Wikipedia stqwiki https://stq.wikipedia.org/wiki/Haudsiede MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter Media Spezial Diskussion Benutser Benutser Diskussion Wikipedia Wikipedia Diskussion Bielde Bielde Diskussion MediaWiki MediaWiki Diskussion Foarloage Foarloage Diskussion Hälpe Hälpe Diskussion Kategorie Kategorie Diskussion TimedText TimedText talk Modul Modul Diskussion Veranstaltung Veranstaltung Diskussion 0 349 124728 122858 2026-05-31T00:33:42Z InternetArchiveBot 11577 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 124728 wikitext text/x-wiki {{Universele ynfoboks stêd | namme = Lier | ôfbylding = Leer Rathaus Hafen townhall harbour 2008.jpg | ôfbyldingsbreedte = 270 | ôfbyldingstekst = | ynwennertal = 35.663 <small>(2022)<ref>[https://www.statistik.niedersachsen.de/startseite/ LSKN Läichsaksen]</ref></small> | oerflak = 70,11 km&sup2; | befolkingstichtens = 509 km&sup2; | stêdekloft = | hichte = 3 M. buppe N.N. | lân = [[Düütsklound]] | bestjoerlike ienheid 1 = Buundeslound | namme bestjoerlike ienheid 1= [[Läichsaksen]] | bestjoerlike ienheid 2 = Loundkring | namme bestjoerlike ienheid 2= [[Loundkring Lier|Lier]] | boargemaster = | stêdsyndieling = | stifting = | postkoade = 26789 | tiidsône = [[UTC]] +1 | simmertiid = [[UTC]] +2 | koördinaten = | webside = [https://www.stadt-leer.de www.stadt-leer.de] }} '''Lier''' (Struukeljers: '''Läir''', [[Düütsk]]: ''Leer'') is een Stääd in [[Läichsaksen]], in dän [[Loundkring Lier]]. Ju Stääd häd sowät 34.000 Ienwoonere, un is deermäd ätter [[Oamde]] un [[Auerk]] ju träädgrootste Stääd fon [[Aastfräislound]]. Ju Stääd is uursproangelk äntsteen an ju [[Leda]], man is uutsprat ätter ju [[Oamse]]. So kuuden uk do Seeskiepe in ju Stääd oun foare. Truch aal do Ferkiersferbiendengen, do bie Lier touhoope kuume, beskrieuwt ju Stääd sik as „Poute fon Aastfräislound“ (''Tor Ostfrieslands''). In dät leete 14. un äddere 15. Jierhunnert waas Lier truch dän Haudling [[Focko Ukena]] dät politiske Säntrum fon Aastfräislound. Lier kreech ju Stäädstoatus eerst in dät Jier 1823. In't Foaren waas Lier n Täärp mäd Määrkedgjucht, man funktionierde daach aal fuul laanger as ne Stääd. Ju oolde Binnenstääd jält truch hiere historiske Huuse as een fon do fluchste Stääde in ju Region.<ref name="Kiesow127">[[Gottfried Kiesow]]: ''Architekturführer Ostfriesland''. Verlag [[Deutsche Stiftung Denkmalschutz]], Bonn 2010, ISBN 978-3-86795-021-3, S. 127.</ref> Fjauer Buurgen, oolde Huuse un Säärken uut ferskeedene Jierhunnerde sunt in ju Stääd tou fienden. == Geografie == [[Bielde:Flug Westerstede nach Leer 2010 259.jpg|thumb|180px|Ju Steede, weer ju Leda in ju Oamse fljut.]] === Steede === Lier lait in dät Suude fon dän Region [[Aast-Fräislound]], in dät düütske Buundeslound [[Läichsaksen]]. Ju Stääd lait uungefeer 20 Km. aastelk fon dät [[Groningerlound]], un 40 Km. wäästelk fon [[Ooldenbuurich]]. Ju oolde Stääd is an ju [[Leda]] äntstounden, nit so fier wäch fon ju Mundenge. Ju Stääd Lier wuude gratter un gränset Däälich in dät Wääste an ju [[Oamse]]. Siet do Stäädsdeele Bingum un Nettelbuurich 1972 tou ju Meente Lier keemen sunt, lait dät Stäädsgebiet uk wäästelk fon ju Oamse un suudelk fon ju Leda. Do Skiepe, do fon See kuume, foare truch ne Seeslüüse, ju dän Hoawen skuult. === Geologie === Dät Säntrumgebiet fon ju Stääd lait ap n Uutlooper fon dän Oldenbuurichsk-Aastfräiske Geesträäch uut ju [[Iestied]]. Besunners in dät Säntrum un in Deele fon Loga un Logabirum fiendet me oafte Sounde un Blokleem in dän Boudem. Die Geesträäch wäd in dät Wääste, Suude un Suudaaste fon do Marske fon ju Oamse un Leda uumsingelt. Dät Gebiet appe Naite fon do Äien bestoant uut uursliekte Foane. In dät noudaastelke Deel fon dät Stäädsgebiet, in dät Noude fon dät Stääddeel Logabirum, rakt dät uk [[Foan]]gruund. Uursprungelk hääbe in dät Noude fon ju Stääd uk ferskeene Soundbälte lain, do bit dät Begin fon dät 20. Jierhunnert oudreeget wuuden sunt. Däälich lait dät Stäädsgebiet twiske een un soogen Meter hööchte buppe NN.<ref>Eberhard Rack: ''Kleine Landeskunde Ostfriesland''. Isensee Verlag, Oldenburg 1998, ISBN 3-89598-534-1, S. 13 (Grafik)</ref> === Klima === Lier lait in n mäitige Klimazone, wät unner Ienfloud fon ju [[Noudsee]] stound. In n Suumer sunt do Deegestemperatuuren läiger as in dät Binnenlound, in n Winter sunt do Temperatuure maastens haager. Ätter ju Klimaklassifikation fon Köppen lait Lier in n Gebiet, dät ju Iendeelenge ''Cfb.'' häd.<ref>[http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/ Waareldkoarte mäd aktualisierde Doaten uut ju Köppen-Geiger-Klimaklassifikation]</ref> (Klimazone C: woorm-mäitige Klima, Klimatyp f: fuchtich-mäitige Klima, Unnertyp b: woorme Suumer) Binnen ju mäitige Zone heert Lier bie dän ''Klimabezirk Niedersächsisches Flachland Nordsee-Küste''. Dät Klima is maritim, maastens is dän Suumer relativ köilich un rakt et relativ fuul Rien, man die Winter is mild un in n Winter faalt nit fuul Snee. Ju eerste Weederstation, ju tichtebie Lier lait, is in Oamde tou fienden.<ref>''[http://www.dwd.de/bvbw/generator/DWDWWW/Content/Oeffentlichkeit/KU/KUPK/Wir__ueber__uns/Organisation/Standortkarte,templateId=raw,property=publicationFile.pdf/Standortkarte.pdf Deutscher Wetterdienst: Standortkarte]'' (PDF-Doatai, 113 kB)</ref> {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:100%;border:0px;text-align:center;line-height:120%;" ! style="background: #99CCCC; color: #000080" height="17" | Mound ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Jan ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Feb ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Mee ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Apr ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Moa ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Jun ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Jul ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Aug ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Sep ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Okt ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Nov ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Dez ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Truchsleek Jier |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Maks. Temperatuur (°C) | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | 4 | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | 5 | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | 8 | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | 12 | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | 17 | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | 20 | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | 21 | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | 21 | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | 18 | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | 14 | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | 8 | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | 5 | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | <center>'''12,8'''</center> |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Min. Temperatuur (°C) | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | -2 | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | -1 | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | 1 | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | 3 | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | 6 | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | 9 | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | 11 | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | 11 | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | 9 | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | 6 | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | 2 | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | 0 | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | <center>'''4,6'''</center> |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" height="16;" | Rien (mm) | style="background: #FFFFFF; color: black;" | 59,2 | style="background: #FFFFFF; color: black;" | 40,1 | style="background: #FFFFFF; color: black;" | 51,4 | style="background: #FFFFFF; color: black;" | 46,0 | style="background: #FFFFFF; color: black;" | 61,5 | style="background: #FFFFFF; color: black;" | 77,4 | style="background: #FFFFFF; color: black;" | 74,8 | style="background: #FFFFFF; color: black;" | 67,2 | style="background: #FFFFFF; color: black;" | 65,6 | style="background: #FFFFFF; color: black;" | 62,5 | style="background: #FFFFFF; color: black;" | 69,1 | style="background: #FFFFFF; color: black;" | 63,2 | style="background: #FFFFFF; color: black;" | <center>'''738'''</center> |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Sunne (Uuren) | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | 1 | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | 2 | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | 3 | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | 5 | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | 6 | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | 6 | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | 6 | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | 6 | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | 4 | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | 3 | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | 2 | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | 1 | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | <center>'''3,8'''</center> |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Riendeege | style="background: #FFFFFF;" | 13 | style="background: #FFFFFF;" | 9 | style="background: #FFFFFF;" | 12 | style="background: #FFFFFF;" | 10 | style="background: #FFFFFF;" | 11 | style="background: #FFFFFF;" | 11 | style="background: #FFFFFF;" | 11 | style="background: #FFFFFF;" | 11 | style="background: #FFFFFF;" | 11 | style="background: #FFFFFF;" | 11 | style="background: #FFFFFF;" | 14 | style="background: #FFFFFF;" | 14 | style="background: #FFFFFF;" | <center>'''138'''</center> |- |} Wälle:<ref>[http://www.holidaycheck.de/klima-wetter_Leer-ebene_oid-id_10777.html Klimainformationen für Leer] fon ju Websiede holidaycheck.de</ref> [[Bielde:Leer Stadtteile.svg|thumb|180px|Do Stäädsdeele fon Lier.]] === Stäädsdeele === Lier häd nüügen Stäädsdeele: Säntrum, Bingum, Heisfelde, Hohegaste, Leerort, Loga, Logabirum, Nettelburg un Nüttermoor. Two Stäädsdeele sunt truch Woater skeeden fon de Rest fon dät Stäädsgebiet: Nettelburg lait suudelk fon ju Leda, in dät [[Uurledingerlound]], Bingum lait wäästelk fon ju [[Oamse]], in dät [[Reiderlound]]. Deertou rakt et tou Biespil noch Woongebiete, do bie ju Stääd heere, man neen oainstoundige Stäädsdeele sunt. Biespile sunt Siebenbergen, Logaerfeld un Eisinghausen. === Noabermeenten === Ju Stääd Lier lait säntroal in dät Fäästloundgebiet fon dän [[Loundkring Lier]]. Ju gränset an soogen fon do alwen Meenten in dän Loundkring. Dät sunt (ätter Klokwiesergjuchtenge, beginnende in dät Noudaaste) do Samtmeenten [[Samtmeente Hesel|Hesel]] un [[Samtmeente Jümme|Jümme]], do Meenten [[Rauderfeen]] un [[Westoverledingen]], ju Stääd [[Weener]] as uk do Meenten [[Jemgum]] un [[Moormerlound]]. == Geskichte == [[Bielde:Leerort.jpg|thumb|Ju Fäästenge Leerort]] Die Noome Lier waas aal uum dät Jier 792 bekoand. Die Fräisenapostol un Biskop fon Münster [[Liudger]] räisede in n Apdraach fon Karl die Groote truch do fräiske Lounde, un gjuchte ne Säärke in Lier ap.<ref name="Geskichte leer.de">[http://www.leer.de/index.phtml?NavID=1778.29&La=1 Geskichte ap leer.de]</ref> In dät leete 14. Jierhunnert un in dät äddere 15. Jierhunnert waas Lier truch dän aastfräisken Haudling [[Focko Ukena]] dät politiske Säntrum fon [[Aastfräislound]]. Hie baude uum 1421 ju „Fockenbuurich“ un naamde sik Haudlin fon Lier. Focko Ukena hiede n Buund mäd do Piroaten, hiede [[Tom Brok|Ocko II. tom Brok]] in ju [[Slacht fon Tjootern]] fersläin, un hiede dän Ärtsbiskop fon Bremen un do Groafe fon Ooldenbuurich besiegt. Do aastfräiske Haudlinge un Buuren fäilden sik fon Ukena sien Ienfloud un Macht betruued. Die „Buund fon ju Fräiegaid“ sätte sik juun Focko Ukena, un do beleegeren ju Fockenbuurich in dät Jier 1430, ju mäd dän Äidboudem liekmoaked wuude. So kuude ju Buurich, so as [[Ubbo Emmius]] skrieuwt, uk uur Ljuude, do een Betruuenge fon ju Fräiegaid weeren, neen Skuul bjoode. Nit fier fon ju Fockenbuurich, baude een fon do Erben fon Ukena, Hayo Unken, ju Harderwykenbuurich in dät leete 15. Jierhunnert. Hayo Unken un sien Harderwykenbuurich weeren neen Betruuenge foar do Ljuude.<ref name="Geskichte leer.de"/> Cirksena un ju Hansestääd Hambuurich bauden näie Hondelsweege truch do fräiske Lounde. In disse Tied wuude ju [[Buurich Stickhusen]] baud, toun Skuts fon do Hondelsweege. In dät Jier 1453 keem ju Fäästenge Leerort, un deermäd ju Lier, unner ju Heerskup fon Ulrich Cirksena. Unner Ulrich Cirksena sien Ätterkuumen wuude Leerort ju stäärkste Fäästenge in ju Region. Cirksena wuude 1464 dän Groaf fon Aastfräislound. Ju Stääd waas loange Tied Residenz fon do aastfräiske Groaven. Do weeren in dät 16. Jierhunnert oafte in Leerort. Ättertied wuude [[Aurk]] Residenz. In 1508 kreech Lier hiere Määrkedgjucht. Truch dän Hondel wuuks Lier. Lier hiede uum et Jier 1600 twisken 3.000 un 3.500 Ienwoonere un hiede uungefeer 500 bit 550 Huusen.<ref name="leer.de Geschichte">[http://www.leer.de/index.phtml?mNavID=1778.302&sNavID=1778.302&La=1 www.leer.de] Geschichte -> Aufstieg zum Marktflecken</ref> Ju ''Waage'' wuude 1714 baud. Ätter dän Dood fon de lääste Fürst fon Aastfräislound in dät Jier 1744, Carl Edzark Cirksena, wuude Aastfräislound un deertruch uk Lier n Deel fon Prüüsen. 1756 begon de [[Soogenjierige Kriech]], een Jier deerätter wuude Lier fon frantsööske un aastriekske Truppen besät. Ju Stääd wuude nit uutplunnerd fon do Soldoaten, man ju Stääd moust fuul Kontributionen betoalje un uk truch do Ienquartierengen waas ju Stääd sweer belastet. Fon aal do Skoade fon do Soldoaten in Aastfräislound, touhoope 358.557 Riekstoaler, waas bolde two Träädel, 226.096 Riekstoaler, fon dän Skoaden bloot in Lier un ju Evenbuurich. [[Bielde:Leerhafen1850.jpg|thumb|left|280px|Die Hoawen fon Lier uum 1850.]] Ju Stääd kreech in dät Jier 1856 ne Toachferbiendenge mäd de "Hannoversche Westbahn", ju Iersenboan ferkoppele [[Oamde]] in dät Noude mäd dät [[Ruhrgebiet]] in dät Suude. Deermäd wuude Lier n säntroal Punt foar dän (Iersenboan-)Ferkier in [[Aastfräislound]]. Aastfräislound, un deertruch uk Lier, wuude 1866 wier Deel fon Prüüsen. Unner ju näie Heerskup wuude ju Infrastruktuur noch fääre äntwikkeld. Twiske 1867 un 1869 wuude ju Suchferbiendenge ätter [[Ooldenbuurich]] wai baud, 1867 keem ju Suchferbiedenge ätter Nieuweschans deertou. Deertruch wuude Lier dän säntroalen Punkt foar dän Suchferkier in Aastfräislound. 1900 keem noch ne Suchferbiendenge ätter Auerk und Wittmund deertou, ju bit 1956 foar dän Persoonenferkier un bit 1967 foar dän Frachtferkier bruukt wuude. In dän [[Twäide Waareldkriech|Twäiden Waareldkriech]] wuude Lier nit so läip fon Fljoogerbomben fernäild as tou Biespil [[Oamde]]. N Stuk of wät Bomben fernäilden oankelde Huse. In do lääste Dege fon´n Twäiden Waareldkriech wuude ju Stääd fon ju Weermacht ferdäägent. Die Stäädkommandat häd ap´n 24. April 1945 dän Befeel roat do Bräägen uur ju Oamse un Leda stukken tou moakjen uum do Allierten tou brämsjen. Ap´n wäästelken Waal fon ju Oamse stuuden do Kanadier un jo reagierten mäd Artillerie. Ju Stääd wuude ap n 28. April 1945 fon Kanadier besät. In do eerste Jiere ätter dän Kriech wuude ju Stääd Lier un dän Loundkring Lier Deel fon ju britiske Besättengszone. 1946 wuuden do eerste politiske Paatäie wier touläiten un in dätsälge Jier wuuden ap n 15. September do eerste näie Woalen heelden. Ätter dän Twäiden Waareldkriech keemen gjucht fuul düütske Fluchtlenge ätter Lier wai, do ferdreeuwen weeren uut do fröiere Gebiete fon dät Düütske Riek in dät Aaste. [[Bielde:LeerStreet.jpg|thumb|Fon 1971 bit 1990 wuude ju historiske Binnenstääd saniert.]] Ätter dän Twäiden Waareldkriech roate et 1945 uungefeer 14.200 Ienwoonere, fieuw Jier leeter keem ju Ienwoonertaal buppe ju 20.000 Gränse.<ref>Enno Eimers: ''Kleine Geschichte der Stadt Leer''. Verlaf Schuster, Lier 1993, ISBN 3-7963-0293-9, Siede 116.</ref> In 1950 woonden 5.578 Fluchtlenge in Lier, wät 27,1 Prozent fon ju ganse Stäädsbefoulkenge waas. In disse Tied wuuden fuul näie Huuse baud. Truch do Fluchtlenge, un do düütske Soldoaten do ätter dän Kriech wieruumekeemen, hiede ju Stääd wirtskuppelke Probleeme, wil et nit genouch Oarbaid roate. Ju Stääd Lier un dän Loundkring Lier fersoachten Firmen fon buuten ätter Lier tou hoaljen. Fon 1948 bit 1960 wuuks ju Taal fon industrielle Bedrieuwen fon 20 ätter 36, ju Taal fon Groothondelbedrieuwen wuuks fon 80 ätter 119.<ref>Enno Eimers: ''Kleine Geschichte der Stadt Leer''. Verlag Schuster, Lier 1993, ISBN 3-7963-0293-9, side 118.</ref> In dät Jier 1950 kreech Lier n näi Woapen. Dät Stäädswoapen wuude teekend ätter aan n Oudruk fon n Siegel uut dät Jier 1639. Ap n 1. Oktober 1955 kreech Lier sien Stoatus as oainstoundege Stääd. In dät Jier 1968 wuuden Heisfelde un Loga Stäädsdeele fon Lier, 1971 keem foulgede Leerort dan uk. Bingum, Hohegaste, Logabirum, Nettelburg un Nüttermoor wuuden in dät Jier 1972 Stäädsdeele fon Lier, weertruch ju Ienwoonertaal foar dät eerste Moal moor as 30.000 bedreech. 1971 wuude begonnen mäd dät sanierjen fon ju historiske Binnenstääd. Die uursproangelke Plan waas uum ne Flächensanierenge tou moakjen, juust as in ju historiske Binnenstääd fon [[Norden]]. Do engagierten Burgere juunsätten sik un fersoachten do Politiker tou beweegen, bloot ne Objekt- un Ensemblesanierenge truch tou fieren. 1990 waas ju Stäädsanierenge kloor. Ju sanierte historiske Binnenstääd hiede ne positive Uutwierkenge ap dän Tourismus un moakede Lier een fon do maast betjuudende Ienkoopstääde in Aastfräislound. === Ienwoonere === Ienwooner-Äntwikkelenge fon ju Stääd Lier<ref name="leer.de Zahlenspiegel">[http://www.leer.de/index.phtml?mNavID=1778.26&sNavID=1778.26&La=1 Ienwoonertaale fon ju Stääd Lier] ap ju Websiede leer.de</ref><ref name="leer.de Geschichte"/>: <timeline> ImageSize = width:700 height:225 PlotArea = width:650 height:200 left:33 bottom:18 AlignBars = justify Colors = id:canvas value:rgb(0.98,0.98,0.98) id:grid1 value:rgb(0.8,0.8,0.8) id:grid2 value:gray(0.8) id:bars value:rgb(0.75,0.75,0.75) id:text value:rgb(0.5,0.5,0.5) BackgroundColors = canvas:canvas DateFormat = yyyy Period = from:0 till:40 TimeAxis = orientation:vertical ScaleMajor = unit:year increment:5 start:0 gridcolor:grid1 plotData= color:g width:28 mark:(line,white) align:center fontsize:S color:bars bar:1600 from:start till:3 text:3.000 bar:1745 from:start till:4 text:4.500 bar:1814 from:start till:5 text:5.353 bar:1880 from:start till:10 text:10.086 bar:1940 from:start till:14 text:13.898 bar:1945 from:start till:18 text:18.071 bar:1950 from:start till:20 text:20.414 bar:1961 from:start till:21 text:21.418 bar:1970 from:start till:34 text:34.262 bar:1980 from:start till:31 text:31.303 bar:1990 from:start till:32 text:31.859 bar:2000 from:start till:33 text:33.849 bar:2011 from:start till:34 text:34.301 bar:2022 from:start till:36 text:35.663 TextData = pos:(50,200) fontsize:L textcolor:text text:Ienwooner-Äntwikkelenge fon ju Stääd Lier </timeline> == Infrastruktuur == === Wirtskup === Die Hoawen fon Lier lait sowät hundert kilometer fon ju Noudsee (bie [[Borkum]]). Truch ne Slüüse is dän Hoawen fon Lier skeeden fon ju Leda un ju Oamse. 2011 wuude in n Hoawen fon Lier 623.000 Tonnen uumesloain.<ref>[http://www.oz-online.de/-news/artikel/51588/Umschlag-im-Leeraner-Hafen-floriert Umschlag im Leeraner Hafen floriert] uut ju ''Ostfriesen-Zeitung''</ref> Ju Bünting Gruppe is siet 1806 in Lier fertreeden un is een fon do grootste Oarbaidreeker fon ju Stääd. Bünting besit uk ferskeedene Supermäärke, man ju Firma is ap maasten bekoand uum sien Aastfräisentee. === Ferkier === [[Bielde:Ostfriesland Verkehr-de.svg|thumb|Ferkier in Aastfräislound.]] Lier lait an do Autoboane A 28 (Lier - [[Ooldenbuurich]] - [[Bremen]]) un A 31 ([[Oamde]] - [[Lier]] - [[Bottrop]]). Ju Stääd häd tjo Ferbiendengen ätter do Autboane wai, dät sunt ''Jemgum'' (wäästelk fon ju Oamse), ''Lier-Wääst'' un ''Lier-Aast''. Noudwäästelk fon ju Stääd fiert ju A 31 unner ju [[Oamse]], truch dän ''Emstunnel''. Ju B 70 ([[Papenbuurich]] - [[Moormerlound]]) un ju B 436 ([[Weener]] - [[Loundkring Fräislound]]) sunt two wichtige Ferbiendengssträiten, do truch ju Stääd fiere. Die Boanhoaf Lier ferbiendet ju Stääd ätter dät Wääste und Suude mäd [[Groningen (Stäad)|Groningen]] un [[Münster]], in dät Noude mäd [[Oamde]] un in dät Wääste mäd Bremen. Noudelk fon ju Stääd lait dän Fljuchplats Lier-Papenbuurich. Die Fluchhoawen häd ne 1200 m loange asfaltierde Start- un Landengsboan.<ref name="leer.de Zahlenspiegel"/> Die Fljuchplats Lier-Papenbuurich wäd foarallen bruukt foar nationoale un internationoale Charterfljugen, dän Wierkferkier fon Bedrieuwen uut ju Region Lier/Papenbuurich, Fljuche ätter do aastfräiske Ailounde, un wäd uk fon Privoatpiloten benutst. Mäd uungefeer 23.000 Fljuchbeweegengen älk Jier is dät aan fon do maast benutste Fljuchplatsen in Läichsaksen.<ref>[{{Webarchiv|url=http://www.maritime-wirtschaftsregion-ems.de/sites_ger/verkehrslage.html |wayback=20110719060430 |text=— |archiv-bot=2026-05-31 00:33:42 InternetArchiveBot }} Maritime Wirtschaftssregion Unterems: ''Verkehrslage''</ref> Die Hoawen lait uungefeer 97 Km. fon ju Mundenge fon ju Oamse (bie [[Borkum]]). Truch een Seeslüüse is dän Hoawen skeeden fon Leda un Oamse. In 2011 wuuden in dän Hoawen fon Lier 623.000 Tonnen uumsloain.<ref>[http://www.oz-online.de/-news/artikel/51588/Umschlag-im-Leeraner-Hafen-floriert Umschlag im Leeraner Hafen floriert] uut ju ''Ostfriesen-Zeitung''</ref> === Medien === Bie ju ''ZGO Zeitungsgruppe Ostfriesland GmbH'' in Lier wäd ju ''Ostfriesen-Zeitung'' moaked, ju in gans Aastfräislound Abonnenten häd un fon Moundai bit Snäiwende ärskient. Dät Stäädsdeel Bingum lait in dät [[Reiderlound]], also in dät Gebiet weer ju ''Rheiderland-Zeitung'' uut [[Weener]] fon Moundai bit Snäiwende ärskient. Ferskeedene Blääde, do mäd Ansäigen finansierd wäide (so as ''Ostfriesland Kompakt'', ''Sonntags-Report'', ''Kurier am Freitag'', ''Leer Aktuell''), ferskiene älke Wieke of älke Mound, un skrieuwe uur lokoale Seeken. In ju Stääd rakt et n Studio fon [[Radio]]seender ''Radio Ostfriesland''. === Skoulen === In Lier rakt et soogen litje Skoulen un ferskeedene groote Skoulen. Dät Teletta Gross Gymnasium un Ubbo-Emmius-Gymnasium hääbe älk moor as 1.000 Skoulere. Dät Ubbo-Emmius-Gymnasium is ätter dät Johannes-Althusius-Gymnasium Oamde un dät Ulrichsgymnasium Norden dät träädooldste Gymnasium fon [[Aastfräislound]]. Ju Seefoartskoule in Lier is n Deel fon ju Hoochskoule Oamde/Lier. In ju Stääd rakt et uk ne Foulkshoochskoule foar dän [[Loundkring Lier]], die Beroupsakademie Aast-Fräislound, die Kringmusikskoule, dät Studienseminar Lier, do Ferwaltengs- un Wirtskupakademie un uur privoate Bildungsiengjuchtengen.<ref name="leer.de Zahlenspiegel"/> == Politik == === Stäädräid === In dän Stäädräid fon Lier rakt et 38 Sitte. Ju Taal is fäästlaid in dät läichsaksiske Kommunoalferassengsgesäts, un jäild foar Meenten, do twiske 30.001 und 40.000 Ienwoonere hääbe. Do Räidsljuude blieuwe, ätter do wääld wuuden sunt, sitte foar fieuw Jier. Hierunner foulget dät Resultoat fon do Woalen fon n 11. September 2011: {| class="wikitable" width="70%" |- ! style="background-color: #ffd700" | Paatäi ! style="background-color: #ffd700" | Prozänt ! style="background-color: #ffd700" | Sitte ! style="background-color: #ffd700" | Anmäärkengen |- align="right" | align="left" bgcolor="#ececec"|[[Sozialdemokratische Partei Deutschlands|SPD]] | 30,4% || 12 || align="left" | − 4 Sitte |- align="right" | align="left" bgcolor="#ececec"|[[Christlich Demokratische Union Deutschlands|CDU]] | 25,7% || 10 || align="left" | + 3 Sitte |- align="right" | align="left" bgcolor="#ececec"|[[Bündnis 90/Die Grünen]] | 21,1% || 8 || align="left" | + 4 Sitte |- align="right" | align="left" bgcolor="#ececec"|''Allgemeine Wählergemeinschaft (AWG)'' | 11,7% || 4 || align="left" | blieuwt liek |- align="right" | align="left" bgcolor="#ececec"|''ChristDemokratische Leeraner (CDL)'' | 6,4% || 2 || align="left" | − 2 Sitte |- align="right" | align="left" bgcolor="#ececec"|[[Die Linke]] | 2,8% || 1 || align="left" | blieuwt liek |- align="right" | align="left" bgcolor="#ececec"| [[Freie Demokratische Partei|FDP]] | 1,9% || 1 || align="left" | − 1 Sit |} === Buurmäster === Die Buurmäster fon Lier is Wolfgang Kellner. === Fertreeder in dän Lounddai === Fertreeder fon dän Lounddai-Woalkring is Ulf Thiele (CDU) uut [[Uplengen]]. Hie ferdäägene sien Direktmandoat in dän Wahlkreis&nbsp;83 (LIer), dät hie uk bie dän Woal 2003 (eerste moal) wonnen hiede. Bie do Lounddaiwoalen 2008 roate et do foulgende Resultoate:<ref>Wahlkreis 85 Emden/Norden, Quelle: Niedersächsisches Landesamt für Statistik.</ref> {| class="wikitable" width="40%" |- ! style="background-color: #ffd700" | Paatäi ! style="background-color: #ffd700" | Eerststämme ! style="background-color: #ffd700" | Kandidoat ! style="background-color: #ffd700" | Twäidstämme |- align="right" bgcolor="#ffffff" ! align="left" bgcolor=ececec| [[CDU]] | 44,3% || Thiele || 42,5% |- align="right" bgcolor="#ffffff" ! align="left" bgcolor=ececec| [[SPD]] | 30,5% || Hein || 31,6% |- align="right" bgcolor="#ffffff" ! align="left" bgcolor=ececec| [[Bündnis 90/Die Grünen]] | 6,5% || Schachner || 6,8% |- align="right" bgcolor="#ffffff" ! align="left" bgcolor=ececec| [[FDP]] | 3,0% || Brüggemann || 6,1% |- align="right" bgcolor="#ffffff" ! align="left" bgcolor=ececec| [[Die Linke]] | 6,0% || Junker || 7,5% |- align="right" bgcolor="#ffffff" ! align="left" bgcolor=ececec| [[Do Fräisen]] | 2,7% || Rademacher || 2,6% |- align="right" bgcolor="#ffffff" ! align="left" bgcolor=ececec| Oainständige Bewäärber | 7,1% || Koch || --- |} === Fertreeder in dän Buundesdai === Lier heert tou dän Buundesdaiwoalkring Unterems (Woalkring 26), die uut de Loundkring Lier un dät noudelke Deel fon dän [[Loundkring Oamselound]] bestound. Die Woalkring wuude tou dän Buundesdaiwoal 1980 näi touhoopebildet un is ätters nit moor annert. In dän Buundesdai wäd dän Woalkring fon ju Gitta Connemann (CDU) fertreeden. Bie do Buundesdaiwoal 2009 roate et do foulgende Resultoate:<ref>Wahlkreis 26 Unterems, Quelle: Der Bundeswahlleiter.</ref> {| class="wikitable" width="40%" |- ! style="background-color: #ffd700" | Paatäi ! style="background-color: #ffd700" | Eerststämme ! style="background-color: #ffd700" | Kandidoat ! style="background-color: #ffd700" | Twäidstämme |- align="right" bgcolor="#ffffff" ! align="left" bgcolor=ececec| CDU | 45,2% || Connemann || 39,1% |- align="right" bgcolor="#ffffff" ! align="left" bgcolor=ececec| SPD | 29,3% || Borde || 27,6% |- align="right" bgcolor="#ffffff" ! align="left" bgcolor=ececec| Bündnis&nbsp;90&nbsp;/<br />Die&nbsp;Grünen | 7,4% || Lenger || 7,5% |- align="right" bgcolor="#ffffff" ! align="left" bgcolor=ececec| FDP | 9,5% || Goldmann || 12,8% |- align="right" bgcolor="#ffffff" ! align="left" bgcolor=ececec| Die Linke | 7,4% || Junker || 8,7% |} === Susterstääde=== * [[Trowbridge]] (GB) * [[Elbląg]] (PL) == Kultuur un Sjoonswöidegaide == === Bauwierke === [[Bielde:Evenburg2006.jpg|thumb|220px|Ju Evenbuurich]] [[Bielde:Rathaus Leer.jpg|thumb|220px|Dät Räidhuus]] [[Bielde:Große Kirche in Leer (Ostfriesland), Ansicht von Südosten.jpg|thumb|220px|Groote Säärke]] Lier is gjucht bekoand uum sien historiske Binnenstääd, ju fon 1971 bit 1990 sanierd wuuden is. In ju Stääd rakt et 365 Bauwierke unner Toankmoalskuul. Deertou kuume noch 35 Ensembles mäd touhoope 233 Bauten.<ref>[http://stadt-leer.de/index.phtml?NavID=1778.64&La=1 www.leer.de: Denkmalschutz]</ref> Dät Räidhuus uut dät Jier 1894 is baud in Renaissancestil. In Barokstil sunt ju Waage fon 1714 un dät Amtsgericht fon 1720 baud wuuden. Dät Räidhuus un ju Waage heere däälich tou do maast bekoande Bauwierke fon Lier. N uur Bauwierk in Barokstil is dät ''Amtsgericht'' fon 1720, fröier n Palais. Dät [[Leda-Speerwierk]] is n Bauwierk as Skuts juun Hoochwoater in dät Leda-Jümme-Gebiet un wuude 1954 in Bedrieuw nuumen. Ju [[Jann-Berghaus-Brääge]] is ju grootste Klapbrääge fon Europa. In Lier rakt et fjauer sonaamd Buurige. Bie do bee ooldste Buurige gungt et uum Steenhuuse, wilst do uur Slotte sunt. Ju Harderwykenbuurich is in dät eerste Haaldeel fon dät 15. Jierhunnert baud wuuden un is deermäd ju ooldste Buurich fon Lier. Ju Hanebuurich is fon dät Jier 1621. Uum 1650 äntstuude ju Evenbuurich, weerfon ju Foarbuurich noch behoolden is. Dät Slot wuude 1861 in näigotiske Stil uumbaud, in keem nit sunne Skoade uut dän Twäiden Waareldkriech. Fon 2004 bit 2006 is ju Evenbuurich ätter historiske Plane rekonstruiert. Ju Philippsbuurich waas uum 1730 kloor un is n Slot in Barokstil. Tou do maast bekoande Säärken heere ju Luthersäärke (Baujier 1675) un ju Groote Säärke (1785-1787). Ju Groote Säärke is ju Haudsäärke fon ju evangelisk-reformierte Loundssäärke in Düütsklound.<ref>[http://www.reformiert.de/ Evangelisch-reformierte Kirche], blouked ap n 28. Meert 2013</ref> === Parks === Lier häd ferskeedene Parks so as dät Slospark fon ju Evenbuurich un dät Philippsburger Park fon ju Philippsbuurich. Dät grootste Park is dät Julianenpark, un wuude 1889 ätter ne privoate Initiative fon dän Groaf Carl Georg von Wedel anlaid. Dät Julianenpark wuude 1929 ferkooped an ju Stääd Lier. Juni 2011 wuude dät Modelbauloundskup ''Leeraner Miniaturland'' in dät Wääste fon ju Stääd eepend. In ne 1.200 m² groote Halle wäiden ap 520 m² moor as 1.000 Huuse un uur Attraktionen uut Aast-Fräislound in n Mäitstäf 1:87 uutstoald. Buuten dät Miniatuurlound is n Tuun baud wuueden dät uk ap n Park liekt. In dät Stääddeel Logabirumerfeld rakt et groote Waalheckengebiete, in dät Stääddeel Logabirum rakt et uk Wooldflächen. === Museen === In Lier rakt et dät Heimatmuseum, dät Teemuseum fon ju Bünting-Gruppe, dät Böke-Museum mäd Wierke fon dän Kunstler Karl-Ludwig Böke, dät ''Haus Samson'' (n Museum foar Woonkultuur in dät 18./19. Jierhunnert) un dän Museumhoawen mäd historiske Skippe. N uur Steede weer me Kunst fiende kon is dät Kunstsäntrum Coldam. === Feranstaltengen === Alle Jiere wäd in n Häärst dät ''Gallimarkt'' heelden weerfon ju Geschichte wieruumegungt ätter dät Jier 1508. Dät is dät grootste Jiermäärked in dät Noudwääste fon Düütsklound. N Deel fon dät Jiermäärked is dät Fäimäärked, wäkke in ju Ostfrieslandhalle heelden wäd. Alle two Jiere wäd ju ''Ostfrieslandschau'', ne Messe foar Bedrieuwe un Fereende uut ju Region, heelden. Die Ossiloop is ne Loopferanstaltenge un wäd alle Jiere organisiert. Disse Loopferanstaltenge begint in dät Julianenpark un eendet in Bensersiel. Ne uur Feranstaltenge is n ''Citylauf Leer'' mäd uungefeer 2.000 Deelniemere. Ju Feranstaltenge wuude 1991 eerstmoals organisiert un wäd nu uk alle Jiere in September heelden. Älk Jier wäd in Juli ju Feranstaltenge ''Leer Maritim'', n internationoal Tourenskipperträffen, heelden.<ref>[http://www.leer.de/index.phtml?NavID=1778.199&La=1 Webside leer.de oer Leer Maritim]</ref> Die sportelke Hööchtepunkt deerbie is ne Droakebootregatta. In älk uungeroade Jier wäd tou glieke Tied mäd Leer Maritim n Stäädsfäst organisiert. Juust so wäd älk Jier in ju lääste Wiek fon August of ju eerste Wiek fon September ju traditioneele ''Leeraner Ruderregatta'' (DRV Regatta) heelden. Besunnere Hööchtepunkt deerbie is die buundeswied eenmoalige ''Nachtsprint''.<ref>[http://www.oz-online.de/-news/artikel/19597 ''Nachtsprint: Bundesliga hellauf begeistert''], Ostfriesen-Zeitung fon 31. August 2009.</ref> In dät ''Kulturzentrum Zollhaus'' wäide räägelmäitich Konsärte anbeeden. Deer wäide uk Kabaretferanstaltengen, Uutstaalengen un Bäidentjooter heelden. In dät ''Jugendzendtrum'' un dän ''Kulturspeicher'' wäide uk Konsärte heelden. == Bekoande Ienwoonere == * [[Focko Ukena]] (1370-1436), aastfräiske Hauding * [[Ubbo Emmius]] (1547-1625), Theologe un Historiker, Gruunder fon ju [[Universität Groningen]] * [[Johann Ludwig Hinrichs]] (1818-1901), waas aan fon do gruundere fon do düütske Baptiste * [[Bernhard Bavink]] (1879-1947), Natuurwietenskupper un [[Philosoph]] * [[Wilhelmine Siefkes]] (1890-1984), Skrieuwerske * [[Friedel Grützmacher]] (*1942), Politiker bie [[Bündnis 90/Die Grünen]] * [[Marron Curtis Fort]] (*1938), Germanist un Spezialist foar ju Seelter un ju Läichdüütske Sproake * [[Karl Dall]] (*1941), Sjunger un Komiker * [[Hans Peter Geerdes]] (*1966) is mäd sien unner sien alternativen Noome H.P. Baxxter bekoand as Frontmon fon dän Techno-Band Scooter * [[Garrelt Duin]] (*1968), Politiker == Ferbiendenge ätter buuten == {{CommonsLittik|Leer (Ostfriesland)|Lier}} * [https://web.archive.org/web/20110202123225/http://www.stadt-leer.de/ Ju Stääd Lier in Internet] * [https://web.archive.org/web/20120308204818/http://www.genealogie-forum.de/ostfrld/kirchen/regionen/leer/leer.htm Lier ap Genealogie-Forum] * [https://web.archive.org/web/20130617184032/http://www.leer-360grad.de/ Lier - 360°-Panorama-Fideo] {{Wälle|Angoawe= {{reflist|2}} }} {{Loundkring Lier}} [[Kategorie:Stääd in Läichsaksen]] [[Kategorie:Loundkring Lier]] ijl55ugb6ueah86sj7x3v97e7rdv7sp 0 467 124727 124714 2026-05-30T18:25:17Z WikiBayer 9890 Tounichte moakede Beoarbaidengen fon [[Special:Contributions/Dr-Andr888|Dr-Andr888]] ([[User talk:Dr-Andr888|Talk]]) tou ju lääste Version fon [[User:~2025-38141-51|~2025-38141-51]] 124176 wikitext text/x-wiki {{Loundtabel| eigennamme = Российская Федерация | Noome = Ruslound | Flaage = Flag of Russia.svg | Woapen = Coat_of_Arms_of_the_Russian_Federation.svg | Steede = Russian Federation (orthographic projection).svg | Woalspruch = - | Amtssproake = [[Rusk]] | Haudstääd = Moskau | Stoatsfoarm = Präsidialrepublik | Fläche = 17.075.200 | pztWoater = 0,5 | Ienwoonere = 144.192.450 | Täljier = 2016 | Munte = Rubel = 100 Kopeken | Muntkode = RUR | Tiedzone = +2 / +12 | Fierdai = [[12. Juni]] | Nationoalhymne = Gimn Rossiyskoy Federatsii | Loundkode = RUS | Auto-Känteeken = RUS | Internet-TLD = .ru | Telefonfoarwoal = 7 | }} '''Ruslound''' (dt. ''Russland'') is n Lound in Aast[[europa]] un Noud[[asien]]. == Stääde in Ruslound == * [[Krasnodar]] * [[Moskau]] * [[Omsk]] * [[Saratow]] * [[Sänt Päitersbuurich]] == Sjuch uk == * [[Sowjetunion]] * [[Ruslounddüütske]] {{stump-links}} [[Kategorie:Lound in Asien]] [[Kategorie:Lound in Europa]] [[Kategorie:Ruslound| ]] omp7ebnv65qm2toaqysanixx7w6ro50 0 1010 124726 122576 2026-05-30T17:13:59Z Cyve 15239 /* */ 124726 wikitext text/x-wiki [[Bielde:Logo der FDP 2026.svg|thumb|200px|FDP Logo]] Ju '''Fräie Demokratiske Paatäi''' ('''FDP''') is ne politiske Paatäi in [[Düütsklound]]. Ätter hiere Meeglidtaal is jo, ju fjoodgrootste Paatäi fon Düütsklound. Bie do [[Düütske Buundesdaiwoalen 2009]] kreech ju Paatäi 14,6% fon do Stämmen (träädgrootste Paatäi), man in [[2013]] kreech ju bloot noch sowät 4,8% un kuude somäd neen Ouoardende in dän Buundesdai seende. Uk ap läigere Ferwaltengsieuwenen ferloos ju in düsse Tied masse Ienfloud. {{stump}} == Ferbiendenge ätter buuten == * [http://www.fdp.de Websiede fon ju FDP] {{Wälle|Angoawe= <references/> }} [[Kategorie:Politiske Paatäi in Düütsklound]] tc0xjyvmb3k4aiqzio1p28h33z87xog 0 2597 124716 119254 2026-05-30T12:40:15Z Nimmzo 15198 /* Geographie */ Convert the list to a single sentence in prose to avoid the seven bullets crowding the map's right side 124716 wikitext text/x-wiki {{Loundtabel| eigennamme = Republic of Sambia<br /><small>Dät waas Ängelsk</small><br />Republik Sambia</small> | Flaage = Flag of Zambia.svg | Woapen = Coat of Arms of Zambia.svg | Woalspruch = “One Zambia, one nation”<br /><small>Kinyarwanda foar „Een Sambia, een Nation“</small> | Nationoalhymne = Lumbanyeni Zambia | Steede = LocationZambia.svg | Amtssproake = [[Ängelske Sproake|Ängelsk]] | Haudstääd = Lusaka | Stoatsfoarm = Republik | Fläche = 752.614 | Ienwoonere = so'wät 10.000.000 ([[2008]]) | Munte = Kwacha = 100 Ngwee | Tiedzone = +2 | Fierdai = | Auto-Känteeken = Z | Internet-TLD = .zm | Telefonfoarwoal = 260 | }} '''Sambia''' is n Lound in [[Afrikoa]] == Geographie == [[Bielde:Za-map.png|left|200px]] Dät wäd begränsed fon Juu [[Demokratiske Republik Kongo]], [[Tansania]], [[Malawi]], [[Mosambik]], [[Simbabwe]], [[Botsuana]], [[Namibia]] an [[Angola]]. {{stump-links}} [[Kategorie:Lound in Afrikoa]] dwxi74h3kq43atnxtj21uhrex5lk4a1 0 4281 124715 122079 2026-05-30T12:20:09Z Nimmzo 15198 /* Geböärnisse */ + wikilink [[Napoleon Bonaparte]] 124715 wikitext text/x-wiki == Geböärnisse == * [[1792]]: Aastrieksk-Rusken Ferdäägengsbuund. * [[1800]]: [[Napoleon Bonaparte]] uurwint do [[Aastriek|Aastriekere]] in ju [[Slacht bie Marengo]]. * [[1826]]: Ätter aan Besluut tou ju Aploosenge fon do [[Janitschoaren]] un een Rebellion deerjuun lät [[Mahmud II.]] do Janitschoaren ap dän 14. un [[15. Juni]] fernäile, wät hie in't Resultoat as "Wäildäidich Geböärnis" beteekent. * [[1848]]: Wilst ju [[Düütske Revolutsjoon 1848/1849|Düütske Revolutsjoon]] kumt dät tou dän Stoarm ap dät [[Tjuuchhuus Berlin|Berliner Tjuuchhuus]], wier sik ju Masse mäd Woapen fersuurget. * [[1866]]: Mäd dän [[Buundesbesluut fon n 14. Juni 1866]] stämt die Buundesdai dän Oundraach fon Aastriek ap ne Buundesexekutsjoon fon Prüüsen tou un benaamd [[Karl von Bayern]] tou'n [[Buundesfäildheere]]. Prüüsen trät ätter ju Moorhaidsäntskeedenge uut dän Düütske Buund uut, un die [[Düütsken Kriech|Düütske Kriech]] twiske Prüüsen un Aastriek begint. Dät liech (kiek buppe!) oun unnerskeedelke Meenengen tou dän Stoatus fon [[Släswiek-Holsten]]. * [[1900]]: [[Bokser-Apstound]]: Ienmarsk fon do "Boksere" in [[Peking]]. * [[1905]]: [[Gustav Klimt]] trät touhoope mäd uurswäkke uut ju [[Wiener Secession]] wier uut. * [[1940]]: Düütske Troppen besätte [[Paris (Stääd)|Paris]]. * [[1982]]: In dän Falkloundkriech ferkloort ju argentiniske Armee in [[Port Stanley]] juunuur do britiske Troppen hiere Kapitulatsjoon. 9.800 argentiniske Suldoaten kuume in Kriechsfangenskup. == Tou Waareld keemen == * [[1928]] (amtelk, wildääge al n Mound eerder) [[Ernesto Rafael Guevara de la Serna]], naamd ''Che Guevara'', aan [[Marxismus|marxistisken]] Politiker, [[Guerilla]]-Uppermon un Skrieuwer. * [[1946]]: [[Donald Trump]], US-amerikoansken Unnerniemer un Präsident == Stuurwen == * [[2021]]: [[Gustava Mösler]], düütske Journoalistinne [[Kategorie:Juni]] 3fzqirari8aec1s4sd7p0lkwrw0ecnc 0 5737 124717 124471 2026-05-30T12:50:13Z Nimmzo 15198 /* Projekt foar moor Seeltersk in dän Bäidenstuun */ Added period "." 124717 wikitext text/x-wiki [[Bielde:Cat in the hat day2.JPG|thumb|180px|Al fon gans litjet an kon n Bäiden two Sproaken leere.]] [[Bielde:SAT_KINDGART.JPG|thumb|200px| Uumsleek fon "Die jungen Saterfriesen"]] [[Bielde:Ramsloh-Kindergarten.jpg|thumb|250px|Die kleinen Saterfriesen, Bäidenstuun St. Jakobus, Roomelse, 2009, mäd Wilhelmine Espeter, Renate Brinkmann, Elisabeth Immer und Maria Hüntling (fon links)]] In Seelterlound sunt in alle fjauer Täärpe touhoope fieuw Bäidenstuune, wier do Bäidene mäd [[Seeltersk-Unnergjucht]] truch Fräiwillige fersuurged wäide. == Seeltersk in dän Bäidenstuun == Häärst 1995 wuud ap Initiative fon dän [[Seelter Buund]] ounfangd mäd dät Projekt “Saterfriesisch im Kindergarten”, wieroun eerenamtelke Meegliedere fon dän Fereen mäd do Koastersken touhoope-oarbaideden. Ju Idee foont grooten Biefal bie do Oolden un so äntstuuden in älke Bäidenstuun moorere Projektgruppen, do der ätter dät Oaler strukturierd wieren. In älke Täärp noomen sowät 30 Bäidene deeran deel. Ätter tjoon Jiere wuud deeruur dät litje Bouk ''Die jungen Saterfriesen : eine Reise durch das Jahr ; 10 Jahre Saterfriesisch im Kindergarten'', (Ramsloh : Kindergarten St. Jakobus, 2009) hääruutroat. Dät änthaalt Texte un Läidere ap Seeltersk fon [[Heinz Immer]], ju Seeltersk-OG, [[Gesina Lechte-Siemer|G. Lechte-Siemer]], [[Wilhelmine Espeter]], Johann Janssen, [[Marron Curtis Fort|Dr. Marron Fort]], [[Pestoor Schulte|Fikoar Schulte]], [[Johanna Evers]], aal mäd düütske Uursättenge fon Hannah Münzebrock. Deer heert uk n CD tou. * Bie ju Projektgruppe fon dän "St. Jakobus-Bäidenstuun" in [[Roomelse]] wierkje Wilhelmine Espeter, Elisabeth Immer, Maria Hüntling un Renate Brinkmann mee. * In dän Bäidenstuun "Pusteblume" in Roomelse kriege do Bäidene Unnergjucht fon Agnes Rieger. * Bie dän Bäidenstuun "St. Georg" in [[Strukelje]] moakje dät Mechthild Kruse un Marianne Pahl. * Bie dän Bäidenstuun "Unterm Regenbogen" in [[Skäddel]] unnergjuchte [[Adelheid Pörschke]], Regina Thoben, Stephanie Klären un Anita Tellmann do Bäidene fon ju Projektgruppe. *Bie dän Bäidenstuun "St. Marien" in [[Seedelsbierich]] häd ju Projektgruppe Unnergjucht fon Marianne Klären, Thekla Laing und Eta Hellmers. Al mädnunner moakje so'n 140 Bäidene (2011) bie ju Projektgruppen mee. Do Unnergjuchtere oarbaidje uk däälich noch eerenamtelk. == Projekt foar moor Seeltersk in dän Bäidenstuun == Ieuwenske dät näie Projekt foar moor Seeltersk in do Skoulen skäl där uk n näi Projekt foar moor Seeltersk in dän Bäidenstuun reeke. Deerfoar mouten do "Erzieher" säärm noch Seeltersk leere. Der hääbe sik al njuugen "Erzieher" fon do fieuw Bäidentuune in Seelterlound ounmälded. Kiek uk hier: [https://web.archive.org/web/20120118234815/http://www.nwzonline.de/Region/Kreis/Cloppenburg/Saterland/Artikel/2469856/Lehrer+lernen+Saterfriesisch.html Unnergjuchtere leere Seeltersk] (Nordwest Zeitung). == Sjuch uk == *[[Twosproakegaid (Apluukenge)]] *[[tjosproakigen Unnergjucht|Tjosproakigen Unnergjucht]] *[[Seeltersk an do Skoulen]] == Ferbiendengen == * [https://web.archive.org/web/20120118162927/http://www.nwzonline.de/tv/index.php?bcpid=1902518752&bclid=23979197001&bctid=1204026365001&refer=rightboxb Fideo: Seeltersk in dän Bäidenstuun] (NWZ-TV) * [https://web.archive.org/web/20120118171307/http://www.nwzonline.de/Region/Kreis/Cloppenburg/Saterland/Artikel/2591199/Zur-Begruessung-ein-Lied-auf-Seeltersk.html Tou ju Begröitenge n Lied ap Seeltersk] (NWZ) * [http://www.ga-online.de/?id=540&did=38967 Sprachprojekt: Die Kosten für zwei Jahre stehen] (GA) * [http://www.lb-oldenburg.de/nordwest/neuerwer/neue09_4.htm#nieder Loundesbibliothek Ooldenbuurich]. * [https://web.archive.org/web/20120118104743/http://www.nwzonline.de/Region/Kreis/Cloppenburg/Barssel/Artikel/2149446/Seeltersk+ist+nach+wie+vor+eine+beliebte+Sprache.html Begjucht in ju Nordwest-Zeitung, 2009] * [http://saterland.hyves.nl/blog/20050599/24_SATERFRIESISCH_IN_KINDERG_RTEN_UND_SCHULEN/jeuS/?pageid=8LLW4HFY2D0CSWOC0 Saterfriesisch in Kindergärten und Schulen] * [https://web.archive.org/web/20131128052704/http://saterland.hyves.nl/blog/20078786/19_KULTURELLE_GRUPPEN_UND_VEREINE/ruhZ/ Die kleinen Saterfriesen] * [http://www.rtl-regional.de/player.php?id=13053&tag=Saterland&seite=0 Fideo Seeltersk ap RTL Bremen] [[Kategorie:Seelterfräisk]] [[Kategorie:Seelterlound]] a0567e1e1dw63ci2fqofilhh4clpnc6 0 6790 124718 123050 2026-05-30T13:00:08Z Nimmzo 15198 /* Tou Waareld keemen */ Removed two duplicated wikilinks [[6. Januoar]] that were already used above 124718 wikitext text/x-wiki {{Jiersiede}} == Foarfaale == * [[6. Januoar]]: [[New Mexico]], toufoarne dät [[New-Mexico-Territorium]], wäd as 47. [[Buundesstoat fon do Fereende Stoaten|Buundesstoat]] in do [[Fereende Stoaten fon Amerikoa]] apnuumen. * [[14. Februoar]]: [[Arizona]], dät foarige [[Arizona-Territorium]] wäd as 48. [[Buundesstoat fon do Fereende Stoaten|Buundesstoat]] in do [[Fereende Stoaten fon Amerikoa|USA]] apnuumen. Ju Apwäidenge is in ju Haudseeke do [[Arizona Rangers]] tou fertonkjen, do dät in do lääste Jiere deerfoar slumpet is, dät do Ljuude sik oun Räägeln un Sätgjuchte hoolde. * [[15. April]]: Ju [[Titanic]] fersakket ap hiere eerste Foart ätter [[Amerikoa]] ätter een Touhoopesteeten mäd aan [[Iesbierich]] in dän [[Atlantik]]. == Tou Waareld keemen == * [[6. Januoar]]: [[Jacques Ellul]], frantsöösken Sosjologe un Theologe * 6. Januoar: [[Marieluise Claudius]], düütske Skauspielerske * 6. Januoar: [[Pawoł Nowotny]], sorbisken Literatuurhistoriker un Foulkskundler * [[10. Januoar]]: [[Maria Mandl]], aastriekiske Bupper-Apkiekerske in dät Fernäilengs-Leeger Auschwitz-Birkenau, Kriechs-Ferbreekerske * [[14. Januoar]]: [[Tillie Olsen]], US-amerikoanske Skrieuwerske * [[11. Februoar]]: [[Juan Carlos Aramburu]], argentiensken roomsk-kathoolsken Äärts-Biskop fon Tucumán un leeter fon Buenos Aires * [[13. Februoar]]: [[Antonia Pozzi]], italieenske Dichterske == Stuurwen == * [[14. Januoar]]: [[Otto Liebmann]], düütsken Philosoph [[Kategorie:20. Jierhunnert]] 98b300n3yslfccewlcojkjsyrpbyn03 0 9214 124720 120839 2026-05-30T13:30:03Z Nimmzo 15198 /* Stede */ Removed red duplicated wikilinks Middle, Rushen and Garff that were already used above 124720 wikitext text/x-wiki [[Bielde:Isle of Man map-en.svg|thumb|400px|right|Koarte fon dät Ailound Man]] Dät Ailound '''Man''' is 572 km2 groot (3,5 moal [[Seelterlound]]) un häd 80.000 Ienwoonere. In 2011 woonden deer 84.497 Moanskene ap't Ailound. Dät Ailound Man heert fluks unner ju ängelske Kroune un heert deertruch nit tou dät [[Fereende Köönichriek]] un uk nit tou ju [[Europäiske Union]]. Ap't Ailound wäd ju [[keltiske Sproake]] [[Manx]] boald. ==Stede== {| class="wikitable" |- ! # !! Stääd !! Manx !! Ienwonere (2021)<ref name="isle of man citypop">[http://citypopulation.de/en/isleofman/cities/ ''Isle of Man: Ellan Vannin, Mannin'', citypopulation.de]</ref> !! Sheading |- | 1 || [[Douglas (Man)|Douglas]] || Doolish || 26.677 || [[Middle (Sheading)|Middle]] |- | 2 || [[Onchan (Man)|Onchan]] || Kione Droghad || 9039 || Middle |- | 3 || [[Ramsey (Man)|Ramsey]] || Rhumsaa || 8288 || [[Garff (Sheading)|Garff]] |- | 4 || [[Peel (Man)|Peel]] || Purt ny hInshey || 5710 || [[Glenfaba (Sheading)|Glenfaba]] |- | 5 || [[Port Erin (Man)|Port Eirin]] || Purt Çhiarn || 3730 || [[Rushen (Sheading)|Rushen]] |- | 6 || [[Castletown (Man)|Castletown]] || Balley Chashtal || 3206 || Rushen |- | 7 || [[Port St. Mary (Man)|Port St. Mary]] || Purt-le-Moirrey || 1989 || Rushen |- | 8 || [[Laxey]] || Laksaa || 1656 || Garff |} ==Wällen== <references/> [[Kategorie:Fereeniged Köönichriek fon Groot-Britannien un Noudirlound]] 7q3es0rfmawz8ih8av75iobem2cwj1v 0 9887 124719 114232 2026-05-30T13:10:08Z Nimmzo 15198 /* lead section */ Fixed typo: (Integrated Dircuit, IC) → (Integrated Circuit, IC) 124719 wikitext text/x-wiki '''Mikro-Elektronik''' is n Twiech fon ju [[Elektronik]], uumfoatjend ju Foarskenge un Häärstaalenge fon elektroniske [[integrierde Skaltenge]]n ap mikroskopiske Skala. Disse Hoolichfabrikoate wäide integrierde Skaltengen of Chips (Integrated Circuit, IC) naamd un wäide ferwoand in biespilswiese [[Computerspieker]]e un [[Mikroprozessor]]e. Ju geometriske Definition fon do mikroskopisk litje Strukture mäd Oumeetengen fon eenige [[Laangtemäite|Nanomeetere]] un gratter, is gruunded ap [[Photolithographie]]. In do lääste Jiertjaanden sunt do Oumeetengen fon do Strukture, [[Transistor]]e, Touhoopeskaltengen un uur elektroniske Komponente in n gliekmäitich Tempo faalen (“skalierd”), ätter dät sonaamde [[Gesäts fon Moore]]. Disse Skalierenge häd groote Muugelkhaide, man gungt nit sunner Probleme. Tou do Muugelkhaide heere aal moor Funktione ap n eenpelden Chip, wiertruch dp Systeme aal moor intelligent Ferhoolden apwiese. Me kricht so moor Funktionalität foar dätsälge Jäild. Tou do Probleme heert deerjuun, dät dät aal sturre wäd, ju in ju intergrierde Skaltengen äntstoundene Waarmte outouleeden. Uk Variabilität un Touferläit wäide minner. Däälich (2010) lääse do Oumeetengen fon eenpelde Transistore bie 32 Nanometere un minner, Truch disse Miniaturisierenge läite sik integrierde Skaltengen fon moor as ne Milliarde Transistore realisierje ap een [[Silizium]]stuk mäd ne Kaantenlaangte fon 10 Millimeetere. Deertou ferlööwet die litjere Oustand twiske do Bauelemente, do Skaltengen bie haagere [[Taktfrequenz]]e tou bedrieuwen. Deerbie wäd ju [[Reekenlaistenge]] fuul haager, man ju benöödigde [[elektriske Laistenge]] nit. [[Kategorie:Elektronik]] mirs4wpqogtl8nsacb0lrmf3m0hjb91 0 10710 124721 123363 2026-05-30T14:10:18Z Nimmzo 15198 /* Foutnooten */ Fixed typo of the slash to be moved at the end: </references> → <references/> 124721 wikitext text/x-wiki [[Bielde:CHE Chur COA.svg|right|150px|Woapen fon Chur]] [[Bielde:Chur Juni 2010.jpg|thumb|right|250px|Aan Glap ap Chur in 2010]] '''Chur''' ([[Düütske Sproake|düütsk]]: '''Chur''', [[Rätoromaniske Sproake|rätoromanisk]] '''Cuira'''', [[Frantsööske Sproake|Frantsöösk]]: '''Coire'''; [[Italieenske Sproake|Italieensk]]: '''Coira''') is ju Haud-Steede fon dän Swaitser Kanton [[Graubünden]] un ju [[Region Plessur]]. Chur lait oun't gjuchte Ouger fon dän Alpen-[[Rhien]] un jält as ooldste Stääd fon ju [[Swaits]]. == Befoulkenge == {| class="wikitable centered" style="text-align:center" width="500" |- class="hintergrundfarbe5" ! colspan="11"| Befoulkengsäntwikkelenge ! |- ! style="text-align:left;"| Jier ! 1500 || 1860 || 1900 || 1950 || 1970 || 2000 || 2005 || 2011 || 2012 || 2015 !2016 |- ! style="text-align:left;"| Ienwoonere | ca.&nbsp;1'500 || 3'990 || 11'532 || 19'382 || 31'193 || 32'989 || 32'409 || 36'690 || 37'036 || 37'237 |37'106 |} === Sproaken === In Chur wuude aleer maast [[Rätoromaniske Sproake|Rätoromanisk]] boald. In't [[15. Jierhunnert|15.]] un [[16. Jierhunnert]] wuude dät Churer Rhiendoal germanisierd, un dät is bit däälich grootstendeels düütsksproakich blieuwen. Die hooch-alemanniske Dialekt fon Chur hat [[Churerdüütsk]]. Bie ju Foulks-Tällenge 2000 wuuden do Ljuude fräiged, wät jo as Haud-Sproake bruukten: 81 % Düütsk; 5,4 % Rätoromanisk; 5,1 % Italieensk. In't Jier 2002 bedruuch die Buutlounder-Oundeel 17.6 %. Monken do Swaitsere, do in Chur lieuwje, sunt oaber uk bloot min, do Burgere fon Chur sunt (wildääge wäägen ju spesjelle Swaitser Gjuchtreekenge): In 2001 häd die Burger-Räid een Ienbuurgerengs-Aktsjoon ounstat un aal do Swaitsere, do sänt fieuwuntwintich Jiere sunner Unnerbreekenge in Chur lieuwje, ienleeden, "tou goadelke Bedingengen" Ienburgerenge tou aaskjen - mäd dän Ärfoulch, dät die Burger-Oundeel in do Jiere 2001/2002 fon 7,27 ap 12,60 % groide<ref>https://web.archive.org/web/20111108034144/http://www.buergergemeinde-chur.ch/?page_id=65</ref> === Religionen === [[Bielde:Konfessionsbild Chur.png|thumb|right|250px|Konfessionsbielde fon ju Stääd Chur (Stound: Foulkställenge 2000)]] Ju eednootiske Foulkställenge uut dät Jier 2000 roate ju foulgjende Konfessionsbielde fon ju Stääd ou: 44,6% wieren [[Roomsk-katoolske Säärke|roomsk-katoolsk]] un 38,5 % [[Evangeelsk-reformierde Säärken fon ju Swaits|protestantisk]]. ''(Problematisk is deerbie, dät nit bloot ju [[Näiapostoliske Säärke Swaits]], man sogoar do [[Tjuugen Jehovas]] as Protestanten meetäld wuuden sunt: Tjuugen Jehovas wäide fon do maaste Protestanten goarn't moal as Kristen ounärkoand un seküür nit as Fertreedere fon ju oaine Konfession)''. Buppedät roate dät 1,8 % [[Orthodoxe Säärken|kristelk-orthodoxe]], 2,8 % [[Islam|muslimiske]] Ienwoonere; 6,3% moakeden neen Ounjääfte of heerden uurs een Gloowens-Meenskup tou, 6,1 % beteekenden sik as konfessionsloos. == Foutnooten == <references/> [[Kategorie:Stääd]] [[Kategorie:Swaits]] 62aleoy0exumt36re66xcdiwb8i4h4d 124722 124721 2026-05-30T14:20:14Z Nimmzo 15198 /* Sproaken */ Added period "." 124722 wikitext text/x-wiki [[Bielde:CHE Chur COA.svg|right|150px|Woapen fon Chur]] [[Bielde:Chur Juni 2010.jpg|thumb|right|250px|Aan Glap ap Chur in 2010]] '''Chur''' ([[Düütske Sproake|düütsk]]: '''Chur''', [[Rätoromaniske Sproake|rätoromanisk]] '''Cuira'''', [[Frantsööske Sproake|Frantsöösk]]: '''Coire'''; [[Italieenske Sproake|Italieensk]]: '''Coira''') is ju Haud-Steede fon dän Swaitser Kanton [[Graubünden]] un ju [[Region Plessur]]. Chur lait oun't gjuchte Ouger fon dän Alpen-[[Rhien]] un jält as ooldste Stääd fon ju [[Swaits]]. == Befoulkenge == {| class="wikitable centered" style="text-align:center" width="500" |- class="hintergrundfarbe5" ! colspan="11"| Befoulkengsäntwikkelenge ! |- ! style="text-align:left;"| Jier ! 1500 || 1860 || 1900 || 1950 || 1970 || 2000 || 2005 || 2011 || 2012 || 2015 !2016 |- ! style="text-align:left;"| Ienwoonere | ca.&nbsp;1'500 || 3'990 || 11'532 || 19'382 || 31'193 || 32'989 || 32'409 || 36'690 || 37'036 || 37'237 |37'106 |} === Sproaken === In Chur wuude aleer maast [[Rätoromaniske Sproake|Rätoromanisk]] boald. In't [[15. Jierhunnert|15.]] un [[16. Jierhunnert]] wuude dät Churer Rhiendoal germanisierd, un dät is bit däälich grootstendeels düütsksproakich blieuwen. Die hooch-alemanniske Dialekt fon Chur hat [[Churerdüütsk]]. Bie ju Foulks-Tällenge 2000 wuuden do Ljuude fräiged, wät jo as Haud-Sproake bruukten: 81 % Düütsk; 5,4 % Rätoromanisk; 5,1 % Italieensk. In't Jier 2002 bedruuch die Buutlounder-Oundeel 17.6 %. Monken do Swaitsere, do in Chur lieuwje, sunt oaber uk bloot min, do Burgere fon Chur sunt (wildääge wäägen ju spesjelle Swaitser Gjuchtreekenge): In 2001 häd die Burger-Räid een Ienbuurgerengs-Aktsjoon ounstat un aal do Swaitsere, do sänt fieuwuntwintich Jiere sunner Unnerbreekenge in Chur lieuwje, ienleeden, "tou goadelke Bedingengen" Ienburgerenge tou aaskjen - mäd dän Ärfoulch, dät die Burger-Oundeel in do Jiere 2001/2002 fon 7,27 ap 12,60 % groide.<ref>https://web.archive.org/web/20111108034144/http://www.buergergemeinde-chur.ch/?page_id=65</ref> === Religionen === [[Bielde:Konfessionsbild Chur.png|thumb|right|250px|Konfessionsbielde fon ju Stääd Chur (Stound: Foulkställenge 2000)]] Ju eednootiske Foulkställenge uut dät Jier 2000 roate ju foulgjende Konfessionsbielde fon ju Stääd ou: 44,6% wieren [[Roomsk-katoolske Säärke|roomsk-katoolsk]] un 38,5 % [[Evangeelsk-reformierde Säärken fon ju Swaits|protestantisk]]. ''(Problematisk is deerbie, dät nit bloot ju [[Näiapostoliske Säärke Swaits]], man sogoar do [[Tjuugen Jehovas]] as Protestanten meetäld wuuden sunt: Tjuugen Jehovas wäide fon do maaste Protestanten goarn't moal as Kristen ounärkoand un seküür nit as Fertreedere fon ju oaine Konfession)''. Buppedät roate dät 1,8 % [[Orthodoxe Säärken|kristelk-orthodoxe]], 2,8 % [[Islam|muslimiske]] Ienwoonere; 6,3% moakeden neen Ounjääfte of heerden uurs een Gloowens-Meenskup tou, 6,1 % beteekenden sik as konfessionsloos. == Foutnooten == <references/> [[Kategorie:Stääd]] [[Kategorie:Swaits]] ktjjgb927yrywulcbwdjeyps1ojfgtn 124723 124722 2026-05-30T14:30:36Z Nimmzo 15198 /* Befoulkenge */ Moved larger picture to /* Sproaken */ 124723 wikitext text/x-wiki '''Chur''' ([[Düütske Sproake|düütsk]]: '''Chur''', [[Rätoromaniske Sproake|rätoromanisk]] '''Cuira'''', [[Frantsööske Sproake|Frantsöösk]]: '''Coire'''; [[Italieenske Sproake|Italieensk]]: '''Coira''') is ju Haud-Steede fon dän Swaitser Kanton [[Graubünden]] un ju [[Region Plessur]]. Chur lait oun't gjuchte Ouger fon dän Alpen-[[Rhien]] un jält as ooldste Stääd fon ju [[Swaits]]. == Befoulkenge == [[Bielde:CHE Chur COA.svg|right|150px|Woapen fon Chur]] {| class="wikitable centered" style="text-align:center" width="500" |- class="hintergrundfarbe5" ! colspan="11"| Befoulkengsäntwikkelenge ! |- ! style="text-align:left;"| Jier ! 1500 || 1860 || 1900 || 1950 || 1970 || 2000 || 2005 || 2011 || 2012 || 2015 !2016 |- ! style="text-align:left;"| Ienwoonere | ca.&nbsp;1'500 || 3'990 || 11'532 || 19'382 || 31'193 || 32'989 || 32'409 || 36'690 || 37'036 || 37'237 |37'106 |} === Sproaken === [[Bielde:Chur Juni 2010.jpg|thumb|right|250px|Aan Glap ap Chur in 2010]] In Chur wuude aleer maast [[Rätoromaniske Sproake|Rätoromanisk]] boald. In't [[15. Jierhunnert|15.]] un [[16. Jierhunnert]] wuude dät Churer Rhiendoal germanisierd, un dät is bit däälich grootstendeels düütsksproakich blieuwen. Die hooch-alemanniske Dialekt fon Chur hat [[Churerdüütsk]]. Bie ju Foulks-Tällenge 2000 wuuden do Ljuude fräiged, wät jo as Haud-Sproake bruukten: 81 % Düütsk; 5,4 % Rätoromanisk; 5,1 % Italieensk. In't Jier 2002 bedruuch die Buutlounder-Oundeel 17.6 %. Monken do Swaitsere, do in Chur lieuwje, sunt oaber uk bloot min, do Burgere fon Chur sunt (wildääge wäägen ju spesjelle Swaitser Gjuchtreekenge): In 2001 häd die Burger-Räid een Ienbuurgerengs-Aktsjoon ounstat un aal do Swaitsere, do sänt fieuwuntwintich Jiere sunner Unnerbreekenge in Chur lieuwje, ienleeden, "tou goadelke Bedingengen" Ienburgerenge tou aaskjen - mäd dän Ärfoulch, dät die Burger-Oundeel in do Jiere 2001/2002 fon 7,27 ap 12,60 % groide.<ref>https://web.archive.org/web/20111108034144/http://www.buergergemeinde-chur.ch/?page_id=65</ref> === Religionen === [[Bielde:Konfessionsbild Chur.png|thumb|right|250px|Konfessionsbielde fon ju Stääd Chur (Stound: Foulkställenge 2000)]] Ju eednootiske Foulkställenge uut dät Jier 2000 roate ju foulgjende Konfessionsbielde fon ju Stääd ou: 44,6% wieren [[Roomsk-katoolske Säärke|roomsk-katoolsk]] un 38,5 % [[Evangeelsk-reformierde Säärken fon ju Swaits|protestantisk]]. ''(Problematisk is deerbie, dät nit bloot ju [[Näiapostoliske Säärke Swaits]], man sogoar do [[Tjuugen Jehovas]] as Protestanten meetäld wuuden sunt: Tjuugen Jehovas wäide fon do maaste Protestanten goarn't moal as Kristen ounärkoand un seküür nit as Fertreedere fon ju oaine Konfession)''. Buppedät roate dät 1,8 % [[Orthodoxe Säärken|kristelk-orthodoxe]], 2,8 % [[Islam|muslimiske]] Ienwoonere; 6,3% moakeden neen Ounjääfte of heerden uurs een Gloowens-Meenskup tou, 6,1 % beteekenden sik as konfessionsloos. == Foutnooten == <references/> [[Kategorie:Stääd]] [[Kategorie:Swaits]] m8pdewgl1vqs882lr2um3yj5dbmmjfi 0 11275 124724 117489 2026-05-30T14:50:11Z Nimmzo 15198 /* Wällen */ Added <references/> 124724 wikitext text/x-wiki Do '''Äidmantjene''' (in platt ''Eerdmantjes'') sunt Wezen ut do [[Fräisen|fräiske]] [[Fertälstere]].<ref>J. ten Doornkaat Koolman: ''Wörterbuch der ostfriesischen Sprache.'' Verlag von Herm. Braams, Norden 1879, S. 403, Einträge ''[https://books.google.de/books?id=74MSAwAAQBAJ&pg=PA403&dq=Erdmantjes&hl=de&sa=X&ved=0ahUKEwjFuMqMjc3KAhUFFSwKHZvVDIs4ChDoAQg1MAY#v=onepage&q=erd-mantje&f=false erd-mantje, erdmantjes pipen]'', abgerufen am 27. Januar 2016.</ref> == Wällen == <references/> [[Kategorie:Aastfräislound]] q2xdiy4tv2q6gcg1bpvflfjn7vsvmra 3 12215 124725 2026-05-30T16:20:08Z Nimmzo 15198 Created empty Talk page to avoid red wikilink ("Talk" | contribs) in History 124725 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1