Wikipedia sswiki https://ss.wikipedia.org/wiki/Likhasi_Lelikhulu MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter Tinkundla Lelibalulekile Khuluma Bantfu Khuluma nebantfu Wikipedia Khuluma ngeWikipedia Lifayela Khuluma ngelifayela MediaWiki Khuluma ngeMediaWiki iThempleti Khuluma ngethempleti Lusito Khuluma ngelusito Umkhakha Khuluma ngemkhakha TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Umkhosi weMhlanga 0 5163 42520 42266 2026-05-18T00:37:17Z InternetArchiveBot 6884 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42520 wikitext text/x-wiki '''LISIKO LEMHLANGA''' Umhlanga lisiko lemaSwati. Lingumkhosi locala njalo makuphela inyanga yeNgci nobe nakungena inyanga yeNyoni. Bantfu labawungenelako lomkhosi wemhlanga tintfombi letisengakase talala, tintfombi ntfo! Makuse kwenteka kutsi imbali seyike yalala yabese iyawungenela lomkhosi wemhlanga, umhlanga lewuwugecile uyabuna. Loku kuba lihlazo lelikhulu.   Umhlanga ngumkhosi wendlovukati , hhayi wenkhosi.<ref>https://mpumalanganews.co.za/195439/emasiko-nemihambo-yesiswati/</ref>   Nakusele emaviki lambalwa kutsi umhlanga ucale, indvuna yembali imemeta imbali. Indvuna yembali, Nonduduzo Zibuko imemeta emsakatweni wemoya itsi: <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://wiredspace.wits.ac.za/bitstream/handle/10539/7296/MAIN%20THESIS%20DOCUMENT.pdf?sequence=2 |access-date=2022-03-18 |archive-date=2021-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906065226/https://wiredspace.wits.ac.za/bitstream/handle/10539/7296/MAIN%20THESIS%20DOCUMENT.pdf?sequence=2 |dead-url=yes }}</ref>'''Uyezwa na! Uyezwa na!  ''' '''Lalela ngikutshele! Utsi okaNdaba!''' '''Tintfombi kuwo onkhe emagumbi lamane emhlaba!  ''' '''Atiphelele emtini weNkhosi eLudzidzini ngetinkhani!  ''' '''Ngelilanga lekucala, tiyabhalisa!''' '''Ngelilanga lesibili, tiyashuca  Ngelilanga lesitsatfu tiyageca!  ''' '''Ngelilanga lesine, tiyabuya!  ''' '''Ngelilanga lesihlanu, tiyaphumula!  ''' '''Ngelilanga lesitfupha, tiyacitsa!  ''' '''Ngelilanga lesikhombisa, tiyagidza!  ''' '''Ngelilanga lesiphohlongo tiphindzela emuva!  ''' '''Usho njalo mlomo longacali manga Usho njalo Mswati longayembatsi ingubo''' '''Bayethe!''' <u>Umhlanga utsatsa emalanga lasikhombisa.</u> <ref>https://www.amazon.com.au/Sisikisa-NgesiSwati-Incwadzi-Yemfundzi-Lesiphohlongo/dp/0521727138</ref> '''Lilanga lekucala:''' Imbali isuka emakhaya iye emphakatsini lapho ifike iyalwe khona ngendlela lekumele itiphatse ngayo, bese igibela emabhansi ilibangisa kaLobamba. Imbali ihamba netindvuna(emajaha lanakekela imbali) letintsantfu nobe letine, nabomake lababili nobe labatsatfu. Labomake bavunulisa imbali baphindze babone kutsi konkhe kuhamba kahle nge-mbali. Imbali ifike ibhalise nayifika emtini webukhosi ka-Lobamba. Imbali ibhalisa ngemiphakatsi yayo, tikhulu tayo kanye nelinali layo kuleyo naleyo miphakatsi. '''Lilanga lesibili:''' Titfombi tivuka lokwa ekuseni kusenombonombo, tilungiselele kushuca tiye eMphisi Farm nobe KaBhamsakhe. KaBhamsakhe ngulapho khona kugeca khona tintfombi letincance ngemnyaka, bese e-Mphisi Farm ngulapho kugeca khona tintfombi letindzala ngemnyaka. Tintfombi tihamba ngeticheme tato natiya kuyogeca. Tintfombi natisashuca tiyahlabela , tihlabela tingoma tekushuca  e.g: <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://wiredspace.wits.ac.za/bitstream/handle/10539/7296/MAIN%20THESIS%20DOCUMENT.pdf?sequence=2 |access-date=2022-03-18 |archive-date=2021-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906065226/https://wiredspace.wits.ac.za/bitstream/handle/10539/7296/MAIN%20THESIS%20DOCUMENT.pdf?sequence=2 |dead-url=yes }}</ref>'''''(Localako)''': Lelive belinga nje! Belinga nje!'' '''''(Labavumako)''': Uboqhakaza ntombe mhlophe!  '' '''''(Localako)''': Yelomabuya sambe! Yelomabuya sambe!'' '''''(Labavumako)''': Uboqhakaza ntombe mhlophe!'' tihle tigidza, kubemnandzi kubenjeya. Tintfombi tifike tiphumule endzaweni letikanekiswe kuyo. Titsatfwa ngemabhansi lafike abeke tintfombi endzaweni letiyilungiselelwe sikhulu sato kutsi tilale khona. '''Lilanga lesitsatfu:''' Tintfombi tivuka ekuseni ngalelilanga ticondze esidzindzini tiyawugeca umhlanga. Natisageca umhlanga tiyahlabela tijabule. Imbali ihlabela ingoba yekucela tibusiso nayifika esidzindzini: '''Ingoma''' ''NanguSomandla'' ''Ashiye ,hhawuye weSomandla'' ''Asangiphelele emandla'' ''Uyangena'' ''ohh wangena'' ''ohh wangena lomphakatsi lomkhulu'' ''Nangu Somandla, Ashiye'' ''Awuyee weSomandla'' ''Ashiye!'' Imbali kumele igece umhlanga longahambi ngakubili, sibonelo: kumele igece 1, 3, 5, 7, 9, 11 etc. Imbali nayicedza kugeca ibuyela lapho ikanekise khona iyophumula. '''Lilanga lesine:''' Imbali iyashuca ibuyele esigodlweni Ka-Lobamba, yetjatse umhlanga wayo. Nayisa shuca ihlabela ingoma, kukhomba bugabazi bayo. Imbali ke, ifike emvakwemadina . Ifike iphumule. '''Lilanga lesihlanu:''' Tintfombi tiyaphumula tilungise nemvunulo yato. Letikhonako, tiyahamba tibuyele emakhaya tibuye nasetitewugidza ngakusasa. '''Lilanga lesitfupha:''' Imbali icitsa umhlanga esigodlweni ngemicheme yayo embikweSilo neNdlovukati, Imbali iyavunula uma iya kuyocitsa umhlanga. Imbali iyahamba iye enkhundleni lapho ifike igidze khona, kwentela kutsi ngelilanga lelikhulu lekugidza ibe ilungele. '''Lilanga lesikhombisa:''' Leli kuba liholide eveni lemaSwati, kwentelwe kutsi wonkhe umuntfu akhone kuyobukela imbali nayigidza. Imbali iyavunula iconse kukhombise kutsi leli lilanga lelikhulu. Bantfwabenkhosi bahloma tinsiba tenyoni lekutsiwa Ligwalagwala lapha etinhloko. Njengobe leli kusuke kulilanga lelikhulu, kufika tibukeli takuleli naletibuya khashane, ngaphandle kwelive laka Ngwane, netimenywa letimucoka. Imbali iyagiya ngetingoma letehlukahlukene e.g. <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://wiredspace.wits.ac.za/bitstream/handle/10539/7296/MAIN%20THESIS%20DOCUMENT.pdf?sequence=2 |access-date=2022-03-18 |archive-date=2021-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906065226/https://wiredspace.wits.ac.za/bitstream/handle/10539/7296/MAIN%20THESIS%20DOCUMENT.pdf?sequence=2 |dead-url=yes }}</ref>'''''(Localako)''': Nkulunkulu ngicela emandla ngiboningwenya lapha ekhaya  '' '''''(Labavumako)''': Wayiva ngabani? Wayiva ngabani?  '' '''''(Localako)''': Nkulunkulu ngicela emandla ngibon ingwenya lapha ekhaya  '' '''''(Labavumako)''': Wayiva ngabani? Wayiva ngabani?  '' '''''(Localako)''': Mine ngibona ingwenya lapha ekhaya  '' '''''(Labavumako)''': Wena wayiva ngabani? Wayiva ngabani ingwenya lapha ekhaya?  '' '''''(Localako)''': Nkulunkulu ngicela emandla ngibon ingwenya lapha ekhaya  '' '''''(Labavumako)''': Wayiva ngabani lapha ekhaya! Wayiva ngabani?'' Kute umhlanga uphetfwe , kumele kuhlatjelwe incangosi kukhomba kupheftwa kwalomkhosi. '''Incangosi:''' <ref>https://www.youtube.com/watch?v=rc0sLHO8UjY&t=3141s<nowiki/>1.30.36(time)</ref>'''''Localako:''' Livi lokutjelwa bobabe! Emagama ekutjelwa bobabe!'' ''                 Ingabe mine bengiyephi? Bengiyephi? Bengiyokwentani sengitamutjela!'' '''''Labavumako''': Livi lokutjelwa linemandla, linemandla liyayidzabula inyongo!'' '''''Localako''': Mine ngandzindza batjeli bobabe, mine ngandzindza batjeli bobabe!'' ''                Gculugculu labhasha inhlanyelo bobabe, Gculugculu labhashi inhlanyelo bobabe'' ''                 Ingabe mine bengiyephi? Bengiyokwentani? Sengitamutjela'' '''''Labavumako''': Linamandla liyayitsandza inyongo.'' '''''Localako:''' Emagama ekutjelwa bobabe, emagama ekutjelwa bobabe'' ''                 Mine ngandzindza salani bobabe, mine ngandzindza salani bobabe'' ''                 Gculugculu labhasha inhlanyelo bobabe, gculugculu labhasha inhlanyelo bobabe'' ''                 Londoloza njalo bobabe, londoloza njalo bobabe'' '''''Localako:''' Ingabe mine bengiyephi? Bengiyokwentani? Sengitamutjela'' '''''Labavumako''': Linamandla liyayidzabula inyongo'' '''''Localako:''' Khumbula emagamami bobabe, khumbula emagamami bobabe'' '''''Labavumako:''' Ingabe mine bengiyephi? Bengiyokwentani ? Sengitamutjela'' ''                       Livi lokutjelwa linamandla, linemandla liyayidzabula inyongo.'' '''Lilanga lesiphohlongo''' Tintfombi tibuyela emakhaya. Tiyabongwa ngemsebenti lomuhle letisuke tiwentile ngekutsi tihlatjiswe tiphiwe inyama. '''<u>Imvunulo yemkhosi wemhlanga</u>''' <ref>https://www.macmillaneducation.co.sz/books/umtfombo-wesiswati-2-incwadzi-yemfundzi/65</ref> # ''yebantfwa benkhosi'' <ref>[[File:Princess Sikhanyiso Dlamini at Reed Dance Festival 2006-011.jpg|alt=Enhloko--emagwalagwala , entsanyeni--Lihudla , esandleni uphetse sizeze, emacakaleni--emacakala nemafahlawane, uvunule sichobo(indlamu yebantfwana benkhosi)|thumb|[[:File:Princess Sikhanyiso Dlamini at Reed Dance Festival 2006-011.jpg|File:Princess Sikhanyiso Dlamini at Reed Dance Festival 2006-011.jpg]]]] Enhloko -Emagwalagwala Entsanyeni - lihudla Esandleni - sigeja Elukhalo - emacandza Umgaco , liduku lemukhono, sichobo(indlamu yebantfwana benkhosi)</ref> * Sichobo * Lihudla entsanyeni * Ligwalagwala enhloko * Inkhosatana ihluka ngekutsi iphatse sizeze esandleni sayo sangesekudla       2.    ''Imvunulo yeluntfu'' <ref>[[File:2010 umhlanga.jpg|thumb|[[:File:2010 umhlanga.jpg|File:2010 umhlanga.jpg]]]] Bagace umgaco, bavunule indlamu bagabe ligcebesha entsanyeni bagcoke emafahlawane, baphetse imikhwa nemahawu</ref> * Indlamu * Ligcebesha * Umgaco * Liduku lemkhono '''<u>Tinjongo TeMhlanga</u>'''<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.macmillan.co.sz/public/catalogue/senior-secondary/4/umtfombo-wesiswati-4-incwadzi-yemfundzi/68 |access-date=2022-03-18 |archive-date=2025-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210021755/https://www.macmillan.co.sz/public/catalogue/senior-secondary/4/umtfombo-wesiswati-4-incwadzi-yemfundzi/68 |dead-url=yes }}</ref><ref>Simelane Lethumusa. ''"Indakala"'' 2016.</ref> 1.Kugcizelela kutiphatsa kahle 2. Kuhlangana kwembali yatane, ichushisane ngetinkinga lebhekanan nato 3.Kutfola timfundziso ngekukhula kwemuntfu wesifazane 4.Kutichenya kwembali ngebutfobhi bayo 5.Kukhutsata lisiko lekuhlehla<ref>Kuhlehla kusebenta lapho uphetfwe khona ungabheki imbhadalo. Ungahlakula emuphakatsini, ugece umhlanga ebukhosini.</ref> '''Tingucuko ngelisiko lemhlanga'''<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.macmillan.co.sz/public/catalogue/senior-secondary/4/umtfombo-wesiswati-4-incwadzi-yemfundzi/68 |access-date=2022-03-18 |archive-date=2025-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210021755/https://www.macmillan.co.sz/public/catalogue/senior-secondary/4/umtfombo-wesiswati-4-incwadzi-yemfundzi/68 |dead-url=yes }}</ref> # Imbali seyigibela emabhasi, ishuca libanga lelifisha # Imbali seyiyatipenda, pheceleti sebagcoka i 'makeup' # Umhlanga awusasiko munengi ngenca yelishintjo lesimo selitulu, ngako imbali itfola umhlaga lomncane # Imbali seyiphiwa , tikipa, emateki nabobhaki nayiye emhlangeni '''Lwati lolunye'''.<ref>Simelane Lethukuthula. ''"Indakala"'' 2016.</ref> EmaSwati asuka khashane nemhlnga. Khani emaSwati ewela umfula LuZambezi basebentisa umhlanga kwakha libhuloho lekwewela. Kungako lamuhla uma umutfu ahonile kusetjentiswa umhlanga kumulandza ayobekwa endlini yakhe yekuphumula. <u>Kusetjentisa kwemhlanga</u> 1.Kufulela indlu yakagogo 2.Kulandza umoya wemuntfu lofe ngengoti nobe sehlakalo 3.Usetjentiswa nakubetselwa likhaya <references /> lunc3lk6xjnbb1l8b7l56od2kuc95bs