Wikipedia
stqwiki
https://stq.wikipedia.org/wiki/Haudsiede
MediaWiki 1.47.0-wmf.13
first-letter
Media
Spezial
Diskussion
Benutser
Benutser Diskussion
Wikipedia
Wikipedia Diskussion
Bielde
Bielde Diskussion
MediaWiki
MediaWiki Diskussion
Foarloage
Foarloage Diskussion
Hälpe
Hälpe Diskussion
Kategorie
Kategorie Diskussion
TimedText
TimedText talk
Modul
Modul Diskussion
Veranstaltung
Veranstaltung Diskussion
Sorbisk
0
507
124895
123387
2026-08-05T00:55:26Z
InternetArchiveBot
11577
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
124895
wikitext
text/x-wiki
{{Review}}
Do bee '''Sorbiske Toale''', Bupper- un Läichsorbisk (dt. ''Sorbisch''), wäide boald in ju Lausitz (''Łužica''), n Gestrich in dät Aaste fon Sachsen (''Sakska'') un dät Suudaaste fon Brandenbuurich (''Bramborska''). Do Sorben wuuden aleer, juust as do kärntner Slowenen un uur [[Slawiske Foulkere|slawiske]] Minnerhaide, wäil as ''Wenden'' betitteld. Die Noome wäd däälich as beleedigjend blouked.
[[Bielde:Bautzen Ortschild.jpg|thumb|right|Twosproakich Noomeskild fon [[Bautzen (Stääd)|Bautzen]]]]
[[Bielde:Bible (Serbski).jpg|thumb|right|Twosproakich Tittelblääd fon ju eerste fulboodige (evangeliske!) Bibeluursättenge in ju hooch-sorbiske Sproake uut 1728]]
== Gliederenge ==
Dät Sorbiske, wat sun 54.000 Baalere häd, wäd iendeeld in two Varianten: Buppersorbisk un Läichsorbisk. Dät Buppersorbiske, wät bie wieden do maaste Baalere häd, wäd boald uum ju Stääd [[Bautzen (Stääd)|Bautzen]] (''Budyšin'') tou, dät Läichsorbiske uum [[Cottbus]] (''Chośebuz'') tou. Do bee Stääde sunt dan uk do kulturelle Zentren foar do Sorbe, wan do Baalere fon dät Sorbiske uk juust in do uumetou lääsende Täärpe woonje un nit in do Stääde sälwen.
Fergliekstabelle fon Sproaken:
{| border="0" cellpadding="3" cellspacing="3" style="margin-left:1em"
! Seeltersk
! Buppersorbisk
! Läichsorbisk
! Poolsk
! Tschechisk
! Kroatisk
! Rusk
|---- |- bgcolor="gainsboro"
! Äiwend
! wječor
! wjacor
! wieczór
! večer
! večer
! večer
|---- |- bgcolor="gainsboro"
! Bruur
! bratr
! bratš
! brat
! bratr
! brat
! brat
|---- |- bgcolor="gainsboro"
! Dai
! dźeń
! źeń
! dzień
! den
! dan
! den
|---- |- bgcolor="gainsboro"
! Hounde
! ruka
! ruka
! ręka
! ruka
! ruka
! ruka
|---- |- bgcolor="gainsboro"
! Häärst
! nazyma
! nazymje
! jesień
! podzim
! jesen
! osen
|---- |- bgcolor="gainsboro"
! Snee
! sněh
! sněg
! śnieg
! sníh
! snijeg
! sneg
|---- |- bgcolor="gainsboro"
! Suumer
! lěćo
! lěśe
! lato
! léto
! ljeto
! leto
|---- |- bgcolor="gainsboro"
! Suster
! sotra
! sotša
! siostra
! sestra
! sestra
! sestra
|---- |- bgcolor="gainsboro"
! Fisk
! ryba
! ryba
! ryba
! ryba
! riba
! ryba
|---- |- bgcolor="gainsboro"
! Fjuur
! woheń
! wogeń
! ogień
! oheň
! oganj/vatra
! ogon
|---- |- bgcolor="gainsboro"
! Woater
! woda
! woda
! woda
! voda
! voda
! voda
|---- |- bgcolor="gainsboro"
! Wiend
! wětřik, wětr
! wětš
! wiatr
! vítr
! vijetar
! veter
|---- |- bgcolor="gainsboro"
! Winter
! zyma
! zymje
! zima
! zima
! zima
! zima
|}
== Geskichte ==
Do eerste skrieuwene sorbiske Texte datierje uut dät [[16. Jierhunnert|säkstienste Jierhunnert]]. Bee sorbiske Sproaken hääbe älk ne oaine Skrieuwwiese. Sorbisk en [[Slowenisk]] sunt - touhoope mäd dät Noudfräiske - do eensichste Europäiske Sproaken, do dän ''Dual'' (twofach) noch ieuwenske dän Singular un Plural aktiv anweende. Dät Buppersorbiske is wät moor dät [[Tschechiske]] äänelk un dät Läichsorbiske dät [[Poolske]]. Do Sorben un do Polen woonje uurigens eerste siet dät Eende fon dän [[twäiden Waareldkriech]] tichte bienunner.
== Stoatus ==
Ju foarhärskjende Sproake in dät Woongestrich fon do Sorben is däälich dät [[Düütske]]. Dät Düütske häd dät Sorbiske un uur slawiske Sproaken aal fääre tourääch troangen. Fröier wuuden in groote Deele fon aastelk Düütsklound slawiske Sproaken boald, toun Biespil sogoar uum Lüchow in [[Niedersachsen]] tou. Fuul Stäädenoomen tjuuge deer noch fon, as [[Berlin]], [[Chemnitz]] un [[Dresden]] (''Drježdźany'').
[[Bielde:Sorben.jpeg|thumb|right|300px|Wier do Sorben woonje]]
Do Sorben in Sachsen hoolde, mee truch dän touhoope biendende Faktor fon ju katoolske Religion, gjucht stäärk touhoope. Dät moaket dät die Taal fon Baalere fon ju litje Sproake relativ stabil is.
In ju [[Düütske Demokratiske Republik|DDR]]-Tied goolten do Sorben as Skaufinster foar ju ''Minnerhaidefrüntelkhaid'' fon dät [[Kommunismus|kommunistiske]] Regime. Sorbiske Kultuurmanifestatione kreegen ruum finanzielle Unnerstutsenge. So häd ju litje sorbiske Sälskup Ferföigenge uur n oainen Rundfunkseender, Saitengen un Tiedskrifte in ju oaine Sproake un wäkke sorbisksproakige of [[twosproakigen Unnergjucht|twosproakige]] Skoulen.
As zentrale kulturelle Instanz fungiert ju sonaamde [[Domowina]]. Wan uk in ju Stääd [[Bautzen]] min Sorbisk boald wäd, is dät Sorbiske apfaalend deer, ap Sträitenskildere, ap Winkele un sogoar in wäkke Winkele ap Priessäädele un Kassenskiene. Ju Düütske Regierenge häd dät Sorbiske amtelk as [[Minnerhaidssproake]] anärkoand un truch dät Unnerskrieuwen un Ratifizierjen fon ju [[Europäiske Charta fon do Regionoal- of Minnerhaidesproaken]] ju Ferplichtenge uurnuumen, dät Sorbiske tou beskutsjen un tou äntwikkeljen.
Do Sorbiske WITAJ (''wäilkuumen'')-Bäidenstuune luuke buute sorbisksproakige uk fuul düütsksproakige Skoulkere. Ätter dät Foulgjen fon ne twosproakige of ne sorbisksproakige Foulksskoule konnen Skoulkere tougjuchte ap dät Sorbiske Gymnasium in Bautzen (''Budyšin'') of ap do sorbiske ''Middelskoulen'' in Radibor (''Radwor'') un Bautzen. Ne sorbisksproakige Hoochskoule rakt dät nit. Me kon je daach in Leipzig (''Lipsk'') n Universitätsstudium ''Sorabistik'' nieme.
== Bruunkoole-Gewinnenge ==
N uur Äärwe uut ju DDR-Tied is ju [[Bruunkoole-Gewinnenge]], wierfoar al ferskeedene sorbiske Täärpe wieke moasten. Dät Uutnunnerfaalen fon do sorbisksproakige Gemeenskuppe, do der ätter dät twoangmäitige Uumeluuken oafte ferstraid uur de Geegend lieuwje, bildet n Gefoor foar ju Funktion fon dät Sorbiske as Ferkierssproake ap dät Lound. Ätter ju [[Weende (DDR)|Weende]] is ju Bruunkoolegewinnenge eenfach fääre geen. Trots massenhafte Proteste is uum [[2000]] dät Täärp [[Horno]] rüümed uum bit ap dät lääste Huus oubreeken tou wäiden uum ju Bruunkoole-Industrie Plats tou moakjen.
== Ferbiendengen ätter buuten ==
* {{Wikipedia|hsb|Buppersorbisk}}
* {{Wikipedia|dsb|Läichsorbisk}} (326 Artikkele ap n 3.11.07, 3590 Artikkele ap n 19.4.2010)
* [https://web.archive.org/web/20040101093607/http://www.sorben.com/ski/site/docs/german/index.htm Stiftenge foar dät sorbiske Foulk]
* [http://www.serbski-institut.de Sorbisk Institut]
* [https://web.archive.org/web/20090418021247/http://www.sorben.org/sprache/ online Kurs Buppersorbisk]
[[Kategorie:Sproaken]]
[[Kategorie:Wäästslawiske Sproaken]]
odehbkp6whjctojfs9zrn87ic40ej6e