); if ( h && h.level === 2 ) { m = /\[\[\s*:?([^[\]|#]+)/.exec( h.title ); return m ? m[ 1 ].trim() : null; } } return null; } // The candidate of an election, from {{User|…}} function candidateOf( text ) { var m = /\{\{\s*[Uu]ser\s*\|\s*([^|}]+?)\s*[|}]/.exec( text ); return m ? ucfirst( m[ 1 ].replace( /_/g, ' ' ) ) : null; } // Whether a proposed candidate has accepted: a signature of the candidate under "Reagimi i kandidatit // të propozuar" (null when the page has no such section) function hasAccepted( text, candidate, nsIds ) { var lines = text.split( '\n' ), sec = findSection( lines, isReaction ), i; if ( !sec ) { return null; } for ( i = sec.start + 1; i < sec.end; i++ ) { if ( voterOf( lines[ i ], nsIds ) === candidate ) { return true; } } return false; } // Dates as the preloads write them ("18 maj 2026, 18:48 (CEST)"), in the time of Tirana var MONTHS = [ 'janar', 'shkurt', 'mars', 'prill', 'maj', 'qershor', 'korrik', 'gusht', 'shtator', 'tetor', 'nëntor', 'dhjetor' ]; var DATE_RE = /(\d{1,2})\s+([^\s\d,()']+)\s+(\d{4}),?\s*(\d{1,2}):(\d{2})\s*\((CEST|CET)\)/; function parseDate( s ) { var m = DATE_RE.exec( s ), mon; if ( !m ) { return null; } mon = MONTHS.indexOf( m[ 2 ].toLowerCase() ); if ( mon < 0 ) { return null; } return Date.UTC( +m[ 3 ], mon, +m[ 1 ], +m[ 4 ] - ( m[ 6 ] === 'CEST' ? 2 : 1 ), +m[ 5 ] ); } function formatDate( ms ) { var parts = {}, local, zone; new Intl.DateTimeFormat( 'en-GB', { timeZone: 'Europe/Tirane', year: 'numeric', month: 'numeric', day: 'numeric', hour: '2-digit', minute: '2-digit', hourCycle: 'h23' } ).formatToParts( new Date( ms ) ) .forEach( function ( p ) { parts[ p.type ] = p.value; } ); local = Date.UTC( +parts.year, +parts.month - 1, +parts.day, +parts.hour, +parts.minute ); zone = Math.round( ( local - ms ) / 3600000 ) === 2 ? 'CEST' : 'CET'; return +parts.day + ' ' + MONTHS[ +parts.month - 1 ] + ' ' + parts.year + ', ' + parts.hour + ':' + parts.minute + ' (' + zone + ')'; } // The end of an election moved by 30 days: the date after "maksimalisht më" function extendText( text, days ) { var re = new RegExp( "(maksimalisht më\\s*'*)(" + DATE_RE.source + ')' ), m = re.exec( text ), t; t = m && parseDate( m[ 2 ] ); if ( !t ) { return null; } return text.replace( re, function ( all, before ) { return before + formatDate( t + days * 86400000 ); } ); } // The dates of an election: the minimum and the maximum written on its page function electionDates( text ) { var min = /minimalisht më\s*'*([^']+)/.exec( text ), max = /maksimalisht më\s*'*([^']+)/.exec( text ); return { min: min && parseDate( min[ 1 ] ), max: max && parseDate( max[ 1 ] ) }; } var core = { headingOf: headingOf, findSection: findSection, templateKey: templateKey, kindsOf: kindsOf, voteOf: voteOf, userOfLink: userOfLink, voterOf: voterOf, unstruck: unstruck, myVote: myVote, addToSection: addToSection, changeLine: changeLine, replaceLine: replaceLine, isClosed: isClosed, addClosing: addClosing, articleOf: articleOf, candidateOf: candidateOf, hasAccepted: hasAccepted, parseDate: parseDate, formatDate: formatDate, extendText: extendText, electionDates: electionDates, isVoting: isVoting, isDiscussion: isDiscussion }; if ( typeof window === 'undefined' ) { module.exports = core; return; } /* ------------------------------------------------------------------------------------------------ * 2. The procedures and their words * ------------------------------------------------------------------------------------------------ */ // The requests this script knows, by the prefix of their pages. Moduli:Votes gives each its rule and its // lists; here are the words of the dialogs and the outcomes of {{dmb}} (Moduli:Mbyllje diskutimi). var PROCEDURES = [ { prefix: 'Wikipedia:Forumi i Grisjes/Kërkesë për grisje/', name: 'Forumi i Grisjes · kërkesë për grisje', type: 'grisje', outcomes: [ 'Grise', 'Mbaje' ] }, { prefix: 'Wikipedia:Artikuj të mirë/Kandidatura/', name: 'Artikujt e mirë · kandidaturë', type: 'kandidature', outcomes: [ 'AM', 'JoAM' ] }, { prefix: 'Wikipedia:Artikuj të mirë/Rivlerësime/', name: 'Artikujt e mirë · rivlerësim', type: 'rivleresim', outcomes: [ 'Mbaje', 'Hiqe' ] }, { prefix: 'Wikipedia:Artikuj të përkryer/Kandidatura/', name: 'Artikujt e përkryer · kandidaturë', type: 'kandidature', outcomes: [ 'AP', 'JoAP' ] }, { prefix: 'Wikipedia:Artikuj të përkryer/Rivlerësime/', name: 'Artikujt e përkryer · rivlerësim', type: 'rivleresim', outcomes: [ 'Mbaje', 'Hiqe' ] }, { prefix: 'Wikipedia:Administrata/Administratorë/Kandidatura/', name: 'Administrata · kandidaturë për administrator', type: 'zgjedhje', outcomes: [ 'Admin', 'JoAdmin' ] }, { prefix: 'Wikipedia:Administrata/Burokratë/Kandidatura/', name: 'Administrata · kandidaturë për burokrat', type: 'zgjedhje', outcomes: [ 'Krat', 'JoKrat' ] }, { prefix: 'Wikipedia:Administrata/Dorëheqje/Kandidatura/', name: 'Administrata · heqje e të drejtave', type: 'heqje', outcomes: [ 'AdminShkarkim', 'JoAdminShkarkim', 'KratShkarkim', 'JoKratShkarkim' ] } ]; // The choices of a vote: the name and what it means, by the type of the procedure and the kind of the vote var CHOICES = { grisje: { grise: [ 'Të griset', 'Faqja nuk duhet të mbetet në Wikipedia.' ], mbaje: [ 'Të mbahet', 'Faqja duhet të mbetet.' ], pav: [ 'I pavendosur', 'Nuk keni një qëndrim përfundimtar; arsyeja juaj ndihmon diskutimin.' ] }, kandidature: { per: [ 'PËR', 'Artikulli i plotëson kriteret.' ], kunder: [ 'KUNDËR', 'Artikulli nuk i plotëson ende kriteret.' ], asnjanes: [ 'ASNJANËS', 'Nuk mbani anë; vota nuk numërohet te dy të tretat.' ] }, rivleresim: { mbaje: [ 'Të mbahet', 'Artikulli e meriton ende statusin.' ], hiqe: [ 'Të hiqet', 'Artikulli nuk i plotëson më kriteret.' ], pav: [ 'I pavendosur', 'Nuk keni një qëndrim përfundimtar.' ] }, zgjedhje: { per: [ 'PËR', 'E mbështesni kandidaturën.' ], kunder: [ 'KUNDËR', 'Nuk e mbështesni kandidaturën.' ], asnjanes: [ 'ASNJANËS', 'Nuk mbani anë; vota nuk numërohet te 75%.' ] }, heqje: { per: [ 'PËR', 'Jeni për heqjen e të drejtave.' ], kunder: [ 'KUNDËR', 'Jeni kundër heqjes së të drejtave.' ], asnjanes: [ 'ASNJANËS', 'Nuk mbani anë; vota nuk numërohet te 75%.' ] } }; var PLACEHOLDERS = { grisje: 'P.sh. mungojnë burime të pavarura që e trajtojnë temën.', kandidature: 'P.sh. çfarë e bën artikullin të mirë, ose çfarë i mungon ende.', rivleresim: 'P.sh. a i plotëson ende kriteret, dhe pse.', zgjedhje: 'P.sh. pse e mbështesni ose jo kandidaturën.', heqje: 'P.sh. arsyeja e votës suaj.' }; var HINTS = { grisje: 'Vendimi merret sipas argumenteve, jo sipas numrit të votave: një arsye e shkurtër i jep peshë votës.' }; // The outcomes of a closing: the name and what follows it var OUTCOMES = { grisje: { Grise: [ 'Të griset', 'Faqja grihet; mund ta grisni që këtu.' ], Mbaje: [ 'Të mbahet', 'Faqja mbetet; Smallem ia heq stampën e kërkesës brenda një dite.' ] }, kandidature: { AM: [ 'Artikull i mirë', 'Smallem i vë artikullit stampën e statusit dhe pllakën te qendra.' ], JoAM: [ 'Jo artikull i mirë', 'Smallem ia heq artikullit stampën e kandidaturës.' ], AP: [ 'Artikull i përkryer', 'Smallem i vë artikullit stampën e statusit dhe pllakën te qendra.' ], JoAP: [ 'Jo artikull i përkryer', 'Smallem ia heq artikullit stampën e kandidaturës.' ] }, rivleresim: { Mbaje: [ 'Të mbahet', 'Artikulli e mban statusin; Smallem ia heq stampën e rivlerësimit.' ], Hiqe: [ 'Të hiqet', 'Smallem ia heq artikullit stampën e statusit dhe pllakën.' ] }, zgjedhje: { Admin: [ 'Zgjidhet administrator', 'Të drejtat ia jep një burokrat.' ], JoAdmin: [ 'Nuk zgjidhet administrator', 'Kandidatura nuk qe e suksesshme.' ], Krat: [ 'Zgjidhet burokrat', 'Të drejtat ia jep një burokrat.' ], JoKrat: [ 'Nuk zgjidhet burokrat', 'Kandidatura nuk qe e suksesshme.' ] }, heqje: { AdminShkarkim: [ 'Hiqen të drejtat e administratorit', 'I heq një burokrat ose kujdestarët në Meta.' ], JoAdminShkarkim: [ 'Nuk hiqen të drejtat e administratorit', 'Përdoruesi i mban të drejtat.' ], KratShkarkim: [ 'Hiqen të drejtat e burokratit', 'I heqin kujdestarët në Meta.' ], JoKratShkarkim: [ 'Nuk hiqen të drejtat e burokratit', 'Përdoruesi i mban të drejtat.' ] } }; var SUFFIX = ' · Asistenti i qendrave'; // The signature, in two halves: MediaWiki expands four tildes even in the source of a user script var SIG = '~~' + '~~'; var DRY = !!window.hubAssistantDryRun; var user = mw.config.get( 'wgUserName' ); var groups = mw.config.get( 'wgUserGroups' ) || []; var isSysop = groups.indexOf( 'sysop' ) >= 0; var isCrat = groups.indexOf( 'bureaucrat' ) >= 0; var nsIds = mw.config.get( 'wgNamespaceIds' ); var api, Vue, codex, RULES, KINDS, LABELS; function procedureOf( page ) { var i, rest; for ( i = 0; i < PROCEDURES.length; i++ ) { if ( page.indexOf( PROCEDURES[ i ].prefix ) === 0 ) { rest = page.slice( PROCEDURES[ i ].prefix.length ); if ( rest && !/^(InputInit|Arkiv|Votimet)\b/.test( rest ) ) { return PROCEDURES[ i ]; } } } return null; } // The word of a kind of vote in a procedure ("Të griset"), else that of Moduli:Votes function choiceLabel( proc, kind ) { var c = CHOICES[ proc.type ][ kind ]; return c ? c[ 0 ] : ( LABELS[ kind ] || kind ); } // The template that a kind of vote is written with: the first name Moduli:Votes gives it function templateOf( kind ) { return RULES.templates[ kind ][ 0 ]; } function plain( status ) { return ( status || '' ).replace( /^[^\p{L}\p{N}]+/u, '' ); } /* ------------------------------------------------------------------------------------------------ * 3. Reading and saving * ------------------------------------------------------------------------------------------------ */ function expand( text ) { return api.post( { action: 'expandtemplates', text: text, prop: 'wikitext', formatversion: 2, title: mw.config.get( 'wgPageName' ) } ).then( function ( r ) { return r.expandtemplates.wikitext; } ); } function getTexts( titles ) { var out = {}, calls = [], i; function batch( list ) { return api.post( { action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'ids|timestamp|content', rvslots: 'main', titles: list.join( '|' ), curtimestamp: 1, formatversion: 2 } ).then( function ( r ) { ( r.query.pages || [] ).forEach( function ( p ) { if ( p.revisions ) { out[ p.title ] = { text: p.revisions[ 0 ].slots.main.content, revid: p.revisions[ 0 ].revid, ts: p.revisions[ 0 ].timestamp, start: r.curtimestamp }; } } ); } ); } for ( i = 0; i < titles.length; i += 50 ) { calls.push( batch( titles.slice( i, i + 50 ) ) ); } return $.when.apply( $, calls ).then( function () { return out; } ); } // Saves the change that "transform" makes to the latest text of a page (an error with words for the // user stops it); on an edit conflict it starts again once from the newer text. function editPage( title, transform, summary, watch, again ) { return getTexts( [ title ] ).then( function ( pages ) { var p = pages[ title ], next; if ( !p ) { throw new Error( 'Faqja e kërkesës nuk u gjet.' ); } next = transform( p.text ); if ( DRY ) { window.hubAssistantLastDryRun = { title: title, before: p.text, after: next, summary: summary }; console.log( '[Asistenti i qendrave] Provë, nuk u ruajt:', title, summary, '\n' + next ); return { dry: true }; } return api.postWithEditToken( { action: 'edit', title: title, text: next, summary: summary, nocreate: 1, baserevid: p.revid, basetimestamp: p.ts, starttimestamp: p.start, watchlist: watch ? 'watch' : 'nochange', formatversion: 2 } ).then( function ( r ) { return r.edit; }, function ( code ) { if ( code === 'editconflict' && !again ) { return editPage( title, transform, summary, watch, true ); } return $.Deferred().reject( code ).promise(); } ); } ); } function diffLink( edit ) { return edit && edit.newrevid ? mw.config.get( 'wgScript' ) + '?diff=' + edit.newrevid : null; } function notifyDone( words, edit ) { var $m = $( '<span>' ).text( words + ' ' ); if ( edit && edit.dry ) { $m.text( 'Provë: asgjë nuk u ruajt (shihni konsolën).' ); } else if ( diffLink( edit ) ) { $m.append( $( '<a>' ).attr( 'href', diffLink( edit ) ).text( 'Shihni ndryshimin' ) ); } mw.notify( $m, { type: 'success' } ); } function errorText( e ) { if ( e instanceof Error ) { return e.message; } return 'Nuk u ruajt (' + e + '). Provoni sërish.'; } /* ------------------------------------------------------------------------------------------------ * 4. The bar of a request * ------------------------------------------------------------------------------------------------ */ function kindClass( req ) { var e = req.entry; if ( req.closed ) { return e && e.early ? 'early' : 'closed'; } return e && e.kind ? e.kind : 'none'; } function stateText( req ) { var e = req.entry; if ( req.closed ) { return e && e.early ? plain( e.early.status ) : 'Mbyllur · pret arkivimin'; } return e ? plain( e.status ) : ''; } // Who may vote in an election: not the candidate, and only with more than 3 months and 50 edits function voteRight( req ) { var reg, limit; if ( req.rule !== 'zgjedhje' ) { return { ok: true }; } if ( req.candidate === user ) { return { ok: false, self: true, text: 'Nuk mund të votoni në votimin për veten.' }; } reg = mw.user.getRegistration(); limit = new Date(); limit.setMonth( limit.getMonth() - 3 ); if ( ( reg && reg > limit ) || ( mw.config.get( 'wgUserEditCount' ) || 0 ) <= 50 ) { return { ok: false, text: 'Të drejtë vote kanë redaktorët me mbi 3 muaj përvojë dhe mbi 50 redaktime. ' + 'Mund të lini një koment me stampën KOMENT.' }; } return { ok: true }; } function button( label, primary, onClick ) { return $( '<button>' ).attr( 'type', 'button' ) .addClass( 'cdx-button' + ( primary ? ' cdx-button--action-progressive cdx-button--weight-primary' : '' ) ) .text( label ).on( 'click', onClick ); } function renderBar( req ) { var $bar = $( '<div>' ).addClass( 'ha-bar' ).attr( { role: 'group', 'aria-label': 'Asistenti i qendrave' } ), $info = $( '<div>' ).addClass( 'ha-info' ), $actions = $( '<div>' ).addClass( 'ha-actions' ), right = voteRight( req ), state = stateText( req ); if ( state ) { $info.append( $( '<span>' ).addClass( 'ha-state ha-state-' + kindClass( req ) ).text( state ) .attr( 'title', req.entry && req.entry.note || '' ) ); } // the hubs show the votes of each request under its "Votimi" (Moduli:Votes); the page of a request does not if ( req.entry && req.entry.votes && mw.config.get( 'wgPageName' ).replace( /_/g, ' ' ) === req.page ) { $info.append( $( '<span>' ).addClass( 'ha-votes' ).text( req.entry.votes ) ); } if ( req.mine ) { $info.append( $( '<span>' ).addClass( 'ha-mine' ).text( 'Vota juaj: ' + choiceLabel( req.proc, req.mine.kind ) ) ); } if ( !req.closed ) { if ( right.ok ) { $actions.append( req.mine ? button( 'Ndrysho votën', false, function () { voteDialog( req, 'change' ); } ) : button( 'Voto', !( isSysop && req.ready ), function () { voteDialog( req, 'vote' ); } ) ); } else if ( !right.self ) { $actions.append( button( 'Komento', false, function () { voteDialog( req, 'comment' ); } ) ); $info.append( $( '<span>' ).addClass( 'ha-note' ).text( 'Pa të drejtë vote' ).attr( 'title', right.text ) ); } else { $info.append( $( '<span>' ).addClass( 'ha-note' ).text( right.text ) ); } if ( isSysop && req.ready ) { $actions.append( button( 'Mbyll', true, function () { closeDialog( req ); } ) ); } } $bar.append( $info, $actions ); if ( req.$bar ) { req.$bar.replaceWith( $bar ); } else { $( req.head ).after( $bar ); } req.$bar = $bar; } /* ------------------------------------------------------------------------------------------------ * 5. The dialogs (Vue and Codex, as MediaWiki ships them) * ------------------------------------------------------------------------------------------------ */ function mount( def ) { var el = document.createElement( 'div' ), app; document.body.appendChild( el ); app = Vue.createApp( def ); [ 'CdxButton', 'CdxCheckbox', 'CdxDialog', 'CdxField', 'CdxMessage', 'CdxRadio', 'CdxTextArea' ] .forEach( function ( name ) { app.component( name, codex[ name ] ); } ); app.config.globalProperties.$unmount = function () { setTimeout( function () { app.unmount(); el.remove(); }, 400 ); }; app.mount( el ); } // A preview of wikitext as it would be saved (the signature included), in the context of the request function preview( text, page ) { return api.post( { action: 'parse', text: text, title: page, pst: 1, prop: 'text', contentmodel: 'wikitext', disablelimitreport: 1, disableeditsection: 1, formatversion: 2 } ).then( function ( r ) { return r.parse.text; } ); } var PREVIEW_MIXIN = { data: function () { return { rendered: '', timer: null, seq: 0 }; }, watch: { // immediate: the closing dialog opens with the suggested outcome already chosen wikitext: { immediate: true, handler: function () { var vm = this; clearTimeout( vm.timer ); vm.timer = setTimeout( function () { // only the answer to the latest text is shown var seq = ++vm.seq; if ( !vm.wikitext ) { vm.rendered = ''; return; } preview( vm.wikitext, vm.page ).then( function ( html ) { if ( seq === vm.seq ) { vm.rendered = html; } }, function () { if ( seq === vm.seq ) { vm.rendered = ''; } } ); }, 350 ); } }, open: function ( value ) { if ( !value ) { this.$unmount(); } } } }; var VOTE_TEMPLATE = ` <cdx-dialog v-model:open="open" class="ha-dialog" :title="title" :subtitle="subtitle" :use-close-button="true" close-button-label="Mbyll" :primary-action="primary" :default-action="{ label: 'Anulo' }" @primary="submit" @default="open = false"> <cdx-message v-if="error" type="error" class="ha-gap">{{ error }}</cdx-message> <p v-if="current" class="ha-current">Vota juaj tani: <strong>{{ current }}</strong>. Vota e vjetër nuk fshihet: vijëzohet në rreshtin e saj, dhe pranë saj shkruhet e reja.</p> <p v-if="mode === 'comment'" class="ha-current">{{ rightText }}</p> <cdx-field v-if="options.length" :is-fieldset="true" class="ha-gap"> <template #label>{{ mode === 'change' ? 'Vota e re' : 'Vota juaj' }}</template> <cdx-radio v-for="opt in options" :key="opt.key" v-model="choice" :input-value="opt.key" name="ha-choice"> {{ opt.label }} <template #description>{{ opt.desc }}</template> </cdx-radio> </cdx-field> <cdx-field class="ha-gap"> <template #label>{{ mode === 'comment' ? 'Komenti' : 'Arsyeja (sipas dëshirës)' }}</template> <template v-if="hint" #help-text>{{ hint }}</template> <cdx-text-area v-model="reason" :placeholder="placeholder" rows="3"></cdx-text-area> </cdx-field> <div v-if="wikitext" class="ha-preview ha-gap"> <div class="ha-preview-label">{{ where }}</div> <pre class="ha-wikitext">{{ wikitext }}</pre> <div class="ha-rendered" v-html="rendered"></div> </div> <cdx-checkbox v-model="watch">Mbikëqyre këtë kërkesë</cdx-checkbox> <template #footer-text>{{ note }}</template> </cdx-dialog>`; // mode: "vote", "change" (a new vote or the withdrawal of the old one) or "comment" (an election, without // the right to vote: {{KOMENT}} under "Diskutimi") function voteDialog( req, mode ) { var kinds = RULES.rules[ req.rule ].kinds.slice( 0, 3 ); mount( { mixins: [ PREVIEW_MIXIN ], template: VOTE_TEMPLATE, data: function () { return { open: true, mode: mode, choice: null, reason: '', watch: true, busy: false, error: '', page: req.page, title: mode === 'comment' ? 'Komentoni' : ( mode === 'change' ? 'Ndryshoni votën' : 'Votoni' ), subtitle: req.title + ' · ' + req.proc.name, placeholder: PLACEHOLDERS[ req.proc.type ], hint: HINTS[ req.proc.type ] || '', note: req.entry && req.entry.note || RULES.rules[ req.rule ].note || '', current: mode === 'change' && req.mine ? choiceLabel( req.proc, req.mine.kind ) : '', rightText: voteRight( req ).text || '' }; }, computed: { options: function () { var out = []; if ( mode === 'comment' ) { return out; } kinds.forEach( function ( kind ) { if ( mode !== 'change' || kind !== req.mine.kind ) { out.push( { key: kind, label: choiceLabel( req.proc, kind ), desc: CHOICES[ req.proc.type ][ kind ][ 1 ] } ); } } ); if ( mode === 'change' ) { out.push( { key: 'withdraw', label: 'Tërhiq votën', desc: 'Vota e vjetër vijëzohet, pa një votë të re.' } ); } return out; }, reasonText: function () { return this.reason.trim().replace( /\s*\n\s*/g, ' ' ).replace( /~{3,5}/g, '' ); }, newText: function () { if ( mode === 'comment' ) { return this.reasonText ? '{{KOMENT}} ' + this.reasonText + ' ' + SIG : ''; } if ( !this.choice ) { return ''; } if ( this.choice === 'withdraw' ) { return 'E tërhoqa votën' + ( this.reasonText ? ': ' + this.reasonText : '.' ) + ' ' + SIG; } return '{{' + templateOf( this.choice ) + '}}' + ( this.reasonText ? ' - ' + this.reasonText : '' ) + ' ' + SIG; }, wikitext: function () { if ( !this.newText ) { return ''; } if ( mode === 'change' ) { return changeLine( req.mine.line, this.newText ) || ''; } return '* ' + this.newText; }, where: function () { return mode === 'comment' ? 'Do të shtohet në fund të pjesës "Diskutimi":' : ( mode === 'change' ? 'Rreshti i votës suaj do të bëhet:' : 'Do të shtohet në fund të pjesës "Votimi":' ); }, primary: function () { var label = mode === 'comment' ? 'Shto komentin' : ( mode === 'change' ? ( this.choice === 'withdraw' ? 'Tërhiq votën' : 'Ndrysho votën' ) : 'Voto' ); return { label: label, actionType: this.choice === 'withdraw' ? 'destructive' : 'progressive', disabled: !this.wikitext || this.busy }; } }, methods: { submit: function () { var vm = this, line = vm.wikitext, choice = vm.choice, summary, words; vm.busy = true; vm.error = ''; if ( mode === 'comment' ) { summary = '/* Diskutimi */ Koment' + SUFFIX; words = 'Komenti u shtua.'; } else if ( mode === 'change' ) { summary = '/* Votimi */ ' + ( choice === 'withdraw' ? 'Tërhoqa votën (' + vm.current + ')' : 'Ndryshova votën: ' + vm.current + ' → ' + choiceLabel( req.proc, choice ) ) + SUFFIX; words = choice === 'withdraw' ? 'Vota u tërhoq.' : 'Vota u ndryshua.'; } else { summary = '/* Votimi */ Votë: ' + choiceLabel( req.proc, choice ) + SUFFIX; words = 'Vota u shtua.'; } editPage( req.page, function ( text ) { var mine, next; if ( isClosed( text ) ) { throw new Error( 'Kërkesa u mbyll ndërkohë; asgjë nuk u ruajt.' ); } if ( mode === 'comment' ) { next = core.addToSection( text, isDiscussion, line ); } else { mine = myVote( text, user, KINDS, nsIds ); if ( mode === 'vote' && mine ) { throw new Error( 'Keni votuar tashmë në këtë kërkesë (' + choiceLabel( req.proc, mine.kind ) + '). Rifreskoni faqen dhe përdorni "Ndrysho votën".' ); } if ( mode === 'change' ) { if ( !mine || mine.line !== req.mine.line ) { throw new Error( 'Rreshti i votës suaj ka ndryshuar ndërkohë. Rifreskoni faqen.' ); } next = replaceLine( text, mine.index, line ); } else { next = core.addToSection( text, isVoting, line ); } } if ( !next ) { throw new Error( 'Nuk u gjet pjesa ku shkon ky rresht.' ); } return next; }, summary, vm.watch ).then( function ( edit ) { vm.open = false; notifyDone( words, edit ); if ( !edit.dry ) { refresh( req ); } }, function ( e ) { vm.busy = false; vm.error = errorText( e ); } ); } } } ); } var CLOSE_TEMPLATE = ` <cdx-dialog v-model:open="open" class="ha-dialog" title="Mbyllni kërkesën" :subtitle="subtitle" :use-close-button="true" close-button-label="Mbyll" :primary-action="primary" :default-action="{ label: 'Anulo' }" @primary="submit" @default="open = false"> <cdx-message v-if="error" type="error" class="ha-gap">{{ error }}</cdx-message> <cdx-message v-for="w in warnings" :key="w" type="warning" class="ha-gap">{{ w }}</cdx-message> <ul class="ha-checks ha-gap"> <li v-for="c in checks" :key="c.text" :class="c.ok ? 'ha-ok' : 'ha-no'">{{ c.text }}</li> </ul> <cdx-field :is-fieldset="true" class="ha-gap"> <template #label>Vendimi</template> <template v-if="hint" #help-text>{{ hint }}</template> <cdx-radio v-for="o in outcomes" :key="o.key" v-model="choice" :input-value="o.key" name="ha-outcome"> {{ o.label }}<span v-if="o.key === suggested" class="ha-suggested"> · sipas rregullave</span> <template #description>{{ o.desc }}</template> </cdx-radio> </cdx-field> <cdx-field class="ha-gap"> <template #label>Arsyeja e vendimit (sipas dëshirës)</template> <cdx-text-area v-model="reason" placeholder="P.sh. tri vota KUNDËR dhe asnjë PËR." rows="2"></cdx-text-area> </cdx-field> <cdx-checkbox v-if="canDelete && choice === 'Grise'" v-model="del">Gris edhe faqen "{{ article }}"</cdx-checkbox> <div v-if="wikitext" class="ha-preview ha-gap"> <div class="ha-preview-label">Do të shtohet nën titullin e kërkesës:</div> <pre class="ha-wikitext">{{ wikitext }}</pre> <div class="ha-rendered" v-html="rendered"></div> </div> <div v-if="extendable" class="ha-extend ha-gap"> <p>Kandidatura ka mbi 75% PËR, por jo 5 vota PËR. Sipas rregullave, në vend të mbylljes votimi mund të zgjatet edhe 30 ditë, deri më {{ extendTo }}.</p> <cdx-button :disabled="busy" @click="extend">Zgjat votimin me 30 ditë</cdx-button> </div> <template #footer-text>{{ after }}</template> </cdx-dialog>`; function share( counts ) { var per = counts.per || 0, kunder = counts.kunder || 0; return per + kunder ? per / ( per + kunder ) : 0; } // The outcome the rules point to, when they point to one function suggestedOutcome( req ) { var c = req.entry.counts || {}, rule = RULES.rules[ req.rule ], out = req.proc.outcomes; if ( req.rule === 'grisje' ) { return ( c.grise || 0 ) >= rule.min && ( c.mbaje || 0 ) < rule.min ? 'Grise' : ( ( c.mbaje || 0 ) >= rule.min && ( c.grise || 0 ) < rule.min ? 'Mbaje' : null ); } if ( req.rule === 'kandidature' ) { return share( c ) >= rule.share ? out[ 0 ] : out[ 1 ]; } if ( req.rule === 'rivleresim' ) { return ( c.hiqe || 0 ) >= rule.min && ( c.mbaje || 0 ) < rule.min ? 'Hiqe' : ( ( c.mbaje || 0 ) >= rule.min && ( c.hiqe || 0 ) < rule.min ? 'Mbaje' : null ); } if ( req.rule === 'zgjedhje' ) { return ( c.per || 0 ) >= rule.min_per && share( c ) >= rule.share ? out[ 0 ] : out[ 1 ]; } return null; } function closeDialog( req ) { var e = req.entry, rule = RULES.rules[ req.rule ], c = e.counts || {}, checks = [], warnings = [], suggested = suggestedOutcome( req ), dates = core.electionDates( req.text ), extendTo = '', extendable = false, article = articleOf( req.text ); checks.push( { ok: e.deadline * 1000 <= Date.now(), text: 'Koha minimale: kaloi më ' + e.when + '.' } ); checks.push( { ok: !( e.missing && e.missing.length ), text: 'Votat: ' + e.votes + '.' } ); if ( req.rule === 'kandidature' ) { checks.push( { ok: share( c ) >= rule.share, text: 'Për të kaluar duhen dy të tretat e votave PËR: ' + Math.round( share( c ) * 100 ) + '% PËR.' } ); } if ( req.rule === 'zgjedhje' ) { checks.push( { ok: ( c.per || 0 ) >= rule.min_per && share( c ) >= rule.share, text: 'Për të kaluar duhen 5 vota PËR dhe 75% PËR: ' + ( c.per || 0 ) + ' PËR, ' + Math.round( share( c ) * 100 ) + '%.' } ); if ( req.proposed && req.accepted === false ) { warnings.push( 'Kandidati nuk e ka pranuar kandidaturën te "Reagimi i kandidatit të propozuar". ' + 'Sipas rregullave, procesi dështon pa pranimin e tij.' ); } if ( isCrat && dates.max && dates.min && dates.max - dates.min < 20 * 86400000 && ( c.per || 0 ) < rule.min_per && ( c.per || 0 ) > 0 && share( c ) >= rule.share ) { extendable = true; extendTo = formatDate( dates.max + 30 * 86400000 ); } } if ( req.mine ) { warnings.push( 'Keni votuar në këtë kërkesë (' + choiceLabel( req.proc, req.mine.kind ) + '). Nëse doni, ' + 'lëreni mbylljen për një administrator tjetër.' ); } mount( { mixins: [ PREVIEW_MIXIN ], template: CLOSE_TEMPLATE, data: function () { return { open: true, choice: suggested, reason: '', busy: false, error: '', page: req.page, subtitle: req.title + ' · ' + req.proc.name, checks: checks, warnings: warnings, suggested: suggested, hint: req.rule === 'grisje' ? 'Vendimi merret sipas argumenteve, jo sipas numrit të votave: ' + 'lexoni diskutimin para se të zgjidhni.' : '', canDelete: req.rule === 'grisje' && !!article, article: article, del: true, extendable: extendable, extendTo: extendTo }; }, computed: { outcomes: function () { return req.proc.outcomes.map( function ( key ) { var o = OUTCOMES[ req.proc.type ][ key ]; return { key: key, label: o[ 0 ], desc: o[ 1 ] }; } ); }, reasonText: function () { return this.reason.trim().replace( /\s*\n\s*/g, ' ' ).replace( /~{3,5}/g, '' ).replace( /\|/g, '{{!}}' ); }, wikitext: function () { return this.choice ? '{{dmb|' + this.choice + '|2=' + ( this.reasonText ? this.reasonText + ' ' : '' ) + SIG + '}}' : ''; }, after: function () { return req.rule === 'zgjedhje' ? 'Smallem e çon kërkesën në arkiv një javë pas mbylljes.' : 'Smallem bën pjesën tjetër: stampat e artikullit dhe, një javë pas mbylljes, arkivin.'; }, primary: function () { return { label: this.del && this.canDelete && this.choice === 'Grise' ? 'Mbyll dhe gris' : 'Mbyll kërkesën', actionType: 'progressive', disabled: !this.choice || this.busy }; } }, methods: { submit: function () { var vm = this, choice = vm.choice, line = vm.wikitext, del = vm.del && vm.canDelete && choice === 'Grise'; vm.busy = true; vm.error = ''; editPage( req.page, function ( text ) { var next; if ( isClosed( text ) ) { throw new Error( 'Kërkesa është mbyllur tashmë.' ); } next = addClosing( text, line ); if ( !next ) { throw new Error( 'Nuk u gjet titulli i kërkesës.' ); } return next; }, 'Mbyllur: ' + OUTCOMES[ req.proc.type ][ choice ][ 0 ] + SUFFIX, true ).then( function ( edit ) { if ( !del || edit.dry ) { return edit; } return api.postWithToken( 'csrf', { action: 'delete', title: article, deletetalk: 1, formatversion: 2, reason: 'Sipas vendimit në [[' + req.page + '|Forumin e Grisjes]]' } ).then( function () { return edit; }, function ( code ) { mw.notify( 'Kërkesa u mbyll, por faqja nuk u gris (' + code + '). Grisni atë me dorë.', { type: 'warn' } ); return edit; } ); } ).then( function ( edit ) { vm.open = false; notifyDone( 'Kërkesa u mbyll.', edit ); if ( !edit.dry ) { afterClosing( req, choice ); } }, function ( e2 ) { vm.busy = false; vm.error = errorText( e2 ); } ); }, extend: function () { var vm = this; vm.busy = true; vm.error = ''; editPage( req.page, function ( text ) { var next = core.extendText( text, 30 ); if ( !next ) { throw new Error( 'Nuk u gjet data pas "maksimalisht më".' ); } return next; }, 'Votimi u zgjat me 30 ditë: mbi 75% PËR, por më pak se 5 vota PËR' + SUFFIX, true ) .then( function ( edit ) { vm.open = false; notifyDone( 'Votimi u zgjat me 30 ditë.', edit ); if ( !edit.dry ) { refresh( req ); } }, function ( e2 ) { vm.busy = false; vm.error = errorText( e2 ); } ); } } } ); } // After a closing: what comes next for the people (rights), then the page as it is now function afterClosing( req, choice ) { var target = req.candidate || req.title, link; if ( choice === 'Admin' || choice === 'Krat' ) { link = mw.util.getUrl( 'Speciale:TëDrejtatEPërdoruesit/' + target ); mw.notify( $( '<span>' ).text( 'Të drejtat i jep një burokrat: ' ).append( $( '<a>' ).attr( 'href', link ).text( 'Speciale:TëDrejtatEPërdoruesit/' + target ) ), { autoHide: false } ); } else if ( choice === 'AdminShkarkim' || choice === 'KratShkarkim' ) { mw.notify( $( '<span>' ).text( 'Heqja e të drejtave: ' ).append( $( '<a>' ) .attr( 'href', 'https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Removal_of_access' ) .text( 'kërkesë te kujdestarët në Meta' ) ), { autoHide: false } ); } setTimeout( function () { location.reload(); }, choice === 'Admin' || choice === 'Krat' || /Shkarkim$/.test( choice ) ? 6000 : 1500 ); } /* ------------------------------------------------------------------------------------------------ * 6. Loading and refreshing * ------------------------------------------------------------------------------------------------ */ var SEP = '\n@@HA@@\n'; function requestHeadings() { var out = []; $( '#mw-content-text .mw-heading2' ).each( function () { var a = this.querySelector( '.mw-editsection a[href]' ), page, proc; page = a && new URL( a.href, location.href ).searchParams.get( 'title' ); page = page && page.replace( /_/g, ' ' ); proc = page && procedureOf( page ); if ( proc ) { out.push( { head: this, page: page, proc: proc, title: $( this ).find( 'h2' ).first().text().trim() } ); } } ); return out; } // The state of the requests of some lists, from Moduli:Votes: { page: { entry, list } } function loadStates( lists ) { var names = Object.keys( lists ); if ( !names.length ) { return $.Deferred().resolve( {} ).promise(); } return expand( names.map( function ( list ) { return '{{#invoke:Votes|data|' + list + '|' + lists[ list ] + '}}'; } ).join( SEP ) ).then( function ( out ) { var states = {}; out.split( SEP ).forEach( function ( part, i ) { var items = []; try { items = JSON.parse( part ); } catch ( err ) { mw.log.warn( '[Asistenti i qendrave]', err ); } items.forEach( function ( entry ) { if ( entry.page ) { states[ entry.page ] = { entry: entry, list: names[ i ] }; } } ); } ); return states; } ); } function setUp( req, info, page ) { var entry = info && info.entry; req.entry = entry || null; req.list = info && info.list; req.text = page.text; req.closed = entry ? entry.closed : isClosed( page.text ); req.ready = !!( entry && entry.ready && !req.closed ); req.mine = myVote( page.text, user, KINDS, nsIds ); if ( req.rule === 'zgjedhje' ) { req.candidate = candidateOf( page.text ) || req.page.slice( req.proc.prefix.length ).replace( /\s*\(\d+\)$/, '' ); req.proposed = req.proc.type === 'zgjedhje' && !!( req.list && /propozuara$/.test( req.list ) ); req.accepted = req.proposed ? hasAccepted( page.text, req.candidate, nsIds ) : true; } } // After a vote: the votes and the bar of the request again, without reloading the page function refresh( req ) { var lists = {}; if ( req.list ) { lists[ req.list ] = req.rule; } $.when( getTexts( [ req.page ] ), loadStates( lists ) ).then( function ( pages, states ) { var page = pages[ req.page ], lines, sec; if ( !page ) { return; } setUp( req, states[ req.page ], page ); renderBar( req ); lines = page.text.split( '\n' ); sec = findSection( lines, isVoting ); if ( !sec ) { return; } api.post( { action: 'parse', text: lines.slice( sec.start + 1, sec.end ).join( '\n' ), title: req.page, prop: 'text', contentmodel: 'wikitext', disablelimitreport: 1, disableeditsection: 1, formatversion: 2 } ) .then( function ( r ) { var $heading = votingHeading( req ), $next; if ( !$heading ) { return; } $next = $heading.nextAll(); $next.each( function () { if ( $( this ).is( '.mw-heading' ) ) { return false; } $( this ).remove(); } ); $heading.after( $( r.parse.text ).children() ); } ); } ); } // The heading "Votimi" of a request on this page function votingHeading( req ) { var found = null; $( '#mw-content-text .mw-heading' ).each( function () { var a = this.querySelector( '.mw-editsection a[href]' ), page = a && new URL( a.href, location.href ) .searchParams.get( 'title' ); if ( page && page.replace( /_/g, ' ' ) === req.page && /^votim/i.test( $( this ).find( 'h3, h4' ).first().text().trim() ) ) { found = $( this ); return false; } } ); return found; } var CSS = [ '.ha-bar { display: flex; flex-wrap: wrap; align-items: center; justify-content: space-between; gap: 6px 12px;', ' margin: 4px 0 12px; padding: 6px 6px 6px 12px; border: 1px solid var(--border-color-subtle, #c8ccd1);', ' border-radius: 2px; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa);', ' color: var(--color-base, #202122); font-size: 0.875rem; line-height: 1.5; }', '.ha-info { display: flex; flex-wrap: wrap; align-items: baseline; gap: 2px 14px; }', '.ha-actions { display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 6px; }', '.ha-state { font-weight: bold; color: var(--color-subtle, #54595d); }', '.ha-state-ready { color: var(--color-success, #177860); }', '.ha-state-wait, .ha-state-early { color: var(--color-warning, #886425); }', '.ha-votes, .ha-note { color: var(--color-subtle, #54595d); }', '.ha-mine { font-weight: bold; }', '.ha-dialog .ha-gap { margin-bottom: 16px; }', '.ha-current { margin: 0 0 16px; }', '.ha-preview-label { margin-bottom: 4px; color: var(--color-subtle, #54595d); font-size: 0.875rem; }', '.ha-wikitext { margin: 0 0 6px; padding: 6px 8px; white-space: pre-wrap; word-break: break-word; font-size: 0.8125rem;', ' border: 1px solid var(--border-color-subtle, #c8ccd1); background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); }', '.ha-rendered { padding: 4px 8px; border: 1px dashed var(--border-color-subtle, #c8ccd1); font-size: 0.875rem; }', '.ha-rendered ul { margin-top: 0; margin-bottom: 0; }', '.ha-checks { margin: 0 0 0 1.4em; padding: 0; }', '.ha-checks li { margin: 2px 0; }', '.ha-ok::marker { content: "\\2713 "; color: var(--color-success, #177860); }', '.ha-no::marker { content: "\\2715 "; color: var(--color-error, #bf3c2c); }', '.ha-suggested { color: var(--color-success, #177860); font-weight: normal; }', '.ha-extend { padding: 8px 12px; border: 1px solid var(--border-color-subtle, #c8ccd1); }', '.ha-extend p { margin: 0 0 8px; }' ].join( '\n' ); function init() { var heads, titles; if ( mw.config.get( 'wgNamespaceNumber' ) !== 4 || mw.config.get( 'wgAction' ) !== 'view' || !user || mw.config.get( 'wgRevisionId' ) !== mw.config.get( 'wgCurRevisionId' ) ) { return; } heads = requestHeadings(); if ( !heads.length ) { return; } api = new mw.Api(); titles = heads.map( function ( h ) { return h.page; } ); mw.util.addCSS( CSS ); $.when( expand( '{{#invoke:Votes|rules}}' ), getTexts( titles ), mw.loader.using( [ 'vue', '@wikimedia/codex' ] ) ).then( function ( rulesJson, pages ) { var lists = {}, known = {}; Vue = mw.loader.require( 'vue' ); codex = mw.loader.require( '@wikimedia/codex' ); RULES = JSON.parse( rulesJson ); KINDS = kindsOf( RULES.templates ); LABELS = RULES.labels; RULES.requests.forEach( function ( r ) { known[ r.prefix ] = r; } ); heads = heads.filter( function ( req ) { var r = known[ req.proc.prefix ]; if ( !r || !pages[ req.page ] ) { return false; } req.rule = r.rule; r.lists.forEach( function ( list ) { lists[ list ] = r.rule; } ); return true; } ); return loadStates( lists ).then( function ( states ) { heads.forEach( function ( req ) { setUp( req, states[ req.page ], pages[ req.page ] ); renderBar( req ); } ); } ); } ).catch( function ( e ) { console.warn( '[Asistenti i qendrave]', e ); } ); } mw.loader.using( [ 'mediawiki.api', 'mediawiki.util', 'mediawiki.user' ] ).then( function () { $( init ); } ); }() ); 1o3avgwt6usvjqz7whfvut0tn6r542v 4 407858 3058458 2026-10-20T08:39:02Z Arianit 106 Faqe e re: {{Showcase of the week page}} <!-- Shkruani në rreshtin më poshtë emrin e skedës (një fotografi, një video ose një regjistrim zanor), p.sh. Skeda:Ujevara.jpg, dhe në rreshtat pas tij përshkrimin e saj (mund të ketë lidhje). Rreshti i parë shton kokën e faqes, pamjen në faqen kryesore dhe kategorinë e vitit: mos e hiqni. Për një galeri ose disa skeda, lexoni [[Wikipedia:Vitrina e javës]]. --> File:Amfiteatri_i_Durr%C3%ABsit_nga_droni_1.jpg [[Amfiteatri i Durrësit]] 3058458 wikitext text/x-wiki {{Showcase of the week page}} <!-- Shkruani në rreshtin më poshtë emrin e skedës (një fotografi, një video ose një regjistrim zanor), p.sh. Skeda:Ujevara.jpg, dhe në rreshtat pas tij përshkrimin e saj (mund të ketë lidhje). Rreshti i parë shton kokën e faqes, pamjen në faqen kryesore dhe kategorinë e vitit: mos e hiqni. Për një galeri ose disa skeda, lexoni [[Wikipedia:Vitrina e javës]]. --> File:Amfiteatri_i_Durr%C3%ABsit_nga_droni_1.jpg [[Amfiteatri i Durrësit]] s2de4pzqkech8fx0vidwdftamm9vwr9 3058461 3058458 2026-10-20T08:41:40Z Arianit 106 3058461 wikitext text/x-wiki {{Showcase of the week page}} <!-- Shkruani në rreshtin më poshtë emrin e skedës (një fotografi, një video ose një regjistrim zanor), p.sh. Skeda:Ujevara.jpg, dhe në rreshtat pas tij përshkrimin e saj (mund të ketë lidhje). Rreshti i parë shton kokën e faqes, pamjen në faqen kryesore dhe kategorinë e vitit: mos e hiqni. Për një galeri ose disa skeda, lexoni [[Wikipedia:Vitrina e javës]]. --> Skeda:Amfiteatri_i_Durrësit_nga_droni_1.jpg [[Amfiteatri i Durrësit]] 1ag73zkrqy5zpsv5ksdjsi01hi295yg 4 407859 3058463 2026-10-20T08:43:53Z Arianit 106 Faqe e re: {{Showcase of the week page}} <!-- Shkruani në rreshtin më poshtë emrin e skedës (një fotografi, një video ose një regjistrim zanor), p.sh. Skeda:Ujevara.jpg, dhe në rreshtat pas tij përshkrimin e saj (mund të ketë lidhje). Rreshti i parë shton kokën e faqes, pamjen në faqen kryesore dhe kategorinë e vitit: mos e hiqni. Për një galeri ose disa skeda, lexoni [[Wikipedia:Vitrina e javës]]. --> File:Ura e Mesit - Shkonder.jpg [[Ura e Mesit]], Shkodër 3058463 wikitext text/x-wiki {{Showcase of the week page}} <!-- Shkruani në rreshtin më poshtë emrin e skedës (një fotografi, një video ose një regjistrim zanor), p.sh. Skeda:Ujevara.jpg, dhe në rreshtat pas tij përshkrimin e saj (mund të ketë lidhje). Rreshti i parë shton kokën e faqes, pamjen në faqen kryesore dhe kategorinë e vitit: mos e hiqni. Për një galeri ose disa skeda, lexoni [[Wikipedia:Vitrina e javës]]. --> File:Ura e Mesit - Shkonder.jpg [[Ura e Mesit]], Shkodër 3ydrly2yfy89xgt2hhbj5pqmpkgxms8 4 407860 3058465 2026-10-20T08:45:05Z Arianit 106 Faqe e re: {{Showcase of the week page}} <!-- Shkruani në rreshtin më poshtë emrin e skedës (një fotografi, një video ose një regjistrim zanor), p.sh. Skeda:Ujevara.jpg, dhe në rreshtat pas tij përshkrimin e saj (mund të ketë lidhje). Rreshti i parë shton kokën e faqes, pamjen në faqen kryesore dhe kategorinë e vitit: mos e hiqni. Për një galeri ose disa skeda, lexoni [[Wikipedia:Vitrina e javës]]. --> File:ULPIANA-lokaliteti_arkeologjik.jpg Parku arkeologjik i Ulpiana|U... 3058465 wikitext text/x-wiki {{Showcase of the week page}} <!-- Shkruani në rreshtin më poshtë emrin e skedës (një fotografi, një video ose një regjistrim zanor), p.sh. Skeda:Ujevara.jpg, dhe në rreshtat pas tij përshkrimin e saj (mund të ketë lidhje). Rreshti i parë shton kokën e faqes, pamjen në faqen kryesore dhe kategorinë e vitit: mos e hiqni. Për një galeri ose disa skeda, lexoni [[Wikipedia:Vitrina e javës]]. --> File:ULPIANA-lokaliteti_arkeologjik.jpg Parku arkeologjik i [[Ulpiana|Ulpianës]] mkf31reshymmevigcu9pbe2wfmp0yu5 4 407861 3058466 2026-10-20T08:45:48Z Arianit 106 Faqe e re: {{Showcase of the week page}} <!-- Shkruani në rreshtin më poshtë emrin e skedës (një fotografi, një video ose një regjistrim zanor), p.sh. Skeda:Ujevara.jpg, dhe në rreshtat pas tij përshkrimin e saj (mund të ketë lidhje). Rreshti i parë shton kokën e faqes, pamjen në faqen kryesore dhe kategorinë e vitit: mos e hiqni. Për një galeri ose disa skeda, lexoni [[Wikipedia:Vitrina e javës]]. --> File:Hotel Turizmi Kukës 07.jpg Hotel Turizmi i shkatërruar, Kukës 3058466 wikitext text/x-wiki {{Showcase of the week page}} <!-- Shkruani në rreshtin më poshtë emrin e skedës (një fotografi, një video ose një regjistrim zanor), p.sh. Skeda:Ujevara.jpg, dhe në rreshtat pas tij përshkrimin e saj (mund të ketë lidhje). Rreshti i parë shton kokën e faqes, pamjen në faqen kryesore dhe kategorinë e vitit: mos e hiqni. Për një galeri ose disa skeda, lexoni [[Wikipedia:Vitrina e javës]]. --> File:Hotel Turizmi Kukës 07.jpg Hotel Turizmi i shkatërruar, Kukës on4gxbxphceohkhabvh7ty3z5ht3wh5 4 407862 3058467 2026-10-20T08:47:44Z Arianit 106 Faqe e re: {{Showcase of the week page}} <!-- Shkruani në rreshtin më poshtë emrin e skedës (një fotografi, një video ose një regjistrim zanor), p.sh. Skeda:Ujevara.jpg, dhe në rreshtat pas tij përshkrimin e saj (mund të ketë lidhje). Rreshti i parë shton kokën e faqes, pamjen në faqen kryesore dhe kategorinë e vitit: mos e hiqni. Për një galeri ose disa skeda, lexoni [[Wikipedia:Vitrina e javës]]. --> File:Tirana,_Muzeu_Historik_Kombëtar,_2024-10_CN-02.jpg Mozaiku mural... 3058467 wikitext text/x-wiki {{Showcase of the week page}} <!-- Shkruani në rreshtin më poshtë emrin e skedës (një fotografi, një video ose një regjistrim zanor), p.sh. Skeda:Ujevara.jpg, dhe në rreshtat pas tij përshkrimin e saj (mund të ketë lidhje). Rreshti i parë shton kokën e faqes, pamjen në faqen kryesore dhe kategorinë e vitit: mos e hiqni. Për një galeri ose disa skeda, lexoni [[Wikipedia:Vitrina e javës]]. --> File:Tirana,_Muzeu_Historik_Kombëtar,_2024-10_CN-02.jpg Mozaiku mural “Shqiptarët” mbi ballin e [[Muzeu Historik Kombëtar|Muzeut Historik Kombëtar]] në Sheshin Skënderbej në Tiranë 424j47c12hbwyuqsvdam8bsvk3yrxbb 4 407863 3058468 2026-10-20T08:49:35Z Arianit 106 Faqe e re: {{Showcase of the week page}} <!-- Shkruani në rreshtin më poshtë emrin e skedës (një fotografi, një video ose një regjistrim zanor), p.sh. Skeda:Ujevara.jpg, dhe në rreshtat pas tij përshkrimin e saj (mund të ketë lidhje). Rreshti i parë shton kokën e faqes, pamjen në faqen kryesore dhe kategorinë e vitit: mos e hiqni. Për një galeri ose disa skeda, lexoni [[Wikipedia:Vitrina e javës]]. --> File:Kalaja_e_Bashtovës_-_Shqipëri_3.jpg [[Kalaja e Bashtovës]], Rog... 3058468 wikitext text/x-wiki {{Showcase of the week page}} <!-- Shkruani në rreshtin më poshtë emrin e skedës (një fotografi, një video ose një regjistrim zanor), p.sh. Skeda:Ujevara.jpg, dhe në rreshtat pas tij përshkrimin e saj (mund të ketë lidhje). Rreshti i parë shton kokën e faqes, pamjen në faqen kryesore dhe kategorinë e vitit: mos e hiqni. Për një galeri ose disa skeda, lexoni [[Wikipedia:Vitrina e javës]]. --> File:Kalaja_e_Bashtovës_-_Shqipëri_3.jpg [[Kalaja e Bashtovës]], Rogozhinë 7n373isduep8q3n5emqe3hjlxzx8r4j 4 407864 3058470 2026-10-20T08:50:48Z Arianit 106 Faqe e re: {{Showcase of the week page}} <!-- Shkruani në rreshtin më poshtë emrin e skedës (një fotografi, një video ose një regjistrim zanor), p.sh. Skeda:Ujevara.jpg, dhe në rreshtat pas tij përshkrimin e saj (mund të ketë lidhje). Rreshti i parë shton kokën e faqes, pamjen në faqen kryesore dhe kategorinë e vitit: mos e hiqni. Për një galeri ose disa skeda, lexoni [[Wikipedia:Vitrina e javës]]. --> File:Biblioteka Kombëtare e Kosovës gjatë dimrit e mbuluar me borë.... 3058470 wikitext text/x-wiki {{Showcase of the week page}} <!-- Shkruani në rreshtin më poshtë emrin e skedës (një fotografi, një video ose një regjistrim zanor), p.sh. Skeda:Ujevara.jpg, dhe në rreshtat pas tij përshkrimin e saj (mund të ketë lidhje). Rreshti i parë shton kokën e faqes, pamjen në faqen kryesore dhe kategorinë e vitit: mos e hiqni. Për një galeri ose disa skeda, lexoni [[Wikipedia:Vitrina e javës]]. --> File:Biblioteka Kombëtare e Kosovës gjatë dimrit e mbuluar me borë.jpg [[Biblioteka Kombëtare e Kosovës “Pjetër Bogdani”|Biblioteka Kombëtare e Kosovës]] e mbuluar me borë 30vhggmttp10d3yqditowffjjc637yz 4 407865 3058472 2026-10-20T08:52:05Z Arianit 106 Faqe e re: {{Showcase of the week page}} <!-- Shkruani në rreshtin më poshtë emrin e skedës (një fotografi, një video ose një regjistrim zanor), p.sh. Skeda:Ujevara.jpg, dhe në rreshtat pas tij përshkrimin e saj (mund të ketë lidhje). Rreshti i parë shton kokën e faqes, pamjen në faqen kryesore dhe kategorinë e vitit: mos e hiqni. Për një galeri ose disa skeda, lexoni [[Wikipedia:Vitrina e javës]]. --> File:Ura_e_Kordhoces_Gjirokaster.jpg [[Ura e Kordhocës]] në Gjirokastër 3058472 wikitext text/x-wiki {{Showcase of the week page}} <!-- Shkruani në rreshtin më poshtë emrin e skedës (një fotografi, një video ose një regjistrim zanor), p.sh. Skeda:Ujevara.jpg, dhe në rreshtat pas tij përshkrimin e saj (mund të ketë lidhje). Rreshti i parë shton kokën e faqes, pamjen në faqen kryesore dhe kategorinë e vitit: mos e hiqni. Për një galeri ose disa skeda, lexoni [[Wikipedia:Vitrina e javës]]. --> File:Ura_e_Kordhoces_Gjirokaster.jpg [[Ura e Kordhocës]] në Gjirokastër irxacqgbqmsngd0ld0g3bcebg928yn9 4 407866 3058476 2026-10-20T08:57:45Z Arianit 106 Faqe e re: {{Showcase of the week page}} <!-- Shkruani në rreshtin më poshtë emrin e skedës (një fotografi, një video ose një regjistrim zanor), p.sh. Skeda:Ujevara.jpg, dhe në rreshtat pas tij përshkrimin e saj (mund të ketë lidhje). Rreshti i parë shton kokën e faqes, pamjen në faqen kryesore dhe kategorinë e vitit: mos e hiqni. Për një galeri ose disa skeda, lexoni [[Wikipedia:Vitrina e javës]]. --> File:Shkodër,_brendësia_e_katedrales_katolike_romake_2023_01.jpg Bren... 3058476 wikitext text/x-wiki {{Showcase of the week page}} <!-- Shkruani në rreshtin më poshtë emrin e skedës (një fotografi, një video ose një regjistrim zanor), p.sh. Skeda:Ujevara.jpg, dhe në rreshtat pas tij përshkrimin e saj (mund të ketë lidhje). Rreshti i parë shton kokën e faqes, pamjen në faqen kryesore dhe kategorinë e vitit: mos e hiqni. Për një galeri ose disa skeda, lexoni [[Wikipedia:Vitrina e javës]]. --> File:Shkodër,_brendësia_e_katedrales_katolike_romake_2023_01.jpg Brendësia e [[Katedralja e Shën Shtjefnit, Shkodër|Katedraljës së Shën Shtjefnit]] në Shkodër h9bqm8p2y06zkrozbdblez828ioxaek 4 407867 3058477 2026-10-20T08:59:24Z Arianit 106 Faqe e re: {{Showcase of the week page}} <!-- Shkruani në rreshtin më poshtë emrin e skedës (një fotografi, një video ose një regjistrim zanor), p.sh. Skeda:Ujevara.jpg, dhe në rreshtat pas tij përshkrimin e saj (mund të ketë lidhje). Rreshti i parë shton kokën e faqes, pamjen në faqen kryesore dhe kategorinë e vitit: mos e hiqni. Për një galeri ose disa skeda, lexoni [[Wikipedia:Vitrina e javës]]. --> File:05_Gjakova_Harmoni_Kulturore_-_Cultural_Harmony.jpg Monumente kult... 3058477 wikitext text/x-wiki {{Showcase of the week page}} <!-- Shkruani në rreshtin më poshtë emrin e skedës (një fotografi, një video ose një regjistrim zanor), p.sh. Skeda:Ujevara.jpg, dhe në rreshtat pas tij përshkrimin e saj (mund të ketë lidhje). Rreshti i parë shton kokën e faqes, pamjen në faqen kryesore dhe kategorinë e vitit: mos e hiqni. Për një galeri ose disa skeda, lexoni [[Wikipedia:Vitrina e javës]]. --> File:05_Gjakova_Harmoni_Kulturore_-_Cultural_Harmony.jpg Monumente kulture në Gjakovë 4gv2kztqt0vma87s9z3xpe6h1kpt2nr 3 407868 3058479 2026-10-20T09:25:18Z Komuniteti 117282 Mirëpritje 3058479 wikitext text/x-wiki {{Stampa:Tung|name=Edison osmanllari}} -- [[Përdoruesi:Komuniteti|Komuniteti]] ([[Përdoruesi diskutim:Komuniteti|diskutimet]]) 20 tetor 2026 11:25 (CEST) 6wz4ohvb1yoo42mtwp3698edhcmpp1l 0 407869 3058481 2026-10-20T09:35:35Z Edison osmanllari 194666 Biografin 3058481 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = | image = | caption = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | occupation = | known_for = }} <!-- Kutia e të dhënave: plotësoni fushat që dini; të tjerat lërini bosh, se nuk shfaqen. Shtypni mbi kuti, në krye të faqes, dhe pastaj "Përpunoni" (në kod: shkruani pas çdo shenje "="). Te fotoja mjafton emri i skedës në Wikimedia Commons, p.sh. Shembull.jpg. Fshijeni këtë koment përpara se të publikoni ndryshimet. --> {{NIA|Edison Osmenllari|person}}<!-- Hyrja: dy deri në katër fjali. E para thotë çfarë është tema, me titullin me shkronja të trasha, si në shembullin gri (në kod: {{NIA|hyrja|person}}); të tjerat, pse tema është e rëndësishme. Vetëm fakte, pa lëvdata. Shkruajeni këtu, pas këtij komenti. Fshijeni këtë koment përpara se të publikoni ndryshimet. --> == Jeta e hershme == <!-- Lindja dhe shkollimi: ku dhe kur lindi personi, nga cila familje vjen dhe ku u shkollua, sipas radhës kohore. Çdo datë e çdo vend duhet të ketë burimin e vet. Fshijeni këtë koment përpara se të publikoni ndryshimet. --> == Karriera == <!-- Puna dhe arritjet: çfarë bëri personi, ku dhe kur, sipas radhës kohore. Shkruani fakte, jo lëvdata: "fitoi çmimin X më 2010", jo "është më i miri". Një karrierë të gjatë ndajeni me nëntituj. Fshijeni këtë koment përpara se të publikoni ndryshimet. --> == Jeta personale == <!-- Familja dhe jeta private: vetëm çfarë është botuar në burime të besueshme. Për personat e gjallë mos shkruani adresa, sëmundje, thashetheme a hollësi të tjera private. Nëse nuk keni burime, fshijeni këtë pjesë. Fshijeni këtë koment përpara se të publikoni ndryshimet. --> == — Edison Osmenllari, i lindur në Lushnjë dhe me origjinë nga Skrapari (më 22 maj 1990), është një emër i njohur për organet e zbatimit të ligjit dhe mediat e kronikës në Shqipëri, mediatikisht me një biografi të shënuar nga një kalvar i gjatë përplasjesh mediatike me drejtësinë dhe dënimesh të njëpasnjëshme me burg. Profilizimi i tij nga strukturat e rendit tregon një aktivitet të dendur kriminal që shtrihet në pothuajse dy dekada, për shkak të të cilit ai rezulton të jetë skeduar gjithashtu si një person që ka qenë i hetuar nga Antiterrori për shkak të profilit të tij kompleks dhe veprimeve që kanë cenuar sigurinë publike. == == Jeta dhe veprimtaria e tij kriminale zë fill që në periudhën e rinisë së hershme, ku konkretisht në vitin 2007 u prangos për herë të parë nga strukturat e rendit nën akuzën e veprës penale të plagosjes. Vitet në vijim do të shënonin një përshkallëzim të aktivitetit të tij të paligjshëm, pasi në vitin 2013 ai përfundoi sërish pas hekurave të qelisë dhe u dënua me vuajtje dënimi në burg, pasi u shpall fajtor nga gjykata për përfshirje direkte në vjedhjen e një banke të nivelit të dytë. Emri i tij do të merrte një vëmendje të jashtëzakonshme në rang kombëtar dhe mediatik në vitin 2018, periudhë kur u arrestua në flagrancë dhe u dënua mediatikisht me burgim pasi kreu një sulm të dhunshëm me sende të forta dhe gurë në mes të Tiranës ndaj automjetit ku po udhëtonte ish-ministri socialist Ilir Beqja, duke goditur njëkohësisht edhe një tjetër makinë shoqëruese që qarkullonte me targa diplomatike dhe duke kundërshtuar medhunë efektivët e policisë që ndërhynë në vendngjarje. Pas disa viteve, precedentët e tij penalë u pasuruan sërish në vitin 2023, kohë në të cilën ai u rikthye në qendër të kronikës së zezë duke u arrestuar dhe dënuar sërish me burg nga gjykata për dy vepra të rënda, atë të armëmbajtjes pa leje dhe kanosjes së një personi. ==<!-- Burimet dalin vetë këtu: mos shkruani asgjë në këtë pjesë. Burimin shtojeni në tekst, menjëherë pas fjalisë që mbështet, me butonin "Citoni". Artikujt pa burime të besueshme grisen. Fshijeni këtë koment përpara se të publikoni ndryshimet, por jo stampat {{Reflist}} dhe {{NIA}} poshtë tij. --> {{Reflist}} {{NIA}} 8qyg33ls0x69ywth6go7k1qd8idi2zj 1 407870 3058487 2026-10-20T10:41:27Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.6 3058487 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kitara klasike]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3058486 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210301072512/https://guitarsumo.com/the-guitars-history/ për lidhjen https://guitarsumo.com/the-guitars-history/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 tetor 2026 12:41 (CEST) k6uodmuztf4v1upamtx17qqmw7rw8u6 3 407871 3058489 2026-10-20T11:32:32Z Komuniteti 117282 Mirëpritje 3058489 wikitext text/x-wiki {{Stampa:Tung|name=Kastrati Rrezart}} -- [[Përdoruesi:Komuniteti|Komuniteti]] ([[Përdoruesi diskutim:Komuniteti|diskutimet]]) 20 tetor 2026 13:32 (CEST) q41l3lysyzwsq15drvnwk8jbec89w63