Wikipedia stqwiki https://stq.wikipedia.org/wiki/Haudsiede MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter Media Spezial Diskussion Benutser Benutser Diskussion Wikipedia Wikipedia Diskussion Bielde Bielde Diskussion MediaWiki MediaWiki Diskussion Foarloage Foarloage Diskussion Hälpe Hälpe Diskussion Kategorie Kategorie Diskussion TimedText TimedText talk Modul Modul Diskussion Veranstaltung Veranstaltung Diskussion 0 139 124711 106970 2026-05-26T08:22:15Z ~2026-30477-31 15224 124711 wikitext text/x-wiki {{Review}} [[Bielde:Sem auger electron.svg|thumb|125px|Skematiske Deerstaalenge fon dät Auger-Effekt]] [[Bielde:AugerSpectrum.JPG|thumb|Auger Spektrum fon Kooper Nitride Loagen in oulatte Foarm]] '''Auger-Elektrone-Spektroskopie''' (AES) is ne Analysemethode fon Uurflächen mäd Hälpe fon Auger-Elektrone. Wan me in Vakuum ne Materioalprobe bestroalt mäd (primäre) Elektrone mäd ne Energie fon sun 1 bit 10 keV, dan soant dät Materioal sälwen wier Elektrone uut. Do sekundäre Elektrone hääbe aal Grööten fon Energie, man deertwiske dwo wäkke skäärpe Spitsen apfaale, do sonaamde Auger-Elektrone. Do Auger-Elektrone hääbe ne Energie, ju der bestimd wäd fon do Elemente in dät Materioal fon ju Probe. Gjuchts is dät Effekt skizzierd foar n [[Molekül]] mäd twäin Boane. Sukke Boane hääbe ne foar älk Element charakteristiske Energie. Wan nu dät Molekül fon n Primärelektron träfd wäd, dan kon een fon do bee binnere Elektrone (rood) ne haagere Energie kriege un deertruch in n haageren Boan broacht wäide. Ätter ne bestimde Tied faalt dät dan in [https://www.entrepreneurindia.co/ sin] oolde Boan tourääch (ounroat mäd n Pieler un ne loose blaue Steede), wierbie dan ne Energie fräiwäd juust gliek an dät Unnerskeed in Energie fon do bee Boane. Ju Energie wäd dan meedeeld (Pieler mäd Krulle) an wier n uur Elektron, wät dan as Auger-Elektron uutsoand wäd un uk ne loose Steede bääte lät. Auger-Doaten wäide gewöönelk roat as Spektra in [[Differentioalreekenge|oulatte]] Foarm. Dät is gjuchts roat foar Kooper Nitride. Dät rakt ne kloore Spitse foar Stikstof (N) ap 400 eV. Kooper häd fuul moor Elektrone in fuul moor Boane un rakt also fuul moor Spitsen, nämmelk bie 920eV (mäd two Litjere) un bie 70 eV. Auger-Elektrone uut djappere Loagen ferljoose hiere charakteristiske Energie truch Steeten juun haager lääsende Atome. Do analysierboare Elektrone stamme deerhäär uut do buppeste 0,5 bit 3 [[Laangtemäite|Nanometer]], also 2 bit 10 Atomloagen. Deeruum is AES foarallen ne Uurflächen-Technik. Truch Sputter-Ätsjen in Vakuum konnen oawers Loagen wächhoald wäide, so dät me djapper meete kon. So konnen ganse Djupte-Profile ärheelden wäide. Wan anwoand in n [[Elektronemikroskop|Raster-Elektronemikroskop]], konnen uk Bielden (Kartierengen) fon ju Ferspreedenge fon bestimde Elemente uur ne Probe moaked wäide. Bie 10 keV Primärenergie un n litjen Stroom is die Stroal so fien, dät me deerbie ne Aplöösenge fon 0,3 [[Laangtemäite|/um]] kriege kon. Ju grootste Geföilegaid fon 0,1 bit 1 Atom Prozent kricht me bie grattere Stroome un dän Gehalt an n bestimd Element kon in n Präzisionsfaktor two bestimd wäide. Deermäd is AES fuul beeter tou tjouen as [[Sekundär-Ione-Massen-Spektroskopie]] (SIMS), man deerjuun fuul minner geföilich. [[Kategorie:Chemie]] [[Kategorie:Physik]] 1vtyffloniluuuudw8xmjgef5mj0723 0 3068 124712 119703 2026-05-26T08:23:18Z ~2026-30477-31 15224 124712 wikitext text/x-wiki Dät '''Phonem''' is in ju [[Phonologie]] ju Benaamenge foar een of moor [[Phonetik|Luude]], do jusälge betjuudengsunnerscheedende (distinktive) Funktion hääbe. Bestimde Luude (Allophone) konnen fon dän Sproakbenutser as Varianten fon dätsälge Phonem heerd wäide.<br /> Me spräkt fon n [[Minimoalpoor]], wan two Woude weegen een eenpeld uur Phonem ferscheedene Betjuudengen hääbe (toun Biespil ''Bäiden'' un ''Mäiden''). Dät hat dan: dät rakt ne 'phonologiske Opposition' twiske dät ''b'' un dät ''m''.<br /> Je moor Minimoalpoore me fint foar sun phonologiske Opposition, je gratter is ju 'funktionoale Belastenge' fon sun Opposition. Bie min Minimoalpoore spräkt me fon ne ‘swäkke Oppostion’ un wan dät fon ferwante Luude neen Minimoalpoore rakt, dan sunt do as [[Allophon]]e fon een Phonem tou betrachtjen. == Seelter Phoneme == === Konsonantphoneme === In dät läästnaamde Biespil hondelt dät sik uum [[Phonetik|Konsonante]]. Konsonantphoneme sunt in dät Seelterske uungefeer dätsälge as ap Düütsk. Bloot sunt do ap Seeltersk fuul minner of goarnit [[Phonetik|anbloased]] un is ju Uutsproake fon ''g, l, r, sch'' un ''st'' uurs bie do maaste Spreekere. === Vokoalphoneme === Vokoalphoneme rakt dät ap Seeltersk sun tjoon moor as ap Hoochdüütsk. Dät naamt me n ‘rieken Phoneminventoar’. Deertruch unnerscheede do sik gans fien un sunt deertruch fon Nit-Seelter oafte stuur uutnunner tou hoolden. Wie reeke do oardend ätter [[Phonetik|phonetiske]] Oainskuppe. Twiske [ ] sunt do [[Phonetik|phonetiske Teekene]] roat in [[IPA]]-Schrift. Ju funktionoale Belastenge [https://www.entrepreneurindia.co/ kon] me ouleese an dän Taal fuunene Minimoalpoore, die der twiske ( ) roat is. As Biespil is foar älke Opposition een Minimoalpoor bietouföiged mäd ju Uursättenge in Hoochdüütsk. KUUT - LOANG (22 touhoope)<br /> a [a] - aa [a:] (2)<br /> an ‘an’- aan ‘einer’<br /> ä [ɛ] - ää [ɛ:] (2)<br /> rädje ‘retten’- räädje ‘reden’<br /> ö [œ] - öä [œ:] (0)<br /> o [ɔ] - oa [ɔ:] (3)<br /> Okse ‘Ochse’- Oakse ‘Achse’<br /> i [ɪ] - ee [e:] (5)<br /> kittich ‘behende’ - keetich ‘schmutzig’<br /> ü [ʏ] - öö [ʏ:] (0)<br /> u [o] - oo [o:] (4)<br /> Tunne ‘Tonne’ - Toone ‘Zehe’<br /> ie [i] - íe [i:] (5)<br /> Liene ‘Leine’- Líene ‘Lehne’<br /> üü [y] - ü’ü [y:] (0)<br /> uu [u] - úu [u:] (1)<br /> fuul ‘verdorben’ - fúul ‘viel’<br /> EEPEN - SLEETEN (88, mäd as Twiskestappen ‘hoolich eepen’ un ‘hoolich sleeten’)<br /> a [a] - ä [ɛ] (6)<br /> schramme ‘schrammen’- schrämme ‘räuspern’ un buppedät in Twieluude:<br /> ai [ai] - äi [ɛi] (4)<br /> nai ‘nahe’ - näi ‘neu’<br /> aa [a:] - ää [ɛ:] (1)<br /> waalje ‘einen Wall aufwerfen’- wäälje ‘wählen’<br /> a [a] - ö [œ] (0)<br /> aa [a:] - öä [œ:] (0)<br /> a [a] - o [ɔ] (5)<br /> kanne ‘kennen’- konne ‘können’<br /> aa [a:] - oa [ɔ:] (3)<br /> Flaage ‘Flagge’ - Floage ‘Windflage’<br /> ä [ɛ] - i [ɪ] (10)<br /> sätte ‘setzen’ - sitte ‘sitzen’<br /> ää [ɛ:] - ee [e:] (4)<br /> lääse ‘liegen; legen’ - leese ‘lesen’<br /> ö [œ] - ü [ʏ] (0)<br /> öä [œ:] - öö [ʏ:] (1)<br /> stöäre ‘starren’ - stööre ‘stören’<br /> o [ɔ] - u [o] (4)<br /> Stok ‘Stock’- Stuk ‘Stück’<br /> oa [ɔ:] - oo [oː] (11)<br /> woak ‘wach’ - wook ‘weich, sanft’<br /> i [ɪ] - ie [i] (9)<br /> slippe ‘schlüpfen’ - sliepe ‘schleifen’<br /> ee [e:] - íe [i:] (10)<br /> weende ‘wenden’ - wíende ‘winden’<br /> ü [ʏ] - üü [y] (0)<br /> öö [:] - ü’ü [y:] (0), uunfulkeemen in:<br /> stööberje ‘stöbern’ - Stüüwer ‘Stüber’<br /> u [o] - uu [u] (9)<br /> Bulle ‘Stier’- Buule ‘Beule’<br /> oo [o:] - úu [u:] (7)<br /> Boode ‘Boten’- Búude ‘Bude’<br /> FOARE UUNGERUNDED - FOARE RUNDED (7)<br /> ä [ɛ] - ö [œ] (0), man in Twieluude ([y]~[i]):<br /> [ɛi] - [œy] (3)<br /> Bäie ‘Beere’ - Böie ‘Schauer’<br /> ää [ɛ:] - öä [œ:] (1)<br /> schääre ‘scheren’ - schöäre ‘bersten, splittern’<br /> i [ɪ] - ü [ʏ] (0)<br /> ee [e:] - öö [øː] (2)<br /> leese ‘lesen’ - lööse ‘lösen’<br /> ie [i] - üü [y] (0)<br /> íe [i:] - ü‘ü [y:] (1)<br /> síerelk ‘zierlich’- süürelk ‘säuerlich’<br /> FOARE - BÄÄTE (59)<br /> ä [ɛ] - o [ɔ] (8)<br /> Pänne ‘Schreibfeder’- Ponne ‘Pfanne’ un buppedät in Twieluude:<br /> äi [ɛi] - oi [ɔi] (4)<br /> Mäite ‘Mass’- Moite ‘Mühe’ un:<br /> äu [ɛu] - au [ɔu] (1)<br /> du häust ‘du hiebst’ - du haust ‘du haust’<br /> ää [ɛ:] - oa [ɔ:] (7)<br /> wääsje ‘Wiege wiegen’- woasje ‘gerade harken’ <br /> ö [œ] - o [ɔ] (0)<br /> öä [œ:] - oa [ɔ:] (2)<br /> Schöär ‘Riss’ - Schoar ‘Schar’<br /> i [ɪ] - u [o] (10)<br /> Midde ‘Mitte’- Mudde ‘Dreck, Schlamm’<br /> ee [e:] - oo [o:] (12)<br /> Seeke ‘Sache’ - Sooke ‘Wange’<br /> ü [ʏ] - u [o] (0)<br /> öö [:] - oo [:] (3)<br /> röögje ‘berühren’ - roogje ‘rufen und jauchzen’<br /> ie [i] - uu [u] (7)<br /> Iele ‘Eile’- Uule ‘Eule’<br /> íe [i:] - úu [u:] (5)<br /> Íere ‘Ähre’- Úure ‘Stunde’<br /> üü [y] - uu [u] (0)<br /> ü’ü [y:] - úu [u:] (0), uunfulkeemen in:<br /> Süüne ‘Sühne’- Suun ‘Sohn’<br /> Besunnere Apmäärksoamkaid fertjoonje do Twieluude ''eei'' [e:i], ''ööi'' [œi] un ''oou'' [o:u], do der apfaalen dwoo truch dän litje Juunsats twiske do bee touhoopestaalende Elemente, wiertruch jo Nit-Seelter oafte dän Iendruk fon n loang [[Phonetik|Eenluud]] reeke. Ap Seeltersk stounde jo oawers in Opposition mäd ächte loange Eenluude.<br /> Dät jält in [[Skäddel]] un toun Deel uk in [[Hollen]]. In [[Strukelje]] un fuul in [[Roomelse]] sunt do Luude oawers al loange häär [[Diphthongierenge|diphthongierd]] tou blw. ''äi'' [ɛi], ''öi'' [œy] un ''ou'' [ɔu] un dan wäide do Oppositione:<br /> TWIELUUDE (17)<br /> ee [e:] - äi [ɛi] (9)<br /> Heede ‘Heide’ - Häide ‘Flachswerg’<br /> öö [:] - öi [œy] (0), uunfulkeemen in:<br /> Grööte ‘Grösse’- Gröitnis ‘Grüsse’<br /> [o:] - [ɔu] (8)<br /> ploogje ‘plagen’ - plougje ‘pflügen’<br /> Wäkke Seelter kweede oawers do diphthongierde un nit-diphthongierde Luude ouwikseljend, wät hat, dät do foar him Allophone sunt. <small>Ätter mien Oarbaid: P. Kramer, ‘De Sealter lûden’, Us Wurk 17:21-24 (1968).</small> <small>Ferglieke uk: M.C. Fort, ''Zur Phonologie des Saterfriesischen''. In: ''Us Wurk 20'', 37-41 (1971)</small> [[Kategorie:Sproakkunde]] 19vwz3zao56ye3k1k2kb1k24393o6ja