Wikipedia
sswiki
https://ss.wikipedia.org/wiki/Likhasi_Lelikhulu
MediaWiki 1.47.0-wmf.21
first-letter
Tinkundla
Lelibalulekile
Khuluma
Bantfu
Khuluma nebantfu
Wikipedia
Khuluma ngeWikipedia
Lifayela
Khuluma ngelifayela
MediaWiki
Khuluma ngeMediaWiki
iThempleti
Khuluma ngethempleti
Lusito
Khuluma ngelusito
Umkhakha
Khuluma ngemkhakha
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Ningizimu Afrika
0
2010
43082
42562
2026-09-26T10:29:04Z
Slippery slope302
8822
/* Bantfu ngekwehlukana kwabo */ linked a article
43082
wikitext
text/x-wiki
{{geo
|coat = Coat of arms of South Africa (heraldic).svg}}
'''IRiphabhulikhi yaseNingizimu Afrika''' ('''INingizimu Afrika'''), live lelitfolaka entansi neningizimu kwesichingikati se [[Afrika]].<ref>http://www.southafrica.net/za/en/landing/visitor-home</ref> Lelive linelugu lelilinganiselwa kumakhilomitha langu 2798 kantsi lolugu litfolaka emkhatsini we[[lwandle lwase Atlantiki]] nelwandle lwaseNdiya.kantsi enyakatfo nalelilive kutfolakala bomakhwelwane labafana nemave lanjengabo [[INamibiya]], [[ÉButjwána]] ne [[IZimbabhwe]]; kutsi empumalanga kutfolakale i [[Mozambiki]] kanye ne [[Swatini]]; phakatsi kweNingizimu Afrika kutfolaka [[ÉLusûtfu]].<ref>http://www.sahistory.org.za/</ref> iNingizimu Afrika i live lelibalelwa emashumini lamabili nesine ngebunyenti bebantfu lebacuketse emhlabeni wonke kantsi inebantfu labalinganiselwa etigidzini letingu [[Demographics of South Africa| linani lebantfu lelitigidzi letingu 53]], ngekwebukhulu bemhlaba ilinganiselwa emashumini lamabili nesihlanu nayilinganiswa nalamanye emave emhlaba.<ref>http://www.gov.za/</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://beta2.statssa.gov.za/ |access-date=2014-05-12 |archive-date=2014-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140529095222/http://beta2.statssa.gov.za/ |dead-url=yes }}</ref>
==Bantfu ngekwehlukana kwabo==
*79.2 [[Bantfu labamnyama]]
*8.9% Emakhaladi
*8.9% Belungu
*2.5% Emandiya
*0.5% labanye
[[File:South Africa municipalities by language 2001.png|thumb|250px|Tilwimi letisemtsetfweni.]]
== IRiphabhulikhi ==
* ''!ke e: ǀxarra ǁke''.
* Lihubo lesive: ''[[Nkosi Sikelel' iAfrika]]'' ([[síChoza|siChoza]]). [[File:South Africa National Anthem.ogg]]
* Inhlokodolôbha: [[ÉPitóli|iPitoli]].
* Lina leBantfu EPitóli: 2,893,251 ([[2001]]).
* 33°55′ S 18°27′ E.
* Emave labomakhelwane: [[é-Lusûtfu|iLusutfu]], [[é-Mozambike|iMozambikhi]], [[Umbuso weSwatini]], [[iZimbabhwe]], [[iNamibiya]] ne [[ÉButjwána|Butswana]].
* Tifundza tiyimfica: [[Mpumalanga]], [[Gauteng]], [[KwaZulu Natal]], [[Eastern Cape]], [[Western Cape]], [[Limpopo]], [[Northern Cape]], [[North West]], [[Free State]].
* Tilwimi letisemtsetfweni tilishumi nakunye: [[síBhûnu|sibhunu]], [[síChoza|sichoza]], [[síNdebele|sindebele]], [[síNgísi|singisi]], [[síSûtfu saseNyakatfo|sipedi]], [[síSûtfu|sisutfu]], [[siSwati|siswati]], [[síTsonga|sithonga]], [[síTjwána|sitswana]], [[síVenda|sivenda]], [[síZulu|sizulu]].
* Mengameli: [[Cyril Ramaphosa]].
* 1.219.912 Km<sup>2</sup>.
* Linani leBantfu: 44,819,278 (2001).
* 36 bantfu/km<sup>2</sup>.
* PIB: 606.407.000.000 USD ([[2006]]).
* [[Rand]] (ZAR).
* Likhodi Le-inthanethi: ".za".
== Tifundza nemadolobha lamakhulu ==
* Gauteng: [[ÉPitóli|Pretoria]] / [[Pitoli|ÉPitóli]].
* Mpumalanga: [[Mbombela]]
* KwaZulu Natal / [[Kazulu]]: [[Durban]] / [[Litheku]].
* Free State / [[Fuleyistata]]: [[Bloemfontein]].
* Eastern Cape:[[Port Elizabeth]].
* Western Cape: [[Cape Town]] / [[Likapa]].
* Northern Cape: [[Kimberley]].
* Limpopo: [[Polokwane]].
* North West: [[Upington]].
== Tilwimi letisemtsetfweni ==
Tilishumi nakunye. Tilwimi letigunyatwe ngumtsetfo taseRiphabhulikhi [[síNdebele|siNdebele]], [[síBhûnu|siBhunu]], [[síChoza|siChosa]], [[síNgísi|siNgisi]], [[síSûtfu|Sisutfu]], [[síSûtfu saseNyakatfo|siPedi]], [[siSwati]], [[síTsonga|siThonga]], [[síTjwána|siTswana]], [[síVenda|siVenda]] kanye [[síZulu|nesiZulu]].
=== Ligama leRiphublikhi ngetilwimi letisemtsetfweni ===
* [[SiBhunu]]: ''Republiek van Suid-Afrika''.
* [[SiChoza]]: ''IRiphabliki yaseMzantsi Afrika''.
* [[SiNdebele]]: ''IRiphabliki yeSewula Afrika''.
* [[SiNgísi]]: ''Republic of South Africa''.
* [[SiSutfu]]: ''Rephaboliki ya Afrika Borwa''.
* [[SiPedi]]: ''Rephaboliki ya Afrika-Borwa''.
* [[SiSwati]]: ''IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika''.
* [[SíTswana]]: ''Rephaboliki ya Aforika Borwa''.
* [[SíTsonga]]: ''Riphabliki ra Afrika Dzonga''.
* [[SiVenda]]: ''Riphabuḽiki ya Afurika Tshipembe''.
* [[SiZulu]]: ''IRiphabliki yaseNingizimu Afrika''.
== Kúfúna ==
* {{Commons|Category:South_Africa|Commons: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika}}.
== Kúbópha ==
* [http://www.gov.za IRiphabhulikhi iwebhusayithi (síNgísi)].
* [https://web.archive.org/web/20200621164208/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sf.html CIA: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika (síNgísi)],
* [http://www.concourt.gov.za/text/constitution/text/preambles/swati.html Preambles of Constitution (IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika): siSwati].
* [http://www.concourt.gov.za/site/theconstitution/Swati.pdf The Constitution (IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika): siSwati].
== Tinkomba==
<references/>
[[Category:Í-Afríka|Iriphabhulikhi yeningizimu afrika]]
[[Category:IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika| ]]
b0m414q4yrnmxf3knlc0xs02ff2oebc
43083
43082
2026-09-26T10:33:45Z
Emmy C74
10594
/* Ligama leRiphublikhi ngetilwimi letisemtsetfweni */
43083
wikitext
text/x-wiki
{{geo
|coat = Coat of arms of South Africa (heraldic).svg}}
'''IRiphabhulikhi yaseNingizimu Afrika''' ('''INingizimu Afrika'''), live lelitfolaka entansi neningizimu kwesichingikati se [[Afrika]].<ref>http://www.southafrica.net/za/en/landing/visitor-home</ref> Lelive linelugu lelilinganiselwa kumakhilomitha langu 2798 kantsi lolugu litfolaka emkhatsini we[[lwandle lwase Atlantiki]] nelwandle lwaseNdiya.kantsi enyakatfo nalelilive kutfolakala bomakhwelwane labafana nemave lanjengabo [[INamibiya]], [[ÉButjwána]] ne [[IZimbabhwe]]; kutsi empumalanga kutfolakale i [[Mozambiki]] kanye ne [[Swatini]]; phakatsi kweNingizimu Afrika kutfolaka [[ÉLusûtfu]].<ref>http://www.sahistory.org.za/</ref> iNingizimu Afrika i live lelibalelwa emashumini lamabili nesine ngebunyenti bebantfu lebacuketse emhlabeni wonke kantsi inebantfu labalinganiselwa etigidzini letingu [[Demographics of South Africa| linani lebantfu lelitigidzi letingu 53]], ngekwebukhulu bemhlaba ilinganiselwa emashumini lamabili nesihlanu nayilinganiswa nalamanye emave emhlaba.<ref>http://www.gov.za/</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://beta2.statssa.gov.za/ |access-date=2014-05-12 |archive-date=2014-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140529095222/http://beta2.statssa.gov.za/ |dead-url=yes }}</ref>
==Bantfu ngekwehlukana kwabo==
*79.2 [[Bantfu labamnyama]]
*8.9% Emakhaladi
*8.9% Belungu
*2.5% Emandiya
*0.5% labanye
[[File:South Africa municipalities by language 2001.png|thumb|250px|Tilwimi letisemtsetfweni.]]
== IRiphabhulikhi ==
* ''!ke e: ǀxarra ǁke''.
* Lihubo lesive: ''[[Nkosi Sikelel' iAfrika]]'' ([[síChoza|siChoza]]). [[File:South Africa National Anthem.ogg]]
* Inhlokodolôbha: [[ÉPitóli|iPitoli]].
* Lina leBantfu EPitóli: 2,893,251 ([[2001]]).
* 33°55′ S 18°27′ E.
* Emave labomakhelwane: [[é-Lusûtfu|iLusutfu]], [[é-Mozambike|iMozambikhi]], [[Umbuso weSwatini]], [[iZimbabhwe]], [[iNamibiya]] ne [[ÉButjwána|Butswana]].
* Tifundza tiyimfica: [[Mpumalanga]], [[Gauteng]], [[KwaZulu Natal]], [[Eastern Cape]], [[Western Cape]], [[Limpopo]], [[Northern Cape]], [[North West]], [[Free State]].
* Tilwimi letisemtsetfweni tilishumi nakunye: [[síBhûnu|sibhunu]], [[síChoza|sichoza]], [[síNdebele|sindebele]], [[síNgísi|singisi]], [[síSûtfu saseNyakatfo|sipedi]], [[síSûtfu|sisutfu]], [[siSwati|siswati]], [[síTsonga|sithonga]], [[síTjwána|sitswana]], [[síVenda|sivenda]], [[síZulu|sizulu]].
* Mengameli: [[Cyril Ramaphosa]].
* 1.219.912 Km<sup>2</sup>.
* Linani leBantfu: 44,819,278 (2001).
* 36 bantfu/km<sup>2</sup>.
* PIB: 606.407.000.000 USD ([[2006]]).
* [[Rand]] (ZAR).
* Likhodi Le-inthanethi: ".za".
== Tifundza nemadolobha lamakhulu ==
* Gauteng: [[ÉPitóli|Pretoria]] / [[Pitoli|ÉPitóli]].
* Mpumalanga: [[Mbombela]]
* KwaZulu Natal / [[Kazulu]]: [[Durban]] / [[Litheku]].
* Free State / [[Fuleyistata]]: [[Bloemfontein]].
* Eastern Cape:[[Port Elizabeth]].
* Western Cape: [[Cape Town]] / [[Likapa]].
* Northern Cape: [[Kimberley]].
* Limpopo: [[Polokwane]].
* North West: [[Upington]].
== Tilwimi letisemtsetfweni ==
Tilishumi nakunye. Tilwimi letigunyatwe ngumtsetfo taseRiphabhulikhi [[síNdebele|siNdebele]], [[síBhûnu|siBhunu]], [[síChoza|siChosa]], [[síNgísi|siNgisi]], [[síSûtfu|Sisutfu]], [[síSûtfu saseNyakatfo|siPedi]], [[siSwati]], [[síTsonga|siThonga]], [[síTjwána|siTswana]], [[síVenda|siVenda]] kanye [[síZulu|nesiZulu]].
=== Ligama leRiphublikhi ngetilwimi letisemtsetfweni ===
* [[SiBhunu]]: ''Republiek van Suid-Afrika''.
* [[SiXhosa]]: ''IRiphabliki yaseMzantsi Afrika''.
* [[SiNdebele]]: ''IRiphabliki yeSewula Afrika''.
* [[SiNgísi]]: ''Republic of South Africa''.
* [[SiSutfu]]: ''Rephaboliki ya Afrika Borwa''.
* [[SiPedi]]: ''Rephaboliki ya Afrika-Borwa''.
* [[SiSwati]]: ''IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika''.
* [[SíTswana]]: ''Rephaboliki ya Aforika Borwa''.
* [[SíTsonga]]: ''Riphabliki ra Afrika Dzonga''.
* [[SiVenda]]: ''Riphabuḽiki ya Afurika Tshipembe''.
* [[SiZulu]]: ''IRiphabliki yaseNingizimu Afrika''.
== Kúfúna ==
* {{Commons|Category:South_Africa|Commons: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika}}.
== Kúbópha ==
* [http://www.gov.za IRiphabhulikhi iwebhusayithi (síNgísi)].
* [https://web.archive.org/web/20200621164208/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sf.html CIA: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika (síNgísi)],
* [http://www.concourt.gov.za/text/constitution/text/preambles/swati.html Preambles of Constitution (IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika): siSwati].
* [http://www.concourt.gov.za/site/theconstitution/Swati.pdf The Constitution (IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika): siSwati].
== Tinkomba==
<references/>
[[Category:Í-Afríka|Iriphabhulikhi yeningizimu afrika]]
[[Category:IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika| ]]
sylpa0yoe1zzseahpn3fw0v9vlxf9qu
43084
43083
2026-09-26T10:42:29Z
Lethhlokgonolo
10609
/* Tilwimi letisemtsetfweni */
43084
wikitext
text/x-wiki
{{geo
|coat = Coat of arms of South Africa (heraldic).svg}}
'''IRiphabhulikhi yaseNingizimu Afrika''' ('''INingizimu Afrika'''), live lelitfolaka entansi neningizimu kwesichingikati se [[Afrika]].<ref>http://www.southafrica.net/za/en/landing/visitor-home</ref> Lelive linelugu lelilinganiselwa kumakhilomitha langu 2798 kantsi lolugu litfolaka emkhatsini we[[lwandle lwase Atlantiki]] nelwandle lwaseNdiya.kantsi enyakatfo nalelilive kutfolakala bomakhwelwane labafana nemave lanjengabo [[INamibiya]], [[ÉButjwána]] ne [[IZimbabhwe]]; kutsi empumalanga kutfolakale i [[Mozambiki]] kanye ne [[Swatini]]; phakatsi kweNingizimu Afrika kutfolaka [[ÉLusûtfu]].<ref>http://www.sahistory.org.za/</ref> iNingizimu Afrika i live lelibalelwa emashumini lamabili nesine ngebunyenti bebantfu lebacuketse emhlabeni wonke kantsi inebantfu labalinganiselwa etigidzini letingu [[Demographics of South Africa| linani lebantfu lelitigidzi letingu 53]], ngekwebukhulu bemhlaba ilinganiselwa emashumini lamabili nesihlanu nayilinganiswa nalamanye emave emhlaba.<ref>http://www.gov.za/</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://beta2.statssa.gov.za/ |access-date=2014-05-12 |archive-date=2014-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140529095222/http://beta2.statssa.gov.za/ |dead-url=yes }}</ref>
==Bantfu ngekwehlukana kwabo==
*79.2 [[Bantfu labamnyama]]
*8.9% Emakhaladi
*8.9% Belungu
*2.5% Emandiya
*0.5% labanye
[[File:South Africa municipalities by language 2001.png|thumb|250px|Tilwimi letisemtsetfweni.]]
== IRiphabhulikhi ==
* ''!ke e: ǀxarra ǁke''.
* Lihubo lesive: ''[[Nkosi Sikelel' iAfrika]]'' ([[síChoza|siChoza]]). [[File:South Africa National Anthem.ogg]]
* Inhlokodolôbha: [[ÉPitóli|iPitoli]].
* Lina leBantfu EPitóli: 2,893,251 ([[2001]]).
* 33°55′ S 18°27′ E.
* Emave labomakhelwane: [[é-Lusûtfu|iLusutfu]], [[é-Mozambike|iMozambikhi]], [[Umbuso weSwatini]], [[iZimbabhwe]], [[iNamibiya]] ne [[ÉButjwána|Butswana]].
* Tifundza tiyimfica: [[Mpumalanga]], [[Gauteng]], [[KwaZulu Natal]], [[Eastern Cape]], [[Western Cape]], [[Limpopo]], [[Northern Cape]], [[North West]], [[Free State]].
* Tilwimi letisemtsetfweni tilishumi nakunye: [[síBhûnu|sibhunu]], [[síChoza|sichoza]], [[síNdebele|sindebele]], [[síNgísi|singisi]], [[síSûtfu saseNyakatfo|sipedi]], [[síSûtfu|sisutfu]], [[siSwati|siswati]], [[síTsonga|sithonga]], [[síTjwána|sitswana]], [[síVenda|sivenda]], [[síZulu|sizulu]].
* Mengameli: [[Cyril Ramaphosa]].
* 1.219.912 Km<sup>2</sup>.
* Linani leBantfu: 44,819,278 (2001).
* 36 bantfu/km<sup>2</sup>.
* PIB: 606.407.000.000 USD ([[2006]]).
* [[Rand]] (ZAR).
* Likhodi Le-inthanethi: ".za".
== Tifundza nemadolobha lamakhulu ==
* Gauteng: [[ÉPitóli|Pretoria]] / [[Pitoli|ÉPitóli]].
* Mpumalanga: [[Mbombela]]
* KwaZulu Natal / [[Kazulu]]: [[Durban]] / [[Litheku]].
* Free State / [[Fuleyistata]]: [[Bloemfontein]].
* Eastern Cape:[[Port Elizabeth]].
* Western Cape: [[Cape Town]] / [[Likapa]].
* Northern Cape: [[Kimberley]].
* Limpopo: [[Polokwane]].
* North West: [[Upington]].
== Tilwimi letisemtsetfweni ==
Tilishumi nakunye. Tilwimi letigunyatwe ngumtsetfo taseRiphabhulikhi [[síNdebele|siNdebele]], [[síBhûnu|siBhunu]], [[síChoza|siChosa]], [[síNgísi|siNgisi]], [[síSûtfu|Sisutfu]], [[síSûtfu saseNyakatfo|siPedi]], [[siSwati]], [[síTsonga|siXhonga]], [[síTjwána|siTswana]], [[síVenda|siVenda]] kanye [[síZulu|nesiZulu]].
=== Ligama leRiphublikhi ngetilwimi letisemtsetfweni ===
* [[SiBhunu]]: ''Republiek van Suid-Afrika''.
* [[SiXhosa]]: ''IRiphabliki yaseMzantsi Afrika''.
* [[SiNdebele]]: ''IRiphabliki yeSewula Afrika''.
* [[SiNgísi]]: ''Republic of South Africa''.
* [[SiSutfu]]: ''Rephaboliki ya Afrika Borwa''.
* [[SiPedi]]: ''Rephaboliki ya Afrika-Borwa''.
* [[SiSwati]]: ''IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika''.
* [[SíTswana]]: ''Rephaboliki ya Aforika Borwa''.
* [[SíTsonga]]: ''Riphabliki ra Afrika Dzonga''.
* [[SiVenda]]: ''Riphabuḽiki ya Afurika Tshipembe''.
* [[SiZulu]]: ''IRiphabliki yaseNingizimu Afrika''.
== Kúfúna ==
* {{Commons|Category:South_Africa|Commons: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika}}.
== Kúbópha ==
* [http://www.gov.za IRiphabhulikhi iwebhusayithi (síNgísi)].
* [https://web.archive.org/web/20200621164208/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sf.html CIA: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika (síNgísi)],
* [http://www.concourt.gov.za/text/constitution/text/preambles/swati.html Preambles of Constitution (IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika): siSwati].
* [http://www.concourt.gov.za/site/theconstitution/Swati.pdf The Constitution (IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika): siSwati].
== Tinkomba==
<references/>
[[Category:Í-Afríka|Iriphabhulikhi yeningizimu afrika]]
[[Category:IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika| ]]
2tq7qrb6k6sbxu2lvjerrj6673wbh8y
43087
43084
2026-09-26T10:46:03Z
Lethhlokgonolo
10609
/* Tilwimi letisemtsetfweni */
43087
wikitext
text/x-wiki
{{geo
|coat = Coat of arms of South Africa (heraldic).svg}}
'''IRiphabhulikhi yaseNingizimu Afrika''' ('''INingizimu Afrika'''), live lelitfolaka entansi neningizimu kwesichingikati se [[Afrika]].<ref>http://www.southafrica.net/za/en/landing/visitor-home</ref> Lelive linelugu lelilinganiselwa kumakhilomitha langu 2798 kantsi lolugu litfolaka emkhatsini we[[lwandle lwase Atlantiki]] nelwandle lwaseNdiya.kantsi enyakatfo nalelilive kutfolakala bomakhwelwane labafana nemave lanjengabo [[INamibiya]], [[ÉButjwána]] ne [[IZimbabhwe]]; kutsi empumalanga kutfolakale i [[Mozambiki]] kanye ne [[Swatini]]; phakatsi kweNingizimu Afrika kutfolaka [[ÉLusûtfu]].<ref>http://www.sahistory.org.za/</ref> iNingizimu Afrika i live lelibalelwa emashumini lamabili nesine ngebunyenti bebantfu lebacuketse emhlabeni wonke kantsi inebantfu labalinganiselwa etigidzini letingu [[Demographics of South Africa| linani lebantfu lelitigidzi letingu 53]], ngekwebukhulu bemhlaba ilinganiselwa emashumini lamabili nesihlanu nayilinganiswa nalamanye emave emhlaba.<ref>http://www.gov.za/</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://beta2.statssa.gov.za/ |access-date=2014-05-12 |archive-date=2014-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140529095222/http://beta2.statssa.gov.za/ |dead-url=yes }}</ref>
==Bantfu ngekwehlukana kwabo==
*79.2 [[Bantfu labamnyama]]
*8.9% Emakhaladi
*8.9% Belungu
*2.5% Emandiya
*0.5% labanye
[[File:South Africa municipalities by language 2001.png|thumb|250px|Tilwimi letisemtsetfweni.]]
== IRiphabhulikhi ==
* ''!ke e: ǀxarra ǁke''.
* Lihubo lesive: ''[[Nkosi Sikelel' iAfrika]]'' ([[síChoza|siChoza]]). [[File:South Africa National Anthem.ogg]]
* Inhlokodolôbha: [[ÉPitóli|iPitoli]].
* Lina leBantfu EPitóli: 2,893,251 ([[2001]]).
* 33°55′ S 18°27′ E.
* Emave labomakhelwane: [[é-Lusûtfu|iLusutfu]], [[é-Mozambike|iMozambikhi]], [[Umbuso weSwatini]], [[iZimbabhwe]], [[iNamibiya]] ne [[ÉButjwána|Butswana]].
* Tifundza tiyimfica: [[Mpumalanga]], [[Gauteng]], [[KwaZulu Natal]], [[Eastern Cape]], [[Western Cape]], [[Limpopo]], [[Northern Cape]], [[North West]], [[Free State]].
* Tilwimi letisemtsetfweni tilishumi nakunye: [[síBhûnu|sibhunu]], [[síChoza|sichoza]], [[síNdebele|sindebele]], [[síNgísi|singisi]], [[síSûtfu saseNyakatfo|sipedi]], [[síSûtfu|sisutfu]], [[siSwati|siswati]], [[síTsonga|sithonga]], [[síTjwána|sitswana]], [[síVenda|sivenda]], [[síZulu|sizulu]].
* Mengameli: [[Cyril Ramaphosa]].
* 1.219.912 Km<sup>2</sup>.
* Linani leBantfu: 44,819,278 (2001).
* 36 bantfu/km<sup>2</sup>.
* PIB: 606.407.000.000 USD ([[2006]]).
* [[Rand]] (ZAR).
* Likhodi Le-inthanethi: ".za".
== Tifundza nemadolobha lamakhulu ==
* Gauteng: [[ÉPitóli|Pretoria]] / [[Pitoli|ÉPitóli]].
* Mpumalanga: [[Mbombela]]
* KwaZulu Natal / [[Kazulu]]: [[Durban]] / [[Litheku]].
* Free State / [[Fuleyistata]]: [[Bloemfontein]].
* Eastern Cape:[[Port Elizabeth]].
* Western Cape: [[Cape Town]] / [[Likapa]].
* Northern Cape: [[Kimberley]].
* Limpopo: [[Polokwane]].
* North West: [[Upington]].
== Tilwimi letisemtsetfweni ==
Tilishumi nakunye. Tilwimi letigunyatwe ngumtsetfo taseRiphabhulikhi [[síNdebele|siNdebele]], [[síBhûnu|siBhunu]], [[síChoza|siChosa]], [[síNgísi|siNgisi]], [[síSûtfu|Sisutfu]], [[síSûtfu saseNyakatfo|siPedi]], [[siSwati]], [[síTsonga|siXhonga]], [[síTjwána|siTswana]], [[síVenda|siVenda]] kanye [[síZulu|nesiZulu]].
=== Ligama leRiphublikhi ngetilwimi letisemtsetfweni ===
* [[SiBhunu]]: ''Republiek van Suid-Afrika''.
* [[SiXhosa]]: ''IRiphabliki yaseMzantsi Afrika''.
* [[SiNdebele]]: ''IRiphabliki yeSewula Afrika''.
* [[SiNgísi]]: ''Republic of South Africa''.
* [[SiSutfu]]: ''Rephaboliki ya Afrika Borwa''.
* [[SiPedi]]: ''Rephaboliki ya Afrika-Borwa''.
* [[SiSwati]]: ''IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika''.
* [[SíTswana]]: ''Rephaboliki ya Aforika Borwa''.
* [[SíTsonga|SíXsonga]]: ''Riphabliki ra Afrika Dzonga''.
* [[SiVenda]]: ''Riphabuḽiki ya Afurika Tshipembe''.
* [[SiZulu]]: ''IRiphabliki yaseNingizimu Afrika''.
== Kúfúna ==
* {{Commons|Category:South_Africa|Commons: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika}}.
== Kúbópha ==
* [http://www.gov.za IRiphabhulikhi iwebhusayithi (síNgísi)].
* [https://web.archive.org/web/20200621164208/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sf.html CIA: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika (síNgísi)],
* [http://www.concourt.gov.za/text/constitution/text/preambles/swati.html Preambles of Constitution (IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika): siSwati].
* [http://www.concourt.gov.za/site/theconstitution/Swati.pdf The Constitution (IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika): siSwati].
== Tinkomba==
<references/>
[[Category:Í-Afríka|Iriphabhulikhi yeningizimu afrika]]
[[Category:IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika| ]]
kp25m4dfcrrh1tt0j4qwyz8azyn6yuv
43088
43087
2026-09-26T10:46:12Z
Neellymababy756
10598
/* IRiphabhulikhi */
43088
wikitext
text/x-wiki
{{geo
|coat = Coat of arms of South Africa (heraldic).svg}}
'''IRiphabhulikhi yaseNingizimu Afrika''' ('''INingizimu Afrika'''), live lelitfolaka entansi neningizimu kwesichingikati se [[Afrika]].<ref>http://www.southafrica.net/za/en/landing/visitor-home</ref> Lelive linelugu lelilinganiselwa kumakhilomitha langu 2798 kantsi lolugu litfolaka emkhatsini we[[lwandle lwase Atlantiki]] nelwandle lwaseNdiya.kantsi enyakatfo nalelilive kutfolakala bomakhwelwane labafana nemave lanjengabo [[INamibiya]], [[ÉButjwána]] ne [[IZimbabhwe]]; kutsi empumalanga kutfolakale i [[Mozambiki]] kanye ne [[Swatini]]; phakatsi kweNingizimu Afrika kutfolaka [[ÉLusûtfu]].<ref>http://www.sahistory.org.za/</ref> iNingizimu Afrika i live lelibalelwa emashumini lamabili nesine ngebunyenti bebantfu lebacuketse emhlabeni wonke kantsi inebantfu labalinganiselwa etigidzini letingu [[Demographics of South Africa| linani lebantfu lelitigidzi letingu 53]], ngekwebukhulu bemhlaba ilinganiselwa emashumini lamabili nesihlanu nayilinganiswa nalamanye emave emhlaba.<ref>http://www.gov.za/</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://beta2.statssa.gov.za/ |access-date=2014-05-12 |archive-date=2014-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140529095222/http://beta2.statssa.gov.za/ |dead-url=yes }}</ref>
==Bantfu ngekwehlukana kwabo==
*79.2 [[Bantfu labamnyama]]
*8.9% Emakhaladi
*8.9% Belungu
*2.5% Emandiya
*0.5% labanye
[[File:South Africa municipalities by language 2001.png|thumb|250px|Tilwimi letisemtsetfweni.]]
== IRiphabhulikhi ==
* ''!ke e: ǀxarra ǁke''.
* Lihubo lesive: ''[[Nkosi Sikelel' iAfrika]]'' ([[síChoza|siChoza]]). [[File:South Africa National Anthem.ogg]]
* Inhlokodolôbha: [[ÉPitóli|iPitoli]].
* Lina leBantfu EPitóli: 2,893,251 ([[2001]]).
* 33°55′ S 18°27′ E.
* Emave labomakhelwane: [[é-Lusûtfu|iLusutfu]], [[é-Mozambike|iMozambikhi]], [[Umbuso weSwatini]], [[iZimbabhwe]], [[iNamibiya]] ne [[ÉButjwána|Butswana]].
* Tifundza tiyimfica: [[Mpumalanga]], [[Gauteng]], [[KwaZulu Natal]], [[Eastern Cape]], [[Western Cape]], [[Limpopo]], [[Northern Cape]], [[North West]], [[Free State]].
* Tilwimi letisemtsetfweni tilishumi nakunye: [[síBhûnu|sibhunu]], [[síChoza|sichoza]], [[síNdebele|sindebele]], [[síNgísi|singisi]], [[síSûtfu saseNyakatfo|sipedi]], [[síSûtfu|sisutfu]], [[siSwati|siswati]], [[síTsonga|sithonga]], [[síTjwána|sitswana]], [[síVenda|sivenda]], [[síZulu|sizulu]].
* Mengameli: [[Cyril Ramaphosa]].
* 1.219.912 Km<sup>2</sup>.
* Linani leBantfu: 44,819,278 (2001).
* 36 bantfu/km<sup>2</sup>.
* PIB: 606.407.000.000 USD ([[2006]]).
* [[Rand|EmaRandi]] (ZAR).
* Likhodi Le-inthanethi: ".za".
== Tifundza nemadolobha lamakhulu ==
* Gauteng: [[ÉPitóli|Pretoria]] / [[Pitoli|ÉPitóli]].
* Mpumalanga: [[Mbombela]]
* KwaZulu Natal / [[Kazulu]]: [[Durban]] / [[Litheku]].
* Free State / [[Fuleyistata]]: [[Bloemfontein]].
* Eastern Cape:[[Port Elizabeth]].
* Western Cape: [[Cape Town]] / [[Likapa]].
* Northern Cape: [[Kimberley]].
* Limpopo: [[Polokwane]].
* North West: [[Upington]].
== Tilwimi letisemtsetfweni ==
Tilishumi nakunye. Tilwimi letigunyatwe ngumtsetfo taseRiphabhulikhi [[síNdebele|siNdebele]], [[síBhûnu|siBhunu]], [[síChoza|siChosa]], [[síNgísi|siNgisi]], [[síSûtfu|Sisutfu]], [[síSûtfu saseNyakatfo|siPedi]], [[siSwati]], [[síTsonga|siXhonga]], [[síTjwána|siTswana]], [[síVenda|siVenda]] kanye [[síZulu|nesiZulu]].
=== Ligama leRiphublikhi ngetilwimi letisemtsetfweni ===
* [[SiBhunu]]: ''Republiek van Suid-Afrika''.
* [[SiXhosa]]: ''IRiphabliki yaseMzantsi Afrika''.
* [[SiNdebele]]: ''IRiphabliki yeSewula Afrika''.
* [[SiNgísi]]: ''Republic of South Africa''.
* [[SiSutfu]]: ''Rephaboliki ya Afrika Borwa''.
* [[SiPedi]]: ''Rephaboliki ya Afrika-Borwa''.
* [[SiSwati]]: ''IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika''.
* [[SíTswana]]: ''Rephaboliki ya Aforika Borwa''.
* [[SíTsonga|SíXsonga]]: ''Riphabliki ra Afrika Dzonga''.
* [[SiVenda]]: ''Riphabuḽiki ya Afurika Tshipembe''.
* [[SiZulu]]: ''IRiphabliki yaseNingizimu Afrika''.
== Kúfúna ==
* {{Commons|Category:South_Africa|Commons: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika}}.
== Kúbópha ==
* [http://www.gov.za IRiphabhulikhi iwebhusayithi (síNgísi)].
* [https://web.archive.org/web/20200621164208/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sf.html CIA: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika (síNgísi)],
* [http://www.concourt.gov.za/text/constitution/text/preambles/swati.html Preambles of Constitution (IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika): siSwati].
* [http://www.concourt.gov.za/site/theconstitution/Swati.pdf The Constitution (IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika): siSwati].
== Tinkomba==
<references/>
[[Category:Í-Afríka|Iriphabhulikhi yeningizimu afrika]]
[[Category:IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika| ]]
7eudh03tw7qqw8ldch6i247wic2kho3
43089
43088
2026-09-26T10:49:53Z
Lethhlokgonolo
10609
/* */
43089
wikitext
text/x-wiki
{{geo
|coat = Coat of arms of South Africa (heraldic).svg}}
'''IRiphabhulikhi yaseNingizimu Afrika''' ('''INingizimu Afrika'''), live lelitfolaka entansi neningizimu kwesichingikati se [[Afrika]].<ref>http://www.southafrica.net/za/en/landing/visitor-home</ref> Lelive linelugu lelilinganiselwa kumakhilomitha langu 2798 kantsi lolugu litfolaka emkhatsini we[[lwandle lwase Atlantiki]] nelwandle lwaseNdiya.kantsi enyakatfo nalelilive kutfolakala bomakhwelwane labafana nemave lanjengabo [[INamibiya]], [[ÉButjwána]] ne [[IZimbabhwe|IZimbabwe]]; kutsi empumalanga kutfolakale i [[Mozambiki]] kanye ne [[Swatini]]; phakatsi kweNingizimu Afrika kutfolaka [[ÉLusûtfu]].<ref>http://www.sahistory.org.za/</ref> iNingizimu Afrika i live lelibalelwa emashumini lamabili nesine ngebunyenti bebantfu lebacuketse emhlabeni wonke kantsi inebantfu labalinganiselwa etigidzini letingu [[Demographics of South Africa| linani lebantfu lelitigidzi letingu 53]], ngekwebukhulu bemhlaba ilinganiselwa emashumini lamabili nesihlanu nayilinganiswa nalamanye emave emhlaba.<ref>http://www.gov.za/</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://beta2.statssa.gov.za/ |access-date=2014-05-12 |archive-date=2014-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140529095222/http://beta2.statssa.gov.za/ |dead-url=yes }}</ref>
==Bantfu ngekwehlukana kwabo==
*79.2 [[Bantfu labamnyama]]
*8.9% Emakhaladi
*8.9% Belungu
*2.5% Emandiya
*0.5% labanye
[[File:South Africa municipalities by language 2001.png|thumb|250px|Tilwimi letisemtsetfweni.]]
== IRiphabhulikhi ==
* ''!ke e: ǀxarra ǁke''.
* Lihubo lesive: ''[[Nkosi Sikelel' iAfrika]]'' ([[síChoza|siChoza]]). [[File:South Africa National Anthem.ogg]]
* Inhlokodolôbha: [[ÉPitóli|iPitoli]].
* Lina leBantfu EPitóli: 2,893,251 ([[2001]]).
* 33°55′ S 18°27′ E.
* Emave labomakhelwane: [[é-Lusûtfu|iLusutfu]], [[é-Mozambike|iMozambikhi]], [[Umbuso weSwatini]], [[iZimbabhwe]], [[iNamibiya]] ne [[ÉButjwána|Butswana]].
* Tifundza tiyimfica: [[Mpumalanga]], [[Gauteng]], [[KwaZulu Natal]], [[Eastern Cape]], [[Western Cape]], [[Limpopo]], [[Northern Cape]], [[North West]], [[Free State]].
* Tilwimi letisemtsetfweni tilishumi nakunye: [[síBhûnu|sibhunu]], [[síChoza|sichoza]], [[síNdebele|sindebele]], [[síNgísi|singisi]], [[síSûtfu saseNyakatfo|sipedi]], [[síSûtfu|sisutfu]], [[siSwati|siswati]], [[síTsonga|sithonga]], [[síTjwána|sitswana]], [[síVenda|sivenda]], [[síZulu|sizulu]].
* Mengameli: [[Cyril Ramaphosa]].
* 1.219.912 Km<sup>2</sup>.
* Linani leBantfu: 44,819,278 (2001).
* 36 bantfu/km<sup>2</sup>.
* PIB: 606.407.000.000 USD ([[2006]]).
* [[Rand|EmaRandi]] (ZAR).
* Likhodi Le-inthanethi: ".za".
== Tifundza nemadolobha lamakhulu ==
* Gauteng: [[ÉPitóli|Pretoria]] / [[Pitoli|ÉPitóli]].
* Mpumalanga: [[Mbombela]]
* KwaZulu Natal / [[Kazulu]]: [[Durban]] / [[Litheku]].
* Free State / [[Fuleyistata]]: [[Bloemfontein]].
* Eastern Cape:[[Port Elizabeth]].
* Western Cape: [[Cape Town]] / [[Likapa]].
* Northern Cape: [[Kimberley]].
* Limpopo: [[Polokwane]].
* North West: [[Upington]].
== Tilwimi letisemtsetfweni ==
Tilishumi nakunye. Tilwimi letigunyatwe ngumtsetfo taseRiphabhulikhi [[síNdebele|siNdebele]], [[síBhûnu|siBhunu]], [[síChoza|siChosa]], [[síNgísi|siNgisi]], [[síSûtfu|Sisutfu]], [[síSûtfu saseNyakatfo|siPedi]], [[siSwati]], [[síTsonga|siXhonga]], [[síTjwána|siTswana]], [[síVenda|siVenda]] kanye [[síZulu|nesiZulu]].
=== Ligama leRiphublikhi ngetilwimi letisemtsetfweni ===
* [[SiBhunu]]: ''Republiek van Suid-Afrika''.
* [[SiXhosa]]: ''IRiphabliki yaseMzantsi Afrika''.
* [[SiNdebele]]: ''IRiphabliki yeSewula Afrika''.
* [[SiNgísi]]: ''Republic of South Africa''.
* [[SiSutfu]]: ''Rephaboliki ya Afrika Borwa''.
* [[SiPedi]]: ''Rephaboliki ya Afrika-Borwa''.
* [[SiSwati]]: ''IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika''.
* [[SíTswana]]: ''Rephaboliki ya Aforika Borwa''.
* [[SíTsonga|SíXsonga]]: ''Riphabliki ra Afrika Dzonga''.
* [[SiVenda]]: ''Riphabuḽiki ya Afurika Tshipembe''.
* [[SiZulu]]: ''IRiphabliki yaseNingizimu Afrika''.
== Kúfúna ==
* {{Commons|Category:South_Africa|Commons: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika}}.
== Kúbópha ==
* [http://www.gov.za IRiphabhulikhi iwebhusayithi (síNgísi)].
* [https://web.archive.org/web/20200621164208/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sf.html CIA: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika (síNgísi)],
* [http://www.concourt.gov.za/text/constitution/text/preambles/swati.html Preambles of Constitution (IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika): siSwati].
* [http://www.concourt.gov.za/site/theconstitution/Swati.pdf The Constitution (IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika): siSwati].
== Tinkomba==
<references/>
[[Category:Í-Afríka|Iriphabhulikhi yeningizimu afrika]]
[[Category:IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika| ]]
7lj3bi9td74sd38t5b5ctn3g9u8z3y7
43093
43089
2026-09-26T10:58:58Z
Slippery slope302
8822
added a link
43093
wikitext
text/x-wiki
{{geo
|coat = Coat of arms of South Africa (heraldic).svg}}
'''IRiphabhulikhi yaseNingizimu Afrika''' ('''INingizimu Afrika'''), live lelitfolaka entansi neningizimu kwesichingikati se [[Afrika]].<ref>http://www.southafrica.net/za/en/landing/visitor-home</ref> Lelive linelugu lelilinganiselwa kumakhilomitha langu 2798 kantsi lolugu litfolaka emkhatsini we[[lwandle lwase Atlantiki]] nelwandle lwaseNdiya.kantsi enyakatfo nalelilive kutfolakala bomakhwelwane labafana nemave lanjengabo [[INamibiya]], [[ÉButjwána]] ne [[IZimbabhwe|IZimbabwe]]; kutsi empumalanga kutfolakale i [[Mozambiki]] kanye ne [[Swatini]]; phakatsi kweNingizimu Afrika kutfolaka [[ÉLusûtfu]].<ref>http://www.sahistory.org.za/</ref> iNingizimu Afrika i live lelibalelwa emashumini lamabili nesine ngebunyenti bebantfu lebacuketse emhlabeni wonke kantsi inebantfu labalinganiselwa etigidzini letingu [[Demographics of South Africa| linani lebantfu lelitigidzi letingu 53]], ngekwebukhulu bemhlaba ilinganiselwa emashumini lamabili nesihlanu nayilinganiswa nalamanye emave emhlaba.<ref>http://www.gov.za/</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://beta2.statssa.gov.za/ |access-date=2014-05-12 |archive-date=2014-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140529095222/http://beta2.statssa.gov.za/ |dead-url=yes }}</ref>
==Bantfu ngekwehlukana kwabo==
*79.2 [[Bantfu labamnyama]]
*8.9% Emakhaladi
*8.9% Belungu
*2.5% Emandiya
*0.5% labanye
[[File:South Africa municipalities by language 2001.png|thumb|250px|Tilwimi letisemtsetfweni.]]
== IRiphabhulikhi ==
* ''!ke e: ǀxarra ǁke''.
* Lihubo lesive: ''[[Nkosi Sikelel' iAfrika]]'' ([[síChoza|siChoza]]). [[File:South Africa National Anthem.ogg]]
* Inhlokodolôbha: [[ÉPitóli|iPitoli]].
* Lina leBantfu EPitóli: 2,893,251 ([[2001]]).
* 33°55′ S 18°27′ E.
* Emave labomakhelwane: [[é-Lusûtfu|iLusutfu]], [[é-Mozambike|iMozambikhi]], [[Umbuso weSwatini]], [[iZimbabhwe]], [[iNamibiya]] ne [[ÉButjwána|Butswana]].
* Tifundza tiyimfica: [[Mpumalanga]], [[Gauteng]], [[KwaZulu Natal]], [[Eastern Cape]], [[Western Cape]], [[Limpopo]], [[Northern Cape]], [[North West]], [[Free State]].
* Tilwimi letisemtsetfweni tilishumi nakunye: [[síBhûnu|sibhunu]], [[síChoza|sichoza]], [[síNdebele|sindebele]], [[síNgísi|singisi]], [[síSûtfu saseNyakatfo|sipedi]], [[síSûtfu|sisutfu]], [[siSwati|siswati]], [[síTsonga|sithonga]], [[síTjwána|sitswana]], [[síVenda|sivenda]], [[síZulu|sizulu]].
* [[Mengameli]]: [[Cyril Ramaphosa]].
* 1.219.912 Km<sup>2</sup>.
* Linani leBantfu: 44,819,278 (2001).
* 36 bantfu/km<sup>2</sup>.
* PIB: 606.407.000.000 USD ([[2006]]).
* [[Rand|EmaRandi]] (ZAR).
* Likhodi Le-inthanethi: ".za".
== Tifundza nemadolobha lamakhulu ==
* Gauteng: [[ÉPitóli|Pretoria]] / [[Pitoli|ÉPitóli]].
* Mpumalanga: [[Mbombela]]
* KwaZulu Natal / [[Kazulu]]: [[Durban]] / [[Litheku]].
* Free State / [[Fuleyistata]]: [[Bloemfontein]].
* Eastern Cape:[[Port Elizabeth]].
* Western Cape: [[Cape Town]] / [[Likapa]].
* Northern Cape: [[Kimberley]].
* Limpopo: [[Polokwane]].
* North West: [[Upington]].
== Tilwimi letisemtsetfweni ==
Tilishumi nakunye. Tilwimi letigunyatwe ngumtsetfo taseRiphabhulikhi [[síNdebele|siNdebele]], [[síBhûnu|siBhunu]], [[síChoza|siChosa]], [[síNgísi|siNgisi]], [[síSûtfu|Sisutfu]], [[síSûtfu saseNyakatfo|siPedi]], [[siSwati]], [[síTsonga|siXhonga]], [[síTjwána|siTswana]], [[síVenda|siVenda]] kanye [[síZulu|nesiZulu]].
=== Ligama leRiphublikhi ngetilwimi letisemtsetfweni ===
* [[SiBhunu]]: ''Republiek van Suid-Afrika''.
* [[SiXhosa]]: ''IRiphabliki yaseMzantsi Afrika''.
* [[SiNdebele]]: ''IRiphabliki yeSewula Afrika''.
* [[SiNgísi]]: ''Republic of South Africa''.
* [[SiSutfu]]: ''Rephaboliki ya Afrika Borwa''.
* [[SiPedi]]: ''Rephaboliki ya Afrika-Borwa''.
* [[SiSwati]]: ''IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika''.
* [[SíTswana]]: ''Rephaboliki ya Aforika Borwa''.
* [[SíTsonga|SíXsonga]]: ''Riphabliki ra Afrika Dzonga''.
* [[SiVenda]]: ''Riphabuḽiki ya Afurika Tshipembe''.
* [[SiZulu]]: ''IRiphabliki yaseNingizimu Afrika''.
== Kúfúna ==
* {{Commons|Category:South_Africa|Commons: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika}}.
== Kúbópha ==
* [http://www.gov.za IRiphabhulikhi iwebhusayithi (síNgísi)].
* [https://web.archive.org/web/20200621164208/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sf.html CIA: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika (síNgísi)],
* [http://www.concourt.gov.za/text/constitution/text/preambles/swati.html Preambles of Constitution (IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika): siSwati].
* [http://www.concourt.gov.za/site/theconstitution/Swati.pdf The Constitution (IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika): siSwati].
== Tinkomba==
<references/>
[[Category:Í-Afríka|Iriphabhulikhi yeningizimu afrika]]
[[Category:IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika| ]]
ddhty234hh1wm9gmmhrwnfiog26ipc5
43098
43093
2026-09-26T11:06:59Z
Sundelick nkosi
10612
/* Bantfu ngekwehlukana kwabo */ added a link
43098
wikitext
text/x-wiki
{{geo
|coat = Coat of arms of South Africa (heraldic).svg}}
'''IRiphabhulikhi yaseNingizimu Afrika''' ('''INingizimu Afrika'''), live lelitfolaka entansi neningizimu kwesichingikati se [[Afrika]].<ref>http://www.southafrica.net/za/en/landing/visitor-home</ref> Lelive linelugu lelilinganiselwa kumakhilomitha langu 2798 kantsi lolugu litfolaka emkhatsini we[[lwandle lwase Atlantiki]] nelwandle lwaseNdiya.kantsi enyakatfo nalelilive kutfolakala bomakhwelwane labafana nemave lanjengabo [[INamibiya]], [[ÉButjwána]] ne [[IZimbabhwe|IZimbabwe]]; kutsi empumalanga kutfolakale i [[Mozambiki]] kanye ne [[Swatini]]; phakatsi kweNingizimu Afrika kutfolaka [[ÉLusûtfu]].<ref>http://www.sahistory.org.za/</ref> iNingizimu Afrika i live lelibalelwa emashumini lamabili nesine ngebunyenti bebantfu lebacuketse emhlabeni wonke kantsi inebantfu labalinganiselwa etigidzini letingu [[Demographics of South Africa| linani lebantfu lelitigidzi letingu 53]], ngekwebukhulu bemhlaba ilinganiselwa emashumini lamabili nesihlanu nayilinganiswa nalamanye emave emhlaba.<ref>http://www.gov.za/</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://beta2.statssa.gov.za/ |access-date=2014-05-12 |archive-date=2014-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140529095222/http://beta2.statssa.gov.za/ |dead-url=yes }}</ref>
==Bantfu ngekwehlukana kwabo==
*79.2 [[Bantfu labamnyama]]
*8.9% [[Emakhaladi]]
*8.9% Belungu
*2.5% Emandiya
*0.5% labanye
[[File:South Africa municipalities by language 2001.png|thumb|250px|Tilwimi letisemtsetfweni.]]
== IRiphabhulikhi ==
* ''!ke e: ǀxarra ǁke''.
* Lihubo lesive: ''[[Nkosi Sikelel' iAfrika]]'' ([[síChoza|siChoza]]). [[File:South Africa National Anthem.ogg]]
* Inhlokodolôbha: [[ÉPitóli|iPitoli]].
* Lina leBantfu EPitóli: 2,893,251 ([[2001]]).
* 33°55′ S 18°27′ E.
* Emave labomakhelwane: [[é-Lusûtfu|iLusutfu]], [[é-Mozambike|iMozambikhi]], [[Umbuso weSwatini]], [[iZimbabhwe]], [[iNamibiya]] ne [[ÉButjwána|Butswana]].
* Tifundza tiyimfica: [[Mpumalanga]], [[Gauteng]], [[KwaZulu Natal]], [[Eastern Cape]], [[Western Cape]], [[Limpopo]], [[Northern Cape]], [[North West]], [[Free State]].
* Tilwimi letisemtsetfweni tilishumi nakunye: [[síBhûnu|sibhunu]], [[síChoza|sichoza]], [[síNdebele|sindebele]], [[síNgísi|singisi]], [[síSûtfu saseNyakatfo|sipedi]], [[síSûtfu|sisutfu]], [[siSwati|siswati]], [[síTsonga|sithonga]], [[síTjwána|sitswana]], [[síVenda|sivenda]], [[síZulu|sizulu]].
* [[Mengameli]]: [[Cyril Ramaphosa]].
* 1.219.912 Km<sup>2</sup>.
* Linani leBantfu: 44,819,278 (2001).
* 36 bantfu/km<sup>2</sup>.
* PIB: 606.407.000.000 USD ([[2006]]).
* [[Rand|EmaRandi]] (ZAR).
* Likhodi Le-inthanethi: ".za".
== Tifundza nemadolobha lamakhulu ==
* Gauteng: [[ÉPitóli|Pretoria]] / [[Pitoli|ÉPitóli]].
* Mpumalanga: [[Mbombela]]
* KwaZulu Natal / [[Kazulu]]: [[Durban]] / [[Litheku]].
* Free State / [[Fuleyistata]]: [[Bloemfontein]].
* Eastern Cape:[[Port Elizabeth]].
* Western Cape: [[Cape Town]] / [[Likapa]].
* Northern Cape: [[Kimberley]].
* Limpopo: [[Polokwane]].
* North West: [[Upington]].
== Tilwimi letisemtsetfweni ==
Tilishumi nakunye. Tilwimi letigunyatwe ngumtsetfo taseRiphabhulikhi [[síNdebele|siNdebele]], [[síBhûnu|siBhunu]], [[síChoza|siChosa]], [[síNgísi|siNgisi]], [[síSûtfu|Sisutfu]], [[síSûtfu saseNyakatfo|siPedi]], [[siSwati]], [[síTsonga|siXhonga]], [[síTjwána|siTswana]], [[síVenda|siVenda]] kanye [[síZulu|nesiZulu]].
=== Ligama leRiphublikhi ngetilwimi letisemtsetfweni ===
* [[SiBhunu]]: ''Republiek van Suid-Afrika''.
* [[SiXhosa]]: ''IRiphabliki yaseMzantsi Afrika''.
* [[SiNdebele]]: ''IRiphabliki yeSewula Afrika''.
* [[SiNgísi]]: ''Republic of South Africa''.
* [[SiSutfu]]: ''Rephaboliki ya Afrika Borwa''.
* [[SiPedi]]: ''Rephaboliki ya Afrika-Borwa''.
* [[SiSwati]]: ''IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika''.
* [[SíTswana]]: ''Rephaboliki ya Aforika Borwa''.
* [[SíTsonga|SíXsonga]]: ''Riphabliki ra Afrika Dzonga''.
* [[SiVenda]]: ''Riphabuḽiki ya Afurika Tshipembe''.
* [[SiZulu]]: ''IRiphabliki yaseNingizimu Afrika''.
== Kúfúna ==
* {{Commons|Category:South_Africa|Commons: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika}}.
== Kúbópha ==
* [http://www.gov.za IRiphabhulikhi iwebhusayithi (síNgísi)].
* [https://web.archive.org/web/20200621164208/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sf.html CIA: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika (síNgísi)],
* [http://www.concourt.gov.za/text/constitution/text/preambles/swati.html Preambles of Constitution (IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika): siSwati].
* [http://www.concourt.gov.za/site/theconstitution/Swati.pdf The Constitution (IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika): siSwati].
== Tinkomba==
<references/>
[[Category:Í-Afríka|Iriphabhulikhi yeningizimu afrika]]
[[Category:IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika| ]]
5bq2a6u07b8xhcnzxcs61azs2b7kxfv
43100
43098
2026-09-26T11:08:26Z
Neellymababy756
10598
Added a link
43100
wikitext
text/x-wiki
{{geo
|coat = Coat of arms of South Africa (heraldic).svg}}
'''IRiphabhulikhi yaseNingizimu Afrika''' ('''INingizimu Afrika'''), live lelitfolaka entansi neningizimu kwesichingikati se [[Afrika]].<ref>http://www.southafrica.net/za/en/landing/visitor-home</ref> Lelive linelugu lelilinganiselwa kumakhilomitha langu 2798 kantsi lolugu litfolaka emkhatsini we[[lwandle lwase Atlantiki]] nelwandle lwaseNdiya.kantsi enyakatfo nalelilive kutfolakala bomakhwelwane labafana nemave lanjengabo [[INamibiya]], [[ÉButjwána]] ne [[IZimbabhwe|IZimbabwe]]; kutsi empumalanga kutfolakale i [[Mozambiki]] kanye ne [[Swatini]]; phakatsi kweNingizimu Afrika kutfolaka [[ÉLusûtfu]].<ref>http://www.sahistory.org.za/</ref> iNingizimu Afrika i live lelibalelwa emashumini lamabili nesine ngebunyenti bebantfu lebacuketse emhlabeni wonke kantsi inebantfu labalinganiselwa etigidzini letingu [[Demographics of South Africa| linani lebantfu lelitigidzi letingu 53]], ngekwebukhulu bemhlaba ilinganiselwa emashumini lamabili nesihlanu nayilinganiswa nalamanye emave emhlaba.<ref>http://www.gov.za/</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://beta2.statssa.gov.za/ |access-date=2014-05-12 |archive-date=2014-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140529095222/http://beta2.statssa.gov.za/ |dead-url=yes }}</ref>
==Bantfu ngekwehlukana kwabo==
*79.2 [[Bantfu labamnyama]]
*8.9% [[Emakhaladi]]
*8.9% Belungu
*2.5% Emandiya
*0.5% labanye
[[File:South Africa municipalities by language 2001.png|thumb|250px|Tilwimi letisemtsetfweni.]]
== IRiphabhulikhi ==
* ''!ke e: ǀxarra ǁke''.
* Lihubo lesive: ''[[Nkosi Sikelel' iAfrika]]'' ([[síChoza|siChoza]]). [[File:South Africa National Anthem.ogg]]
* Inhlokodolôbha: [[ÉPitóli|iPitoli]].
* Lina leBantfu EPitóli: 2,893,251 ([[2001]]).
* 33°55′ S 18°27′ E.
* Emave labomakhelwane: [[é-Lusûtfu|iLusutfu]], [[é-Mozambike|iMozambikhi]], [[SWAZILAND|Umbuso weSwatini]], [[iZimbabhwe]], [[iNamibiya]] ne [[ÉButjwána|Butswana]].
* Tifundza tiyimfica: [[Mpumalanga]], [[Gauteng]], [[KwaZulu Natal]], [[Eastern Cape]], [[Western Cape]], [[Limpopo]], [[Northern Cape]], [[North West]], [[Free State]].
* Tilwimi letisemtsetfweni tilishumi nakunye: [[síBhûnu|sibhunu]], [[síChoza|sichoza]], [[síNdebele|sindebele]], [[síNgísi|singisi]], [[síSûtfu saseNyakatfo|sipedi]], [[síSûtfu|sisutfu]], [[siSwati|siswati]], [[síTsonga|sithonga]], [[síTjwána|sitswana]], [[síVenda|sivenda]], [[Zulu language|sizulu]].
* [[Mengameli]]: [[Cyril Ramaphosa]].
* 1.219.912 Km<sup>2</sup>.
* Linani leBantfu: 44,819,278 (2001).
* 36 bantfu/km<sup>2</sup>.
* PIB: 606.407.000.000 USD ([[2006]]).
* [[Rand|EmaRandi]] (ZAR).
* Likhodi Le-inthanethi: ".za".
== Tifundza nemadolobha lamakhulu ==
* Gauteng: [[ÉPitóli|Pretoria]] / [[Pitoli|ÉPitóli]].
* Mpumalanga: [[Mbombela]]
* KwaZulu Natal / [[Kazulu]]: [[Durban]] / [[Litheku]].
* Free State / [[Fuleyistata]]: [[Bloemfontein]].
* Eastern Cape:[[Port Elizabeth]].
* Western Cape: [[Cape Town]] / [[Likapa]].
* Northern Cape: [[Kimberley]].
* Limpopo: [[Polokwane]].
* North West: [[Upington]].
== Tilwimi letisemtsetfweni ==
Tilishumi nakunye. Tilwimi letigunyatwe ngumtsetfo taseRiphabhulikhi [[síNdebele|siNdebele]], [[síBhûnu|siBhunu]], [[síChoza|siChosa]], [[síNgísi|siNgisi]], [[síSûtfu|Sisutfu]], [[síSûtfu saseNyakatfo|siPedi]], [[siSwati]], [[síTsonga|siXhonga]], [[síTjwána|siTswana]], [[síVenda|siVenda]] kanye [[síZulu|nesiZulu]].
=== Ligama leRiphublikhi ngetilwimi letisemtsetfweni ===
* [[SiBhunu]]: ''Republiek van Suid-Afrika''.
* [[SiXhosa]]: ''IRiphabliki yaseMzantsi Afrika''.
* [[SiNdebele]]: ''IRiphabliki yeSewula Afrika''.
* [[SiNgísi]]: ''Republic of South Africa''.
* [[SiSutfu]]: ''Rephaboliki ya Afrika Borwa''.
* [[SiPedi]]: ''Rephaboliki ya Afrika-Borwa''.
* [[SiSwati]]: ''IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika''.
* [[SíTswana]]: ''Rephaboliki ya Aforika Borwa''.
* [[SíTsonga|SíXsonga]]: ''Riphabliki ra Afrika Dzonga''.
* [[SiVenda]]: ''Riphabuḽiki ya Afurika Tshipembe''.
* [[SiZulu]]: ''IRiphabliki yaseNingizimu Afrika''.
== Kúfúna ==
* {{Commons|Category:South_Africa|Commons: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika}}.
== Kúbópha ==
* [http://www.gov.za IRiphabhulikhi iwebhusayithi (síNgísi)].
* [https://web.archive.org/web/20200621164208/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sf.html CIA: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika (síNgísi)],
* [http://www.concourt.gov.za/text/constitution/text/preambles/swati.html Preambles of Constitution (IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika): siSwati].
* [http://www.concourt.gov.za/site/theconstitution/Swati.pdf The Constitution (IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika): siSwati].
== Tinkomba==
<references/>
[[Category:Í-Afríka|Iriphabhulikhi yeningizimu afrika]]
[[Category:IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika| ]]
lwhe1pfiq28xoc3t0i17jfdnl0w3gi4
43104
43100
2026-09-26T11:09:29Z
LaMdlanyoka
10614
/* Bantfu ngekwehlukana kwabo */ added a link
43104
wikitext
text/x-wiki
{{geo
|coat = Coat of arms of South Africa (heraldic).svg}}
'''IRiphabhulikhi yaseNingizimu Afrika''' ('''INingizimu Afrika'''), live lelitfolaka entansi neningizimu kwesichingikati se [[Afrika]].<ref>http://www.southafrica.net/za/en/landing/visitor-home</ref> Lelive linelugu lelilinganiselwa kumakhilomitha langu 2798 kantsi lolugu litfolaka emkhatsini we[[lwandle lwase Atlantiki]] nelwandle lwaseNdiya.kantsi enyakatfo nalelilive kutfolakala bomakhwelwane labafana nemave lanjengabo [[INamibiya]], [[ÉButjwána]] ne [[IZimbabhwe|IZimbabwe]]; kutsi empumalanga kutfolakale i [[Mozambiki]] kanye ne [[Swatini]]; phakatsi kweNingizimu Afrika kutfolaka [[ÉLusûtfu]].<ref>http://www.sahistory.org.za/</ref> iNingizimu Afrika i live lelibalelwa emashumini lamabili nesine ngebunyenti bebantfu lebacuketse emhlabeni wonke kantsi inebantfu labalinganiselwa etigidzini letingu [[Demographics of South Africa| linani lebantfu lelitigidzi letingu 53]], ngekwebukhulu bemhlaba ilinganiselwa emashumini lamabili nesihlanu nayilinganiswa nalamanye emave emhlaba.<ref>http://www.gov.za/</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://beta2.statssa.gov.za/ |access-date=2014-05-12 |archive-date=2014-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140529095222/http://beta2.statssa.gov.za/ |dead-url=yes }}</ref>
==Bantfu ngekwehlukana kwabo==
*79.2 [[Bantfu labamnyama]]
*8.9% [[Emakhaladi]]
*8.9% Belungu
*2.5% [[Emandiya]]
*0.5% labanye
[[File:South Africa municipalities by language 2001.png|thumb|250px|Tilwimi letisemtsetfweni.]]
== IRiphabhulikhi ==
* ''!ke e: ǀxarra ǁke''.
* Lihubo lesive: ''[[Nkosi Sikelel' iAfrika]]'' ([[síChoza|siChoza]]). [[File:South Africa National Anthem.ogg]]
* Inhlokodolôbha: [[ÉPitóli|iPitoli]].
* Lina leBantfu EPitóli: 2,893,251 ([[2001]]).
* 33°55′ S 18°27′ E.
* Emave labomakhelwane: [[é-Lusûtfu|iLusutfu]], [[é-Mozambike|iMozambikhi]], [[SWAZILAND|Umbuso weSwatini]], [[iZimbabhwe]], [[iNamibiya]] ne [[ÉButjwána|Butswana]].
* Tifundza tiyimfica: [[Mpumalanga]], [[Gauteng]], [[KwaZulu Natal]], [[Eastern Cape]], [[Western Cape]], [[Limpopo]], [[Northern Cape]], [[North West]], [[Free State]].
* Tilwimi letisemtsetfweni tilishumi nakunye: [[síBhûnu|sibhunu]], [[síChoza|sichoza]], [[síNdebele|sindebele]], [[síNgísi|singisi]], [[síSûtfu saseNyakatfo|sipedi]], [[síSûtfu|sisutfu]], [[siSwati|siswati]], [[síTsonga|sithonga]], [[síTjwána|sitswana]], [[síVenda|sivenda]], [[Zulu language|sizulu]].
* [[Mengameli]]: [[Cyril Ramaphosa]].
* 1.219.912 Km<sup>2</sup>.
* Linani leBantfu: 44,819,278 (2001).
* 36 bantfu/km<sup>2</sup>.
* PIB: 606.407.000.000 USD ([[2006]]).
* [[Rand|EmaRandi]] (ZAR).
* Likhodi Le-inthanethi: ".za".
== Tifundza nemadolobha lamakhulu ==
* Gauteng: [[ÉPitóli|Pretoria]] / [[Pitoli|ÉPitóli]].
* Mpumalanga: [[Mbombela]]
* KwaZulu Natal / [[Kazulu]]: [[Durban]] / [[Litheku]].
* Free State / [[Fuleyistata]]: [[Bloemfontein]].
* Eastern Cape:[[Port Elizabeth]].
* Western Cape: [[Cape Town]] / [[Likapa]].
* Northern Cape: [[Kimberley]].
* Limpopo: [[Polokwane]].
* North West: [[Upington]].
== Tilwimi letisemtsetfweni ==
Tilishumi nakunye. Tilwimi letigunyatwe ngumtsetfo taseRiphabhulikhi [[síNdebele|siNdebele]], [[síBhûnu|siBhunu]], [[síChoza|siChosa]], [[síNgísi|siNgisi]], [[síSûtfu|Sisutfu]], [[síSûtfu saseNyakatfo|siPedi]], [[siSwati]], [[síTsonga|siXhonga]], [[síTjwána|siTswana]], [[síVenda|siVenda]] kanye [[síZulu|nesiZulu]].
=== Ligama leRiphublikhi ngetilwimi letisemtsetfweni ===
* [[SiBhunu]]: ''Republiek van Suid-Afrika''.
* [[SiXhosa]]: ''IRiphabliki yaseMzantsi Afrika''.
* [[SiNdebele]]: ''IRiphabliki yeSewula Afrika''.
* [[SiNgísi]]: ''Republic of South Africa''.
* [[SiSutfu]]: ''Rephaboliki ya Afrika Borwa''.
* [[SiPedi]]: ''Rephaboliki ya Afrika-Borwa''.
* [[SiSwati]]: ''IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika''.
* [[SíTswana]]: ''Rephaboliki ya Aforika Borwa''.
* [[SíTsonga|SíXsonga]]: ''Riphabliki ra Afrika Dzonga''.
* [[SiVenda]]: ''Riphabuḽiki ya Afurika Tshipembe''.
* [[SiZulu]]: ''IRiphabliki yaseNingizimu Afrika''.
== Kúfúna ==
* {{Commons|Category:South_Africa|Commons: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika}}.
== Kúbópha ==
* [http://www.gov.za IRiphabhulikhi iwebhusayithi (síNgísi)].
* [https://web.archive.org/web/20200621164208/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sf.html CIA: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika (síNgísi)],
* [http://www.concourt.gov.za/text/constitution/text/preambles/swati.html Preambles of Constitution (IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika): siSwati].
* [http://www.concourt.gov.za/site/theconstitution/Swati.pdf The Constitution (IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika): siSwati].
== Tinkomba==
<references/>
[[Category:Í-Afríka|Iriphabhulikhi yeningizimu afrika]]
[[Category:IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika| ]]
3ra7998win0d29b0z6z86cbyz08061y
43105
43104
2026-09-26T11:09:54Z
Innocentia Dube
10599
Add link
43105
wikitext
text/x-wiki
{{geo
|coat = Coat of arms of South Africa (heraldic).svg}}
'''IRiphabhulikhi yaseNingizimu Afrika''' ('''INingizimu Afrika'''), live lelitfolaka entansi neningizimu kwesichingikati se [[Afrika]].<ref>http://www.southafrica.net/za/en/landing/visitor-home</ref> Lelive linelugu lelilinganiselwa kumakhilomitha langu 2798 kantsi lolugu litfolaka emkhatsini we[[lwandle lwase Atlantiki]] nelwandle lwaseNdiya.kantsi enyakatfo nalelilive kutfolakala bomakhwelwane labafana nemave lanjengabo [[INamibiya]], [[ÉButjwána|eButswana]] ne [[IZimbabhwe|IZimbabwe]]; kutsi empumalanga kutfolakale i [[Mozambiki]] kanye ne [[Swatini]]; phakatsi kweNingizimu Afrika kutfolaka [[ÉLusûtfu]].<ref>http://www.sahistory.org.za/</ref> iNingizimu Afrika i live lelibalelwa emashumini lamabili nesine ngebunyenti bebantfu lebacuketse emhlabeni wonke kantsi inebantfu labalinganiselwa etigidzini letingu [[Demographics of South Africa| linani lebantfu lelitigidzi letingu 53]], ngekwebukhulu bemhlaba ilinganiselwa emashumini lamabili nesihlanu nayilinganiswa nalamanye emave emhlaba.<ref>http://www.gov.za/</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://beta2.statssa.gov.za/ |access-date=2014-05-12 |archive-date=2014-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140529095222/http://beta2.statssa.gov.za/ |dead-url=yes }}</ref>
==Bantfu ngekwehlukana kwabo==
*79.2 [[Bantfu labamnyama]]
*8.9% [[Emakhaladi]]
*8.9% Belungu
*2.5% [[Emandiya]]
*0.5% labanye
[[File:South Africa municipalities by language 2001.png|thumb|250px|Tilwimi letisemtsetfweni.]]
== IRiphabhulikhi ==
* ''!ke e: ǀxarra ǁke''.
* Lihubo lesive: ''[[Nkosi Sikelel' iAfrika]]'' ([[síChoza|siChoza]]). [[File:South Africa National Anthem.ogg]]
* Inhlokodolôbha: [[ÉPitóli|iPitoli]].
* Lina leBantfu EPitóli: 2,893,251 ([[2001]]).
* 33°55′ S 18°27′ E.
* Emave labomakhelwane: [[é-Lusûtfu|iLusutfu]], [[é-Mozambike|iMozambikhi]], [[SWAZILAND|Umbuso weSwatini]], [[iZimbabhwe]], [[iNamibiya]] ne [[ÉButjwána|Butswana]].
* Tifundza tiyimfica: [[Mpumalanga]], [[Gauteng]], [[KwaZulu Natal]], [[Eastern Cape]], [[Western Cape]], [[Limpopo]], [[Northern Cape]], [[North West]], [[Free State]].
* Tilwimi letisemtsetfweni tilishumi nakunye: [[síBhûnu|sibhunu]], [[síChoza|sichoza]], [[síNdebele|sindebele]], [[síNgísi|singisi]], [[síSûtfu saseNyakatfo|sipedi]], [[síSûtfu|sisutfu]], [[siSwati|siswati]], [[síTsonga|sithonga]], [[síTjwána|sitswana]], [[síVenda|sivenda]], [[Zulu language|sizulu]].
* [[Mengameli]]: [[Cyril Ramaphosa]].
* 1.219.912 Km<sup>2</sup>.
* Linani leBantfu: 44,819,278 (2001).
* 36 bantfu/km<sup>2</sup>.
* PIB: 606.407.000.000 USD ([[2006]]).
* [[Rand|EmaRandi]] (ZAR).
* Likhodi Le-inthanethi: ".za".
== Tifundza nemadolobha lamakhulu ==
* Gauteng: [[ÉPitóli|Pretoria]] / [[Pitoli|ÉPitóli]].
* Mpumalanga: [[Mbombela]]
* KwaZulu Natal / [[Kazulu]]: [[Durban]] / [[Litheku]].
* Free State / [[Fuleyistata]]: [[Bloemfontein]].
* Eastern Cape:[[Port Elizabeth]].
* Western Cape: [[Cape Town]] / [[Likapa]].
* Northern Cape: [[Kimberley]].
* Limpopo: [[Polokwane]].
* North West: [[Upington]].
== Tilwimi letisemtsetfweni ==
Tilishumi nakunye. Tilwimi letigunyatwe ngumtsetfo taseRiphabhulikhi [[síNdebele|siNdebele]], [[síBhûnu|siBhunu]], [[síChoza|siChosa]], [[síNgísi|siNgisi]], [[síSûtfu|Sisutfu]], [[síSûtfu saseNyakatfo|siPedi]], [[siSwati]], [[síTsonga|siXhonga]], [[síTjwána|siTswana]], [[síVenda|siVenda]] kanye [[síZulu|nesiZulu]].
=== Ligama leRiphublikhi ngetilwimi letisemtsetfweni ===
* [[SiBhunu]]: ''Republiek van Suid-Afrika''.
* [[SiXhosa]]: ''IRiphabliki yaseMzantsi Afrika''.
* [[SiNdebele]]: ''IRiphabliki yeSewula Afrika''.
* [[SiNgísi]]: ''Republic of South Africa''.
* [[SiSutfu]]: ''Rephaboliki ya Afrika Borwa''.
* [[SiPedi]]: ''Rephaboliki ya Afrika-Borwa''.
* [[SiSwati]]: ''IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika''.
* [[SíTswana]]: ''Rephaboliki ya Aforika Borwa''.
* [[SíTsonga|SíXsonga]]: ''Riphabliki ra Afrika Dzonga''.
* [[SiVenda]]: ''Riphabuḽiki ya Afurika Tshipembe''.
* [[SiZulu]]: ''IRiphabliki yaseNingizimu Afrika''.
== Kúfúna ==
* {{Commons|Category:South_Africa|Commons: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika}}.
== Kúbópha ==
* [http://www.gov.za IRiphabhulikhi iwebhusayithi (síNgísi)].
* [https://web.archive.org/web/20200621164208/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sf.html CIA: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika (síNgísi)],
* [http://www.concourt.gov.za/text/constitution/text/preambles/swati.html Preambles of Constitution (IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika): siSwati].
* [http://www.concourt.gov.za/site/theconstitution/Swati.pdf The Constitution (IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika): siSwati].
== Tinkomba==
<references/>
[[Category:Í-Afríka|Iriphabhulikhi yeningizimu afrika]]
[[Category:IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika| ]]
f00csez58k6iezn9ulqj4h5e1y4i9io
43106
43105
2026-09-26T11:10:09Z
Emmy C74
10594
/* Tilwimi letisemtsetfweni */
43106
wikitext
text/x-wiki
{{geo
|coat = Coat of arms of South Africa (heraldic).svg}}
'''IRiphabhulikhi yaseNingizimu Afrika''' ('''INingizimu Afrika'''), live lelitfolaka entansi neningizimu kwesichingikati se [[Afrika]].<ref>http://www.southafrica.net/za/en/landing/visitor-home</ref> Lelive linelugu lelilinganiselwa kumakhilomitha langu 2798 kantsi lolugu litfolaka emkhatsini we[[lwandle lwase Atlantiki]] nelwandle lwaseNdiya.kantsi enyakatfo nalelilive kutfolakala bomakhwelwane labafana nemave lanjengabo [[INamibiya]], [[ÉButjwána|eButswana]] ne [[IZimbabhwe|IZimbabwe]]; kutsi empumalanga kutfolakale i [[Mozambiki]] kanye ne [[Swatini]]; phakatsi kweNingizimu Afrika kutfolaka [[ÉLusûtfu]].<ref>http://www.sahistory.org.za/</ref> iNingizimu Afrika i live lelibalelwa emashumini lamabili nesine ngebunyenti bebantfu lebacuketse emhlabeni wonke kantsi inebantfu labalinganiselwa etigidzini letingu [[Demographics of South Africa| linani lebantfu lelitigidzi letingu 53]], ngekwebukhulu bemhlaba ilinganiselwa emashumini lamabili nesihlanu nayilinganiswa nalamanye emave emhlaba.<ref>http://www.gov.za/</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://beta2.statssa.gov.za/ |access-date=2014-05-12 |archive-date=2014-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140529095222/http://beta2.statssa.gov.za/ |dead-url=yes }}</ref>
==Bantfu ngekwehlukana kwabo==
*79.2 [[Bantfu labamnyama]]
*8.9% [[Emakhaladi]]
*8.9% Belungu
*2.5% [[Emandiya]]
*0.5% labanye
[[File:South Africa municipalities by language 2001.png|thumb|250px|Tilwimi letisemtsetfweni.]]
== IRiphabhulikhi ==
* ''!ke e: ǀxarra ǁke''.
* Lihubo lesive: ''[[Nkosi Sikelel' iAfrika]]'' ([[síChoza|siChoza]]). [[File:South Africa National Anthem.ogg]]
* Inhlokodolôbha: [[ÉPitóli|iPitoli]].
* Lina leBantfu EPitóli: 2,893,251 ([[2001]]).
* 33°55′ S 18°27′ E.
* Emave labomakhelwane: [[é-Lusûtfu|iLusutfu]], [[é-Mozambike|iMozambikhi]], [[SWAZILAND|Umbuso weSwatini]], [[iZimbabhwe]], [[iNamibiya]] ne [[ÉButjwána|Butswana]].
* Tifundza tiyimfica: [[Mpumalanga]], [[Gauteng]], [[KwaZulu Natal]], [[Eastern Cape]], [[Western Cape]], [[Limpopo]], [[Northern Cape]], [[North West]], [[Free State]].
* Tilwimi letisemtsetfweni tilishumi nakunye: [[síBhûnu|sibhunu]], [[síChoza|sichoza]], [[síNdebele|sindebele]], [[síNgísi|singisi]], [[síSûtfu saseNyakatfo|sipedi]], [[síSûtfu|sisutfu]], [[siSwati|siswati]], [[síTsonga|sithonga]], [[síTjwána|sitswana]], [[síVenda|sivenda]], [[Zulu language|sizulu]].
* [[Mengameli]]: [[Cyril Ramaphosa]].
* 1.219.912 Km<sup>2</sup>.
* Linani leBantfu: 44,819,278 (2001).
* 36 bantfu/km<sup>2</sup>.
* PIB: 606.407.000.000 USD ([[2006]]).
* [[Rand|EmaRandi]] (ZAR).
* Likhodi Le-inthanethi: ".za".
== Tifundza nemadolobha lamakhulu ==
* Gauteng: [[ÉPitóli|Pretoria]] / [[Pitoli|ÉPitóli]].
* Mpumalanga: [[Mbombela]]
* KwaZulu Natal / [[Kazulu]]: [[Durban]] / [[Litheku]].
* Free State / [[Fuleyistata]]: [[Bloemfontein]].
* Eastern Cape:[[Port Elizabeth]].
* Western Cape: [[Cape Town]] / [[Likapa]].
* Northern Cape: [[Kimberley]].
* Limpopo: [[Polokwane]].
* North West: [[Upington]].
== Tilwimi letisemtsetfweni ==
Tilishumi nakunye. Tilwimi letigunyatwe ngumtsetfo taseRiphabhulikhi [[síNdebele|siNdebele]], [[síBhûnu|siBhunu]], [[síChoza|siChosa]], [[síNgísi|siNgisi]], [[síSûtfu|Sisutfu]], [[síSûtfu saseNyakatfo|siPedi]], [[siSwati]], [[síTsonga|siXhonga]], [[síTjwána|siTswana]], [[síVenda|siVenda]] kanye [[síZulu|nesiZulu]].
=== Ligama leRiphublikhi ngetilwimi letisemtsetfweni ===
* [[SiBhunu]]: ''Republiek van Suid-Afrika''.
* [[SiXhosa]]: ''IRiphabliki yaseMzantsi Afrika''.
* [[Ndebele language|SiNdebele]]: ''IRiphabliki yeSewula Afrika''.
* [[SiNgísi]]: ''Republic of South Africa''.
* [[SiSutfu]]: ''Rephaboliki ya Afrika Borwa''.
* [[SiPedi]]: ''Rephaboliki ya Afrika-Borwa''.
* [[SiSwati]]: ''IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika''.
* [[SíTswana]]: ''Rephaboliki ya Aforika Borwa''.
* [[SíTsonga|SíXsonga]]: ''Riphabliki ra Afrika Dzonga''.
* [[SiVenda]]: ''Riphabuḽiki ya Afurika Tshipembe''.
* [[SiZulu]]: ''IRiphabliki yaseNingizimu Afrika''.
== Kúfúna ==
* {{Commons|Category:South_Africa|Commons: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika}}.
== Kúbópha ==
* [http://www.gov.za IRiphabhulikhi iwebhusayithi (síNgísi)].
* [https://web.archive.org/web/20200621164208/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sf.html CIA: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika (síNgísi)],
* [http://www.concourt.gov.za/text/constitution/text/preambles/swati.html Preambles of Constitution (IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika): siSwati].
* [http://www.concourt.gov.za/site/theconstitution/Swati.pdf The Constitution (IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika): siSwati].
== Tinkomba==
<references/>
[[Category:Í-Afríka|Iriphabhulikhi yeningizimu afrika]]
[[Category:IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika| ]]
6fbkr2tdqu3pvk7miet2labosa2ma7m
43108
43106
2026-09-26T11:12:07Z
Lesego013
10604
/* Bantfu ngekwehlukana kwabo */ add a link
43108
wikitext
text/x-wiki
{{geo
|coat = Coat of arms of South Africa (heraldic).svg}}
'''IRiphabhulikhi yaseNingizimu Afrika''' ('''INingizimu Afrika'''), live lelitfolaka entansi neningizimu kwesichingikati se [[Afrika]].<ref>http://www.southafrica.net/za/en/landing/visitor-home</ref> Lelive linelugu lelilinganiselwa kumakhilomitha langu 2798 kantsi lolugu litfolaka emkhatsini we[[lwandle lwase Atlantiki]] nelwandle lwaseNdiya.kantsi enyakatfo nalelilive kutfolakala bomakhwelwane labafana nemave lanjengabo [[INamibiya]], [[ÉButjwána|eButswana]] ne [[IZimbabhwe|IZimbabwe]]; kutsi empumalanga kutfolakale i [[Mozambiki]] kanye ne [[Swatini]]; phakatsi kweNingizimu Afrika kutfolaka [[ÉLusûtfu]].<ref>http://www.sahistory.org.za/</ref> iNingizimu Afrika i live lelibalelwa emashumini lamabili nesine ngebunyenti bebantfu lebacuketse emhlabeni wonke kantsi inebantfu labalinganiselwa etigidzini letingu [[Demographics of South Africa| linani lebantfu lelitigidzi letingu 53]], ngekwebukhulu bemhlaba ilinganiselwa emashumini lamabili nesihlanu nayilinganiswa nalamanye emave emhlaba.<ref>http://www.gov.za/</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://beta2.statssa.gov.za/ |access-date=2014-05-12 |archive-date=2014-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140529095222/http://beta2.statssa.gov.za/ |dead-url=yes }}</ref>
==Bantfu ngekwehlukana kwabo==
*79.2 [[Bantfu labamnyama]]
*8.9% [[Emakhaladi]]
*8.9% Belungu
*2.5% [[Emandiya]]
*0.5% [[labanye]]
[[File:South Africa municipalities by language 2001.png|thumb|250px|Tilwimi letisemtsetfweni.]]
== IRiphabhulikhi ==
* ''!ke e: ǀxarra ǁke''.
* Lihubo lesive: ''[[Nkosi Sikelel' iAfrika]]'' ([[síChoza|siChoza]]). [[File:South Africa National Anthem.ogg]]
* Inhlokodolôbha: [[ÉPitóli|iPitoli]].
* Lina leBantfu EPitóli: 2,893,251 ([[2001]]).
* 33°55′ S 18°27′ E.
* Emave labomakhelwane: [[é-Lusûtfu|iLusutfu]], [[é-Mozambike|iMozambikhi]], [[SWAZILAND|Umbuso weSwatini]], [[iZimbabhwe]], [[iNamibiya]] ne [[ÉButjwána|Butswana]].
* Tifundza tiyimfica: [[Mpumalanga]], [[Gauteng]], [[KwaZulu Natal]], [[Eastern Cape]], [[Western Cape]], [[Limpopo]], [[Northern Cape]], [[North West]], [[Free State]].
* Tilwimi letisemtsetfweni tilishumi nakunye: [[síBhûnu|sibhunu]], [[síChoza|sichoza]], [[síNdebele|sindebele]], [[síNgísi|singisi]], [[síSûtfu saseNyakatfo|sipedi]], [[síSûtfu|sisutfu]], [[siSwati|siswati]], [[síTsonga|sithonga]], [[síTjwána|sitswana]], [[síVenda|sivenda]], [[Zulu language|sizulu]].
* [[Mengameli]]: [[Cyril Ramaphosa]].
* 1.219.912 Km<sup>2</sup>.
* Linani leBantfu: 44,819,278 (2001).
* 36 bantfu/km<sup>2</sup>.
* PIB: 606.407.000.000 USD ([[2006]]).
* [[Rand|EmaRandi]] (ZAR).
* Likhodi Le-inthanethi: ".za".
== Tifundza nemadolobha lamakhulu ==
* Gauteng: [[ÉPitóli|Pretoria]] / [[Pitoli|ÉPitóli]].
* Mpumalanga: [[Mbombela]]
* KwaZulu Natal / [[Kazulu]]: [[Durban]] / [[Litheku]].
* Free State / [[Fuleyistata]]: [[Bloemfontein]].
* Eastern Cape:[[Port Elizabeth]].
* Western Cape: [[Cape Town]] / [[Likapa]].
* Northern Cape: [[Kimberley]].
* Limpopo: [[Polokwane]].
* North West: [[Upington]].
== Tilwimi letisemtsetfweni ==
Tilishumi nakunye. Tilwimi letigunyatwe ngumtsetfo taseRiphabhulikhi [[síNdebele|siNdebele]], [[síBhûnu|siBhunu]], [[síChoza|siChosa]], [[síNgísi|siNgisi]], [[síSûtfu|Sisutfu]], [[síSûtfu saseNyakatfo|siPedi]], [[siSwati]], [[síTsonga|siXhonga]], [[síTjwána|siTswana]], [[síVenda|siVenda]] kanye [[síZulu|nesiZulu]].
=== Ligama leRiphublikhi ngetilwimi letisemtsetfweni ===
* [[SiBhunu]]: ''Republiek van Suid-Afrika''.
* [[SiXhosa]]: ''IRiphabliki yaseMzantsi Afrika''.
* [[Ndebele language|SiNdebele]]: ''IRiphabliki yeSewula Afrika''.
* [[SiNgísi]]: ''Republic of South Africa''.
* [[SiSutfu]]: ''Rephaboliki ya Afrika Borwa''.
* [[SiPedi]]: ''Rephaboliki ya Afrika-Borwa''.
* [[SiSwati]]: ''IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika''.
* [[SíTswana]]: ''Rephaboliki ya Aforika Borwa''.
* [[SíTsonga|SíXsonga]]: ''Riphabliki ra Afrika Dzonga''.
* [[SiVenda]]: ''Riphabuḽiki ya Afurika Tshipembe''.
* [[SiZulu]]: ''IRiphabliki yaseNingizimu Afrika''.
== Kúfúna ==
* {{Commons|Category:South_Africa|Commons: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika}}.
== Kúbópha ==
* [http://www.gov.za IRiphabhulikhi iwebhusayithi (síNgísi)].
* [https://web.archive.org/web/20200621164208/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sf.html CIA: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika (síNgísi)],
* [http://www.concourt.gov.za/text/constitution/text/preambles/swati.html Preambles of Constitution (IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika): siSwati].
* [http://www.concourt.gov.za/site/theconstitution/Swati.pdf The Constitution (IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika): siSwati].
== Tinkomba==
<references/>
[[Category:Í-Afríka|Iriphabhulikhi yeningizimu afrika]]
[[Category:IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika| ]]
hy41p14wemmhhh7szlqq7678fk52ix3
43109
43108
2026-09-26T11:13:59Z
Donga2008
10610
add a link
43109
wikitext
text/x-wiki
{{geo
|coat = Coat of arms of South Africa (heraldic).svg}}
'''IRiphabhulikhi yaseNingizimu Afrika''' ('''INingizimu Afrika'''), live lelitfolaka entansi neningizimu [[Afrika|kwesichingikati se Afrika.]]<ref>http://www.southafrica.net/za/en/landing/visitor-home</ref> Lelive linelugu lelilinganiselwa kumakhilomitha langu 2798 kantsi lolugu litfolaka emkhatsini we[[lwandle lwase Atlantiki]] nelwandle lwaseNdiya.kantsi enyakatfo nalelilive kutfolakala bomakhwelwane labafana nemave lanjengabo [[INamibiya]], [[ÉButjwána|eButswana]] ne [[IZimbabhwe|IZimbabwe]]; kutsi empumalanga kutfolakale i [[Mozambiki]] kanye ne [[Swatini]]; phakatsi kweNingizimu Afrika kutfolaka [[ÉLusûtfu]].<ref>http://www.sahistory.org.za/</ref> iNingizimu Afrika i live lelibalelwa emashumini lamabili nesine ngebunyenti bebantfu lebacuketse emhlabeni wonke kantsi inebantfu labalinganiselwa etigidzini letingu [[Demographics of South Africa| linani lebantfu lelitigidzi letingu 53]], ngekwebukhulu bemhlaba ilinganiselwa emashumini lamabili nesihlanu nayilinganiswa nalamanye [[Emave emhlaba|emave emhlaba.]]<ref>http://www.gov.za/</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://beta2.statssa.gov.za/ |access-date=2014-05-12 |archive-date=2014-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140529095222/http://beta2.statssa.gov.za/ |dead-url=yes }}</ref>
==Bantfu ngekwehlukana kwabo==
*79.2 [[Bantfu labamnyama]]
*8.9% [[Emakhaladi]]
*8.9% Belungu
*2.5% [[Emandiya]]
*0.5% [[labanye]]
[[File:South Africa municipalities by language 2001.png|thumb|250px|Tilwimi letisemtsetfweni.]]
== IRiphabhulikhi ==
* ''!ke e: ǀxarra ǁke''.
* Lihubo lesive: ''[[Nkosi Sikelel' iAfrika]]'' ([[síChoza|siChoza]]). [[File:South Africa National Anthem.ogg]]
* Inhlokodolôbha: [[ÉPitóli|iPitoli]].
* Lina leBantfu EPitóli: 2,893,251 ([[2001]]).
* 33°55′ S 18°27′ E.
* Emave labomakhelwane: [[é-Lusûtfu|iLusutfu]], [[é-Mozambike|iMozambikhi]], [[SWAZILAND|Umbuso weSwatini]], [[iZimbabhwe]], [[iNamibiya]] ne [[ÉButjwána|Butswana]].
* Tifundza tiyimfica: [[Mpumalanga]], [[Gauteng]], [[KwaZulu Natal]], [[Eastern Cape]], [[Western Cape]], [[Limpopo]], [[Northern Cape]], [[North West]], [[Free State]].
* Tilwimi letisemtsetfweni tilishumi nakunye: [[síBhûnu|sibhunu]], [[síChoza|sichoza]], [[síNdebele|sindebele]], [[síNgísi|singisi]], [[síSûtfu saseNyakatfo|sipedi]], [[síSûtfu|sisutfu]], [[siSwati|siswati]], [[síTsonga|sithonga]], [[síTjwána|sitswana]], [[síVenda|sivenda]], [[Zulu language|sizulu]].
* [[Mengameli]]: [[Cyril Ramaphosa]].
* 1.219.912 Km<sup>2</sup>.
* Linani leBantfu: 44,819,278 (2001).
* 36 bantfu/km<sup>2</sup>.
* PIB: 606.407.000.000 USD ([[2006]]).
* [[Rand|EmaRandi]] (ZAR).
* Likhodi Le-inthanethi: ".za".
== Tifundza nemadolobha lamakhulu ==
* Gauteng: [[ÉPitóli|Pretoria]] / [[Pitoli|ÉPitóli]].
* Mpumalanga: [[Mbombela]]
* KwaZulu Natal / [[Kazulu]]: [[Durban]] / [[Litheku]].
* Free State / [[Fuleyistata]]: [[Bloemfontein]].
* Eastern Cape:[[Port Elizabeth]].
* Western Cape: [[Cape Town]] / [[Likapa]].
* Northern Cape: [[Kimberley]].
* Limpopo: [[Polokwane]].
* North West: [[Upington]].
== Tilwimi letisemtsetfweni ==
Tilishumi nakunye. Tilwimi letigunyatwe ngumtsetfo taseRiphabhulikhi [[síNdebele|siNdebele]], [[síBhûnu|siBhunu]], [[síChoza|siChosa]], [[síNgísi|siNgisi]], [[síSûtfu|Sisutfu]], [[síSûtfu saseNyakatfo|siPedi]], [[siSwati]], [[síTsonga|siXhonga]], [[síTjwána|siTswana]], [[síVenda|siVenda]] kanye [[síZulu|nesiZulu]].
=== Ligama leRiphublikhi ngetilwimi letisemtsetfweni ===
* [[SiBhunu]]: ''Republiek van Suid-Afrika''.
* [[SiXhosa]]: ''IRiphabliki yaseMzantsi Afrika''.
* [[Ndebele language|SiNdebele]]: ''IRiphabliki yeSewula Afrika''.
* [[SiNgísi]]: ''Republic of South Africa''.
* [[SiSutfu]]: ''Rephaboliki ya Afrika Borwa''.
* [[SiPedi]]: ''Rephaboliki ya Afrika-Borwa''.
* [[SiSwati]]: ''IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika''.
* [[SíTswana]]: ''Rephaboliki ya Aforika Borwa''.
* [[SíTsonga|SíXsonga]]: ''Riphabliki ra Afrika Dzonga''.
* [[SiVenda]]: ''Riphabuḽiki ya Afurika Tshipembe''.
* [[SiZulu]]: ''IRiphabliki yaseNingizimu Afrika''.
== Kúfúna ==
* {{Commons|Category:South_Africa|Commons: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika}}.
== Kúbópha ==
* [http://www.gov.za IRiphabhulikhi iwebhusayithi (síNgísi)].
* [https://web.archive.org/web/20200621164208/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sf.html CIA: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika (síNgísi)],
* [http://www.concourt.gov.za/text/constitution/text/preambles/swati.html Preambles of Constitution (IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika): siSwati].
* [http://www.concourt.gov.za/site/theconstitution/Swati.pdf The Constitution (IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika): siSwati].
== Tinkomba==
<references/>
[[Category:Í-Afríka|Iriphabhulikhi yeningizimu afrika]]
[[Category:IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika| ]]
9wwd1iykc869h1926of9u7ftdaayu39
43110
43109
2026-09-26T11:15:44Z
Lesego013
10604
/* IRiphabhulikhi */ add a link
43110
wikitext
text/x-wiki
{{geo
|coat = Coat of arms of South Africa (heraldic).svg}}
'''IRiphabhulikhi yaseNingizimu Afrika''' ('''INingizimu Afrika'''), live lelitfolaka entansi neningizimu [[Afrika|kwesichingikati se Afrika.]]<ref>http://www.southafrica.net/za/en/landing/visitor-home</ref> Lelive linelugu lelilinganiselwa kumakhilomitha langu 2798 kantsi lolugu litfolaka emkhatsini we[[lwandle lwase Atlantiki]] nelwandle lwaseNdiya.kantsi enyakatfo nalelilive kutfolakala bomakhwelwane labafana nemave lanjengabo [[INamibiya]], [[ÉButjwána|eButswana]] ne [[IZimbabhwe|IZimbabwe]]; kutsi empumalanga kutfolakale i [[Mozambiki]] kanye ne [[Swatini]]; phakatsi kweNingizimu Afrika kutfolaka [[ÉLusûtfu]].<ref>http://www.sahistory.org.za/</ref> iNingizimu Afrika i live lelibalelwa emashumini lamabili nesine ngebunyenti bebantfu lebacuketse emhlabeni wonke kantsi inebantfu labalinganiselwa etigidzini letingu [[Demographics of South Africa| linani lebantfu lelitigidzi letingu 53]], ngekwebukhulu bemhlaba ilinganiselwa emashumini lamabili nesihlanu nayilinganiswa nalamanye [[Emave emhlaba|emave emhlaba.]]<ref>http://www.gov.za/</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://beta2.statssa.gov.za/ |access-date=2014-05-12 |archive-date=2014-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140529095222/http://beta2.statssa.gov.za/ |dead-url=yes }}</ref>
==Bantfu ngekwehlukana kwabo==
*79.2 [[Bantfu labamnyama]]
*8.9% [[Emakhaladi]]
*8.9% Belungu
*2.5% [[Emandiya]]
*0.5% [[labanye]]
[[File:South Africa municipalities by language 2001.png|thumb|250px|Tilwimi letisemtsetfweni.]]
== IRiphabhulikhi ==
* ''!ke e: ǀxarra ǁke''.
* Lihubo lesive: ''[[Nkosi Sikelel' iAfrika]]'' ([[síChoza|siChoza]]). [[File:South Africa National Anthem.ogg]]
* Inhlokodolôbha: [[ÉPitóli|iPitoli]].
* Lina leBantfu EPitóli: 2,893,251 ([[2001]]).
* 33°55′ S 18°27′ E.
* Emave labomakhelwane: [[é-Lusûtfu|iLusutfu]], [[é-Mozambike|iMozambikhi]], [[SWAZILAND|Umbuso weSwatini]], [[iZimbabhwe]], [[iNamibiya]] ne [[ÉButjwána|Butswana]].
* Tifundza [[tiyimfica]]: [[Mpumalanga]], [[Gauteng]], [[KwaZulu Natal]], [[Eastern Cape]], [[Western Cape]], [[Limpopo]], [[Northern Cape]], [[North West]], [[Free State]].
* Tilwimi letisemtsetfweni tilishumi nakunye: [[síBhûnu|sibhunu]], [[síChoza|sichoza]], [[síNdebele|sindebele]], [[síNgísi|singisi]], [[síSûtfu saseNyakatfo|sipedi]], [[síSûtfu|sisutfu]], [[siSwati|siswati]], [[síTsonga|sithonga]], [[síTjwána|sitswana]], [[síVenda|sivenda]], [[Zulu language|sizulu]].
* [[Mengameli]]: [[Cyril Ramaphosa]].
* 1.219.912 Km<sup>2</sup>.
* Linani leBantfu: 44,819,278 (2001).
* 36 bantfu/km<sup>2</sup>.
* PIB: 606.407.000.000 USD ([[2006]]).
* [[Rand|EmaRandi]] (ZAR).
* Likhodi Le-inthanethi: ".za".
== Tifundza nemadolobha lamakhulu ==
* Gauteng: [[ÉPitóli|Pretoria]] / [[Pitoli|ÉPitóli]].
* Mpumalanga: [[Mbombela]]
* KwaZulu Natal / [[Kazulu]]: [[Durban]] / [[Litheku]].
* Free State / [[Fuleyistata]]: [[Bloemfontein]].
* Eastern Cape:[[Port Elizabeth]].
* Western Cape: [[Cape Town]] / [[Likapa]].
* Northern Cape: [[Kimberley]].
* Limpopo: [[Polokwane]].
* North West: [[Upington]].
== Tilwimi letisemtsetfweni ==
Tilishumi nakunye. Tilwimi letigunyatwe ngumtsetfo taseRiphabhulikhi [[síNdebele|siNdebele]], [[síBhûnu|siBhunu]], [[síChoza|siChosa]], [[síNgísi|siNgisi]], [[síSûtfu|Sisutfu]], [[síSûtfu saseNyakatfo|siPedi]], [[siSwati]], [[síTsonga|siXhonga]], [[síTjwána|siTswana]], [[síVenda|siVenda]] kanye [[síZulu|nesiZulu]].
=== Ligama leRiphublikhi ngetilwimi letisemtsetfweni ===
* [[SiBhunu]]: ''Republiek van Suid-Afrika''.
* [[SiXhosa]]: ''IRiphabliki yaseMzantsi Afrika''.
* [[Ndebele language|SiNdebele]]: ''IRiphabliki yeSewula Afrika''.
* [[SiNgísi]]: ''Republic of South Africa''.
* [[SiSutfu]]: ''Rephaboliki ya Afrika Borwa''.
* [[SiPedi]]: ''Rephaboliki ya Afrika-Borwa''.
* [[SiSwati]]: ''IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika''.
* [[SíTswana]]: ''Rephaboliki ya Aforika Borwa''.
* [[SíTsonga|SíXsonga]]: ''Riphabliki ra Afrika Dzonga''.
* [[SiVenda]]: ''Riphabuḽiki ya Afurika Tshipembe''.
* [[SiZulu]]: ''IRiphabliki yaseNingizimu Afrika''.
== Kúfúna ==
* {{Commons|Category:South_Africa|Commons: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika}}.
== Kúbópha ==
* [http://www.gov.za IRiphabhulikhi iwebhusayithi (síNgísi)].
* [https://web.archive.org/web/20200621164208/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sf.html CIA: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika (síNgísi)],
* [http://www.concourt.gov.za/text/constitution/text/preambles/swati.html Preambles of Constitution (IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika): siSwati].
* [http://www.concourt.gov.za/site/theconstitution/Swati.pdf The Constitution (IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika): siSwati].
== Tinkomba==
<references/>
[[Category:Í-Afríka|Iriphabhulikhi yeningizimu afrika]]
[[Category:IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika| ]]
jscakcw5urq1unw99mago5a7zp491ms
43113
43110
2026-09-26T11:18:42Z
Neellymababy756
10598
Add a link
43113
wikitext
text/x-wiki
{{geo
|coat = Coat of arms of South Africa (heraldic).svg}}
'''IRiphabhulikhi yaseNingizimu Afrika''' ('''INingizimu Afrika'''), live lelitfolaka entansi neningizimu [[Afrika|kwesichingikati se Afrika.]]<ref>http://www.southafrica.net/za/en/landing/visitor-home</ref> Lelive linelugu lelilinganiselwa kumakhilomitha langu 2798 kantsi lolugu litfolaka emkhatsini we[[lwandle lwase Atlantiki]] nelwandle lwaseNdiya.kantsi enyakatfo nalelilive kutfolakala bomakhwelwane labafana nemave lanjengabo [[INamibiya]], [[ÉButjwána|eButswana]] ne [[IZimbabhwe|IZimbabwe]]; kutsi empumalanga kutfolakale i [[Mozambiki]] kanye ne [[Swatini]]; phakatsi kweNingizimu Afrika kutfolaka [[ÉLusûtfu]].<ref>http://www.sahistory.org.za/</ref> iNingizimu Afrika i live lelibalelwa emashumini lamabili nesine ngebunyenti bebantfu lebacuketse emhlabeni wonke kantsi inebantfu labalinganiselwa etigidzini letingu [[Demographics of South Africa| linani lebantfu lelitigidzi letingu 53]], ngekwebukhulu bemhlaba ilinganiselwa emashumini lamabili nesihlanu nayilinganiswa nalamanye [[Emave emhlaba|emave emhlaba.]]<ref>http://www.gov.za/</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://beta2.statssa.gov.za/ |access-date=2014-05-12 |archive-date=2014-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140529095222/http://beta2.statssa.gov.za/ |dead-url=yes }}</ref>
==Bantfu ngekwehlukana kwabo==
*79.2 [[Bantfu labamnyama]]
*8.9% [[Emakhaladi]]
*8.9% Belungu
*2.5% [[Emandiya]]
*0.5% [[labanye]]
[[File:South Africa municipalities by language 2001.png|thumb|250px|Tilwimi letisemtsetfweni.]]
== IRiphabhulikhi ==
* ''!ke e: ǀxarra ǁke''.
* Lihubo lesive: ''[[Nkosi Sikelel' iAfrika]]'' ([[síChoza|siChoza]]). [[File:South Africa National Anthem.ogg]]
* Inhlokodolôbha: [[ÉPitóli|iPitoli]].
* Lina leBantfu EPitóli: 2,893,251 ([[2001]]).
* 33°55′ S 18°27′ E.
* Emave labomakhelwane: [[é-Lusûtfu|iLusutfu]], [[é-Mozambike|iMozambikhi]], [[SWAZILAND|Umbuso weSwatini]], [[iZimbabhwe]], [[iNamibiya]] ne [[ÉButjwána|Butswana]].
* Tifundza [[tiyimfica]]: [[Mpumalanga]], [[Gauteng]], [[KwaZulu Natal]], [[Eastern Cape]], [[Western Cape]], [[Limpopo]], [[Northern Cape]], [[North West]], [[Free State]].
* Tilwimi [[letisemtsetfweni]] tilishumi nakunye: [[síBhûnu|sibhunu]], [[síChoza|sichoza]], [[síNdebele|sindebele]], [[síNgísi|singisi]], [[síSûtfu saseNyakatfo|sipedi]], [[síSûtfu|sisutfu]], [[siSwati|siswati]], [[síTsonga|sithonga]], [[síTjwána|sitswana]], [[síVenda|sivenda]], [[Zulu language|sizulu]].
* [[Mengameli]]: [[Cyril Ramaphosa]].
* 1.219.912 Km<sup>2</sup>.
* Linani leBantfu: 44,819,278 (2001).
* 36 bantfu/km<sup>2</sup>.
* PIB: 606.407.000.000 USD ([[2006]]).
* [[Rand|EmaRandi]] (ZAR).
* Likhodi Le-inthanethi: ".za".
== Tifundza nemadolobha lamakhulu ==
* Gauteng: [[ÉPitóli|Pretoria]] / [[Pitoli|ÉPitóli]].
* Mpumalanga: [[Mbombela]]
* KwaZulu Natal / [[Kazulu]]: [[Durban]] / [[Litheku]].
* Free State / [[Fuleyistata]]: [[Bloemfontein]].
* Eastern Cape:[[Port Elizabeth]].
* Western Cape: [[Cape Town]] / [[Likapa]].
* Northern Cape: [[Kimberley]].
* Limpopo: [[Polokwane]].
* North West: [[Upington]].
== Tilwimi letisemtsetfweni ==
Tilishumi nakunye. Tilwimi letigunyatwe ngumtsetfo taseRiphabhulikhi [[síNdebele|siNdebele]], [[síBhûnu|siBhunu]], [[síChoza|siChosa]], [[síNgísi|siNgisi]], [[síSûtfu|Sisutfu]], [[síSûtfu saseNyakatfo|siPedi]], [[siSwati]], [[síTsonga|siXhonga]], [[síTjwána|siTswana]], [[síVenda|siVenda]] kanye [[síZulu|nesiZulu]].
=== Ligama leRiphublikhi ngetilwimi letisemtsetfweni ===
* [[SiBhunu]]: ''Republiek van Suid-Afrika''.
* [[SiXhosa]]: ''IRiphabliki yaseMzantsi Afrika''.
* [[Ndebele language|SiNdebele]]: ''IRiphabliki yeSewula Afrika''.
* [[SiNgísi]]: ''Republic of South Africa''.
* [[SiSutfu]]: ''Rephaboliki ya Afrika Borwa''.
* [[SiPedi]]: ''Rephaboliki ya Afrika-Borwa''.
* [[SiSwati]]: ''IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika''.
* [[SíTswana]]: ''Rephaboliki ya Aforika Borwa''.
* [[SíTsonga|SíXsonga]]: ''Riphabliki ra Afrika Dzonga''.
* [[SiVenda]]: ''Riphabuḽiki ya Afurika Tshipembe''.
* [[SiZulu]]: ''IRiphabliki yaseNingizimu Afrika''.
== Kúfúna ==
* {{Commons|Category:South_Africa|Commons: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika}}.
== Kúbópha ==
* [http://www.gov.za IRiphabhulikhi iwebhusayithi (síNgísi)].
* [https://web.archive.org/web/20200621164208/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sf.html CIA: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika (síNgísi)],
* [http://www.concourt.gov.za/text/constitution/text/preambles/swati.html Preambles of Constitution (IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika): siSwati].
* [http://www.concourt.gov.za/site/theconstitution/Swati.pdf The Constitution (IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika): siSwati].
== Tinkomba==
<references/>
[[Category:Í-Afríka|Iriphabhulikhi yeningizimu afrika]]
[[Category:IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika| ]]
r06xrrw0596uhy8xlpd22kjozkfs46y
43114
43113
2026-09-26T11:18:44Z
Lesego013
10604
/* Tilwimi letisemtsetfweni */ add a link
43114
wikitext
text/x-wiki
{{geo
|coat = Coat of arms of South Africa (heraldic).svg}}
'''IRiphabhulikhi yaseNingizimu Afrika''' ('''INingizimu Afrika'''), live lelitfolaka entansi neningizimu [[Afrika|kwesichingikati se Afrika.]]<ref>http://www.southafrica.net/za/en/landing/visitor-home</ref> Lelive linelugu lelilinganiselwa kumakhilomitha langu 2798 kantsi lolugu litfolaka emkhatsini we[[lwandle lwase Atlantiki]] nelwandle lwaseNdiya.kantsi enyakatfo nalelilive kutfolakala bomakhwelwane labafana nemave lanjengabo [[INamibiya]], [[ÉButjwána|eButswana]] ne [[IZimbabhwe|IZimbabwe]]; kutsi empumalanga kutfolakale i [[Mozambiki]] kanye ne [[Swatini]]; phakatsi kweNingizimu Afrika kutfolaka [[ÉLusûtfu]].<ref>http://www.sahistory.org.za/</ref> iNingizimu Afrika i live lelibalelwa emashumini lamabili nesine ngebunyenti bebantfu lebacuketse emhlabeni wonke kantsi inebantfu labalinganiselwa etigidzini letingu [[Demographics of South Africa| linani lebantfu lelitigidzi letingu 53]], ngekwebukhulu bemhlaba ilinganiselwa emashumini lamabili nesihlanu nayilinganiswa nalamanye [[Emave emhlaba|emave emhlaba.]]<ref>http://www.gov.za/</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://beta2.statssa.gov.za/ |access-date=2014-05-12 |archive-date=2014-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140529095222/http://beta2.statssa.gov.za/ |dead-url=yes }}</ref>
==Bantfu ngekwehlukana kwabo==
*79.2 [[Bantfu labamnyama]]
*8.9% [[Emakhaladi]]
*8.9% Belungu
*2.5% [[Emandiya]]
*0.5% [[labanye]]
[[File:South Africa municipalities by language 2001.png|thumb|250px|Tilwimi letisemtsetfweni.]]
== IRiphabhulikhi ==
* ''!ke e: ǀxarra ǁke''.
* Lihubo lesive: ''[[Nkosi Sikelel' iAfrika]]'' ([[síChoza|siChoza]]). [[File:South Africa National Anthem.ogg]]
* Inhlokodolôbha: [[ÉPitóli|iPitoli]].
* Lina leBantfu EPitóli: 2,893,251 ([[2001]]).
* 33°55′ S 18°27′ E.
* Emave labomakhelwane: [[é-Lusûtfu|iLusutfu]], [[é-Mozambike|iMozambikhi]], [[SWAZILAND|Umbuso weSwatini]], [[iZimbabhwe]], [[iNamibiya]] ne [[ÉButjwána|Butswana]].
* Tifundza [[tiyimfica]]: [[Mpumalanga]], [[Gauteng]], [[KwaZulu Natal]], [[Eastern Cape]], [[Western Cape]], [[Limpopo]], [[Northern Cape]], [[North West]], [[Free State]].
* Tilwimi [[letisemtsetfweni]] tilishumi nakunye: [[síBhûnu|sibhunu]], [[síChoza|sichoza]], [[síNdebele|sindebele]], [[síNgísi|singisi]], [[síSûtfu saseNyakatfo|sipedi]], [[síSûtfu|sisutfu]], [[siSwati|siswati]], [[síTsonga|sithonga]], [[síTjwána|sitswana]], [[síVenda|sivenda]], [[Zulu language|sizulu]].
* [[Mengameli]]: [[Cyril Ramaphosa]].
* 1.219.912 Km<sup>2</sup>.
* Linani leBantfu: 44,819,278 (2001).
* 36 bantfu/km<sup>2</sup>.
* PIB: 606.407.000.000 USD ([[2006]]).
* [[Rand|EmaRandi]] (ZAR).
* Likhodi Le-inthanethi: ".za".
== Tifundza nemadolobha lamakhulu ==
* Gauteng: [[ÉPitóli|Pretoria]] / [[Pitoli|ÉPitóli]].
* Mpumalanga: [[Mbombela]]
* KwaZulu Natal / [[Kazulu]]: [[Durban]] / [[Litheku]].
* Free State / [[Fuleyistata]]: [[Bloemfontein]].
* Eastern Cape:[[Port Elizabeth]].
* Western Cape: [[Cape Town]] / [[Likapa]].
* Northern Cape: [[Kimberley]].
* Limpopo: [[Polokwane]].
* North West: [[Upington]].
== [[Tilwimi]] letisemtsetfweni ==
Tilishumi nakunye. Tilwimi letigunyatwe ngumtsetfo taseRiphabhulikhi [[síNdebele|siNdebele]], [[síBhûnu|siBhunu]], [[síChoza|siChosa]], [[síNgísi|siNgisi]], [[síSûtfu|Sisutfu]], [[síSûtfu saseNyakatfo|siPedi]], [[siSwati]], [[síTsonga|siXhonga]], [[síTjwána|siTswana]], [[síVenda|siVenda]] kanye [[síZulu|nesiZulu]].
=== Ligama leRiphublikhi ngetilwimi letisemtsetfweni ===
* [[SiBhunu]]: ''Republiek van Suid-Afrika''.
* [[SiXhosa]]: ''IRiphabliki yaseMzantsi Afrika''.
* [[Ndebele language|SiNdebele]]: ''IRiphabliki yeSewula Afrika''.
* [[SiNgísi]]: ''Republic of South Africa''.
* [[SiSutfu]]: ''Rephaboliki ya Afrika Borwa''.
* [[SiPedi]]: ''Rephaboliki ya Afrika-Borwa''.
* [[SiSwati]]: ''IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika''.
* [[SíTswana]]: ''Rephaboliki ya Aforika Borwa''.
* [[SíTsonga|SíXsonga]]: ''Riphabliki ra Afrika Dzonga''.
* [[SiVenda]]: ''Riphabuḽiki ya Afurika Tshipembe''.
* [[SiZulu]]: ''IRiphabliki yaseNingizimu Afrika''.
== Kúfúna ==
* {{Commons|Category:South_Africa|Commons: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika}}.
== Kúbópha ==
* [http://www.gov.za IRiphabhulikhi iwebhusayithi (síNgísi)].
* [https://web.archive.org/web/20200621164208/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sf.html CIA: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika (síNgísi)],
* [http://www.concourt.gov.za/text/constitution/text/preambles/swati.html Preambles of Constitution (IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika): siSwati].
* [http://www.concourt.gov.za/site/theconstitution/Swati.pdf The Constitution (IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika): siSwati].
== Tinkomba==
<references/>
[[Category:Í-Afríka|Iriphabhulikhi yeningizimu afrika]]
[[Category:IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika| ]]
2xhmsavphy9pdhn2v3u0gj01p4ti1gh
43116
43114
2026-09-26T11:21:07Z
Donga2008
10610
add a link
43116
wikitext
text/x-wiki
{{geo
|coat = Coat of arms of South Africa (heraldic).svg}}
'''IRiphabhulikhi yaseNingizimu Afrika''' ('''INingizimu Afrika'''), live lelitfolaka entansi neningizimu [[Afrika|kwesichingikati se Afrika.]]<ref>http://www.southafrica.net/za/en/landing/visitor-home</ref> Lelive linelugu lelilinganiselwa kumakhilomitha langu 2798 kantsi lolugu litfolaka emkhatsini we[[lwandle lwase Atlantiki|lwandle lwase Atlanthiki]] nelwandle lwaseNdiya.kantsi enyakatfo nalelilive kutfolakala bomakhwelwane labafana nemave lanjengabo [[INamibiya|INamibia]], [[ÉButjwána|eBotswana]] ne [[IZimbabwe]]; kutsi eMpumalanga kutfolakale i [[Mozambiki|Mozambikhi]] kanye ne [[Swatini]]; phakatsi kweNingizimu Afrika kutfolaka LeSotho.<ref>http://www.sahistory.org.za/</ref> iNingizimu Afrika i live lelibalelwa emashumini lamabili nesine ngebunyenti bebantfu lebacuketse emhlabeni wonke kantsi inebantfu labalinganiselwa etigidzini letingu [[Demographics of South Africa| linani lebantfu lelitigidzi letingu 53]], ngekwebukhulu bemhlaba ilinganiselwa emashumini lamabili nesihlanu nayilinganiswa nalamanye [[Emave emhlaba|emave emhlaba.]]<ref>http://www.gov.za/</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://beta2.statssa.gov.za/ |access-date=2014-05-12 |archive-date=2014-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140529095222/http://beta2.statssa.gov.za/ |dead-url=yes }}</ref>
==Bantfu ngekwehlukana kwabo==
*79.2 [[Bantfu labamnyama]]
*8.9% [[Emakhaladi]]
*8.9% Belungu
*2.5% [[Emandiya]]
*0.5% [[labanye]]
[[File:South Africa municipalities by language 2001.png|thumb|250px|Tilwimi letisemtsetfweni.]]
== IRiphabhulikhi ==
* ''!ke e: ǀxarra ǁke''.
* Lihubo lesive: ''[[Nkosi Sikelel' iAfrika]]'' ([[síChoza|siChoza]]). [[File:South Africa National Anthem.ogg]]
* Inhlokodolôbha: [[ÉPitóli|iPitoli]].
* Lina leBantfu EPitóli: 2,893,251 ([[2001]]).
* 33°55′ S 18°27′ E.
* Emave labomakhelwane: [[é-Lusûtfu|iLusutfu]], [[é-Mozambike|iMozambikhi]], [[SWAZILAND|Umbuso weSwatini]], [[iZimbabhwe]], [[iNamibiya]] ne [[ÉButjwána|Butswana]].
* Tifundza [[tiyimfica]]: [[Mpumalanga]], [[Gauteng]], [[KwaZulu Natal]], [[Eastern Cape]], [[Western Cape]], [[Limpopo]], [[Northern Cape]], [[North West]], [[Free State]].
* Tilwimi [[letisemtsetfweni]] tilishumi nakunye: [[síBhûnu|sibhunu]], [[síChoza|sichoza]], [[síNdebele|sindebele]], [[síNgísi|singisi]], [[síSûtfu saseNyakatfo|sipedi]], [[síSûtfu|sisutfu]], [[siSwati|siswati]], [[síTsonga|sithonga]], [[síTjwána|sitswana]], [[síVenda|sivenda]], [[Zulu language|sizulu]].
* [[Mengameli]]: [[Cyril Ramaphosa]].
* 1.219.912 Km<sup>2</sup>.
* Linani leBantfu: 44,819,278 (2001).
* 36 bantfu/km<sup>2</sup>.
* PIB: 606.407.000.000 USD ([[2006]]).
* [[Rand|EmaRandi]] (ZAR).
* Likhodi Le-inthanethi: ".za".
== Tifundza nemadolobha lamakhulu ==
* Gauteng: [[ÉPitóli|Pretoria]] / [[Pitoli|ÉPitóli]].
* Mpumalanga: [[Mbombela]]
* KwaZulu Natal / [[Kazulu]]: [[Durban]] / [[Litheku]].
* Free State / [[Fuleyistata]]: [[Bloemfontein]].
* Eastern Cape:[[Port Elizabeth]].
* Western Cape: [[Cape Town]] / [[Likapa]].
* Northern Cape: [[Kimberley]].
* Limpopo: [[Polokwane]].
* North West: [[Upington]].
== [[Tilwimi]] letisemtsetfweni ==
Tilishumi nakunye. Tilwimi letigunyatwe ngumtsetfo taseRiphabhulikhi [[síNdebele|siNdebele]], [[síBhûnu|siBhunu]], [[síChoza|siChosa]], [[síNgísi|siNgisi]], [[síSûtfu|Sisutfu]], [[síSûtfu saseNyakatfo|siPedi]], [[siSwati]], [[síTsonga|siXhonga]], [[síTjwána|siTswana]], [[síVenda|siVenda]] kanye [[síZulu|nesiZulu]].
=== Ligama leRiphublikhi ngetilwimi letisemtsetfweni ===
* [[SiBhunu]]: ''Republiek van Suid-Afrika''.
* [[SiXhosa]]: ''IRiphabliki yaseMzantsi Afrika''.
* [[Ndebele language|SiNdebele]]: ''IRiphabliki yeSewula Afrika''.
* [[SiNgísi]]: ''Republic of South Africa''.
* [[SiSutfu]]: ''Rephaboliki ya Afrika Borwa''.
* [[SiPedi]]: ''Rephaboliki ya Afrika-Borwa''.
* [[SiSwati]]: ''IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika''.
* [[SíTswana]]: ''Rephaboliki ya Aforika Borwa''.
* [[SíTsonga|SíXsonga]]: ''Riphabliki ra Afrika Dzonga''.
* [[SiVenda]]: ''Riphabuḽiki ya Afurika Tshipembe''.
* [[SiZulu]]: ''IRiphabliki yaseNingizimu Afrika''.
== Kúfúna ==
* {{Commons|Category:South_Africa|Commons: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika}}.
== Kúbópha ==
* [http://www.gov.za IRiphabhulikhi iwebhusayithi (síNgísi)].
* [https://web.archive.org/web/20200621164208/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sf.html CIA: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika (síNgísi)],
* [http://www.concourt.gov.za/text/constitution/text/preambles/swati.html Preambles of Constitution (IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika): siSwati].
* [http://www.concourt.gov.za/site/theconstitution/Swati.pdf The Constitution (IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika): siSwati].
== Tinkomba==
<references/>
[[Category:Í-Afríka|Iriphabhulikhi yeningizimu afrika]]
[[Category:IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika| ]]
bhqucptielqf6jetdtlkjzk6u3fliu1
43118
43116
2026-09-26T11:22:07Z
Bob Khumalo
10603
/* IRiphabhulikhi */ add a link
43118
wikitext
text/x-wiki
{{geo
|coat = Coat of arms of South Africa (heraldic).svg}}
'''IRiphabhulikhi yaseNingizimu Afrika''' ('''INingizimu Afrika'''), live lelitfolaka entansi neningizimu [[Afrika|kwesichingikati se Afrika.]]<ref>http://www.southafrica.net/za/en/landing/visitor-home</ref> Lelive linelugu lelilinganiselwa kumakhilomitha langu 2798 kantsi lolugu litfolaka emkhatsini we[[lwandle lwase Atlantiki|lwandle lwase Atlanthiki]] nelwandle lwaseNdiya.kantsi enyakatfo nalelilive kutfolakala bomakhwelwane labafana nemave lanjengabo [[INamibiya|INamibia]], [[ÉButjwána|eBotswana]] ne [[IZimbabwe]]; kutsi eMpumalanga kutfolakale i [[Mozambiki|Mozambikhi]] kanye ne [[Swatini]]; phakatsi kweNingizimu Afrika kutfolaka LeSotho.<ref>http://www.sahistory.org.za/</ref> iNingizimu Afrika i live lelibalelwa emashumini lamabili nesine ngebunyenti bebantfu lebacuketse emhlabeni wonke kantsi inebantfu labalinganiselwa etigidzini letingu [[Demographics of South Africa| linani lebantfu lelitigidzi letingu 53]], ngekwebukhulu bemhlaba ilinganiselwa emashumini lamabili nesihlanu nayilinganiswa nalamanye [[Emave emhlaba|emave emhlaba.]]<ref>http://www.gov.za/</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://beta2.statssa.gov.za/ |access-date=2014-05-12 |archive-date=2014-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140529095222/http://beta2.statssa.gov.za/ |dead-url=yes }}</ref>
==Bantfu ngekwehlukana kwabo==
*79.2 [[Bantfu labamnyama]]
*8.9% [[Emakhaladi]]
*8.9% Belungu
*2.5% [[Emandiya]]
*0.5% [[labanye]]
[[File:South Africa municipalities by language 2001.png|thumb|250px|Tilwimi letisemtsetfweni.]]
== IRiphabhulikhi ==
* ''!ke e: ǀxarra ǁke''.
* Lihubo lesive: ''[[Nkosi Sikelel' iAfrika]]'' ([[síChoza|siChoza]]). [[File:South Africa National Anthem.ogg]]
* Inhlokodolôbha: [[ÉPitóli|iPitoli]].
* Lina leBantfu EPitóli: 2,893,251 ([[2001]]).
* 33°55′ S 18°27′ E.
* Emave labomakhelwane: [[é-Lusûtfu|iLusutfu]], [[é-Mozambike|iMozambikhi]], [[SWAZILAND|Umbuso weSwatini]], [[iZimbabhwe]], [[iNamibiya]] ne [[ÉButjwána|Butswana]].
* Tifundza [[tiyimfica]]: [[Mpumalanga]], [[Gauteng]], [[KwaZulu Natal]], [[Eastern Cape]], [[Western Cape]], [[Limpopo]], [[Northern Cape]], [[North West]], [[Free State]].
* [[Tilwimi]] [[letisemtsetfweni]] tilishumi nakunye: [[síBhûnu|sibhunu]], [[síChoza|sichoza]], [[síNdebele|sindebele]], [[síNgísi|singisi]], [[síSûtfu saseNyakatfo|sipedi]], [[síSûtfu|sisutfu]], [[siSwati|siswati]], [[síTsonga|sithonga]], [[síTjwána|sitswana]], [[síVenda|sivenda]], [[Zulu language|sizulu]].
* [[Mengameli]]: [[Cyril Ramaphosa]].
* 1.219.912 Km<sup>2</sup>.
* Linani leBantfu: 44,819,278 (2001).
* 36 bantfu/km<sup>2</sup>.
* PIB: 606.407.000.000 USD ([[2006]]).
* [[Rand|EmaRandi]] (ZAR).
* Likhodi Le-inthanethi: ".za".
== Tifundza nemadolobha lamakhulu ==
* Gauteng: [[ÉPitóli|Pretoria]] / [[Pitoli|ÉPitóli]].
* Mpumalanga: [[Mbombela]]
* KwaZulu Natal / [[Kazulu]]: [[Durban]] / [[Litheku]].
* Free State / [[Fuleyistata]]: [[Bloemfontein]].
* Eastern Cape:[[Port Elizabeth]].
* Western Cape: [[Cape Town]] / [[Likapa]].
* Northern Cape: [[Kimberley]].
* Limpopo: [[Polokwane]].
* North West: [[Upington]].
== [[Tilwimi]] letisemtsetfweni ==
Tilishumi nakunye. Tilwimi letigunyatwe ngumtsetfo taseRiphabhulikhi [[síNdebele|siNdebele]], [[síBhûnu|siBhunu]], [[síChoza|siChosa]], [[síNgísi|siNgisi]], [[síSûtfu|Sisutfu]], [[síSûtfu saseNyakatfo|siPedi]], [[siSwati]], [[síTsonga|siXhonga]], [[síTjwána|siTswana]], [[síVenda|siVenda]] kanye [[síZulu|nesiZulu]].
=== Ligama leRiphublikhi ngetilwimi letisemtsetfweni ===
* [[SiBhunu]]: ''Republiek van Suid-Afrika''.
* [[SiXhosa]]: ''IRiphabliki yaseMzantsi Afrika''.
* [[Ndebele language|SiNdebele]]: ''IRiphabliki yeSewula Afrika''.
* [[SiNgísi]]: ''Republic of South Africa''.
* [[SiSutfu]]: ''Rephaboliki ya Afrika Borwa''.
* [[SiPedi]]: ''Rephaboliki ya Afrika-Borwa''.
* [[SiSwati]]: ''IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika''.
* [[SíTswana]]: ''Rephaboliki ya Aforika Borwa''.
* [[SíTsonga|SíXsonga]]: ''Riphabliki ra Afrika Dzonga''.
* [[SiVenda]]: ''Riphabuḽiki ya Afurika Tshipembe''.
* [[SiZulu]]: ''IRiphabliki yaseNingizimu Afrika''.
== Kúfúna ==
* {{Commons|Category:South_Africa|Commons: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika}}.
== Kúbópha ==
* [http://www.gov.za IRiphabhulikhi iwebhusayithi (síNgísi)].
* [https://web.archive.org/web/20200621164208/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sf.html CIA: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika (síNgísi)],
* [http://www.concourt.gov.za/text/constitution/text/preambles/swati.html Preambles of Constitution (IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika): siSwati].
* [http://www.concourt.gov.za/site/theconstitution/Swati.pdf The Constitution (IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika): siSwati].
== Tinkomba==
<references/>
[[Category:Í-Afríka|Iriphabhulikhi yeningizimu afrika]]
[[Category:IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika| ]]
ng4qsv00y6h4qr9jaxul5tr1g59iurq
43119
43118
2026-09-26T11:23:50Z
Palesa04
10606
Add link
43119
wikitext
text/x-wiki
{{geo
|coat = Coat of arms of South Africa (heraldic).svg}}
'''IRiphabhulikhi yaseNingizimu Afrika''' ('''INingizimu Afrika'''), live lelitfolaka entasi neningizimu [[Afrika|kwesichingikati se Afrika.]]<ref>http://www.southafrica.net/za/en/landing/visitor-home</ref> Lelive linelugu lelilinganiselwa kumakhilomitha langu 2798 kantsi lolugu litfolaka emkhatsini we[[lwandle lwase Atlantiki|lwandle lwase Atlanthiki]] nelwandle lwaseNdiya.kantsi enyakatfo nalelilive kutfolakala bomakhwelwane labafana nemave lanjengabo [[INamibiya|INamibia]], [[ÉButjwána|eBotswana]] ne [[IZimbabwe]]; kutsi eMpumalanga kutfolakale i [[Mozambiki|Mozambikhi]] kanye ne [[Swatini]]; phakatsi kweNingizimu Afrika kutfolaka LeSotho.<ref>http://www.sahistory.org.za/</ref> iNingizimu Afrika i live lelibalelwa emashumini lamabili nesine ngebunyenti bebantfu lebacuketse emhlabeni wonke kantsi inebantfu labalinganiselwa etigidzini letingu [[Demographics of South Africa| linani lebantfu lelitigidzi letingu 53]], ngekwebukhulu bemhlaba ilinganiselwa emashumini lamabili nesihlanu nayilinganiswa nalamanye [[Emave emhlaba|emave emhlaba.]]<ref>http://www.gov.za/</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://beta2.statssa.gov.za/ |access-date=2014-05-12 |archive-date=2014-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140529095222/http://beta2.statssa.gov.za/ |dead-url=yes }}</ref>
==Bantfu ngekwehlukana kwabo==
*79.2 [[Bantfu labamnyama]]
*8.9% [[Emakhaladi]]
*8.9% Belungu
*2.5% [[Emandiya]]
*0.5% [[labanye]]
[[File:South Africa municipalities by language 2001.png|thumb|250px|Tilwimi letisemtsetfweni.]]
== IRiphabhulikhi ==
* ''!ke e: ǀxarra ǁke''.
* Lihubo lesive: ''[[Nkosi Sikelel' iAfrika]]'' ([[síChoza|siChoza]]). [[File:South Africa National Anthem.ogg]]
* Inhlokodolôbha: [[ÉPitóli|iPitoli]].
* Lina leBantfu EPitóli: 2,893,251 ([[2001]]).
* 33°55′ S 18°27′ E.
* Emave labomakhelwane: [[é-Lusûtfu|iLusutfu]], [[é-Mozambike|iMozambikhi]], [[SWAZILAND|Umbuso weSwatini]], [[iZimbabhwe]], [[iNamibiya]] ne [[ÉButjwána|Butswana]].
* Tifundza [[tiyimfica]]: [[Mpumalanga]], [[Gauteng]], [[KwaZulu Natal]], [[Eastern Cape]], [[Western Cape]], [[Limpopo]], [[Northern Cape]], [[North West]], [[Free State]].
* [[Tilwimi]] [[letisemtsetfweni]] tilishumi nakunye: [[síBhûnu|sibhunu]], [[síChoza|sichoza]], [[síNdebele|sindebele]], [[síNgísi|singisi]], [[síSûtfu saseNyakatfo|sipedi]], [[síSûtfu|sisutfu]], [[siSwati|siswati]], [[síTsonga|sithonga]], [[síTjwána|sitswana]], [[síVenda|sivenda]], [[Zulu language|sizulu]].
* [[Mengameli]]: [[Cyril Ramaphosa]].
* 1.219.912 Km<sup>2</sup>.
* Linani leBantfu: 44,819,278 (2001).
* 36 bantfu/km<sup>2</sup>.
* PIB: 606.407.000.000 USD ([[2006]]).
* [[Rand|EmaRandi]] (ZAR).
* Likhodi Le-inthanethi: ".za".
== Tifundza nemadolobha lamakhulu ==
* Gauteng: [[ÉPitóli|Pretoria]] / [[Pitoli|ÉPitóli]].
* Mpumalanga: [[Mbombela]]
* KwaZulu Natal / [[Kazulu]]: [[Durban]] / [[Litheku]].
* Free State / [[Fuleyistata]]: [[Bloemfontein]].
* Eastern Cape:[[Port Elizabeth]].
* Western Cape: [[Cape Town]] / [[Likapa]].
* Northern Cape: [[Kimberley]].
* Limpopo: [[Polokwane]].
* North West: [[Upington]].
== [[Tilwimi]] letisemtsetfweni ==
Tilishumi nakunye. Tilwimi letigunyatwe ngumtsetfo taseRiphabhulikhi [[síNdebele|siNdebele]], [[síBhûnu|siBhunu]], [[síChoza|siChosa]], [[síNgísi|siNgisi]], [[síSûtfu|Sisutfu]], [[síSûtfu saseNyakatfo|siPedi]], [[siSwati]], [[síTsonga|siXhonga]], [[síTjwána|siTswana]], [[síVenda|siVenda]] kanye [[síZulu|nesiZulu]].
=== Ligama leRiphublikhi ngetilwimi letisemtsetfweni ===
* [[SiBhunu]]: ''Republiek van Suid-Afrika''.
* [[SiXhosa]]: ''IRiphabliki yaseMzantsi Afrika''.
* [[Ndebele language|SiNdebele]]: ''IRiphabliki yeSewula Afrika''.
* [[SiNgísi]]: ''Republic of South Africa''.
* [[SiSutfu]]: ''Rephaboliki ya Afrika Borwa''.
* [[SiPedi]]: ''Rephaboliki ya Afrika-Borwa''.
* [[SiSwati]]: ''IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika''.
* [[SíTswana]]: ''Rephaboliki ya Aforika Borwa''.
* [[SíTsonga|SíXsonga]]: ''Riphabliki ra Afrika Dzonga''.
* [[SiVenda]]: ''Riphabuḽiki ya Afurika Tshipembe''.
* [[SiZulu]]: ''IRiphabliki yaseNingizimu Afrika''.
== Kúfúna ==
* {{Commons|Category:South_Africa|Commons: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika}}.
== Kúbópha ==
* [http://www.gov.za IRiphabhulikhi iwebhusayithi (síNgísi)].
* [https://web.archive.org/web/20200621164208/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sf.html CIA: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika (síNgísi)],
* [http://www.concourt.gov.za/text/constitution/text/preambles/swati.html Preambles of Constitution (IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika): siSwati].
* [http://www.concourt.gov.za/site/theconstitution/Swati.pdf The Constitution (IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika): siSwati].
== Tinkomba==
<references/>
[[Category:Í-Afríka|Iriphabhulikhi yeningizimu afrika]]
[[Category:IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika| ]]
l6wnw8q8kp83yohz9k4dqd5puxiwggd
43120
43119
2026-09-26T11:23:51Z
Bob Khumalo
10603
/* Kúfúna */ add a link
43120
wikitext
text/x-wiki
{{geo
|coat = Coat of arms of South Africa (heraldic).svg}}
'''IRiphabhulikhi yaseNingizimu Afrika''' ('''INingizimu Afrika'''), live lelitfolaka entasi neningizimu [[Afrika|kwesichingikati se Afrika.]]<ref>http://www.southafrica.net/za/en/landing/visitor-home</ref> Lelive linelugu lelilinganiselwa kumakhilomitha langu 2798 kantsi lolugu litfolaka emkhatsini we[[lwandle lwase Atlantiki|lwandle lwase Atlanthiki]] nelwandle lwaseNdiya.kantsi enyakatfo nalelilive kutfolakala bomakhwelwane labafana nemave lanjengabo [[INamibiya|INamibia]], [[ÉButjwána|eBotswana]] ne [[IZimbabwe]]; kutsi eMpumalanga kutfolakale i [[Mozambiki|Mozambikhi]] kanye ne [[Swatini]]; phakatsi kweNingizimu Afrika kutfolaka LeSotho.<ref>http://www.sahistory.org.za/</ref> iNingizimu Afrika i live lelibalelwa emashumini lamabili nesine ngebunyenti bebantfu lebacuketse emhlabeni wonke kantsi inebantfu labalinganiselwa etigidzini letingu [[Demographics of South Africa| linani lebantfu lelitigidzi letingu 53]], ngekwebukhulu bemhlaba ilinganiselwa emashumini lamabili nesihlanu nayilinganiswa nalamanye [[Emave emhlaba|emave emhlaba.]]<ref>http://www.gov.za/</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://beta2.statssa.gov.za/ |access-date=2014-05-12 |archive-date=2014-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140529095222/http://beta2.statssa.gov.za/ |dead-url=yes }}</ref>
==Bantfu ngekwehlukana kwabo==
*79.2 [[Bantfu labamnyama]]
*8.9% [[Emakhaladi]]
*8.9% Belungu
*2.5% [[Emandiya]]
*0.5% [[labanye]]
[[File:South Africa municipalities by language 2001.png|thumb|250px|Tilwimi letisemtsetfweni.]]
== IRiphabhulikhi ==
* ''!ke e: ǀxarra ǁke''.
* Lihubo lesive: ''[[Nkosi Sikelel' iAfrika]]'' ([[síChoza|siChoza]]). [[File:South Africa National Anthem.ogg]]
* Inhlokodolôbha: [[ÉPitóli|iPitoli]].
* Lina leBantfu EPitóli: 2,893,251 ([[2001]]).
* 33°55′ S 18°27′ E.
* Emave labomakhelwane: [[é-Lusûtfu|iLusutfu]], [[é-Mozambike|iMozambikhi]], [[SWAZILAND|Umbuso weSwatini]], [[iZimbabhwe]], [[iNamibiya]] ne [[ÉButjwána|Butswana]].
* Tifundza [[tiyimfica]]: [[Mpumalanga]], [[Gauteng]], [[KwaZulu Natal]], [[Eastern Cape]], [[Western Cape]], [[Limpopo]], [[Northern Cape]], [[North West]], [[Free State]].
* [[Tilwimi]] [[letisemtsetfweni]] tilishumi nakunye: [[síBhûnu|sibhunu]], [[síChoza|sichoza]], [[síNdebele|sindebele]], [[síNgísi|singisi]], [[síSûtfu saseNyakatfo|sipedi]], [[síSûtfu|sisutfu]], [[siSwati|siswati]], [[síTsonga|sithonga]], [[síTjwána|sitswana]], [[síVenda|sivenda]], [[Zulu language|sizulu]].
* [[Mengameli]]: [[Cyril Ramaphosa]].
* 1.219.912 Km<sup>2</sup>.
* Linani leBantfu: 44,819,278 (2001).
* 36 bantfu/km<sup>2</sup>.
* PIB: 606.407.000.000 USD ([[2006]]).
* [[Rand|EmaRandi]] (ZAR).
* Likhodi Le-inthanethi: ".za".
== Tifundza nemadolobha lamakhulu ==
* Gauteng: [[ÉPitóli|Pretoria]] / [[Pitoli|ÉPitóli]].
* Mpumalanga: [[Mbombela]]
* KwaZulu Natal / [[Kazulu]]: [[Durban]] / [[Litheku]].
* Free State / [[Fuleyistata]]: [[Bloemfontein]].
* Eastern Cape:[[Port Elizabeth]].
* Western Cape: [[Cape Town]] / [[Likapa]].
* Northern Cape: [[Kimberley]].
* Limpopo: [[Polokwane]].
* North West: [[Upington]].
== [[Tilwimi]] letisemtsetfweni ==
Tilishumi nakunye. Tilwimi letigunyatwe ngumtsetfo taseRiphabhulikhi [[síNdebele|siNdebele]], [[síBhûnu|siBhunu]], [[síChoza|siChosa]], [[síNgísi|siNgisi]], [[síSûtfu|Sisutfu]], [[síSûtfu saseNyakatfo|siPedi]], [[siSwati]], [[síTsonga|siXhonga]], [[síTjwána|siTswana]], [[síVenda|siVenda]] kanye [[síZulu|nesiZulu]].
=== Ligama leRiphublikhi ngetilwimi letisemtsetfweni ===
* [[SiBhunu]]: ''Republiek van Suid-Afrika''.
* [[SiXhosa]]: ''IRiphabliki yaseMzantsi Afrika''.
* [[Ndebele language|SiNdebele]]: ''IRiphabliki yeSewula Afrika''.
* [[SiNgísi]]: ''Republic of South Africa''.
* [[SiSutfu]]: ''Rephaboliki ya Afrika Borwa''.
* [[SiPedi]]: ''Rephaboliki ya Afrika-Borwa''.
* [[SiSwati]]: ''IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika''.
* [[SíTswana]]: ''Rephaboliki ya Aforika Borwa''.
* [[SíTsonga|SíXsonga]]: ''Riphabliki ra Afrika Dzonga''.
* [[SiVenda]]: ''Riphabuḽiki ya Afurika Tshipembe''.
* [[SiZulu]]: ''IRiphabliki yaseNingizimu Afrika''.
== [[Kúfúna]] ==
* {{Commons|Category:South_Africa|Commons: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika}}.
== Kúbópha ==
* [http://www.gov.za IRiphabhulikhi iwebhusayithi (síNgísi)].
* [https://web.archive.org/web/20200621164208/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sf.html CIA: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika (síNgísi)],
* [http://www.concourt.gov.za/text/constitution/text/preambles/swati.html Preambles of Constitution (IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika): siSwati].
* [http://www.concourt.gov.za/site/theconstitution/Swati.pdf The Constitution (IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika): siSwati].
== Tinkomba==
<references/>
[[Category:Í-Afríka|Iriphabhulikhi yeningizimu afrika]]
[[Category:IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika| ]]
lq4m179rjhlkxa2fgif2u9n51956b1t
43125
43120
2026-09-26T11:31:11Z
Mnguni12
10611
Add link
43125
wikitext
text/x-wiki
{{geo
|coat = Coat of arms of South Africa (heraldic).svg}}
'''IRiphabhulikhi yaseNingizimu Afrika''' ('''INingizimu Afrika'''), live lelitfolaka entasi neningizimu [[Afrika|kwesichingikati se Afrika.]]<ref>http://www.southafrica.net/za/en/landing/visitor-home</ref> Lelive linelugu lelilinganiselwa kumakhilomitha langu 2798 kantsi lolugu litfolaka emkhatsini we[[lwandle lwase Atlantiki|lwandle lwase Atlanthiki]] nelwandle lwaseNdiya.kantsi enyakatfo nalelilive kutfolakala bomakhwelwane labafana nemave lanjengabo [[INamibiya|INamibia]], [[ÉButjwána|eBotswana]] ne [[IZimbabwe]]; kutsi eMpumalanga kutfolakale i [[Mozambiki|Mozambikhi]] kanye ne [[Swatini]]; phakatsi kweNingizimu Afrika kutfolaka LeSotho.<ref>http://www.sahistory.org.za/</ref> iNingizimu Afrika i live lelibalelwa emashumini lamabili nesine ngebunyenti bebantfu lebacuketse emhlabeni wonke kantsi kunebantfu labalinganiselwa etigidzini letingu [[Demographics of South Africa| linani lebantfu lelitigidzi letingu 53]], ngekwebukhulu bemhlaba ilinganiselwa emashumini lamabili nesihlanu nayilinganiswa nalamanye [[Emave emhlaba|emave emhlaba.]]<ref>http://www.gov.za/</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://beta2.statssa.gov.za/ |access-date=2014-05-12 |archive-date=2014-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140529095222/http://beta2.statssa.gov.za/ |dead-url=yes }}</ref>
==Bantfu ngekwehlukana kwabo==
*79.2 [[Bantfu labamnyama]]
*8.9% [[Emakhaladi]]
*8.9% Belungu
*2.5% [[Emandiya]]
*0.5% [[labanye]]
[[File:South Africa municipalities by language 2001.png|thumb|250px|Tilwimi letisemtsetfweni.]]
== IRiphabhulikhi ==
* ''!ke e: ǀxarra ǁke''.
* Lihubo lesive: ''[[Nkosi Sikelel' iAfrika]]'' ([[síChoza|siChoza]]). [[File:South Africa National Anthem.ogg]]
* Inhlokodolôbha: [[ÉPitóli|iPitoli]].
* Lina leBantfu EPitóli: 2,893,251 ([[2001]]).
* 33°55′ S 18°27′ E.
* Emave labomakhelwane: [[é-Lusûtfu|iLusutfu]], [[é-Mozambike|iMozambikhi]], [[SWAZILAND|Umbuso weSwatini]], [[iZimbabhwe]], [[iNamibiya]] ne [[ÉButjwána|Butswana]].
* Tifundza [[tiyimfica]]: [[Mpumalanga]], [[Gauteng]], [[KwaZulu Natal]], [[Eastern Cape]], [[Western Cape]], [[Limpopo]], [[Northern Cape]], [[North West]], [[Free State]].
* [[Tilwimi]] [[letisemtsetfweni]] tilishumi nakunye: [[síBhûnu|sibhunu]], [[síChoza|sichoza]], [[síNdebele|sindebele]], [[síNgísi|singisi]], [[síSûtfu saseNyakatfo|sipedi]], [[síSûtfu|sisutfu]], [[siSwati|siswati]], [[síTsonga|sithonga]], [[síTjwána|sitswana]], [[síVenda|sivenda]], [[Zulu language|sizulu]].
* [[Mengameli]]: [[Cyril Ramaphosa]].
* 1.219.912 Km<sup>2</sup>.
* Linani leBantfu: 44,819,278 (2001).
* 36 bantfu/km<sup>2</sup>.
* PIB: 606.407.000.000 USD ([[2006]]).
* [[Rand|EmaRandi]] (ZAR).
* Likhodi Le-inthanethi: ".za".
== Tifundza nemadolobha lamakhulu ==
* Gauteng: [[ÉPitóli|Pretoria]] / [[Pitoli|ÉPitóli]].
* Mpumalanga: [[Mbombela]]
* KwaZulu Natal / [[Kazulu]]: [[Durban]] / [[Litheku]].
* Free State / [[Fuleyistata]]: [[Bloemfontein]].
* Eastern Cape:[[Port Elizabeth]].
* Western Cape: [[Cape Town]] / [[Likapa]].
* Northern Cape: [[Kimberley]].
* Limpopo: [[Polokwane]].
* North West: [[Upington]].
== [[Tilwimi]] letisemtsetfweni ==
Tilishumi nakunye. Tilwimi letigunyatwe ngumtsetfo taseRiphabhulikhi [[síNdebele|siNdebele]], [[síBhûnu|siBhunu]], [[síChoza|siChosa]], [[síNgísi|siNgisi]], [[síSûtfu|Sisutfu]], [[síSûtfu saseNyakatfo|siPedi]], [[siSwati]], [[síTsonga|siXhonga]], [[síTjwána|siTswana]], [[síVenda|siVenda]] kanye [[síZulu|nesiZulu]].
=== Ligama leRiphublikhi ngetilwimi letisemtsetfweni ===
* [[SiBhunu]]: ''Republiek van Suid-Afrika''.
* [[SiXhosa]]: ''IRiphabliki yaseMzantsi Afrika''.
* [[Ndebele language|SiNdebele]]: ''IRiphabliki yeSewula Afrika''.
* [[SiNgísi]]: ''Republic of South Africa''.
* [[SiSutfu]]: ''Rephaboliki ya Afrika Borwa''.
* [[SiPedi]]: ''Rephaboliki ya Afrika-Borwa''.
* [[SiSwati]]: ''IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika''.
* [[SíTswana]]: ''Rephaboliki ya Aforika Borwa''.
* [[SíTsonga|SíXsonga]]: ''Riphabliki ra Afrika Dzonga''.
* [[SiVenda]]: ''Riphabuḽiki ya Afurika Tshipembe''.
* [[SiZulu]]: ''IRiphabliki yaseNingizimu Afrika''.
== [[Kúfúna]] ==
* {{Commons|Category:South_Africa|Commons: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika}}.
== Kúbópha ==
* [http://www.gov.za IRiphabhulikhi iwebhusayithi (síNgísi)].
* [https://web.archive.org/web/20200621164208/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sf.html CIA: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika (síNgísi)],
* [http://www.concourt.gov.za/text/constitution/text/preambles/swati.html Preambles of Constitution (IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika): siSwati].
* [http://www.concourt.gov.za/site/theconstitution/Swati.pdf The Constitution (IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika): siSwati].
== Tinkomba==
<references/>
[[Category:Í-Afríka|Iriphabhulikhi yeningizimu afrika]]
[[Category:IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika| ]]
7q131noiz9cazzh20jsb0fhtyg6flji
43126
43125
2026-09-26T11:31:26Z
Bob Khumalo
10603
/* Kúbópha */ add a link
43126
wikitext
text/x-wiki
{{geo
|coat = Coat of arms of South Africa (heraldic).svg}}
'''IRiphabhulikhi yaseNingizimu Afrika''' ('''INingizimu Afrika'''), live lelitfolaka entasi neningizimu [[Afrika|kwesichingikati se Afrika.]]<ref>http://www.southafrica.net/za/en/landing/visitor-home</ref> Lelive linelugu lelilinganiselwa kumakhilomitha langu 2798 kantsi lolugu litfolaka emkhatsini we[[lwandle lwase Atlantiki|lwandle lwase Atlanthiki]] nelwandle lwaseNdiya.kantsi enyakatfo nalelilive kutfolakala bomakhwelwane labafana nemave lanjengabo [[INamibiya|INamibia]], [[ÉButjwána|eBotswana]] ne [[IZimbabwe]]; kutsi eMpumalanga kutfolakale i [[Mozambiki|Mozambikhi]] kanye ne [[Swatini]]; phakatsi kweNingizimu Afrika kutfolaka LeSotho.<ref>http://www.sahistory.org.za/</ref> iNingizimu Afrika i live lelibalelwa emashumini lamabili nesine ngebunyenti bebantfu lebacuketse emhlabeni wonke kantsi kunebantfu labalinganiselwa etigidzini letingu [[Demographics of South Africa| linani lebantfu lelitigidzi letingu 53]], ngekwebukhulu bemhlaba ilinganiselwa emashumini lamabili nesihlanu nayilinganiswa nalamanye [[Emave emhlaba|emave emhlaba.]]<ref>http://www.gov.za/</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://beta2.statssa.gov.za/ |access-date=2014-05-12 |archive-date=2014-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140529095222/http://beta2.statssa.gov.za/ |dead-url=yes }}</ref>
==Bantfu ngekwehlukana kwabo==
*79.2 [[Bantfu labamnyama]]
*8.9% [[Emakhaladi]]
*8.9% Belungu
*2.5% [[Emandiya]]
*0.5% [[labanye]]
[[File:South Africa municipalities by language 2001.png|thumb|250px|Tilwimi letisemtsetfweni.]]
== IRiphabhulikhi ==
* ''!ke e: ǀxarra ǁke''.
* Lihubo lesive: ''[[Nkosi Sikelel' iAfrika]]'' ([[síChoza|siChoza]]). [[File:South Africa National Anthem.ogg]]
* Inhlokodolôbha: [[ÉPitóli|iPitoli]].
* Lina leBantfu EPitóli: 2,893,251 ([[2001]]).
* 33°55′ S 18°27′ E.
* Emave labomakhelwane: [[é-Lusûtfu|iLusutfu]], [[é-Mozambike|iMozambikhi]], [[SWAZILAND|Umbuso weSwatini]], [[iZimbabhwe]], [[iNamibiya]] ne [[ÉButjwána|Butswana]].
* Tifundza [[tiyimfica]]: [[Mpumalanga]], [[Gauteng]], [[KwaZulu Natal]], [[Eastern Cape]], [[Western Cape]], [[Limpopo]], [[Northern Cape]], [[North West]], [[Free State]].
* [[Tilwimi]] [[letisemtsetfweni]] tilishumi nakunye: [[síBhûnu|sibhunu]], [[síChoza|sichoza]], [[síNdebele|sindebele]], [[síNgísi|singisi]], [[síSûtfu saseNyakatfo|sipedi]], [[síSûtfu|sisutfu]], [[siSwati|siswati]], [[síTsonga|sithonga]], [[síTjwána|sitswana]], [[síVenda|sivenda]], [[Zulu language|sizulu]].
* [[Mengameli]]: [[Cyril Ramaphosa]].
* 1.219.912 Km<sup>2</sup>.
* Linani leBantfu: 44,819,278 (2001).
* 36 bantfu/km<sup>2</sup>.
* PIB: 606.407.000.000 USD ([[2006]]).
* [[Rand|EmaRandi]] (ZAR).
* Likhodi Le-inthanethi: ".za".
== Tifundza nemadolobha lamakhulu ==
* Gauteng: [[ÉPitóli|Pretoria]] / [[Pitoli|ÉPitóli]].
* Mpumalanga: [[Mbombela]]
* KwaZulu Natal / [[Kazulu]]: [[Durban]] / [[Litheku]].
* Free State / [[Fuleyistata]]: [[Bloemfontein]].
* Eastern Cape:[[Port Elizabeth]].
* Western Cape: [[Cape Town]] / [[Likapa]].
* Northern Cape: [[Kimberley]].
* Limpopo: [[Polokwane]].
* North West: [[Upington]].
== [[Tilwimi]] letisemtsetfweni ==
Tilishumi nakunye. Tilwimi letigunyatwe ngumtsetfo taseRiphabhulikhi [[síNdebele|siNdebele]], [[síBhûnu|siBhunu]], [[síChoza|siChosa]], [[síNgísi|siNgisi]], [[síSûtfu|Sisutfu]], [[síSûtfu saseNyakatfo|siPedi]], [[siSwati]], [[síTsonga|siXhonga]], [[síTjwána|siTswana]], [[síVenda|siVenda]] kanye [[síZulu|nesiZulu]].
=== Ligama leRiphublikhi ngetilwimi letisemtsetfweni ===
* [[SiBhunu]]: ''Republiek van Suid-Afrika''.
* [[SiXhosa]]: ''IRiphabliki yaseMzantsi Afrika''.
* [[Ndebele language|SiNdebele]]: ''IRiphabliki yeSewula Afrika''.
* [[SiNgísi]]: ''Republic of South Africa''.
* [[SiSutfu]]: ''Rephaboliki ya Afrika Borwa''.
* [[SiPedi]]: ''Rephaboliki ya Afrika-Borwa''.
* [[SiSwati]]: ''IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika''.
* [[SíTswana]]: ''Rephaboliki ya Aforika Borwa''.
* [[SíTsonga|SíXsonga]]: ''Riphabliki ra Afrika Dzonga''.
* [[SiVenda]]: ''Riphabuḽiki ya Afurika Tshipembe''.
* [[SiZulu]]: ''IRiphabliki yaseNingizimu Afrika''.
== [[Kúfúna]] ==
* {{Commons|Category:South_Africa|Commons: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika}}.
== [[Kúbópha]] ==
* [http://www.gov.za IRiphabhulikhi iwebhusayithi (síNgísi)].
* [https://web.archive.org/web/20200621164208/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sf.html CIA: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika (síNgísi)],
* [http://www.concourt.gov.za/text/constitution/text/preambles/swati.html Preambles of Constitution (IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika): siSwati].
* [http://www.concourt.gov.za/site/theconstitution/Swati.pdf The Constitution (IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika): siSwati].
== Tinkomba==
<references/>
[[Category:Í-Afríka|Iriphabhulikhi yeningizimu afrika]]
[[Category:IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika| ]]
knw30n66tgi5a67y9qv8ltaese6ywkg
43128
43126
2026-09-26T11:32:21Z
Bob Khumalo
10603
/* Tifundza nemadolobha lamakhulu */ add a link
43128
wikitext
text/x-wiki
{{geo
|coat = Coat of arms of South Africa (heraldic).svg}}
'''IRiphabhulikhi yaseNingizimu Afrika''' ('''INingizimu Afrika'''), live lelitfolaka entasi neningizimu [[Afrika|kwesichingikati se Afrika.]]<ref>http://www.southafrica.net/za/en/landing/visitor-home</ref> Lelive linelugu lelilinganiselwa kumakhilomitha langu 2798 kantsi lolugu litfolaka emkhatsini we[[lwandle lwase Atlantiki|lwandle lwase Atlanthiki]] nelwandle lwaseNdiya.kantsi enyakatfo nalelilive kutfolakala bomakhwelwane labafana nemave lanjengabo [[INamibiya|INamibia]], [[ÉButjwána|eBotswana]] ne [[IZimbabwe]]; kutsi eMpumalanga kutfolakale i [[Mozambiki|Mozambikhi]] kanye ne [[Swatini]]; phakatsi kweNingizimu Afrika kutfolaka LeSotho.<ref>http://www.sahistory.org.za/</ref> iNingizimu Afrika i live lelibalelwa emashumini lamabili nesine ngebunyenti bebantfu lebacuketse emhlabeni wonke kantsi kunebantfu labalinganiselwa etigidzini letingu [[Demographics of South Africa| linani lebantfu lelitigidzi letingu 53]], ngekwebukhulu bemhlaba ilinganiselwa emashumini lamabili nesihlanu nayilinganiswa nalamanye [[Emave emhlaba|emave emhlaba.]]<ref>http://www.gov.za/</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://beta2.statssa.gov.za/ |access-date=2014-05-12 |archive-date=2014-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140529095222/http://beta2.statssa.gov.za/ |dead-url=yes }}</ref>
==Bantfu ngekwehlukana kwabo==
*79.2 [[Bantfu labamnyama]]
*8.9% [[Emakhaladi]]
*8.9% Belungu
*2.5% [[Emandiya]]
*0.5% [[labanye]]
[[File:South Africa municipalities by language 2001.png|thumb|250px|Tilwimi letisemtsetfweni.]]
== IRiphabhulikhi ==
* ''!ke e: ǀxarra ǁke''.
* Lihubo lesive: ''[[Nkosi Sikelel' iAfrika]]'' ([[síChoza|siChoza]]). [[File:South Africa National Anthem.ogg]]
* Inhlokodolôbha: [[ÉPitóli|iPitoli]].
* Lina leBantfu EPitóli: 2,893,251 ([[2001]]).
* 33°55′ S 18°27′ E.
* Emave labomakhelwane: [[é-Lusûtfu|iLusutfu]], [[é-Mozambike|iMozambikhi]], [[SWAZILAND|Umbuso weSwatini]], [[iZimbabhwe]], [[iNamibiya]] ne [[ÉButjwána|Butswana]].
* Tifundza [[tiyimfica]]: [[Mpumalanga]], [[Gauteng]], [[KwaZulu Natal]], [[Eastern Cape]], [[Western Cape]], [[Limpopo]], [[Northern Cape]], [[North West]], [[Free State]].
* [[Tilwimi]] [[letisemtsetfweni]] tilishumi nakunye: [[síBhûnu|sibhunu]], [[síChoza|sichoza]], [[síNdebele|sindebele]], [[síNgísi|singisi]], [[síSûtfu saseNyakatfo|sipedi]], [[síSûtfu|sisutfu]], [[siSwati|siswati]], [[síTsonga|sithonga]], [[síTjwána|sitswana]], [[síVenda|sivenda]], [[Zulu language|sizulu]].
* [[Mengameli]]: [[Cyril Ramaphosa]].
* 1.219.912 Km<sup>2</sup>.
* Linani leBantfu: 44,819,278 (2001).
* 36 bantfu/km<sup>2</sup>.
* PIB: 606.407.000.000 USD ([[2006]]).
* [[Rand|EmaRandi]] (ZAR).
* Likhodi Le-inthanethi: ".za".
== [[Tifundza]] nemadolobha lamakhulu ==
* Gauteng: [[ÉPitóli|Pretoria]] / [[Pitoli|ÉPitóli]].
* Mpumalanga: [[Mbombela]]
* KwaZulu Natal / [[Kazulu]]: [[Durban]] / [[Litheku]].
* Free State / [[Fuleyistata]]: [[Bloemfontein]].
* Eastern Cape:[[Port Elizabeth]].
* Western Cape: [[Cape Town]] / [[Likapa]].
* Northern Cape: [[Kimberley]].
* Limpopo: [[Polokwane]].
* North West: [[Upington]].
== [[Tilwimi]] letisemtsetfweni ==
Tilishumi nakunye. Tilwimi letigunyatwe ngumtsetfo taseRiphabhulikhi [[síNdebele|siNdebele]], [[síBhûnu|siBhunu]], [[síChoza|siChosa]], [[síNgísi|siNgisi]], [[síSûtfu|Sisutfu]], [[síSûtfu saseNyakatfo|siPedi]], [[siSwati]], [[síTsonga|siXhonga]], [[síTjwána|siTswana]], [[síVenda|siVenda]] kanye [[síZulu|nesiZulu]].
=== Ligama leRiphublikhi ngetilwimi letisemtsetfweni ===
* [[SiBhunu]]: ''Republiek van Suid-Afrika''.
* [[SiXhosa]]: ''IRiphabliki yaseMzantsi Afrika''.
* [[Ndebele language|SiNdebele]]: ''IRiphabliki yeSewula Afrika''.
* [[SiNgísi]]: ''Republic of South Africa''.
* [[SiSutfu]]: ''Rephaboliki ya Afrika Borwa''.
* [[SiPedi]]: ''Rephaboliki ya Afrika-Borwa''.
* [[SiSwati]]: ''IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika''.
* [[SíTswana]]: ''Rephaboliki ya Aforika Borwa''.
* [[SíTsonga|SíXsonga]]: ''Riphabliki ra Afrika Dzonga''.
* [[SiVenda]]: ''Riphabuḽiki ya Afurika Tshipembe''.
* [[SiZulu]]: ''IRiphabliki yaseNingizimu Afrika''.
== [[Kúfúna]] ==
* {{Commons|Category:South_Africa|Commons: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika}}.
== [[Kúbópha]] ==
* [http://www.gov.za IRiphabhulikhi iwebhusayithi (síNgísi)].
* [https://web.archive.org/web/20200621164208/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sf.html CIA: IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika (síNgísi)],
* [http://www.concourt.gov.za/text/constitution/text/preambles/swati.html Preambles of Constitution (IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika): siSwati].
* [http://www.concourt.gov.za/site/theconstitution/Swati.pdf The Constitution (IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika): siSwati].
== Tinkomba==
<references/>
[[Category:Í-Afríka|Iriphabhulikhi yeningizimu afrika]]
[[Category:IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika| ]]
liazhg7ru6ctxqui958oajrethf9iuv
INamibiya
0
3186
43097
42573
2026-09-26T11:06:40Z
Emmy C74
10594
/* */
43097
wikitext
text/x-wiki
{{geo}}
'''[[Republic of Namibia|iNamibiya]] ''' (en:''Republic of Namibia''; af: ''Republiek van Namibië''; ger: ''Republik Namibia''). Live we[[Í-Afríka|Afríka]].
== Mayelana Namibiya ==
* IRiphabliki.
* Inhlokodolobha: [[Windhoek]].
* Linani leBantfu eWindhoek: 233.529 ([[2001]]).
* Mengameli: [[Nahas Angula]].
* 825.418 Km<sup>2</sup>.
* Linani Bantfu 2.108.665 (2009).
* 2.5 bantfu/km<sup>2</sup>.
* PIB: 13.771.000.000 USD ([[2009]]).
* Likhodi Le-inthanethi: ".na''
== Kúfúna ==
* {{Commons|Category:Namibia|Commons:INamibiya }}.
== Kúbópha ==
* [https://web.archive.org/web/20121204101417/http://www.grnnet.gov.na/ iNamibiya iwebhusayithi].
[[Category:Namibiya| ]]
f0jh9fb1sm9doz25qz1yopnnxrffntg
43112
43097
2026-09-26T11:16:53Z
Ntuthu boy
10617
Add link
43112
wikitext
text/x-wiki
{{geo}}
'''[[Republic of Namibia|iNamibiya]] ''' (en:''Republic of Namibia''; af: ''Republiek van Namibië''; ger: ''Republik Namibia''). Live we[[Í-Afríka|Afríka]].
== [[Mayelana]] Namibiya ==
* IRiphabliki.
* Inhlokodolobha: [[Windhoek]].
* Linani leBantfu eWindhoek: 233.529 ([[2001]]).
* Mengameli: [[Nahas Angula]].
* 825.418 Km<sup>2</sup>.
* Linani Bantfu 2.108.665 (2009).
* 2.5 bantfu/km<sup>2</sup>.
* PIB: 13.771.000.000 USD ([[2009]]).
* Likhodi Le-inthanethi: ".na''
== Kúfúna ==
* {{Commons|Category:Namibia|Commons:INamibiya }}.
== Kúbópha ==
* [https://web.archive.org/web/20121204101417/http://www.grnnet.gov.na/ iNamibiya iwebhusayithi].
[[Category:Namibiya| ]]
fecrx174nqu4ojoieyho8sn863xcl7j
43115
43112
2026-09-26T11:20:57Z
Ntuthu boy
10617
Mayelana
43115
wikitext
text/x-wiki
{{geo}}
'''[[Republic of Namibia|iNamibiya]] ''' (en:''Republic of Namibia''; af: ''Republiek van Namibië''; ger: ''Republik Namibia''). Live we[[Í-Afríka|Afríka]].
== Mayelana Namibiya ==
* IRiphabliki.
* Inhlokodolobha: [[Windhoek]].
* Linani leBantfu eWindhoek: 233.529 ([[2001]]).
* Mengameli: [[Nahas Angula]].
* 825.418 Km<sup>2</sup>.
* Linani Bantfu 2.108.665 (2009).
* 2.5 bantfu/km<sup>2</sup>.
* PIB: 13.771.000.000 USD ([[2009]]).
* Likhodi Le-inthanethi: ".na''
== Kúfúna ==
* {{Commons|Category:Namibia|Commons:INamibiya }}.
== Kúbópha ==
* [https://web.archive.org/web/20121204101417/http://www.grnnet.gov.na/ iNamibiya iwebhusayithi].
[[Category:Namibiya| ]]
f0jh9fb1sm9doz25qz1yopnnxrffntg
SíChoza
0
4643
43102
35680
2026-09-26T11:08:58Z
Mommyc
10605
Added a link
43102
wikitext
text/x-wiki
SiXhosa silulwimi lwaseNingizimu [[Í-Afríka|Afrika]]. Siyafana nesiSwati [[SíZulu|nesiZulu]] nesiNdebele kakhulu. Bantfu labaningi bakhuluma lolulwimi eShona Kapa naseMpuma Kapa. Bantfu labakhuluma siSwati bangavisisa kakhulu uma beva lolulwimi lukhulunywako.
[[Category:Lúlwîmi]]
[[Category:IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika|SíChoza]]
[[Category:Í-Afríka|SíChoza]]
61i020pl3lphqk43qa4w2tc8fzh82v2
Umtsetfo Sisekelo wase Ningizimu Afrika
0
4742
43107
42101
2026-09-26T11:11:04Z
Nqoba08
10597
Add a link
43107
wikitext
text/x-wiki
'''Umtsetfo sisekelo we Ningizimu Afrika''' ngumtsetfo lolawula live lase Ningizimu Afrika. Unikela sisekelo etinkundleni tekulawulwa kwemitsetfo yaseveni lase [[Ningizimu Afrika]]. Lomtsetfo wentiwa ngemnyaka wa 1994, kantsi ngembi kwaloluku bekunemtsetfo welibandlululo ngelibala. Wabese uphasiswa nga 1996 kantsi ngo 1997 wabese ucikicelwa emtsetfweni we live lase Ningizimu Afrika ngumengameli [[Nelson Mandela]]. <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.justice.gov.za/legislation/constitution/SAConstitution-web-eng.pdf |access-date=2018-06-06 |archive-date=2014-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140425031318/http://www.justice.gov.za/legislation/constitution/SAConstitution-web-eng.pdf |dead-url=yes }}</ref>
Kusukela ngo 1996, umtsetfo ulungiswe emahlandla langu 17 kutsi uhambisane nemitsetfo yelive<ref>Act 5 of 2005.</ref> neither it nor the acts amending it are allocated act numbers. Umtsetfo sisekelo watiwa ngekutsi i "Constitution of the Republic of South Africa, 1996". Kantsi ngembi kwaloku bekatiwa ngekutsi i Act of Parliament. <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.westerncape.gov.za/legislation/constitution-republic-south-africa |access-date=2018-06-06 |archive-date=2018-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180614195508/https://www.westerncape.gov.za/legislation/constitution-republic-south-africa |dead-url=yes }}</ref>
== Umlandvo ==
Nakuphela umbuso welibandlululo kwacala tinkulumiswano tekuguculwa kwemtsetfo sisekelo ngobe emitsetfo leminyenti ngesikhatsi selibandlululo beyivuna belumbi.<ref>https://www.ru.ac.za/media/rhodesuniversity/content/humanresources/documents/employmentequity/Constitution%20of%20the%20Republic%20of%20South%20Africa%201.pdf</ref>
I CODESA bekuyinkundla lebalulekile etinkulunyiswaneni temacembu embangave kanye ne malunga etemtsetfo. Letinkulunyiswano tacala ngo 1992 kantsi licembu lebelungu i National Party beyifuna kuchubeka kutsi liphalamende ligcwale ngemalunga alo lalinganiselwa emaphesentini langu 75 ngaphandle kwekuvota. Umtsetfo sisekelo awumange ukuvumele loko, kepha wavumela kubusa ngentsandvo yelinyenti lapho khona bantfu bonke batovotela umbuso wentsandvo yelinyenti ,netihlalo ephalamende tilingane emavoti ebavoti.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://paralegaladvice.org.za/wp-content/uploads/2016/05/01-PLM2015-Constitution.pdf |access-date=2018-06-06 |archive-date=2018-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180712191226/http://paralegaladvice.org.za/wp-content/uploads/2016/05/01-PLM2015-Constitution.pdf |dead-url=yes }}</ref>
== References ==
{{reflist}}
[[Category:IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika]]
52hy07jf6z3eh04g3iafsekl4p0tfcq
43127
43107
2026-09-26T11:31:44Z
Nqoba08
10597
Words
43127
wikitext
text/x-wiki
'''Umtsetfo sisekelo we Ningizimu Afrika''' ngumtsetfo lolawula live lase Ningizimu Afrika. Unikela sisekelo etinkundleni tekulawulwa kwemitsetfo yaseveni lase [[Ningizimu Afrika]]. Lomtsetfo wentiwa ngemnyaka wa 1994, kantsi ngembi kwaloluku bekunemtsetfo welibandlululo ngelibala. Wabese uphasiswa nga 1996 kantsi ngo 1997 wabese ucikicelwa emtsetfweni we live lase Ningizimu Afrika ngumengameli [[Nelson Mandela]]. <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.justice.gov.za/legislation/constitution/SAConstitution-web-eng.pdf |access-date=2018-06-06 |archive-date=2014-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140425031318/http://www.justice.gov.za/legislation/constitution/SAConstitution-web-eng.pdf |dead-url=yes }}</ref>
Kusukela ngo 1996, umtsetfo ulungiswe emahlandla langu 17 kutsi uhambisane nemitsetfo yelive<ref>Act 5 of 2005.</ref> neither it nor the acts amending it are allocated act numbers. Umtsetfo sisekelo watiwa ngekutsi i "Constitution of the Republic of South Africa, 1996". Kantsi ngembi kwaloku bekatiwa ngekutsi i Act of Parliament. <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.westerncape.gov.za/legislation/constitution-republic-south-africa |access-date=2018-06-06 |archive-date=2018-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180614195508/https://www.westerncape.gov.za/legislation/constitution-republic-south-africa |dead-url=yes }}</ref>
== Umlandvo ==
Nakuphela [[umbuso welibandlululo]] kwacala tinkulumiswano tekuguculwa kwemtsetfo sisekelo ngobe emitsetfo leminyenti ngesikhatsi selibandlululo beyivuna belumbi.<ref>https://www.ru.ac.za/media/rhodesuniversity/content/humanresources/documents/employmentequity/Constitution%20of%20the%20Republic%20of%20South%20Africa%201.pdf</ref>
I CODESA bekuyinkundla lebalulekile etinkulunyiswaneni temacembu embangave kanye ne malunga etemtsetfo. Letinkulunyiswano tacala ngo 1992 kantsi licembu lebelungu i National Party beyifuna kuchubeka kutsi liphalamende ligcwale ngemalunga alo lalinganiselwa emaphesentini langu 75 ngaphandle kwekuvota. Umtsetfo sisekelo awumange ukuvumele loko, kepha wavumela kubusa ngentsandvo yelinyenti lapho khona bantfu bonke batovotela umbuso wentsandvo yelinyenti ,netihlalo ephalamende tilingane emavoti ebavoti.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://paralegaladvice.org.za/wp-content/uploads/2016/05/01-PLM2015-Constitution.pdf |access-date=2018-06-06 |archive-date=2018-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180712191226/http://paralegaladvice.org.za/wp-content/uploads/2016/05/01-PLM2015-Constitution.pdf |dead-url=yes }}</ref>
== References ==
{{reflist}}
[[Category:IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika]]
9drinws97prjcvgnxi6gnb1cm9lxhvl
Tilwimi tase Ningizimu Afrika
0
4796
43123
39498
2026-09-26T11:27:55Z
Mageba008
10608
Add link
43123
wikitext
text/x-wiki
Tilishumi nakunye tilwimi tase[[Ningizimu Afrika]], kantsi ticuketse: siBhunu, [[siNgisi]], siNdebele, [[siSwati]], siSuthu saseNyakatfo, siSuthu, siTsonga, siTswana, siVenda, siXhosa nesiZulu. Linyenti lebantfu baseNingizimu Afrika likhuluma lulwimi lelingetulu kwelilodvwa. <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.expatica.com/za/about/Official-languages-of-South-Africa_105823.html |access-date=2018-09-14 |archive-date=2017-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170713093821/http://www.expatica.com/za/about/Official-languages-of-South-Africa_105823.html |dead-url=yes }}</ref> Ngesikhatsi semaKholoni tilwimi lebetisemtsetfweni eNingizimu Afrika bekusiDashi nesiNgisi, loku kwenteka eminyakeni yangabo-1910 kuya ku-1925. <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://southcoastherald.co.za/242725/what-are-the-11-official-languages-of-south-africa-how-many-do-you-know-2/ |access-date=2018-09-14 |archive-date=2019-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190301052452/https://southcoastherald.co.za/242725/what-are-the-11-official-languages-of-south-africa-how-many-do-you-know-2/ |dead-url=yes }}</ref> <ref>https://www.sa-venues.com/sa_languages_and_culture.htm</ref>
==Tinkomba==
{{reflist}}
[[Category:Lulwimi]]
[[Category:Emasiko nemihambo]]
ckfmovchu46ft3fkqqtmsjtbrsli76k
Soweto
0
5180
43099
42583
2026-09-26T11:07:58Z
Nqoba08
10597
Add a link
43099
wikitext
text/x-wiki
'''iSoweto''' lilokishi lelitfolakala eNingizimu Afrika esifundzeni saseGauteng. Ligama layo lisifinyeto lwesiNgisi lwemalokishi aseNingizimu Ntshonalanga lwelumele kutsi (South Western Townships). iSoweto ise Jozi lokulidolobha bantfu labanyenti batsenga khona. <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://soweto.co.za/html/i_overview.htm |access-date=2022-06-11 |archive-date=2022-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220617133753/http://www.soweto.co.za/html/i_overview.htm |dead-url=yes }}</ref>
==Umlandvo==
James Panza wahola bantuntfu lababalwelwa ku 2000 kuyocela umbuso welibandlululo kutsi abafakele tindlu tesitina. Kantsi labanye bantfu batusa George Harrison kanye na-George Walker bantfu ngekutfola imayini leyatiwa ngekutsi i-outcrop ye-Main Reef yegeligolide epulazini i-Langlaagte ngo-February 1886.Bantfu baseSoweto basuswa ngenkani etindzaweni letiseceleni kwaseJozi baletfwa eSoweto lobekulihlelo lwembuso welibandlululo lwencindzetelo. <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.enca.com/news/authorities-clearing-scene-after-20-car-pile-near-soweto |access-date=2022-06-11 |archive-date=2022-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220611155732/https://www.enca.com/news/authorities-clearing-scene-after-20-car-pile-near-soweto |dead-url=yes }}</ref><ref>https://www.sahistory.org.za/place/soweto-johannesburg</ref>
==Tinkomba==
{{reflist}}
[[Category:Í-Afríka|Iriphabhulikhi yeningizimu afrika]]
[[Category:IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika| ]]
[[Category:IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika]]
mucddxdxshqj4v7iyanpzd892xp59fn
I-Orlando Pirates F.C.
0
5306
43103
40173
2026-09-26T11:09:12Z
MALACOSTER 05
10613
/* */ added a link
43103
wikitext
text/x-wiki
'''I-Orlando Pirates Football Club''' (lephindze yatiwe ngekutsi yi "The Buccaneers") licembu lelibhola letinyawo lase [[Ningizimu Afrika]]. Lelicembu lidlala imidlalo yalo yasekhaya [[E-Orlando AMSTEL Stadium eSoweto.|e-Orlando Stadium eSoweto.]]
[[File:Orlando pirates fans 6.jpg|thumb|Balandzeli be Orlando Pirates. ]]
Lelicembu lasungulwa nga-1937 futsi belakhiwe e-Orlando, e[[Soweto]]. Babitwa ngekutsi yi "amapirate" lokusho kutsi 'Pirates' e-IsiZulu ngemuva kwekutsi licembu lebantfu labaseminyakeni yekutfomba lelasungula licembu lebhola letinyawo e-Orlando Boys Club lehlukana lacala kuhlangana ekhaya lalomunye webantfu lebebasebenta e-Orando Boys Club. I-Orlando Pirates ilicembu lekucala kusukela kwasungulwa i-Premier Soccer League nga-1996 kutsi litfole titfunti letintsatfu letinkhulu ngesikhatsi sinye ngekulandzelana, ngemuva kwekuncoba i-ABSA Premiership, i-FA Cup Nedbank Cup kanye ne-Top 8 Cup MTN 8 ngesikhatsi se-ABSA Premier League 2010 kanye ne-ABSA premiership, iLiga Telkom Knockout kanye ne-MTN 8 ngesikhatsi sekuba yi-ABSA Primiership 201112 season. Bangulenye yemacembu lamabili aseNingizimu Afrika kanye ne-Mamelodi Sundowns lawina i-CAF Champions League, lapho ancoba khona nga-1995. Bawina umklomelo wesibili we-CAF Confederation Cup yanga-2015 na-2022.
== Umlandvo ==
I-Orlando Pirates ngulenye yemacembu ebhola letinyawo lamadzala eNingizimu Afrika leyasungulwa ngemnyaka wa-1937 e-Orlando East, eSoweto. eminyakeni leyendlulile lelicembu lisebente njengentfo lekhutsata badlali belibhola labasebancane kutsi betame kudlala umdlalo lomuhle ezingeni lelisetulu ngemibala lemnyama nalomhlophe ye 'Buccaneers'.
[[Category:Temidlalo]]
[[Category:Ningizimu Afrika]]
[[Category:Libhola letinyawo]]
[[Category:Libhola]]
q793e1kjy70sxebfl3p3qky7jloi88q
43111
43103
2026-09-26T11:16:33Z
MALACOSTER 05
10613
/* */ added a link
43111
wikitext
text/x-wiki
'''I-Orlando Pirates Football Club''' (lephindze yatiwe ngekutsi yi "The Buccaneers") licembu lelibhola letinyawo lase [[Ningizimu Afrika]]. Lelicembu lidlala imidlalo yalo yasekhaya [[E-Orlando AMSTEL Stadium eSoweto.|e-Orlando Stadium eSoweto.]]
[[File:Orlando pirates fans 6.jpg|thumb|Balandzeli be Orlando Pirates. ]]
Lelicembu lasungulwa nga-1937 futsi belakhiwe e-Orlando, e[[Soweto]]. Babitwa ngekutsi yi "amapirate" lokusho kutsi 'Pirates' e-IsiZulu ngemuva kwekutsi licembu lebantfu labaseminyakeni yekutfomba lelasungula licembu lebhola letinyawo e-Orlando Boys Club lehlukana lacala kuhlangana ekhaya lalomunye webantfu lebebasebenta e-Orando Boys Club. I-Orlando Pirates ilicembu lekucala kusukela kwasungulwa i-Premier Soccer League nga-1996 kutsi litfole titfunti letintsatfu letinkhulu ngesikhatsi sinye ngekulandzelana, ngemuva kwekuncoba i-ABSA Premiership, i-FA Cup Nedbank Cup kanye ne-Top 8 Cup MTN 8 ngesikhatsi se-ABSA Premier League 2010 kanye ne-ABSA premiership, iLiga Telkom Knockout kanye ne-MTN 8 ngesikhatsi sekuba yi-ABSA [[Primiership 2011-2012 season|Primiership 201112 season]]. Bangulenye yemacembu lamabili aseNingizimu Afrika kanye ne-Mamelodi Sundowns lawina i-CAF Champions League, lapho ancoba khona nga-1995. Bawina umklomelo wesibili we-CAF Confederation Cup yanga-2015 na-2022.
== Umlandvo ==
I-Orlando Pirates ngulenye yemacembu ebhola letinyawo lamadzala eNingizimu Afrika leyasungulwa ngemnyaka wa-1937 e-Orlando East, eSoweto. eminyakeni leyendlulile lelicembu lisebente njengentfo lekhutsata badlali belibhola labasebancane kutsi betame kudlala umdlalo lomuhle ezingeni lelisetulu ngemibala lemnyama nalomhlophe ye 'Buccaneers'.
[[Category:Temidlalo]]
[[Category:Ningizimu Afrika]]
[[Category:Libhola letinyawo]]
[[Category:Libhola]]
5p0obb1qh9zdc6xo4bef7lvxk9j2gdx
Mamelodi Sundowns Football Club
0
5666
43086
40206
2026-09-26T10:45:56Z
Mthandos 2009
10607
Mamelodi sundowns was formed on 1980
43086
wikitext
text/x-wiki
[[File:Mamelodi Sundowns-002.jpg|thumb|Indunkulu yeSundowns iPitoli. ]]
'''I-Mamelodi Sundowns Football Club''' (leyatiwa ngekutsi yi-Sundown) ilicembu lelibhola letinyawo lase[[Ningizimu Afrika]] eMameloodi, ePitoli esifundzeni saseGauteng lelidlala ku-Premier Soccer League. Lelicembu lasungulwa ngemnyaka wa 1980, lidlala imidlalo yasekhaya [[e-Loftus Versfeld Stadium]].<ref>https://www.thesouthafrican.com/sport/soccer/psl-south-africa/mamelodi-sundowns-to-miss-out-on-blockbuster-south-american-target-26-may-2023/</ref>
I-Sundowns iwine i-Premier League tikhatsi letingu-13 kusukela yasungulwa nga-1996,kantsi inemlandvo lohlanganisiwe we-National Soccer League Championships lemitsatfu futsi inqobe titulo te-league letilishumi nesitfupha. Nyalo yilicembu lelibhola letinyawo leliphumelele kakhulu ngesikhatsi se-PSL yaseNingizimu Afrika. Bancobe i-CAF Champions League yanga-2016, i-2017 CAF Super Cup futsi bakhetfwa njenge-CAAF Club of the Year yanga-2016.<ref>https://www.snl24.com/soccerladuma/local/iconic-interviews/mamelodi-sundowns-leadership-should-take-blame-for-caf-champions-league-exit-20230525</ref> <ref>https://ewn.co.za/2023/05/24/mamelodi-sundowns-continue-to-revel-in-record-premiership-title-win</ref>
== Tinkomba==
<references/>
[[Category:Í-Afríka|Iriphabhulikhi yeningizimu afrika]]
[[Category:IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika| ]]
[[Category:Libhola letinyawo|Libhola letinyawo ]]
122zci5cmvo9obn0eonw230yx766vsr
Umhlambiso
0
6597
43090
41835
2026-09-26T10:51:04Z
Lisakhona Lubanzi
10602
/* */
43090
wikitext
text/x-wiki
'''Umhlambiso''' lisiko [[SiSwati|lemaSwat]]<nowiki/>i, lapho khona [[Makoti]] nebakibo bapha bekhakhakhe [[tipho]], kute bacinise budlelwane [[bemshado.|bemshado.Konke Loko kwentiwa ngembi kwekuba makoti ahanjiswe.]]Lokukwentiwa ngelilanga lesibili lemshado bekhabomakhoti nabamukisa emendvweni.<ref>Msibi, S. C. (2003). ''Lucwaningo lolunzulu lolumayelana nekubaluleka kwemtsimba nalokuhambisana nawo emaSwatini'' (Doctoral dissertation).</ref>Lomsebenti wentelwa esangweni, ngasesibayeni, emadvodza ahlala ngesekudla, besifazane bahlale ngesincele bese kutsi batfwana bahlala emsamo.Nabafika fika bekhabomakoti bacela inkoto, leyemukelwa ,ngugogo nome anti welikhaya . Kucela inkonto kufana nekukhulekela ekhaya, lokusho kucelwa kwemukelwa.<ref>Lubisi, P. M. (2002). ''Kubuka ngeliso lelibanti ligalelo lemasiko nenkholo yebantu kubukwe ngco sive seMaSwati'' (Doctoral dissertation).</ref>
==== Tikhombo ====
[[Category:Umhlabiso WesiSwati]]
9m18w39glf7cw9516krbic8jyu0wcru
Oscar Mbo
0
6893
43094
42589
2026-09-26T11:01:48Z
Mthinay tsunami
10601
/* */
43094
wikitext
text/x-wiki
'''Oscar Mbongeni Ndlovu''' (7 Indlovana 1990) wakhulela eKriel ngumkhiciti wemarekhodi waseNingizimu Afrika, umdlali we-podcast kanye ne-DJ. Udala umculo wendlu locuketse tintfo tendlu lejulile, tebuchwepheshe lobujulile, iNu Jazz, umculo we-broken beat kanye nemculo we-Lounge .
Watiwa kakhulu ngekusungula kanye netindzima takhe letihamba embili ku-podcast yekutijabulisa, umbukiso we-Ashmed Hour .<ref>https://www.news24.com/truelove/truelovemanuncovered/oscar-mbo-on-sitting-next-to-steve-harvey-at-paris-fashion-week-and-why-his-mom-deserves-the-credit-20260629-0628</ref>
== Kuphila kwasekucaleni ==
Oscar Mbo watalelwa ePitoli futsi wakhulela eKriel, eMpumalanga enshonalanga yeWitbank lapho acitsa khona sikhatsi lesiningi sebuntfwana bakhe.<ref>https://www.snl24.com/dailysun/celebs/oscar-mbo-oscar-mbongeni-ndlovu-oscar-mbo-mother-death-20260505</ref>
== Umsebenti lokhetsiwe ==
Ngenyanga yeNyoni nga-2019, wakhipha i-EP yakhe yekucala, ''Life & Love'' futsi kamuva ngenyanga yeLweti wetfula i-albhamu yakhe yekucala, ''i-Golden Power'' . Uphindze abe lilunga lelicembu le-trio le-Golden Boys yekutijabulisa.
Uphindze futsi wavela ku -Kaya FM 's Platinum Friday ne-T-Bose, i-Metro FM, Umsakato we-TransAfrica kanye naseluhlelo lwamabonakudze lwemculo we-Vuzu, ''i-Hit Refresh'' . Utfole imvume kuDiesel .
Nga-2019, wenta luhambo lwakhe lwekucala lwemhlaba wonkhe e-DJOON Club [[Paris|eParis]] ku- ''One Man Show'' ya-DJ Shimza kanye [[Mozambiki|naseMozambique]] . Uphindze futsi wadlala futsi waba yinhloko yemikhosi lefana neMkhosi weMculo weNdlu [[Umbuso weSwatini|eSwatini]] kanye neMkhosi weMculo weWololo eWitbank .
Ngenyanga yeMphala 2020, wakhipha i-albhamu yakhe yesibili ye-studio lenesihloko lesitsi, ''For The Groovists'', leyaphakanyiselwa i-albhamu ye-27 yeMiklomelo Yemculo YaseNingizimu Afrika Yekudansa futsi yafaka umkhiciti we [[Amapiyano|-amapiano]] Kabza De Small.
Ngenyanga yeNdlovana 2021, wadlala eBlizz Lounge ePitoli eceleni kwemculi Brian Temba .<ref>https://iol.co.za/lifestyle/style-beauty/fashion/2026-06-30-hit-or-miss-oscar-mbo-stuns-in-r20k-maison-margiela-tabis-shoes/</ref> Ngenyanga yaKholwane 2021, wakhipha i-EP yakhe lenesihloko lesitsi, Bavikeli Bendlu.
== I-Discograph ==
* ''Lutsandvo Nemphilo EP'' (2019)
* ''Emandla Lagolide'' (2019)
* ''Kulabo labahlabelako'' (2020)
* ''Bavikeli beNdlu'' (2021)
* ''Kusukela nga-90'' (2022)
* " Yiba neLilanga Lelijabulisako " (2024)
=== Tinkomba ===
jdfxnefvlatalx2oy9soeymfi5j4zm0
Embhuleni
0
6947
43096
43067
2026-09-26T11:04:50Z
Lisakhona Lubanzi
10602
Add a link
43096
wikitext
text/x-wiki
'''Embhuleni''' ngumuti [[Umbuso weSwatini|webukhosi wemaSwati]] e[[Ningizimu Afrika]], esifundzeni sase[[Mpumalanga]]. Utholakala e[[Badplaas]] futsi uyindzawo lehlala kuyo i[[INkosi yaseEmbhuleni]], iNkhosana [[Makhosonke Dlamini]].<ref name="auto">''Ntshalintshali is new induna of Swazi royal tribe'', Ridge Times, 18 February 2015, 13 July 2024</ref>
[[File:Embhuleni.jpg| thumb| [[Buntfu esiveni SeMaswati|Bantfu]] Embhuleni ngesikhatsi se [[Ummemo]]]]
[[Embhuleni]] ingulenye yetindzawo eNingizimu Afrika lapho kubanjelwa khona umcimbi wemnyaka ngemnyaka we-[[Ummemo]].<ref>Thwala, J. J. ''The Significance of the Traditional Ceremony Ummemo, among Swazi'', Studies of Tribes and Tribals, Vol 15, Issue 1, 2 January 2017. Pages=23–29</ref> [[Simungwamungwane|Sigungu]] lesibusako ngaphansi kweNkhosana Dlamini satiwa ngekutsi [[Embhuleni|Sibaya saseEmbhuleni]]<ref name="auto"/> futsi simelwe e[[Indlu Yelivelonke Yebaholi Bendzabuko|Ndlini Yelivelonke Yebaholi Bendzabuko]].<ref>''Prayer should be done for all', Mpumalanga News. Accessed 11 February 2023</ref><ref>''Kings and paramount chiefs of South Africa'', The African Royal Families. Accessed 23 July 2023</ref> Le ndzawo iphindze yatiwe ngekutsi '''Sigodlo saLaMagadlela''', libito lelatfolwa kumfati weNkhosi Mswati II, [[Gogo LaMagadlela]], lobekayi[[Ndlovukazi yaseEmbhuleni]] ngeminyaka yabo-1800.<ref name="auti">Matsebula, J.S; Mlotshwa, D.K; Mlotshwa, J.M; Ntiwane, N.D. ''The History of Emaswati in South Africa'', 2016, Mbokodo Publishers. Pages 169–187, ISBN 9780620653848</ref>
==Umlandvo==
Sigodlo saseEmbhuleni sabakhona kusukela cishe nga-1842.<ref>''South Africa orders blacks out of 142-year-old village'', Washington Post, 13 January 1984. Accessed 13 July 2024</ref> Sasungulwa yiNkhosi Mswati II njengendzawo yelibutfo ngenhloso yekuvikela umhlaba weSwatini ekuhlaselweni lokungahle kwentiwe nge[[EmaPedi|maPedi]].<ref>Matsebula, J.S.M. ''[[Umlandvo waseSwatini|A History of Swaziland]]'', 1980,Creda Press, Cape Town</ref>
Indzawo yekucala yekuhlala kwebukhosi eEmbhuleni yakhiwa e[[Tjakastad]], ngaphansi kwe[[Ntsaba uMkhingoma]].<ref>Myburg, A.C. ''The Tribes of Barberton District'', Government Printer, 1949, Pretoria</ref><ref>Myburg, A.C. ''Chiefs and Tribes of Nelspruit District'', 1949, Department of Regional and Land Affairs, Pretoria</ref> Lomunye webafati beNkhosi Mswati II, iNkosikati Ngodzela Mkhonta, bekahlala lapho ekucaleni, kwase kutsi ngekuhamba kwesikhatsi kwafika naMakhosikati Butsikati naMnkabi, labebatfunyelwe kutsi batohlala khona njengebafati beNkhosi. Noko, Ngodzela wabuyiselwa e[[Swatini]] ngemuva kwekusolwa ngekutsi wafihla kukhohlakala kwalomunye umfati waMswati II, Ndzinga Jele.<ref name="auti"/>
Ngemuva kwekubuyiselwa kwaNgodzela eSwatini, iNkosikati [[Gogo LaMagadlela|Nandzi Khumalo]], lebeyatiwa ngekutsi nguLaMagadlela, yatfunyelwa eEmbhuleni esikhundleni saNgodzela. Bekayindvodzakati ya[[Magadlela Khumalo]], indvuna yaka[[Zulu]] lesuka esifundzeni sase[[Mkhondo]], lobekangumzala weNkhosi [[Mzilikazi kaMashobane]].<ref name="auti"/>
Eminyakeni lelandzelako, indzawo yekuhlala kwebukhosi yaseEmbhuleni yatfutsiselwa etindzaweni letehlukene kulentsaba yase[[Dlomodlomo| Intsaba iDlomodlomo]].<ref>Myburg, A.C. ''Die Stamme van die Distrik Carolina'', 1956, Staatsdrukker, Pretoria</ref><ref>van Warmelo, N.J. ''A Preliminary Survey of the Bantu Tribes of South Africa'', 1935, Government Printer, Pretoria</ref> ngaphambi kwekutsi igcine isendzaweni lekuyo nyalo e[[Badplaas]]. Lokutfutselwa ekugcineni kwahambisana kakhulu nekufika kwemdzwesho, lokwaphazamisa indlela yekuphila yesintfu futsi kwahlukanisa imhlaba waseEmbhuleni waba ngemapulazi labesaphetfwe ngemaBhunu.<ref name="auti"/>
LaMagadlela watala emantfombatana lamabili, boNkosatana File naLozindaba, kodvwa akazange abe nendvodzana. Ngemuva kwekufa kwaMswati II nga-1868, umndeni wasebukhosini bemaSwati wafuna indlela yekuchubekisa luhlanga lwaseEmbhuleni. Kwaba nekucocisana nemndeni waLaMagadlela eMkhondo, lowatfumelela intfombi lesencane, [[Bikwaphi Khumalo]], kutsi iyewushada neNkhosana Ntjentje, indvodzana yeNkhosana Kufa, lobekangumfowabo waMswati II. Bikwaphi naNtjentje baba nendvodzana, iNkhosana Sunduza, lebeyihloselwe kuba yiNdvuna yaseEmbhuleni. Ngemuva kwekufa kwaNtjentje kanye nekufa kwaSunduza asesemncane ngenca yekugula, luhlelo lwekakha bukhosi bakaDlamini Embhuleni lwaphazamiseka.<ref name="auti"/>
Kute kuqinisekiswe kuchubeka kweluhlanga, iNkhosana Mgwevu, lomunye wemadvodzana eNkhosana Kufa, washada naBikwaphi. Baba nebantfwana labahlanu, lokufaka ekhatsi boNkhosana [[James Maquba Dlamini]], Mazingela kanye naMakinobho Amos. Njengobe Sunduza besefile, Maquba waba yiNdvuna yekucala leyabonwa ngekusemtsetfweni yaseEmbhuleni.<ref name="auti"/>
Ngemuva kwekufa kwaLaMagadlela nga-1922, Bikwaphi watsatsa njengelibamba laseEmbhuleni kwaze kwaba ngulapho Maquba abekwa ngalokusemtsetfweni njengeNdvuna nga-1931. Bikwaphi wafa nga-1939. Maquba walandzelwa yiNkhosana [[Johannes Mkolishi Dlamini]] nga-1953.<ref name="auti"/>
==Bukhulu bendzawo nesimo semncele==
Ngabo-1800, umbuso wemaSwati wandza kakhulu ngaphansi kweNkhosi [[Mswati II]], kusukela e[[Mfuleni iNgwenya]]Mfuleni enyakatho kuya e[[Mfuleni iPongola]] eningizimu, kanye nase[[Tintsaba teLubombo|Ntsabeni iLebombo]] empumalanga kuya enkangala yasempumalanga ngasenshonalanga.<ref name="autu">Macmillan, Hugh (1989): Chapter:''A Nation Divided? The Swazi in Swaziland and the Transvaal, 1865–1986'' edited by Leroy Vail. Title: ''The Creation of Tribalism in Southern Africa'', James Currey,, University of California Press, London; Berkeley, Pages 289–315</ref>
Embhuleni beyiyincenye yendzawo yasemnceleni yasenshonalanga kulombuso, lebeyifaka ekhatsi tindzawo tase[[Carolina]], [[Barberton]], [[Ermelo]], [[Piet Retief]], [[Wakkerstroom]], [[Standerton]] ne[[Lydenburg]]. Lendzawo beyifinyelela e[[Umfula iNgwenya|Mfuleni iNgwenya]], ichubeke njalo ngase[[Umfula iKomati|Mfuleni iKomati]]. Embhuleni beyiyinye yetindzawo letibalulekile tebukhosi lebetisebenta njengetindzawo temabutfo, letasisekela ligunya lemaSwati kusete lomncele weSwatini walamuhla. Letinye tindzawo letibalulekile bekuyiMjindini, edvute neBarberton, kanye ne[[Mekemeke]], enyakatho-mpumalanga yeBarberton.<ref name="autu"/>
[[File:Swazi house.jpg|thumb| Umfanekiso wendlu yemaSwati [[eMsamo weSwatini, Lobamba]]]]
[[File:Swazi home.jpg|thumb]]
Ngemuva kwekufa kwaMswati II nga-1868, umbuso wemaSwati wabhekana nekukhula kwemandla emaBhunu kanye nema[[Ngisi]].<ref name="autu"/>
Eminyakeni lembalwa ngaphambi kwekufa kwaMswati II, imincele yetindzawo lebetibuswa ngemakoloni beyisengakacaci kahle. i-Pretoria Convention ya-1881 kanye ne-London Convention ya-1884, ngesikhatsi sekutsatfwa kwemhlaba belumbi yacacisa imincele yeSwatini futsi yashiya ngaphandle tindzawo letibalulekile temadolobha nemiti yebukhosi, lokufaka ekhatsi Embhuleni.<ref name="autu"/>
Babusi bemaSwati bachubeka baphikisana nemincele yasenyakatho nasenyakatfo-ntshonalanga, batsi Embhuleni bekuyincenye yensimu yemaSwati.<ref name="autu"/> INkhosi [[Mbandzeni]] yachubeka nalombango kwaze kwaba sedvute nekufa kwakhe nga-1889. Noma Embhuleni yahlukaniswa ngekwetemvelo nangepolitiki neSwatini, yachubeka iyindzawo yebukhosi lebinelubudlelwane nemndeni wasebukhosini bemaSwati.<ref name="autu"/>
Ngesikhatsi sembuso welubandlululo, umuti webukhosi waseEmbhuleni, ngaphansi kweNdvuna Mkolishi kanye neNkhosi [[Sobhuza II]], wafaka sandla emkhankasweni wekutsi i[[KaNgwane]], leseyincenye ye[[Mpumalanga]] nyalo, ihlanganiswe neSwatini. Lomkhankaso awuzange uphumelele.<ref>''Sowing the seeds of political mobilisation in Bantustans: Resistance of the cession of the KaNgwane Bantustan to the Kingdom of Swaziland'', Journal for Contemporary History, 2018, University of South Africa</ref>
==Luhla lwetiNkhosi taseEmbhuleni==
*iNkhosana [[James Maquba Dlamini]], yaba yiNdvuna kusukela nga-1931 kuya ku-1954
*iNkhosana [[Johannes Mkolishi Dlamini]], yaba yiNdvuna kusukela nga-1953 kuya ku-1988
*iNkhosana [[Cambridge Makhosonke Dlamini]], kusukela nga-1988 kuze kube ngunyalo
==Tinkhomba==
{{Reflist}}
==Kufundza lokwengetiwe==
*Matsebula, J.S.; Mlotshwa, D.K.; Mlotshwa, J.M.; Ntiwane, N.D. (2016). ''The History of Emaswati in South Africa''. South Africa: Mbokodo Publishers. ISBN 9780620653848.
*Matsebula, J.S.M. (1980). ''A History of Swaziland''. Cape Town: Creda Press. ISBN 9780582642126.
j31ukwtewhn94cl2qz6dcyefwnu9fvm
43122
43096
2026-09-26T11:26:06Z
MALACOSTER 05
10613
/* */ added a link
43122
wikitext
text/x-wiki
'''Embhuleni''' ngumuti [[Umbuso weSwatini|webukhosi wemaSwati]] e[[Ningizimu Afrika]], esifundzeni sase[[Mpumalanga]]. Utholakala e[[Badplaas]] futsi uyindzawo lehlala kuyo i[[INkosi yaseEmbhuleni]], iNkhosana [[Makhosonke Dlamini]].<ref name="auto">''Ntshalintshali is new induna of Swazi royal tribe'', Ridge Times, 18 February 2015, 13 July 2024</ref>
[[File:Embhuleni.jpg| thumb| [[Buntfu esiveni SeMaswati|Bantfu]] Embhuleni ngesikhatsi se [[Ummemo]]]]
[[Embhuleni]] ingulenye yetindzawo eNingizimu Afrika lapho kubanjelwa khona umcimbi wemnyaka ngemnyaka we-[[Ummemo]].<ref>Thwala, J. J. ''The Significance of the Traditional Ceremony Ummemo, among Swazi'', Studies of Tribes and Tribals, Vol 15, Issue 1, 2 January 2017. Pages=23–29</ref> [[Simungwamungwane|Sigungu]] lesibusako ngaphansi kweNkhosana Dlamini satiwa ngekutsi [[Embhuleni|Sibaya saseEmbhuleni]]<ref name="auto"/> futsi simelwe e[[Indlu Yelivelonke Yebaholi Bendzabuko|Ndlini Yelivelonke Yebaholi Bendzabuko]].<ref>''Prayer should be done for all', Mpumalanga News. Accessed 11 February 2023</ref><ref>''Kings and paramount chiefs of South Africa'', The African Royal Families. Accessed 23 July 2023</ref> Le ndzawo iphindze yatiwe ngekutsi '''Sigodlo saLaMagadlela''', libito lelatfolwa kumfati weNkhosi Mswati II, [[Gogo LaMagadlela]], lobekayi[[Ndlovukazi yaseEmbhuleni]] ngeminyaka yabo-1800.<ref name="auti">Matsebula, J.S; Mlotshwa, D.K; Mlotshwa, J.M; Ntiwane, N.D. ''The History of Emaswati in South Africa'', 2016, Mbokodo Publishers. Pages 169–187, ISBN 9780620653848</ref>
==Umlandvo==
Sigodlo saseEmbhuleni sabakhona kusukela cishe nga-1842.<ref>''South Africa orders blacks out of 142-year-old village'', Washington Post, 13 January 1984. Accessed 13 July 2024</ref> Sasungulwa yiNkhosi Mswati II njengendzawo yelibutfo ngenhloso yekuvikela umhlaba weSwatini ekuhlaselweni lokungahle kwentiwe nge[[EmaPedi|maPedi]].<ref>Matsebula, J.S.M. ''[[Umlandvo waseSwatini|A History of Swaziland]]'', 1980,Creda Press, Cape Town</ref>
Indzawo yekucala yekuhlala kwebukhosi eEmbhuleni yakhiwa e[[Tjakastad]], ngaphansi kwe[[Ntsaba uMkhingoma]].<ref>Myburg, A.C. ''The Tribes of Barberton District'', Government Printer, 1949, Pretoria</ref><ref>Myburg, A.C. ''Chiefs and Tribes of Nelspruit District'', 1949, Department of Regional and Land Affairs, Pretoria</ref> Lomunye webafati beNkhosi Mswati II, iNkosikati Ngodzela Mkhonta, bekahlala lapho ekucaleni, kwase kutsi ngekuhamba kwesikhatsi kwafika naMakhosikati Butsikati naMnkabi, labebatfunyelwe kutsi batohlala khona njengebafati beNkhosi. Noko, Ngodzela wabuyiselwa e[[Swatini]] ngemuva kwekusolwa ngekutsi wafihla kukhohlakala kwalomunye umfati waMswati II, Ndzinga Jele.<ref name="auti"/>
Ngemuva kwekubuyiselwa kwaNgodzela eSwatini, iNkosikati [[Gogo LaMagadlela|Nandzi Khumalo]], lebeyatiwa ngekutsi nguLaMagadlela, yatfunyelwa eEmbhuleni esikhundleni saNgodzela. Bekayindvodzakati ya[[Magadlela Khumalo]], indvuna yaka[[Zulu]] lesuka esifundzeni sase[[Mkhondo]], lobekangumzala weNkhosi [[Mzilikazi kaMashobane]].<ref name="auti"/>
Eminyakeni lelandzelako, indzawo yekuhlala kwebukhosi yaseEmbhuleni yatfutsiselwa etindzaweni letehlukene kulentsaba yase[[Dlomodlomo| Intsaba iDlomodlomo]].<ref>Myburg, A.C. ''Die Stamme van die Distrik Carolina'', 1956, Staatsdrukker, Pretoria</ref><ref>van Warmelo, N.J. ''A Preliminary Survey of the Bantu Tribes of South Africa'', 1935, Government Printer, Pretoria</ref> ngaphambi kwekutsi igcine isendzaweni lekuyo nyalo e[[Badplaas]]. Lokutfutselwa ekugcineni kwahambisana kakhulu nekufika kwemdzwesho, lokwaphazamisa indlela yekuphila yesintfu futsi kwahlukanisa imhlaba waseEmbhuleni waba ngemapulazi labesaphetfwe ngemaBhunu.<ref name="auti"/>
LaMagadlela watala [[Emantfombatane|emantfombatana]] lamabili, boNkosatana File naLozindaba, kodvwa akazange abe nendvodzana. Ngemuva kwekufa kwaMswati II nga-1868, umndeni wasebukhosini bemaSwati wafuna indlela yekuchubekisa luhlanga lwaseEmbhuleni. Kwaba nekucocisana nemndeni waLaMagadlela eMkhondo, lowatfumelela intfombi lesencane, [[Bikwaphi Khumalo]], kutsi iyewushada neNkhosana Ntjentje, indvodzana yeNkhosana Kufa, lobekangumfowabo waMswati II. Bikwaphi naNtjentje baba nendvodzana, iNkhosana Sunduza, lebeyihloselwe kuba yiNdvuna yaseEmbhuleni. Ngemuva kwekufa kwaNtjentje kanye nekufa kwaSunduza asesemncane ngenca yekugula, luhlelo lwekakha bukhosi bakaDlamini Embhuleni lwaphazamiseka.<ref name="auti"/>
Kute kuqinisekiswe kuchubeka kweluhlanga, iNkhosana Mgwevu, lomunye wemadvodzana eNkhosana Kufa, washada naBikwaphi. Baba nebantfwana labahlanu, lokufaka ekhatsi boNkhosana [[James Maquba Dlamini]], Mazingela kanye naMakinobho Amos. Njengobe Sunduza besefile, Maquba waba yiNdvuna yekucala leyabonwa ngekusemtsetfweni yaseEmbhuleni.<ref name="auti"/>
Ngemuva kwekufa kwaLaMagadlela nga-1922, Bikwaphi watsatsa njengelibamba laseEmbhuleni kwaze kwaba ngulapho Maquba abekwa ngalokusemtsetfweni njengeNdvuna nga-1931. Bikwaphi wafa nga-1939. Maquba walandzelwa yiNkhosana [[Johannes Mkolishi Dlamini]] nga-1953.<ref name="auti"/>
==Bukhulu bendzawo nesimo semncele==
Ngabo-1800, umbuso wemaSwati wandza kakhulu ngaphansi kweNkhosi [[Mswati II]], kusukela e[[Mfuleni iNgwenya]]Mfuleni enyakatho kuya e[[Mfuleni iPongola]] eningizimu, kanye nase[[Tintsaba teLubombo|Ntsabeni iLebombo]] empumalanga kuya enkangala yasempumalanga ngasenshonalanga.<ref name="autu">Macmillan, Hugh (1989): Chapter:''A Nation Divided? The Swazi in Swaziland and the Transvaal, 1865–1986'' edited by Leroy Vail. Title: ''The Creation of Tribalism in Southern Africa'', James Currey,, University of California Press, London; Berkeley, Pages 289–315</ref>
Embhuleni beyiyincenye yendzawo yasemnceleni yasenshonalanga kulombuso, lebeyifaka ekhatsi tindzawo tase[[Carolina]], [[Barberton]], [[Ermelo]], [[Piet Retief]], [[Wakkerstroom]], [[Standerton]] ne[[Lydenburg]]. Lendzawo beyifinyelela e[[Umfula iNgwenya|Mfuleni iNgwenya]], ichubeke njalo ngase[[Umfula iKomati|Mfuleni iKomati]]. Embhuleni beyiyinye yetindzawo letibalulekile tebukhosi lebetisebenta njengetindzawo temabutfo, letasisekela ligunya lemaSwati kusete lomncele weSwatini walamuhla. Letinye tindzawo letibalulekile bekuyiMjindini, edvute neBarberton, kanye ne[[Mekemeke]], enyakatho-mpumalanga yeBarberton.<ref name="autu"/>
[[File:Swazi house.jpg|thumb| Umfanekiso wendlu yemaSwati [[eMsamo weSwatini, Lobamba]]]]
[[File:Swazi home.jpg|thumb]]
Ngemuva kwekufa kwaMswati II nga-1868, umbuso wemaSwati wabhekana nekukhula kwemandla emaBhunu kanye nema[[Ngisi]].<ref name="autu"/>
Eminyakeni lembalwa ngaphambi kwekufa kwaMswati II, imincele yetindzawo lebetibuswa ngemakoloni beyisengakacaci kahle. i-Pretoria Convention ya-1881 kanye ne-London Convention ya-1884, ngesikhatsi sekutsatfwa kwemhlaba belumbi yacacisa imincele yeSwatini futsi yashiya ngaphandle tindzawo letibalulekile temadolobha nemiti yebukhosi, lokufaka ekhatsi Embhuleni.<ref name="autu"/>
Babusi bemaSwati bachubeka baphikisana nemincele yasenyakatho nasenyakatfo-ntshonalanga, batsi Embhuleni bekuyincenye yensimu yemaSwati.<ref name="autu"/> INkhosi [[Mbandzeni]] yachubeka nalombango kwaze kwaba sedvute nekufa kwakhe nga-1889. Noma Embhuleni yahlukaniswa ngekwetemvelo nangepolitiki neSwatini, yachubeka iyindzawo yebukhosi lebinelubudlelwane nemndeni wasebukhosini bemaSwati.<ref name="autu"/>
Ngesikhatsi sembuso welubandlululo, umuti webukhosi waseEmbhuleni, ngaphansi kweNdvuna Mkolishi kanye neNkhosi [[Sobhuza II]], wafaka sandla emkhankasweni wekutsi i[[KaNgwane]], leseyincenye ye[[Mpumalanga]] nyalo, ihlanganiswe neSwatini. Lomkhankaso awuzange uphumelele.<ref>''Sowing the seeds of political mobilisation in Bantustans: Resistance of the cession of the KaNgwane Bantustan to the Kingdom of Swaziland'', Journal for Contemporary History, 2018, University of South Africa</ref>
==Luhla lwetiNkhosi taseEmbhuleni==
*iNkhosana [[James Maquba Dlamini]], yaba yiNdvuna kusukela nga-1931 kuya ku-1954
*iNkhosana [[Johannes Mkolishi Dlamini]], yaba yiNdvuna kusukela nga-1953 kuya ku-1988
*iNkhosana [[Cambridge Makhosonke Dlamini]], kusukela nga-1988 kuze kube ngunyalo
==Tinkhomba==
{{Reflist}}
==Kufundza lokwengetiwe==
*Matsebula, J.S.; Mlotshwa, D.K.; Mlotshwa, J.M.; Ntiwane, N.D. (2016). ''The History of Emaswati in South Africa''. South Africa: Mbokodo Publishers. ISBN 9780620653848.
*Matsebula, J.S.M. (1980). ''A History of Swaziland''. Cape Town: Creda Press. ISBN 9780582642126.
dwdr1gifx1j7vrows28uwudyobfdikb
Gogo LaMagadlela
0
6949
43117
42886
2026-09-26T11:21:49Z
MALACOSTER 05
10613
/* */ added a link
43117
wikitext
text/x-wiki
'''Nandzi "LaMagadlela" Khumalo''' (lobekatiwa ngekutsi ngu'''Gogo LaMagadlela'''; c. 1827 – 1922) bekangulomunye webafati beNkhosi [[Mswati II]] futsi ayiNdlovukazi yelikhaya lasebukhosini lase[[Embhuleni]] e[[Badplaas]], e[[Ningizimu Afrika]].<ref name="auto">Matsebula, J.S; Mlotshwa, D.K.; Mlotshwa, J M; Ntiwane, N.D (2016): ''The History of Emaswati in South Africa''. South Africa: Mbokodo Publishers. Page 169-187. ISBN 9780620653848</ref><ref>''South Africa orders blacks out of 142-year-old village'', Washington Post, 13 January 1984. Retrieved 13 July 2024</ref>
Gogo LaMagadlela waba nendzima lebalulekile emtini webukhosi waseEmbhuleni, lowasungulwa cishe nga-1842 yiNkhosi Mswati II njengendzawo yelibutho ngaphansi kwe[[Intsaba uMkhingoma|Ntsaba uMkhingoma]] e[[Tjakastad]]. Lendzawo yakhiwa ngelisu lokuvikela indzawo yase[[Swatini]] ekuhlaselweni lokungahle kwentiwe nge[[EmaPedi|maPedi]]. [[EMBHULENI|EEmbhuleni]], LaMagadlela bekaphethe emabutfo labekabekwe khona.<ref name="auto"/><ref>Matsebula, J.S.(1980): ''A History of Swaziland'', Creda Press, Cape Town, Page 78, ISBN 9780582642126</ref>
==Umlandvo==
Nandzi "LaMagadlela" Khumalo bekayindvodzakati yaMagadlela Khumalo, indvuna yesiZulu yaseMkhondo lobekanelubudlelwane besizukulwane sekucala na[[Mzilikazi KaMashobane]]. Ngesikhatsi efika emtini webukhosi bemaSwati, wanikwa libito lelitsi "LaMagadlela", lelisho kutsi "indvodzakati yaMagadlela". Ngekuhamba kwesikhatsi ekuphileni kwakhe, watiwa ngekutsi ngu"Gogo LaMagadlela".
===Embhuleni===
Ngasekupheleni kwa-1842, LaMagadlela waletfwa Embhuleni asuka kulenye yetindzawo teNkhosi Mswati II eSwatini kute angene esikhundleni saNgodzela Mkhonta njengeNdlovukazi yemuti webukhosi waseEmbhuleni lobewusandza kusungulwa. Ngodzela bekabuyiselwe eSwatini ngemuva kwekutfola kutsi bekafihle kutiphatsa kabi ngekwelicansi kwaNdzinga Jele, lomunye webafati beNkhosi Mswati II.<ref name="auto"/>
LaMagadlela waba nemadvodzakati lamabili naMswati II, boNkosatana File naLozindaba. Ngemuva kwekufa kwaMswati II nga-1868, umndeni wasebukhosini bemaSwati wafuna kuqinisekisa kutsi kuba nendlalifa yesilisa yeluhlanga lwasebukhosini baseEmbhuleni. Njengobe LaMagadlela bekanelamantfombatana kuphela, kwatfunyelwa lithimba emndenini wakhe eMkhondo kute kucelwe intfombi leyo lephuma eluhlanga lwemaKhumalo lebeyitawutala indlalifa.
Ngenca yaloko, [[Bikwaphi Khumalo]], indvodzakati yemfo lomncane waLaMagadlela, [[Ndebe Khumalo]], watfunyelwa eEmbhuleni. Washadiswa neNkhosana Ntjentje, indvodzana yemfowabo Mswati II, iNkhosana Kufa. Kulomshado kwatalwa iNkhosana Sunduza, lobekulindzeleke kutsi abe yi[[Inkosi yaseEmbhuleni]]. Noko, Ntjentje washona ngemuva kwesikhashana sekutalwe Sunduza, futsi Sunduza naye washona asesemncane ngemuva kwekubanjwa ngumkhuhlane nga-1918.<ref name="auto"/>
Ngemuva kwaletigameko, iNkhosana Mgwevu, lenye indvodzana yeNkhosana Kufa, wahlelwa kutsi ashade naBikwaphi Khumalo. Baba nebantfwana labahlanu, lokufaka ekhatsi boNkhosana [[James Maquba Dlamini]], Mazingela naMakinobho Amos. Ngemuva kwekufa kwaLaMagadlela nga-1922, Bikwaphi wasebenta njengelibamba kwaze kwaba ngu-1931, lapho indvodzana yakhe, Maquba, ibekwa njengeNdvuna yekucala yaseEmbhuleni leyemukelwa ngalokusemtsetfweni. Bikwaphi washona nga-1939.<ref name="auto"/>
Maquba wabusa kwaze kwaba sekufeni kwakhe nga-1953, ngemuva kwaloko walandzelwa yindvodzana yakhe, iNkhosana Johannes Mkolishi Dlamini.<ref name="auto"/>
==Kuhlonishwa==
[[Lamagadlela Primary School]], sikolwa sahulumende lesise[[Nhlazatshe]], e[[Mpumalanga]], [[Ningizimu Afrika]], sabitwa ngelibito laLaMagadlela.
==Tinkhomba==
{{Reflist}}
lhf37hbu7ppdvge2hx6h1rh0xnd5qlz
Johannes Mkolishi Dlamini
0
6965
43095
42967
2026-09-26T11:02:58Z
Melodic 2008
10595
/* */
43095
wikitext
text/x-wiki
INkhosana '''Johannes Mkolishi Dlamini''' (25 December 1928 – 23 December 1988) bekayi[[iNkosi yaseMbhuleni|Nkosi yaseMbhuleni]] e[[Badplaas]] kusukela ngeInyoni ya1954 kwaze kwaba sekushoneni kwakhe, aneminyaka lengu-59, ngeNgongoni ya1988. Njengemtukulu weNkhosi [[Mswati II]], Mkolishi bekayindvodzana yeNkosi yaseMbhuleni leyayibusa ngaphambilini, iNkhosana [[James Maquba Dlamini]], nemkakhe Mkhosise Madonsela.<ref>Macmillan, Hugh (1989). "A Nation Divided? The Swazi in Swaziland and the Transvaal, 1865–1986". In Vail, Leroy (ed.). The Creation of Tribalism in Southern Africa. Berkeley, California: University of California Press. pp. 310–316.</ref>
INkhosi Mkolishi Dlamini yalandzela uyise, iNkhosana Maquba Dlamini, njengeNkosi yaseMbhuleni mhla tingu 18 kuInyoni nga1953. <ref>''Die Stamme van die Distrik Carolina'', Ethnologiese reeks / Unie van Suid-Afrika, Departement van Naturellesake -- nr. 34, Myburg, A.C. 1956</ref>
==Kuphila kwasekucaleni nemsebenti==
INkhosana Mkolishi Dlamini yatalwa e[[Badplaas]], e[[Ntsabeni uMkhingoma]], mhla tiyi-25 kuNgongoni ya1928. Bekayindvodzana ye[[iNkosi yaseMbhuleni|Nkosi yaseMbhuleni]] leyayibusa ngaphambilini, iNkhosana [[James Maquba Dlamini]], nemkakhe [[Mkhosise Madonsela]]. Uyise Maquba bekangumtukulu weNkhosi [[Mswati II]].
Washada na[[Catherine Sihlangu]], batfola iNkhosana [[Cambridge Makhosonke Dlamini]] nga-1959.<ref>Matsebula, J.S.; Mlotshwa, D.K.; Mlotshwa, J.M.; Ntiwane, N.D. (2016). ''The History of Emaswati in South Africa''. South Africa: Mbokodo Publishers. pp. 169–187. ISBN 9780620653848.</ref>
Mkolishi watfola imfundvo yakhe yasesikolweni semabanga laphansi nalaphakeme etifundzeni taseCarolina naseErmelo, letiyincenye yeSifundza saseGert Sibande nyalo.
Ngemuva kwekushona kweNkhosi Maquba mhla ti-18 iNyoni ya1954, Mkolishi wabekwa njengeNkhosi yaseMbhuleni ngumndeni wakhe wasebukhosini. Nokho, hulumende webelumbi wamnika sitifiketi sokubusa lesisemtsetfweni nga 1959. Wadlala indzima lebalulekile etintfweni letaholela ekusungulweni kweluhlelo lwekubusa emakhaya ebantfu labamnyama.<ref>''Report on the Bukhosi of Embhuleni in the Mpumalanga province of South Africa'' - compiled by Professor F.C De Beer, 23 October 2003</ref>
Nga-1976, wakhetfwa waba ngusihlalo weSwazi Territorial Authority, leyagcina seyiba hulumende wa[[KaNgwane]] meaning the place of people from swatini. Ngemuva kwaloko wasebenta njengelilunga lephalamende lembuso waKaNgwane lapho waphindze waba nguNgqongqoshe WeBulungiswa.
==Tindzima tepolitiki==
INkosi Mkolishi Dlamini yakhetfwa yaba sihlalo wekucala weSwazi Territorial Authority nga-1976. Hulumende welubandlululo wasungula leliGunya njengencenye yenchubo yekwakha emakhaya latibusako ebantfu labakhuluma siSwati ngaphakatsi kweRiphabhulikhi yaseNingizimu Afrika.<ref>''South African Homelands: Library Guide: KaNgwane''</ref>ref''The Creation of Tribalism in Southern Africa'' - Leroy Vail, University of California Press, 1989</ref>
Nga-1977, iNkhosi Mkolishi yakhishwa esikhundleni sekuba ngusihlalo weSwazi Territorial Authority ngenca yekuphikisana nesakhiwo sayo, lebekakholelwa kutsi sasihloselwe kwehlukanisa [[Emaswati]] ase[[Ningizimu Afrika]] nemaSwati ase[[Swatini]]. Walandzelwa ngu[[Enos John Mabuza]], lowagcina abe ngundvuna nkulu walombuso wakaNgwane.
Nanobe iNkhosi Mkolishi yaba neligalelo ekuniketweni kweligama lelitsi KaNgwane — lelisho kutsi ''Likhaya Lebantfu baseSwatini'' — yachubeka iphikisana kakhulu nalombuso. Yayiphikisa ngekutsi loluhlelo lwalushiya indzawo lenkhulu yaseMbhuleni ngaphandle kweSwatini futsi yalwela kutsi indzawo yakaKaNgwane, nyalo lesiyincenye ye[[Mpumalanga]], ifakwe eSwatini ngaphansi kweNkhosi [[Sobhuza II]]. Kanye nalabanye baholi bendzabuko, yaphikisana nekufakwa kwebantfu labangakhulumi [[Siswati]], njengebantfu bemaShangane, endzaweni yaKaNgwane.
Mabuza yena bekangavumelani neNkhosi Mkolishi, aphikelela ekutsini buhlobo bebantfu abukafaneli bunqume tinchubo tepolitiki nekutsi emakhaya ebantfu labamnyama bekahloselwe kusebentisanala. Ngekusekelwa linyenti ngaphakatsi kweGunya, Mabuza wachubekisa luhlelo lokwakha Umbuso waKaNgwane ngaphansi kwembutfo we-Inyandza National Movement, licembu lepolitiki lelasungulwa nga-1978 ngenhloso yekubusa iKaNgwane.
Ngawo lowo nyaka, iNkhosi Mkolishi yafaka sicel eNkhosini Sobhuza II kutsi icocisane nahulumende welubandlululo mayelana nekufakwa kweKaNgwane eSwatini. Loludzaba lwaba yindzaba lenempikiswano. Lwalusekelwe emabango endzawo kanye netinchubo telubandlululo teNingizimu Afrika, kanye nembono wekutsi iSwaziland yayiyincenye yemhlaba wetimphilo wabokhokho bebantfu bemaSwati. Uma sivumelwano besivunyiwe, kuniketwa kwalendzawo bekutawusho kutsi bantfu baseMpumalanga labalinganiselwa ku-800,000, labakhuluma Siswati, bebatawulahlekelwa buhlobolwabo besive.
Lelisu lekufaka lendzawo eSwazini lamemetelwa nguhulumende welubandlululo nga-1982 futsi laholela etinselelweni temtsetfo letenta uMengameli P. W. Botha asungule iKhomishana yaRumpff. LeliKhomishana laniketwa umsebenti wekuphenya kutsi KaNgwane ingafakwa yini eSwazini. Laphindze laniketwa ligunya lekucabangela tifiso netidzingo letinhle tebantfu bemaSwati labebatsintseka. Labaphikisana nalelisu baphikisa ngekutsi leli cebo laliphula umtsetfo wemhlaba lowawugcizelela lilungelo lekutibusa kwebantfu labanye labebahlala kulendzawo kodvwa bangakhulumi siSwati. Ekugcineni, loluhlelo lwekudluliselwa kwalendzawo lwabekwa eceleni, futsi ludzaba lwemingcele lendzawo lwahlala lungakacatululwa.<ref>''Submission to the Rumpff Commission'', retrieved 5 April 2025</ref>
Ekucaleni kweminyaka wabo-1990, lowamlandzela futsi lobekayindvodzana yakhe, iNkhosi [[Cambridge Makhosonke Dlamini]], wachubeka nekuphakamisa timphikiswano letifananako ngokutsi [[Embhuleni]] ungene ngaphansi kweSwatini.<ref> ''Letter to the Multi-Party Negotiating Process on the delimitation of South African regional borders'', Embhuleni Swazi Tribal Authority, 24 September 1993. Accessed 25 December 2025</ref>
Nokho, lomkhankaso waphelelwa ngumfutfo ngemuva kwekushona kweNkhosi Sobhuza II nga-1982. INkhosi Mkolishi yaphindze yasungula i-Inyatsi yaMswati, licembu lepolitiki lelalihlose kuhlanganisa onkhe emaSwati kanye nekucindzetela hulumende waseNingizimu Afrika kutsi abelane ngemhlaba ngendlela lelungile kubantfu bemaSwati.<ref>''Sowing the seeds of political mobilisation in Bantustans: Resistance of the cession of the KaNgwane Bantustan to the Kingdom of Swaziland'', Journal for Contemporary History, University of South Africa, 2018</ref>
==Kususa bantfu ngenkhani==
Nga-1984, iNkhosi Mkolishi yaphikisana nekususwa ngenkhani kwebahlali base[[Badplaas]] bayiswe e[[Nhlazatshe]]. Yaze yasongela ngekuyisa loludzaba enkantolo kute itfole umyalelo wenkantolo lovimba tindlela tembuso welibandlululo. Hulumende welubandlululo watsi bantfu labamnyama lebebahlala endzaweni yaseBadplaas kusukela nga-1842 bebahlala endzaweni leyabelwe bantfu labamhlophe kuphela, futsi kwakufanele basuswe bayiswe eNhlazatshe.
Waphumelela kulomzabalazo ngemuva kwekutsi hulumende ahlehle kuloluhlelo kulandzela kukhala lokukhulu lokwamenta loludzaba lwatiwe kakhulu.<ref>''South Africa orders blacks out of 142 year old village'', Washington Post, 1984 Jan 13</ref>
==Kuhlonishwa==
*[[Prince Mkolishi Clinic]], lesikhungo setemphilo sahulumende eBadplaas.
*[[Mkolishi Secondary School]], sikolo sahulumende eTjakastad.
==Tinkhomba==
{{Reflist}}
6dyy33r46wnl0d9ljwtqlznuw9hvefo
43121
43095
2026-09-26T11:25:33Z
Melodic 2008
10595
/* */ kwangwane likhaya lebatfu baseSwatini
43121
wikitext
text/x-wiki
INkhosana '''Johannes Mkolishi Dlamini''' (25 December 1928 – 23 December 1988) bekayi[[iNkosi yaseMbhuleni|Nkosi yaseMbhuleni]] e[[Badplaas]] kusukela ngeInyoni ya1954 kwaze kwaba sekushoneni kwakhe, aneminyaka lengu-59, ngeNgongoni ya1988. Njengemtukulu weNkhosi [[Mswati II]], Mkolishi bekayindvodzana yeNkosi yaseMbhuleni leyayibusa ngaphambilini, iNkhosana [[James Maquba Dlamini]], nemkakhe Mkhosise Madonsela.<ref>Macmillan, Hugh (1989). "A Nation Divided? The Swazi in Swaziland and the Transvaal, 1865–1986". In Vail, Leroy (ed.). The Creation of Tribalism in Southern Africa. Berkeley, California: University of California Press. pp. 310–316.</ref>
INkhosi Mkolishi Dlamini yalandzela uyise, iNkhosana Maquba Dlamini, njengeNkosi yaseMbhuleni mhla tingu 18 kuInyoni nga1953. <ref>''Die Stamme van die Distrik Carolina'', Ethnologiese reeks / Unie van Suid-Afrika, Departement van Naturellesake -- nr. 34, Myburg, A.C. 1956</ref>
==Kuphila kwasekucaleni nemsebenti==
INkhosana Mkolishi Dlamini yatalwa e[[Badplaas]], e[[Ntsabeni uMkhingoma]], mhla tiyi-25 kuNgongoni ya1928. Bekayindvodzana ye[[iNkosi yaseMbhuleni|Nkosi yaseMbhuleni]] leyayibusa ngaphambilini, iNkhosana [[James Maquba Dlamini]], nemkakhe [[Mkhosise Madonsela]]. Uyise Maquba bekangumtukulu weNkhosi [[Mswati II]].
Washada na[[Catherine Sihlangu]], batfola iNkhosana [[Cambridge Makhosonke Dlamini]] nga-1959.<ref>Matsebula, J.S.; Mlotshwa, D.K.; Mlotshwa, J.M.; Ntiwane, N.D. (2016). ''The History of Emaswati in South Africa''. South Africa: Mbokodo Publishers. pp. 169–187. ISBN 9780620653848.</ref>
Mkolishi watfola imfundvo yakhe yasesikolweni semabanga laphansi nalaphakeme etifundzeni taseCarolina naseErmelo, letiyincenye yeSifundza saseGert Sibande nyalo.
Ngemuva kwekushona kweNkhosi Maquba mhla ti-18 iNyoni ya1954, Mkolishi wabekwa njengeNkhosi yaseMbhuleni ngumndeni wakhe wasebukhosini. Nokho, hulumende webelumbi wamnika sitifiketi sokubusa lesisemtsetfweni nga 1959. Wadlala indzima lebalulekile etintfweni letaholela ekusungulweni kweluhlelo lwekubusa emakhaya ebantfu labamnyama.<ref>''Report on the Bukhosi of Embhuleni in the Mpumalanga province of South Africa'' - compiled by Professor F.C De Beer, 23 October 2003</ref>
Nga-1976, wakhetfwa waba ngusihlalo weSwazi Territorial Authority, leyagcina seyiba hulumende wa[[KaNgwane]] lechaza kutsi likhaya lebatfu baseSwatini .Ngemuva kwaloko wasebenta njengelilunga lephalamende lembuso waKaNgwane lapho waphindze waba nguNgqongqoshe WeBulungiswa.
==Tindzima tepolitiki==
INkosi Mkolishi Dlamini yakhetfwa yaba sihlalo wekucala weSwazi Territorial Authority nga-1976. Hulumende welubandlululo wasungula leliGunya njengencenye yenchubo yekwakha emakhaya latibusako ebantfu labakhuluma siSwati ngaphakatsi kweRiphabhulikhi yaseNingizimu Afrika.<ref>''South African Homelands: Library Guide: KaNgwane''</ref>ref''The Creation of Tribalism in Southern Africa'' - Leroy Vail, University of California Press, 1989</ref>
Nga-1977, iNkhosi Mkolishi yakhishwa esikhundleni sekuba ngusihlalo weSwazi Territorial Authority ngenca yekuphikisana nesakhiwo sayo, lebekakholelwa kutsi sasihloselwe kwehlukanisa [[Emaswati]] ase[[Ningizimu Afrika]] nemaSwati ase[[Swatini]]. Walandzelwa ngu[[Enos John Mabuza]], lowagcina abe ngundvuna nkulu walombuso wakaNgwane .
Nanobe iNkhosi Mkolishi yaba neligalelo ekuniketweni kweligama lelitsi KaNgwane — lelisho kutsi ''Likhaya Lebantfu baseSwatini'' — yachubeka iphikisana kakhulu nalombuso. Yayiphikisa ngekutsi loluhlelo lwalushiya indzawo lenkhulu yaseMbhuleni ngaphandle kweSwatini futsi yalwela kutsi indzawo yakaKaNgwane, nyalo lesiyincenye ye[[Mpumalanga]], ifakwe eSwatini ngaphansi kweNkhosi [[Sobhuza II]]. Kanye nalabanye baholi bendzabuko, yaphikisana nekufakwa kwebantfu labangakhulumi [[Siswati]], njengebantfu bemaShangane, endzaweni yaKaNgwane.
Mabuza yena bekangavumelani neNkhosi Mkolishi, aphikelela ekutsini buhlobo bebantfu abukafaneli bunqume tinchubo tepolitiki nekutsi emakhaya ebantfu labamnyama bekahloselwe kusebentisanala. Ngekusekelwa linyenti ngaphakatsi kweGunya, Mabuza wachubekisa luhlelo lokwakha Umbuso waKaNgwane ngaphansi kwembutfo we-Inyandza National Movement, licembu lepolitiki lelasungulwa nga-1978 ngenhloso yekubusa iKaNgwane.
Ngawo lowo nyaka, iNkhosi Mkolishi yafaka sicel eNkhosini Sobhuza II kutsi icocisane nahulumende welubandlululo mayelana nekufakwa kweKaNgwane eSwatini. Loludzaba lwaba yindzaba lenempikiswano. Lwalusekelwe emabango endzawo kanye netinchubo telubandlululo teNingizimu Afrika, kanye nembono wekutsi iSwaziland yayiyincenye yemhlaba wetimphilo wabokhokho bebantfu bemaSwati. Uma sivumelwano besivunyiwe, kuniketwa kwalendzawo bekutawusho kutsi bantfu baseMpumalanga labalinganiselwa ku-800,000, labakhuluma Siswati, bebatawulahlekelwa buhlobolwabo besive.
Lelisu lekufaka lendzawo eSwazini lamemetelwa nguhulumende welubandlululo nga-1982 futsi laholela etinselelweni temtsetfo letenta uMengameli P. W. Botha asungule iKhomishana yaRumpff. LeliKhomishana laniketwa umsebenti wekuphenya kutsi KaNgwane ingafakwa yini eSwazini. Laphindze laniketwa ligunya lekucabangela tifiso netidzingo letinhle tebantfu bemaSwati labebatsintseka. Labaphikisana nalelisu baphikisa ngekutsi leli cebo laliphula umtsetfo wemhlaba lowawugcizelela lilungelo lekutibusa kwebantfu labanye labebahlala kulendzawo kodvwa bangakhulumi siSwati. Ekugcineni, loluhlelo lwekudluliselwa kwalendzawo lwabekwa eceleni, futsi ludzaba lwemingcele lendzawo lwahlala lungakacatululwa.<ref>''Submission to the Rumpff Commission'', retrieved 5 April 2025</ref>
Ekucaleni kweminyaka wabo-1990, lowamlandzela futsi lobekayindvodzana yakhe, iNkhosi [[Cambridge Makhosonke Dlamini]], wachubeka nekuphakamisa timphikiswano letifananako ngokutsi [[Embhuleni]] ungene ngaphansi kweSwatini.<ref> ''Letter to the Multi-Party Negotiating Process on the delimitation of South African regional borders'', Embhuleni Swazi Tribal Authority, 24 September 1993. Accessed 25 December 2025</ref>
Nokho, lomkhankaso waphelelwa ngumfutfo ngemuva kwekushona kweNkhosi Sobhuza II nga-1982. INkhosi Mkolishi yaphindze yasungula i-Inyatsi yaMswati, licembu lepolitiki lelalihlose kuhlanganisa onkhe emaSwati kanye nekucindzetela hulumende waseNingizimu Afrika kutsi abelane ngemhlaba ngendlela lelungile kubantfu bemaSwati.<ref>''Sowing the seeds of political mobilisation in Bantustans: Resistance of the cession of the KaNgwane Bantustan to the Kingdom of Swaziland'', Journal for Contemporary History, University of South Africa, 2018</ref>
==Kususa bantfu ngenkhani==
Nga-1984, iNkhosi Mkolishi yaphikisana nekususwa ngenkhani kwebahlali base[[Badplaas]] bayiswe e[[Nhlazatshe]]. Yaze yasongela ngekuyisa loludzaba enkantolo kute itfole umyalelo wenkantolo lovimba tindlela tembuso welibandlululo. Hulumende welubandlululo watsi bantfu labamnyama lebebahlala endzaweni yaseBadplaas kusukela nga-1842 bebahlala endzaweni leyabelwe bantfu labamhlophe kuphela, futsi kwakufanele basuswe bayiswe eNhlazatshe.
Waphumelela kulomzabalazo ngemuva kwekutsi hulumende ahlehle kuloluhlelo kulandzela kukhala lokukhulu lokwamenta loludzaba lwatiwe kakhulu.<ref>''South Africa orders blacks out of 142 year old village'', Washington Post, 1984 Jan 13</ref>
==Kuhlonishwa==
*[[Prince Mkolishi Clinic]], lesikhungo setemphilo sahulumende eBadplaas.
*[[Mkolishi Secondary School]], sikolo sahulumende eTjakastad.
==Tinkhomba==
{{Reflist}}
2p95eej99i3o8h5eitdqn22aaigiylq
43124
43121
2026-09-26T11:28:50Z
Melodic 2008
10595
/* */ (25 Ingongoni 1928-23 Ingongoni 1988)
43124
wikitext
text/x-wiki
INkhosana '''Johannes Mkolishi Dlamini''' (25 Ingongoni 1928 – 23 Ingongoni 1988) bekayi[[iNkosi yaseMbhuleni|Nkosi yaseMbhuleni]] e[[Badplaas]] kusukela ngeInyoni ya1954 kwaze kwaba sekushoneni kwakhe, aneminyaka lengu-59, ngeNgongoni ya1988. Njengemtukulu weNkhosi [[Mswati II]], Mkolishi bekayindvodzana yeNkosi yaseMbhuleni leyayibusa ngaphambilini, iNkhosana [[James Maquba Dlamini]], nemkakhe Mkhosise Madonsela.<ref>Macmillan, Hugh (1989). "A Nation Divided? The Swazi in Swaziland and the Transvaal, 1865–1986". In Vail, Leroy (ed.). The Creation of Tribalism in Southern Africa. Berkeley, California: University of California Press. pp. 310–316.</ref>
INkhosi Mkolishi Dlamini yalandzela uyise, iNkhosana Maquba Dlamini, njengeNkosi yaseMbhuleni mhla tingu 18 kuInyoni nga1953. <ref>''Die Stamme van die Distrik Carolina'', Ethnologiese reeks / Unie van Suid-Afrika, Departement van Naturellesake -- nr. 34, Myburg, A.C. 1956</ref>
==Kuphila kwasekucaleni nemsebenti==
INkhosana Mkolishi Dlamini yatalwa e[[Badplaas]], e[[Ntsabeni uMkhingoma]], mhla tiyi-25 kuNgongoni ya1928. Bekayindvodzana ye[[iNkosi yaseMbhuleni|Nkosi yaseMbhuleni]] leyayibusa ngaphambilini, iNkhosana [[James Maquba Dlamini]], nemkakhe [[Mkhosise Madonsela]]. Uyise Maquba bekangumtukulu weNkhosi [[Mswati II]].
Washada na[[Catherine Sihlangu]], batfola iNkhosana [[Cambridge Makhosonke Dlamini]] nga-1959.<ref>Matsebula, J.S.; Mlotshwa, D.K.; Mlotshwa, J.M.; Ntiwane, N.D. (2016). ''The History of Emaswati in South Africa''. South Africa: Mbokodo Publishers. pp. 169–187. ISBN 9780620653848.</ref>
Mkolishi watfola imfundvo yakhe yasesikolweni semabanga laphansi nalaphakeme etifundzeni taseCarolina naseErmelo, letiyincenye yeSifundza saseGert Sibande nyalo.
Ngemuva kwekushona kweNkhosi Maquba mhla ti-18 iNyoni ya1954, Mkolishi wabekwa njengeNkhosi yaseMbhuleni ngumndeni wakhe wasebukhosini. Nokho, hulumende webelumbi wamnika sitifiketi sokubusa lesisemtsetfweni nga 1959. Wadlala indzima lebalulekile etintfweni letaholela ekusungulweni kweluhlelo lwekubusa emakhaya ebantfu labamnyama.<ref>''Report on the Bukhosi of Embhuleni in the Mpumalanga province of South Africa'' - compiled by Professor F.C De Beer, 23 October 2003</ref>
Nga-1976, wakhetfwa waba ngusihlalo weSwazi Territorial Authority, leyagcina seyiba hulumende wa[[KaNgwane]] lechaza kutsi likhaya lebatfu baseSwatini .Ngemuva kwaloko wasebenta njengelilunga lephalamende lembuso waKaNgwane lapho waphindze waba nguNgqongqoshe WeBulungiswa.
==Tindzima tepolitiki==
INkosi Mkolishi Dlamini yakhetfwa yaba sihlalo wekucala weSwazi Territorial Authority nga-1976. Hulumende welubandlululo wasungula leliGunya njengencenye yenchubo yekwakha emakhaya latibusako ebantfu labakhuluma siSwati ngaphakatsi kweRiphabhulikhi yaseNingizimu Afrika.<ref>''South African Homelands: Library Guide: KaNgwane''</ref>ref''The Creation of Tribalism in Southern Africa'' - Leroy Vail, University of California Press, 1989</ref>
Nga-1977, iNkhosi Mkolishi yakhishwa esikhundleni sekuba ngusihlalo weSwazi Territorial Authority ngenca yekuphikisana nesakhiwo sayo, lebekakholelwa kutsi sasihloselwe kwehlukanisa [[Emaswati]] ase[[Ningizimu Afrika]] nemaSwati ase[[Swatini]]. Walandzelwa ngu[[Enos John Mabuza]], lowagcina abe ngundvuna nkulu walombuso wakaNgwane .
Nanobe iNkhosi Mkolishi yaba neligalelo ekuniketweni kweligama lelitsi KaNgwane — lelisho kutsi ''Likhaya Lebantfu baseSwatini'' — yachubeka iphikisana kakhulu nalombuso. Yayiphikisa ngekutsi loluhlelo lwalushiya indzawo lenkhulu yaseMbhuleni ngaphandle kweSwatini futsi yalwela kutsi indzawo yakaKaNgwane, nyalo lesiyincenye ye[[Mpumalanga]], ifakwe eSwatini ngaphansi kweNkhosi [[Sobhuza II]]. Kanye nalabanye baholi bendzabuko, yaphikisana nekufakwa kwebantfu labangakhulumi [[Siswati]], njengebantfu bemaShangane, endzaweni yaKaNgwane.
Mabuza yena bekangavumelani neNkhosi Mkolishi, aphikelela ekutsini buhlobo bebantfu abukafaneli bunqume tinchubo tepolitiki nekutsi emakhaya ebantfu labamnyama bekahloselwe kusebentisanala. Ngekusekelwa linyenti ngaphakatsi kweGunya, Mabuza wachubekisa luhlelo lokwakha Umbuso waKaNgwane ngaphansi kwembutfo we-Inyandza National Movement, licembu lepolitiki lelasungulwa nga-1978 ngenhloso yekubusa iKaNgwane.
Ngawo lowo nyaka, iNkhosi Mkolishi yafaka sicel eNkhosini Sobhuza II kutsi icocisane nahulumende welubandlululo mayelana nekufakwa kweKaNgwane eSwatini. Loludzaba lwaba yindzaba lenempikiswano. Lwalusekelwe emabango endzawo kanye netinchubo telubandlululo teNingizimu Afrika, kanye nembono wekutsi iSwaziland yayiyincenye yemhlaba wetimphilo wabokhokho bebantfu bemaSwati. Uma sivumelwano besivunyiwe, kuniketwa kwalendzawo bekutawusho kutsi bantfu baseMpumalanga labalinganiselwa ku-800,000, labakhuluma Siswati, bebatawulahlekelwa buhlobolwabo besive.
Lelisu lekufaka lendzawo eSwazini lamemetelwa nguhulumende welubandlululo nga-1982 futsi laholela etinselelweni temtsetfo letenta uMengameli P. W. Botha asungule iKhomishana yaRumpff. LeliKhomishana laniketwa umsebenti wekuphenya kutsi KaNgwane ingafakwa yini eSwazini. Laphindze laniketwa ligunya lekucabangela tifiso netidzingo letinhle tebantfu bemaSwati labebatsintseka. Labaphikisana nalelisu baphikisa ngekutsi leli cebo laliphula umtsetfo wemhlaba lowawugcizelela lilungelo lekutibusa kwebantfu labanye labebahlala kulendzawo kodvwa bangakhulumi siSwati. Ekugcineni, loluhlelo lwekudluliselwa kwalendzawo lwabekwa eceleni, futsi ludzaba lwemingcele lendzawo lwahlala lungakacatululwa.<ref>''Submission to the Rumpff Commission'', retrieved 5 April 2025</ref>
Ekucaleni kweminyaka wabo-1990, lowamlandzela futsi lobekayindvodzana yakhe, iNkhosi [[Cambridge Makhosonke Dlamini]], wachubeka nekuphakamisa timphikiswano letifananako ngokutsi [[Embhuleni]] ungene ngaphansi kweSwatini.<ref> ''Letter to the Multi-Party Negotiating Process on the delimitation of South African regional borders'', Embhuleni Swazi Tribal Authority, 24 September 1993. Accessed 25 December 2025</ref>
Nokho, lomkhankaso waphelelwa ngumfutfo ngemuva kwekushona kweNkhosi Sobhuza II nga-1982. INkhosi Mkolishi yaphindze yasungula i-Inyatsi yaMswati, licembu lepolitiki lelalihlose kuhlanganisa onkhe emaSwati kanye nekucindzetela hulumende waseNingizimu Afrika kutsi abelane ngemhlaba ngendlela lelungile kubantfu bemaSwati.<ref>''Sowing the seeds of political mobilisation in Bantustans: Resistance of the cession of the KaNgwane Bantustan to the Kingdom of Swaziland'', Journal for Contemporary History, University of South Africa, 2018</ref>
==Kususa bantfu ngenkhani==
Nga-1984, iNkhosi Mkolishi yaphikisana nekususwa ngenkhani kwebahlali base[[Badplaas]] bayiswe e[[Nhlazatshe]]. Yaze yasongela ngekuyisa loludzaba enkantolo kute itfole umyalelo wenkantolo lovimba tindlela tembuso welibandlululo. Hulumende welubandlululo watsi bantfu labamnyama lebebahlala endzaweni yaseBadplaas kusukela nga-1842 bebahlala endzaweni leyabelwe bantfu labamhlophe kuphela, futsi kwakufanele basuswe bayiswe eNhlazatshe.
Waphumelela kulomzabalazo ngemuva kwekutsi hulumende ahlehle kuloluhlelo kulandzela kukhala lokukhulu lokwamenta loludzaba lwatiwe kakhulu.<ref>''South Africa orders blacks out of 142 year old village'', Washington Post, 1984 Jan 13</ref>
==Kuhlonishwa==
*[[Prince Mkolishi Clinic]], lesikhungo setemphilo sahulumende eBadplaas.
*[[Mkolishi Secondary School]], sikolo sahulumende eTjakastad.
==Tinkhomba==
{{Reflist}}
dr54zo70n8bw1duxng3ovbsrgcxlnon
Inyatsi yaMswati
0
6974
43091
43053
2026-09-26T10:52:01Z
Nono o cutie
10596
/* Imvelaphi kanye nekwakheka */
43091
wikitext
text/x-wiki
'''INyatsi yaMswati''' ("Inyatsi yaMswati") bekulibutfo lesive leMbuso [[Umbuso weSwatini|wase Eswatini]] ngesikhatsi sekubusa kweNkhosi [[Mswati II|Mswati Wesibili]] ngelishumi nesiphohlongo. Yavuselelwa futsi njengamanje libutfo lesive lesintfu ngesikhatsi sekubusa kweNkhosi [[Inkhosi Mswati III|Mswati III]].
[[File:INyatsi.jpg|thumb|Emalunga embutfo we iNyatsi yaMswati angena [[Sikhungo Sesive SaseSommelah|enkhundleni yesive yase Somhlolo]] ngesikhatsi sekugubha iNkhosi [[Inkhosi Mswati III|Mswati III]] yekutalwa kweminyaka lengemashumi lasihlanu nesiphohlongo ngenyanga yeMabasa 2026.]]
== Imvelaphi kanye nekwakheka ==
[[Mswati II]] nalesikhatsi atsatsa emandla nga 1840, <ref>https://api.pageplace.de/preview/DT0400.9781580468763_A42901636/preview-9781580468763_A42901636.pdf</ref> wahlela kabusha emabutfo ababe wakhe iNkhosi [[Sobhuza I]] waphindze wakha lamanye lamasha .<ref>Matsebula, J.S.; Mlotshwa, D.K.; Mlotshwa, J.M.; Ntiwane, N.D. ''History of Emaswati in South Africa'', Mbokodo Publishers, 2016. Page 49-50</ref> labo lakabakhetsa abefuna kuchubeka nabo Emkhatsini walabo labavuselela bekunema Mlondolozi (laphindze atiwe ngekutsi ngema Balondolozi, lokusho “bagadzi”), lasungulwa yiNkhosi Sobhuza I ngesikhatsi atsatsa emandla nga 1818 kanye ne Tichele telibutfo, lelasungulwa ekucaleni ngu Sobhuza I nga 1826, lapho khona Mswati II bekamkhulise khona.<ref name=":1">https://en.wikipedia.org/wiki/Swaziland_Oral_History_Project</ref>
Emkhatsini wemabutfo lamasha bekunemabutfo lemaHhohho (leliholwa nguMatsafeni Mdluli ), <ref>https://familyhistorytreasures.com/pdf/barberton.pdf</ref>emaTindlovu, Emahubhulu, Giba, Malalane, Mekemeke, Umbhula kanye ne Imigadlela.<ref name=":2">Matsebula, J.S.; Mlotshwa, D.K.; Mlotshwa, J.M.; Ntiwane, N.D. (2016). Pages 49, 50, 53, 59, 60 & 63</ref>
EmaTichele, emaTindlovu kanye nemaEmahubhulu bebahlala endzaweni yekuhlala yeNdlovukati Make [[Tsandzile Ndwandwe]] [[Sigodlo Saseludzidzini|eNdlini Yebukhosi yaseLudzidzini]] <ref name=":3" />kantsi emaNyatsi, Imigadlela kanye nemaGiba bekahlala enhlokodolobha yekuphatsa yaMswati II [[Hhohho|eHhohho]].<ref name=":2" />
Lebutfo INyatsi kanye ne Malalane bebesatshwa kakhulu futsi benta imikhankhaso yemasotja ngekulwa [[EmaPedi|nema Bapedi]] ngasenshonalanga futsi babangela kwesaba kuze kube enyakatfo njenge [[IZimbabwe|Zimbabwe]] yalamuhla.<ref>Matsebula, J.S.M. (1988). Page 44</ref>
EmaMalalane, Mekemeke kanye ne Umbhula bekungemabutfo labekwe emnceleni [[I-Komatipoort|eKomatipoort]], eLouw’s Creek nase Badplaas kugadza imincele yembuso.<ref name=":1" />
Baholi labavelele kakhulu beNkhosi Ndvungunye bekunguSandlana Zwane, umholi weMbuso <ref name=":3">Gillis, D. Hugh ''[https://sahistory.org.za/sites/default/files/archive-files/d._hugh_gillis_the_kingdom_of_swaziland_studiesbook4you.pdf The Kingdom of Swaziland: Studies in Political History]'', Greenwood Press, Westport, Connecticut, 1999, {{ISBN|0313306702}}, Page 26</ref> kanye naSobhiyose Dlamini, umtukulu lomkhulu weNkhosi [[Ndvungunye]].
Cishe ngemnyaka wa 1842, Mswati II wayala Sobhiyose kutsi ahole libutfo leNyatsi ekuhlaselweni kwemholi wema Bapedi Sikhulu Mogoboya, lobekahlasele iNtsaba yase Dlomodlomo eBadplaas lamuhla. Lomkhankhaso bewuhlose kutsi kuhlanjululwe indzawo yeNdlovukati Ngodzela Mkhonta, lomunye webafati baMswati, kute kutsi kusungulwe umuti wasebukhosini wase-Mbhuleni.<ref>Matsebula, J.S.M. (1988). Pages 45 & 46</ref> Lomsebenti waphumelela futsi kwasungulwa Embhuleni ngabo 1842.<ref>Matsebula, J.S.M. (1988). Pages 45 & 46</ref>
Lomunye wemalunga iNyatsi yaMswati labekatiwa kakhulu bekunguNkhosana Mbilini waMswati, indvodzana lendzala yeNkhosi Mswati Wesibili. <ref>Bonner, Philip ''[https://sahistory.org.za/sites/default/files/archive-files3/philip_bonner_kings_commoners_and_concessionairbook4you.pdf Kings, Commoners and Concessionaires: The Evolution and Dissolution of the Nineteenth-Century Swazi State (PDF)]'', Cambridge University Press, 1983, page 103, {{ISBN|0521242703}}</ref> Mbilini bekatsatfwa kakhulu njengendvodzana letsandzekako yababe wakhe futsi bekabonwa ngulabaningi njengendlalifa yemvelo.<ref>Patrick, Richard Mdvumowencwala ''Chiefs and Chiefdoms of Swaziland: Part 1: Dlamini Chiefs'', Government of Swaziland (Swaziland Oral History Project), Manzini, September 2000</ref> Kepha, ngenca yekutsi make wakhe bekangumfati wekucala waMswati, lisiko lemaSwati lamvimbela kutsi aphumelele esihlalweni sebukhosi futsi ngemuva kwekushona kwaMswati II nga 1868, libutfo le iNyatsi laba butsakatsaka futsi lamanye emacembu ahamba ne Mbilini aya eMbusweni wemaZulu ngaphansi kweNkhosi [[Cetshwayo|Cetshwayo kaMpande]].<ref>https://sahistory.org.za/sites/default/files/archive-files3/philip_bonner_kings_commoners_and_concessionairbook4you.pdf</ref>
== Emabutfo aseSwati ngumbuso ==
* Inkhosi [[Ndvungunye]] - Tichele
* Inkhosi [[Sobhuza I]] (Somhlolo) – [[Umlondolozi]] (bunye) ( [[Balondolozi]] (bunyenti)
* Inkhosi [[Mswati II]] – iNyatsi
* Inkhosi [[Mbandzeni]] – iNdlavela
* Inkhosi [[Ngwane V|Bhunu]] – [[Ingulube?action=edit&redlink=1|Ingulube]]
* Inkhosi [[Sobhuza II]] – Umlondolozi (Balondolozi)
* Inkhosi [[Inkhosi Mswati III|Mswati Wesitsatfu]]- iNyatsi
== imitfombo yelwati ==
fw2fnh8nohm6f1efmenpxzx1ouim2w3
43092
43091
2026-09-26T10:56:46Z
Nono o cutie
10596
/* Imvelaphi kanye nekwakheka */
43092
wikitext
text/x-wiki
'''INyatsi yaMswati''' ("Inyatsi yaMswati") bekulibutfo lesive leMbuso [[Umbuso weSwatini|wase Eswatini]] ngesikhatsi sekubusa kweNkhosi [[Mswati II|Mswati Wesibili]] ngelishumi nesiphohlongo. Yavuselelwa futsi njengamanje libutfo lesive lesintfu ngesikhatsi sekubusa kweNkhosi [[Inkhosi Mswati III|Mswati III]].
[[File:INyatsi.jpg|thumb|Emalunga embutfo we iNyatsi yaMswati angena [[Sikhungo Sesive SaseSommelah|enkhundleni yesive yase Somhlolo]] ngesikhatsi sekugubha iNkhosi [[Inkhosi Mswati III|Mswati III]] yekutalwa kweminyaka lengemashumi lasihlanu nesiphohlongo ngenyanga yeMabasa 2026.]]
== Imvelaphi kanye nekwakheka ==
[[Mswati II]] nalesikhatsi atsatsa emandla nga 1840, <ref>https://api.pageplace.de/preview/DT0400.9781580468763_A42901636/preview-9781580468763_A42901636.pdf</ref> wahlela kabusha emabutfo ababe wakhe iNkhosi [[Sobhuza I]] waphindze wakha lamanye lamasha .<ref>Matsebula, J.S.; Mlotshwa, D.K.; Mlotshwa, J.M.; Ntiwane, N.D. ''History of Emaswati in South Africa'', Mbokodo Publishers, 2016. Page 49-50</ref> labo lakabakhetsa abefuna kuchubeka nabo .Emkhatsini walabo labavuselela bekunema Mlondolozi (laphindze atiwe ngekutsi ngema Balondolozi, lokusho “bagadzi”), lasungulwa yiNkhosi Sobhuza I ngesikhatsi atsatsa emandla nga 1818 kanye ne Tichele telibutfo, lelasungulwa ekucaleni ngu Sobhuza I nga 1826, lapho khona Mswati II bekamkhulise khona.<ref name=":1">https://en.wikipedia.org/wiki/Swaziland_Oral_History_Project</ref>
Emkhatsini wemabutfo lamasha bekunemabutfo lemaHhohho (leliholwa nguMatsafeni Mdluli ), <ref>https://familyhistorytreasures.com/pdf/barberton.pdf</ref>emaTindlovu, Emahubhulu, Giba, Malalane, Mekemeke, Umbhula kanye ne Imigadlela.<ref name=":2">Matsebula, J.S.; Mlotshwa, D.K.; Mlotshwa, J.M.; Ntiwane, N.D. (2016). Pages 49, 50, 53, 59, 60 & 63</ref>
EmaTichele, emaTindlovu kanye nemaEmahubhulu bebahlala endzaweni yekuhlala yeNdlovukati Make [[Tsandzile Ndwandwe]] [[Sigodlo Saseludzidzini|eNdlini Yebukhosi yaseLudzidzini]] <ref name=":3" />kantsi emaNyatsi, Imigadlela kanye nemaGiba bekahlala enhlokodolobha yekuphatsa yaMswati II [[Hhohho|eHhohho]].<ref name=":2" />
Lebutfo INyatsi kanye ne Malalane bebesatshwa kakhulu futsi benta imikhankhaso yemasotja ngekulwa [[EmaPedi|nema Bapedi]] ngasenshonalanga futsi babangela kwesaba kuze kube enyakatfo njenge [[IZimbabwe|Zimbabwe]] yalamuhla.<ref>Matsebula, J.S.M. (1988). Page 44</ref>
EmaMalalane, Mekemeke kanye ne Umbhula bekungemabutfo labekwe emnceleni [[I-Komatipoort|eKomatipoort]], eLouw’s Creek nase Badplaas kugadza imincele yembuso.<ref name=":1" />
Baholi labavelele kakhulu beNkhosi Ndvungunye bekunguSandlana Zwane, umholi weMbuso <ref name=":3">Gillis, D. Hugh ''[https://sahistory.org.za/sites/default/files/archive-files/d._hugh_gillis_the_kingdom_of_swaziland_studiesbook4you.pdf The Kingdom of Swaziland: Studies in Political History]'', Greenwood Press, Westport, Connecticut, 1999, {{ISBN|0313306702}}, Page 26</ref> kanye naSobhiyose Dlamini, umtukulu lomkhulu weNkhosi [[Ndvungunye]].
Cishe ngemnyaka wa 1842, Mswati II wayala Sobhiyose kutsi ahole libutfo leNyatsi ekuhlaselweni kwemholi wema Bapedi Sikhulu Mogoboya, lobekahlasele iNtsaba yase Dlomodlomo eBadplaas lamuhla. Lomkhankhaso bewuhlose kutsi kuhlanjululwe indzawo yeNdlovukati Ngodzela Mkhonta, lomunye webafati baMswati, kute kutsi kusungulwe umuti wasebukhosini wase-Mbhuleni.<ref>Matsebula, J.S.M. (1988). Pages 45 & 46</ref> Lomsebenti waphumelela futsi kwasungulwa Embhuleni ngabo 1842.<ref>Matsebula, J.S.M. (1988). Pages 45 & 46</ref>
Lomunye wemalunga iNyatsi yaMswati labekatiwa kakhulu bekunguNkhosana Mbilini waMswati, indvodzana lendzala yeNkhosi Mswati Wesibili. <ref>Bonner, Philip ''[https://sahistory.org.za/sites/default/files/archive-files3/philip_bonner_kings_commoners_and_concessionairbook4you.pdf Kings, Commoners and Concessionaires: The Evolution and Dissolution of the Nineteenth-Century Swazi State (PDF)]'', Cambridge University Press, 1983, page 103, {{ISBN|0521242703}}</ref> Mbilini bekatsatfwa kakhulu njengendvodzana letsandzekako yababe wakhe futsi bekabonwa ngulabaningi njengendlalifa yemvelo.<ref>Patrick, Richard Mdvumowencwala ''Chiefs and Chiefdoms of Swaziland: Part 1: Dlamini Chiefs'', Government of Swaziland (Swaziland Oral History Project), Manzini, September 2000</ref> Kepha, ngenca yekutsi make wakhe bekangumfati wekucala waMswati, lisiko lemaSwati lamvimbela kutsi aphumelele esihlalweni sebukhosi futsi ngemuva kwekushona kwaMswati II nga 1868, libutfo le iNyatsi laba butsakatsaka futsi lamanye emacembu ahamba ne Mbilini aya eMbusweni wemaZulu ngaphansi kweNkhosi [[Cetshwayo|Cetshwayo kaMpande]].<ref>https://sahistory.org.za/sites/default/files/archive-files3/philip_bonner_kings_commoners_and_concessionairbook4you.pdf</ref>
== Emabutfo aseSwati ngumbuso ==
* Inkhosi [[Ndvungunye]] - Tichele
* Inkhosi [[Sobhuza I]] (Somhlolo) – [[Umlondolozi]] (bunye) ( [[Balondolozi]] (bunyenti)
* Inkhosi [[Mswati II]] – iNyatsi
* Inkhosi [[Mbandzeni]] – iNdlavela
* Inkhosi [[Ngwane V|Bhunu]] – [[Ingulube?action=edit&redlink=1|Ingulube]]
* Inkhosi [[Sobhuza II]] – Umlondolozi (Balondolozi)
* Inkhosi [[Inkhosi Mswati III|Mswati Wesitsatfu]]- iNyatsi
== imitfombo yelwati ==
838r18v53zto1mofjuy9tybasdeglnt
Lijazi lebesifazane
0
6975
43071
43064
2026-09-25T17:20:41Z
Thulamag
8864
Created by translating the section "FC2 condoms" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1375893649|Female condom]]"
43071
wikitext
text/x-wiki
'''Lijazi lebesifazane''' (lephindze yatiwe ngekutsi '''yikhondomu yangekhatsi''' ) yintfo levimbelako lesetjentiswa ngesikhatsi sekuya ecasini njengendlela yekuvimbela kukhulelwa kunciphisa ematfuba ekukhulelwa noma kugula lokutsatselwanako ngekwelicansi (STI). Ifakwa esitfweni sangasense noma esitfweni sangasense ngaphambi kwekuya ecasini kwentela kunciphisa ingoti yekutsatsela esitfweni sesilisa noma letinye tintfo letimanti emtimbeni. Lekhondomu yesifazane yasungulwa nga 1990 ngudokotela wase Denmark Lasse Hessel,futsi yavunywa kutsi ithengiswe eMelika yi FDA nga 1993. Yakhiwa njenge lenye indlela yekutsi ikhondomu lendzala yangaphandle, lefakwa ngetulu kwemtfondvo.
== Kukhombisa ==
Lijazi kwebantfu labansikati yindvwangu lencane, letsambile, lekhululekile lenendandatho/luhlaka noma indandatho/idiski yegwebu legucugucukako ekugcineni lokuvaliwe. Ngalokuvamile tifika ngebukhulu lobehlukahlukene. Tintfo tabomake tangesense, lijazi lelinganako yanele; bomake labatsandza kubeleka kufanele bazame isayizi lomkhulu kucala. Indandatho lengekhatsi noma i-foam disc lesekupheleni lokuvaliwe kwesigogo isetjentiselwa kufaka lijazi ekhatsi esitfweni sangasense kanye nekuyibamba ngesikhatsi sekuya ecasini. Lendandatho yangaphandle legociwe noma luhlaka lwe poly ekugcineni lokuvulekile kwesigogo kuhlala ngaphandle kwesitho sangasense futsi kumbonya incenye yetitfo tangasense tangephandle.
Lijazi labesifazane lasungulwa ngasekupheleni kwelikhulu lema-20, kantsi lijazi lemukhwenyane lemadvodza selisetjentiswe emakhulu eminyaka. Sisusa lesiyinhloko sekudalwa kwayo kwala kwalamanye emadvodza kusebentisa lijazi ngenca yekulahlekelwa kwekuva kanye nemtselela lobangelwa kucina kwekuvuka kwendvodza, futsi kwesibili ngekusho kwayo kutsi lendvodza ingadlulisela i-STI. <ref>{{Cite journal|journal=541–546}}</ref>
== Tingucuko kanye netintfo ==
[[File:Female_Condom.png|left|thumb|200x200px|Umfanekiso welijazi lebesifazane ]]
Lijazi lebesifazane ye-FC1 yacala kwentiwa nge -polyurethane. Lijazi yesitukulwane sesibili kube sifazane ibitwa ngekutsi yi FC2 futsi yentiwa nge nitrile synthetic rubber (lolushintjo lwetintfo lwamenyetelwa ngenyanga yeNyoni nga 2005, futsi kugucuka lokuphelele kwelayini yemkhicito kuya ku FC2 kwentiwa ngenyanga yeMphala 2009 ). Emajazi lamasha e-nitrile akavami kwenta imisindvo lephazamisako yekucwebetela. iFC2 yakhiwa kutsi itsatse indzawo ye FC1, iniketa kuphepha lokufanako kanye nekusebenta kahle ngesikhatsi sekusetjentiswa, kepha ngetindleko letiphansi kakhulu. <ref name="FHC press" /> I-FC2 yentiwa yi-Veru Pharma. Inhlangano Yetemphilo Yemhlaba (i-WHO) ivumele i-FC2 kutsi ithengwe ngema-ejensi eMhlabuhlangene kantsi neSikhwama Sebantfu SeMhlabuhlangene sifakeyebantfu lijazi lebesifazane etinhlelweni tavelonkhe. Titsengiswa ngaphansi kwemagama lamanyenti, kufaka ekhatsi ''Liciniso, Bufati, Bukhosi, Bufati, Kuvikela'' kanye ''Nekunakekela.''
I-FC2 njenga nyalo ngiyo kuphela lijazi lebantfu besifazane lelinemvume yeKudla Netidzakamiva (i-FDA) eMelika. Ekucaleni beyitfolakala ngetulu kwekhawunta,kepha nga 2018, Veru washintjela kumodeli yemitsi ngenca yekutsengiswa lokubi, ngako-ke emajazu lebesifazane akasatfolakali OTC emakhemisi aseMelika.
Inguquko yakamuva yelijazi lebesifazane yentiwa nge-latex yemvelo, intfo lefanako lesetjentiswa kumakhondomu emadvodza. Lelijazi aliwenti umisindvo labanye labahlangabetana nayo ngemakhondomu epulasitiki futsi ihambisana kahle nemtimba wesifazane. Loluhlobo lwelijazi lebesifazane yakhiwa yi-HLL Lifecare Ltd., eNdiya kanye ne-IXu LLC yaseMelika. Itsengiswa ngaphansi kweligama le ''-VA wow lijazi lebesifazane.'' Kudzingeka lokunye kulinga kwemtfolampilo ngaphambi kwekutsi kucatshangelwe kutsi kuvunywe yi FDA eMelika.
I -PATH yetemphilo yemhlaba wonkhe lengasebenti inzuzo nayo yente ikhondomu yebantfu besifazane leyentelwe kusetjentiswa emaveni lasafufusa. Lijazi lebafati lakhiwa yi -Shanghai Dahua Yekwelapha eShayina futsi isekucaleni kwetfulwa.
== Lijazi e-FC2 ==
[[File:ReddyFc.png|right|thumb|Lijazi lebesifazane ye-VA wow]]
Lijazi lebesifazane ye-FC2 iyisikhwama se-nitrile noma sikhwama {{Convert|17|cm|in|1}} ngebudze. Ekupheleni ngakunye kunendandatho legucugucukako. Ekupheleni lokuvaliwe kwesigogo, indandatho legucugucukako ifakwa esitfweni sangasense kute ibambe ikhondomu yesifazane endzaweni yayo. Lomunye umkhawulo wesigogo uhlala ngaphandle kwesitho sangasense emnyango wesitfo sangasense. Lendandatho isebenta njengesicondziso ngesikhatsi sekungena futsi ivimba le sheath kutsi ingashintji ngesikhatsi sekuya ecasini. Kukhona lokugcobisako lokusekelwe ku-silicone ngekhatsi kwelijazi,kepha kungasetjentiswa lokunye lokugcobisako. Lijazi alikacuketfwe umutsi wekubulala sidvodza.
=== VA W.oW ===
Ikhondomu ye-VA wow Yesifazane yakhiwa yi-HLL Lifecare Ltd. Lellijazi le-latex linesikhwama lesinamatsele ekuvuleni kwalo lokuyindingilizi lokunguncantatfu kanye nesiponji sekulivikela ngekhatsi esitfweni sangasese semfati. Itfolakala ngekusebentisa umsabalalisi IXu LLC yemikhakha yangasese kanye neyemmango etigodzini letinyenti,kufaka ekhatsi i-EU, [[iNingizimu Afrika]], iBrazil, neNdiya. I-VA w.o.w itfole limaki le-CE, sitifiketi sekutsi ihlangabetana netidzingo tetemphilo tebatsengisi be-European Union. Kuphindze futsi kubuyeketwe yi-WHO.
=== Lijazi Lebafati ===
Lijazi lebefati, leyakhiwe yi-PATH, ngenchubo yekuklama lecondziswe kumsebentisi,yindlela lensha yekuvimbela kukhulelwa kwebantfu besifazane leyentelwe kwemukeleka lokuncono, kusetjentiswa kalula, kanye nekutiva kahle. Lijazi lebefati sikhwama se-polyurethane lesivalwe kancane nge-capsule kusita ekufakeni. Le capsule incibilika ngekushesha ngemuva kwekufakwa esitfweni sangasense, lokukhipha lesikhwama. Lijazi libese libanjwa lizinzile kulomfati ngemaphedi e-foam. Ikhondomu Yemfati ipakishwa yomile futsi ita nesikhwama lesincane sekugcobisa lokusekelwe emanti lokutawugcotjwa lapho kusetjentiswa khona. I-PATH yaniketa ilayisensi yekwakha nekusabalalisa Lijazi Labomake eNkampanini Yetintfo Tekwelapha i-Shanghai Dahua nga-2008. I-Dahua itfole kumakwa kwesitifiketi se-Ningizimu Afrika Bureau of Standards (SABS) (2013),Imvume Yekulawula Kudla Netidzakamiva yaseShanghai (2011), kanye nemvume ye-CE Mark (2010) yeKhondomu Yabomake, levumela kutsengisa kanye nekusakatwa kwalomkhicito eNingizimu Afrika, eShayina naseYurophu, ngekulandzelana. Lijazi Labomake njengamanje isabuyeketwa yiKomidi Yekubuyeketa Yebuchwepheshe Yesikhwama Sebantfu Se-WHO/Mhlabuhlangene; kuvunywa kwalelikomidi kungaholela ekutsengweni kwemkhakha wahulumende ngebunyenti ngema-ejensi eMhlabuhlangene.
=== Lijazi Lebantfu Labasikati Letiva Ngemvelo ===
Lijazi yePanty Sensation Yemvelo isabalaliswa eMelika kuphela yiNkampani Yekhondomu ye-ACME. Yakhiwa yiNkampani Yemvelo Yekuzwa Ltda. (NS) leseBogotá, eKolombia. Lomkhicito wentiwa nge ye polyethylene, lecinile futsi lencane kune latex. Ngalokwehlukile ku-latex, i-polyethylene ayilwa nekugula, iyabucayi kakhulu, iyabonakala futsi ayiphungi. Emajazi eNatural Sensation ayagcotjwa futsi angasetjentiswa netintfo tekugcobisa letisekelwe ku mafutsa noma emanti.
=== Ikhondomu Yesifazane Yesilika ===
Ikhondomu yePanty Yesifazane yentiwa yiSilk Parasol. Yentiwe nge-latex lebolako. Akukavunyelwa yi-FDA futsi njengamanje kusahlolwa emtfolampilo.
=== Ikhondomu Yesifazane ===
Le Phoenurse yentiwa ngesikhumba se polyurethane lesimise njenge dumbbell futsi ita nelithuluzi lekufaka, emanti- noma emafutsa lesekelwe ekugcobiseni, emathawula ekuhlanteka, kanye netikhwama tekulahla. Yakhiwa yi-Tianjin Condombao Tekwelapha Tech. Co. Ltd. futsi ivunyelwe kutsi itsengiswe eNdzaweni Yetemnotfo YaseYurophu. Lijazi lebesifazane ye-Phoenurse iyatfolakala futsi eBrazil, eSri Lanka, eShayina, eKenya, naseMexico. Akukavunywa yi-FDA.
=== Ikhondomu Yesifazane YaCupid ===
I-Cupid's Female Condom yentiwe ngerabha yemvelo ye-latex futsi yakhiwe, eNdiya yi-Cupid Ltd. Ivunyelwe kutsi isabalaliswe eYurophu futsi yafaneleka kutsi isabalaliswe yi-WHO nga-2012. Kwanyalo sekuvivinywa emtfolampilo kute kutfolakale imvume yi-FDA.
=== Ikhondomu Yesifazane Ye-Origami ===
Lijazi lebesifazane ye-ORIGAMI (i-OFC) yentiwa nge-silicone lebunjiwe kute ihambisane nemtimba. Kwacinisekiswa njenge 100% biocompatible futsi akusiyo i-allergenic ekuhlolweni kwelab letimele ngaphambi kwemtfolampilo. Lelijazi ayikavunyelwe kutsi ithengiswe futsi kumele ibuyeketwe yi-WHO, i-C-Mark (EU), kanye ne-FDA kute lihlangabetane netidzingo tekuphepha tekulawula. Tilingo letikhulu temtfolampilo bekufanele tilandzelwe nga-2014, kuhlola kusebenta kwayo kanye nekuphepha kwayo. Bekulindzeleke kutsi ifike emakethe ngasekupheleni kwa 2015, kulindzelwe kuvunywa kwekulawula ngaphambi kwemakethe. Kusukela ngaJanuwari 2017,kute imiphumela leyatfolakala kusuka etifundvweni tekucala tekukhonakala. Licala lelilindzelwe lelifaka ekhatsi tinsolo tekukhwabanisa lisho kutsi i-Origami, kusukela ngaFebruary 2017, imiswe phakadze kutsi ingafiki emakethe.
a0ank40pcq8ttaxbn8xbc9wblioapvc
43072
43071
2026-09-25T17:31:46Z
Thulamag
8864
Created by translating the section "Costs and "reuse" of the original FC and FC2" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1375893649|Female condom]]"
43072
wikitext
text/x-wiki
'''Lijazi lebesifazane''' (lephindze yatiwe ngekutsi '''yikhondomu yangekhatsi''' ) yintfo levimbelako lesetjentiswa ngesikhatsi sekuya ecasini njengendlela yekuvimbela kukhulelwa kunciphisa ematfuba ekukhulelwa noma kugula lokutsatselwanako ngekwelicansi (STI). Ifakwa esitfweni sangasense noma esitfweni sangasense ngaphambi kwekuya ecasini kwentela kunciphisa ingoti yekutsatsela esitfweni sesilisa noma letinye tintfo letimanti emtimbeni. Lekhondomu yesifazane yasungulwa nga 1990 ngudokotela wase Denmark Lasse Hessel,futsi yavunywa kutsi ithengiswe eMelika yi FDA nga 1993. Yakhiwa njenge lenye indlela yekutsi ikhondomu lendzala yangaphandle, lefakwa ngetulu kwemtfondvo.
== Kukhombisa ==
Lijazi kwebantfu labansikati yindvwangu lencane, letsambile, lekhululekile lenendandatho/luhlaka noma indandatho/idiski yegwebu legucugucukako ekugcineni lokuvaliwe. Ngalokuvamile tifika ngebukhulu lobehlukahlukene. Tintfo tabomake tangesense, lijazi lelinganako yanele; bomake labatsandza kubeleka kufanele bazame isayizi lomkhulu kucala. Indandatho lengekhatsi noma i-foam disc lesekupheleni lokuvaliwe kwesigogo isetjentiselwa kufaka lijazi ekhatsi esitfweni sangasense kanye nekuyibamba ngesikhatsi sekuya ecasini. Lendandatho yangaphandle legociwe noma luhlaka lwe poly ekugcineni lokuvulekile kwesigogo kuhlala ngaphandle kwesitho sangasense futsi kumbonya incenye yetitfo tangasense tangephandle.
Lijazi labesifazane lasungulwa ngasekupheleni kwelikhulu lema-20, kantsi lijazi lemukhwenyane lemadvodza selisetjentiswe emakhulu eminyaka. Sisusa lesiyinhloko sekudalwa kwayo kwala kwalamanye emadvodza kusebentisa lijazi ngenca yekulahlekelwa kwekuva kanye nemtselela lobangelwa kucina kwekuvuka kwendvodza, futsi kwesibili ngekusho kwayo kutsi lendvodza ingadlulisela i-STI. <ref>{{Cite journal|journal=541–546}}</ref>
== Tingucuko kanye netintfo ==
[[File:Female_Condom.png|left|thumb|200x200px|Umfanekiso welijazi lebesifazane ]]
Lijazi lebesifazane ye-FC1 yacala kwentiwa nge -polyurethane. Lijazi yesitukulwane sesibili kube sifazane ibitwa ngekutsi yi FC2 futsi yentiwa nge nitrile synthetic rubber (lolushintjo lwetintfo lwamenyetelwa ngenyanga yeNyoni nga 2005, futsi kugucuka lokuphelele kwelayini yemkhicito kuya ku FC2 kwentiwa ngenyanga yeMphala 2009 ). Emajazi lamasha e-nitrile akavami kwenta imisindvo lephazamisako yekucwebetela. iFC2 yakhiwa kutsi itsatse indzawo ye FC1, iniketa kuphepha lokufanako kanye nekusebenta kahle ngesikhatsi sekusetjentiswa, kepha ngetindleko letiphansi kakhulu. <ref name="FHC press" /> I-FC2 yentiwa yi-Veru Pharma. Inhlangano Yetemphilo Yemhlaba (i-WHO) ivumele i-FC2 kutsi ithengwe ngema-ejensi eMhlabuhlangene kantsi neSikhwama Sebantfu SeMhlabuhlangene sifakeyebantfu lijazi lebesifazane etinhlelweni tavelonkhe. Titsengiswa ngaphansi kwemagama lamanyenti, kufaka ekhatsi ''Liciniso, Bufati, Bukhosi, Bufati, Kuvikela'' kanye ''Nekunakekela.''
I-FC2 njenga nyalo ngiyo kuphela lijazi lebantfu besifazane lelinemvume yeKudla Netidzakamiva (i-FDA) eMelika. Ekucaleni beyitfolakala ngetulu kwekhawunta,kepha nga 2018, Veru washintjela kumodeli yemitsi ngenca yekutsengiswa lokubi, ngako-ke emajazu lebesifazane akasatfolakali OTC emakhemisi aseMelika.
Inguquko yakamuva yelijazi lebesifazane yentiwa nge-latex yemvelo, intfo lefanako lesetjentiswa kumakhondomu emadvodza. Lelijazi aliwenti umisindvo labanye labahlangabetana nayo ngemakhondomu epulasitiki futsi ihambisana kahle nemtimba wesifazane. Loluhlobo lwelijazi lebesifazane yakhiwa yi-HLL Lifecare Ltd., eNdiya kanye ne-IXu LLC yaseMelika. Itsengiswa ngaphansi kweligama le ''-VA wow lijazi lebesifazane.'' Kudzingeka lokunye kulinga kwemtfolampilo ngaphambi kwekutsi kucatshangelwe kutsi kuvunywe yi FDA eMelika.
I -PATH yetemphilo yemhlaba wonkhe lengasebenti inzuzo nayo yente ikhondomu yebantfu besifazane leyentelwe kusetjentiswa emaveni lasafufusa. Lijazi lebafati lakhiwa yi -Shanghai Dahua Yekwelapha eShayina futsi isekucaleni kwetfulwa.
== Lijazi e-FC2 ==
[[File:ReddyFc.png|right|thumb|Lijazi lebesifazane ye-VA wow]]
Lijazi lebesifazane ye-FC2 iyisikhwama se-nitrile noma sikhwama {{Convert|17|cm|in|1}} ngebudze. Ekupheleni ngakunye kunendandatho legucugucukako. Ekupheleni lokuvaliwe kwesigogo, indandatho legucugucukako ifakwa esitfweni sangasense kute ibambe ikhondomu yesifazane endzaweni yayo. Lomunye umkhawulo wesigogo uhlala ngaphandle kwesitho sangasense emnyango wesitfo sangasense. Lendandatho isebenta njengesicondziso ngesikhatsi sekungena futsi ivimba le sheath kutsi ingashintji ngesikhatsi sekuya ecasini. Kukhona lokugcobisako lokusekelwe ku-silicone ngekhatsi kwelijazi,kepha kungasetjentiswa lokunye lokugcobisako. Lijazi alikacuketfwe umutsi wekubulala sidvodza.
=== VA W.oW ===
Ikhondomu ye-VA wow Yesifazane yakhiwa yi-HLL Lifecare Ltd. Lellijazi le-latex linesikhwama lesinamatsele ekuvuleni kwalo lokuyindingilizi lokunguncantatfu kanye nesiponji sekulivikela ngekhatsi esitfweni sangasese semfati. Itfolakala ngekusebentisa umsabalalisi IXu LLC yemikhakha yangasese kanye neyemmango etigodzini letinyenti,kufaka ekhatsi i-EU, [[iNingizimu Afrika]], iBrazil, neNdiya. I-VA w.o.w itfole limaki le-CE, sitifiketi sekutsi ihlangabetana netidzingo tetemphilo tebatsengisi be-European Union. Kuphindze futsi kubuyeketwe yi-WHO.
=== Lijazi Lebafati ===
Lijazi lebefati, leyakhiwe yi-PATH, ngenchubo yekuklama lecondziswe kumsebentisi,yindlela lensha yekuvimbela kukhulelwa kwebantfu besifazane leyentelwe kwemukeleka lokuncono, kusetjentiswa kalula, kanye nekutiva kahle. Lijazi lebefati sikhwama se-polyurethane lesivalwe kancane nge-capsule kusita ekufakeni. Le capsule incibilika ngekushesha ngemuva kwekufakwa esitfweni sangasense, lokukhipha lesikhwama. Lijazi libese libanjwa lizinzile kulomfati ngemaphedi e-foam. Ikhondomu Yemfati ipakishwa yomile futsi ita nesikhwama lesincane sekugcobisa lokusekelwe emanti lokutawugcotjwa lapho kusetjentiswa khona. I-PATH yaniketa ilayisensi yekwakha nekusabalalisa Lijazi Labomake eNkampanini Yetintfo Tekwelapha i-Shanghai Dahua nga-2008. I-Dahua itfole kumakwa kwesitifiketi se-Ningizimu Afrika Bureau of Standards (SABS) (2013),Imvume Yekulawula Kudla Netidzakamiva yaseShanghai (2011), kanye nemvume ye-CE Mark (2010) yeKhondomu Yabomake, levumela kutsengisa kanye nekusakatwa kwalomkhicito eNingizimu Afrika, eShayina naseYurophu, ngekulandzelana. Lijazi Labomake njengamanje isabuyeketwa yiKomidi Yekubuyeketa Yebuchwepheshe Yesikhwama Sebantfu Se-WHO/Mhlabuhlangene; kuvunywa kwalelikomidi kungaholela ekutsengweni kwemkhakha wahulumende ngebunyenti ngema-ejensi eMhlabuhlangene.
=== Lijazi Lebantfu Labasikati Letiva Ngemvelo ===
Lijazi yePanty Sensation Yemvelo isabalaliswa eMelika kuphela yiNkampani Yekhondomu ye-ACME. Yakhiwa yiNkampani Yemvelo Yekuzwa Ltda. (NS) leseBogotá, eKolombia. Lomkhicito wentiwa nge ye polyethylene, lecinile futsi lencane kune latex. Ngalokwehlukile ku-latex, i-polyethylene ayilwa nekugula, iyabucayi kakhulu, iyabonakala futsi ayiphungi. Emajazi eNatural Sensation ayagcotjwa futsi angasetjentiswa netintfo tekugcobisa letisekelwe ku mafutsa noma emanti.
=== Ikhondomu Yesifazane Yesilika ===
Ikhondomu yePanty Yesifazane yentiwa yiSilk Parasol. Yentiwe nge-latex lebolako. Akukavunyelwa yi-FDA futsi njengamanje kusahlolwa emtfolampilo.
=== Ikhondomu Yesifazane ===
Le Phoenurse yentiwa ngesikhumba se polyurethane lesimise njenge dumbbell futsi ita nelithuluzi lekufaka, emanti- noma emafutsa lesekelwe ekugcobiseni, emathawula ekuhlanteka, kanye netikhwama tekulahla. Yakhiwa yi-Tianjin Condombao Tekwelapha Tech. Co. Ltd. futsi ivunyelwe kutsi itsengiswe eNdzaweni Yetemnotfo YaseYurophu. Lijazi lebesifazane ye-Phoenurse iyatfolakala futsi eBrazil, eSri Lanka, eShayina, eKenya, naseMexico. Akukavunywa yi-FDA.
=== Ikhondomu Yesifazane YaCupid ===
I-Cupid's Female Condom yentiwe ngerabha yemvelo ye-latex futsi yakhiwe, eNdiya yi-Cupid Ltd. Ivunyelwe kutsi isabalaliswe eYurophu futsi yafaneleka kutsi isabalaliswe yi-WHO nga-2012. Kwanyalo sekuvivinywa emtfolampilo kute kutfolakale imvume yi-FDA.
=== Ikhondomu Yesifazane Ye-Origami ===
Lijazi lebesifazane ye-ORIGAMI (i-OFC) yentiwa nge-silicone lebunjiwe kute ihambisane nemtimba. Kwacinisekiswa njenge 100% biocompatible futsi akusiyo i-allergenic ekuhlolweni kwelab letimele ngaphambi kwemtfolampilo. Lelijazi ayikavunyelwe kutsi ithengiswe futsi kumele ibuyeketwe yi-WHO, i-C-Mark (EU), kanye ne-FDA kute lihlangabetane netidzingo tekuphepha tekulawula. Tilingo letikhulu temtfolampilo bekufanele tilandzelwe nga-2014, kuhlola kusebenta kwayo kanye nekuphepha kwayo. Bekulindzeleke kutsi ifike emakethe ngasekupheleni kwa 2015, kulindzelwe kuvunywa kwekulawula ngaphambi kwemakethe. Kusukela ngaJanuwari 2017,kute imiphumela leyatfolakala kusuka etifundvweni tekucala tekukhonakala. Licala lelilindzelwe lelifaka ekhatsi tinsolo tekukhwabanisa lisho kutsi i-Origami, kusukela ngaFebruary 2017, imiswe phakadze kutsi ingafiki emakethe.
== Tindleko kanye "nekuphindze kusetjentiswe" kwe-FC yekucala ne-FC2. ==
Intsengo yeyunithi ngelijazi lebantfu besifazane iphakeme kunaleyo yebantfu labadvuna kepha kunebufakazi lobutsite lobukhombisa kutsi emajazi ebantfu besifazane e-polyurethane akangetwa, abulale emagciwane, futsi aphindze asetjentiswe.
Kuphindze usebentise ikhondomu yesifazane ye polyurethane akutsatfwa njengalokuphephile njengekusebentisa lensha; kepha i-WHO itsi:
Kwetfulwa kwenkomfeni yemhlaba wonkhe ye-AIDS nga-1998 kwaphetsa ngekutsi "kugeza, komisa kanye nekugcobisa kabusha ikhondomu yesifazane kuze kube tikhatsi letilishumi akuguculi kakhulu bucotfo besakhiwo saledivaysi. Kuhlolwa lokunyenti kwema-microbiological kanye ne-virological kuyadzingeka ngaphambi kwekutsi kusetjentiswe kabusha ikhondomu yesifazane kunganconywa."
Lucwaningo lukhombisa kutsi emajazi e-FC2 ebantfu besifazane ayindlela lebitako yekuvikela i-HIV ngisho nasemazingeni laphansi ekusetjentiswa. Idatha ikhombisa kutsi kusebenta kahle kwetindleko bekutawukhula kakhulu emazingeni laphakeme ekusebentisa. Lucwaningo lolwentiwe nga-2005 nguDavid Holtgrave, Sihlalo weLitiko Letemphilo, Kutiphatsa Nemmango eSikolweni Setemphilo Yemmango saseNyuvesi yaseJohns Hopkins, luhlole umtselela locatshangelwako wetemphilo yemmango kutsi lijazi lebantfu besifazane ye-FC2 itawuba nawo emazingeni lehlukene ekusetjentiswa emaveni lamabili lasafufusa: iNingizimu Afrika neBrazil. Lucwaningo luphetse ngekutsi kusetjentiswa kwe-FC2 kutawukhicita konga lokukhulu kwetindleko kuwo onkhe emazinga ekucala kusebenta ngekuvikela tinkhulungwane tekutseleleka ngeligciwane lesandulelangculazi kanye nekonga tigidzi temadola etindlekweni tekunakekelwa kwemphilo. <ref>{{Cite journal|journal=2091–8}}</ref> Kukhona bufakazi lobutsite lobukhombisa kutsi kusebenta kwemakhondomu langekhatsi ekuvikeleni kwesulelana kweligciwane lesandulelangculazi kungafana nekwejazi emadvodza. <ref>{{Cite journal|journal=18–26}}</ref>
o045wr336ilmdzofvll8mnytd6v95a9
43073
43072
2026-09-25T17:40:09Z
Thulamag
8864
Created by translating the section "Lubrication" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1375893649|Female condom]]"
43073
wikitext
text/x-wiki
'''Lijazi lebesifazane''' (lephindze yatiwe ngekutsi '''yikhondomu yangekhatsi''' ) yintfo levimbelako lesetjentiswa ngesikhatsi sekuya ecasini njengendlela yekuvimbela kukhulelwa kunciphisa ematfuba ekukhulelwa noma kugula lokutsatselwanako ngekwelicansi (STI). Ifakwa esitfweni sangasense noma esitfweni sangasense ngaphambi kwekuya ecasini kwentela kunciphisa ingoti yekutsatsela esitfweni sesilisa noma letinye tintfo letimanti emtimbeni. Lekhondomu yesifazane yasungulwa nga 1990 ngudokotela wase Denmark Lasse Hessel,futsi yavunywa kutsi ithengiswe eMelika yi FDA nga 1993. Yakhiwa njenge lenye indlela yekutsi ikhondomu lendzala yangaphandle, lefakwa ngetulu kwemtfondvo.
== Kukhombisa ==
Lijazi kwebantfu labansikati yindvwangu lencane, letsambile, lekhululekile lenendandatho/luhlaka noma indandatho/idiski yegwebu legucugucukako ekugcineni lokuvaliwe. Ngalokuvamile tifika ngebukhulu lobehlukahlukene. Tintfo tabomake tangesense, lijazi lelinganako yanele; bomake labatsandza kubeleka kufanele bazame isayizi lomkhulu kucala. Indandatho lengekhatsi noma i-foam disc lesekupheleni lokuvaliwe kwesigogo isetjentiselwa kufaka lijazi ekhatsi esitfweni sangasense kanye nekuyibamba ngesikhatsi sekuya ecasini. Lendandatho yangaphandle legociwe noma luhlaka lwe poly ekugcineni lokuvulekile kwesigogo kuhlala ngaphandle kwesitho sangasense futsi kumbonya incenye yetitfo tangasense tangephandle.
Lijazi labesifazane lasungulwa ngasekupheleni kwelikhulu lema-20, kantsi lijazi lemukhwenyane lemadvodza selisetjentiswe emakhulu eminyaka. Sisusa lesiyinhloko sekudalwa kwayo kwala kwalamanye emadvodza kusebentisa lijazi ngenca yekulahlekelwa kwekuva kanye nemtselela lobangelwa kucina kwekuvuka kwendvodza, futsi kwesibili ngekusho kwayo kutsi lendvodza ingadlulisela i-STI. <ref>{{Cite journal|journal=541–546}}</ref>
== Tingucuko kanye netintfo ==
[[File:Female_Condom.png|left|thumb|200x200px|Umfanekiso welijazi lebesifazane ]]
Lijazi lebesifazane ye-FC1 yacala kwentiwa nge -polyurethane. Lijazi yesitukulwane sesibili kube sifazane ibitwa ngekutsi yi FC2 futsi yentiwa nge nitrile synthetic rubber (lolushintjo lwetintfo lwamenyetelwa ngenyanga yeNyoni nga 2005, futsi kugucuka lokuphelele kwelayini yemkhicito kuya ku FC2 kwentiwa ngenyanga yeMphala 2009 ). Emajazi lamasha e-nitrile akavami kwenta imisindvo lephazamisako yekucwebetela. iFC2 yakhiwa kutsi itsatse indzawo ye FC1, iniketa kuphepha lokufanako kanye nekusebenta kahle ngesikhatsi sekusetjentiswa, kepha ngetindleko letiphansi kakhulu. <ref name="FHC press" /> I-FC2 yentiwa yi-Veru Pharma. Inhlangano Yetemphilo Yemhlaba (i-WHO) ivumele i-FC2 kutsi ithengwe ngema-ejensi eMhlabuhlangene kantsi neSikhwama Sebantfu SeMhlabuhlangene sifakeyebantfu lijazi lebesifazane etinhlelweni tavelonkhe. Titsengiswa ngaphansi kwemagama lamanyenti, kufaka ekhatsi ''Liciniso, Bufati, Bukhosi, Bufati, Kuvikela'' kanye ''Nekunakekela.''
I-FC2 njenga nyalo ngiyo kuphela lijazi lebantfu besifazane lelinemvume yeKudla Netidzakamiva (i-FDA) eMelika. Ekucaleni beyitfolakala ngetulu kwekhawunta,kepha nga 2018, Veru washintjela kumodeli yemitsi ngenca yekutsengiswa lokubi, ngako-ke emajazu lebesifazane akasatfolakali OTC emakhemisi aseMelika.
Inguquko yakamuva yelijazi lebesifazane yentiwa nge-latex yemvelo, intfo lefanako lesetjentiswa kumakhondomu emadvodza. Lelijazi aliwenti umisindvo labanye labahlangabetana nayo ngemakhondomu epulasitiki futsi ihambisana kahle nemtimba wesifazane. Loluhlobo lwelijazi lebesifazane yakhiwa yi-HLL Lifecare Ltd., eNdiya kanye ne-IXu LLC yaseMelika. Itsengiswa ngaphansi kweligama le ''-VA wow lijazi lebesifazane.'' Kudzingeka lokunye kulinga kwemtfolampilo ngaphambi kwekutsi kucatshangelwe kutsi kuvunywe yi FDA eMelika.
I -PATH yetemphilo yemhlaba wonkhe lengasebenti inzuzo nayo yente ikhondomu yebantfu besifazane leyentelwe kusetjentiswa emaveni lasafufusa. Lijazi lebafati lakhiwa yi -Shanghai Dahua Yekwelapha eShayina futsi isekucaleni kwetfulwa.
== Lijazi e-FC2 ==
[[File:ReddyFc.png|right|thumb|Lijazi lebesifazane ye-VA wow]]
Lijazi lebesifazane ye-FC2 iyisikhwama se-nitrile noma sikhwama {{Convert|17|cm|in|1}} ngebudze. Ekupheleni ngakunye kunendandatho legucugucukako. Ekupheleni lokuvaliwe kwesigogo, indandatho legucugucukako ifakwa esitfweni sangasense kute ibambe ikhondomu yesifazane endzaweni yayo. Lomunye umkhawulo wesigogo uhlala ngaphandle kwesitho sangasense emnyango wesitfo sangasense. Lendandatho isebenta njengesicondziso ngesikhatsi sekungena futsi ivimba le sheath kutsi ingashintji ngesikhatsi sekuya ecasini. Kukhona lokugcobisako lokusekelwe ku-silicone ngekhatsi kwelijazi,kepha kungasetjentiswa lokunye lokugcobisako. Lijazi alikacuketfwe umutsi wekubulala sidvodza.
=== VA W.oW ===
Ikhondomu ye-VA wow Yesifazane yakhiwa yi-HLL Lifecare Ltd. Lellijazi le-latex linesikhwama lesinamatsele ekuvuleni kwalo lokuyindingilizi lokunguncantatfu kanye nesiponji sekulivikela ngekhatsi esitfweni sangasese semfati. Itfolakala ngekusebentisa umsabalalisi IXu LLC yemikhakha yangasese kanye neyemmango etigodzini letinyenti,kufaka ekhatsi i-EU, [[iNingizimu Afrika]], iBrazil, neNdiya. I-VA w.o.w itfole limaki le-CE, sitifiketi sekutsi ihlangabetana netidzingo tetemphilo tebatsengisi be-European Union. Kuphindze futsi kubuyeketwe yi-WHO.
=== Lijazi Lebafati ===
Lijazi lebefati, leyakhiwe yi-PATH, ngenchubo yekuklama lecondziswe kumsebentisi,yindlela lensha yekuvimbela kukhulelwa kwebantfu besifazane leyentelwe kwemukeleka lokuncono, kusetjentiswa kalula, kanye nekutiva kahle. Lijazi lebefati sikhwama se-polyurethane lesivalwe kancane nge-capsule kusita ekufakeni. Le capsule incibilika ngekushesha ngemuva kwekufakwa esitfweni sangasense, lokukhipha lesikhwama. Lijazi libese libanjwa lizinzile kulomfati ngemaphedi e-foam. Ikhondomu Yemfati ipakishwa yomile futsi ita nesikhwama lesincane sekugcobisa lokusekelwe emanti lokutawugcotjwa lapho kusetjentiswa khona. I-PATH yaniketa ilayisensi yekwakha nekusabalalisa Lijazi Labomake eNkampanini Yetintfo Tekwelapha i-Shanghai Dahua nga-2008. I-Dahua itfole kumakwa kwesitifiketi se-Ningizimu Afrika Bureau of Standards (SABS) (2013),Imvume Yekulawula Kudla Netidzakamiva yaseShanghai (2011), kanye nemvume ye-CE Mark (2010) yeKhondomu Yabomake, levumela kutsengisa kanye nekusakatwa kwalomkhicito eNingizimu Afrika, eShayina naseYurophu, ngekulandzelana. Lijazi Labomake njengamanje isabuyeketwa yiKomidi Yekubuyeketa Yebuchwepheshe Yesikhwama Sebantfu Se-WHO/Mhlabuhlangene; kuvunywa kwalelikomidi kungaholela ekutsengweni kwemkhakha wahulumende ngebunyenti ngema-ejensi eMhlabuhlangene.
=== Lijazi Lebantfu Labasikati Letiva Ngemvelo ===
Lijazi yePanty Sensation Yemvelo isabalaliswa eMelika kuphela yiNkampani Yekhondomu ye-ACME. Yakhiwa yiNkampani Yemvelo Yekuzwa Ltda. (NS) leseBogotá, eKolombia. Lomkhicito wentiwa nge ye polyethylene, lecinile futsi lencane kune latex. Ngalokwehlukile ku-latex, i-polyethylene ayilwa nekugula, iyabucayi kakhulu, iyabonakala futsi ayiphungi. Emajazi eNatural Sensation ayagcotjwa futsi angasetjentiswa netintfo tekugcobisa letisekelwe ku mafutsa noma emanti.
=== Ikhondomu Yesifazane Yesilika ===
Ikhondomu yePanty Yesifazane yentiwa yiSilk Parasol. Yentiwe nge-latex lebolako. Akukavunyelwa yi-FDA futsi njengamanje kusahlolwa emtfolampilo.
=== Ikhondomu Yesifazane ===
Le Phoenurse yentiwa ngesikhumba se polyurethane lesimise njenge dumbbell futsi ita nelithuluzi lekufaka, emanti- noma emafutsa lesekelwe ekugcobiseni, emathawula ekuhlanteka, kanye netikhwama tekulahla. Yakhiwa yi-Tianjin Condombao Tekwelapha Tech. Co. Ltd. futsi ivunyelwe kutsi itsengiswe eNdzaweni Yetemnotfo YaseYurophu. Lijazi lebesifazane ye-Phoenurse iyatfolakala futsi eBrazil, eSri Lanka, eShayina, eKenya, naseMexico. Akukavunywa yi-FDA.
=== Ikhondomu Yesifazane YaCupid ===
I-Cupid's Female Condom yentiwe ngerabha yemvelo ye-latex futsi yakhiwe, eNdiya yi-Cupid Ltd. Ivunyelwe kutsi isabalaliswe eYurophu futsi yafaneleka kutsi isabalaliswe yi-WHO nga-2012. Kwanyalo sekuvivinywa emtfolampilo kute kutfolakale imvume yi-FDA.
=== Ikhondomu Yesifazane Ye-Origami ===
Lijazi lebesifazane ye-ORIGAMI (i-OFC) yentiwa nge-silicone lebunjiwe kute ihambisane nemtimba. Kwacinisekiswa njenge 100% biocompatible futsi akusiyo i-allergenic ekuhlolweni kwelab letimele ngaphambi kwemtfolampilo. Lelijazi ayikavunyelwe kutsi ithengiswe futsi kumele ibuyeketwe yi-WHO, i-C-Mark (EU), kanye ne-FDA kute lihlangabetane netidzingo tekuphepha tekulawula. Tilingo letikhulu temtfolampilo bekufanele tilandzelwe nga-2014, kuhlola kusebenta kwayo kanye nekuphepha kwayo. Bekulindzeleke kutsi ifike emakethe ngasekupheleni kwa 2015, kulindzelwe kuvunywa kwekulawula ngaphambi kwemakethe. Kusukela ngaJanuwari 2017,kute imiphumela leyatfolakala kusuka etifundvweni tekucala tekukhonakala. Licala lelilindzelwe lelifaka ekhatsi tinsolo tekukhwabanisa lisho kutsi i-Origami, kusukela ngaFebruary 2017, imiswe phakadze kutsi ingafiki emakethe.
== Tindleko kanye "nekuphindze kusetjentiswe" kwe-FC yekucala ne-FC2. ==
Intsengo yeyunithi ngelijazi lebantfu besifazane iphakeme kunaleyo yebantfu labadvuna kepha kunebufakazi lobutsite lobukhombisa kutsi emajazi ebantfu besifazane e-polyurethane akangetwa, abulale emagciwane, futsi aphindze asetjentiswe.
Kuphindze usebentise ikhondomu yesifazane ye polyurethane akutsatfwa njengalokuphephile njengekusebentisa lensha; kepha i-WHO itsi:
Kwetfulwa kwenkomfeni yemhlaba wonkhe ye-AIDS nga-1998 kwaphetsa ngekutsi "kugeza, komisa kanye nekugcobisa kabusha ikhondomu yesifazane kuze kube tikhatsi letilishumi akuguculi kakhulu bucotfo besakhiwo saledivaysi. Kuhlolwa lokunyenti kwema-microbiological kanye ne-virological kuyadzingeka ngaphambi kwekutsi kusetjentiswe kabusha ikhondomu yesifazane kunganconywa."
Lucwaningo lukhombisa kutsi emajazi e-FC2 ebantfu besifazane ayindlela lebitako yekuvikela i-HIV ngisho nasemazingeni laphansi ekusetjentiswa. Idatha ikhombisa kutsi kusebenta kahle kwetindleko bekutawukhula kakhulu emazingeni laphakeme ekusebentisa. Lucwaningo lolwentiwe nga-2005 nguDavid Holtgrave, Sihlalo weLitiko Letemphilo, Kutiphatsa Nemmango eSikolweni Setemphilo Yemmango saseNyuvesi yaseJohns Hopkins, luhlole umtselela locatshangelwako wetemphilo yemmango kutsi lijazi lebantfu besifazane ye-FC2 itawuba nawo emazingeni lehlukene ekusetjentiswa emaveni lamabili lasafufusa: iNingizimu Afrika neBrazil. Lucwaningo luphetse ngekutsi kusetjentiswa kwe-FC2 kutawukhicita konga lokukhulu kwetindleko kuwo onkhe emazinga ekucala kusebenta ngekuvikela tinkhulungwane tekutseleleka ngeligciwane lesandulelangculazi kanye nekonga tigidzi temadola etindlekweni tekunakekelwa kwemphilo. <ref>{{Cite journal|journal=2091–8}}</ref> Kukhona bufakazi lobutsite lobukhombisa kutsi kusebenta kwemakhondomu langekhatsi ekuvikeleni kwesulelana kweligciwane lesandulelangculazi kungafana nekwejazi emadvodza. <ref>{{Cite journal|journal=18–26}}</ref>
== Kugcobisa ==
Njengato tonkhe tindlela tekuvikela kukhulelwa, emanti noma tintfo tekugcobisa letisekelwe ku-silicone tiphephile kutisebentisa nanoma nguyiphi ikhondomu yebantfu besifazane. Emafutsa akukafaneli asetjentiswe nelijazi lebantfu besifazane leyentiwe nge -latex.
I-FC2 Female Condom ita igcotjwe ngaphambilini ngekugcobisa lokungabulali sicumbi sesilisa, lokusekelwe ku-silicone. I-FC2 yentiwa nge-nitrile ngako-ke tintfo tekugcobisa letisekelwe kuwoyela (noma letisekelwe emanti) tingafakwa ngekhatsi nangephandle kwe-FC2 Female Condom noma esitfweni sangasense.
dvbjxlylpogomcy2ezeadkqiffawgag
43074
43073
2026-09-25T17:51:51Z
Thulamag
8864
Created by translating the section "Effectiveness" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1375893649|Female condom]]"
43074
wikitext
text/x-wiki
'''Lijazi lebesifazane''' (lephindze yatiwe ngekutsi '''yikhondomu yangekhatsi''' ) yintfo levimbelako lesetjentiswa ngesikhatsi sekuya ecasini njengendlela yekuvimbela kukhulelwa kunciphisa ematfuba ekukhulelwa noma kugula lokutsatselwanako ngekwelicansi (STI). Ifakwa esitfweni sangasense noma esitfweni sangasense ngaphambi kwekuya ecasini kwentela kunciphisa ingoti yekutsatsela esitfweni sesilisa noma letinye tintfo letimanti emtimbeni. Lekhondomu yesifazane yasungulwa nga 1990 ngudokotela wase Denmark Lasse Hessel,futsi yavunywa kutsi ithengiswe eMelika yi FDA nga 1993. Yakhiwa njenge lenye indlela yekutsi ikhondomu lendzala yangaphandle, lefakwa ngetulu kwemtfondvo.
== Kukhombisa ==
Lijazi kwebantfu labansikati yindvwangu lencane, letsambile, lekhululekile lenendandatho/luhlaka noma indandatho/idiski yegwebu legucugucukako ekugcineni lokuvaliwe. Ngalokuvamile tifika ngebukhulu lobehlukahlukene. Tintfo tabomake tangesense, lijazi lelinganako yanele; bomake labatsandza kubeleka kufanele bazame isayizi lomkhulu kucala. Indandatho lengekhatsi noma i-foam disc lesekupheleni lokuvaliwe kwesigogo isetjentiselwa kufaka lijazi ekhatsi esitfweni sangasense kanye nekuyibamba ngesikhatsi sekuya ecasini. Lendandatho yangaphandle legociwe noma luhlaka lwe poly ekugcineni lokuvulekile kwesigogo kuhlala ngaphandle kwesitho sangasense futsi kumbonya incenye yetitfo tangasense tangephandle.
Lijazi labesifazane lasungulwa ngasekupheleni kwelikhulu lema-20, kantsi lijazi lemukhwenyane lemadvodza selisetjentiswe emakhulu eminyaka. Sisusa lesiyinhloko sekudalwa kwayo kwala kwalamanye emadvodza kusebentisa lijazi ngenca yekulahlekelwa kwekuva kanye nemtselela lobangelwa kucina kwekuvuka kwendvodza, futsi kwesibili ngekusho kwayo kutsi lendvodza ingadlulisela i-STI. <ref>{{Cite journal|journal=541–546}}</ref>
== Tingucuko kanye netintfo ==
[[File:Female_Condom.png|left|thumb|200x200px|Umfanekiso welijazi lebesifazane ]]
Lijazi lebesifazane ye-FC1 yacala kwentiwa nge -polyurethane. Lijazi yesitukulwane sesibili kube sifazane ibitwa ngekutsi yi FC2 futsi yentiwa nge nitrile synthetic rubber (lolushintjo lwetintfo lwamenyetelwa ngenyanga yeNyoni nga 2005, futsi kugucuka lokuphelele kwelayini yemkhicito kuya ku FC2 kwentiwa ngenyanga yeMphala 2009 ). Emajazi lamasha e-nitrile akavami kwenta imisindvo lephazamisako yekucwebetela. iFC2 yakhiwa kutsi itsatse indzawo ye FC1, iniketa kuphepha lokufanako kanye nekusebenta kahle ngesikhatsi sekusetjentiswa, kepha ngetindleko letiphansi kakhulu. <ref name="FHC press" /> I-FC2 yentiwa yi-Veru Pharma. Inhlangano Yetemphilo Yemhlaba (i-WHO) ivumele i-FC2 kutsi ithengwe ngema-ejensi eMhlabuhlangene kantsi neSikhwama Sebantfu SeMhlabuhlangene sifakeyebantfu lijazi lebesifazane etinhlelweni tavelonkhe. Titsengiswa ngaphansi kwemagama lamanyenti, kufaka ekhatsi ''Liciniso, Bufati, Bukhosi, Bufati, Kuvikela'' kanye ''Nekunakekela.''
I-FC2 njenga nyalo ngiyo kuphela lijazi lebantfu besifazane lelinemvume yeKudla Netidzakamiva (i-FDA) eMelika. Ekucaleni beyitfolakala ngetulu kwekhawunta,kepha nga 2018, Veru washintjela kumodeli yemitsi ngenca yekutsengiswa lokubi, ngako-ke emajazu lebesifazane akasatfolakali OTC emakhemisi aseMelika.
Inguquko yakamuva yelijazi lebesifazane yentiwa nge-latex yemvelo, intfo lefanako lesetjentiswa kumakhondomu emadvodza. Lelijazi aliwenti umisindvo labanye labahlangabetana nayo ngemakhondomu epulasitiki futsi ihambisana kahle nemtimba wesifazane. Loluhlobo lwelijazi lebesifazane yakhiwa yi-HLL Lifecare Ltd., eNdiya kanye ne-IXu LLC yaseMelika. Itsengiswa ngaphansi kweligama le ''-VA wow lijazi lebesifazane.'' Kudzingeka lokunye kulinga kwemtfolampilo ngaphambi kwekutsi kucatshangelwe kutsi kuvunywe yi FDA eMelika.
I -PATH yetemphilo yemhlaba wonkhe lengasebenti inzuzo nayo yente ikhondomu yebantfu besifazane leyentelwe kusetjentiswa emaveni lasafufusa. Lijazi lebafati lakhiwa yi -Shanghai Dahua Yekwelapha eShayina futsi isekucaleni kwetfulwa.
== Lijazi e-FC2 ==
[[File:ReddyFc.png|right|thumb|Lijazi lebesifazane ye-VA wow]]
Lijazi lebesifazane ye-FC2 iyisikhwama se-nitrile noma sikhwama {{Convert|17|cm|in|1}} ngebudze. Ekupheleni ngakunye kunendandatho legucugucukako. Ekupheleni lokuvaliwe kwesigogo, indandatho legucugucukako ifakwa esitfweni sangasense kute ibambe ikhondomu yesifazane endzaweni yayo. Lomunye umkhawulo wesigogo uhlala ngaphandle kwesitho sangasense emnyango wesitfo sangasense. Lendandatho isebenta njengesicondziso ngesikhatsi sekungena futsi ivimba le sheath kutsi ingashintji ngesikhatsi sekuya ecasini. Kukhona lokugcobisako lokusekelwe ku-silicone ngekhatsi kwelijazi,kepha kungasetjentiswa lokunye lokugcobisako. Lijazi alikacuketfwe umutsi wekubulala sidvodza.
=== VA W.oW ===
Ikhondomu ye-VA wow Yesifazane yakhiwa yi-HLL Lifecare Ltd. Lellijazi le-latex linesikhwama lesinamatsele ekuvuleni kwalo lokuyindingilizi lokunguncantatfu kanye nesiponji sekulivikela ngekhatsi esitfweni sangasese semfati. Itfolakala ngekusebentisa umsabalalisi IXu LLC yemikhakha yangasese kanye neyemmango etigodzini letinyenti,kufaka ekhatsi i-EU, [[iNingizimu Afrika]], iBrazil, neNdiya. I-VA w.o.w itfole limaki le-CE, sitifiketi sekutsi ihlangabetana netidzingo tetemphilo tebatsengisi be-European Union. Kuphindze futsi kubuyeketwe yi-WHO.
=== Lijazi Lebafati ===
Lijazi lebefati, leyakhiwe yi-PATH, ngenchubo yekuklama lecondziswe kumsebentisi,yindlela lensha yekuvimbela kukhulelwa kwebantfu besifazane leyentelwe kwemukeleka lokuncono, kusetjentiswa kalula, kanye nekutiva kahle. Lijazi lebefati sikhwama se-polyurethane lesivalwe kancane nge-capsule kusita ekufakeni. Le capsule incibilika ngekushesha ngemuva kwekufakwa esitfweni sangasense, lokukhipha lesikhwama. Lijazi libese libanjwa lizinzile kulomfati ngemaphedi e-foam. Ikhondomu Yemfati ipakishwa yomile futsi ita nesikhwama lesincane sekugcobisa lokusekelwe emanti lokutawugcotjwa lapho kusetjentiswa khona. I-PATH yaniketa ilayisensi yekwakha nekusabalalisa Lijazi Labomake eNkampanini Yetintfo Tekwelapha i-Shanghai Dahua nga-2008. I-Dahua itfole kumakwa kwesitifiketi se-Ningizimu Afrika Bureau of Standards (SABS) (2013),Imvume Yekulawula Kudla Netidzakamiva yaseShanghai (2011), kanye nemvume ye-CE Mark (2010) yeKhondomu Yabomake, levumela kutsengisa kanye nekusakatwa kwalomkhicito eNingizimu Afrika, eShayina naseYurophu, ngekulandzelana. Lijazi Labomake njengamanje isabuyeketwa yiKomidi Yekubuyeketa Yebuchwepheshe Yesikhwama Sebantfu Se-WHO/Mhlabuhlangene; kuvunywa kwalelikomidi kungaholela ekutsengweni kwemkhakha wahulumende ngebunyenti ngema-ejensi eMhlabuhlangene.
=== Lijazi Lebantfu Labasikati Letiva Ngemvelo ===
Lijazi yePanty Sensation Yemvelo isabalaliswa eMelika kuphela yiNkampani Yekhondomu ye-ACME. Yakhiwa yiNkampani Yemvelo Yekuzwa Ltda. (NS) leseBogotá, eKolombia. Lomkhicito wentiwa nge ye polyethylene, lecinile futsi lencane kune latex. Ngalokwehlukile ku-latex, i-polyethylene ayilwa nekugula, iyabucayi kakhulu, iyabonakala futsi ayiphungi. Emajazi eNatural Sensation ayagcotjwa futsi angasetjentiswa netintfo tekugcobisa letisekelwe ku mafutsa noma emanti.
=== Ikhondomu Yesifazane Yesilika ===
Ikhondomu yePanty Yesifazane yentiwa yiSilk Parasol. Yentiwe nge-latex lebolako. Akukavunyelwa yi-FDA futsi njengamanje kusahlolwa emtfolampilo.
=== Ikhondomu Yesifazane ===
Le Phoenurse yentiwa ngesikhumba se polyurethane lesimise njenge dumbbell futsi ita nelithuluzi lekufaka, emanti- noma emafutsa lesekelwe ekugcobiseni, emathawula ekuhlanteka, kanye netikhwama tekulahla. Yakhiwa yi-Tianjin Condombao Tekwelapha Tech. Co. Ltd. futsi ivunyelwe kutsi itsengiswe eNdzaweni Yetemnotfo YaseYurophu. Lijazi lebesifazane ye-Phoenurse iyatfolakala futsi eBrazil, eSri Lanka, eShayina, eKenya, naseMexico. Akukavunywa yi-FDA.
=== Ikhondomu Yesifazane YaCupid ===
I-Cupid's Female Condom yentiwe ngerabha yemvelo ye-latex futsi yakhiwe, eNdiya yi-Cupid Ltd. Ivunyelwe kutsi isabalaliswe eYurophu futsi yafaneleka kutsi isabalaliswe yi-WHO nga-2012. Kwanyalo sekuvivinywa emtfolampilo kute kutfolakale imvume yi-FDA.
=== Ikhondomu Yesifazane Ye-Origami ===
Lijazi lebesifazane ye-ORIGAMI (i-OFC) yentiwa nge-silicone lebunjiwe kute ihambisane nemtimba. Kwacinisekiswa njenge 100% biocompatible futsi akusiyo i-allergenic ekuhlolweni kwelab letimele ngaphambi kwemtfolampilo. Lelijazi ayikavunyelwe kutsi ithengiswe futsi kumele ibuyeketwe yi-WHO, i-C-Mark (EU), kanye ne-FDA kute lihlangabetane netidzingo tekuphepha tekulawula. Tilingo letikhulu temtfolampilo bekufanele tilandzelwe nga-2014, kuhlola kusebenta kwayo kanye nekuphepha kwayo. Bekulindzeleke kutsi ifike emakethe ngasekupheleni kwa 2015, kulindzelwe kuvunywa kwekulawula ngaphambi kwemakethe. Kusukela ngaJanuwari 2017,kute imiphumela leyatfolakala kusuka etifundvweni tekucala tekukhonakala. Licala lelilindzelwe lelifaka ekhatsi tinsolo tekukhwabanisa lisho kutsi i-Origami, kusukela ngaFebruary 2017, imiswe phakadze kutsi ingafiki emakethe.
== Tindleko kanye "nekuphindze kusetjentiswe" kwe-FC yekucala ne-FC2. ==
Intsengo yeyunithi ngelijazi lebantfu besifazane iphakeme kunaleyo yebantfu labadvuna kepha kunebufakazi lobutsite lobukhombisa kutsi emajazi ebantfu besifazane e-polyurethane akangetwa, abulale emagciwane, futsi aphindze asetjentiswe.
Kuphindze usebentise ikhondomu yesifazane ye polyurethane akutsatfwa njengalokuphephile njengekusebentisa lensha; kepha i-WHO itsi:
Kwetfulwa kwenkomfeni yemhlaba wonkhe ye-AIDS nga-1998 kwaphetsa ngekutsi "kugeza, komisa kanye nekugcobisa kabusha ikhondomu yesifazane kuze kube tikhatsi letilishumi akuguculi kakhulu bucotfo besakhiwo saledivaysi. Kuhlolwa lokunyenti kwema-microbiological kanye ne-virological kuyadzingeka ngaphambi kwekutsi kusetjentiswe kabusha ikhondomu yesifazane kunganconywa."
Lucwaningo lukhombisa kutsi emajazi e-FC2 ebantfu besifazane ayindlela lebitako yekuvikela i-HIV ngisho nasemazingeni laphansi ekusetjentiswa. Idatha ikhombisa kutsi kusebenta kahle kwetindleko bekutawukhula kakhulu emazingeni laphakeme ekusebentisa. Lucwaningo lolwentiwe nga-2005 nguDavid Holtgrave, Sihlalo weLitiko Letemphilo, Kutiphatsa Nemmango eSikolweni Setemphilo Yemmango saseNyuvesi yaseJohns Hopkins, luhlole umtselela locatshangelwako wetemphilo yemmango kutsi lijazi lebantfu besifazane ye-FC2 itawuba nawo emazingeni lehlukene ekusetjentiswa emaveni lamabili lasafufusa: iNingizimu Afrika neBrazil. Lucwaningo luphetse ngekutsi kusetjentiswa kwe-FC2 kutawukhicita konga lokukhulu kwetindleko kuwo onkhe emazinga ekucala kusebenta ngekuvikela tinkhulungwane tekutseleleka ngeligciwane lesandulelangculazi kanye nekonga tigidzi temadola etindlekweni tekunakekelwa kwemphilo. <ref>{{Cite journal|journal=2091–8}}</ref> Kukhona bufakazi lobutsite lobukhombisa kutsi kusebenta kwemakhondomu langekhatsi ekuvikeleni kwesulelana kweligciwane lesandulelangculazi kungafana nekwejazi emadvodza. <ref>{{Cite journal|journal=18–26}}</ref>
== Kugcobisa ==
Njengato tonkhe tindlela tekuvikela kukhulelwa, emanti noma tintfo tekugcobisa letisekelwe ku-silicone tiphephile kutisebentisa nanoma nguyiphi ikhondomu yebantfu besifazane. Emafutsa akukafaneli asetjentiswe nelijazi lebantfu besifazane leyentiwe nge -latex.
I-FC2 Female Condom ita igcotjwe ngaphambilini ngekugcobisa lokungabulali sicumbi sesilisa, lokusekelwe ku-silicone. I-FC2 yentiwa nge-nitrile ngako-ke tintfo tekugcobisa letisekelwe kuwoyela (noma letisekelwe emanti) tingafakwa ngekhatsi nangephandle kwe-FC2 Female Condom noma esitfweni sangasense.
== imitselela ==
Uma isetjentiswa kahle, Lijazi lebesifazane lilinganiswa sekwehluleka se-5%. Kusetjentiswa lokungahambisani noma lokungakalungi kukhonjisiwe kutsi kuholela ekuhlulekeni lokungu 21%.
Letinye tinzuzo temajazi ebantfu besifazane kunaletinye tindlela tekulawula kutalwa tifaka ekhatsi:
* Bavumela bomake kutsi bahlanganyele emsebentini wekuvikela ema-STI.
* Tiphephile kutisebentisa kubantfu labanekugula kwe-latex.
* Tingasetjentiswa nako kokubili lokugcobisako lokusekelwe emanti kanye (ngekungafani nemakhondomu e-latex) kanye nekugcobisa lokusekelwe emafutseni.
* Kute umtselela emazingeni emahomoni emvelo emfati.
* Tingakhulisa kuya ecasini kanye nekudlala ngekwelicasi kubo bobabili labashadene—indandatho yangaphandle yekhondomu ingavusa i-clitoris kanye/noma umthondo ngesikhatsi sekuya ecasini.
* Abancikile kumlingani lomdvuna kutsi agcine kuvuka kwakhe kute ahlale endzaweni.
Letinye tintfo letimbi telijazi lebesifazane tifaka ekhatsi:
* Kungabangela kutfukutsela kwendzawo yetitho tangasense kubantfu bebulili bobabili (kufaka ekhatsi kutfukutsela kwesitho sangasese, sitho sangasese, sitho sangasese, noma umthondo).
* Ingashelela ingene esithweni sangasese noma emgudvini ngesikhatsi sekuya ecasini ngesitho sangasese noma emgudvini.
* Kungehlisa umuva ngesikhatsi sekuya ecasini.
43huzoyb6o540vikt2wx13m7w6o1fgb
43075
43074
2026-09-25T19:35:51Z
Thulamag
8864
Created by translating the section "Advantages" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1375893649|Female condom]]"
43075
wikitext
text/x-wiki
'''Lijazi lebesifazane''' (lephindze yatiwe ngekutsi '''yikhondomu yangekhatsi''' ) yintfo levimbelako lesetjentiswa ngesikhatsi sekuya ecasini njengendlela yekuvimbela kukhulelwa kunciphisa ematfuba ekukhulelwa noma kugula lokutsatselwanako ngekwelicansi (STI). Ifakwa esitfweni sangasense noma esitfweni sangasense ngaphambi kwekuya ecasini kwentela kunciphisa ingoti yekutsatsela esitfweni sesilisa noma letinye tintfo letimanti emtimbeni. Lekhondomu yesifazane yasungulwa nga 1990 ngudokotela wase Denmark Lasse Hessel,futsi yavunywa kutsi ithengiswe eMelika yi FDA nga 1993. Yakhiwa njenge lenye indlela yekutsi ikhondomu lendzala yangaphandle, lefakwa ngetulu kwemtfondvo.
== Kukhombisa ==
Lijazi kwebantfu labansikati yindvwangu lencane, letsambile, lekhululekile lenendandatho/luhlaka noma indandatho/idiski yegwebu legucugucukako ekugcineni lokuvaliwe. Ngalokuvamile tifika ngebukhulu lobehlukahlukene. Tintfo tabomake tangesense, lijazi lelinganako yanele; bomake labatsandza kubeleka kufanele bazame isayizi lomkhulu kucala. Indandatho lengekhatsi noma i-foam disc lesekupheleni lokuvaliwe kwesigogo isetjentiselwa kufaka lijazi ekhatsi esitfweni sangasense kanye nekuyibamba ngesikhatsi sekuya ecasini. Lendandatho yangaphandle legociwe noma luhlaka lwe poly ekugcineni lokuvulekile kwesigogo kuhlala ngaphandle kwesitho sangasense futsi kumbonya incenye yetitfo tangasense tangephandle.
Lijazi labesifazane lasungulwa ngasekupheleni kwelikhulu lema-20, kantsi lijazi lemukhwenyane lemadvodza selisetjentiswe emakhulu eminyaka. Sisusa lesiyinhloko sekudalwa kwayo kwala kwalamanye emadvodza kusebentisa lijazi ngenca yekulahlekelwa kwekuva kanye nemtselela lobangelwa kucina kwekuvuka kwendvodza, futsi kwesibili ngekusho kwayo kutsi lendvodza ingadlulisela i-STI. <ref>{{Cite journal|journal=541–546}}</ref>
== Tingucuko kanye netintfo ==
[[File:Female_Condom.png|left|thumb|200x200px|Umfanekiso welijazi lebesifazane ]]
Lijazi lebesifazane ye-FC1 yacala kwentiwa nge -polyurethane. Lijazi yesitukulwane sesibili kube sifazane ibitwa ngekutsi yi FC2 futsi yentiwa nge nitrile synthetic rubber (lolushintjo lwetintfo lwamenyetelwa ngenyanga yeNyoni nga 2005, futsi kugucuka lokuphelele kwelayini yemkhicito kuya ku FC2 kwentiwa ngenyanga yeMphala 2009 ). Emajazi lamasha e-nitrile akavami kwenta imisindvo lephazamisako yekucwebetela. iFC2 yakhiwa kutsi itsatse indzawo ye FC1, iniketa kuphepha lokufanako kanye nekusebenta kahle ngesikhatsi sekusetjentiswa, kepha ngetindleko letiphansi kakhulu. <ref name="FHC press" /> I-FC2 yentiwa yi-Veru Pharma. Inhlangano Yetemphilo Yemhlaba (i-WHO) ivumele i-FC2 kutsi ithengwe ngema-ejensi eMhlabuhlangene kantsi neSikhwama Sebantfu SeMhlabuhlangene sifakeyebantfu lijazi lebesifazane etinhlelweni tavelonkhe. Titsengiswa ngaphansi kwemagama lamanyenti, kufaka ekhatsi ''Liciniso, Bufati, Bukhosi, Bufati, Kuvikela'' kanye ''Nekunakekela.''
I-FC2 njenga nyalo ngiyo kuphela lijazi lebantfu besifazane lelinemvume yeKudla Netidzakamiva (i-FDA) eMelika. Ekucaleni beyitfolakala ngetulu kwekhawunta,kepha nga 2018, Veru washintjela kumodeli yemitsi ngenca yekutsengiswa lokubi, ngako-ke emajazu lebesifazane akasatfolakali OTC emakhemisi aseMelika.
Inguquko yakamuva yelijazi lebesifazane yentiwa nge-latex yemvelo, intfo lefanako lesetjentiswa kumakhondomu emadvodza. Lelijazi aliwenti umisindvo labanye labahlangabetana nayo ngemakhondomu epulasitiki futsi ihambisana kahle nemtimba wesifazane. Loluhlobo lwelijazi lebesifazane yakhiwa yi-HLL Lifecare Ltd., eNdiya kanye ne-IXu LLC yaseMelika. Itsengiswa ngaphansi kweligama le ''-VA wow lijazi lebesifazane.'' Kudzingeka lokunye kulinga kwemtfolampilo ngaphambi kwekutsi kucatshangelwe kutsi kuvunywe yi FDA eMelika.
I -PATH yetemphilo yemhlaba wonkhe lengasebenti inzuzo nayo yente ikhondomu yebantfu besifazane leyentelwe kusetjentiswa emaveni lasafufusa. Lijazi lebafati lakhiwa yi -Shanghai Dahua Yekwelapha eShayina futsi isekucaleni kwetfulwa.
== Lijazi e-FC2 ==
[[File:ReddyFc.png|right|thumb|Lijazi lebesifazane ye-VA wow]]
Lijazi lebesifazane ye-FC2 iyisikhwama se-nitrile noma sikhwama {{Convert|17|cm|in|1}} ngebudze. Ekupheleni ngakunye kunendandatho legucugucukako. Ekupheleni lokuvaliwe kwesigogo, indandatho legucugucukako ifakwa esitfweni sangasense kute ibambe ikhondomu yesifazane endzaweni yayo. Lomunye umkhawulo wesigogo uhlala ngaphandle kwesitho sangasense emnyango wesitfo sangasense. Lendandatho isebenta njengesicondziso ngesikhatsi sekungena futsi ivimba le sheath kutsi ingashintji ngesikhatsi sekuya ecasini. Kukhona lokugcobisako lokusekelwe ku-silicone ngekhatsi kwelijazi,kepha kungasetjentiswa lokunye lokugcobisako. Lijazi alikacuketfwe umutsi wekubulala sidvodza.
=== VA W.oW ===
Ikhondomu ye-VA wow Yesifazane yakhiwa yi-HLL Lifecare Ltd. Lellijazi le-latex linesikhwama lesinamatsele ekuvuleni kwalo lokuyindingilizi lokunguncantatfu kanye nesiponji sekulivikela ngekhatsi esitfweni sangasese semfati. Itfolakala ngekusebentisa umsabalalisi IXu LLC yemikhakha yangasese kanye neyemmango etigodzini letinyenti,kufaka ekhatsi i-EU, [[iNingizimu Afrika]], iBrazil, neNdiya. I-VA w.o.w itfole limaki le-CE, sitifiketi sekutsi ihlangabetana netidzingo tetemphilo tebatsengisi be-European Union. Kuphindze futsi kubuyeketwe yi-WHO.
=== Lijazi Lebafati ===
Lijazi lebefati, leyakhiwe yi-PATH, ngenchubo yekuklama lecondziswe kumsebentisi,yindlela lensha yekuvimbela kukhulelwa kwebantfu besifazane leyentelwe kwemukeleka lokuncono, kusetjentiswa kalula, kanye nekutiva kahle. Lijazi lebefati sikhwama se-polyurethane lesivalwe kancane nge-capsule kusita ekufakeni. Le capsule incibilika ngekushesha ngemuva kwekufakwa esitfweni sangasense, lokukhipha lesikhwama. Lijazi libese libanjwa lizinzile kulomfati ngemaphedi e-foam. Ikhondomu Yemfati ipakishwa yomile futsi ita nesikhwama lesincane sekugcobisa lokusekelwe emanti lokutawugcotjwa lapho kusetjentiswa khona. I-PATH yaniketa ilayisensi yekwakha nekusabalalisa Lijazi Labomake eNkampanini Yetintfo Tekwelapha i-Shanghai Dahua nga-2008. I-Dahua itfole kumakwa kwesitifiketi se-Ningizimu Afrika Bureau of Standards (SABS) (2013),Imvume Yekulawula Kudla Netidzakamiva yaseShanghai (2011), kanye nemvume ye-CE Mark (2010) yeKhondomu Yabomake, levumela kutsengisa kanye nekusakatwa kwalomkhicito eNingizimu Afrika, eShayina naseYurophu, ngekulandzelana. Lijazi Labomake njengamanje isabuyeketwa yiKomidi Yekubuyeketa Yebuchwepheshe Yesikhwama Sebantfu Se-WHO/Mhlabuhlangene; kuvunywa kwalelikomidi kungaholela ekutsengweni kwemkhakha wahulumende ngebunyenti ngema-ejensi eMhlabuhlangene.
=== Lijazi Lebantfu Labasikati Letiva Ngemvelo ===
Lijazi yePanty Sensation Yemvelo isabalaliswa eMelika kuphela yiNkampani Yekhondomu ye-ACME. Yakhiwa yiNkampani Yemvelo Yekuzwa Ltda. (NS) leseBogotá, eKolombia. Lomkhicito wentiwa nge ye polyethylene, lecinile futsi lencane kune latex. Ngalokwehlukile ku-latex, i-polyethylene ayilwa nekugula, iyabucayi kakhulu, iyabonakala futsi ayiphungi. Emajazi eNatural Sensation ayagcotjwa futsi angasetjentiswa netintfo tekugcobisa letisekelwe ku mafutsa noma emanti.
=== Ikhondomu Yesifazane Yesilika ===
Ikhondomu yePanty Yesifazane yentiwa yiSilk Parasol. Yentiwe nge-latex lebolako. Akukavunyelwa yi-FDA futsi njengamanje kusahlolwa emtfolampilo.
=== Ikhondomu Yesifazane ===
Le Phoenurse yentiwa ngesikhumba se polyurethane lesimise njenge dumbbell futsi ita nelithuluzi lekufaka, emanti- noma emafutsa lesekelwe ekugcobiseni, emathawula ekuhlanteka, kanye netikhwama tekulahla. Yakhiwa yi-Tianjin Condombao Tekwelapha Tech. Co. Ltd. futsi ivunyelwe kutsi itsengiswe eNdzaweni Yetemnotfo YaseYurophu. Lijazi lebesifazane ye-Phoenurse iyatfolakala futsi eBrazil, eSri Lanka, eShayina, eKenya, naseMexico. Akukavunywa yi-FDA.
=== Ikhondomu Yesifazane YaCupid ===
I-Cupid's Female Condom yentiwe ngerabha yemvelo ye-latex futsi yakhiwe, eNdiya yi-Cupid Ltd. Ivunyelwe kutsi isabalaliswe eYurophu futsi yafaneleka kutsi isabalaliswe yi-WHO nga-2012. Kwanyalo sekuvivinywa emtfolampilo kute kutfolakale imvume yi-FDA.
=== Ikhondomu Yesifazane Ye-Origami ===
Lijazi lebesifazane ye-ORIGAMI (i-OFC) yentiwa nge-silicone lebunjiwe kute ihambisane nemtimba. Kwacinisekiswa njenge 100% biocompatible futsi akusiyo i-allergenic ekuhlolweni kwelab letimele ngaphambi kwemtfolampilo. Lelijazi ayikavunyelwe kutsi ithengiswe futsi kumele ibuyeketwe yi-WHO, i-C-Mark (EU), kanye ne-FDA kute lihlangabetane netidzingo tekuphepha tekulawula. Tilingo letikhulu temtfolampilo bekufanele tilandzelwe nga-2014, kuhlola kusebenta kwayo kanye nekuphepha kwayo. Bekulindzeleke kutsi ifike emakethe ngasekupheleni kwa 2015, kulindzelwe kuvunywa kwekulawula ngaphambi kwemakethe. Kusukela ngaJanuwari 2017,kute imiphumela leyatfolakala kusuka etifundvweni tekucala tekukhonakala. Licala lelilindzelwe lelifaka ekhatsi tinsolo tekukhwabanisa lisho kutsi i-Origami, kusukela ngaFebruary 2017, imiswe phakadze kutsi ingafiki emakethe.
== Tindleko kanye "nekuphindze kusetjentiswe" kwe-FC yekucala ne-FC2. ==
Intsengo yeyunithi ngelijazi lebantfu besifazane iphakeme kunaleyo yebantfu labadvuna kepha kunebufakazi lobutsite lobukhombisa kutsi emajazi ebantfu besifazane e-polyurethane akangetwa, abulale emagciwane, futsi aphindze asetjentiswe.
Kuphindze usebentise ikhondomu yesifazane ye polyurethane akutsatfwa njengalokuphephile njengekusebentisa lensha; kepha i-WHO itsi:
Kwetfulwa kwenkomfeni yemhlaba wonkhe ye-AIDS nga-1998 kwaphetsa ngekutsi "kugeza, komisa kanye nekugcobisa kabusha ikhondomu yesifazane kuze kube tikhatsi letilishumi akuguculi kakhulu bucotfo besakhiwo saledivaysi. Kuhlolwa lokunyenti kwema-microbiological kanye ne-virological kuyadzingeka ngaphambi kwekutsi kusetjentiswe kabusha ikhondomu yesifazane kunganconywa."
Lucwaningo lukhombisa kutsi emajazi e-FC2 ebantfu besifazane ayindlela lebitako yekuvikela i-HIV ngisho nasemazingeni laphansi ekusetjentiswa. Idatha ikhombisa kutsi kusebenta kahle kwetindleko bekutawukhula kakhulu emazingeni laphakeme ekusebentisa. Lucwaningo lolwentiwe nga-2005 nguDavid Holtgrave, Sihlalo weLitiko Letemphilo, Kutiphatsa Nemmango eSikolweni Setemphilo Yemmango saseNyuvesi yaseJohns Hopkins, luhlole umtselela locatshangelwako wetemphilo yemmango kutsi lijazi lebantfu besifazane ye-FC2 itawuba nawo emazingeni lehlukene ekusetjentiswa emaveni lamabili lasafufusa: iNingizimu Afrika neBrazil. Lucwaningo luphetse ngekutsi kusetjentiswa kwe-FC2 kutawukhicita konga lokukhulu kwetindleko kuwo onkhe emazinga ekucala kusebenta ngekuvikela tinkhulungwane tekutseleleka ngeligciwane lesandulelangculazi kanye nekonga tigidzi temadola etindlekweni tekunakekelwa kwemphilo. <ref>{{Cite journal|journal=2091–8}}</ref> Kukhona bufakazi lobutsite lobukhombisa kutsi kusebenta kwemakhondomu langekhatsi ekuvikeleni kwesulelana kweligciwane lesandulelangculazi kungafana nekwejazi emadvodza. <ref>{{Cite journal|journal=18–26}}</ref>
== Kugcobisa ==
Njengato tonkhe tindlela tekuvikela kukhulelwa, emanti noma tintfo tekugcobisa letisekelwe ku-silicone tiphephile kutisebentisa nanoma nguyiphi ikhondomu yebantfu besifazane. Emafutsa akukafaneli asetjentiswe nelijazi lebantfu besifazane leyentiwe nge -latex.
I-FC2 Female Condom ita igcotjwe ngaphambilini ngekugcobisa lokungabulali sicumbi sesilisa, lokusekelwe ku-silicone. I-FC2 yentiwa nge-nitrile ngako-ke tintfo tekugcobisa letisekelwe kuwoyela (noma letisekelwe emanti) tingafakwa ngekhatsi nangephandle kwe-FC2 Female Condom noma esitfweni sangasense.
== imitselela ==
Uma isetjentiswa kahle, Lijazi lebesifazane lilinganiswa sekwehluleka se-5%. Kusetjentiswa lokungahambisani noma lokungakalungi kukhonjisiwe kutsi kuholela ekuhlulekeni lokungu 21%.
Letinye tinzuzo temajazi ebantfu besifazane kunaletinye tindlela tekulawula kutalwa tifaka ekhatsi:
* Bavumela bomake kutsi bahlanganyele emsebentini wekuvikela ema-STI.
* Tiphephile kutisebentisa kubantfu labanekugula kwe-latex.
* Tingasetjentiswa nako kokubili lokugcobisako lokusekelwe emanti kanye (ngekungafani nemakhondomu e-latex) kanye nekugcobisa lokusekelwe emafutseni.
* Kute umtselela emazingeni emahomoni emvelo emfati.
* Tingakhulisa kuya ecasini kanye nekudlala ngekwelicasi kubo bobabili labashadene—indandatho yangaphandle yekhondomu ingavusa i-clitoris kanye/noma umthondo ngesikhatsi sekuya ecasini.
* Abancikile kumlingani lomdvuna kutsi agcine kuvuka kwakhe kute ahlale endzaweni.
Letinye tintfo letimbi telijazi lebesifazane tifaka ekhatsi:
* Kungabangela kutfukutsela kwendzawo yetitho tangasense kubantfu bebulili bobabili (kufaka ekhatsi kutfukutsela kwesitho sangasese, sitho sangasese, sitho sangasese, noma umthondo).
* Ingashelela ingene esithweni sangasese noma emgudvini ngesikhatsi sekuya ecasini ngesitho sangasese noma emgudvini.
* Kungehlisa umuva ngesikhatsi sekuya ecasini.
== Tinzuzo ==
FC2 Lijazi Lebantfu Labasikati iniketa bomake kulawula nekukhetsa ngemphilo yabo yekuya ecasini; bomake bangativikela nangabe umlingani wabo angafuni kusebentisa Lijazi lebantfu lebadvuna; emajazi lebesifazane anganiketa umuva lokhulisiwe emadvodzeni uma kucatsaniswa nemakhondomu emadvodza; iFC2 i-hypo allergenic futsi iphephile kusetjentiswa nebantfu labagulako nge-latex yerabha; FC2 kungafakwa emahora ngaphambi kwekuya ecasini; emakhondomu esifazane akanciki ekutseni umthondo umile kute ufakwe futsi akudzingi kutsi uhociswe ngekushesha ngemuva kwekukhipha sisu; FC2 akucindzeteli noma kucindzetela; FC2 igcotjwe kakhulu futsi lentfo iyafutfumala kuya ekushiseni kwemtimba.
Titfo tangasense tangephandle talomgcoki kanye nesisekelo semthondo wemlingani lofakako kungavikeleka kancono (kusukela kuma- STI ladluliselwa esikhumbeni kuya esikhumbeni njenge -herpes kanye ne -HPV ) kunalapho kusetjentiswa ikhondomu yesilisa.
e15vmumatn8to31bqivfuf2w5cem9xc
43076
43075
2026-09-25T20:39:37Z
Thulamag
8864
Created by translating the section "Worldwide use" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1375893649|Female condom]]"
43076
wikitext
text/x-wiki
'''Lijazi lebesifazane''' (lephindze yatiwe ngekutsi '''yikhondomu yangekhatsi''' ) yintfo levimbelako lesetjentiswa ngesikhatsi sekuya ecasini njengendlela yekuvimbela kukhulelwa kunciphisa ematfuba ekukhulelwa noma kugula lokutsatselwanako ngekwelicansi (STI). Ifakwa esitfweni sangasense noma esitfweni sangasense ngaphambi kwekuya ecasini kwentela kunciphisa ingoti yekutsatsela esitfweni sesilisa noma letinye tintfo letimanti emtimbeni. Lekhondomu yesifazane yasungulwa nga 1990 ngudokotela wase Denmark Lasse Hessel,futsi yavunywa kutsi ithengiswe eMelika yi FDA nga 1993. Yakhiwa njenge lenye indlela yekutsi ikhondomu lendzala yangaphandle, lefakwa ngetulu kwemtfondvo.
== Kukhombisa ==
Lijazi kwebantfu labansikati yindvwangu lencane, letsambile, lekhululekile lenendandatho/luhlaka noma indandatho/idiski yegwebu legucugucukako ekugcineni lokuvaliwe. Ngalokuvamile tifika ngebukhulu lobehlukahlukene. Tintfo tabomake tangesense, lijazi lelinganako yanele; bomake labatsandza kubeleka kufanele bazame isayizi lomkhulu kucala. Indandatho lengekhatsi noma i-foam disc lesekupheleni lokuvaliwe kwesigogo isetjentiselwa kufaka lijazi ekhatsi esitfweni sangasense kanye nekuyibamba ngesikhatsi sekuya ecasini. Lendandatho yangaphandle legociwe noma luhlaka lwe poly ekugcineni lokuvulekile kwesigogo kuhlala ngaphandle kwesitho sangasense futsi kumbonya incenye yetitfo tangasense tangephandle.
Lijazi labesifazane lasungulwa ngasekupheleni kwelikhulu lema-20, kantsi lijazi lemukhwenyane lemadvodza selisetjentiswe emakhulu eminyaka. Sisusa lesiyinhloko sekudalwa kwayo kwala kwalamanye emadvodza kusebentisa lijazi ngenca yekulahlekelwa kwekuva kanye nemtselela lobangelwa kucina kwekuvuka kwendvodza, futsi kwesibili ngekusho kwayo kutsi lendvodza ingadlulisela i-STI. <ref>{{Cite journal|journal=541–546}}</ref>
== Tingucuko kanye netintfo ==
[[File:Female_Condom.png|left|thumb|200x200px|Umfanekiso welijazi lebesifazane ]]
Lijazi lebesifazane ye-FC1 yacala kwentiwa nge -polyurethane. Lijazi yesitukulwane sesibili kube sifazane ibitwa ngekutsi yi FC2 futsi yentiwa nge nitrile synthetic rubber (lolushintjo lwetintfo lwamenyetelwa ngenyanga yeNyoni nga 2005, futsi kugucuka lokuphelele kwelayini yemkhicito kuya ku FC2 kwentiwa ngenyanga yeMphala 2009 ). Emajazi lamasha e-nitrile akavami kwenta imisindvo lephazamisako yekucwebetela. iFC2 yakhiwa kutsi itsatse indzawo ye FC1, iniketa kuphepha lokufanako kanye nekusebenta kahle ngesikhatsi sekusetjentiswa, kepha ngetindleko letiphansi kakhulu. <ref name="FHC press" /> I-FC2 yentiwa yi-Veru Pharma. Inhlangano Yetemphilo Yemhlaba (i-WHO) ivumele i-FC2 kutsi ithengwe ngema-ejensi eMhlabuhlangene kantsi neSikhwama Sebantfu SeMhlabuhlangene sifakeyebantfu lijazi lebesifazane etinhlelweni tavelonkhe. Titsengiswa ngaphansi kwemagama lamanyenti, kufaka ekhatsi ''Liciniso, Bufati, Bukhosi, Bufati, Kuvikela'' kanye ''Nekunakekela.''
I-FC2 njenga nyalo ngiyo kuphela lijazi lebantfu besifazane lelinemvume yeKudla Netidzakamiva (i-FDA) eMelika. Ekucaleni beyitfolakala ngetulu kwekhawunta,kepha nga 2018, Veru washintjela kumodeli yemitsi ngenca yekutsengiswa lokubi, ngako-ke emajazu lebesifazane akasatfolakali OTC emakhemisi aseMelika.
Inguquko yakamuva yelijazi lebesifazane yentiwa nge-latex yemvelo, intfo lefanako lesetjentiswa kumakhondomu emadvodza. Lelijazi aliwenti umisindvo labanye labahlangabetana nayo ngemakhondomu epulasitiki futsi ihambisana kahle nemtimba wesifazane. Loluhlobo lwelijazi lebesifazane yakhiwa yi-HLL Lifecare Ltd., eNdiya kanye ne-IXu LLC yaseMelika. Itsengiswa ngaphansi kweligama le ''-VA wow lijazi lebesifazane.'' Kudzingeka lokunye kulinga kwemtfolampilo ngaphambi kwekutsi kucatshangelwe kutsi kuvunywe yi FDA eMelika.
I -PATH yetemphilo yemhlaba wonkhe lengasebenti inzuzo nayo yente ikhondomu yebantfu besifazane leyentelwe kusetjentiswa emaveni lasafufusa. Lijazi lebafati lakhiwa yi -Shanghai Dahua Yekwelapha eShayina futsi isekucaleni kwetfulwa.
== Lijazi e-FC2 ==
[[File:ReddyFc.png|right|thumb|Lijazi lebesifazane ye-VA wow]]
Lijazi lebesifazane ye-FC2 iyisikhwama se-nitrile noma sikhwama {{Convert|17|cm|in|1}} ngebudze. Ekupheleni ngakunye kunendandatho legucugucukako. Ekupheleni lokuvaliwe kwesigogo, indandatho legucugucukako ifakwa esitfweni sangasense kute ibambe ikhondomu yesifazane endzaweni yayo. Lomunye umkhawulo wesigogo uhlala ngaphandle kwesitho sangasense emnyango wesitfo sangasense. Lendandatho isebenta njengesicondziso ngesikhatsi sekungena futsi ivimba le sheath kutsi ingashintji ngesikhatsi sekuya ecasini. Kukhona lokugcobisako lokusekelwe ku-silicone ngekhatsi kwelijazi,kepha kungasetjentiswa lokunye lokugcobisako. Lijazi alikacuketfwe umutsi wekubulala sidvodza.
=== VA W.oW ===
Ikhondomu ye-VA wow Yesifazane yakhiwa yi-HLL Lifecare Ltd. Lellijazi le-latex linesikhwama lesinamatsele ekuvuleni kwalo lokuyindingilizi lokunguncantatfu kanye nesiponji sekulivikela ngekhatsi esitfweni sangasese semfati. Itfolakala ngekusebentisa umsabalalisi IXu LLC yemikhakha yangasese kanye neyemmango etigodzini letinyenti,kufaka ekhatsi i-EU, [[iNingizimu Afrika]], iBrazil, neNdiya. I-VA w.o.w itfole limaki le-CE, sitifiketi sekutsi ihlangabetana netidzingo tetemphilo tebatsengisi be-European Union. Kuphindze futsi kubuyeketwe yi-WHO.
=== Lijazi Lebafati ===
Lijazi lebefati, leyakhiwe yi-PATH, ngenchubo yekuklama lecondziswe kumsebentisi,yindlela lensha yekuvimbela kukhulelwa kwebantfu besifazane leyentelwe kwemukeleka lokuncono, kusetjentiswa kalula, kanye nekutiva kahle. Lijazi lebefati sikhwama se-polyurethane lesivalwe kancane nge-capsule kusita ekufakeni. Le capsule incibilika ngekushesha ngemuva kwekufakwa esitfweni sangasense, lokukhipha lesikhwama. Lijazi libese libanjwa lizinzile kulomfati ngemaphedi e-foam. Ikhondomu Yemfati ipakishwa yomile futsi ita nesikhwama lesincane sekugcobisa lokusekelwe emanti lokutawugcotjwa lapho kusetjentiswa khona. I-PATH yaniketa ilayisensi yekwakha nekusabalalisa Lijazi Labomake eNkampanini Yetintfo Tekwelapha i-Shanghai Dahua nga-2008. I-Dahua itfole kumakwa kwesitifiketi se-Ningizimu Afrika Bureau of Standards (SABS) (2013),Imvume Yekulawula Kudla Netidzakamiva yaseShanghai (2011), kanye nemvume ye-CE Mark (2010) yeKhondomu Yabomake, levumela kutsengisa kanye nekusakatwa kwalomkhicito eNingizimu Afrika, eShayina naseYurophu, ngekulandzelana. Lijazi Labomake njengamanje isabuyeketwa yiKomidi Yekubuyeketa Yebuchwepheshe Yesikhwama Sebantfu Se-WHO/Mhlabuhlangene; kuvunywa kwalelikomidi kungaholela ekutsengweni kwemkhakha wahulumende ngebunyenti ngema-ejensi eMhlabuhlangene.
=== Lijazi Lebantfu Labasikati Letiva Ngemvelo ===
Lijazi yePanty Sensation Yemvelo isabalaliswa eMelika kuphela yiNkampani Yekhondomu ye-ACME. Yakhiwa yiNkampani Yemvelo Yekuzwa Ltda. (NS) leseBogotá, eKolombia. Lomkhicito wentiwa nge ye polyethylene, lecinile futsi lencane kune latex. Ngalokwehlukile ku-latex, i-polyethylene ayilwa nekugula, iyabucayi kakhulu, iyabonakala futsi ayiphungi. Emajazi eNatural Sensation ayagcotjwa futsi angasetjentiswa netintfo tekugcobisa letisekelwe ku mafutsa noma emanti.
=== Ikhondomu Yesifazane Yesilika ===
Ikhondomu yePanty Yesifazane yentiwa yiSilk Parasol. Yentiwe nge-latex lebolako. Akukavunyelwa yi-FDA futsi njengamanje kusahlolwa emtfolampilo.
=== Ikhondomu Yesifazane ===
Le Phoenurse yentiwa ngesikhumba se polyurethane lesimise njenge dumbbell futsi ita nelithuluzi lekufaka, emanti- noma emafutsa lesekelwe ekugcobiseni, emathawula ekuhlanteka, kanye netikhwama tekulahla. Yakhiwa yi-Tianjin Condombao Tekwelapha Tech. Co. Ltd. futsi ivunyelwe kutsi itsengiswe eNdzaweni Yetemnotfo YaseYurophu. Lijazi lebesifazane ye-Phoenurse iyatfolakala futsi eBrazil, eSri Lanka, eShayina, eKenya, naseMexico. Akukavunywa yi-FDA.
=== Ikhondomu Yesifazane YaCupid ===
I-Cupid's Female Condom yentiwe ngerabha yemvelo ye-latex futsi yakhiwe, eNdiya yi-Cupid Ltd. Ivunyelwe kutsi isabalaliswe eYurophu futsi yafaneleka kutsi isabalaliswe yi-WHO nga-2012. Kwanyalo sekuvivinywa emtfolampilo kute kutfolakale imvume yi-FDA.
=== Ikhondomu Yesifazane Ye-Origami ===
Lijazi lebesifazane ye-ORIGAMI (i-OFC) yentiwa nge-silicone lebunjiwe kute ihambisane nemtimba. Kwacinisekiswa njenge 100% biocompatible futsi akusiyo i-allergenic ekuhlolweni kwelab letimele ngaphambi kwemtfolampilo. Lelijazi ayikavunyelwe kutsi ithengiswe futsi kumele ibuyeketwe yi-WHO, i-C-Mark (EU), kanye ne-FDA kute lihlangabetane netidzingo tekuphepha tekulawula. Tilingo letikhulu temtfolampilo bekufanele tilandzelwe nga-2014, kuhlola kusebenta kwayo kanye nekuphepha kwayo. Bekulindzeleke kutsi ifike emakethe ngasekupheleni kwa 2015, kulindzelwe kuvunywa kwekulawula ngaphambi kwemakethe. Kusukela ngaJanuwari 2017,kute imiphumela leyatfolakala kusuka etifundvweni tekucala tekukhonakala. Licala lelilindzelwe lelifaka ekhatsi tinsolo tekukhwabanisa lisho kutsi i-Origami, kusukela ngaFebruary 2017, imiswe phakadze kutsi ingafiki emakethe.
== Tindleko kanye "nekuphindze kusetjentiswe" kwe-FC yekucala ne-FC2. ==
Intsengo yeyunithi ngelijazi lebantfu besifazane iphakeme kunaleyo yebantfu labadvuna kepha kunebufakazi lobutsite lobukhombisa kutsi emajazi ebantfu besifazane e-polyurethane akangetwa, abulale emagciwane, futsi aphindze asetjentiswe.
Kuphindze usebentise ikhondomu yesifazane ye polyurethane akutsatfwa njengalokuphephile njengekusebentisa lensha; kepha i-WHO itsi:
Kwetfulwa kwenkomfeni yemhlaba wonkhe ye-AIDS nga-1998 kwaphetsa ngekutsi "kugeza, komisa kanye nekugcobisa kabusha ikhondomu yesifazane kuze kube tikhatsi letilishumi akuguculi kakhulu bucotfo besakhiwo saledivaysi. Kuhlolwa lokunyenti kwema-microbiological kanye ne-virological kuyadzingeka ngaphambi kwekutsi kusetjentiswe kabusha ikhondomu yesifazane kunganconywa."
Lucwaningo lukhombisa kutsi emajazi e-FC2 ebantfu besifazane ayindlela lebitako yekuvikela i-HIV ngisho nasemazingeni laphansi ekusetjentiswa. Idatha ikhombisa kutsi kusebenta kahle kwetindleko bekutawukhula kakhulu emazingeni laphakeme ekusebentisa. Lucwaningo lolwentiwe nga-2005 nguDavid Holtgrave, Sihlalo weLitiko Letemphilo, Kutiphatsa Nemmango eSikolweni Setemphilo Yemmango saseNyuvesi yaseJohns Hopkins, luhlole umtselela locatshangelwako wetemphilo yemmango kutsi lijazi lebantfu besifazane ye-FC2 itawuba nawo emazingeni lehlukene ekusetjentiswa emaveni lamabili lasafufusa: iNingizimu Afrika neBrazil. Lucwaningo luphetse ngekutsi kusetjentiswa kwe-FC2 kutawukhicita konga lokukhulu kwetindleko kuwo onkhe emazinga ekucala kusebenta ngekuvikela tinkhulungwane tekutseleleka ngeligciwane lesandulelangculazi kanye nekonga tigidzi temadola etindlekweni tekunakekelwa kwemphilo. <ref>{{Cite journal|journal=2091–8}}</ref> Kukhona bufakazi lobutsite lobukhombisa kutsi kusebenta kwemakhondomu langekhatsi ekuvikeleni kwesulelana kweligciwane lesandulelangculazi kungafana nekwejazi emadvodza. <ref>{{Cite journal|journal=18–26}}</ref>
== Kugcobisa ==
Njengato tonkhe tindlela tekuvikela kukhulelwa, emanti noma tintfo tekugcobisa letisekelwe ku-silicone tiphephile kutisebentisa nanoma nguyiphi ikhondomu yebantfu besifazane. Emafutsa akukafaneli asetjentiswe nelijazi lebantfu besifazane leyentiwe nge -latex.
I-FC2 Female Condom ita igcotjwe ngaphambilini ngekugcobisa lokungabulali sicumbi sesilisa, lokusekelwe ku-silicone. I-FC2 yentiwa nge-nitrile ngako-ke tintfo tekugcobisa letisekelwe kuwoyela (noma letisekelwe emanti) tingafakwa ngekhatsi nangephandle kwe-FC2 Female Condom noma esitfweni sangasense.
== imitselela ==
Uma isetjentiswa kahle, Lijazi lebesifazane lilinganiswa sekwehluleka se-5%. Kusetjentiswa lokungahambisani noma lokungakalungi kukhonjisiwe kutsi kuholela ekuhlulekeni lokungu 21%.
Letinye tinzuzo temajazi ebantfu besifazane kunaletinye tindlela tekulawula kutalwa tifaka ekhatsi:
* Bavumela bomake kutsi bahlanganyele emsebentini wekuvikela ema-STI.
* Tiphephile kutisebentisa kubantfu labanekugula kwe-latex.
* Tingasetjentiswa nako kokubili lokugcobisako lokusekelwe emanti kanye (ngekungafani nemakhondomu e-latex) kanye nekugcobisa lokusekelwe emafutseni.
* Kute umtselela emazingeni emahomoni emvelo emfati.
* Tingakhulisa kuya ecasini kanye nekudlala ngekwelicasi kubo bobabili labashadene—indandatho yangaphandle yekhondomu ingavusa i-clitoris kanye/noma umthondo ngesikhatsi sekuya ecasini.
* Abancikile kumlingani lomdvuna kutsi agcine kuvuka kwakhe kute ahlale endzaweni.
Letinye tintfo letimbi telijazi lebesifazane tifaka ekhatsi:
* Kungabangela kutfukutsela kwendzawo yetitho tangasense kubantfu bebulili bobabili (kufaka ekhatsi kutfukutsela kwesitho sangasese, sitho sangasese, sitho sangasese, noma umthondo).
* Ingashelela ingene esithweni sangasese noma emgudvini ngesikhatsi sekuya ecasini ngesitho sangasese noma emgudvini.
* Kungehlisa umuva ngesikhatsi sekuya ecasini.
== Tinzuzo ==
FC2 Lijazi Lebantfu Labasikati iniketa bomake kulawula nekukhetsa ngemphilo yabo yekuya ecasini; bomake bangativikela nangabe umlingani wabo angafuni kusebentisa Lijazi lebantfu lebadvuna; emajazi lebesifazane anganiketa umuva lokhulisiwe emadvodzeni uma kucatsaniswa nemakhondomu emadvodza; iFC2 i-hypo allergenic futsi iphephile kusetjentiswa nebantfu labagulako nge-latex yerabha; FC2 kungafakwa emahora ngaphambi kwekuya ecasini; emakhondomu esifazane akanciki ekutseni umthondo umile kute ufakwe futsi akudzingi kutsi uhociswe ngekushesha ngemuva kwekukhipha sisu; FC2 akucindzeteli noma kucindzetela; FC2 igcotjwe kakhulu futsi lentfo iyafutfumala kuya ekushiseni kwemtimba.
Titfo tangasense tangephandle talomgcoki kanye nesisekelo semthondo wemlingani lofakako kungavikeleka kancono (kusukela kuma- STI ladluliselwa esikhumbeni kuya esikhumbeni njenge -herpes kanye ne -HPV ) kunalapho kusetjentiswa ikhondomu yesilisa.
== Kusetjentiswa emhlabeni wonkhe ==
Kutsengiswa kwemajazi ebantfu labasikati bekuphansi emaveni latfutfukile, noma nje emave lasafufutsa yaya ngekuya awasebentisa kute aphelelise tinhlelo tekuhlela umndeni letivele tikhona kanye ne-HIV/AIDS. Tizatfu letingaba khona tekutsengisa lokubi kutsi kufaka ikhondomu yesifazane kulikhono lelifanele kutsi lifundvwe nekutsi emajazi ebantfu labasikati angadula kakhulu kudlula emajazi emadvodza (ngetulu kwetindleko letiphindvwe kabili noma katsatfu). Futsi, kubikwe "kukhala" imisindvo kusuka kunguqulo yekucala yekhondomu yesifazane ngesikhatsi sekuya ecasini icisha labanye basebentisi labangaba khona, njengoba kwenta kubonakala kwendandatho yangaphandle lehlala ngaphandle ngesitfo sangasense. Tindzaba tekulawula nato tibe nenshisekelo lencane ekwakhiweni kwemakhondomu ebantfu besifazane. EMelika, i -FDA ngemlandvo yahlukanisa emakhondomu ebantfu besifazane njengetintfo tekwelapha teLizinga III, sigaba lesinetidzingo leticinile kuneLizinga II, lelifaka ekhatsi emakhondomu langaphandle. Ngemuva kwetiphakamiso tekuhlukanisa kabusha emajazi ebantfu labasikati, i-FDA yamemetela nga 2018 kutsi emakhondomu ebantfu labasikati lasetjentiswa kanye nyalo atawatiwa ngekutsi ngemakhondomu ebantfu labasikati lasetjentiswa kanye, futsi atfutselwa eSigabeni II. <ref>{{Cite journal|journal=48711–48713}}</ref>
Ngenyanga yeLweti 2005, i-World YWCA yabita tingcweti tetemphilo tavelonkhe kanye nebanikeli bemhlaba wonkhe kutsi batibophetele ekutsengeni emakhondomu abo labasikati labatigidzi letingu-180 kutsi asabalaliswe emhlabeni wonkhe nga- 2006, yatsi "Emakhondomu abomake ahlala akuphela kwelithulusi lekuvikela i-HIV kutsi bomake bangacala kutfutfukisa futsi balawule." 72¢ ngesicucu ngasinye. Uma ngabe kutsenga emakhondomu ebantfu labasikati labatigidzi letingu-180, intsengo yekhondomu yinye yebantfu besifazane bekucatshangelwa kutsi yehle ibe ngu-22¢.
Nga-2005, emakhondomu ebantfu besifazane latigidzi letingu-12 asakatwa kubomake emaveni lasafufutsako. Uma kucatsaniswa, emkhatsini wetigidzigidzi letingu-6 kuya ku-9 temakhondomu langaphandle (emadvodza) asakatwa ngalowo mnyaka.
2tze7nysd217u17ve028np991xso4lm
43077
43076
2026-09-25T20:47:19Z
Thulamag
8864
Created by translating the section "Awareness and access" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1375893649|Female condom]]"
43077
wikitext
text/x-wiki
'''Lijazi lebesifazane''' (lephindze yatiwe ngekutsi '''yikhondomu yangekhatsi''' ) yintfo levimbelako lesetjentiswa ngesikhatsi sekuya ecasini njengendlela yekuvimbela kukhulelwa kunciphisa ematfuba ekukhulelwa noma kugula lokutsatselwanako ngekwelicansi (STI). Ifakwa esitfweni sangasense noma esitfweni sangasense ngaphambi kwekuya ecasini kwentela kunciphisa ingoti yekutsatsela esitfweni sesilisa noma letinye tintfo letimanti emtimbeni. Lekhondomu yesifazane yasungulwa nga 1990 ngudokotela wase Denmark Lasse Hessel,futsi yavunywa kutsi ithengiswe eMelika yi FDA nga 1993. Yakhiwa njenge lenye indlela yekutsi ikhondomu lendzala yangaphandle, lefakwa ngetulu kwemtfondvo.
== Kukhombisa ==
Lijazi kwebantfu labansikati yindvwangu lencane, letsambile, lekhululekile lenendandatho/luhlaka noma indandatho/idiski yegwebu legucugucukako ekugcineni lokuvaliwe. Ngalokuvamile tifika ngebukhulu lobehlukahlukene. Tintfo tabomake tangesense, lijazi lelinganako yanele; bomake labatsandza kubeleka kufanele bazame isayizi lomkhulu kucala. Indandatho lengekhatsi noma i-foam disc lesekupheleni lokuvaliwe kwesigogo isetjentiselwa kufaka lijazi ekhatsi esitfweni sangasense kanye nekuyibamba ngesikhatsi sekuya ecasini. Lendandatho yangaphandle legociwe noma luhlaka lwe poly ekugcineni lokuvulekile kwesigogo kuhlala ngaphandle kwesitho sangasense futsi kumbonya incenye yetitfo tangasense tangephandle.
Lijazi labesifazane lasungulwa ngasekupheleni kwelikhulu lema-20, kantsi lijazi lemukhwenyane lemadvodza selisetjentiswe emakhulu eminyaka. Sisusa lesiyinhloko sekudalwa kwayo kwala kwalamanye emadvodza kusebentisa lijazi ngenca yekulahlekelwa kwekuva kanye nemtselela lobangelwa kucina kwekuvuka kwendvodza, futsi kwesibili ngekusho kwayo kutsi lendvodza ingadlulisela i-STI. <ref>{{Cite journal|journal=541–546}}</ref>
== Tingucuko kanye netintfo ==
[[File:Female_Condom.png|left|thumb|200x200px|Umfanekiso welijazi lebesifazane ]]
Lijazi lebesifazane ye-FC1 yacala kwentiwa nge -polyurethane. Lijazi yesitukulwane sesibili kube sifazane ibitwa ngekutsi yi FC2 futsi yentiwa nge nitrile synthetic rubber (lolushintjo lwetintfo lwamenyetelwa ngenyanga yeNyoni nga 2005, futsi kugucuka lokuphelele kwelayini yemkhicito kuya ku FC2 kwentiwa ngenyanga yeMphala 2009 ). Emajazi lamasha e-nitrile akavami kwenta imisindvo lephazamisako yekucwebetela. iFC2 yakhiwa kutsi itsatse indzawo ye FC1, iniketa kuphepha lokufanako kanye nekusebenta kahle ngesikhatsi sekusetjentiswa, kepha ngetindleko letiphansi kakhulu. <ref name="FHC press" /> I-FC2 yentiwa yi-Veru Pharma. Inhlangano Yetemphilo Yemhlaba (i-WHO) ivumele i-FC2 kutsi ithengwe ngema-ejensi eMhlabuhlangene kantsi neSikhwama Sebantfu SeMhlabuhlangene sifakeyebantfu lijazi lebesifazane etinhlelweni tavelonkhe. Titsengiswa ngaphansi kwemagama lamanyenti, kufaka ekhatsi ''Liciniso, Bufati, Bukhosi, Bufati, Kuvikela'' kanye ''Nekunakekela.''
I-FC2 njenga nyalo ngiyo kuphela lijazi lebantfu besifazane lelinemvume yeKudla Netidzakamiva (i-FDA) eMelika. Ekucaleni beyitfolakala ngetulu kwekhawunta,kepha nga 2018, Veru washintjela kumodeli yemitsi ngenca yekutsengiswa lokubi, ngako-ke emajazu lebesifazane akasatfolakali OTC emakhemisi aseMelika.
Inguquko yakamuva yelijazi lebesifazane yentiwa nge-latex yemvelo, intfo lefanako lesetjentiswa kumakhondomu emadvodza. Lelijazi aliwenti umisindvo labanye labahlangabetana nayo ngemakhondomu epulasitiki futsi ihambisana kahle nemtimba wesifazane. Loluhlobo lwelijazi lebesifazane yakhiwa yi-HLL Lifecare Ltd., eNdiya kanye ne-IXu LLC yaseMelika. Itsengiswa ngaphansi kweligama le ''-VA wow lijazi lebesifazane.'' Kudzingeka lokunye kulinga kwemtfolampilo ngaphambi kwekutsi kucatshangelwe kutsi kuvunywe yi FDA eMelika.
I -PATH yetemphilo yemhlaba wonkhe lengasebenti inzuzo nayo yente ikhondomu yebantfu besifazane leyentelwe kusetjentiswa emaveni lasafufusa. Lijazi lebafati lakhiwa yi -Shanghai Dahua Yekwelapha eShayina futsi isekucaleni kwetfulwa.
== Lijazi e-FC2 ==
[[File:ReddyFc.png|right|thumb|Lijazi lebesifazane ye-VA wow]]
Lijazi lebesifazane ye-FC2 iyisikhwama se-nitrile noma sikhwama {{Convert|17|cm|in|1}} ngebudze. Ekupheleni ngakunye kunendandatho legucugucukako. Ekupheleni lokuvaliwe kwesigogo, indandatho legucugucukako ifakwa esitfweni sangasense kute ibambe ikhondomu yesifazane endzaweni yayo. Lomunye umkhawulo wesigogo uhlala ngaphandle kwesitho sangasense emnyango wesitfo sangasense. Lendandatho isebenta njengesicondziso ngesikhatsi sekungena futsi ivimba le sheath kutsi ingashintji ngesikhatsi sekuya ecasini. Kukhona lokugcobisako lokusekelwe ku-silicone ngekhatsi kwelijazi,kepha kungasetjentiswa lokunye lokugcobisako. Lijazi alikacuketfwe umutsi wekubulala sidvodza.
=== VA W.oW ===
Ikhondomu ye-VA wow Yesifazane yakhiwa yi-HLL Lifecare Ltd. Lellijazi le-latex linesikhwama lesinamatsele ekuvuleni kwalo lokuyindingilizi lokunguncantatfu kanye nesiponji sekulivikela ngekhatsi esitfweni sangasese semfati. Itfolakala ngekusebentisa umsabalalisi IXu LLC yemikhakha yangasese kanye neyemmango etigodzini letinyenti,kufaka ekhatsi i-EU, [[iNingizimu Afrika]], iBrazil, neNdiya. I-VA w.o.w itfole limaki le-CE, sitifiketi sekutsi ihlangabetana netidzingo tetemphilo tebatsengisi be-European Union. Kuphindze futsi kubuyeketwe yi-WHO.
=== Lijazi Lebafati ===
Lijazi lebefati, leyakhiwe yi-PATH, ngenchubo yekuklama lecondziswe kumsebentisi,yindlela lensha yekuvimbela kukhulelwa kwebantfu besifazane leyentelwe kwemukeleka lokuncono, kusetjentiswa kalula, kanye nekutiva kahle. Lijazi lebefati sikhwama se-polyurethane lesivalwe kancane nge-capsule kusita ekufakeni. Le capsule incibilika ngekushesha ngemuva kwekufakwa esitfweni sangasense, lokukhipha lesikhwama. Lijazi libese libanjwa lizinzile kulomfati ngemaphedi e-foam. Ikhondomu Yemfati ipakishwa yomile futsi ita nesikhwama lesincane sekugcobisa lokusekelwe emanti lokutawugcotjwa lapho kusetjentiswa khona. I-PATH yaniketa ilayisensi yekwakha nekusabalalisa Lijazi Labomake eNkampanini Yetintfo Tekwelapha i-Shanghai Dahua nga-2008. I-Dahua itfole kumakwa kwesitifiketi se-Ningizimu Afrika Bureau of Standards (SABS) (2013),Imvume Yekulawula Kudla Netidzakamiva yaseShanghai (2011), kanye nemvume ye-CE Mark (2010) yeKhondomu Yabomake, levumela kutsengisa kanye nekusakatwa kwalomkhicito eNingizimu Afrika, eShayina naseYurophu, ngekulandzelana. Lijazi Labomake njengamanje isabuyeketwa yiKomidi Yekubuyeketa Yebuchwepheshe Yesikhwama Sebantfu Se-WHO/Mhlabuhlangene; kuvunywa kwalelikomidi kungaholela ekutsengweni kwemkhakha wahulumende ngebunyenti ngema-ejensi eMhlabuhlangene.
=== Lijazi Lebantfu Labasikati Letiva Ngemvelo ===
Lijazi yePanty Sensation Yemvelo isabalaliswa eMelika kuphela yiNkampani Yekhondomu ye-ACME. Yakhiwa yiNkampani Yemvelo Yekuzwa Ltda. (NS) leseBogotá, eKolombia. Lomkhicito wentiwa nge ye polyethylene, lecinile futsi lencane kune latex. Ngalokwehlukile ku-latex, i-polyethylene ayilwa nekugula, iyabucayi kakhulu, iyabonakala futsi ayiphungi. Emajazi eNatural Sensation ayagcotjwa futsi angasetjentiswa netintfo tekugcobisa letisekelwe ku mafutsa noma emanti.
=== Ikhondomu Yesifazane Yesilika ===
Ikhondomu yePanty Yesifazane yentiwa yiSilk Parasol. Yentiwe nge-latex lebolako. Akukavunyelwa yi-FDA futsi njengamanje kusahlolwa emtfolampilo.
=== Ikhondomu Yesifazane ===
Le Phoenurse yentiwa ngesikhumba se polyurethane lesimise njenge dumbbell futsi ita nelithuluzi lekufaka, emanti- noma emafutsa lesekelwe ekugcobiseni, emathawula ekuhlanteka, kanye netikhwama tekulahla. Yakhiwa yi-Tianjin Condombao Tekwelapha Tech. Co. Ltd. futsi ivunyelwe kutsi itsengiswe eNdzaweni Yetemnotfo YaseYurophu. Lijazi lebesifazane ye-Phoenurse iyatfolakala futsi eBrazil, eSri Lanka, eShayina, eKenya, naseMexico. Akukavunywa yi-FDA.
=== Ikhondomu Yesifazane YaCupid ===
I-Cupid's Female Condom yentiwe ngerabha yemvelo ye-latex futsi yakhiwe, eNdiya yi-Cupid Ltd. Ivunyelwe kutsi isabalaliswe eYurophu futsi yafaneleka kutsi isabalaliswe yi-WHO nga-2012. Kwanyalo sekuvivinywa emtfolampilo kute kutfolakale imvume yi-FDA.
=== Ikhondomu Yesifazane Ye-Origami ===
Lijazi lebesifazane ye-ORIGAMI (i-OFC) yentiwa nge-silicone lebunjiwe kute ihambisane nemtimba. Kwacinisekiswa njenge 100% biocompatible futsi akusiyo i-allergenic ekuhlolweni kwelab letimele ngaphambi kwemtfolampilo. Lelijazi ayikavunyelwe kutsi ithengiswe futsi kumele ibuyeketwe yi-WHO, i-C-Mark (EU), kanye ne-FDA kute lihlangabetane netidzingo tekuphepha tekulawula. Tilingo letikhulu temtfolampilo bekufanele tilandzelwe nga-2014, kuhlola kusebenta kwayo kanye nekuphepha kwayo. Bekulindzeleke kutsi ifike emakethe ngasekupheleni kwa 2015, kulindzelwe kuvunywa kwekulawula ngaphambi kwemakethe. Kusukela ngaJanuwari 2017,kute imiphumela leyatfolakala kusuka etifundvweni tekucala tekukhonakala. Licala lelilindzelwe lelifaka ekhatsi tinsolo tekukhwabanisa lisho kutsi i-Origami, kusukela ngaFebruary 2017, imiswe phakadze kutsi ingafiki emakethe.
== Tindleko kanye "nekuphindze kusetjentiswe" kwe-FC yekucala ne-FC2. ==
Intsengo yeyunithi ngelijazi lebantfu besifazane iphakeme kunaleyo yebantfu labadvuna kepha kunebufakazi lobutsite lobukhombisa kutsi emajazi ebantfu besifazane e-polyurethane akangetwa, abulale emagciwane, futsi aphindze asetjentiswe.
Kuphindze usebentise ikhondomu yesifazane ye polyurethane akutsatfwa njengalokuphephile njengekusebentisa lensha; kepha i-WHO itsi:
Kwetfulwa kwenkomfeni yemhlaba wonkhe ye-AIDS nga-1998 kwaphetsa ngekutsi "kugeza, komisa kanye nekugcobisa kabusha ikhondomu yesifazane kuze kube tikhatsi letilishumi akuguculi kakhulu bucotfo besakhiwo saledivaysi. Kuhlolwa lokunyenti kwema-microbiological kanye ne-virological kuyadzingeka ngaphambi kwekutsi kusetjentiswe kabusha ikhondomu yesifazane kunganconywa."
Lucwaningo lukhombisa kutsi emajazi e-FC2 ebantfu besifazane ayindlela lebitako yekuvikela i-HIV ngisho nasemazingeni laphansi ekusetjentiswa. Idatha ikhombisa kutsi kusebenta kahle kwetindleko bekutawukhula kakhulu emazingeni laphakeme ekusebentisa. Lucwaningo lolwentiwe nga-2005 nguDavid Holtgrave, Sihlalo weLitiko Letemphilo, Kutiphatsa Nemmango eSikolweni Setemphilo Yemmango saseNyuvesi yaseJohns Hopkins, luhlole umtselela locatshangelwako wetemphilo yemmango kutsi lijazi lebantfu besifazane ye-FC2 itawuba nawo emazingeni lehlukene ekusetjentiswa emaveni lamabili lasafufusa: iNingizimu Afrika neBrazil. Lucwaningo luphetse ngekutsi kusetjentiswa kwe-FC2 kutawukhicita konga lokukhulu kwetindleko kuwo onkhe emazinga ekucala kusebenta ngekuvikela tinkhulungwane tekutseleleka ngeligciwane lesandulelangculazi kanye nekonga tigidzi temadola etindlekweni tekunakekelwa kwemphilo. <ref>{{Cite journal|journal=2091–8}}</ref> Kukhona bufakazi lobutsite lobukhombisa kutsi kusebenta kwemakhondomu langekhatsi ekuvikeleni kwesulelana kweligciwane lesandulelangculazi kungafana nekwejazi emadvodza. <ref>{{Cite journal|journal=18–26}}</ref>
== Kugcobisa ==
Njengato tonkhe tindlela tekuvikela kukhulelwa, emanti noma tintfo tekugcobisa letisekelwe ku-silicone tiphephile kutisebentisa nanoma nguyiphi ikhondomu yebantfu besifazane. Emafutsa akukafaneli asetjentiswe nelijazi lebantfu besifazane leyentiwe nge -latex.
I-FC2 Female Condom ita igcotjwe ngaphambilini ngekugcobisa lokungabulali sicumbi sesilisa, lokusekelwe ku-silicone. I-FC2 yentiwa nge-nitrile ngako-ke tintfo tekugcobisa letisekelwe kuwoyela (noma letisekelwe emanti) tingafakwa ngekhatsi nangephandle kwe-FC2 Female Condom noma esitfweni sangasense.
== imitselela ==
Uma isetjentiswa kahle, Lijazi lebesifazane lilinganiswa sekwehluleka se-5%. Kusetjentiswa lokungahambisani noma lokungakalungi kukhonjisiwe kutsi kuholela ekuhlulekeni lokungu 21%.
Letinye tinzuzo temajazi ebantfu besifazane kunaletinye tindlela tekulawula kutalwa tifaka ekhatsi:
* Bavumela bomake kutsi bahlanganyele emsebentini wekuvikela ema-STI.
* Tiphephile kutisebentisa kubantfu labanekugula kwe-latex.
* Tingasetjentiswa nako kokubili lokugcobisako lokusekelwe emanti kanye (ngekungafani nemakhondomu e-latex) kanye nekugcobisa lokusekelwe emafutseni.
* Kute umtselela emazingeni emahomoni emvelo emfati.
* Tingakhulisa kuya ecasini kanye nekudlala ngekwelicasi kubo bobabili labashadene—indandatho yangaphandle yekhondomu ingavusa i-clitoris kanye/noma umthondo ngesikhatsi sekuya ecasini.
* Abancikile kumlingani lomdvuna kutsi agcine kuvuka kwakhe kute ahlale endzaweni.
Letinye tintfo letimbi telijazi lebesifazane tifaka ekhatsi:
* Kungabangela kutfukutsela kwendzawo yetitho tangasense kubantfu bebulili bobabili (kufaka ekhatsi kutfukutsela kwesitho sangasese, sitho sangasese, sitho sangasese, noma umthondo).
* Ingashelela ingene esithweni sangasese noma emgudvini ngesikhatsi sekuya ecasini ngesitho sangasese noma emgudvini.
* Kungehlisa umuva ngesikhatsi sekuya ecasini.
== Tinzuzo ==
FC2 Lijazi Lebantfu Labasikati iniketa bomake kulawula nekukhetsa ngemphilo yabo yekuya ecasini; bomake bangativikela nangabe umlingani wabo angafuni kusebentisa Lijazi lebantfu lebadvuna; emajazi lebesifazane anganiketa umuva lokhulisiwe emadvodzeni uma kucatsaniswa nemakhondomu emadvodza; iFC2 i-hypo allergenic futsi iphephile kusetjentiswa nebantfu labagulako nge-latex yerabha; FC2 kungafakwa emahora ngaphambi kwekuya ecasini; emakhondomu esifazane akanciki ekutseni umthondo umile kute ufakwe futsi akudzingi kutsi uhociswe ngekushesha ngemuva kwekukhipha sisu; FC2 akucindzeteli noma kucindzetela; FC2 igcotjwe kakhulu futsi lentfo iyafutfumala kuya ekushiseni kwemtimba.
Titfo tangasense tangephandle talomgcoki kanye nesisekelo semthondo wemlingani lofakako kungavikeleka kancono (kusukela kuma- STI ladluliselwa esikhumbeni kuya esikhumbeni njenge -herpes kanye ne -HPV ) kunalapho kusetjentiswa ikhondomu yesilisa.
== Kusetjentiswa emhlabeni wonkhe ==
Kutsengiswa kwemajazi ebantfu labasikati bekuphansi emaveni latfutfukile, noma nje emave lasafufutsa yaya ngekuya awasebentisa kute aphelelise tinhlelo tekuhlela umndeni letivele tikhona kanye ne-HIV/AIDS. Tizatfu letingaba khona tekutsengisa lokubi kutsi kufaka ikhondomu yesifazane kulikhono lelifanele kutsi lifundvwe nekutsi emajazi ebantfu labasikati angadula kakhulu kudlula emajazi emadvodza (ngetulu kwetindleko letiphindvwe kabili noma katsatfu). Futsi, kubikwe "kukhala" imisindvo kusuka kunguqulo yekucala yekhondomu yesifazane ngesikhatsi sekuya ecasini icisha labanye basebentisi labangaba khona, njengoba kwenta kubonakala kwendandatho yangaphandle lehlala ngaphandle ngesitfo sangasense. Tindzaba tekulawula nato tibe nenshisekelo lencane ekwakhiweni kwemakhondomu ebantfu besifazane. EMelika, i -FDA ngemlandvo yahlukanisa emakhondomu ebantfu besifazane njengetintfo tekwelapha teLizinga III, sigaba lesinetidzingo leticinile kuneLizinga II, lelifaka ekhatsi emakhondomu langaphandle. Ngemuva kwetiphakamiso tekuhlukanisa kabusha emajazi ebantfu labasikati, i-FDA yamemetela nga 2018 kutsi emakhondomu ebantfu labasikati lasetjentiswa kanye nyalo atawatiwa ngekutsi ngemakhondomu ebantfu labasikati lasetjentiswa kanye, futsi atfutselwa eSigabeni II. <ref>{{Cite journal|journal=48711–48713}}</ref>
Ngenyanga yeLweti 2005, i-World YWCA yabita tingcweti tetemphilo tavelonkhe kanye nebanikeli bemhlaba wonkhe kutsi batibophetele ekutsengeni emakhondomu abo labasikati labatigidzi letingu-180 kutsi asabalaliswe emhlabeni wonkhe nga- 2006, yatsi "Emakhondomu abomake ahlala akuphela kwelithulusi lekuvikela i-HIV kutsi bomake bangacala kutfutfukisa futsi balawule." 72¢ ngesicucu ngasinye. Uma ngabe kutsenga emakhondomu ebantfu labasikati labatigidzi letingu-180, intsengo yekhondomu yinye yebantfu besifazane bekucatshangelwa kutsi yehle ibe ngu-22¢.
Nga-2005, emakhondomu ebantfu besifazane latigidzi letingu-12 asakatwa kubomake emaveni lasafufutsako. Uma kucatsaniswa, emkhatsini wetigidzigidzi letingu-6 kuya ku-9 temakhondomu langaphandle (emadvodza) asakatwa ngalowo mnyaka.
== Kucaphela kanye nekufinyelela ==
Muva nje, tinyatselo letinyenti tentiwe tinhlangano temave emhlaba kanye naletisemkhatsini wahulumende kute kwandiswe kufinyelela kukhondomu yebantfu besifazane. Nga-2012, iKhomishini YeMhlabuhlangene Yemphahla Lesindzisa Imphilo Yebantfu Labasikati Nebantfwana (i-UNCoLSC) yavuma emakhondomu ebantfu labasikati njengalenye yetintfo tayo letingu-13 Lesindzisa Imphilo,lekhutsata imizamo yetinhlangano letihlangene yekuncoba tihibe letinyenti letiphatselene nemphahla levimbela umkhicito wemhlaba njengamanje.
Intsengo ibe ngulesinye setihibe letibalulekile ekwandziseni kufinyelela kumakhondomu ebantfu labasikati ezingeni lemhlaba wonkhe emakhondomu esifazane abiza, ngesilinganiso, US$2– 4, kuya ngetintfo temakethe yasendzaweni. Emhlanganweni wekuhlela umndeni wa-2012 eLondon, Inkampani Yetemphilo Yebantfu Labasikati yatibophelela kutsi itawukhulisa kufinyelela kukhondomu yebantfu besifazane ye-FC2 emaveni lahluphekile emhlabeni futsi yamemetela luhlelo lwemanani lolutawuba khona lolusekelwe ekutsengeni lokuhlangene kanye nemphahla yamahhala lengemaphesenti lasihlanu lesekelwe ekutsengweni kwe-multiyear $14 wetigidzi. kuceceshwa kanye nemfundvo yi-FHC kuleminyaka lesitfupha letako.
Emakhondomu esifazane eCupid atsengiswe eRiphabhulikhi yaseKyrgyz ngekusebentisa i-UNFPA yeluhlelo lwawo lwekusabalalisa emmangweni. Ikhondomu yeBafati seyitsengiswe emkhakheni wahulumende eShayina. Emhlabeni wonkhe, kuyavunywa kutsi kwehliswa kwemanani lokunyenti kuyadzingeka kute kutsi wonkhe umuntfu akhone kufinyelela kumakhondomu ebantfu labasikati. Ngekuhlatiya emakethe kulindzeleke kutsi kuncishiswa kwemanani ngendlela lesimeme kungenteka.
tbpn1yxne77enw4ewkl4wbddry61j5a
43078
43077
2026-09-25T21:32:09Z
Thulamag
8864
Imitfombo yelwati
43078
wikitext
text/x-wiki
'''Lijazi lebesifazane''' (lephindze yatiwe ngekutsi '''yikhondomu yangekhatsi''' ) yintfo levimbelako lesetjentiswa ngesikhatsi sekuya ecasini njengendlela yekuvimbela kukhulelwa kunciphisa ematfuba ekukhulelwa noma kugula lokutsatselwanako ngekwelicansi (STI).<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/MedlinePlus</ref><ref>https://web.archive.org/web/20090430072202/http://www.aidsmap.com/en/docs/A85BA23D-6F72-4CD2-90A4-D914A60BEF79.asp</ref> <ref>https://web.archive.org/web/20120905112142/http://www.acponline.org/acp_press/fenway/how-to-put-on-a-female-condom-for-anal-sex.pdf</ref>Ifakwa esitfweni sangasense noma esitfweni sangasense ngaphambi kwekuya ecasini kwentela kunciphisa ingoti yekutsatsela esitfweni sesilisa noma letinye tintfo letimanti emtimbeni. Lekhondomu yesifazane yasungulwa nga 1990 ngudokotela wase Denmark Lasse Hessel,futsi yavunywa kutsi ithengiswe eMelika yi FDA nga 1993. Yakhiwa njenge lenye indlela yekutsi ikhondomu lendzala yangaphandle, lefakwa ngetulu kwemtfondvo.<ref>https://www.theatlantic.com/health/archive/2016/06/the-enduring-unpopularity-of-the-female-condom/485519/</ref>
== Kukhombisa ==
Lijazi kwebantfu labansikati yindvwangu lencane, letsambile, lekhululekile lenendandatho/luhlaka noma indandatho/idiski yegwebu legucugucukako ekugcineni lokuvaliwe. Ngalokuvamile tifika ngebukhulu lobehlukahlukene. Tintfo tabomake tangesense, lijazi lelinganako yanele; bomake labatsandza kubeleka kufanele bazame isayizi lomkhulu kucala. Indandatho lengekhatsi noma i-foam disc lesekupheleni lokuvaliwe kwesigogo isetjentiselwa kufaka lijazi ekhatsi esitfweni sangasense kanye nekuyibamba ngesikhatsi sekuya ecasini. Lendandatho yangaphandle legociwe noma luhlaka lwe poly ekugcineni lokuvulekile kwesigogo kuhlala ngaphandle kwesitho sangasense futsi kumbonya incenye yetitfo tangasense tangephandle.
Lijazi labesifazane lasungulwa ngasekupheleni kwelikhulu lema-20, kantsi lijazi lemukhwenyane lemadvodza selisetjentiswe emakhulu eminyaka. Sisusa lesiyinhloko sekudalwa kwayo kwala kwalamanye emadvodza kusebentisa lijazi ngenca yekulahlekelwa kwekuva kanye nemtselela lobangelwa kucina kwekuvuka kwendvodza, futsi kwesibili ngekusho kwayo kutsi lendvodza ingadlulisela i-STI.<ref>https://www.nhs.uk/Conditions/contraception-guide/Pages/partner-wont-use-condoms.aspx</ref><ref>https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4074317/</ref>
== Tingucuko kanye netintfo ==
[[File:Female_Condom.png|left|thumb|200x200px|Umfanekiso welijazi lebesifazane ]]
Lijazi lebesifazane ye-FC1 yacala kwentiwa nge -polyurethane. Lijazi yesitukulwane sesibili kube sifazane ibitwa ngekutsi yi FC2 futsi yentiwa nge nitrile synthetic rubber<ref>http://webarchive.loc.gov/all/20050903121504/http://femalehealth.com/theproduct.html#compare</ref> (lolushintjo lwetintfo lwamenyetelwa ngenyanga yeNyoni nga 2005,<ref>https://web.archive.org/web/20080912050434/http://www.femalehealth.com/InvestorRelations/investor_pressreleases/press_2005_09_21_2ndGenerationFC_Announcement.pdf</ref> futsi kugucuka lokuphelele kwelayini yemkhicito kuya ku FC2 kwentiwa ngenyanga yeMphala 2009 ).<ref name=":1">https://web.archive.org/web/20090207110740/http://femalehealth.com/</ref> Emajazi lamasha e-nitrile akavami kwenta imisindvo lephazamisako yekucwebetela. iFC2 yakhiwa kutsi itsatse indzawo ye FC1, iniketa kuphepha lokufanako kanye nekusebenta kahle ngesikhatsi sekusetjentiswa, kepha ngetindleko letiphansi kakhulu.<ref name=":1" /> I-FC2 yentiwa yi-Veru Pharma. Inhlangano Yetemphilo Yemhlaba (i-WHO) ivumele i-FC2 kutsi ithengwe ngema-ejensi eMhlabuhlangene kantsi neSikhwama Sebantfu SeMhlabuhlangene sifakeyebantfu lijazi lebesifazane etinhlelweni tavelonkhe. <ref>https://www.unfpa.org/hiv-and-aids</ref>Titsengiswa ngaphansi kwemagama lamanyenti, kufaka ekhatsi ''Liciniso, Bufati, Bukhosi, Bufati, Kuvikela'' kanye ''Nekunakekela.''<ref>https://www.ashasexualhealth.org/new-platform-makes-it-easier-to-get-internal-condoms/</ref>
I-FC2 njenga nyalo ngiyo kuphela lijazi lebantfu besifazane lelinemvume yeKudla Netidzakamiva (i-FDA) eMelika. Ekucaleni beyitfolakala ngetulu kwekhawunta,kepha nga 2018, Veru washintjela kumodeli yemitsi ngenca yekutsengiswa lokubi, ngako-ke emajazu lebesifazane akasatfolakali OTC emakhemisi aseMelika.<ref>https://web.archive.org/web/20131228152904/http://www.avert.org/female-condom.htm</ref>
Inguquko yakamuva yelijazi lebesifazane yentiwa nge-latex yemvelo, intfo lefanako lesetjentiswa kumakhondomu emadvodza. Lelijazi aliwenti umisindvo labanye labahlangabetana nayo ngemakhondomu epulasitiki futsi ihambisana kahle nemtimba wesifazane. Loluhlobo lwelijazi lebesifazane yakhiwa yi-HLL Lifecare Ltd., eNdiya kanye ne-IXu LLC yaseMelika. Itsengiswa ngaphansi kweligama le ''-VA wow lijazi lebesifazane.'' Kudzingeka lokunye kulinga kwemtfolampilo ngaphambi kwekutsi kucatshangelwe kutsi kuvunywe yi FDA eMelika.<ref>https://web.archive.org/web/20131228152904/http://www.avert.org/female-condom.htm</ref>
I -PATH yetemphilo yemhlaba wonkhe lengasebenti inzuzo nayo yente ikhondomu yebantfu besifazane leyentelwe kusetjentiswa emaveni lasafufusa. Lijazi lebafati lakhiwa yi -Shanghai Dahua Yekwelapha eShayina futsi isekucaleni kwetfulwa.<ref>https://web.archive.org/web/20130122085353/http://path.org/projects/womans_condom.php</ref>
== Lijazi e-FC2 ==
[[File:ReddyFc.png|right|thumb|Lijazi lebesifazane ye-VA wow]]
Lijazi lebesifazane ye-FC2 iyisikhwama se-nitrile noma sikhwama {{Convert|17|cm|in|1}} ngebudze. Ekupheleni ngakunye kunendandatho legucugucukako. Ekupheleni lokuvaliwe kwesigogo, indandatho legucugucukako ifakwa esitfweni sangasense kute ibambe ikhondomu yesifazane endzaweni yayo. Lomunye umkhawulo wesigogo uhlala ngaphandle kwesitho sangasense emnyango wesitfo sangasense. Lendandatho isebenta njengesicondziso ngesikhatsi sekungena futsi ivimba le sheath kutsi ingashintji ngesikhatsi sekuya ecasini. Kukhona lokugcobisako lokusekelwe ku-silicone ngekhatsi kwelijazi,kepha kungasetjentiswa lokunye lokugcobisako. Lijazi alikacuketfwe umutsi wekubulala sidvodza.
=== VA W.oW ===
Ikhondomu ye-VA wow Yesifazane yakhiwa yi-HLL Lifecare Ltd. Lellijazi le-latex linesikhwama lesinamatsele ekuvuleni kwalo lokuyindingilizi lokunguncantatfu kanye nesiponji sekulivikela ngekhatsi esitfweni sangasese semfati. Itfolakala ngekusebentisa umsabalalisi IXu LLC yemikhakha yangasese kanye neyemmango etigodzini letinyenti,kufaka ekhatsi i-EU, [[iNingizimu Afrika]], iBrazil, neNdiya. I-VA w.o.w itfole limaki le-CE, sitifiketi sekutsi ihlangabetana netidzingo tetemphilo tebatsengisi be-European Union. Kuphindze futsi kubuyeketwe yi-WHO.<ref>https://web.archive.org/web/20100419024500/http://www.preventionnow.net/female_condoms/products/</ref>
=== Lijazi Lebafati ===
Lijazi lebefati, leyakhiwe yi-PATH, ngenchubo yekuklama lecondziswe kumsebentisi,yindlela lensha yekuvimbela kukhulelwa kwebantfu besifazane leyentelwe kwemukeleka lokuncono, kusetjentiswa kalula, kanye nekutiva kahle. Lijazi lebefati sikhwama se-polyurethane lesivalwe kancane nge-capsule kusita ekufakeni. Le capsule incibilika ngekushesha ngemuva kwekufakwa esitfweni sangasense, lokukhipha lesikhwama. Lijazi libese libanjwa lizinzile kulomfati ngemaphedi e-foam. Ikhondomu Yemfati ipakishwa yomile futsi ita nesikhwama lesincane sekugcobisa lokusekelwe emanti lokutawugcotjwa lapho kusetjentiswa khona. I-PATH yaniketa ilayisensi yekwakha nekusabalalisa Lijazi Labomake eNkampanini Yetintfo Tekwelapha i-Shanghai Dahua nga-2008. I-Dahua itfole kumakwa kwesitifiketi se-Ningizimu Afrika Bureau of Standards (SABS) (2013),Imvume Yekulawula Kudla Netidzakamiva yaseShanghai (2011), kanye nemvume ye-CE Mark (2010) yeKhondomu Yabomake, levumela kutsengisa kanye nekusakatwa kwalomkhicito eNingizimu Afrika, eShayina naseYurophu, ngekulandzelana. Lijazi Labomake njengamanje isabuyeketwa yiKomidi Yekubuyeketa Yebuchwepheshe Yesikhwama Sebantfu Se-WHO/Mhlabuhlangene; kuvunywa kwalelikomidi kungaholela ekutsengweni kwemkhakha wahulumende ngebunyenti ngema-ejensi eMhlabuhlangene.<ref>https://web.archive.org/web/20100419024500/http://www.preventionnow.net/female_condoms/products/</ref>
=== Lijazi Lebantfu Labasikati Letiva Ngemvelo ===
Lijazi yePanty Sensation Yemvelo isabalaliswa eMelika kuphela yiNkampani Yekhondomu ye-ACME. Yakhiwa yiNkampani Yemvelo Yekuzwa Ltda. (NS) leseBogotá, eKolombia. Lomkhicito wentiwa nge ye polyethylene, lecinile futsi lencane kune latex. Ngalokwehlukile ku-latex, i-polyethylene ayilwa nekugula, iyabucayi kakhulu, iyabonakala futsi ayiphungi. Emajazi eNatural Sensation ayagcotjwa futsi angasetjentiswa netintfo tekugcobisa letisekelwe ku mafutsa noma emanti.
=== Ikhondomu Yesifazane Yesilika ===
Ikhondomu yePanty Yesifazane yentiwa yiSilk Parasol. Yentiwe nge-latex lebolako. Akukavunyelwa yi-FDA futsi njengamanje kusahlolwa emtfolampilo.
=== Ikhondomu Yesifazane ===
Le Phoenurse yentiwa ngesikhumba se polyurethane lesimise njenge dumbbell futsi ita nelithuluzi lekufaka, emanti- noma emafutsa lesekelwe ekugcobiseni, emathawula ekuhlanteka, kanye netikhwama tekulahla. Yakhiwa yi-Tianjin Condombao Tekwelapha Tech. Co. Ltd. futsi ivunyelwe kutsi itsengiswe eNdzaweni Yetemnotfo YaseYurophu. Lijazi lebesifazane ye-Phoenurse iyatfolakala futsi eBrazil, eSri Lanka, eShayina, eKenya, naseMexico. Akukavunywa yi-FDA.
=== Ikhondomu Yesifazane YaCupid ===
I-Cupid's Female Condom yentiwe ngerabha yemvelo ye-latex futsi yakhiwe, eNdiya yi-Cupid Ltd. Ivunyelwe kutsi isabalaliswe eYurophu futsi yafaneleka kutsi isabalaliswe yi-WHO nga-2012. Kwanyalo sekuvivinywa emtfolampilo kute kutfolakale imvume yi-FDA.
=== Ikhondomu Yesifazane Ye-Origami ===
Lijazi lebesifazane ye-ORIGAMI (i-OFC) yentiwa nge-silicone lebunjiwe kute ihambisane nemtimba. Kwacinisekiswa njenge 100% biocompatible futsi akusiyo i-allergenic ekuhlolweni kwelab letimele ngaphambi kwemtfolampilo. Lelijazi ayikavunyelwe kutsi ithengiswe futsi kumele ibuyeketwe yi-WHO, i-C-Mark (EU), kanye ne-FDA kute lihlangabetane netidzingo tekuphepha tekulawula. Tilingo letikhulu temtfolampilo bekufanele tilandzelwe nga-2014, kuhlola kusebenta kwayo kanye nekuphepha kwayo. Bekulindzeleke kutsi ifike emakethe ngasekupheleni kwa 2015, kulindzelwe kuvunywa kwekulawula ngaphambi kwemakethe. Kusukela ngaJanuwari 2017,kute imiphumela leyatfolakala kusuka etifundvweni tekucala tekukhonakala. Licala lelilindzelwe lelifaka ekhatsi tinsolo tekukhwabanisa lisho kutsi i-Origami, kusukela ngaFebruary 2017, imiswe phakadze kutsi ingafiki emakethe.<ref>https://web.archive.org/web/20170313151125/http://learn.condomdepot.com/2015/02/27/origami-condom-delayed-due-to-embezzlement/</ref>
== Tindleko kanye "nekuphindze kusetjentiswe" kwe-FC yekucala ne-FC2. ==
Intsengo yeyunithi ngelijazi lebantfu besifazane iphakeme kunaleyo yebantfu labadvuna kepha kunebufakazi lobutsite lobukhombisa kutsi emajazi ebantfu besifazane e-polyurethane akangetwa, abulale emagciwane, futsi aphindze asetjentiswe.<ref>https://web.archive.org/web/20131027161927/http://www.who.int/reproductivehealth/topics/rtis/reuse_FC2_info_update.pdf</ref>
Kuphindze usebentise ikhondomu yesifazane ye polyurethane akutsatfwa njengalokuphephile njengekusebentisa lensha; kepha i-WHO itsi:
Kwetfulwa kwenkomfeni yemhlaba wonkhe ye-AIDS nga-1998 kwaphetsa ngekutsi "kugeza, komisa kanye nekugcobisa kabusha ikhondomu yesifazane kuze kube tikhatsi letilishumi akuguculi kakhulu bucotfo besakhiwo saledivaysi. Kuhlolwa lokunyenti kwema-microbiological kanye ne-virological kuyadzingeka ngaphambi kwekutsi kusetjentiswe kabusha ikhondomu yesifazane kunganconywa."<ref>https://www.ovid.com/jnls/aidsonline/abstract/10.1097/01.aids.0000247567.57762.fb~country-wide-distribution-of-the-nitrile-female-condom-fc2?redirectionsource=fulltextview</ref>
Lucwaningo lukhombisa kutsi emajazi e-FC2 ebantfu besifazane ayindlela lebitako yekuvikela i-HIV ngisho nasemazingeni laphansi ekusetjentiswa. Idatha ikhombisa kutsi kusebenta kahle kwetindleko bekutawukhula kakhulu emazingeni laphakeme ekusebentisa. Lucwaningo lolwentiwe nga-2005 nguDavid Holtgrave, Sihlalo weLitiko Letemphilo, Kutiphatsa Nemmango eSikolweni Setemphilo Yemmango saseNyuvesi yaseJohns Hopkins, luhlole umtselela locatshangelwako wetemphilo yemmango kutsi lijazi lebantfu besifazane ye-FC2 itawuba nawo emazingeni lehlukene ekusetjentiswa emaveni lamabili lasafufusa: iNingizimu Afrika neBrazil. Lucwaningo luphetse ngekutsi kusetjentiswa kwe-FC2 kutawukhicita konga lokukhulu kwetindleko kuwo onkhe emazinga ekucala kusebenta ngekuvikela tinkhulungwane tekutseleleka ngeligciwane lesandulelangculazi kanye nekonga tigidzi temadola etindlekweni tekunakekelwa kwemphilo. <ref>https://web.archive.org/web/20120309225306/http://www.aegis.com/conferences/iac/1998/33124.html</ref> Kukhona bufakazi lobutsite lobukhombisa kutsi kusebenta kwemakhondomu langekhatsi ekuvikeleni kwesulelana kweligciwane lesandulelangculazi kungafana nekwejazi emadvodza.<ref>https://zenodo.org/records/1236046</ref>
== Kugcobisa ==
Njengato tonkhe tindlela tekuvikela kukhulelwa, emanti noma tintfo tekugcobisa letisekelwe ku-silicone tiphephile kutisebentisa nanoma nguyiphi ikhondomu yebantfu besifazane. Emafutsa akukafaneli asetjentiswe nelijazi lebantfu besifazane leyentiwe nge -latex.
I-FC2 Female Condom ita igcotjwe ngaphambilini ngekugcobisa lokungabulali sicumbi sesilisa, lokusekelwe ku-silicone. I-FC2 yentiwa nge-nitrile ngako-ke tintfo tekugcobisa letisekelwe kuwoyela (noma letisekelwe emanti) tingafakwa ngekhatsi nangephandle kwe-FC2 Female Condom noma esitfweni sangasense.
== imitselela ==
Uma isetjentiswa kahle, Lijazi lebesifazane lilinganiswa sekwehluleka se-5%. Kusetjentiswa lokungahambisani noma lokungakalungi kukhonjisiwe kutsi kuholela ekuhlulekeni lokungu 21%.<ref>https://www.plannedparenthood.org/learn/birth-control/internal-condom</ref>
Letinye tinzuzo temajazi ebantfu besifazane kunaletinye tindlela tekulawula kutalwa tifaka ekhatsi:<ref>https://web.archive.org/web/20130611201201/http://www.plannedparenthood.org/health-topics/birth-control/female-condom-4223.htm</ref>
* Bavumela bomake kutsi bahlanganyele emsebentini wekuvikela ema-STI.
* Tiphephile kutisebentisa kubantfu labanekugula kwe-latex.
* Tingasetjentiswa nako kokubili lokugcobisako lokusekelwe emanti kanye (ngekungafani nemakhondomu e-latex) kanye nekugcobisa lokusekelwe emafutseni.
* Kute umtselela emazingeni emahomoni emvelo emfati.
* Tingakhulisa kuya ecasini kanye nekudlala ngekwelicasi kubo bobabili labashadene—indandatho yangaphandle yekhondomu ingavusa i-clitoris kanye/noma umthondo ngesikhatsi sekuya ecasini.<ref>https://web.archive.org/web/20130611201201/http://www.plannedparenthood.org/health-topics/birth-control/female-condom-4223.htm</ref>
* Abancikile kumlingani lomdvuna kutsi agcine kuvuka kwakhe kute ahlale endzaweni.
Letinye tintfo letimbi telijazi lebesifazane tifaka ekhatsi:
* Kungabangela kutfukutsela kwendzawo yetitho tangasense kubantfu bebulili bobabili (kufaka ekhatsi kutfukutsela kwesitho sangasese, sitho sangasese, sitho sangasese, noma umthondo).
* Ingashelela ingene esithweni sangasese noma emgudvini ngesikhatsi sekuya ecasini ngesitho sangasese noma emgudvini.
* Kungehlisa umuva ngesikhatsi sekuya ecasini.
== Tinzuzo ==
FC2 Lijazi Lebantfu Labasikati iniketa bomake kulawula nekukhetsa ngemphilo yabo yekuya ecasini; bomake bangativikela nangabe umlingani wabo angafuni kusebentisa Lijazi lebantfu lebadvuna; emajazi lebesifazane anganiketa umuva lokhulisiwe emadvodzeni uma kucatsaniswa nemakhondomu emadvodza; iFC2 i-hypo allergenic futsi iphephile kusetjentiswa nebantfu labagulako nge-latex yerabha; FC2 kungafakwa emahora ngaphambi kwekuya ecasini; emakhondomu esifazane akanciki ekutseni umthondo umile kute ufakwe futsi akudzingi kutsi uhociswe ngekushesha ngemuva kwekukhipha sisu; FC2 akucindzeteli noma kucindzetela; FC2 igcotjwe kakhulu futsi lentfo iyafutfumala kuya ekushiseni kwemtimba.
Titfo tangasense tangephandle talomgcoki kanye nesisekelo semthondo wemlingani lofakako kungavikeleka kancono (kusukela kuma- STI ladluliselwa esikhumbeni kuya esikhumbeni njenge -herpes kanye ne -HPV ) kunalapho kusetjentiswa ikhondomu yesilisa.
== Kusetjentiswa emhlabeni wonkhe ==
Kutsengiswa kwemajazi ebantfu labasikati bekuphansi emaveni latfutfukile, noma nje emave lasafufutsa yaya ngekuya awasebentisa kute aphelelise tinhlelo tekuhlela umndeni letivele tikhona kanye ne-HIV/AIDS. Tizatfu letingaba khona tekutsengisa lokubi kutsi kufaka ikhondomu yesifazane kulikhono lelifanele kutsi lifundvwe nekutsi emajazi ebantfu labasikati angadula kakhulu kudlula emajazi emadvodza (ngetulu kwetindleko letiphindvwe kabili noma katsatfu). Futsi, kubikwe "kukhala" imisindvo kusuka kunguqulo yekucala yekhondomu yesifazane ngesikhatsi sekuya ecasini icisha labanye basebentisi labangaba khona, njengoba kwenta kubonakala kwendandatho yangaphandle lehlala ngaphandle ngesitfo sangasense. Tindzaba tekulawula nato tibe nenshisekelo lencane ekwakhiweni kwemakhondomu ebantfu besifazane.<ref name=":2">https://web.archive.org/web/20110607010022/http://www.womenhealthline.com/understanding-the-finer-nuances-of-the-female-condom/</ref> <ref>https://web.archive.org/web/20111003161916/http://contraception.about.com/od/overthecounterchoices/gr/fc.htm</ref>EMelika, i -FDA ngemlandvo yahlukanisa emakhondomu ebantfu besifazane njengetintfo tekwelapha teLizinga III, sigaba lesinetidzingo leticinile kuneLizinga II, lelifaka ekhatsi emakhondomu langaphandle. Ngemuva kwetiphakamiso tekuhlukanisa kabusha emajazi ebantfu labasikati, i-FDA yamemetela nga 2018 kutsi emakhondomu ebantfu labasikati lasetjentiswa kanye nyalo atawatiwa ngekutsi ngemakhondomu ebantfu labasikati lasetjentiswa kanye, futsi atfutselwa eSigabeni II. <ref>http://webarchive.loc.gov/all/20050903121504/http://femalehealth.com/theproduct.html?__cf_chl_tk=xYuqS45u4f7b70.IEd9eslIwF7GrZxo.SeE9e2K7kYU-1790371563-1.0.1.1-NKgpmF63bbRsbuu1sm4hK.t_8B_j1naQCcH4VRRql10</ref>
Ngenyanga yeLweti 2005, i-World YWCA yabita tingcweti tetemphilo tavelonkhe kanye nebanikeli bemhlaba wonkhe kutsi batibophetele ekutsengeni emakhondomu abo labasikati labatigidzi letingu-180 kutsi asabalaliswe emhlabeni wonkhe nga- 2006, yatsi "Emakhondomu abomake ahlala akuphela kwelithulusi lekuvikela i-HIV kutsi bomake bangacala kutfutfukisa futsi balawule." 72¢ ngesicucu ngasinye. Uma ngabe kutsenga emakhondomu ebantfu labasikati labatigidzi letingu-180, intsengo yekhondomu yinye yebantfu besifazane bekucatshangelwa kutsi yehle ibe ngu-22¢.
Nga-2005, emakhondomu ebantfu besifazane latigidzi letingu-12 asakatwa kubomake emaveni lasafufutsako. Uma kucatsaniswa, emkhatsini wetigidzigidzi letingu-6 kuya ku-9 temakhondomu langaphandle (emadvodza) asakatwa ngalowo mnyaka.<ref name=":2" />
== Kucaphela kanye nekufinyelela ==
Muva nje, tinyatselo letinyenti tentiwe tinhlangano temave emhlaba kanye naletisemkhatsini wahulumende kute kwandiswe kufinyelela kukhondomu yebantfu besifazane. <ref>https://web.archive.org/web/20060616030553/http://www.path.org/projects/womans_condom_gcfc2005.php</ref>Nga-2012, iKhomishini YeMhlabuhlangene Yemphahla Lesindzisa Imphilo Yebantfu Labasikati Nebantfwana (i-UNCoLSC) yavuma emakhondomu ebantfu labasikati njengalenye yetintfo tayo letingu-13 Lesindzisa Imphilo,lekhutsata imizamo yetinhlangano letihlangene yekuncoba tihibe letinyenti letiphatselene nemphahla levimbela umkhicito wemhlaba njengamanje.
Intsengo ibe ngulesinye setihibe letibalulekile ekwandziseni kufinyelela kumakhondomu ebantfu labasikati ezingeni lemhlaba wonkhe emakhondomu esifazane abiza, ngesilinganiso, US$2– 4, kuya ngetintfo temakethe yasendzaweni. Emhlanganweni wekuhlela umndeni wa-2012 eLondon, Inkampani Yetemphilo Yebantfu Labasikati yatibophelela kutsi itawukhulisa kufinyelela kukhondomu yebantfu besifazane ye-FC2 emaveni lahluphekile emhlabeni futsi yamemetela luhlelo lwemanani lolutawuba khona lolusekelwe ekutsengeni lokuhlangene kanye nemphahla yamahhala lengemaphesenti lasihlanu lesekelwe ekutsengweni kwe-multiyear $14 wetigidzi. kuceceshwa kanye nemfundvo yi-FHC kuleminyaka lesitfupha letako.<ref>https://web.archive.org/web/20111122101724/http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=158769=</ref>
Emakhondomu esifazane eCupid atsengiswe eRiphabhulikhi yaseKyrgyz ngekusebentisa i-UNFPA yeluhlelo lwawo lwekusabalalisa emmangweni. Ikhondomu yeBafati seyitsengiswe emkhakheni wahulumende eShayina. Emhlabeni wonkhe, kuyavunywa kutsi kwehliswa kwemanani lokunyenti kuyadzingeka kute kutsi wonkhe umuntfu akhone kufinyelela kumakhondomu ebantfu labasikati. Ngekuhlatiya emakethe kulindzeleke kutsi kuncishiswa kwemanani ngendlela lesimeme kungenteka.
== Imitfombo yelwati ==
116k3bbi2lgxq161t15ws2surk5xs2o
Umshado webantfu bebulili lobufanako
0
6977
43079
2026-09-26T08:30:27Z
Thulamag
8864
Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1376314737|Same-sex marriage]]"
43079
wikitext
text/x-wiki
[[File:Wedding_in_New_Orleans,_November_11,_2017.jpg|thumb|Emadvodza lamabili ashada, atungeletwe ngumcimbi wemshado, eNew Orleans, eMelika nga-11 Lweti 2017.]]
[[File:Same-sex-marriage-taiwan.jpg|right|thumb|Umshado webantfu bebulili lobufanako emkhatsini wabomake lababili eTaiwan.]]
npxd20n1gc6bxza0h7p0gd43c5ydb9f
43080
43079
2026-09-26T09:42:14Z
Thulamag
8864
Created by translating the section "Terminology" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1376314737|Same-sex marriage]]"
43080
wikitext
text/x-wiki
[[File:Wedding_in_New_Orleans,_November_11,_2017.jpg|thumb|Emadvodza lamabili ashada, atungeletwe ngumcimbi wemshado, eNew Orleans, eMelika nga-11 Lweti 2017.]]
[[File:Same-sex-marriage-taiwan.jpg|right|thumb|Umshado webantfu bebulili lobufanako emkhatsini wabomake lababili eTaiwan.]]
== Emagama ==
=== Leminye imigomo ===
[[File:Wedding_cake_of_a_same_sex_marriage.JPG|thumb|Likhekhe lemshado webantfu labatsandzana ngebulili lobufanako]]
Labanye labasekela kutsi umshado webantfu bebulili lobufanako uvunywe ngalokusemtsetfweni njenge- Marriage Equality USA (leyasungulwa nga-1998), Inkhululeko Yekushada (leyasungulwa nga-2003), Bantfu BaseCanada Bebafuna Umshado Lolinganako, kanye neMshado Wabo Bonkhe BaseJapan basebentisa emagama latsi ''kulingana kwemshado'' kanye nekutsi ''umshado wabo ulinganise'' kubonwa ngesizatfu lesilinganako nemshado webantfu bebulili lobehlukile. I- Associated Press incoma kutsi kusetjentiswe ''umshado webantfu bebulili lobufanako'' kunemshado ''wetikokhoni''. Lokunye lokuya elulwimini lolufaka ekhatsi kakhulu kube kushintja kusuka ebudlelwaneni bebulili lobufanako kuya ''ebudlelwaneni bebulili lobufanako'', futsi ngendlela lefanako ''nemshado webulili lobufanako'' kutsi ungavimbeli bantfu ngabanye ngekhatsi kwebudlelwane ngekutsi bakhetse bulili, njengobe bunjalo bebulili buyinhlobo futsi kuphawula kutsi emagama emlandvo akhipha emalunga e -LGBTQ noma e- transsexual. <ref name="SageEncyclopedia">{{Cite journal|last5=Abdullah|last2=Jahaan}}</ref>
=== Kusetjentiswa kweligama lelitsi ''umshado.'' ===
Bososayensi bebantfu baye balwa kamatima kute batfole inchazelo yemshado letsatsa tintfo letifanako tekwakha kwetenhlalo emasikweni emhlabeni wonkhe. <ref name="Fedorak">{{Cite book|edition=Ch. 11; p. 174}}</ref> <ref name="Gough">{{Cite journal|journal=23–34}}</ref> Tincazelo letinyenti letiphakanyisiwe tigcekwe ngekwehluleka kubona kuba khona kwemshado webantfu bebulili lobufanako kulamanye emasiko, kufaka ekhatsi lawo ebantfu base-Afrika labangetulu kwa - 30, njengema Kikuyu nemaNuer. <ref name="Gough" /> <ref name="Kikuyu">{{Cite journal|journal=1–23}}</ref>
Njengobe emave lamanyenti abuyeketa imitsetfo yawo yemshado kute abone bantfu labashadene ngebulili lobufanako ngelikhulu lemashumi lamabili nakunye,tonkhe tichazamagama letinkhulu tesiNgisi tibuyekete inchazelo yato yeligama lelitsi umshado kute tiyekele kucaciswa kwebulili nobe tifake tinchazelo tesibili kute tifake ekhatsi lulwimi lolungatsatsi luhlangotsi ngebulili nobe lulwimi lolucacile. ''Sichazamagama sesiNgisi sase-Oxford'' sesivume umshado webantfu bebulili lobufanako kusukela nga-2000.
Labaphikisa umshado webantfu bebulili lobufanako labafuna kutsi umshado ube ngumshado webantfu bebulili lobufanako, njenge Lisontfo laJesu Khristu Lebangcwele Bemalanga Ekugcina, Lisontfo LemaKatolika, kanye neSouthern Baptist Convention, basebentisa ligama lelitsi ''umshado wesintfu'' kusho umshado webantfu bebulili lobehlukile.
4zwwr83z287ru91xo95r974g2uokc5s
43081
43080
2026-09-26T10:14:29Z
Thulamag
8864
Created by translating the section "History" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1376314737|Same-sex marriage]]"
43081
wikitext
text/x-wiki
[[File:Wedding_in_New_Orleans,_November_11,_2017.jpg|thumb|Emadvodza lamabili ashada, atungeletwe ngumcimbi wemshado, eNew Orleans, eMelika nga-11 Lweti 2017.]]
[[File:Same-sex-marriage-taiwan.jpg|right|thumb|Umshado webantfu bebulili lobufanako emkhatsini wabomake lababili eTaiwan.]]
== Emagama ==
=== Leminye imigomo ===
[[File:Wedding_cake_of_a_same_sex_marriage.JPG|thumb|Likhekhe lemshado webantfu labatsandzana ngebulili lobufanako]]
Labanye labasekela kutsi umshado webantfu bebulili lobufanako uvunywe ngalokusemtsetfweni njenge- Marriage Equality USA (leyasungulwa nga-1998), Inkhululeko Yekushada (leyasungulwa nga-2003), Bantfu BaseCanada Bebafuna Umshado Lolinganako, kanye neMshado Wabo Bonkhe BaseJapan basebentisa emagama latsi ''kulingana kwemshado'' kanye nekutsi ''umshado wabo ulinganise'' kubonwa ngesizatfu lesilinganako nemshado webantfu bebulili lobehlukile. I- Associated Press incoma kutsi kusetjentiswe ''umshado webantfu bebulili lobufanako'' kunemshado ''wetikokhoni''. Lokunye lokuya elulwimini lolufaka ekhatsi kakhulu kube kushintja kusuka ebudlelwaneni bebulili lobufanako kuya ''ebudlelwaneni bebulili lobufanako'', futsi ngendlela lefanako ''nemshado webulili lobufanako'' kutsi ungavimbeli bantfu ngabanye ngekhatsi kwebudlelwane ngekutsi bakhetse bulili, njengobe bunjalo bebulili buyinhlobo futsi kuphawula kutsi emagama emlandvo akhipha emalunga e -LGBTQ noma e- transsexual. <ref name="SageEncyclopedia">{{Cite journal|last5=Abdullah|last2=Jahaan}}</ref>
=== Kusetjentiswa kweligama lelitsi ''umshado.'' ===
Bososayensi bebantfu baye balwa kamatima kute batfole inchazelo yemshado letsatsa tintfo letifanako tekwakha kwetenhlalo emasikweni emhlabeni wonkhe. <ref name="Fedorak">{{Cite book|edition=Ch. 11; p. 174}}</ref> <ref name="Gough">{{Cite journal|journal=23–34}}</ref> Tincazelo letinyenti letiphakanyisiwe tigcekwe ngekwehluleka kubona kuba khona kwemshado webantfu bebulili lobufanako kulamanye emasiko, kufaka ekhatsi lawo ebantfu base-Afrika labangetulu kwa - 30, njengema Kikuyu nemaNuer. <ref name="Gough" /> <ref name="Kikuyu">{{Cite journal|journal=1–23}}</ref>
Njengobe emave lamanyenti abuyeketa imitsetfo yawo yemshado kute abone bantfu labashadene ngebulili lobufanako ngelikhulu lemashumi lamabili nakunye,tonkhe tichazamagama letinkhulu tesiNgisi tibuyekete inchazelo yato yeligama lelitsi umshado kute tiyekele kucaciswa kwebulili nobe tifake tinchazelo tesibili kute tifake ekhatsi lulwimi lolungatsatsi luhlangotsi ngebulili nobe lulwimi lolucacile. ''Sichazamagama sesiNgisi sase-Oxford'' sesivume umshado webantfu bebulili lobufanako kusukela nga-2000.
Labaphikisa umshado webantfu bebulili lobufanako labafuna kutsi umshado ube ngumshado webantfu bebulili lobufanako, njenge Lisontfo laJesu Khristu Lebangcwele Bemalanga Ekugcina, Lisontfo LemaKatolika, kanye neSouthern Baptist Convention, basebentisa ligama lelitsi ''umshado wesintfu'' kusho umshado webantfu bebulili lobehlukile.
== Umlandvo ==
=== Yasendvulo ===
Incwadzi yaLevithikhusi beyivimbela kutsandzana nebantfu bebulili lobufanako, futsi emaHebheru icwayiswa kutsi "angalandzeli tento telive laseGibhithe noma tento telive laseKhenani" (Lev. 18:22, 20:13). Kukhulunywa ngemshado emkhatsini webantfu labashadene ngebulili lobufanako kuvela etincwadzini ta Rabbinic letibitwa ngekutsi Sifra, letabhalwa emkhatsini wa-200 kuya ku-300 CE. Le Sifra icacisa loko lekubita ngetento letingacacile, nekutsi bekufaka ekhatsi umshado emkhatsini webantfu labashadile bebulili lobufanako: "Indvodza beyitawushada nendvodza nemfati, umfati, indvodza beyitawushada nemfati nendvodzakati yakhe, bese umfati bekatawushada nemadvodza lamabili."
Tati letimbalwa tikholelwa kutsi ekucaleni kweMbuso waseRoma labanye bantfu labadvuna labashadene bebagubha imikhosi yemshado yesintfu embikwebangani. Imishado yemadvodza - emadvodza ibikwa yimitfombo lebahlekisako; imiva yalabahlanganyeli ayibhalwa phansi. Imithombo leyehlukahlukene yasendvulo itsi umbusi Nero bekagubha imishado lemibili yemmango nemadvodza, wake watsatsa indzima yamakoti (nemuntfu lokhululekile Pythagoras), futsi wake waba ngumkhwenyana (ne Sporus); kungenteka kutsi bekunesitsatfu lapho abengumakoti khona. Ekucaleni kwelikhulu lesitsatfu AD,umbusi Elagabalus kubikwa kutsi bekangumakoti emshadweni wemlingani wakhe lomdvuna. Lamanye emadvodza lavutsiwe esigodlweni sakhe bekanemadvodza, noma atsi anemadvodza alingisa umbusi. Umtsetfo wemaRoma bewungavumi umshado emkhatsini webantfu labadvuna, kepha lesinye sizatfu sekungavumelani lokuvetwe ku Juvenal's satire kutsi kugubha emasiko bekutawuholela ekulindzeleni kutsi imishado lenjalo ibhaliswe ngalokusemtsetfweni. Nje ngoba lombuso bewucala kuba ngemaKhristu ngelikhulu lesi-4,kwacala kuvela imitsetfo levimbela umshado emkhatsini webantfu labadvuna. <ref name="auto4" />
Ngelikhulu lesi-17 eChina, umbhali Li Yu kanye nesazi-sikhulu Shen Defu babhala ngeluhlelo lwemishado yemadvodza esigodzini saseFujian. Lendvodza lendzala kulenyunyana beyitawudlala indzima yebudvodza njenge qixiong noma "umnakabo lomdzala lokhulisako", akhokhe " intsengo yemakoti " emndenini wendvodza lencane bekutsiwa tintfombi tilandza intsengo lephakeme lowaba yi qidi, noma "umnakabo lomncane lokhulisako". Li Yu wachaza lomkhosi, "Abaweci tinkomishi letintsatfu tetiye noma imikhosi lesitfupha yemshado- kufana nje nemshado lofanele ngemshado lohlelekile."
=== Sikhatsi sinye ===
[[File:NewlyMarriedCoupleAtCourthouse.jpg|thumb|Labashadile eMinnesota ngemuva nje kwekutsi umshado webantfu bebulili lobufanako ube semtsetfweni eMelika, 2015.]]
Michael McConnell na Jack Baker ngulabashadile bekucala bebulili lobufanako emlandvweni wesimanje lobhalwe phansi lowatiwa ngekutfola lilayisensi lemshado, babe nemshado wabo lohloniphekile, lowenteka nga 3 INyoni 1971, eMinnesota, futsi babe nawo lovunywe ngunobe ngumuphi hulumende lovunywe ngumtsetfo. Tati temlandvo ngetindlela letehlukene tilandzela sicalo semnyakato wesimanje wekusekela umshado webantfu bebulili lobufanako noma ngukuphi kusuka ngabo 1980 kuya ku 1990. Ngesikhatsi seminyaka yabo-1980 eMelika, lubhubhane lwengculazi lwaholela ekutsi bantfu banake kakhulu tincenye temtsetfo tebudlelwane bebantfu bebulili lobufanako. Andrew Sullivan wenta licala lekucala lemshado webantfu bebulili lobufanako encwadzini lenkhulu yaseMelika nga-1989, leyashicilelwa ku- ''The New Republic''.
Nga 1989, iDenmark yaba live lekucala lekuvuma ngalokusemtsetfweni budlelwane bebantfu labashadile bebulili lobufanako, yasungula kubambisana lokubhalisiwe, lokunikete labo labasebudlelwaneni bebulili lobufanako "emalungelo lamanyenti ebantfu labashadile, kepha hhayi lilungelo lekutsatsa noma kutfola umntfwana ngekuhlanganyela". Nga-2001, Netherlands laba live lekucala lekwandzisa imitsetfo yemshado kute ifake ekhatsi bantfu labashadile bebulili lobufanako. Kusukela ngaleso sikhatsi, umshado webantfu bebulili lobufanako sewusungulwe ngumtsetfo kulamanye emave langu-38, lokufaka ekhatsi emave lamanyenti aseMelika naseNshonalanga Yurophu. Nomakunjalo kusakateka kwayo bekungalingani iNingizimu Afrika ngiyo kuphela live eAfrika lelitsatse lesinyatselo; I-Taiwan ne -Thailand ngito kuphela letiseNingizimu kuya eMpumalanga ye-Asia.
Kusukela nga 2026,iBermuda nguyona indzawo yekucala futsi nguyona kuphela emhlabeni wonkhe leyenta umshado webantfu bebulili lobufanako ube semtsetfweni ngalokusemtsetfweni futsi lapho khona loko kwenta umshado webantfu bebulili lobufanako sekucinywe khona.
0xupo13mhh1aqr7f70rxav3w9qp34sc
43129
43081
2026-09-26T11:45:55Z
Thulamag
8864
Created by translating the section "Timeline" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1376314737|Same-sex marriage]]"
43129
wikitext
text/x-wiki
[[File:Wedding_in_New_Orleans,_November_11,_2017.jpg|thumb|Emadvodza lamabili ashada, atungeletwe ngumcimbi wemshado, eNew Orleans, eMelika nga-11 Lweti 2017.]]
[[File:Same-sex-marriage-taiwan.jpg|right|thumb|Umshado webantfu bebulili lobufanako emkhatsini wabomake lababili eTaiwan.]]
== Emagama ==
=== Leminye imigomo ===
[[File:Wedding_cake_of_a_same_sex_marriage.JPG|thumb|Likhekhe lemshado webantfu labatsandzana ngebulili lobufanako]]
Labanye labasekela kutsi umshado webantfu bebulili lobufanako uvunywe ngalokusemtsetfweni njenge- Marriage Equality USA (leyasungulwa nga-1998), Inkhululeko Yekushada (leyasungulwa nga-2003), Bantfu BaseCanada Bebafuna Umshado Lolinganako, kanye neMshado Wabo Bonkhe BaseJapan basebentisa emagama latsi ''kulingana kwemshado'' kanye nekutsi ''umshado wabo ulinganise'' kubonwa ngesizatfu lesilinganako nemshado webantfu bebulili lobehlukile. I- Associated Press incoma kutsi kusetjentiswe ''umshado webantfu bebulili lobufanako'' kunemshado ''wetikokhoni''. Lokunye lokuya elulwimini lolufaka ekhatsi kakhulu kube kushintja kusuka ebudlelwaneni bebulili lobufanako kuya ''ebudlelwaneni bebulili lobufanako'', futsi ngendlela lefanako ''nemshado webulili lobufanako'' kutsi ungavimbeli bantfu ngabanye ngekhatsi kwebudlelwane ngekutsi bakhetse bulili, njengobe bunjalo bebulili buyinhlobo futsi kuphawula kutsi emagama emlandvo akhipha emalunga e -LGBTQ noma e- transsexual. <ref name="SageEncyclopedia">{{Cite journal|last5=Abdullah|last2=Jahaan}}</ref>
=== Kusetjentiswa kweligama lelitsi ''umshado.'' ===
Bososayensi bebantfu baye balwa kamatima kute batfole inchazelo yemshado letsatsa tintfo letifanako tekwakha kwetenhlalo emasikweni emhlabeni wonkhe. <ref name="Fedorak">{{Cite book|edition=Ch. 11; p. 174}}</ref> <ref name="Gough">{{Cite journal|journal=23–34}}</ref> Tincazelo letinyenti letiphakanyisiwe tigcekwe ngekwehluleka kubona kuba khona kwemshado webantfu bebulili lobufanako kulamanye emasiko, kufaka ekhatsi lawo ebantfu base-Afrika labangetulu kwa - 30, njengema Kikuyu nemaNuer. <ref name="Gough" /> <ref name="Kikuyu">{{Cite journal|journal=1–23}}</ref>
Njengobe emave lamanyenti abuyeketa imitsetfo yawo yemshado kute abone bantfu labashadene ngebulili lobufanako ngelikhulu lemashumi lamabili nakunye,tonkhe tichazamagama letinkhulu tesiNgisi tibuyekete inchazelo yato yeligama lelitsi umshado kute tiyekele kucaciswa kwebulili nobe tifake tinchazelo tesibili kute tifake ekhatsi lulwimi lolungatsatsi luhlangotsi ngebulili nobe lulwimi lolucacile. ''Sichazamagama sesiNgisi sase-Oxford'' sesivume umshado webantfu bebulili lobufanako kusukela nga-2000.
Labaphikisa umshado webantfu bebulili lobufanako labafuna kutsi umshado ube ngumshado webantfu bebulili lobufanako, njenge Lisontfo laJesu Khristu Lebangcwele Bemalanga Ekugcina, Lisontfo LemaKatolika, kanye neSouthern Baptist Convention, basebentisa ligama lelitsi ''umshado wesintfu'' kusho umshado webantfu bebulili lobehlukile.
== Umlandvo ==
=== Yasendvulo ===
Incwadzi yaLevithikhusi beyivimbela kutsandzana nebantfu bebulili lobufanako, futsi emaHebheru icwayiswa kutsi "angalandzeli tento telive laseGibhithe noma tento telive laseKhenani" (Lev. 18:22, 20:13). Kukhulunywa ngemshado emkhatsini webantfu labashadene ngebulili lobufanako kuvela etincwadzini ta Rabbinic letibitwa ngekutsi Sifra, letabhalwa emkhatsini wa-200 kuya ku-300 CE. Le Sifra icacisa loko lekubita ngetento letingacacile, nekutsi bekufaka ekhatsi umshado emkhatsini webantfu labashadile bebulili lobufanako: "Indvodza beyitawushada nendvodza nemfati, umfati, indvodza beyitawushada nemfati nendvodzakati yakhe, bese umfati bekatawushada nemadvodza lamabili."
Tati letimbalwa tikholelwa kutsi ekucaleni kweMbuso waseRoma labanye bantfu labadvuna labashadene bebagubha imikhosi yemshado yesintfu embikwebangani. Imishado yemadvodza - emadvodza ibikwa yimitfombo lebahlekisako; imiva yalabahlanganyeli ayibhalwa phansi. Imithombo leyehlukahlukene yasendvulo itsi umbusi Nero bekagubha imishado lemibili yemmango nemadvodza, wake watsatsa indzima yamakoti (nemuntfu lokhululekile Pythagoras), futsi wake waba ngumkhwenyana (ne Sporus); kungenteka kutsi bekunesitsatfu lapho abengumakoti khona. Ekucaleni kwelikhulu lesitsatfu AD,umbusi Elagabalus kubikwa kutsi bekangumakoti emshadweni wemlingani wakhe lomdvuna. Lamanye emadvodza lavutsiwe esigodlweni sakhe bekanemadvodza, noma atsi anemadvodza alingisa umbusi. Umtsetfo wemaRoma bewungavumi umshado emkhatsini webantfu labadvuna, kepha lesinye sizatfu sekungavumelani lokuvetwe ku Juvenal's satire kutsi kugubha emasiko bekutawuholela ekulindzeleni kutsi imishado lenjalo ibhaliswe ngalokusemtsetfweni. Nje ngoba lombuso bewucala kuba ngemaKhristu ngelikhulu lesi-4,kwacala kuvela imitsetfo levimbela umshado emkhatsini webantfu labadvuna. <ref name="auto4" />
Ngelikhulu lesi-17 eChina, umbhali Li Yu kanye nesazi-sikhulu Shen Defu babhala ngeluhlelo lwemishado yemadvodza esigodzini saseFujian. Lendvodza lendzala kulenyunyana beyitawudlala indzima yebudvodza njenge qixiong noma "umnakabo lomdzala lokhulisako", akhokhe " intsengo yemakoti " emndenini wendvodza lencane bekutsiwa tintfombi tilandza intsengo lephakeme lowaba yi qidi, noma "umnakabo lomncane lokhulisako". Li Yu wachaza lomkhosi, "Abaweci tinkomishi letintsatfu tetiye noma imikhosi lesitfupha yemshado- kufana nje nemshado lofanele ngemshado lohlelekile."
=== Sikhatsi sinye ===
[[File:NewlyMarriedCoupleAtCourthouse.jpg|thumb|Labashadile eMinnesota ngemuva nje kwekutsi umshado webantfu bebulili lobufanako ube semtsetfweni eMelika, 2015.]]
Michael McConnell na Jack Baker ngulabashadile bekucala bebulili lobufanako emlandvweni wesimanje lobhalwe phansi lowatiwa ngekutfola lilayisensi lemshado, babe nemshado wabo lohloniphekile, lowenteka nga 3 INyoni 1971, eMinnesota, futsi babe nawo lovunywe ngunobe ngumuphi hulumende lovunywe ngumtsetfo. Tati temlandvo ngetindlela letehlukene tilandzela sicalo semnyakato wesimanje wekusekela umshado webantfu bebulili lobufanako noma ngukuphi kusuka ngabo 1980 kuya ku 1990. Ngesikhatsi seminyaka yabo-1980 eMelika, lubhubhane lwengculazi lwaholela ekutsi bantfu banake kakhulu tincenye temtsetfo tebudlelwane bebantfu bebulili lobufanako. Andrew Sullivan wenta licala lekucala lemshado webantfu bebulili lobufanako encwadzini lenkhulu yaseMelika nga-1989, leyashicilelwa ku- ''The New Republic''.
Nga 1989, iDenmark yaba live lekucala lekuvuma ngalokusemtsetfweni budlelwane bebantfu labashadile bebulili lobufanako, yasungula kubambisana lokubhalisiwe, lokunikete labo labasebudlelwaneni bebulili lobufanako "emalungelo lamanyenti ebantfu labashadile, kepha hhayi lilungelo lekutsatsa noma kutfola umntfwana ngekuhlanganyela". Nga-2001, Netherlands laba live lekucala lekwandzisa imitsetfo yemshado kute ifake ekhatsi bantfu labashadile bebulili lobufanako. Kusukela ngaleso sikhatsi, umshado webantfu bebulili lobufanako sewusungulwe ngumtsetfo kulamanye emave langu-38, lokufaka ekhatsi emave lamanyenti aseMelika naseNshonalanga Yurophu. Nomakunjalo kusakateka kwayo bekungalingani iNingizimu Afrika ngiyo kuphela live eAfrika lelitsatse lesinyatselo; I-Taiwan ne -Thailand ngito kuphela letiseNingizimu kuya eMpumalanga ye-Asia.
Kusukela nga 2026,iBermuda nguyona indzawo yekucala futsi nguyona kuphela emhlabeni wonkhe leyenta umshado webantfu bebulili lobufanako ube semtsetfweni ngalokusemtsetfweni futsi lapho khona loko kwenta umshado webantfu bebulili lobufanako sekucinywe khona.
== Umugca wesikhatsi ==
Lelithebula lesifinyeto lelingentasi libala emagunya lawente umshado webantfu bebulili lobufanako ube semtsetfweni,ngekulandzelana kwetikhatsi. Kusukela nga-2025,emave langu-38 abe semtsetfweni ngendlela letsite.
Emalanga ngulapho imishado emkhatsini webantfu labashadile bebulili lobufanako yacala kucinisekiswa ngalokusemtsetfweni,noma lapho khona imitsetfo yendzawo yaphasiswa uma imishado beyingakavumeleki ngaphansi kweligunya leliphakeme.
{| class="wikitable"
!2001
|{{flagicon|Netherlands}} '''[[Same-sex marriage in the Netherlands|Netherlands]]''' (1 April)
|-
!2002
|
|-
!2003
|{{flatlist}}
* {{flagicon|Belgium}} '''[[Same-sex marriage in Belgium|Belgium]]''' (1 June)
* [[Same-sex marriage in Ontario|Ontario]] (10 June)
* [[Same-sex marriage in British Columbia|British Columbia]] (8 July)
{{endflatlist}}
|-
!2004
|{{flatlist}}
* [[Same-sex marriage in Quebec|Quebec]] (19 March)
* [[Same-sex marriage in Massachusetts|Massachusetts]] (17 May)
* [[Same-sex marriage in Yukon|Yukon]] (14 July)
* [[Same-sex marriage in Manitoba|Manitoba]] (16 September)
* [[Same-sex marriage in Nova Scotia|Nova Scotia]] (24 September)
* [[Same-sex marriage in Saskatchewan|Saskatchewan]] (5 November)
* [[Same-sex marriage in Newfoundland and Labrador|Newfoundland and Labrador]] (21 December)
{{endflatlist}}
|-
!2005
|{{flatlist}}
* [[Same-sex marriage in New Brunswick|New Brunswick]] (23 June)
* {{flagicon|Spain}} '''[[Same-sex marriage in Spain|Spain]]''' (3 July)
* {{flagicon|Canada}} '''[[Same-sex marriage in Canada|Canada]]''' [nationwide] (20 July)
{{endflatlist}}
|-
!2006
|{{flagicon|South Africa}} '''[[Same-sex marriage in South Africa|South Africa]]''' (30 November)
|-
!2007
|
|-
!
|{{flatlist}}
*[[Same-sex marriage in California|California]] (June 16, repealed November 5)
*[[Same-sex marriage in Connecticut|Connecticut]] (12 November)
{{endflatlist}}
|-
!2009
|{{flatlist}}
* {{flagicon|Norway}} '''[[Same-sex marriage in Norway|Norway]]''' (1 January)
* [[Same-sex marriage in Iowa|Iowa]] (27 April)
* {{flagicon|Sweden}} '''[[Same-sex marriage in Sweden|Sweden]]''' (1 May)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Coquille Indian Tribe|Coquille Indian Tribe]] (20 May)
* [[Same-sex marriage in Vermont|Vermont]] (1 September)
{{endflatlist}}
|-
!2010
|{{flatlist}}
* [[Same-sex marriage in New Hampshire|New Hampshire]] (1 January)
* [[Same-sex marriage in the District of Columbia|District of Columbia]] (3 March)
* [[Same-sex marriage in Mexico City|Mexican Federal District]] (4 March)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Mashantucket Pequot Tribal Nation|Mashantucket Pequot Tribal Nation]] (29 April)
* {{flagicon|Portugal}} '''[[Same-sex marriage in Portugal|Portugal]]''' (5 June)
* {{flagicon|Iceland}} '''[[Same-sex marriage in Iceland|Iceland]]''' (27 June)
* {{flagicon|Argentina}} '''[[Same-sex marriage in Argentina|Argentina]]''' (22 July)
{{endflatlist}}
|-
!2011
|{{flatlist}}
* [[Same-sex marriage in New York|New York]] (24 July)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Suquamish Tribe|Suquamish Tribe]] (1 August)
* [[Same-sex marriage in Alagoas|Alagoas]] (7 December)
{{endflatlist}}
|-
!2012
|{{flatlist}}
* [[Same-sex marriage in Quintana Roo|Quintana Roo]] (3 May)
* {{flagicon|Denmark}} '''[[Same-sex marriage in Denmark|Denmark]]''' (15 June)
* [[Same-sex marriage in Brazil#Statewide|Sergipe]] (5 July)
* [[Same-sex marriage in Brazil|Santa Rita do Sapucaí, Minas Gerais]] (11 July)
* [[Same-sex marriage in Brazil#Statewide|Espírito Santo]] (15 August)
* [[Same-sex marriage in Bonaire, Sint Eustatius and Saba|Bonaire, Sint Eustatius and Saba]] (10 October)
* [[Same-sex marriage in Brazil#Statewide|Bahia]] (26 November)
* [[Same-sex marriage in Brazil#Statewide|Brazilian Federal District]] (1 December)
* [[Same-sex marriage in Washington state|Washington]] (6 December)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Port Gamble S'Klallam Tribe|Port Gamble S'Klallam Tribe]] (9 December)
* [[Same-sex marriage in Brazil#Statewide|Piauí]] (15 December)
* [[Same-sex marriage in Maine|Maine]] (29 December)
{{endflatlist}}
|-
!2013
|{{flatlist}}
* [[Same-sex marriage in Maryland|Maryland]] (1 January)
* [[Same-sex marriage in Brazil#Statewide|São Paulo]] (16 February)
* [[Same-sex marriage in Brazil#Statewide|Ceará]] (15 March)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Little Traverse Bay Bands of Odawa Indians|Little Traverse Bay Bands of Odawa Indians]] (15 March)
* [[Same-sex marriage in Brazil#Statewide|Paraná]] (26 March)
* [[Same-sex marriage in Brazil#Statewide|Mato Grosso do Sul]] (2 April)
* [[Same-sex marriage in Brazil#Statewide|Rondônia]] (26 April)
* [[Same-sex marriage in Santa Catarina|Santa Catarina]] (29 April)
* [[Same-sex marriage in Brazil#Statewide|Paraíba]] (29 April)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Pokagon Band of Potawatomi Indians|Pokagon Band of Potawatomi Indians]] (8 May)
* {{flagicon|Brazil}} '''[[Same-sex marriage in Brazil|Brazil]]''' [nationwide] (16 May)
* {{flagicon|France}} '''[[Same-sex marriage in France|France]]''' (18 May)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Iipay Nation of Santa Ysabel|Iipay Nation of Santa Ysabel]] (24 June)
* [[Same-sex marriage in California|California]] (28 June)
* [[Same-sex marriage in Delaware|Delaware]] (1 July)
* [[Same-sex marriage in Minnesota|Minnesota]] (1 August)
* [[Same-sex marriage in Rhode Island|Rhode Island]] (1 August)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Grand Portage Band of Chippewa|Grand Portage Band of Chippewa]] (1 August)
* {{flagicon|Uruguay}} '''[[Same-sex marriage in Uruguay|Uruguay]]''' (5 August)
* {{flagicon|New Zealand}} '''[[Same-sex marriage in New Zealand|New Zealand]]''' (19 August)
* [[Doña Ana County, New Mexico]] (21 August)
* [[Santa Fe County, New Mexico]] (23 August)
* [[Bernalillo County, New Mexico]] (26 August)
* [[San Miguel County, New Mexico]] (27 August)
* [[Valencia County, New Mexico]] (27 August)
* [[Taos County, New Mexico]] (28 August)
* [[Los Alamos County, New Mexico]] (4 September)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Confederated Tribes of the Colville Reservation|Confederated Tribes of the Colville Reservation]] (5 September)
* [[Grant County, New Mexico]] (9 September)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Cheyenne and Arapaho Tribes|Cheyenne and Arapaho Tribes]] (18 October<!--3rd license since repeal of DOMA, first public marriage-->)
* [[Same-sex marriage in New Jersey|New Jersey]] (21 October)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Blue Lake Rancheria|Blue Lake Rancheria]] (1 November)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Leech Lake Band of Ojibwe|Leech Lake Band of Ojibwe]] (15 November)
* [[Same-sex marriage in Hawaii|Hawaii]] (2 December)
* [[Same-sex marriage in New Mexico|New Mexico]] [statewide] (19 December)
* [[Same-sex marriage in Utah|Utah]] (20 December, repealed 6 January 2014)
{{endflatlist}}
|-
!2014
|{{flatlist}}
* [[Same-sex marriage in Illinois#Lawsuits|Cook County, Illinois]] (21 February)
* {{flagicon|England}} {{flagicon|Wales}} [[Same-sex marriage in the United Kingdom|England and Wales]] (13 March)
* [[Same-sex marriage in South Georgia and the South Sandwich Islands|South Georgia and the South Sandwich Islands]] (13 March)
* [[Same-sex marriage in Oregon|Oregon]] (19 May)
* [[Same-sex marriage in Pennsylvania|Pennsylvania]] (20 May)
* [[Same-sex marriage in Illinois|Illinois]] [statewide] (1 June)
* [[Same-sex marriage in Akrotiri and Dhekelia|Akrotiri and Dhekelia]] (3 June)
* [[Same-sex marriage in the British Indian Ocean Territory|British Indian Ocean Territory]] (3 June)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Puyallup Tribe of Indians|Puyallup Tribe of Indians]] (9 July)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Fond du Lac Band of Lake Superior Chippewa|Fond du Lac Band of Lake Superior Chippewa]] (16 July)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Confederated Tribes of Coos, Lower Umpqua and Siuslaw Indians|Confederated Tribes of Coos, Lower Umpqua and Siuslaw Indians]] (10 August)
* [[Same-sex marriage in Coahuila|Coahuila]] (17 September)
* [[Same-sex marriage in Oklahoma|Oklahoma]] (6 October)
* [[Same-sex marriage in Virginia|Virginia]] (6 October)
* [[Same-sex marriage in Utah|Utah]] (6 October)
* [[Same-sex marriage in Indiana|Indiana]] (6 October)
* [[Same-sex marriage in Wisconsin|Wisconsin]] (6 October)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Lac du Flambeau Band of Lake Superior Chippewa|Lac du Flambeau Band of Lake Superior Chippewa]] (6 October)
* [[Same-sex marriage in Colorado|Colorado]] (7 October)
* [[Same-sex marriage in West Virginia|West Virginia]] (9 October)
* [[Same-sex marriage in Nevada|Nevada]] (9 October)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Fort McDermitt Paiute and Shoshone Tribes|Fort McDermitt Paiute and Shoshone Tribes]] (9 October)
* [[Same-sex marriage in North Carolina|North Carolina]] (10 October)
* [[Same-sex marriage in Alaska|Alaska]] (12 October)
* [[Same-sex marriage in Idaho|Idaho]] (15 October)
* [[Same-sex marriage in Arizona|Arizona]] (17 October)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Fort McDowell Yavapai Nation|Fort McDowell Yavapai Nation]] (17 October)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Pascua Yaqui Tribe|Pascua Yaqui Tribe]] (17 October)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Salt River Pima-Maricopa Indian Community|Salt River Pima-Maricopa Indian Community]] (17 October)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#San Carlos Apache Tribe|San Carlos Apache Tribe]] (17 October)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Yavapai-Apache Nation|Yavapai-Apache Nation]] (17 October)
* [[Same-sex marriage in Wyoming|Wyoming]] (21 October)
* [[Same-sex marriage in Missouri#State of Missouri v. Florida|St. Louis, Missouri]] (5 November)
* [[Same-sex marriage in Missouri#State of Missouri v. Florida|St. Louis County, Missouri]] (6 November)
* [[Lawson v. Kelly|Jackson County, Missouri]] (7 November)
* [[Same-sex marriage in Kansas|Douglas County, Kansas]] (12 November)
* [[Same-sex marriage in Kansas|Sedgwick County, Kansas]] (12 November)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Eastern Shoshone Tribe|Eastern Shoshone Tribe]] (14 November)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Northern Arapaho Tribe|Northern Arapaho Tribe]] (14 November)
* [[Same-sex marriage in Montana|Montana]] (19 November)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Blackfeet Nation|Blackfeet Nation]] (19 November)
* [[Same-sex marriage in South Carolina|South Carolina]] (20 November)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Keweenaw Bay Indian Community|Keweenaw Bay Indian Community]] (13 December)
* {{flagicon|Scotland}} [[Same-sex marriage in Scotland|Scotland]] (16 December)
{{endflatlist}}
|-
!2015
|{{flatlist}}
* {{flagicon|Luxembourg}} '''[[Same-sex marriage in Luxembourg|Luxembourg]]''' (1 January)
* [[Pareto v. Ruvin|Miami-Dade County, Florida]] (5 January)
* [[Same-sex marriage in Florida|Florida]] [statewide] (6 January)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Central Council of the Tlingit and Haida Indian Tribes of Alaska|Central Council of the Tlingit and Haida Indian Tribes of Alaska]] (24 February)
* [[Same-sex marriage in the Pitcairn Islands|Pitcairn Islands]] (14 May)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Confederated Tribes of Siletz Indians|Confederated Tribes of Siletz Indians]] (15 May)
* [[Same-sex marriage in Guam|Guam]] (9 June)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Oneida Tribe of Indians of Wisconsin|Oneida Tribe of Indians of Wisconsin]] (10 June)
* [[Same-sex marriage in Chihuahua|Chihuahua]] (12 June)
* {{flagicon|United States}} '''[[Same-sex marriage in the United States|United States]]''' [nationwide] (26 June)
* [[Same-sex marriage in the Northern Mariana Islands|Northern Mariana Islands]] (30 June)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Sault Ste. Marie Tribe of Chippewa Indians|Sault Ste. Marie Tribe of Chippewa Indians]] (7 July)
* [[Same-sex marriage in the United States Virgin Islands|United States Virgin Islands]] (9 July)
* [[Same-sex marriage in Puerto Rico|Puerto Rico]] (13 July)
* [[Same-sex marriage in Mexico#Querétaro|Santiago de Querétaro, Querétaro]] (21 July)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Hannahville Indian Community|Hannahville Indian Community]] (3 August)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#White Mountain Apache Tribe|White Mountain Apache Tribe]] (9 September)
* {{flagicon|Ireland}} '''[[Same-sex marriage in the Republic of Ireland|Ireland]]''' (16 November)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Confederated Tribes of the Grand Ronde Community of Oregon|Confederated Tribes of the Grand Ronde Community of Oregon]] (18 November)
* [[Same-sex marriage in Nayarit|Nayarit]] (23 December)
{{endflatlist}}
|-
!2016
|{{flatlist}}
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Stockbridge-Munsee Community Band of Mohican Indians|Stockbridge-Munsee Community Band of Mohican Indians]] (2 February)
* {{flagicon|Greenland}} [[Same-sex marriage in Greenland|Greenland]] (1 April)
* {{flagicon|Colombia}} '''[[Same-sex marriage in Colombia|Colombia]]''' (28 April)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Tulalip Tribes of Washington|Tulalip Tribes of Washington]] (6 May)
* [[Same-sex marriage in Jalisco|Jalisco]] [statewide] (12 May)
* [[Same-sex marriage in Campeche|Campeche]] (20 May)
* [[Same-sex marriage in Colima|Colima]] (12 June)
* [[Same-sex marriage in Michoacán|Michoacán]] (23 June)
* [[Same-sex marriage in Morelos|Morelos]] (5 July)
* [[Same-sex marriage in the Isle of Man|Isle of Man]] (22 July)
* [[Same-sex marriage in Mexico#Puebla|San Pedro Cholula, Puebla]] (18 September)
* [[Same-sex marriage in the British Antarctic Territory|British Antarctic Territory]] (13 October)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Menominee Indian Tribe of Wisconsin|Menominee Indian Tribe of Wisconsin]] (3 November)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Cherokee Nation|Cherokee Nation]] (9 December)
* [[Same-sex marriage in Gibraltar|Gibraltar]] (15 December)
{{endflatlist}}
|-
!2017
|{{flatlist}}
* [[Same-sex marriage in Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha#Ascension Island|Ascension Island]] (1 January)
* [[Same-sex marriage in Mexico#Querétaro|Amealco de Bonfil, Querétaro]] (4 January)
* [[Same-sex marriage in Mexico#Querétaro|Cadereyta de Montes, Querétaro]] (4 January)
* [[Same-sex marriage in Mexico#Querétaro|Ezequiel Montes, Querétaro]] (4 January)
* [[Same-sex marriage in Mexico#Querétaro|Huimilpan, Querétaro]] (4 January)
* [[Same-sex marriage in Mexico#Querétaro|Pedro Escobedo, Querétaro]] (4 January)
* [[Same-sex marriage in Mexico#Querétaro|San Joaquín, Querétaro]] (4 January)
* [[Same-sex marriage in Mexico#Querétaro|Tolimán, Querétaro]] (4 January)
<!-- *** Please check discussion on talk page before adding Slovenia! *** -->
* {{flagicon|Finland}} '''[[Same-sex marriage in Finland|Finland]]''' (1 March)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Osage Nation|Osage Nation]] (20 March)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Prairie Island Indian Community|Prairie Island Indian Community]] (22 March)
* [[Same-sex marriage in the Falkland Islands|Falkland Islands]] (29 April)
* [[Same-sex marriage in Guernsey|Guernsey]] (2 May)
* [[Same-sex marriage in Bermuda|Bermuda]] (5 May, repealed 1 June 2018)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Ho-Chunk Nation of Wisconsin|Ho-Chunk Nation of Wisconsin]] (5 June)
* {{flagicon|Faroe Islands}} [[Same-sex marriage in the Faroe Islands|Faroe Islands]] (1 July)
* [[Same-sex marriage in Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha#Tristan da Cunha|Tristan da Cunha]] (4 August)
* {{flagicon|Malta}} '''[[Same-sex marriage in Malta|Malta]]''' (1 September)
* {{flagicon|Germany}} '''[[Same-sex marriage in Germany|Germany]]''' (1 October)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Ak-Chin Indian Community|Ak-Chin Indian Community]] (25 October)
* [[Same-sex marriage in Baja California|Baja California]] (3 November)
* {{flagicon|Australia}} '''[[Same-sex marriage in Australia|Australia]]''' (9 December)
* [[Same-sex marriage in Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha#Saint Helena|Saint Helena]] (20 December)
{{endflatlist}}
|-
!2018
|{{flatlist}}
* [[Same-sex marriage in Puebla|Puebla]] [statewide] (16 February)
* [[Same-sex marriage in Chiapas|Chiapas]] (11 May)
* [[Same-sex marriage in Guernsey|Alderney]] (14 June)
* [[Same-sex marriage in Jersey|Jersey]] (1 July)
* [[Same-sex marriage in Oaxaca|Oaxaca]] (26 August)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Ponca Tribe of Nebraska|Ponca Tribe of Nebraska]] (27 August)
* [[Same-sex marriage in Bermuda|Bermuda]] (23 November, repealed 14 March 2022)
{{endflatlist}}
|-
!2019
|{{flatlist}}
* {{flagicon|Austria}} '''[[Same-sex marriage in Austria|Austria]]''' (1 January)
* [[Same-sex marriage in Zacatecas|Zacatecas, Zacatecas]] (14 February)
* [[Same-sex marriage in Zacatecas|Cuauhtémoc, Zacatecas]] (1 March)
* [[Same-sex marriage in Zacatecas|Villanueva, Zacatecas]] (20 May)
* [[Same-sex marriage in San Luis Potosí|San Luis Potosí]] (21 May)
* {{flagicon|Taiwan}} '''[[Same-sex marriage in Taiwan|Taiwan]]''' (24 May)
* [[Same-sex marriage in Nuevo León|Nuevo León]] (31 May)
* [[Same-sex marriage in Hidalgo|Hidalgo]] (11 June)
* [[Same-sex marriage in Baja California Sur|Baja California Sur]] (29 June)
* [[Same-sex marriage in Zacatecas|Miguel Auza, Zacatecas]] (by 5 July)
* {{flagicon|Ecuador}} '''[[Same-sex marriage in Ecuador|Ecuador]]''' (8 July)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Oglala Sioux Tribe|Oglala Sioux Tribe]] (8 July)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Bay Mills Indian Community|Bay Mills Indian Community]] (8 July)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Colorado River Indian Tribes|Colorado River Indian Tribes]] (8 August)
* [[Same-sex marriage in Aguascalientes|Aguascalientes]] (16 August)
{{endflatlist}}
|-
!2020
|{{flatlist}}
* {{flagicon|Northern Ireland}} [[Same-sex marriage in Northern Ireland|Northern Ireland]] [final jurisdiction in the {{flagicon|United Kingdom}} '''[[Same-sex marriage in the United Kingdom|United Kingdom]]'''] (13 January)
* [[Same-sex marriage in Guernsey|Sark]] (23 April)
* {{flagicon|Costa Rica}} '''[[Same-sex marriage in Costa Rica|Costa Rica]]''' (26 May)
* [[Same-sex marriage in Zacatecas|Fresnillo, Zacatecas]] (3 July)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Turtle Mountain Band of Chippewa Indians of North Dakota|Turtle Mountain Band of Chippewa Indians]] (6 August)
* [[Same-sex marriage in Tlaxcala|Tlaxcala]] (25 December)
{{endflatlist}}
|-
!2021
|{{flatlist}}
* [[Same-sex marriage in Sinaloa|Sinaloa]] (30 June)
* [[Same-sex marriage in Sonora|Sonora]] (22 October)
* [[Same-sex marriage in Querétaro|Querétaro]] [statewide] (13 November)
* [[Same-sex marriage in Guanajuato|Guanajuato]] (20 December)
* [[Same-sex marriage in Zacatecas|Zacatecas]] [statewide] (30 December)
{{endflatlist}}
|-
!2022
|{{flatlist}}
* [[Same-sex marriage in Yucatán|Yucatán]] (4 March)
* {{flagicon|Chile}} '''[[Same-sex marriage in Chile|Chile]]''' (10 March)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Winnebago Tribe of Nebraska|Winnebago Tribe of Nebraska]] (11 April)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Chickasaw Nation|Chickasaw Nation]] (18 April)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Grand Traverse Band of Ottawa and Chippewa Indians|Grand Traverse Band of Ottawa and Chippewa Indians]] (25 May)
* [[Same-sex marriage in Veracruz|Veracruz]] (13 June)
* {{flagicon|Switzerland}} '''[[Same-sex marriage in Switzerland|Switzerland]]''' (1 July)
* {{flagicon|Slovenia}} '''[[Same-sex marriage in Slovenia|Slovenia]]''' (8 or 9 July)
* [[Same-sex marriage in Durango|Durango]] (19 September)
* {{flagicon|Cuba}} '''[[Same-sex marriage in Cuba|Cuba]]''' (27 September)
* [[Same-sex marriage in Tabasco|Tabasco]] (27 October)
* [[Same-sex marriage in the State of Mexico|State of Mexico]] (2 November)
* [[Same-sex marriage in Tamaulipas|Tamaulipas]] (19 November)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Saint Regis Mohawk Tribe|Saint Regis Mohawk Tribe]] (21 December)
* [[Same-sex marriage in Guerrero|Guerrero]] [statewide; final jurisdiction in {{flagicon|Mexico}} '''[[Same-sex marriage in Mexico|Mexico]]'''] (31 December)
{{endflatlist}}
|-
!2023
|{{flatlist}}
* {{flagicon|Andorra}} '''[[Same-sex marriage in Andorra|Andorra]]''' (17 February)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Nottawaseppi Huron Band of Potawatomi|Nottawaseppi Huron Band of Potawatomi]] (16 March)
* [[Same-sex marriage in tribal nations in the United States#Choctaw Nation|Choctaw Nation]] (23 May)
{{endflatlist}}
|-
!2024
|{{flatlist}}
* {{flagicon|Estonia}} '''[[Same-sex marriage in Estonia|Estonia]]''' (1 January)
* {{flagicon|Greece}} '''[[Same-sex marriage in Greece|Greece]]''' (16 February)
* {{flagicon|Aruba}} [[Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten|Aruba]] (12 July)
* {{flagicon|Curacao}} [[Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten|Curaçao]] (12 July)
{{endflatlist}}
|-
!2025
|{{flatlist}}
* '''{{flagicon|Liechtenstein}} [[Same-sex marriage in Liechtenstein|Liechtenstein]] '''(1 January)
*{{Flagicon|Thailand}} '''[[Recognition of same-sex unions in Thailand|Thailand]]''' (23 January)
{{endflatlist}}
|-
!2026
|{{flatlist}}
{{endflatlist}}
|}
p0ymmy862hy3k7sf459zsead9e1zmxp
Lwandle lwase Atlantiki
0
6978
43085
2026-09-26T10:42:39Z
Mageba008
10608
Created page with "Antlathiki"
43085
wikitext
text/x-wiki
Antlathiki
nldx2py9k8v7bhsgzdjwnwfqhsfpcor
Afrikaans
0
6979
43101
2026-09-26T11:08:49Z
Emmy C74
10594
Created page with "[[SiBhunu|Afrikaans]]"
43101
wikitext
text/x-wiki
[[SiBhunu|Afrikaans]]
0byt06vp49m228k2r54od10wp7rvwqz