Wikipedia
sswiki
https://ss.wikipedia.org/wiki/Likhasi_Lelikhulu
MediaWiki 1.47.0-wmf.20
first-letter
Tinkundla
Lelibalulekile
Khuluma
Bantfu
Khuluma nebantfu
Wikipedia
Khuluma ngeWikipedia
Lifayela
Khuluma ngelifayela
MediaWiki
Khuluma ngeMediaWiki
iThempleti
Khuluma ngethempleti
Lusito
Khuluma ngelusito
Umkhakha
Khuluma ngemkhakha
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Frene Ginwala
0
4943
43013
39250
2026-09-19T07:15:24Z
ZS Khumalo
9375
43013
wikitext
text/x-wiki
'''Frene Noshir Ginwala''' (watalwa nga-Ephreli 25, 1932) <ref>{{Cite web|url=http://apps.gcis.gov.za/gcis/gcis_profile.jsp?id=4321|title=Archived copy|accessdate=2012-11-12|deadurl=yes|archiveurl=https://archive.is/20121224170412/http://apps.gcis.gov.za/gcis/gcis_profile.jsp?id=4321|archivedate=24 December 2012}}</ref> ngumlobi kanye nasopolitiki wase[[Ningizimu Afrika]] lobekanguSomlomo weliPhalamende wavelonke laseNingizimu Afrika kusukela nga-1994 kuya ku-2004. <ref>[http://www.sahistory.org.za/pages/people/bios/ginwala,f.htm Frene Ginwala] from [http://www.sahistory.org.za/ South African History Online]. Retrieved 3 December 2007.</ref> Ginwala nguMndiya waseNingizimu Afrika wemphakatsi waseParsi-[[India|Indian]] waseNshonalanga nendiya. Wafundza i-DPhil e-Linacre College, e-Oxford.
Ginwala wacokwa njengelishansela lekucala lase-[[Nyuvesi yakwaZulu-Natali|University of KwaZulu-Natali]] ngo-Ephreli 2005. Ungulomunye wabesifazane labangemaShansela lamane labasikati emaNyuvesi aseNingizimu Afrika. <ref>{{Cite web|url=http://www.ukzn.ac.za/aboutus/ukznchancellor.asp|title=Archived copy|accessdate=2007-11-18|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070913122235/http://www.ukzn.ac.za/aboutus/ukznchancellor.asp|archivedate=13 September 2007}} The University of KwaZulu Natal's first chancellor - Dr Frene Ginwala</ref>
== Tindvondvo tekuhlonishwa ==
* Ngo-[[2003]] waniketwa umklomelo (indondo) weNyakatfo-Ningizimu (North-South) .
* I-Order ye-Sun Rising (yaseJapani), [[2008]]. <ref>[http://www.citizen.co.za/index/article.aspx?pDesc=66659,1,22 "Mbeki in Japan for conference on African development,"] ''The Citizen.'' 27 May 2008.</ref>
== Inkomba ==
{{Reflist}}
[[Category:Bantfu]]
[[Category:IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika]]
[[Category:Sopolitiki]]
gb7tweixz1ye0aaafdg7yt5rn7dqm30
43014
43013
2026-09-19T07:15:52Z
ZS Khumalo
9375
/* Tinkhomba */
43014
wikitext
text/x-wiki
'''Frene Noshir Ginwala''' (watalwa nga-Ephreli 25, 1932) <ref>{{Cite web|url=http://apps.gcis.gov.za/gcis/gcis_profile.jsp?id=4321|title=Archived copy|accessdate=2012-11-12|deadurl=yes|archiveurl=https://archive.is/20121224170412/http://apps.gcis.gov.za/gcis/gcis_profile.jsp?id=4321|archivedate=24 December 2012}}</ref> ngumlobi kanye nasopolitiki wase[[Ningizimu Afrika]] lobekanguSomlomo weliPhalamende wavelonke laseNingizimu Afrika kusukela nga-1994 kuya ku-2004. <ref>[http://www.sahistory.org.za/pages/people/bios/ginwala,f.htm Frene Ginwala] from [http://www.sahistory.org.za/ South African History Online]. Retrieved 3 December 2007.</ref> Ginwala nguMndiya waseNingizimu Afrika wemphakatsi waseParsi-[[India|Indian]] waseNshonalanga nendiya. Wafundza i-DPhil e-Linacre College, e-Oxford.
Ginwala wacokwa njengelishansela lekucala lase-[[Nyuvesi yakwaZulu-Natali|University of KwaZulu-Natali]] ngo-Ephreli 2005. Ungulomunye wabesifazane labangemaShansela lamane labasikati emaNyuvesi aseNingizimu Afrika. <ref>{{Cite web|url=http://www.ukzn.ac.za/aboutus/ukznchancellor.asp|title=Archived copy|accessdate=2007-11-18|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070913122235/http://www.ukzn.ac.za/aboutus/ukznchancellor.asp|archivedate=13 September 2007}} The University of KwaZulu Natal's first chancellor - Dr Frene Ginwala</ref>
== Tindvondvo tekuhlonishwa ==
* Ngo-[[2003]] waniketwa umklomelo (indondo) weNyakatfo-Ningizimu (North-South) .
* I-Order ye-Sun Rising (yaseJapani), [[2008]]. <ref>[http://www.citizen.co.za/index/article.aspx?pDesc=66659,1,22 "Mbeki in Japan for conference on African development,"] ''The Citizen.'' 27 May 2008.</ref>
== Tinkhomba ==
{{Reflist}}
[[Category:Bantfu]]
[[Category:IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika]]
[[Category:Sopolitiki]]
3agb0zmgyvgquubztuteepqtaz3l6ks
Jacob Zuma
0
5760
43015
40625
2026-09-19T07:17:51Z
ZS Khumalo
9375
/* */
43015
wikitext
text/x-wiki
[[File:Malcolm Turnbull and Jacob Zuma in Jakarta 2017 11 cropped.jpg|thumb|umholi we mkhotho wesizwe]]
'''Jacob''' '''Gedleyihlekisa Zuma''' ( 12 Apreli 1942)<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Jacob_Zuma#cite_ref-1</ref> ngusopolitiki wase [[Ningizimu Afrika]] lowaba [[Mengameli wesine eNingizimu Afrika|ngumengameli wesine wase Ningizimu Africa]] kusukela nga-2009 kuya ku-2018. Uphindze abitwe nga '''JZ''' kanye neligama lesigodlo lelitsi '''Msholozi''', kantsi bekangumlweli welubandlululo, lilunga le-[[Umkhonto weSizwe]], kanye nemengameli we-[[African National Congress]] (ANC) emkhatsini wa-2007 na-2017.<ref>ander, Alice (19 December 2007). "Durban basks in Zuma's ANC victory". ''BBC News''. Archived from the original on 24 December 2007. Retrieved 14 September 2008.</ref>
Zuma watalwa endzaweni yasemakhaya yase Nkandla, nyalo leseyincenye yesifundza sase KwaZulu-Natal kanye nesikhungo sekusekelwa kwaZuma. Wajoyina iANC aneminyaka lelishumi nesikhombisa ngemnyaka wa 1959 wase ucitsa iminyaka lelishumi eRobben Island ejele njenge siboshwa setembusave<ref>Masuabi, Chris Makhaye and Queenin (11 August 2023). "No prison time for Jacob Zuma after 'remission' decision </ref>. Wahamba waya ekudzingisweni ngemnyaka wa 1975 wase ekugcineni ubekwa kuba ngumphatsi welitiko lebuhlakani be ANC. Ngemuva kwekuvalwa kwe ANC ngemnyaka wa 1990, washeshe wakhuphuka waba ngumholi waleli cembu waphindze waba lisekela labhalane jikelele ngemnyaka wa 1991, waba ngusihlalo waleli cembu ngemnyaka wa 1994, waphindze waba lisekela lamengameli ngemnyaka wa 1997<ref>Gordin, Jeremy (2008). ''Zuma, A Biography''. Jonathan Ball. ISBN 978-1-86842-263-0</ref>. Bekangumengameli weNingizimu Afrika kusukela nga-1999 kuya ku-2005 ngaphansi kwaMengameli Thabo Mbeki, lobekangumlandzeli waNelson Mandela. Mbeki wacosha Zuma mhlaka 14 Inhlaba 2005 ngemuva kwekutsi umeluleki wetimali waZuma, Schabir Shaik, atfolwe anelicala lekukhokha inkhokhelo yemali ku Zuma ngekuhlobana ne Arms Deal. Zuma wabekwa licala lenkhohlakalo waphindze wakhululwa ecaleni lekudlwengula ecaleni lelatiwa kakhulu ngemnyaka wa 2006. Wakhona kugcina kusekelwa kwemanyene esencele ngekhatsi kwe ANC, lokwamvumela kutsi akhiphe Mbeki njengemengameli we ANC ngenyanga yeNgongoni nga 2007 emhlanganweni we ANC ePolokwane
{{Infobox officeholder|honorific_prefix=|order=4th|office=President of South Africa|term_start=9 May 2009|term_end=14 February 2018|predecessor=|successor=|office1=|deputy1=[[Kgalema Motlanthe]]<br />[[Cyril Ramaphosa]]|term_start1=18 December 2007|term_end1=18 December 2017|predecessor1=|successor1=|birth_name=Jacob Gedleyihlekisa Zuma|birth_date={{birth date and age|df=y|1942|4|12}}|birth_place=[[Nkandla, KwaZulu-Natal|Nkandla]], [[Natal Province|Natal]], [[Union of South Africa]]|death_date=|death_place=|occupation=|spouse=|children=|native_name=jacob zuma}}
== IMITFOMBO LWATI ==
https://en.wikipedia.org/wiki/Jacob_Zuma#cite_ref-1
ander, Alice (19 December 2007). "Durban basks in Zuma's ANC victory". ''BBC News''. Archived from the original on 24 December 2007. Retrieved 14 September 2008.[[File:Jacob_Zuma_in_2008.jpg|thumb|213x213px|Zuma ngaJune 2008]]
[[File:Jacob_Zuma.jpg|thumb|Sitfombe saJacob Zuma e-Owerri, esifundzeni sase-Imo, eNigeria]]
[[Category:Ningizimu Afrika]]
[[Category:Bosopolitiki]]
t4viow6xpzs9733cshws94v2533yrt3
Jerry Sikhosana
0
6072
43010
42933
2026-09-19T00:32:53Z
InternetArchiveBot
6884
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
43010
wikitext
text/x-wiki
'''Jerry Sikhosana ( 08 inhlaba 1969'''<ref>https://www.soccerladuma.co.za/campaigns/view_player/1/21482#google_vignette</ref>''')''' lobuye atiwe nga ''Legs of Thunder'' bekangudlali welibhola letinyawo wase[[Ningizimu Afrika]]. Watiwa kakhlukati ngekudlalela licembu le [[Orlando Pirates]]. <ref>https://www.sowetanlive.co.za/sport/soccer/2023-09-04-i-never-had-mercy-jerry-sikhosana/</ref>
== UMlandvo ==
Sikhosana waba nelitsandvo lekudlala libhola letinyawo kusukela ebuncaneni. Utalelwa elokishini laseThembisa esifundzeni saseGauteng. <ref name=":0">https://www.goal.com/en/lists/from-jerry-sikhosana-to-benedict-vilakazi-tshegofatso-mabasa-joins-orlando-pirates-exclusive-group-of-players-with-league-hat-tricks/blt75551661753ffbf6</ref>Sikhosana uphindze wadlalela licembu lesive leBafana Bafana laseNingizimu Afrika <ref name=":1">https://www.footballdatabase.eu/en/player/details/15649-jerry-sikhosana</ref>
== Umsebenti welicembu ==
Kudlala sikhatsi lesinyenti semsebenti wakhe ku [[I-Orlando Pirates F.C.|-Orlando Pirates]], bekangumlandzeli locatjangwako wembangi lenemandla yePirates [[Kaizer Chiefs F.C.|Kaizer Chiefs]], futsi waphindze wadlalela licembu lakhe kuma -derby aseSoweto, kufaka ekhatsi kushaya emagoli lamatsatfu emdlalweni wekucala wa-1996 Bob Save Superbowl, umdlali lowatiwa ngekutsi nguJerry Sikhosana.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref>https://www.kickoff.com/</ref><ref>https://www.goal.com/en-us/lists/ranking-sikhoshana-and-orlando-pirates-greatest-ever-players/blt57c432586de09fff#cs4506fd7678fa279d</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.thesouthafrican.com/sport/soccer/psl-south-africa/orlando-pirates-jerry-sikhosana-i-had-r45-000-under-the-pillow-exclusive-trending-viral-psl-dstv-premiership-buccaneers-nedbank-reality-football/ |access-date=2026-09-09 |archive-date=2022-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220831195324/https://www.thesouthafrican.com/sport/soccer/psl-south-africa/orlando-pirates-jerry-sikhosana-i-had-r45-000-under-the-pillow-exclusive-trending-viral-psl-dstv-premiership-buccaneers-nedbank-reality-football/ |dead-url=yes }}</ref>Wacanjwa ligama lekudlala ngu "Legs of Thunder" ngemuva kwelihhashi lemjaho lelingumncintiswano lebelingumlingisi luchungechungeni kumabonakudze yaseNingizimu Afrika, futsi utfole sikhundla lesikhulu ku Orlando Pirates njengemshayi wemagoli lowesabekako ngemnyaka wa 1990s.<ref>https://www.sowetan.co.za/sport/soccer/2023-09-04-i-never-had-mercy-jerry-sikhosana/</ref>
Waphindze futsi washaya ligoli kusita iPirates kutsi incobe emdlalweni wekugcina lowadlalwa kabusha we -1996 BP Top 8.<ref>https://www.rsssf.org/tablesz/zaf96.html</ref>
Bekeyincenye yelicembu lelaphumelela nga -1995 i-African Champions League.<ref>https://web.archive.org/web/20130916050722/http://www.kickoff.com/news/37231/orlando-pirates-1995-caf-champions-league</ref><ref>https://web.archive.org/web/20220831163923/https://sportsbrief.com/football/orlando-pirates/18118-jerry-sikhosana-turns-53-celebrating-one-of-south-africas-greatest-but-most-underrated-strikers/</ref>
== Umsebenti wemhlaba wonkhe ==
Wadlalela licembu lesive libhola letinyawo lase[[Ningizimu Afrika]] futsi abeyincenye yelicembu lelaya [[IFulansi|eFrance]] ngeNdzebeYemhlaba ye-FIFA nga-1998 .
== imitfombo yelwati ==
1g5zx80sylh19w09w0ddgru7tw1u100
MediaWiki:Gadgets-definition
8
6788
43009
42194
2026-09-18T21:26:28Z
NguoiDungKhongDinhDanh
6988
Remove deprecated option. See [[:phab:T298199|T298199]] for more information. ([[:m:GS|global sysop]] action)
43009
wikitext
text/x-wiki
* HotCat[rights=edit]|HotCat.js
te00zejuuhv9r1m3183lt2yhjt6akcm
Kushushunjiswa kwebantfu e Eswatini
0
6885
43011
42539
2026-09-19T00:40:06Z
InternetArchiveBot
6884
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
43011
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[eSwatini]], live leliseNingizimu Afrika lingumtfombo, indzawo, kanye nelive lekudlula labomake nebantfwana lababhekene [[nekushushunjiswa kwebantfu]], ikakhulukati [[kusetjentiswa kabi ngekwelicasi ngekwekutsengiselana]], ngekungafuni [[kugcilatfwa kwasekhaya]], kanye [[nekusebenta ngekuphocelelwa]] kutekulima. Emantfombatane aseSwati, ikakhulukati tintsandzane, ahlukunyetwa ngekwelicasi ngekwekutsengiselana kanye [[nekugcilatwa ngekungafuni|kungafuni]] kugcilatfwa kwasekhaya emadolobheni ase [[Mbabane]] naseManzini, kanye nase [[Kushushunjiswa kwebantfu eNingizimu Afrika|ENingizimu Afrika]] kanye nase [[Kushushunjiswa kwebantfu eMozambi|eMozambi]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ipsnews.net/2004/06/rights-southern-africa-human-trafficking-stretches-across-the-region/|title=Rights - Southern Africa: Human Trafficking Stretches Across the Region|date=June 23, 2004|website=Inter Press Service|access-date=May 20, 2026|archive-date=December 4, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204072634/https://www.ipsnews.net/2004/06/rights-southern-africa-human-trafficking-stretches-across-the-region/|dead-url=yes}}</ref>
Bafana baseSwatini bashushunjiswa ngaphakatsi kulelive kute basebente ngekuphocelelwa ekulimeni kwekutsengisa kanye nekutsengisa emakethe. Labanye bomake baseSwatini [[batsengisa umtimba ngekuphocelelwa|baphocelelwa kutsi batsengise umtimba]] e [[Bugwadla eNingizimu Afrika|Ningizimu Afrika]] nase [[Bugwadla eMozambique|Mozambique]] ngemuva kwekutitsandzela [[Kufuduka kwemhlaba wonkhe|kufuduka]] kulamave bafuna umsebenti. [[Bugebengu lobuhleliwe eShayina|Bugebengu lobuhleliwe baseShayina]] emayunithi atfutsa labanye tihlukunyetwa temaSwati aya eGoli, eNingizimu Afrika, lapho khona tihlukunyetwa "tisabalaliswa" endzaweni noma titfunyelwa emaveni langesheya kwetilwandle kute tisetjentiswe kabi ngemuva kwaloko.
Bashushumbisi nga 2009 kubikwa kutsi baphocelela bomake base Mozambique kutsi [[batsengise umtimba e-Eswatini]], noma-ke badlula e-Eswatini netihlukunyetwa tabo endleleni leya eNingizimu Afrika. Bafana base Mozambique batfutsela e-Eswatini kute bayosebenta kugeza timoto, kwelusa imfuyo, kanye nekuphatsa tintfo; labanye balabafana ngemuva kwaloko baba tihlukunyetwa tekushushunjiswa.<ref name=dos>{{Cite web|date=2010-06-17|title=Trafficking in Persons Report 2010 Country Narratives - Countries A Through F|url=http://www.state.gov/g/tip/rls/tiprpt/2010/142759.htm|access-date=2023-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20100617151358/http://www.state.gov/g/tip/rls/tiprpt/2010/142759.htm |archive-date=2010-06-17
| publisher=US Department of State}} {{pd-notice
}}</ref>
==Tikhombo==
{{reflist}}
{{Stub}}
0vyxmuhqqw1i0km909bztn5rx589rld
Mpumalanga Afrika
0
6971
43012
43008
2026-09-19T06:01:43Z
ZS Khumalo
9375
/* */
43012
wikitext
text/x-wiki
'''Mpumalanga Afrika''' (leyatiwa futsi ngekutsi yi-'''Afrika leseMpumalanga''', '''eMpumalanga yeAfrika''' nobe ngesi[[Ngisi]] i'''[[:en:East Africa|East Africa]]''') sifundza lesiseceleni empumalanga ye[[Livekati laseAfrika|livekati laseAfrika]].<ref name="auto">''United Nations Statistics Division- Standard Country and Area Codes Classifications (M49)''. un.org. Archived from the original on 13 July 2011. Retrieved 22 September 2008.</ref>
[[File:Map of East Africa Countries.svg|thumb|Imephu yemave lafakwa eMpumalanga yeAfrika]].
Emave langaphansi kweMpumalanga Afrika angu-18, kufaka ekhatsi li[[Phondvo leAfrika]] enyakatfo, iGreat Lakes Afrika, lugu lweLwandlekati i-Indian Ocean empumalanga, kanye neAfrika leseNingizimu-mpumalanga eningizimu.<ref name="auto"/>
[[File:Regions of the African Union.svg|thumb |Tifundza taseAfrika]]
Kwakheka kwelive leMpumalanga yeAfrika kuyehluka, netindzawo taselugwini letikhuphukela etindzaweni letiphakeme naletipholile, lapho kuvame kutfolakala khona emadolobha lanebantfu labanyenti. Simo selitulu kulesifundza sivame kwehluka kulesivamile etindzaweni letisedvute nenkabave, njengoba linengi laletindzawo lelisemkhatsini wekushisa lilimeka, kantsi umswakamo uyandza nawuchubeka uye eningizimu. Lesifundza sivame kuhlaselwa tiphepho letinkulu letivela eLwandlekati lwaseNyakatfo ye-iIndian Ocean neliPhondvo leAfrika, kanye netiphepho letivela eningizimu-ntshonalanga yeLwandlekati lweIndian Ocean eningizimu. Kwehlukahlukana lokukhulu kwesimo selitulu kwenta lesifundza sibe sengotini yesomiso kanye netikhatsi tetikhukhula, lokwatsi ngabo ma-1900 kwaholela ekuswelakaleni kwekudla kanye nekutfutseleka kwebantfu ngenca yesimo selitulu.<ref>''East Africa: Confronting climate migration in drought-hit areas'', www.preventionweb.net. 9 April 2026. Retrieved 14 May 2026</ref>
Ngokwemlando, lesifundza seMpumalanga Afrika sicatjangwa njengendzawo yemvelaphi yebantfu, njengekukhomba kwebufalazi lobatfolakala entsabananeni i-Rift. Bantfu bakulesifundza bebabuswa kakhulu kwandza kwemiphakatsi lesebentisa tilwimi tesi[[Bantu]] kuya kulesifundza eminyakeni lengaba ngu-2 500 kuya ku-3 000 leyengcile. Esikhatsini sangaphambilini, buhlobo bekuhweba nemaArabhu labehamba ngemikhumbi bemikhumbi enyakatfo kanye nase[[Ndiya]] empumalanga baholela ekuhlanganeni kwemasiko etindzaweni taselugwini. Loku kwaholela ekwakhekeni kwesifundza sekuhwebelana e[[gwini laseSwahili]], lapho kwavela khona lulwimi lwesi[[Swahili]], lolunemagama labolekwe kusiArabhu nakulamanye etilwimi letasetjentiswa kulesifundza sekutsengiselana.
Emlandvweni wamanje, ngemuva kwekuhlolwa kwelive ngebalumbi, kwasungulwa emakoloni ema[[Putukezi]], kwalandzela emakoloni ema[[Ngisi]] nawema[[Jalimane]] kulesifundza. Kusukela ekutfoleni kwenkhululeko ngemuva kwekubuswa ngemakoloni, lesifundza sikhule saba yindzawo lenebantfu labanyenti, njengoba silinganiselo sanga-2017 sasikhombisa bantfu labangetulu kwe-537,9 tinkhulu (million).<ref>''The World Factbook – Population''. CIA. Archived from the original on 4 October 2018. Retrieved 20 December 2017</ref> I[[Tanzania]], i[[Kenya]] kanye ne[[Ethiopia]] ngulamanye emave lanemnotfo lomkhulu kulesifundza. Emaveni lamanyenti, bantfu labanyenti basahlala etindzaweni tasemakhaya futsi basebenta kulima. Noko-ke, umnotfo waseMpumalanga Afrika njengamanje uyakhula ngesivinini lesikhulu kunaleyo yaletinye tincenye te[[Afrika]], ngesilinganiso sekukhula lesingu6%. I[[Rwanda]], i-[[Uganda]], iKenya kanye neTanzania ngulamanye emave lakhula ngesivinini lesikhulu kunalamanye.<ref>''Eastern Africa outpaces continent in growth, but economic divergence clouds integration'', United Nations Economic Commission for Africa". www.uneca.org. Retrieved 14 May 2026</ref>
==Tinchazelo==
Ngekwenchazelo lefinyetiwe, ikakhulukati ngelulwimi lwesi[[Ngisi]], iMpumalanga Afrika kukhulunywa ngendzawo lefaka ekhatsi iKenya, iTanzania kanye ne-Uganda. Loku kubangelwa kakhulu ngumlando wawo wekuphatfwa ngemaNgisi kanye nekubambisana kwetikhungo salesifundza saseMpumalanga yeAfrika.<ref>Maxon, Robert M. (2009). ''East Africa''. Morgantown: West Virginia University Press. ISBN 978-1-933202-46-4. OCLC 318191973.</ref> Ngekwandzisa lenchazelo, liPhondvo leAfrika lefaka ekhatsi i[[Djibouti]], i-[[Eritrea]], i-[[Ethiopia]] kanye ne[[Somalia]] -ibonakala njengendzawo lehlukile yetepolitiki ngekhatsi kweMpumalanga Afrika.<ref>Robert Stock, ''Africa South of the Sahara'', Second Edition: Title: ''A Geographical Interpretation'', (The Guildford Press; 2004), p. 26</ref><ref>''IRIN — Horn of Africa''. IRINnews. Archived from the original on 28 August 2010. Retrieved 14 April 2008</ref>
Umphakatsi weMpumalanga Afrika, longumfelandzawonye wetemnotfo netepolitiki, njengamanje ufaka ekhatsi i[[Democratic Republic of the Congo]], i[[Somalia]], i[[Burundi]], i[[Kenya]], i[[Rwanda]], i[[South Sudan]], i-[[Uganda]] kanye ne[[Tanzania]].<ref>''East African Community continues on a trajectory of expansion as Summit admits Somalia into the bloc''. Eac.int. 25 November 2023</ref> Lesifundza se[[Great Lakes Afrika]] sihlangana kakhulu nalawa mave.<ref>''Somaliland profile''. BBC News. Retrieved 10 June 2024.</ref><ref>''Puntland profile''. BBC News. 11 July 2011. Retrieved 10 June 2024.</ref>
Eduvute naletindzawo tasemhlabeni lomkhulu kukhona emave netindzawo letifaka ekhatsi i[[Comoros]], i[[Mauritius]], i[[Seychelles]], i[[Réunion]], i[[Mayotte]] kanye naletinye letisakatekile eLwandlekati iIndian Ocean.<ref>Joireman, Sandra F. (1997). ''Institutional Change in the Horn of Africa''. Universal-Publishers. ISBN 978-1-58112-000-4.</ref>
Tindzawo letifaka tincenye te[[Mozambiki]] kanye ne[[Madagascar]], letivame kuhlanganiswa ne[[Afrika leseNingizimu]], tibuye tibe nebuhlobo lobukhulu bemlandvo nemasiko neMpumalanga Afrika, ikakhulukati ngetindlela tekuhweba letasetjentiswa eLwandlekati lweIndian Ocean.<ref>''East Africa Regional Overview''. African Development Bank: Building today, a better Africa tomorrow. 8 June 2019. Retrieved 26 April 2023</ref><ref>''Eastern Africa region''. 17 August 2017</ref>
I[[Sudan]] nayo ngalesinye sikhatsi ifakwa kulesifundza, ngenca yekutsi iyincenye yesifundza saseMpumalanga ngekwesakhiwo se[[African Union]], futsi ililunga le[[Common Market for Eastern and Southern Africa]] (COMESA), leyindzawo yekutsengiselana ngekukhululeka.<ref>''Strengthening Popular Participation in the African Union'' (PDF). p. 62. Archived (PDF) from the original on 27 September 2013.</ref><ref>''Eastern Africa Power Pool'' (PDF). EAPP. Archived (PDF) from the original on 7 October 2016. Retrieved 15 October 2014.</ref>
==Umlandvo==
===Umlandvo wakadzeni===
[[File:Bienvenida al Museo de Lucy.jpg|thumb|Kwakhiwa kabusha kwemfanekiso wemfati webantfu bekucala lobitwa ngekutsi i-''Australopithecus afarensis'' ngekwesayensi]]
==Tinkhomba==
{{Reflist}}
4ggbv3v7qpwd3t1ioh7sxx85od6y1pa